The words you are searching are inside this book. To get more targeted content, please make full-text search by clicking here.
Discover the best professional documents and content resources in AnyFlip Document Base.
Search
Published by Oasis Publication, 2023-10-02 04:32:59

Samajik Adhyan 7 New

Samajik Adhyan 7 New

95 kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – & (= kf/bzL{ Jojxf/ ug]{ . !)= åGå l;h{gf ePdf 5nkmn u/L åGå x6fpg] . !!= ;sf/fTds / k|:6 ;~rf/ ug]{ . !@= sfg'gsf] kfngf ug{] . !#= ;sf/fTds ;f]rsf] ljsf; ug{] . !$= plrt tj/af6 cfºgf] JolStŒjsf] k|bz{g ug{] . åGå Joj:yfkgdf ;~rf/sf] e"ldsfM != xr'jfsf e/df ;dfrf/ ;Dk|]if0f gug{] @= ;dfhdf unt ;Gb]z k|jfx x'g hf]ufpg] . #= l/;, tgfj / nf]e h:tf s'/fsf] lgoGq0f ug{] . $= cfk;L 5nkmnaf6 ;d:of ;dfwfg ug{] . %= dWo:ystf{sf] e"ldsf v]Ng] . ^= enfbdLsf] ;xof]u lng] . &= sfg'gL lgsfoaf6 Gofo k|bfg ug{ ;xof]u ug{] . *= r]tgfd"ns ;dfrf/nfO{ k|fyldstf lbg] . (= sfg'gsf] kfngf ug{] . åGåsf ljz]iftfx¿M !_ tgfj / ;ª\3if{sf] cj:yf åGå xf] . @_ åGådf b'O{ jf b'O{eGbf a9L kIfsf] ;+nUgtf x'G5 . #_ åGån] ;sf/fTds / gsf/fTds kl/0ffd lbg ;S5 . $_ åGå ;dfhsf] cleGg kIf xf] . %_ åGånfO{ r'gf}tLsf ¿kdf u|x0f ug'{k5{ .


cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – & 96 kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t cEof; != åGå eg]sf] s] xf] < o;nfO{ s;/L Joj:yfkg ug{ ;lsG5 < @= åGåsf s/0fx¿nfO{ a'Fbfut ¿kdf n]Vg'xf];\ . #= ljBfno / 5/l5d]sdf x'g] åGåsf sf/0fx¿ n]Vg'xf];\ . $= åGå ;dfwfgsf pkfox¿sf ;DaGwdf ;+jfb tof/ kfg'{xf];\ . %= ljBfnodf x'g] åGånfO{ s;/L Joj:yfkg ug{ ;lsG5 . ^= kqklqsf / ;dfrf/sf dfWodx¿n] lsg tYok/s / ;sf/fTds ;Gb]z k|jfx ug]{ ;dfrf/ k|:t't ug'{kb{5 < lqmofsnfk != 5/l5d]s / ljBfnodf x'g] åGåx¿sf ;DaGwdf sIffdf 5nkmn u/L k|fKt u/]sf] ljj/0fnfO{ z}Ifl0fs kf6Ldf l6kf]6 ug'{xf];\ . @= ljBfno / 5/l5d]sdf x'g] åGånfO{ s;/L ;dfwfg ug{ ;lsG5 < ;d"xdf 5nkmn u/L sIffsf]7fdf k|:t't ug'{xf];\ . #= ljBfno / 5/l5d]sdf x'g] åGådf ljBfyL{sf] e"ldsf s] x'G5 < ;d"xdf 5nkmn u/L sIffsf]7fdf k|:t't ug'{xf];\ . $= åGå Joj:yfkgdf ;~rf/sf] e"ldsf ;DaGwdf ;+jfb tof/ u/L sIffsf]7fdf k|:t't ug'{xf];\ . ;fd'bflos sfo{ tkfO{Fsf] ljBfnodf x'g] åGå / o;sf] Joj:yfkg;DaGwL 36gfx¿sf af/]df ljifo lzIfssf] ;xof]u lnO{ ;dfrf/ tof/ kfg'{xf];\ .


97 kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – & zflGtsf] cjwf/0ffM qf; / eo/lxt :j:y dfgl;s / zf/Ll/s l:ylt x'g' cyf{t cfgGbdf /xg' zflGt xf] . x/]s JolStx¿n] Pscsf{lardf å]if, snx, dgd'6fj, O{iof{, a]d]n h:tf efjgf g/fvL ;fd"lxs ¿kdf ldn]/ a;]sf] v08df zflGt k|fKt x'G5 . cfgGbdf /xg', /dfpg', c¿nfO{ afwf gk'¥ofO{ rfx]sf] s'/f k"/f ug{', Gofo kfpg', dfof / ddtf kfpg' cfk;df ;Ddfg ug{', cGofo, 8/, lx+;f, o'4 jf n8fOFsf] l:ylt gxg', lx+;fsf] cjz]if g/xg', ;fdflhs Gofo ljBdfg /xg' cflb h:tf s'/faf6 zflGt k|fKt ug{ ;lsG5 . ljsf; Tolta]nf ;Dej x'G5, hlta]nf ;dfhdf zflGt sfod x'G5 . czflGtsf] cj:Yffdf ;dfhsf k|To]s ;b:ox¿lar c;dembf/L /xG5 . ljsf; c;dembf/Ldf x'g ;Sb}g lsgeg] pgLx¿lar Pscsf{df dgd'6fj x'G5 . lbuf] zflGt lbuf] zflGt eg]sf] eljiodf ;dfhsf JolStx¿lar c;dembf/L gx'g] cj:yf xf] . åGåsf sf/0fx¿nfO{ ;dod} klxrfg u/L Go"gLs/0f jf cGTo u/L zflGt sfod ug{' g} lbuf] zflGt xf] . lbuf] zflGtn] jt{dfgsf] Ifl0fs zflGtnfO{ dfq} ghgfO{ bL3{sfnLg zflGtnfO{ k|ltlaDat u5{ . zflGt :yfkgfsf k|d'v tŒj != ;dfhdf /x]sf JolStx¿lar Pscfk;df k|efjsf/L tl/sfn] ;+jfb ug{] . @= Pscsf{df ;dfg'e"lt efj /fVg] . #= egfO / u/fOdf Ps¿ktf sfod ug{] . $= cfkm"n] ug{ nfu]sf] sfdn] kfg{] c;/ jf k|efjsf] k"jf{g'dfg ug{] . %= ;sf/fTds lrGtg /fVg] . ^= ;]jfefjnfO{ cfTd;ft\ ug{] . zflGtaf6 x'g] kmfObfx¿ != ljsf;sf k"jf{wf/x¿ lgdf{0fsf sfo{n] tLj|tf kfpF5 . @= hgtfn] zflGtk"0f{ tj/af6 afFRg kfpF5g\ . kf7 ^ zflGt :yfkgf


cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – & 98 kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t #= /fli6«o Pstfsf] ljsf; x'G5 . $= ;fdflhs ;b\efjsf] ljsf; x'G5 . %= ;xsfo{ / ;xdltsf] ;+:sf/ a:b5 . zflGt lzIffsf] p2]Zo s= JolStdf ljZj zflGtsf] cfjZostf / dxŒjdf hfgsf/L k|bfg ug{], v= lx+;f, snx, dgd'6fjh:tf åGån] JolSt / ;dfhdf kfg{] gsf/fTds k|efjsf] hfgsf/L k|bfg ug{] . zflGt :yfkgf x'g] Jojxf/ != cfTd;Ddfg ug{], @= c;n ;f]r, efj / ljrf/ /fVg], #= tgfj/lxt /xg], $= ;wF} ;sf/fTds ;f]r /fVg], %= of]u / Wofgdf ;l/s /xg], ^= c¿sf] ljrf/sf] ;Ddfg ug{], &= c¿k|lt ;defj /fVg], *= ;xof]uL aGg], (= s;}nfO{ klg afwf gk'¥ofpg], !)= c¿sf] cfTd;Ddfgdf 7]; k'Ug] sfd gug{], !! gd| af]Ng] / ;a}k|lt c;n Jojxf/ k|bz{g ug{], !@= cfk;L ;xdlt / ;xsfo{sf] ;+:sf/ a;fNg], !#= hg;xeflutfdf j[l¢ ug{], ljBfnodf zflGt :yfkg ug{] pkfo != lzIfs, ljBfyL{, ljBfno Joj:yfkg ;ldlt / cleefjssf] ;lqmo ;xeflutf h'6fpg], @= afnaflnsfx¿nfO{ ;fdflhs tyf /rgfTds sfdx¿df ;xefuL x'g k|f]T;flxt ug{], #= ljBfno txsf] kf7\oqmd tyf kf7\ok':tsdf zflGt lzIffsf] ;}4flGts Pjd\ Jofjxfl/s 1fg lbg] vfnsf ljifoj:t'x¿ ;dfj]z ug{],


99 kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – & $= afnaflnsfsf] slnnf] dl:tis tyf :jfleefgdf 7]; k'Ug] vfnsf ultljlw ;~rfng gug{] . %= ljBfno xftfdf xltof/wf/L JolStx¿nfO{ k|j]z ug{ glbg] . ^= ljBfnodf k7gkf7gnfO{ cj/f]w k'Ug] u/L s'g} klg /fhgLlts bnnfO{ aGb x8\tfnsf sfo{qmdx¿sf] cfof]hgf ug{ glbg] . &= lzIf0fsf qmddf s'g} klg afnaflnsfsf] efjgfdf rf]6 k'Ug] u/L zf/Ll/s tyf dfgl;s oftgf glbg] . cEof; tnsf k|Zgx¿sf] pQ/ lbg'xf];\ M != zflGt eg]sf] s] xf] < @= zflGt :yfkgf ug]{ Jojxf/sf] ;"rL tof/ kfg'{xf];\ . #= lbuf] zflGt eg]sf] s] xf] < $= zflGt :yfkgf ug{] pkfox¿sf] ;"rL tof/ kfg'{xf];\ . %= zflGt :yfkgf x'g] Jojxf/x¿ s] s] x'g\ < ^= ljBfnodf s;/L zflGt :yflkt ug{ ;lsG5 < lqmofsnfk != …lbuf] ljsf;sf nflu zflGtÚ zLif{sdf jSt[Tjsnfsf] sfo{qmd ;~rfng ug'{xf];\ . @= tkfO{F cfºgf] ljBfnodf zflGt :yfkgf ug{ s] s:tf Jojxf/ k|bz{g ug'{x'G5 < cfkm"n] ug{] Jojxf/nfO{ a'Fbfut ¿kdf n]vL sIffdf k|:t't ug'{xf];\ . #= zflGt :yfkgf;DaGwL n]v, ;dfrf/, sljtf, lrq ;ª\sng u/L sIffsf]7fdf k|:t't ug'{xf];\ . sIffsfo{ != tkfO{F cfºgf] ljBfnosf k|wfgfWofks / ljBfno Joj:yfkg ;ldltsf cWoIfnfO{ e]6\g'xf];\ . ljBfnodf zflGt :yfkgf ug{ ckgfOPsf pkfox¿sf] vf]hL u/L sIffsf]7fnfO{ zfGt jftfj/0f agfpg ckgfpg'kg{] pkfox¿ n]Vg'xf];\ .


cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – & 100 kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t PsfO % xfd|f] ljut l;sfO pknlAw ó dWosfnLg g]kfnsf] /fhgLlts, ;fdflhs / cfly{s cj:yfsf] kl/ro lbg ó l;Ghf ;Eotfsf] hfgsf/L lng / ;Eotfn] dfgj hLjgdf kf/]sf] k|efj atfpg ó xfd|f /fli6«o lje"ltx¿sf] klxrfg / pgLx¿sf] of]ubfgsf] vf]hL ug{


101 kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – & g]kfnsf] Oltxf;df lj= ;+= (#^ b]lv lj=;+= !*@% ;Ddsf] sl/a **( jif{sf] cjlwnfO{ dWosfn elgG5 . lj= ;+= (#^ df g]kfn ;+jtsf] ;'?jft ePsf] lyof] . g]kfnsf Ps Jofkf/L zª\vw/ ;fVjfn] ;a} g]kfnLsf] C0f ltl/lbP/ C0fd'St u/fPsf x'gfn] To;} ;Demgfdf g]kfn ;+jt\ :yfkgf ul/Psf] lyof] . o;/L gofF ;Djt\sf] ;'?jft ePsfn] ;f] jif{nfO{ cfwf/ dfgL ToxL jif{b]lvsf] cjlwnfO{ dWosfn elgPsf] xf] . lj=;+= !*@% df k[YjLgf/fo0f zfxn] sf7df8fF} pkTosf ljho u/]sfn] To;kl5sf] cjlwnfO{ cfw'lgs sfn elgG5 . k|frLg sfndf g]kfn eGgfn] sf7df8f}F pkTosfnfO{ a'emfpFYof] . kl5 ljleGg /fhfx¿n] g]kfnsf] l;dfgf a9fpFb} nu]/ ljzfn g]kfn agfPsf lyP . kl5 tL /fHox¿ ljleGg ;dodf ljleGg 6'j|mfdf ljeflht eP . d'Vo u/L To;a]nf g]kfn /fHonfO{ tLg v08df ljefhg u/]sf] b]lvG5 . -c_ sf7df8f}F pkTosf dWosfnLg g]kfnsf] sf7df8fF} pkTosfdf sflGtk/, nlntk/' / eStk'/ u/L tLg /fHox¿ lyP . oL /fHoafx]s t/fO{ / k"jL{ g]kfn ;d]6]sf ;]g /fHox¿ lyP . dWosfndf d"ntM lnR5lj / dNn j+zsf /fhfx¿n] zf;g u/]sf lyP . -cf_ ;]g /fHo ;f]x|f}F ztfAbLsf] dWolt/ g]kfnsf] k"jL{ tyf dWoefusf] t/fO{ Pjd\ leqL dw];df ;]g j+zsf] zf;g :yfkgf ePsf] lyof] . ?b| ;]g o; j+zsf k|yd k|fdfl0fs /fhf lyP . ;]g /fHocGtu{t k"j{df dsjfgk'/, ljhok'/ / rf}b08L /fHox¿ kb{y] . klZrddf kfNkf, a'6jn, /fhk/', k}oF' / tgxF' /fHo ;]g j+zsf /fHocGtu{t ky{] . -O_ afO;L / rf}la;L /fHo afO;L / rf}la;L /fHo :yfkgf x'g'k"j{ klZrd g]kfndf ljzfn v; /fHo lyof] . k|frLg kf7 ! dWosfnLg g]kfnsf] kl/ro


cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – & 102 kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t sfndf s0ff{nL If]qdf v; /fHo lgs} zlStzfnL lyof] . To; a]nf o;sf] l;dfgf k"j{df lqz"nL gbL, klZrddf s'dfp u9jfn / pQ/df dfg;/f]j/ tyf blIf0fdf af]wuof;Dd km}lnPsf] lyof] . lj=;+= !%)& lt/ cfOk'Ubf of] /fHo lj36g eO;s]sf] kfOG5 . v; /fHo lj36g ePkl5 j|mdzM afO;L / rf}la;L /fHox¿sf] pbo eof] . o;kl5 s0ff{nL If]qdf afO; /fHonfO{ ;+o'St ¿kdf afO;L /fHo elgof] . u08sL If]qsf rf}la; /fHonfO{ rf}la;L /fHo eGg yflnof] . oL /fHox¿sf] ;ª\Vof slxn] a9\g] / slxn] 36\g] eO/xGYof] . lqmofsnfk != clxn]sf] g]kfnsf] gS;fdf ;]g /fHo, pkTosfsf] dNn /fHo / afO;L tyf rf}la;L /fHox¿ sxfF sxfF kg]{ /x]5g\ < kQf nufpg'xf];\ . cEof; -s_ g]kfnsf] Oltxf;sf] dWosfn eGgfn] s'g ;dofjlwnfO{ hgfpF5 < -v_ dWosfnLg g]kfnsf k|d'v /fHox¿sf] ;"rL agfpg'xf];\ .


103 kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – & dWosfndf g]kfndf /fhtGqfTds zf;g k4lt lyof] . P3f/fF} ztfAbLsf] cGTo;Dddf g]kfn 6l'j|mP/ ljleGg ;fgf ;fgf tLg /fHox¿df ljeflht eof] . oxfF ljleGg ;dodf k|l;4 /fhfx¿n] klg zf;g u/]sf] kfOG5 . g]kfnsf] blIf0fL efusf] l;d|f}gu9 gfGob]jn] lt/x't /fHo :yfkgf u/]sf lyP . To;}u/L kfNkfdf ?b|;]gn] ;]gj+zL /fHosf] :yfkgf u/] . logsf 5f]/f d's'Gb;]g k|yd d'lgd's'Gb ;]gsf gfdaf6 k|l;4 ePsf lyP . logsf 5f]/fx¿n] kfNkf/fHonfO{ 6'j|m\ofP/ zf;g u/] . sf7df8f}F pkTosfnfO{ g]kfn d08n klg elgGYof] . o; ;dodf cg]s k|l;4 /fhfx¿n] /fHo u/]sf lyP . /fhf u'0fsfdb]jn] sflGtk/' ;x/ a;fn] . To;nfO{ cGo dNn /fhfx¿n] lj:tf/ ub{} nu] . cl/ dNn g]kfn d08nsf k|yd dNn y/wf/L /fhf lyP . oL /fhfdWo] sflGtk'/ /fHodf hol:ylt dNn, oIf dNn, lhtfldq dNn, /Tg dNn, dx]Gb| dNn, k|tfk dNn / hok|sfz dNnn] lgs} /fd|f sfd u/]sf lyP . To;} u/L eStk'/df e"ktLGb| dNn, /0flht dNnnufot /fhfn] sfd u/]sf lyP eg] nlntk'/df l;l4g/l;+x dNnn] /fd|f] sfd u/]sf lyP . pgLx¿n] sf7df8f}F pkTosfnfO{ ;'Gb/ ;x/ agfPsf lyP . uf]/vfdf /fd zfx Gofo lbg] sfd uy]{ . dWosfndf /fhf zlStzfnL x'Gy] . /fhf Gofo lbg] sfd uy]{ . ;]gf tyf k|zf;g k|d'v /fhf g} x'Gy] . /fhfsf] /fhsfhdf ;xof]u ug{ dlGqkl/ifb\ agfOGYof] . ;fdfGotfo dlGqkl/ifb\df kfFr dGqL x'Gy] . d'Vo dGqLnfO{ rf}tf/f elgGYof] . :yfgLo k|zf;g rnfpg k/dfg -a8f xflsd_ lgo'St ul/GYof] . ;;fgf a:tLsf] k|zf;g rnfpg lgo'St JolStnfO{ åf/] elgGYof] . ufpF ufpFdf k~rfotsf] Joj:yf ul/Psf] x'GYof] . k~rfotn] kf6Lkf}jf, af6f]3f6f], dlGb/, k'n, km8\s] cflb lgdf{0f ug{] sfo{ uy]{ . k~rfotnfO{ k~rsrx/L, kf~rfnL jf k~r ;d'Rro elgGYof] . dWosfndf d'Vo ;x/nfO{ k|zf;lgs b[li6sf]0fn] ljleGg 6f]ndf ljefhg ul/Psf] x'GYof] . 6f]nsf] /]vb]v ug]{ JolStnfO{ k|wfg elgGYof] . dWosfndf wfld{s k/Dk/f, /Lltl/jfh cflbsf cfwf/df Gofo lbg] ul/GYof] . k~rsrx/Ln] :yfgLo :t/df Gofo ;Dkfbgsf] sfo{ klg ub{Yof] . /fd zfxsf kfnfdf Gofosf nflu uf]/vf /fHo lgs} k|l;4 lyof] . dWosfnsf] cGTolt/ k[YjLgf/fo0f zfxsf] g]t[Tjdf g]kfn PsLs/0fsf] yfngL ePsf] kf7 @ dWosfnLg g]kfnsf] /fhgLlts cj:yf


cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – & 104 kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t lyof] . dWosfnLg g]kfnsf] Oltxf; lgdf{0fdf g]kfnL gf/Lx¿n] klg pNn]vgLo of]ubfg u/]sf lyP . oLdWo] dxf/fgL b]jnb]jL -b]j nIdLb]jL_ / k[YjLgf/fo0f zfxsL Ho]i7dftf rGb|k|efjtL b]jL / /fgL /fh]Gb|nIdLsf] e"ldsf cToGt dxŒjk"0f{ /x]sf] lyof] . b]zdf ljBdfg /fhgLlts cj:yfn] ;fdflhs ;+/rgfdf k|efj kf/]sf] x'G5 . dWosfndf g]kfndf afa'5f]/f, bfh'efO tyf sfsfelthfsf lardf klg ;+o'St zf;g rn]sf] lyof] . lqmofsnfk != ;d"xdf a;]/ g]kfnsf] dWosfnLg /fhgLlts cj:yf cWoog u/L d'Vo a'Fbfx¿ l6kf]6 ug'{xf];\ / sIffdf ;'gfpg'xf];\ . cEof; -s_ dWo sfndf g]kfn /fHo lsg 6'lj|mPsf] xf]nf < -v_ sf7df8f}F pkTosfdf zf;g ug]{ /fhfx¿ / pgLx¿n] u/]sf /fd|f sfdx¿sf] ;"rL agfpg'xf];\ .


105 kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – & dWosfndf g]kfnsf] ;fdflhs ;f+:s[lts ljsf;nfO{ lgDgfg';f/ pNn]v ug{ ;lsG5 M -s_ wd{, ;+:s[lt, efiff / ;flxTosf] ljsf; dWosfndf lxGb' wd{sf] k|d'v :yfg lyof] . lxGb' tyf af}4 wd{zf:qsf cfwf/df cfk\mgf] wd{ tyf ;+:s[ltsf] ljsf; ul/GYof] . d'Vo efiff ;+:s[t lyof] . g]kfnL efiff / g]kfn efiff -g]jf/L efiff_ ;flxTosf] klg ljsf; ePsf] lyof] . dWosfndf d7 dlGb/ agfpg] xf]8afhL g} ePsf] b]lvG5 . tn]h' ejfgLsf] dlGb/, a'9flgns07 dlGb/, s[i0f dlGb/, aª\unfd'vL / s'De]Zj/ dlGb/ cflb o;sf pbfx/0f x'g\ . To;} u/L dlGb/ / b/af/df sf7, wft' / 9'ª\ufsf snfs[ltsf] k|of]u ug]{ rng klg k|z:t} /x]sf] b]lvG5 . sf7df8f}Fsf] xg'dfg9f]sf b/af/ If]q, eStk'/sf] krkGgem\ofn] b/af/ If]q / nlntk'/sf] kf6g b/af/ If]qdf o:tf snfs[ltsf cg'kd gd'gf clxn] klg b]Vg kfOG5 . dWosfndf g]kfndf ;+o'St kl/jf/ k|yf lyof] . Pp6} kl/jf/df tLgrf/ k':tfsf dflg; a:y] . a'af, xh'/a'af, k'mk", lbbL, alxgL, sfsfsfsL, efOelthf cflb Pp6} kl/jf/df x'Gy] . To; a]nf j0f{ Joj:yf sfod lyof] . ;dfhdf sfdsf cfwf/df hftsf] lgwf{/0f x'GYof] / hftsf cfwf/df sfd lgwf{/0f ul/GYof] . dWosfndf ;dfh rf/ hft 5lQ; j0f{df ljeflht lyof] . gfdsf k5fl8 y/ /fVg] rng lyof] . ljleGg k|sf/sf /Lltlylt k|rngdf lyP . hGd, ljjfx, d[To' h:tf ;+:sf/x¿sf] ljsf; ePsf] lyof] . kb, sfd jf Joj;fosf cfwf/df klg cg]s y/x¿sf] pTklQ ePsf] kfOG5 . pbfx/0fsf ¿kdf cf}ifwL ug]{nfO{ j}B, e08f/df sfd ug]{nfO{ e08f/L, Hof]ltifnfO{ hf]zL, dGqLsf ;GtfgnfO{ cdfTo / d'NdL, tfdfsf] sfd ug]{nfO{ tfd|fsf/, lrq agfpg]nfO{ lrqsf/, sf7sf] sfd ug]{nfO{ l;sdL{ -g]jf/L efiffdf sf7nfO{ l; elgG5 ._ pRr kbsf sd{rf/LnfO{ >]i7 jf k|wfg cflb . dWosfndf ljwjf k|yf tyf k'gM ljjfx sfod lyof] . dWosfndf cfzf]r tyf ;"ts afg]{ rng lyof] . of] cfh;Dd klg sfod 5 . To; a]nf k|frLg lxGb' / af}4 wfld{s dfGotfcg';f/ hGd, d[To' / cGo ;fdflhs ;+:sf/sf cfwf/df /Lltlylt rn]sf] kfOG5 . ;dfhdf b;}F, ltxf/, ufO{hfqf, OGbhfqf, 306fs0f{ -u7]dª\un_ h:tf rf8kj{ k|rngdf lyP . kf7 # dWosfnLg g]kfnsf] ;fdflhs cj:yf


cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – & 106 kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t lqmofsnfk != tkfO{Fsf] ;d'bfodf s'g s'g y/sf dflg; a;f]af; u5{g\ < tL y/x¿ s;/L ag]sf /x]5g\, cleefjs jf l5d]sL;Fu ;f]wL sIffdf k|:t't ug'{xf];\ . @= tkfO{Fsf] ;d'bfodf dgfOg] s'g} Ps rf8 kj{sfaf/]df kf]:6/ tof/ kf/L sIffdf k|:t't ug'{xf];\ . cEof; -s_ dWosfnLg ;fdflhs cj:yfsf d'Vo s'/fx¿ a'Fbfut ¿kdf n]Vg'xf];\ . -v_ dWosfnLg snfsf] cj:Yff s:tf] lyof] < -u_ ;+o'St kl/jf/ eg]sf] s] xf] < -3_ dWosfnLg g]kfndf ePsf s'g s'g s'/f xfn;Dd klg sfod /x]sf xf]nfg\ <


107 kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – & k|frLg ;dob]lv g} g]kfnsf] Jofkf/ ltAat, rLg / ef/t;Fu /xFb} cfPsf] kfOG5 . pBf]u, jfl0fHo / Joj;fosf] ljsf;n] ubf{ dWosfnsf] cfly{s lj|mofsnfkdf tLj|tf cfPsf] lyof] . hol:ylt dNnn] k/Dk/fut Jofkf/nfO{ lj:tf/ u/]sf lyP . logn] cfGtl/s Jofkf/df klg ;'wf/ u/]sf lyP . j]unfj]un} gfk ePsf dfgf, kfyL, 9st/fh'df klg Pp6} gfk agfP/ ;'wf/ u/]sf lyP . g]kfnL Jofkf/Lx¿ cfk\mgf pBf]udf pTkflbt j:t'x¿ ljb]zdf a]r]/ ljb]zL d'b|f cfh{g ub{y] . dWosfnLg k':ts …o'lStsNk t¿Údf g]kfndf ag]sf] t/af/ ef/tsf] ahf/df lgs} nf]slk|o /x]sf] / /;/Tg;d'Rro gfdsf] k':tsdf g]kfnaf6 ef/tdf lgof{t ul/g] tfdfsf] aofg ul/Psf] 5 . s[lifsf] ljsf;sf nflu hol:ylt dNnn] e"ld;DaGwL Joj:yf ldnfPsf lyP . pgn] hUufsf] pAhgLsf cfwf/df e"ldnfO{ cAan, bf]od, l;d / rfxf/ u/L rf/ efudf juL{s/0f u/] . dfnkf]t p7fpg / cfly{s :t/ ldnfpg ;a} hldgsf] If]qkmn kl/jt{g ul/of] . o;cg';f/ cAan hUuf Ps ju{df (% xftsf] 3]/f, bf]oddf !)# xft, l;ddf !!@ xft / rfxf/df !@% xftsf] 3]/fsf] gfk dflgof] . To; a]nf hUufhldg gfKg] JolStnfO{ If]qsf/ elgGYof] . hUuf gfKg xftsf] gfk lgwf{/0f ul/of] . a'9Lcf}Fnfsf] rf}la; cª\u'n a/fa/ Ps xft dflgof] . sflGtk'/sf /fhf dx]Gb| dNnn] Jofkf/nfO{ ;/n agfpg rfFbLsf] d'b|f k|rngdf NofP . o;nfO{ dx]Gb|dNnL elgG5 . k[YjLgf/fo0f zfxn] ug{ vf]h]sf ;'wf/x¿ pgn] lbPsf] lbJo pkb]zdf kfOG5 . h:t} æsfd ubf{ /fHo /fHodf u'Ktr/ eO{ gf}nf lsl;dsf sfdx¿ l;sL cfpg', sfd l;Sg hfFbf yfxf kfO{ s}b u¥of] eGof ck\mgf d'n'ssf] uf]Ko s'/f s;}nfO{ geGg', df/] dg{' cfk\mgf ?l9a'8L a'9fkfsf s'nn] u¥of /fv]sf wd{ gu'dfO{ rf]vf] sfdx¿ l;sL Nofpg' jf ug'{ .Æ uf]/vfsf /fhf /fd zfxn] klg ljleGg lsl;dsf cfly{s ;'wf/ u/]sf lyP . logn] kf7 $ dWosfnLg g]kfnsf] cfly{s cj:yf


cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – & 108 kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t Jofkf/df ;'wf/ ug{ dfgf, kfyL, 9s, t/fh'sf] gofF Joj:yf u/] . logn] gfksf lglDt !) d'l7sf] Ps dfgf, cf7 dfgfsf] Ps kfyL / tf}nsf lglDt !) nfnsf] Ps df;f, !) df;fsf] Ps tf]nf, @& tf]nfsf] Ps af]8L, rf/ af]8Lsf] Ps la;f}nL / b'O{ la;f}nLsf] Ps wfgL{ lgwf{/0f u/] . logn] wft'sf dfgfkfyL, 9st/fh' OToflbdf ;/sf/L 5fk nufpg'kg{] lgod a;fn]sf lyP . /fd zfxn] Aofh ;DaGwdf rnfPsf] lgodcg';f/ gub C0fsf] sf/f]af/df !) k|ltzteGbf a9L / lhG;Ldf @% k|ltzteGbf a9L Aofh lng gkfpg] lgod agfP . /fd zfxn] efOef/bf/sf] l;kmfl/;lagf latf{ glbg', latf{ lbFbf hldgsf] If]qkmn rf/ lsNnf ;a} v'nfP/ :yfgLo eb|enfbdL /fvL ;fFwl;dfgf;d]t 5'6\ofOlbg' eGg] lgb]{zg lbPsf lyP . sflGtk'/sf /fhf k|tfk dNnsf] zf;gsfndf ltAat;Fu ePsf] jfl0fHo ;lGwaf6 g]kfnnfO{ lgs} cfly{s nfe ePsf] lyof] . ltAatdf g]kfnL d'b|f rNg] uYof]{ . lqmofsnfk != dWosfndf ePsf cfly{s lj|mofsnfk ;DaGwdf ;d"xdf a;]/ 5nkmn u/L a'Fbf l6kf]6 ug'{xf];\ / sIffdf k|:t't ug'{xf];\ . @= cfk\mgf] sfkLsf] kfgfdf dNnsfnsf] d'b|f / clxn]sf] d'b|fsf] lrq agfpg'xf];\ . cEof; -s_ hol:ylt dNnn] u/]sf cfly{s ;'wf/x¿nfO{ tflnsfdf b]vfpg'xf];\ . -v_ k[YjLgf/fo0f zfxn] b]zdf cfly{s ljsf;sf nflu s] s] eg]sf lyP <


109 kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – & snf / ;+:s[ltn] dfgj hLjgsf] klxrfg lbG5 . g]kfn snf / ;+:s[ltsf b[li6n] wgL b]z xf] . g]kfnL hLjgz}nLdf snf / ;+:s[ltsf] dxŒjk"0f{ e"ldsf /x]sf] 5 . dWosfndf g]kfndf wft'snf, 9'ª\ufsf] snf, df6fsf] snf, sf7sf] snf ljsf; ePsf] kfOG5 . To; a]nf w]/} dlGb/ / b]jLb]jtfsf d"lt{ :yfkgf ePsf lyP . To; ;donfO{ 3/eGbf w]/} dlGb/ / dfG5]eGbf w]/} b]jtf ePsf] ;do klg dflgG5 . oL dlGb/ / b]jtf;Fu ;DalGwt rf8kj{x¿ / hfqfx¿ klg ljsf; ePsf lyP . of] cfh klg k|rngdf /x]sf] kfOG5 . dWosfndf ljleGg b/af/ / dlGb/df ;'Gb/ snfs[lt lgdf{0f ePsf lyP . To:t} wf/f, kf6L, kf}jf, rf}tf/f, 8anL h:tf ;f+:s[lts kIfdf klg snf k|bz{g x'GYof] . of] ;dodf sfi7snf, k|:t/snf / jf:t'snfsf b[li6n] klg ljsl;t lyof] . To; a]nf g]kfnL jf:t'snfsf] klg ljsf; ePsf] lyof] . lzv/ z}nLdf ag]sf s[i0f dlGb/, r}To z}nLdf ag]sf af}4, :joDe"sf r}Tox¿, Kofuf]8f z}nLdf ag]sf kz'kltgfy, Goftkf]n tn]h'sf dlGb/x¿ o;sf pbfx/0f x'g\ . To:t} 7fpF 7fpFdf snfTds ljxf/, b/af/, 3/, dlGb/ ag]sf lyP . ltgsf ‰ofn, 9f]sf, 6'F8fn tyf 5fgf agfpFbf g]kfnL snfsf] k|of]u u/]sf] b]lvG5 . kf7 % dWosfnLg g]kfnsf] snf / ;+:s[lt


cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – & 110 kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t lqmofsnfk != dWosfnLg snfsfaf/]df sIffdf 5nkmn ug'{xf];\ . cEof; tnsf k|Zgx¿sf] pQ/ n]Vg'xf];\ M -s_ dWosfnLg g]kfnsf] snf / ;+:s[lt s:tf] lyof] < -v_ dWosfnLg snf / ;+:s[ltsf d'Vo If]qx¿ s] s] x'g\ < -u_ dWosfnsf s'g s'g snf / ;+:s[lt cfh klg k|rngdf 5g\ < ;fd'bflos sfo{ tkfO{Fsf] ;d'bfodf snf / ;+:s[lt emNsfpg] s'g} ;Dkbf x'g ;S5g\ . To;sf] cjnf]sg u/L ;f]wvf]h u/]/ ljj/0f tof/ kfg'{xf];\ . — slxn] lgdf{0f ePsf] lyof] < — lgdf{0f stf{ sf] lyP < — ;Dkbfsf ljz]iftfx¿ s] s] lyP < — ;Dkbfsf] jt{dfg cj:yf s:tf] 5 < — ;Dkbfsf] ;+/If0fsf nflu s] s] ug'{k5{ .


111 kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – & != k[YjLgf/fo0f zfx d k[YjLgf/fo0f zfx . d lj= ;+= !&&( kf}if @& ut] lktf g/e"kfn / dftf sf}zNofjtLsf] h]7f] ;'k'qsf ¿kdf hlGdPF . d lj= ;+= !&(( df uf]/vfsf] /fhf ePF . dnfO{ g]kfn PsLs/0fsf /fi6« lktf klg eG5g\ . d}n] cfw'lgs g]kfnsf] kl/sNkgf u/]F . 6'j|mf 6'j|mf ePsf] g]kfn b]v]/ dnfO{ lbSs nfu]sf] lyof] . To;}n] d}n] of] b]znfO{ Ps l9Ssf agfP/ ljzfn g]kfn agfpg] c7f]6 lnPF . 6'j|mf 6'j|mf /x]sf afO;L / rf}la;L /fHonfO{ PsLs/0fsf] yfngL u/]F . kmn:j¿k cfhsf] g]kfnsf] emG8} cfwf efu PsLs/0f u/L g]kfnsf] l;dfgf k"j{df l6:6f;Dd k'¥ofO{ cfw'lgs g]kfnsf] lgdf{0f u/]F . dnfO{ d]/f efOx¿ / ;]gfklt sfn' kfF8]nufot g]kfnLx¿n] ;fy lbP . d}n] k"/f ug{ g;s]sf] PsLs/0fsf] sfd d]/f 5f]/fx¿ k|tfkl;+x zfx, axfb'/ zfx, a'xf/L /fh]Gb|nIdL, gflt /0faxfb'/ zfx, axfb'/ ;]gf gfos cd/l;+x yfkf, eLd;]g yfkfnufotn] k"/f u/] . d afpGg jif{ afFr]F . @= uf}td a'å d l;4fy{ uf}td . dnfO{ eujfg\ uf}td a'4 klg eG5g\ . d]/f] hGd O= k"= %^# j}zfv z'Snk"l0f{dfsf lbg g]kfnsf] n'lDagLdf ePsf] lyof] . d}n] af}4 wd{sf] :yfkgf u/]sf] lyPF . dnfO{ of] ;+;f/df b'Mv lsg x'G5 / o;af6 s;/L d'lSt kfpg] eGg] s'/fsf] lrGtf nflu/xGYof] . d ;a} dflg;nfO{ b'Mvaf6 d"St ug{ rfxGy]F . b'Mvaf6 d'St x'g] pkfo vf]hL ug]{ p2]Zon] d}n] 3/ 5f8]/ tk:of ug{ lgl:sPF . j}zfv k"l0f{dfsf lbg d Wofg u/]/ al;/x]sf] ;dodf dnfO{ 1fg k|fKt eof] . d}n] ;j{k|yd ljxf/sf] ;f/gfydf 1fgsf] k|rf/k|;f/ u/F] . d}n] ljZjnfO{ ;To, kf7 ^xfd|f /fli6«o lje"ltx¿


cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – & 112 kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t Gofo / clx+;fsf] dfu{df lxF8\g l;sfPF . rf]/L gu/, e'm6f] gaf]n, lx+;f gu/, gzfn' kbfy{af6 6f9f a;, of}g b'/frf/ gu/ eGg] h:tf k~rzLnsf] pkb]z lbPF . d]/f] pkb]z dfGg]x¿ cfh klg ;'vL 5g\ . h;n] To;sf] kfngf u/]gg\, tL ;a} b'MvL 5g\ . d ljZjdf zflGt km}lnof];\ eGg] rfxG5'. To;}n] dnfO{ clxn] ljZje/ zflGtsf cu|b"tsf ¿kdf dfG5g\ . #= c/lgsf] d c/lgsf] x'F . d]/f] afNosfnsf] gfd anafx' xf] . d lj= ;+= !@(# df g]kfnsf] nlntk'/df hGd]sf] lyPF . d snfsf/, d"lt{sf/, jf:t'ljb / j}1flgs klg x'F . d lrq agfpg, d"lt{ agfpg, gofF gofF l8hfOgsf 3/ agfpg / a'6\6f s'Fb\g klg l;kfn' lyPF . d}n] g]kfnL snfnfO{ ltAat / rLg;Dd klg k|rf/ u/]F . /fhf ceo dNnsf kfnfdf rLgsf /fhf s'AnfO vfFsf] lgdGq0ffdf lj= ;+= !#!) df !& jif]{ pd]/df *) hgf snfsf/sf] g]t[Tj ub}{ d rLg uPsf] lyPF . d}n] rLgdf agfPsf] Zj]t Kofuf]8f -kfOtf:t]_ rLgsf] /fhwfgL j]Olhªdf clxn] klg h:tfsf] To:t} 5 . of] :t"k b]v]/ lrgsf /fhf s'AnfO vfF lgs} v';L eP . dnfO{ g]kfn kms{g} lbPgg\ . d rLgdf g} a;]/ g]kfnL snfsf] k|rf/ ul//x]F . d]/f] hLjg pt} laTof] . lqmofsnfk != c/lgsf], k[YjLgf/o0f zfx / uf}td a'4sfaf/]df k':tsfno jf OG6/g]6af6 cGo ;fdu|L cWoog u/L kl/rofTds k'l:tsf tof/ kf/L sIffdf k|bz{g ug'{xf];\ . cEof; != k[YjLgf/fo0f zfx, a'4 / c/lgsf]n] u/]sf sfo{x¿ tnsf] tflnsfdf eg'{xf];\ . k[YjLgf/fo0f zfx a'4 c/lgsf] @= k[YjLgf/fo0f zfx, a'4 / c/lgsf]af6 s] s] l;Sg ;lsG5 < pNn]v ug'{xf];\ .


113 kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – & g]kfnsf ljleGg ;Eotfx¿dWo] g]kfnsf] s0ff{nL k|b]zdf ljsf; ePsf] l;Ghf pkTosfsf] ;Eotf klg Ps xf] . of] ;Eotf k"j{df g'jfsf]6, klZrddf s]bf/, pQ/df ltAat, blIf0fdf t/fO{ e"–v08;Dd km}lnPsf] v; dNn /fHodf lj:tfl/t lyof] . v; dNn /fHosf] åf/ s}nfnL s~rgk'/sf] dNnjf/ lyof] . ltAatsf s]xL efu;d]t o; /fHosf] k|efjdf k/]sf lyP . klZrddf u9jfn, s'dfpb]lv k"j{df uf]/vfsf] ;fFw;Dd km}lnPsf] v; ;fd|fHo tTsfnLg g]kfnsf] 7'nf] e"v08 lyof] . v; /fHosf] /fhwfgL l;Ghf lyof] . l;GhfnfO{ lxhf]cfh h'Dnf klg elgG5 . o;sf] w]/}h;f] e"efu s0ff{nL k|b]zdf kb{5 . ltAatsf] vf/L k|b]zaf6 cfPsf gfu/fhn] s0ff{nL k|b]zdf :jtGq v; /fHo :yfkgf u/]sf] dflgG5 . of] ;do !@ cf}+ ztfAbLlt/ -O{=;=!!%)_ ePsf] cg'dfg 5 . ltJatL j+zfjnL, lj=;+= !$!$ sf] b'Nn' clen]v tyf uf]kfn/fh j+zfjnL cflb ;|f]tx¿af6 g} To; If]qsf] Oltxf;af/] hfgsf/L k|fKt ug{ ;lsG5 . o; /fHosf zf;sx¿df gfu/fh, qmfrNn, czf]s rNn, lhtf/L dNn, l/k' dNn, cflbTo dNNf, k'0o dNn / k[YjL dNn cflb lyP . of] /fHosf] cl:tŒj sl/a @@^ jif{ hlt /Xof] . v; /fHosf] ktgkl5 ;'b"/klZrddf aemfª, 8f]6L, hfh/sf]6 h:tf afO;] /fHo hGd]sf x'g\ . jt{dfg ;dodf ;a}eGbf cljsl;t tyf lk5l8Psf] dflgPsf] of] If]q dWosfndf lgs} zlQmzfnL /fHosf ¿kdf /x]sf] lyof] . klZrdL v; /fHosf] ;a}eGbf k|d'v kf7 &l;Ghf pkTosfsf] ;Eotf


cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – & 114 kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t / dxŒjk"0f{ of]ubfg efiff;DaGwL of]ubfg xf] . jt{dfg g]kfnL efiffsf] pTklQ v; dNn /fHod} ePsf] lyof] . To;}n] o; efiffnfO{ …v;s'/fÚ jf …l;GhfnL efiffÚ;d]t eGg] ul/G5 . v; dNn /fhfx¿n] o; efiffnfO{ /fhsfhsf] dfWod agfP/ /fi6« efiffsf] :yfg lbPsf] x'gfn] g} of] efiff lg/Gt/ kl/dflh{t / ljsl;t x'Fb} uof] . v; dNn /fHosf] lj36gkl5 v8f x'g k'u]sf afO;] / rf}la;] /fHox¿df;d]t o;} efiffnfO{ Jofks k|of]udf NofOof] . lqmofsnfk != g]kfnsf] gS;fdf l;Ghf pkTosf kQf nufpg'xf];\ . @= l;Ghf pkTosf zLif{sdf Ps a'sn]6 tof/ kf/L sIffdf k|:t't ug'{xf];\ . cEof; s_ l;Ghf pkTosfsf] ;Eotfsfaf/]df aofg ub}{ ;fyLnfO{ kq n]Vg'xf];\ . v_ l;Ghf pkTosfdf ljsf; ePsf] ;Eotfaf6 xfdL s] s] l;Sg ;S5f}F < a'Fbfut ¿kdf n]Vg'xf];\ . u_ klxn]sf] ;Eotfaf6 s] s] s'/f l;Sg ;lsG5 < kl/of]hgf sfo{ tkfO{Fsf] hGde"ld jf a;]sf] 7fpFsf af/]df :yfgLo JolStx¿;Fu ;f]w]/ hfgsf/L ;ª\sng ug'{xf];\ / sIffdf k|:t't ug'{xf];\ .


115 kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – & PsfO ^ xfd|f cfly{s lj|mofsnfk l;sfO pknlAw o; PsfOsf] cWoogkl5 tkfO{Fx¿ lgDg s'/fdf ;Ifd x'g'x'g] 5 M != g]kfnsf cfly{s lj|mofsnfksf] jt{dfg cj:yf, ;d:of / ;dfwfgsf pkfo atfpg @= s[lif, pBf]u / Jofkf/larsf] cGt/;DaGw pNn]v ug{ #= j:t'sf] u'0f:t/ klxrfgsf cfwf/ vf]hL u/L pkef]Stfsf clwsf/k|lt ;r]t /xg $= ;/sf/L cfosf] kl/ro lbg / ;|f]tx¿ atfpg .


cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – & 116 kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t s[lifM hldgaf6 afnLgfnL pTkfbg ug'{ / hldgaf6} pTkfbg ul/Psf 3fF;kftaf6 kz'kfng ug]{ sfo{nfO{ s[lif elgG5 . g]kfn s[lifk|wfg b]z xf] . oxfFsf sl/a ^*Ü dflg;x¿n] s[lif Joj;fo ckgfPsf 5g\ . xfd|f] b]zsf] s'n cfosf] #@Ü of]ubfg s[lif If]qsf] /x]sf] / s[lif Joj;focGtu{t v]tLkftL, kz'kfng, kmnkm"n pTkfbg, s'v/fkfng, df}/Lkfng, df5fkfng cflb kb{5g\ . s[lif Joj;focGtu{t v]tLkftL g]kfnsf] k|d'v Joj;fo xf] . xfd|f] b]zdf wfg, ds}, ux'F, hf}, sf]bf], kmfk/, cfn', cb'jf, tf]/L, pv', ;gkf6, ;'tL{, skf; cflb h:tf vfB / gub] afnLx¿ pTkfbg x'G5g\ . xfd|f] b]zdf s[lif If]qn] vfBj:t'sf] pTkfbg ug{, pBf]unfO{ rlxg] sRrf kbfy{ h'6fpg, Jofkf/sf nflu j:t' pTkfbg ug{, /f]huf/Lsf cj;/ l;h{gf ug]{b]lv JolStut tyf /fHosf] cfly{s ljsf;df dxŒjk"0f{ of]ubfg k'¥ofPsf] 5 . g]kfn ;/sf/n] s[lif If]qsf] ;du| ljsf;sf nflu ljleGg vfnsf sfo{qmdx¿ ;~rfng u/]sf] 5 . olt x'Fbfx'Fb} klg k/Dk/fut v]tL k|0ffnL, lgjf{xd'vL s[lif / l;FrfOsf] cefj, ahf/ Joj:yfkgsf] cefj, oftfoftsf] c;'ljwf, s[lif ;fdu|Lsf] cefj, s[lif cg';Gwfgsf] cefj, hldgsf] c;dfg ljt/0f, /f;folgs dnsf] l9nf] cfk"lt{, s[lif k|fljlwssf] ;]jf ;xh gx'g' h:tf ;d:ofx¿ s[lif If]qdf /x]sf 5g\ . s[lif If]qdf b]lvPsf ;d:ofx¿sf] ;dfwfgsf nflu ;/sf/n] s[ifsx¿sf nflu lagflwtf] s[lif C0fsf] Joj:yf, ls;fgx¿sf nflu a]nf a]nfdf s[lif tflndsf] Joj:yf, ufpF ufpFDff u|fdL0f pBf]ux¿ ;~rfng, s[ifssf nflu s[lif ;fdu|Ldf ljz]if 5'6sf] Joj:yf / l;FrfOsf] Joj:yf u/Llbg'k5{ . pBf]u l;k / ;fwgsf] pkof]u u/L ;fgf] tyf 7'nf] kl/df0fdf j:t'x¿ pTkfbg ug'{nfO{ pBf]u elgG5 . pBf]ux¿ ;fgf, 3/]n', s'l6/, demf}nf / 7'nf u/L ;fdfGotof kfFr k|sf/sf kf7 ! cfly{s ljsf;sf] cfwf/M s[lif / pBf]u


117 kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – & x'G5g\ . :yfgLo ;|f]t ;fwg / l;ksf] k|of]u u/]/ ;~rfng ul/g] pBf]unfO{ 3/]n' pBf]u elgG5 . s[lif pTkfbgaf6 ;~rfng x'g] pBf]unfO{ s[lifhGo pBf]u elgG5 . xfd|f] b]zdf demf}nf pBf]ux¿ w]/} 5g\ . sf7df8f}F, e}/xjf, kf]v/f, lj/f6gu/, jL/uGh h:tf 7'nf ;x/x¿df 7'nf pBf]ux¿ ;~rflnt 5g\ . nufgLd}qL jftfj/0f agfpg g;Sg', ahf/ / k'FhLsf] cefj x'g', oftfoftsf] c;'ljwf, k|fljlws 1fgsf] sdL, ljb]zL ;fdfg;Fu k|lt:kwf{ ug{ g;Sg', pmhf{ cfk"lt{df sl7gfO, /fhgLlts cl:y/tf sfod /xg' h:tf sf/0fn] ubf{ xfd|f] b]zsf] pBf]u If]qdf ;d:ofx¿ b]lvPsf 5g\ . g]kfn Ps ljsf;f]Gd'v b]z xf] . b]zsf] ljsf;sf nflu pBf]usf] ljsf; x'g' cfjZos 5 . b]zdf hlt w]/} pBf]uwGbf a9\5g\, Tolt g} w]/} b]z ljsl;t x'G5 . pBf]usf] ljsf;af6 k'FhL lgdf{0f, ;|f]t / ;fwgx¿sf] ;b'kof]u, /f]huf/Ldf j[l4, sRrf kbfy{sf] ;b'kof]u, ljb]zL d'b|f cfh{g, cfoft Go"gLs/0f / lgof{t j[l4 x'g] ePsfn] g]kfndf pBf]usf] dxŒj 5 . g]kfndf s[lifhGo pBf]usf] cfjZostf s[lifsf] ljsf;sf nflu s[lifhGo pBf]ux¿sf] ljsf; x'g' lgtfGt cfjZos 5 . s[lifaf6 pTkfbg ePsf j:t'x¿ s[lifhGo pBf]ux¿df vkt eO{ s[ifsx¿nfO{ plrt d"No k|fKt ePsf v08df s[ifsx¿sf] hLjg:t/df ;'wf/ x'g hfG5 . cfˆg} b]zdf pTkfbg ePsf s[lifhGo sRrf kbfy{x¿sf] k|of]u u/L pBf]usf] ljsf; ug{ ;s]df b]zdf pknAw ;|f]t / ;fwgx¿sf] plrt kl/rfng x'G5 . o;sf ;fy} s[ifsx¿sf] df};dL a]/f]huf/L ;d:ofsf] ;dfwfg x'G5 . s[lifdf n's]/ /x]sf] a]/f]huf/L ;d:of qmdzM x6fpg ;lsG5 . lqmofsnfk != g]kfnsf] s[lifsf] jt{dfg cj:yf, ;d:of / ;dfwfgsf pkfox¿sf] ;DaGwdf rf6{ tof/ kf/L sIffdf k|bz{g ug'{xf];\ . @= s[lif / pBf]ularsf] ;DaGw b]vfpg] tl:a/x¿ ;ª\sng u/L sIffdf 5nkmn ug{xf];\ .


cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – & 118 kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t #= s[lif / pBf]u;Fu ;DalGwt /x]/ sIffdf xflh/Lhjfkm k|ltof]lutf ;~rfng ug{ cfjZos k|Zgx¿ tof/ kfg'{xf];\ . $= …g]kfndf ;f]r]cg';f/ cfly{s ljsf;sf] cfwf/M s[lif / pBf]uÚ zLif{sdf ;dfrf/sf] gd'gf tof/ kfg'{xf];\ . cEof; -s_ g]kfnsf] s[lifsf] jt{dfg cj:yf atfpg'xf];\ . -v_ g]kfnsf] s[lif If]qsf s'g} b'O{ ;d:of / ;dfwfgsf pkfo pNn]v ug'{xf];\ . -u_ g]kfndf pBf]usf] jt{dfg cj:yf atfpg'xf];\ . -3_ g]kfnsf] cf}Bf]lus If]qsf s'g} b'O{ cf]6f ;d:ofx¿ pNn]v ug'{xf];\ . -ª_ g]kfndf hn;|f]t;Fu ;DalGwt s'g} b'O{ cf]6f ;d:of pNn]v ug'{xf];\ . -r_ g]kfndf s:tf k|sf/sf pBf]ux¿ 5g\ < -5_ g]kfndf s[lifhGo pBf]usf] cfjZostfnfO{ a'Fbfut ¿kdf n]Vg'xf];\ . ;fd'bflos sfo{ tkfO{F+sf] ;d'bfodf /x]sf s[lif / pBf]usf] cWoog e|d0f u/L tnsf pkzLif{sx¿sf] ;xfotfn] Ps k|ltj]bg tof/ kfg'{xf];\ M -s_ :ynsf] gfd / kl/ro -v_ e|d0fsf] p2]Zo -u_ cWoogsf] ljlw -3_ kQf nufPsf s'/fx¿ -ª_ lgisif{ / ;'emfj


119 kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – & k|s[ltaf6 lgMz'Ns ¿kdf pknAw x'g] ;|f]t / ;Dkbfx¿nfO{ k|fs[lts ;|f]t elgG5 . k|fs[lts ;|f]t / ;fwgsf cfwf/df g} b]zn] cfkm"nfO{ cfly{s ljsf;sf] ultdf cufl8 a9fPsf] x'G5 . k|fs[lts ;|f]tcGtu{t e"ld, hn, jg / vlgh d'Vo kb{5g\ . hn eg]sf] kfgL xf] . k|fs[lts ¿kdf jxg] gbL, vf]nfgfnf, tfn, tn}of tyf hldgd'lgsf] kfgL cflb hn ;Dkbfsf ;|f]t x'g\ . To:t} lxdfnaf6 lxpF kUn]/ klg gbLx¿ aUg] ub{5g\ . k|fs[lts ;DkbfdWo] hn;Dkbf dxŒjk"0f{ ;Dkbf xf] . hn ;Dkbfsf b[li6sf]0fn] g]kfn a|flhnkl5 ljZjsf] bf];|f] / Pl;ofdf klxnf] /fi6« dflgG5 . g]kfndf ^ xhf/eGbf a9L gbLgfnf /x]sf 5g\ . hn;|f]tsf] d'Vo ;|f]tsf ¿kdf gbLgfnf, tfn, l;d;f/ If]q / e"–w/ftnLo kfgLsf ;|f]tx¿ cflbn] g]kfnnfO{ hn;|f]tdf wgL agfPsf 5g\ . hn;|f]t ax'cfoflds / ax'pkof]uL k|fs[lts ;Dkbf xf] . g]kfnsf ;Dk"0f{ gbLx¿sf] hne08f/ Ifdtf sl/a @ nfv @ xhf/ ldlnog So"las ld6/ /x]sf] 5 . sf];L, u08sL / s0ff{nLsf] hne08f/ Ifdtf sl/a ! nfv $* xhf/ So"ljs ld6/ cyf{t s'n hne08f/ Ifdtfsf] &$ k|ltzt /x]sf] 5 . g]kfnsf ! xhf/ eGbf j9L gbLx¿ !! ls=ld eGbf a9L nfdf 5g\ . emG8} !)) cf]6f gbLx¿sf] nDafO !^) ls=ld eGbf a9L /x]sf] 5 . g]kfnsf] hn;Dkbfaf6 *# xhf/ d]ufjf6 ljB't\ pTkfbg ug{ ;lsG5 . b]zsf] cfly{s j[l4 / cfly{s ¿kfGt/0fsf] dxŒjk"0f{ ;fwfgsf ¿kdf hnljB't\ nfO{ lnOG5 . g]kfndf lj=;+= !(^* ;fnb]lv ljB't\ sf] ljsf; ;'?jft ul/Psf] xf] . cfly{s ;j{]If0f @)&^÷)&& cg';f/ cfly{s jif{ @)&%÷)&^ ;Dd g]kfndf s'n !,!@*=&! d]ufjf6 hnljB't\ kf7 @xfd|f] hn;Dkbf


cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – & 120 kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t pTkfbg Ifdtf k'u]sf] 5 eg] nueu &* k|ltzt hg;ª\Vofdf ljB'tsf] kx'Fr k'lu;s]sf] 5 . g]kfndf /x]sf hn;Dkbfsf] ;b'kof]u u/]/ sl/a *) x]S6/ e"lddf l;FrfO ;'ljwf pknAw u/fpg ;lsG5 . o;af6 s[lif pTkfbg a9fO{ b]zsf] cfly{s ljsf; ug{ ;lsG5 . g]kfndf hn;Dkbfsf] dxŒj != z'4 vfg]kfgLsf] cfk"lt{, @= cfly{s ljsf;df 6]jf, #= ljB't\ pTkfbgsf If]qdf ljsf;, $= cf}Bf]lus If]qdf ljsf;, %= Joj;fosf If]qdf lj:tf/, ^= dgf]/~hgsf If]qdf dxŒj, &= ;~rf/sf If]qdf dxŒj, *= hnoftfoft ljsf;, (= ko{6sLo :ynsf] ljsf;, !)= /fli6«o cfodf j[l4, !!= s[lif pTkfbgdf j[l4, !@= jftfj/0fsf] ;+/If0f, !#= df5fkfngsf ;Defjgf . cEof; tnsf k|Zgx¿sf] pQ/ n]Vg'xf];\ M -s_ k|fs[lts ;|f]t eg]sf] s] xf] < -v_ g]kfndf hn;|f]tsf] dxŒjnfO{ a'Fbfut ¿kdf n]Vg'xf];\ . -u_ g]kfndf hn;|f]tsf] ljsf; s;/L ug{ ;lsG5 . -3_ …l;FrfOaf6 s[lifsf] ljsf; ug{ ;lsG5Ú eGg] zLif{sdf ;+jfb tof/ kfg'{xf];\ . -ª_ g]kfndf hn;|f]t;Fu ;DalGwt s'g} b'O{ cf]6f ;d:of pNn]v ug'{xf];\ . -r_ g]kfndf hnoftfoftsf] ;EefjgfnfO{ a'Fbfut ¿kdf pNn]v ug'{xf];\ . lqmofsnfk -s_ g]kfndf hn;|f]tsf] jt{dfg cj:yfaf/] sIffdf 5nkmn ug'{xf];\ . -v_ u'unsf] ;xof]u lnO{ g]kfnsf] hnoftfoft;Fu ;DalGwt tl:a/x¿ ;ª\sng ug'{xf];\ / pQm tl:a/;Fu ;DalGwt /xL sIffdf 5nkmn ug'{xf];\ . -u_ tkfO{Fsf] ;d'bfodf /x]sf hn;|f]tx¿sf] gfd n]vL sIffdf k|:t't ug'{xf];\ .


121 kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – & ;fd'bflos sfo{ tkfO{F+sf] k|b]zdf cjl:yt s'g} hnljB't\ cfof]hgf cyjf l;FrfO cfof]hgfsf] cWoog e|d0f u/L tnsf pkzLif{sx¿sf ;xfotfn] Pp6f k|ltj]bg tof/ kfg'{xf];\ M -s_ :ynsf] gfd / kl/ro -v_ e|d0fsf] p2]Zo -u_ cWoogsf] ljlw -3_ kQf nufPsf s'/fx¿ -ª_ lgisif{ / ;'emfj


cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – & 122 kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t ljBfyL{ efOalxgLx¿ † >L 6Kk'b]jL df=lj=df s[lif, pBf]u / Jofkf/sf] ;DaGwsf af/]df cfcfºgf] ;d"xdf 5nkmn u/L k|:t't ug{ sIff & sf ljBfyL{x¿nfO{ tLg ;d"xdf ljefhg ul/Psf] lyof] . uf]nfk|yf ubf{ klxnf] ;d"xnfO{ s[lif / pBf]u, bf];|f] ;d"xnfO{ s[lif / Jofkf/ clg t];|f] ;d"xnfO{ pBf]u / Jofkf/larsf] cfk;L ;DaGw k/]sf] lyof] . sIff & sf ljBfyL{x¿n] cfcfºgf] ;d"xdf 5nkmn u/L k|:t't u/]sf wf/0ff xfdL klg cWoog u/f}F M klxnf] ;d"xM s[lif / pBf]usf] cfk;L ;DaGw cfb/0fLo u'?ju{, ljBfyL{ ;fyLx¿ † xfd|f] ;d"xnfO{ uf]nfk|yfdf s[lif / pBf]usf] cfk;L ;DaGw k/]sf] lyof] . xfd|f] ;d"xdf 5nkmn u/L xfdLn] k|fKt u/]sf] ljj/0fnfO{ lgDgfg';f/ k|:t't u/]sf 5f}F M s[lifsf] ljsf;sf nflu s[lifhGo pBf]ux¿sf] ljsf; x'g' lgtfGt cfjZos 5 . s[lifaf6 pTkfbg ePsf j:t'x¿ s[lifhGo pBf]ux¿df vkt eO{ s[ifsx¿nfO{ plrt d"No k|fKt ePsf] v08df s[ifsx¿sf] hLjg:t/df ;'wf/ x'g hfG5 . s[lifaf6 pBf]usf nflu cfjZos kg{] sRrf kbfy{sf] pTkfbg x'G5 . lrgLsf nflu pv' cfjZos kg'{, h'6 kf7 # s[lif, pBf]u / Jofkf/sf] ;DaGw s[lif, pBf]u / Jofkf/sf] ;DaGw pv' sL6gfzs cf}ifwL lrgL pTkfbg Jofkf/ s[lif cf}hf/ /f;folgs


123 kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – & pTkfbgsf nflu ;gkf6sf] cfjZostf kg'{, t]nsf nflu tf]/Lsf] cfjZostf kg'{ logsf pbfx/0f x'g\ . pBf]usf nflu rflxg] sRrf kbfy{ s[lifaf6 g} pTkfbg ul/G5 . s[lif pTkfbg a9fpg s[lif cf}hf/, /f;folgs dn, sL6gfzs cf}ifwL cflb pBf]uaf6 pTkfbg x'G5g\ . o;af6 s] :ki6 x'G5 eg] s[lif / pBf]usf] cfk;df lgs6td ;DaGw /x]sf] x'G5, wGojfb Û bf];|f] ;d"xM s[lif / Jofkf/sf] ;DaGw cfb/0fLo u'?ju{, ljBfyL{ ;fyLx¿ † xfd|f] ;d"xnfO{ s[lif / Jofkf/sf] cfk;L ;DaGw k/]sf] lyof] . xfd|f] ;d"xdf 5nkmn u/L xfdLn] k|fKt u/]sf] ljj/0fnfO{ lgDgfg';f/ k|:t't u/]sf 5f}F M Jofkf/ eGgfn] s'g} b]zsf] Ps efuaf6 csf{] efu;Dd / Ps b]zaf6 csf{] b]zlar ug{] j:t' tyf ;]jf vl/blaqmLsf] sfo{ eGg] a'lemG5 . Jofkf/df j:t' tyf ;]jfx¿sf] vl/b laj|mL x'G5 . ;a} dflg;, ;d'bfo tyf b]zn] cfkm"nfO{ cfjZos kg]{ ;a} j:t'x¿ pTkfbg ug{ ;Sb}gg\ . c¿ JolStaf6 lsGg'kg]{ x'G5 . s[ifsn] pTkfbg u/]sf kmnkm"n, df5f, df;', cGg tyf sRrf kbfy{ Jofkf/Ln] vl/b ub{5 . s[ifsn] cfkm"nfO{ k'u]/ a9L ePsf j:t'x¿sf] Jofkf/ ubf{ Pslt/ ls;fgn] cfly{s nfe lnG5 eg] csf{]tkm{ b]zdf vfBfGgsf] cefj x'g kfpFb}g . vfkm"n] pTkfbg u/]sf] j:t'sf] ljqmLaf6 cfPsf] /sdn] s[ifsn] v]tLkftLsf nflu cfjZos dn, lap, sL6gfzs cf}ifwL, ljleGg k|sf/sf s[lif cf}hf/x¿ Jofkf/Laf6 vl/b u5{ . o;/L ls;fgn] pTkfbg u/]sf] j:t' Jofkf/LnfO{ laqmL ug{] / Jofkf/Laf6 ls;fgnfO{ cfjZos kg{] j:t' tyf ;]jf Jofkf/Laf6 vl/b ug{] ePsfn] s[lif Jofkf/sf] 3lgi7 ;DaGw /x]sf] 5 . wGojfb Û t];|f] ;d"xM pBf]u / Jofkf/sf] ;DaGw cfb/0fLo u'?ju{, ljBfyL{ ;fyLx¿ xfd|f] ;d"xnfO{ pBf]u / Jofkf/sf] cfk;L ;DaGw k/]sf] lyof] . xfd|f] ;d"xdf 5nkmn u/L xfdLn] k|fKt u/]sf] ljj/0fnfO{ lgDgfg';f/ k|:t't ug{ ub}{ 5'.


cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – & 124 kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t klxnf] ;d"x / bf];|f] ;d"xsf ;fyLx¿af6 pBf]u / Jofkf/sf] kl/ro cfO;s]sfn] d Totftkm{ guO{ pBf]u / Jofkf/sf] ;DaGwsfaf/]df af]Nb} 5'. b]zsf] cfly{s ljsf;sf nflu pBf]u / Jofkf/sf] cToGt} 3lgi7 ;DaGw /x]sf] x'G5 . pBf]usf nflu cfjZos kg{] sRrf kbfy{ cfºg} b]zdf pTkfbg eP cfºg} b]zaf6 / geP ljb]zaf6 Jofkf/Ln] vl/b u5{ / pBf]unfO{ laqmL u5{ . Jofkf/Laf6 vl/b u/]sf] sRrf kbfy{af6 pBf]un] j:t' pTkfbg u/L Jofkf/LnfO{ ljqmL u5{ . Jofkf/Ln] pBf]uaf6 vl/b u/]sf] j:t' ahf/df nu]/ laqmL u5{ . o;/L pBf]uaf6 pTkfbg ul/Psf j:t'x¿ Jofkf/LnfO{ laqmL ug{] / Jofkf/Laf6 sRrf kbfy{ pBf]un] vl/b ug{] ePsfn] pBf]u / Jofkf/sf lardf lgs6 ;DaGw /x]sf] 5 . wGojfb Û cEof; -s_ g]kfnsf] Jofkf/ / pBf]ularsf] ;DaGwnfO{ Ps cg'R5]bdf n]Vg'xf];\ . -v_ pBf]u / Jofkf/sf] ljsf;sf nflu s[lifsf] ljsf; x'g'k5{ eGg] zLif{sdf jSt[Tj tof/ kfg'{xf];\ . -u_ s[lif / Jofkf/sf] ;DaGwnfO{ a'Fbfut ¿kdf n]Vg'xf];\ . -3_ g]kfnsf] cfly{s ljsf;sf nflu s[lifsf] dxŒjdfly k|sfz kfg'{xf];\ . lqmofsnfk != tkfO{Fsf] sIffsf ljBfyL{x¿nfO{ klg tLg ;d"xdf ljefhg u/L Pp6f ;d"xnfO{ s[lif / pBf]u, bf];|f] ;d"xnfO{ s[lif / Jofkf/ clg t];|f] ;d"xnfO{ pBf]u / Jofkf/larsf] cfk;L ;DaGw vf]hL ug{ nufO{ sIffdf k|:t't ug{'xf];\ . @= sIffnfO{ tLg ;d"xdf ljefhg u/L k|To]s ;d"xaf6 Ps Ps hgf k|ltlglwsf] 5gf]6 ug'{xf];\ . klxnf] ;d"xnfO{ s[lif / pBf]u, bf];|f] ;d"xnfO{ s[lif / Jofkf/ clg t];|f] ;d"xnfO{ pBf]u / Jofkf/larsf] cfk;L ;DaGwsf af/]df 5gf]6 ul/Psf ;d"xsf k|ltlglwdfkm{t km/s km/s ljifo kg{] u/L jSt[Tjsnf k|ltof]lutfsf] cfof]hgf ug'{xf];\ . #= s[lif / pBf]usf] cfk;L ;DaGwdf cfkm"n] ;'g]sf / cg'ej u/]sf s'/fx¿nfO{ sIffsf]7fdf k|:t't ug'{xf];\ . $= tkfO{Fsf] :yfgLo txdf pTkfbg x'g] v]tLkftLsf] gfd n]vL sIffdf k|:t't ug'{xf];\ .


125 kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – & %= lbOPsf] b}lgs klqsfsf] ;dfrf/ cWoog u/L s[lifsf] Jofj;foLs/0f ;DaGwdf jSt[tf tof/ kfg'{xf];\ M s[lifn] km]l/Psf] nfns'df/Lsf] hLjg 9f]/kf6g ;+jfbbftf afun'ª, ;fpg !*, @)&* sf7]vf]nf ufpFkflnsf–* ls nfns'df/L k'gnfO{ bz jif{ cl3;Dd vfg nfpg;d]t ;d:of lyof] . 3/sf] cfly{s cj:yf sdhf]/ ePsfn] d]nfkftaf6 sdfPsf] k};fn] 3/vr{ rnfpg'kYof]{ . rf/ 5f]/L x'sf{pg pgnfO{ w]/} ;d:of eof] . dhb"/Laf6 dfq} hLjg rnfpg g;s]kl5 pgn] s[lif Joj;fo ug]{ of]hgf agfOg\ . ;'?df nufgL ug]{ k};f lyPg . 3/kl/jf/n] ;fy lbPsf] lyPg . pgsf] Psn k|of;af6 3/sf] sfd 5f8]/ pgL s[lif pBd tflnd vf]Hb} ;b/d'sfd cfOk'lug\ . ;+of]uaz pgn] tflnd;d]t lng kfOg\ . pQm tflnd / v]taf/Ldf u/]sf] ldlxg]tn] pgL lhNnfs} ;kmn ls;fgdf ulgg yfn]sL 5g\ . cfˆgf] af/L / ef8fsf];d]t u/L clxn] % cf]6f Knfl:6ssf 6g]n agfP/ pgn] t/sf/L pTkfbg ul//x]sL 5g\ . ;'?df t laqmL ug{ g;Sbf pgsf] pTkfbg af/Ld} s'lxGYof] . clxn] eg] ;xh} laqmL x'G5 . ufpFdf k};f lt/]/ t/sf/L lsGg nhfPsfx¿ clxn] wdfwd lsg]/ vfg yfn]sf] pgn] atfOg\ . pgs} ldlxg]tn] clxn] ufpF ufpFdf t/sf/L laSg yfn]sf] pgsf] bfaL 5 . pTkfbg ahf/ k7fP/ pgn] k};f sdfpg yfn]kl5 kl/jf/, >Ldfg\ / l5d]sLn] x]g]{ b[li6sf]0f km]l/Psf] 5 . clxn] pgL jflif{s % nfveGbf w]/}sf] t/sf/L ufpFd} laqmL ul5{g\ . ufpFsf w]/} ;+:yfdf pgL cWoIf / ;lrj h:tf kbdf a:g yfn]sL 5g\ . …s[lif k];fnfO{ Jofj;flos agfpFbf ;a} k];f lhTg ;lsG5 .Ú bz jif{cl3;Dd vfnL8fF8f elgg] sf]7]vf]nf ufpFnfO{ pgs} kxndf xl/ofnL agfpg ;s]sL 5g\ . ;fd'bflos sfo{ -s_ tkfO{F a:g] ;d'bfodf ;]jf tyf j:t'sf] vl/blaqmL ug{] Jofkf/L ePsf] x'g'k5{ . Jofkf/Ln] pQm ;]jf tyf j:t'x¿sf] vl/b laqmL s;/L sxfFaf6 ub{5g\ < ;f]wvf]h ug'{xf];\ / lgisif{nfO{ sIffdf k|:t't ug'{xf];\ . -v_ tkfO{Fsf] ;d'bfodf /x]sf s'g} ls;fgnfO{ e]6L s[lif pTkfbgn] pxfFsf] hLjgdf NofPsf] kl/jt{gnfO{ ;d]6L 5f]6f] syf tof/ kfg'{xf];\ .


cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – & 126 kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t cf/tL rf}w/L s}nfnL lhNnfdf a:g'x'G5 . pxfF :yfgLo ljBfnosf] sIff & df cWoog ug'{x'G5 . pxfFsf afaf g]kfn u'0f:t/ tyf gfktf}n ljefudf gf]s/L ug'{x'G5 . ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIffsf] sIffdf lzIfsn] cfly{s lqmofsnfkcGtu{t …xfdL pkef]StfM xfd|f] clwsf/Ú eGg] kf7sfaf/]df cfkm"eGbf 7'nf JolSt;Fu ;f]w]/ k|fKt u/]sf] hfgsf/L sIffdf k|:t't ug]{ eGg'eof] . 3/ kms]{kl5 Tof] ljifosf af/]df lj:t[t ¿kdf atfpg cf/tL rf}w/Ln] cfºgf afafnfO{ lel8of] sndfkm{t cg'/f]w ug'{eof] . ljBfyL{ efOalxgLx¿ † xfdL cf/tL rf}w/L / pxfFsf afafsf lardf ePsf] s'/fsfgL cWoog u/f}F M afafM x]Nnf] 5f]/L . cf/tLM bz{g afaf, cf/fd x'g'x'G5 < afafM bz{g 5f]/L, cf/fd 5'. ltdLx¿ ;a} cf/fd 5f} < ltd|f] k9fO s:tf] rln/x]sf] 5 < cf/tLM xfdL ;a} cf/fd 5f}F afaf clg d]/f] k9fO klg /fd|f] 5 . clg lg afaf lzIfsn] sIffdf xfdLnfO{ …xfdL pkef]StfM xfd|f] clwsf/Úsf af/]df cfkm"eGbf 7'nf JolSt;Fu ;f]w]/ k|fKt u/]sf] hfgsf/LnfO{ sIffdf k|:t't ug]{ eGg'ePsf] 5 . pkef]Stf eGgfn] s;nfO{ a'emfpF5 < atfOlbg' g . afafM n ;'g 5f]/L, pkef]Stf eGgfn] pkef]Uo j:t' jf ;]jf pkof]u jf k|of]u ug{] ;j{;fwf/0f JolSt, ;d"x jf ;+:yfnfO{ a'emfpF5 . cf/tLM afaf, pkef]Uo j:t' eg]sf] s] xf] < afafM pkef]Uo j:t' eg]sf] pkef]Stfn] pkef]u jf k|of]u ug{] j:t' jf j:t'x¿sf] ;lDd>0fn] ag]sf] :jf:YonfO{ xflg, gf]S;fgL jf gsf/fTds c;/ gug{] j:t' xf] . kf7 $xfdL pkef]StfM xfd|f] clwsf/


127 kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – & cf/tLM afaf, pkef]Stfsf] clwsf/ eg]sf] s] xf] < afafM pkef]Uo j:t'df pkef]Stfsf] ;xh} kx'Fr x'g] clwsf/ eg]sf] pkef]Stfsf] clwsf/ xf] . pkef]StfnfO{ s'g} klg j:t' jf ;]jf 5gf]6 ug{] clwsf/ x'G5 . j:t'sf] d"No, kl/df0f, ;lDd>0f, z'4tf, u'0f:t/ h:tf ljifodf xfdL ;a}n] hfgsf/L kfpg] clwsf/ x'G5 . s'g} j:t' k|of]u ubf{ To;af6 x'g] xflg jf gf]S;fgL ePdf To;sf] Ifltk"lt{ kfpg] ;a} gful/ssf] clwsf/ xf] . cf/tLM afaf, xfdLn] s'g} klg ;fdfg jf vfBfGg lsGbf j:t' slxn] ag]sf] xf] < slxn];Dd pkof]u ul/;Sg'kg{] xf] < oL j:t'df s] s] ld>0f ePsf] 5 < slxn] Dofb ;lsG5 < :jf:Yodf gs/fTds c;/ k5{ of kb{}g h:tf s'/fx¿ x]g'{kg{] /x]5 xlu < afafM xf] 5f]/L, xfdL ;a} hgf ;r]t eP pkef]Stfsf] clwsf/ ;+/If0f ug{ ;lsG5 . cf/tLM afaf, s:tf] j:t'nfO{ u'0f:t/Lo j:t' elgG5 < afafM :jf:Yodf k|lts"n c;/ jf xflggf]S;fgL gk'¥ofpg] pkef]Uo j:t'nfO{ u'0f:t/Lo j:t' elgG5 . cf/tLM afaf u'0f:t/Lo j:t'df s] s] s'/fx¿ pNn]v ul/Psf] x'G5 < afafM u'0f:t/Lo j:t'df j:t'sf] pTkfbg ubf{ k|of]u ePsf] sRrf kbfy{ pTkfbg ldlt, Dofb ;dfKt x'g] ldlt, e08f/0f ljlw, pkof]u ug{] tl/sf, pkef]u u/]af6 x'g ;Sg] k|efj;d]t pNn]v ul/Psf] x'G5 . cf/tLM afaf, pkef]Stf clwsf/sf] lxt ;+/If0fsf ;DaGwdf sfg'gL Joj:yf klg t xf]nf lg < afafM lsg gx'g' < ;+o'St /fi6«;ª\3af6 kfl/t pkef]Stf ;+/If0f cg'aGw !(*% tyf pkef]Stf ;+/If0f P]g, @)&% n] j:t' tyf ;]jf vl/b, pkef]u ug{] k|To]s


cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – & 128 kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t pkef]StfnfO{ clwsf/ k|bfg u/]sf] 5 . g]kfnsf] ;+ljwfgsf] wf/f $$ df df}lns xscGtu{t pkef]StfnfO{ u'0f:t/Lo j:t' / ;]jf k|fKt ug{] xs k|bfg ul/Psf] 5 . u'0f:t/xLg j:t' jf ;]jfaf6 s;}nfO{ Iflt k'u]df sfg'gadf]lhd Ifltk"lt{ kfpg] xssf] Joj:yf ul/Psf] 5 . cf/tLM pkef]Stfsf] clwsf/ / lxt ;+/If0fdf s;sf] e"ldsf dxŒjk"0f{ x'G5 < afafM ;'g 5f]/L, pkef]Stfsf] clwsf/ / lxt ;+/If0fdf j:t' jf ;]jf pTkfbs, ljqm]tf, clwsf/sdL{, gful/s ;dfh, ;/sf/ tyf pkef]Stf :jod\sf] e"ldsf dxŒjk"0f{ x'G5 . 5f]/LM afafnfO{ w]/} s'/fsf] hfgsf/L /x]5 t . afafM 5f]/Lsf] afaf xf] lg, hfgsf/L x'g' k/]g t < cf/tLM wGojfb afaf † afafM afO 5f]/L . cf/tLM afO afaf . cEof; != pkef]Stf / ;r]t pkef]Stfdf s] km/s 5 < @= j:t' / ;]jfsf] vl/b ubf{ Wofg lbg'kg{] s'/fx¿ n]Vg'xf];\ . #= s:tf j:t'nfO{ pkef]Uo j:t' elgG5 < $= pkef]Stf clwsf/ eg]sf] s] xf] < %= pkef]Stf clwsf/nfO{ df}lns xsleq /fVg'sf sf/0fx¿ n]Vg'xf];\ . ^= u'0f:t/Lo j:t' eg]sf] s] xf] < lqmofsnfk != sIffdf xflh/Lhjfkm k|ltof]lutf ;~rfng ug{ cfjZos kg{] k|Zg / pQ/x¿ xfdL pkef]StfM xfd|f] clwsf/;Fu ;DalGwt /x]/ tof/ kf/L lzIfsnfO{ b]vfpg'xf];\ . @= pkef]Stfsf clwsf/sf] kl/ro lbO{ ;f] clwsf/;DaGwL sfg'gL Joj:yf / ;r]tgf :fDaGwdf cfkm"eGbf dflyNnf] sIffsf bfOlbbLsf] ;xof]udf Ps cg'R5]b n]vL


129 kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – & sIffdf k|:t't ug'{xf];\ . #= tkfO{Fsf] kl/jf/df /x]sf ;b:ox¿n] j:t' / ;]jfsf] pkef]u ubf{ s] s:tf s'/fdf Wofg lbg'x'G5 < cfºgf cleefjx¿nfO{ ;f]Wg'xf];\ / k|fKt ljj/0fnfO{ sIffdf k|:t't ug'{xf];\ . ;fd'bflos sfo{ tkfO{F+ /x]sf] :yfgLo ahf/sf] cjnf]sg u/L ahf/df laj|mL ul/g] ;fdfgx¿sf] u'0f:t/, lgdf{0f ePsf] ldlt, Dofb ;lsg] ldlt vf]hL u/L To;sf cfwf/df tnsf pkzLif{sx¿sf] ;xfotfn] Ps k|ltj]bg tof/ kfg'{xf];\ . -s_ :ynsf] gfd / kl/ro -v_ e|d0fsf] p2]Zo -u_ cWoogsf] ljlw -3_ kQf nufPsf s'/fx¿ -ª_ lgisif{ / ;'emfj


cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – & 130 kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t 7fs'/b]jL pRr df=lj=sf sIff & df cWoog ug{] ljBfyL{x¿nfO{ b'O{ ;d"xdf ljefhg u/L ;/sf/L cfo tyf Joosfaf/]df 5nkmn u/fOPsf] lyof] . 5nkmnkl5 klxnf] ;d"xaf6 8f]Ndf z]kf{n] ;/sf/L cfo / bf];|f] ;d"xaf6 cflbTo lu/Ln] ;/sf/L Joosfaf/]df cfºgf ljrf/ o;/L JoSt u/] M 8f]Ndf z]kf{M ;/sf/L cfo u'?ju{ / d]/f ;xkf7L ;fyLx¿ † xfd|f] ;d"xnfO{ k/]sf] ;/sf/L cfosfaf/]df d ;d"xsf] k|ltlglwTj u/L af]Nb} 5'. ;/sf/L cfo eg]sf] ;/sf/n] cfDbfgL ug{] cfo xf] . o;nfO{ ;/sf/L ljQ jf /fhZj klg elgG5 . ;/sf/L cfocGtu{t sfg'gsf] pNnª\3g ug{] JolStx¿af6 c;'n pk/ u/]sf] b08hl/jfgfsf cltl/St gful/sx¿n] ljleGg zLif{sdf ltg{] u/]sf] s/, z'Ns cflb kb{5g\ . gful/sn] ;/sf/nfO{ clgjfo{ a'emfpg'kg{] /sdnfO{ s/ elgG5 . s/ xfdLn] x/]s j:t'sf] vl/b ljqmL u/]afkt ;/sf/nfO{ ltl//x]sf x'G5f}F . s/ ltg'{ xfdL ;a} gful/sx¿sf] clgjfo{ bfloTj xf] . ;/sf/L cfosf] k|d'v ;|f]tsf ¿kdf s/nfO{ lng] ul/G5 . ;/sf/L cfocGtu{t ;/sf/nfO{ ljleGg /fi6«, ;ª\3;+:yfaf6 cg'bfgafkt k|fKt ePsf] /sd;d]t kb{5 . ;/sf/n] b]zleq / b]z aflx/af6 ljleGg ;ª\3;+:yfaf6 /fHo ;~rfngsf qmddf C0f klg lng ;S5 . o;/L ;/sf/n] C0fafkt lnPsf] /sdnfO{;d] t ;/sf/L cfo elgG5 . ;/sf/L cfoaf6 /fHo ;~rfngsf qmddf ;8s, hnljB't cfof]hgf, vfg]kfgL nufotsf ljsf; lgdf{0fsf sfo{x¿ ul/G5 . cflbTo lu/LM ;/sf/L Joo u'?ju{ / d]/f ;xkf7L ;fyLx¿ † xfd|f] ;d"xnfO{ k/]sf] ;/sf/L Joosfaf/]df d ;d"xsf] k|ltlglwTj u/L af]Nb} 5'. ;/sf/L JoonfO{ csf{] zAbdf ;/sf/L vr{ klg elgG5 . ;/sf/L Joo eg]sf] ;/sf/L cfosf] k|of]u jf afF8kmfF6 / ;/sf/L vr{sf zLif{sx¿ x'g\ . ;/sf/n] cfºgf hgtfsf] zflGt;'/Iff sfod ug{, ;fdflhs ;]jfsf sfo{x¿ ;~rfng ug{, /fi6« ;]js sd{rf/Lx¿sf kf7 % ;/sf/L cfo tyf Joo


131 kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – & nflu tna eQf pknAw u/fpg, b]zsf] b}lgs k|zf;g ;~rfng ug{ ;/sf/L /sd vr{ ub{5 . ;/sf/L cfosf] k|efjsf/L ljt/0f ePdf ;fj{hlgs ;]jfdf ;a} gful/ssf] kx'Fr k'U5 . ;/sf/L Joosf] k|d'v p2]Zo eg]sf] k|fs[lts ;|f]t / ;fwgsf] ;d'lrt k|of]u u/L dfgj ljsf;sf nflu ;fdflhs If]qdf ;]jf lj:tf/ ug'{ xf] . ;/sf/n] ljleGg zLif{ssf s]lGb|t /x]/ ljleGg If]qdf vr{ ub{5 . o;/L ;/sf/n] ug{] vr{nfO{ ;/sf/L vr{sf If]q elgG5 . ;/sf/n] sd{rf/L, lzIfs, k|fWofks cflbsf] tna, eQf, j[lQljsf;, gful/s ;]jf / b}lgs sfo{ ;~rfng h:tf k|zf;lgs sfo{ ;~rfng zLif{sdf Joo ub{5 eg] g]kfnL ;]gf, g]kfn k|x/L / ;z:q k|x/L cflbsf nflu cfjZos kg{] vr{ zflGt;'/Iff zLif{sdf cfwfl/t /x]/ vr{ ub{5 . j[4 eQf, lbjf vfhf, 5fqj[lQ, ckfª\u eQf h:tf ;fdflhs ;'/Iff zLif{scGtu{t /x]/ klg ;/sf/n] vr{ ub5{ . ;/sf/n] ug{] vr{ ;xL 7fpFdf xf];\ eGg] xfdL ;a}sf] rfxgf x'g'k5{ . ;/sf/L vr{ g} b]z ljsf;sf] cfwf/ xf] . ;/sf/L vr{sf] b'?kof]u x'g lbg' xF'b}g . wGojfb Û cEof; != ;/sf/L cfo eg]sf] s] xf] < @= ;/sf/L cfosf ;|f]tx¿ n]Vg'xf];\ . #= ;/sf/L cfonfO{ ljsf;sf] k|d'v ;|f]t dflgG5 eGg] zLif{sdf jSt[tf tof/ kfg'{xf];\ . $= ;/sf/L Joo eg]sf] s] xf] < %= ;/sf/L cfo / ;/sf/L Joosf lar km/s b]vfpg'xf];\ . ^= s/ eg]sf] s] xf] < lqmofsnfk != …s/ ltg'{ xfdL ;a}sf] bfloTj xf]Ú eGg] zLif{sdf s]lGb|t /x]/ jSt[Tjsnf sfo{qmdsf] cfof]hgf ug'{xf];\ . o;sf nflu sfo{qmd ;~rfns lg0ff{os / ;dokfns;d]t sIffsf ;fyLx¿af6 5gf]6 u/L sfo{qmd ;DkGg ug'{xf];\ . @= tkfO{Fsf] kl/jf/sf ;b:ox¿n] s'g s'g zLif{sdf s/ ltg'{x'G5 < ;f]w]/ n]vL sIffdf k|:t't ug'{xf];\ . #= tkfO{Fsf] :yfgLo txdf ;/sf/L vr{df lgdf{0f ePsf ljsf; cfof]hgfx¿sf] gfd n]Vg'xf];\ .


cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – & 132 kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t PsfO & xfd|f] k[YjL l;sfO pknlAw • k[YjLsf b}lgs / jflif{s ultsf] kl/ro lbg / dxŒj atfpg • w/ftnLo :j¿ksf] kl/ro lbO{ o;df kl/jt{g Nofpg] tŒjx¿ atfpg • g]kfnsf] w/ftnLo :j¿k, xfjfkfgL, cfly{s ultljlw / ;fdflhs /xg;xglarsf] ;DaGw pNn]v ug{ • g]kfnsf ;ft k|b]zx¿sf] kl/ro lbg • hnjfo' kl/jt{gsf] kl/ro lbO{ o;sf sf/0fx¿ pNn]v ug{ / o;n] hghLjgdf kfg]{ c;/ klxrfg ug{ • g]kfndf 36\g] ljleGg ljkt\sf] kl/ro lbO{ ljkt\ Joj:yfkgsf ljleGg pkfo vf]hL ug{ • g]kfnsf] gS;f sf]g{ / ef}uf]lns tYo eg{


133 kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – & k[YjL ;f}o{d08nsf] Ps ;b:o xf] . of] l:y/ cj:yfdf cGtl/Ifdf cl8P/ a;]sf] 5}g . of] t cfkm" klg 3'Db} ;"o{nfO{ klg kl/qmdf ub}{ hfG5 . k[YjLsf] o:tf] ultnfO{ b}lgs ult / jflif{s ult elgG5 . b}lgs ult k[YjL cfk\mgf] cIfdf cl8P/ klZrdaf6 k"j{tkm{ 3'ld/x]sf] x'G5 . o;/L Ps kmGsf] 3'Dg k[YjLnfO{ @$ 306fsf] ;do nfU5 . o;nfO{ k[YjLsf] b}lgs ult elgG5 . k[YjLsf] o; ultsf sf/0f k[YjLdf lbg / /ft x'G5 . 3fd k/]sf] If]qdf lbg / gk/]sf] If]qdf /ft x'G5 . jflif{s ult M k[YjLn] ;w}“el/ ;"o{sf] aQL Pp6} af6f] eP/ kl/qmdf ul//xG5 . To; af6fnfO{ k[YjLsf] sIf elgG5 . k[YjL cfºgf] sIfdf nDa ¿kdf gcl8O{ ^^=% l8u|Lsf] sf]0f agfP/ 9lNsPsf] 5 . of] Unf]a x]g'{xf];\ t . of] tndfly 7f8f] u/L ga;]/ yf]/} 58\s] k/]/ 9lNsPsf] 5 . k[YjLn] ;"o{nfO{ cfºgf] sIfdf cl8P/ 3'Dbf ;w}F Ps} lbzftkm{ 9lNsP/ 3'Db5 . o;/L Ps} lbzftkm{ 9lNsP/ 3'Dbf slxn] pQ/L uf]nfw{ ;"o{sf] ;fd'Gg] kb{5 t slxn] blIf0fL uf]nfw{ ;"o{sf] ;fd'Gg] kb{5 . tnsf] lrq x]/f}F t M kf7 !k[YjLsf] b}lgs / jflif{s ult


cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – & 134 kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t l8;]Da/ @@ tfl/vsf lbg ;"o{ blIf0fL uf]nfw{sf] ds/ /]vfsf] l;wf …sÚ eGg] :yfgdf kb{5 . o; ;dodf blIf0fL uf]nfw{df ;"o{sf] ls/0f l;wf kb{5 . To;}n] ToxfF u|Lid Ct' x'G5 . ;f]xL ;dodf pQ/L uf]nfw{df ;"o{sf] ls/0f 58\s] kg]{ x'gfn] To; If]qdf lxpFb Ct' x'G5 . l8;]Da/ @@ tfl/vsf lbg pQ/L uf]nfw{df ;a}eGbf 5f]6f] lbg x'G5 . blIf0fL uf]nfw{df eg] ;a}eGbf nfdf] lbg x'G5 . To;avt pQ/L uf]nfw{df yf]/} ;do dfq ;"o{ b]vf kg]{ ePsfn] lxpFbsf lbgx¿ 5f]6f ePsf x'g\ . hlt hlt pQ/ uof], plt plt lbg 5f]6f] / /ft nfdf] x'Fb} hfG5 . pQ/L w|'jLo If]qdf t sl/a rf/ dlxgf;Dd ;"o{ g} b]vf kb}{g . la:tf/} ;"o{ # dlxgfsf] cjlw nufP/ …uÚ :yfgaf6 …3Ú :yfgdf k'Ub5 . o; cjlwnfO{ j;Gt Ct' elgG5 . of] cjlwdf hf8f] sd x'“b} uPsf] x'G5 t/ udL{ nflu;s]sf] x'Fb}g . ;"o{ dfr{ @! tfl/vsf lbg …vÚ :yfgdf k'Ub5 . ;f] lbg ;"o{sf] ls/0f e"dWo /]vfsf] ;fd'Gg] kg]{ x'gfn] pQ/L / blIf0fL b'j} uf]nfw{df ;"o{sf] ls/0f ;dfg ¿kn] kb{5 . To;}n] ;f] lbg b'j} uf]nfw{df lbg / /ftsf] nDafO a/fa/ x'G5 . ;"o{ csf]{ # dlxgfsf cjlw nufP/ …vÚ :yfgaf6 …uÚ :yfgdf k'Ub5 . o; cjlwnfO{ u|Lid Ct' elgG5 . of] cjlwdf pQ/L uf]nfw{df udL{ a9\b} hfG5 . ;"o{ h'g dlxgfsf] @! tfl/vsf lbg …uÚ :yfgdf k'Ub5 . ;"o{ pQ/L uf]nfw{sf] ss{6 /]vfsf] ;fd'Gg] kg]{ x'gfn] ;f] cjlwdf pQ/L uf]nfw{df u|Lid Ct' x'G5 eg] blIf0fL uf]nfw{df ;"o{sf] ls/0f 58\s] kg]{ x'gfn] ToxfF lxpFb Ct' x'G5 . h'g dlxgfsf] @! tfl/vsf lbg pQ/L uf]nfw{df ;a} eGbf nfdf] lbg x'G5 eg] blIf0fL uf]nfw{df ;a} eGbf 5f]6f] lbg x'G5 . la:tf/} ;"o{ …uÚ :yfgaf6 …3Ú :yfgdf k'Ub5 . o; cjlwnfO{ j;Gt Ct' elgG5 . of] cjlwdf udL{ / jiff{ sd x'Fb} hfG5 t/ hf8f] nflu;s]sf] x'Fb}g . ;"o{ ;]K6]Da/ @# tfl/vsf lbg …3Ú :yfgdf k'Ub5 . ;f]


135 kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – & lbg klg k'gM ;"o{sf] ls/0f e"dWo /]vfsf] ;fd'Gg] kg]{ x'gfn] pQ/L / blIf0fL b'j} uf]nfw{df ;"o{sf] ls/0f ;dfg ¿kn] kb{5 . To;}n] ;f] lbg b'j} uf]nfw{df lbg / /ftsf] nDafO a/fa/ x'G5 . o;/L pQ/L uf]nfw{ / blIf0fL uf]nfw{df ljk/Lt Ct' x'G5 . lqmofsnfk != sf]7fnfO{ cFWof/f] kf/]/ Pp6f 6]ansf] lardf Pp6f aQL afNg'xf];\ . To; aQLsf] cufl8 Unf]a /fv]/ Unf]anfO{ Ps} lbzftkm{ 3'Dg] u/L la:tf/} 3'dfpg'xf];\ . s] x'G5, x]/L 5nkmn ug'{xf];\ . @= ;d"xdf a;L Ps ;d"xn] tLgrf/ hgfsf] ;d"xdf a;L 5nkmn u/]/ tnsf] tflnsf eg'{xf];\ M Ct' ;f] Ct'df kfOg] xfjfkfgL ;f] Ct'df kfOg] jg:klt ;f] Ct'df kl/jf/sf] njfOvjfO dfgj lqmofsnfk cEof; != tnsf k|Zgx¿sf] hjfkm vf]Hg] k|of; ug'{xf];\M s= olb k[YjL uf]nfsf/ geP/ kmNofs jf Kn]6 h:tf] RofK6f] eOlbPsf] eP s] x'GYof] xf]nf < v= k[YjL Ps} lbzftkm{ g9lNsP/ ;"o{tkm{ dfq 9lNsPsf] eP s] x'GYof] xf]nf < u= k[YjL ^^=% l8u|L g9lNsP/ l;wf nDa ¿kn] cl8Psf] eP s] x'GYof] xf]nf < 3= ;"o{nfO{ k[YjLn] g3'd]sf] eP s] x'GYof] xf]nf < ª= k[YjL l:y/ /xg] / ;"o{n] k[YjLnfO{ aQLaf6 3'Dg] eP s] x'GYof] xf]nf < @= kf7df k|:t't lrqn] pQ/L uf]nfw{sf] Ct' kl/jt{gsf] cj:yf b]vfPsf] 5 . To:t} u/L blIf0fL uf]nfw{sf] Ct' kl/jt{gsf] cj:yf b]vfpg] lrq agfpg'xf];\ #= kf7df lbPsf] lrq h:tfsf] To:t} ;fg'{xf];\. $= Ct' kl/jt{g x'g] sf/0fx¿ pNn]v ug'{xf];\.


cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – & 136 kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t efOalxgLx¿ † tkfOx¿n] cfºgf] cfFugdf pleP/ jl/kl/ x]g'{xf];\ t . jl/kl/ s] s] b]Vg'x'G5 < xf] tkfO{Fn] b]Vg] w]/} s'/fx¿ dWo] hldgsf] :j¿k klg Ps xf] . tkfO{Fn] sxLF cUnf] kxf8 jf lxdfn b]Vg'ePsf] xf]nf . sxLF ;dy/ d}bfg dfq b]Vg'ePsf] xf]nf . sxLF sxLF ulx/f] a]F;L t sxLF vf]N;f b]Vg'ePsf] xf]nf . tkfO{F a:g] hldg sxLF le/fnf] xf]nf t sxLF xf]rf] xf]nf . lsg o:tf] ePsf] xf]nf < lsg ;a} hldg ;dy/ d}bfg gePsf] xf]nf < lsg cUnf] xf]rf] pa8vfa8 hldg ePsf] xf]nf < of] kxf8 efl;P/ ;dy/ eOlbP klg lxF88'n ug{ slt ;lhnf] x'GYof] . tkfO{Fsf] dgdf o:t} lh1f;f cfpF5 xf]nf . kxf8L If]qdf lxF8\bf o:tf] ljrf/ cem} a9L cfpF5 xf]nf . ;dy/ hldgdf a:g]x¿nfO{ klg nfUbf] xf] oxfF Pp6f kxf8 eOlbPsf] eP kxf8sf] dfly r9]/ jl/kl/ x]g{ kfP slt cfgGb cfpFYof] xf]nf . xfd|f] k[YjLdf hldgsf] o:tf] :j¿k s;/L aGof] xf]nf eGg] lh1f;f tkfO{Fx¿nfO{ nfu]sf] xf]nf . cfh To;} sfaf/]df j|mdz 5nkmn u/f}F x} M != kxf8 k[YjLsf] ;txdf dfly p7]sf] cUnf] hldgsf] :j¿knfO{ kxf8 elgG5 .+ kxf8x¿sf] :j¿k Ps}gf;sf] 5}g . s'g} kxf8 df]8bf/ 5g\, s'g} xf]rf t s'g} cUnf 5g\ lsgls logLx¿sf] lgdf{0f g} km/s km/s tl/sfaf6 ePsf] x'G5 . kxf8sf] :j¿k / lgdf{0f k|lj|mofsf cfwf/df kxf8x¿ d'Vo u/L rf/ k|sf/sf x'G5g\ . s_ df]8bf/ kxf8 M kf]v/Ldf 9'ª\uf xfGbf cUnf]xf]rf] t/ª\u p7] h:t} u/L hldg z[ª\vnfa4 eO{ km}lnPsf kxf8x¿nfO{ df]8bf/ kxf8 elgG5 . g]kfnsf kxf8x¿ df]8bf/ kxf8 x'g\ . pQ/ cd]l/sfsf] /SsL kj{t z[ª\vnf, blIf0f cd]l/sfsf] PlG8h / o'/f]ksf] cfNk; kxf8 klg df]8bf/ kxf8 x'g\ . oL kxf8x¿ 6'Kkfdf r'Rrf] k/]sf x'Fb}gg\ . Pskl5 csf]{ vlK6Fb} uP h:tf nx/df ldn]sf x'G5g\ . kf7 @ w/ftnLo :j¿ksf] lgdf{0f


137 kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – & k[YjLsf] aflx/L kqdf 7'nf 7'nf l9Ssfx¿ (Plates) x'G5g\ . tL l9Ssfx¿ la:tf/} ;l//x]sf x'G5g\ . tL l9Ssfx¿ ;g]{ j|mddf hldg RoflkP/ dfly p7\g hfG5 . nfvf}F jif{ klxn] o;/L g} hldg RoflkP/ df]8bf/ kxf8x¿sf] lgdf{0f ePsf] xf] . v_ l9s] kxf8 M k[YjLsf] lelq efudf tftf] / n]bf] kbfy{ 5 . h;nfO{ DofUdf elgG5 . of] w]/} g} tftf] ePsf sf/0f hldgsf] leqL efudf xnrn k}bf x'G5 . o:tf xnrnaf6 hldgsf] ;tx PSsfl; dfly p7\g] jf efl;g] u5{ . bfofFafofFsf] hldgeGbf larsf] hldg dfly p7]df l9s] kxf8 aG5 . To;} u/L bfofF afofFsf hldg efl;g uPdf klg larsf] hldg kxf8sf ¿kdf /xg k'U5 . To;}n] l9s] kxf8df r'r'/f] k/]sf x'Fb}gg\ . o:tf kxf8x¿sf] 6'Kkfdf ;dy/ h:tf] hldg x'G5 . ef/tsf] gd{bf gbL a]F;Ldf /x]sf ;tk'/f / ljGWofrn kj{t o;/L g} ag]sf l9Ss] kxf8 x'g\ . u_ Hjfnfd'vL kxf8 M k[YjLsf] leqL efudf cToGt tftf] n]bf] kbfy{ 5 . o;nfO{ DofUdf elgG5 . o:tf] DofUdf aflx/ lg:sg vf]lh/x]sf] x'G5 . Tof] DofUdf hldgsf] sdhf]/ 7fpF jf wfFhf e]6]df lj:kmf]6 eO{ hf]8n] aflx/ cfpF5 . o;nfO{ Hjfnfd'vL lj:kmf]6 elgG5 . ;txdf Hjfnfd'vL lj:kmf]6g x'Fbf aflx/ lg:s]sf] DofUdfnfO{ nfef elgG5 . o;/L nfef, v/fgL, kUn]sf r6\6fg h:tf kbfy{x¿ ;txdf y'lk|G5g\ . o:tf kbfy{ ;]nfP kl5 ag]sf] kxf8nfO{ Hjfnfd'vL kxf8 elgG5 . nfef lg:sg 5f]8]kl5 o:tf kxf8sf] 6'Kkf]df nfef lg:sg] Kjfn 6flnP/ vfN8f] aG5 . o;nfO{ j|]m6/ elgG5 . To:tf] j|m]6/df kfgL hd]/ tfn klg aGg ;S5 . Hjfnfd'vL kxf8df kmnfd, lgs]n, ax'd"No wft'nufotsf ljleGg k|sf/sf vlgh kbfy{x¿ kfOG5g\ . Hjfnfd'vL kxf8sf] km]bLdf eg] Hjfnfd'vLaf6 lg:s]sf] v/fgL y'lk|P/ dlnnf] df6f]sf] d}bfg ag]sf] x'G5 . of] lgs} dlnnf] x'G5 .


cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – & 138 kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t 3_ cjlZfi6 kxf8 M g/d r6\6fgn] ag]sf] kxf8nfO{ gbL, lxdgbL, jiff{, jfo', hgfj/, jg:klt cflb tŒjn] lvofpFb} nu]/ nfvf}F jif{kl5 xf]rf] kxf8 aGg k'U5 . oL kbfy{x¿ lvOg ;Sb}gg\ tL kbfy{ dfq afFsL /x]sf] kxf8 xf]rf] / s8f r6\6fgn] ag]sf] x'G5 . o;/L ag]sf] kxf8nfO{ cjlzi6 kxf8 elgG5 . @= k7f/ -pRr ;d:ynL_ j/k/sf] hldgeGbf cUnf] / kxf8 h:t} b]lvg] t/ dfly 6'Kkfdf eg] km/flsnf] / ;dy/ ePsf] hldgsf] :j¿knfO{ k7f/ jf pRr ;d:ynL elgG5 . ef/tsf] 8]Ssgsf] k7f/ / ltAatsf] k7f/ o;sf pbfx/0f x'g\ . #= d}bfg cUnf]xf]rf] gePsf] ;dy/ hldgsf] :j¿knfO{ d}bfg elgG5 . o:tf] d}bfg k|foM xf]rf] / dlnnf] df6f]n] ag]sf] x'G5 . gbL lsgf/ / ;d'b|L lsgf/fdf gbLn] aufP/ NofPsf] df6f] y'lk|P/ o:tf] d}bfg aG5 . g]kfnsf] blIf0fL efusf] leqL dw]; / t/fO{sf] d}bfg o;sf pbfx/0f x'g\ . ;d'b|L lsgf/df eg] ;d'b|df rNg] kfgLsf 5fnsf sf/0fn] klg o:tf d}bfgx¿ ag]sf x'G5g\ . $= gbLsf a]F;L kxf8L If]qdf gbLn] lvofP/ ulx/f a]F;Lsf] lgdf{0f ub{5 . o:tf a]F;Ldf gbLn] aufP/ NofPsf kbfy{x¿ bfofFafofF y'lk|P/ ;fgf7'nf dlnnf kmfF6x¿ ag]sf x'G5g\ . o:tf a]F;Lx¿ dlnnf] df6f]n] ag]sf x'gfn] v]tLkftLsf nflu pko'St x'G5g\ . %= uN5L


139 kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – & g/d r6\6fgn] ag]sf] hldgaf6 gbL aUbf gbLn] ck\mgf] lkFw lvofP/ ;fF3'/f / ulx/f uN5L agfpF5 . kf]v/fdf ;]tL gbLsf] uN5L, afUn'ª / kj{t lhNnflarsf] sfnLu08sL gbLsf] a]F;L o;sf pbfx/0f x'g\ . ^= tfn hldgdf vfN8f] eP/ To;df kfgL el/g uPdf To;nfO{ tfn jf kf]v/L elgG5 . 7'nf] cfsf/sf] ePdf tfn / ;fgf] cfsf/sf] ePdf kf]v/L elgG5 . vf8ndf jiff{sf] kfgL el/P/, gbLsf] kfgL el/P/ jf gbL y'lgP/ tfnsf] lgdf{0f x'G5 . xfd|f] b]zdf kf]v/fsf] km]jf tfn, j]ugf; tfn, ¿kf tfn, d'u'sf] /f/ftfn cflb o;sf pbfx/0f x'g\ . &= ;d'b| k[YjLsf] lgdf{0f x'g] j|mddf ag]sf 7'nf 7'nf vf8nx¿df jiff{sf] kfgL hd]/ ;d'b|sf] lgdf{0f ePsf] dflgG5 . ljZjdf sl/a &! k|ltzt e"efu o:t} ;d'b|n] 9fs]sf] 5 . k|zfGt dxf;fu/, cfGb| dxf;fu/, ;'d]? dxf;fu/, s'd]? dxf;fu/ / lxGb dxf;fu/ o;/L g} ag]sf ;d'b| x'g\ . hldgsf] lar lardf ;d'b| 3';]sf] 5 eg] To;nfO{ vf8L elgG5 . o:tf vf8Lx¿ hxfh c8\ofpg lgs} pkof]uL dflgG5g\ . lqmofsnfk != 7'nf] rf6{k]k/df k[YjLsf] km/s km/s w/ftnLo :j¿kx¿sf] :ki6 lrq sf]/L /ª;d]t nufP/ sIffdf k|bz{g ug'{xf];\ . @= lunf] df6f] jf Sn]8f]af6 df]8bf/ kxf8, l9Ss] kxf8, Hjfnfd'vL kxf8, pRr ;d:ynL, vf]Fr, d}bfg h:tf e":j¿ksf] gd'gf tof/ u/L sIffdf k|bz{g ug'{xf];\ . #= tkfO{F a;]sf] If]qdf s:tf] hldgsf] :j¿k 5 < To;nfO{ lrqdf ptfg'{xf];\ . cEof; != kxf8 slt k|sf/sf 5g\ < k|To]ssf] 5f]6f] kl/ro lbg'xf];\ . @= ;d'b|sf] lgdf{0f s;/L ePsf] xf]nf < vf]hL ug'{xf];\ . #= d}bfgsf] lgdf{0f s;/L ePsf] xf] / o;sf kmfObfx¿ s] s] xf]nfg\ < $= cjlZfi6 kxf8 s:tf] kxf8 xf] < %= df]8bf/ kxf8 / l9Ss] kxf8lar leGgtf 5'6\ofpg'xf];\ .


cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – & 140 kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t xfd|f] of] ljzfn k[YjLdf ;a} 7fpFdf Ps}gf;sf] hldgsf] :j¿k 5}g . sxLF cUnf] kxf8 jf lxdfn 5, sxLF ;dy/ d}bfg dfq 5, sxLF ulx/f] a]F;L t sxLF vf]N;f / a]F;L 5 . hldgsf] o:tf] km/s km/s :j¿k x'g'df ljleGg sf/0f /x]sf 5g\ . oL :j¿kx¿sf] lgdf{0f ljleGg k|lj|mofaf6 ag]sf] x'G5 . hldgsf] o:tf] :j¿k lgdf{0f ug]{ d'Vo b'O{ k|sf/sf tŒjx¿ x'G5g\ . o;nfO{ aflx/L tŒj / cfGtl/s tŒj elgG5 . w/ftnLo :j¿kdf kl/jt{g Nofpg] afx\o tŒjx¿ M xfdL a:g] jf xfdLn] b]Vg] If]q hldgsf] aflx/L efu xf] . oxfF b]lvg] x/]s hldg ;w}F To:t} x'Fb}g . oxfF b]lvg] cUnf kxf8L 7fpFx¿ s'g} lbg xf]rf] d}bfgL efu lyof], cfh kxf8 ag]sf] 5 . To:t} cfh d}bfgL efu /x]sf] 7fpF jf xf]rf] kxf8L efu /x]sf] 7fpFdf klxn] cUnf] kxf8L efu lyof] . of] ;'Gbf xfdLnfO{ cgf}7f] nfUg ;S5 t/ of] ;To xf] . xfd|f] k[YjLdf o:tf tŒjx¿ ;lj|mo ¿kdf sfd ul//x]sf 5g\ . o;n] o:tf] sfo{ lg/Gt/ ¿kdf ul//x]sf] 5 . of] sfo{ la:tf/} x'g] x'gfn] xfdL tTsfn b]Vb}gf}F . nfvf}F jif{kl5 o:tf] b]lvG5 . w/ftnLo :j¿kdf kl/jt{g Nofpg] afx\o tŒjx¿ gbL, xfjf, lxdgbL, jiff{, jg:klt / hLjhGt'x¿sf ultljlwx¿ cflb x'g\ . gbL M hldgsf] ;txdf aUg] kfgLsf] k|jfxnfO{ gbL elgG5 . of] cUnf] :yfgaf6 ;'¿ eP/ xf]rf] :yfgtkm{ aU5 / cGTodf ;d'b|df uP/ ldN5 . le/fnf] ;txaf6 aUbf gbLsf] j]u w]/} x'G5 . To;}n] o;n] ;'?sf] cj:yfdf cfkm" aUg] af6fdf ePsf r§fgx¿nfO{ lvofpFb} aufpF5 . gbLsf] o:tf] lvofpg] sfo{n] ubf{ gbL lsgf/df klx/f] nfU5 . gbLsf] lkFw lvOP/ ulx/f uN5L / a]F;Lx¿ aG5g\ . le/fnf] sd x'Fb} uPkl5 gbLsf] j]u klg sd x'Fb} hfG5 . o;n] lkFw lvofpg ;Sb}g . To;}n] bfofFafofF lvofpg] sfd u5{ . klxn] lvofPsf j:t'x¿ 9'ª\uf, df6f], afn'jf cflbnfO{ cf];fg]{ sfd dfq u5{ . o;n] aufP/ NofPsf lrhx¿ cfk;df 7f]lSsFb}, 6'lj|mFb} dl;gf] aGb} hfG5g\ . ;dy/ d}bfgL ;txdf k'u]kl5 gbLsf] j]u sd x'G5 . gbLn] ;a} j:t'x¿ aufpg ;Sb}g . gbLn] ;Fu} aufO{ NofPsf kbfy{x¿nfO{ ToxLF lsgf/fdf kf7 # w/ftnLo :j¿kdf kl/jt{g Nofpg] tŒjx¿


141 kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – & 5f]l8lbG5 . o;sf sf/0f ToxfFsf] e"efu cUnf] x'Fb} hfG5 . o;/L gbLn] dlnnf] df6f]sf] ljzfn d}bfg klg agfpF5 . lxdgbL M cUnf kxf8x¿ ;w}F lxpFn] 9fs]sf] x'G5 . dflysf] lxpFsf] tx afSnf] x'Fb} uPkl5 tnsf] lxpF lrlKnP/ la:tf/} aUg yfN5 . o;/L lgoldt aUg] lxpFsf] k|jfx g} lxdgbL xf] . of] vf]nf em}F j]un] aUb}g . lxdgbL lbgdf ! b]lv @ ld6/ dfq aUg] x'gfn] lxdgbL au]sf] b]lvFb}g . lxpFsf] bafan] ubf{ lxdgbLn] cfˆgf] af6fdf /x]sf r6\6fg, df6f] Hf:tf j:t'x¿nfO{ ;f]xf]/]/ tNnf] ;txdf NofpF5 . lxpFn] 7'nf r6\6fg / g/d df6f] lvofP/ vf8n / vf]Frx¿ aG5 . ToxfF kfgL hd]/ lxdtfnx¿ aG5g\ . lxdgbL kxf8sf] tNnf] ;txdf cfOk'Ubf lr;f] sd x'G5 / lxpF klUng yfN5 . oxfF lxdgbLn] NofPsf j:t' aufpg ;Sb}g / ;Fu} NofPsf j:t'x¿ ToxLF y'kfg{ yfN5 . o;/L r6\6fgsf 6'j|mfx¿ ePsf] lxd aGg hfG5 . o;n] ubf{ ToxfFsf] hldg cUnf] x'g yfN5 . jfo' M xfd|f] j/k/ jfo'd08n 5 . of] l:y/ 5}g . Ps 7fpFaf6 csf]{ 7fpFdf alx/x]sf] x'G5 . o:tf] ultzLn xfjfnfO{ jfo' elgG5 . d?e"ld If]qdf lgs} hf]8n] jfo' axG5 . d?e"lddf w]/}h;f] afn'jfsf kxf8x¿ x'G5g\ . hf]8n] jfo' axFbf ;txsf] afn'jfnfO{ jfo'n] p8fP/ n}hfG5 . To:tf] jfo'nfO{ csf]{ 7fpFdf y'kf/]/ kxf8 agfOlbG5 eg] klxn] kxf8 ePsf] 7fpFdf ;dy/ jf xf]rf] hldg aGg k'U5 . af6fdf kg]{ r6\6fgx¿df afn'jfsf s0fn] lvofP/ ljleGg cfs[lt agfpF5 . o;nfO{ uf/f, of/8fª elgG5 . jiff{ M jiff{sf] kfgLn] hldgdf w'nf] / g/d r6\6fgnfO{ aufP/ gbL ;Dd k'¥ofpF5 . o;n] ubf{ hldgsf] dflyNnf] ;tx xf]lrFb} hfG5 . jiff{sf] kfgLn] hldg un]/ jf hldgsf wfFhf leq kfgL l5/]/ la:tf/} hldg sdhf]/ agfpF5 . sdhf]/ hldg elTsP/ klx/f] hfG5 . o;n] ubf{ kxf8sf] df6f] au]/ hfG5 / xf]rf] x'g yfN5 eg]


cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – & 142 kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t d}bfgL efudf ToxL df6f] y'lk|P/ cUnf] aGb} uO/x]sf] x'G5 . hgfj/ M d';f, v/fof], ;k{, sldnf, wld/f, r/fx¿ cflbn] hldgdf b'nf] agfpF5g\ . o;sf sf/0f kxf8df klx/f] klg nfUg ;S5 . pgLx¿n] vg]/ df6f] lgsfNbf / klx/f] hfFbf hldg xf]rf] x'Fb} hfG5 . jg:klt M ?vla?jfsf h/f r6\6fgsf wfFhfleq l5b}{ / a9\b} hfFbf r6\6fgx¿ 6'lj|mP/ sdhf]/ x'g k'U5g\ . o;/L 6'lj|mPsf] r6\6fgnfO{ jiff{sf] e]n, gbL jf xfjfn] csf]{ 7fpFdf k'¥ofpF5g\ . IfoLs/0fsf o:tf ;fwgx¿sf ultljlw nuftf/ eO/xFbf sfnfGt/df cUnf e"efux¿ xf]rf / ;dtn aGg k'U5g\ . ulx/f] e"efux¿ k'l/P/ cUnf] efudf kl/jt{g x'Fb} hfG5g\ . o;n] ubf{ gofF e":j¿kx¿ b]vf k5{g\ . s_ cfGtl/s tŒjx¿ M k[YjLsf] leqL efudf ;ls|o tŒjx¿nfO{ cfGtl/s tŒj elgG5 . o:tf] tŒjdf cfPsf] xnrnn] klg aflx/L ;txsf] hldgsf] :j¿kdf kl/jt{g NofpF5 . e"sDk / Hjfnfd'vL cfGtl/s tŒj x'g\ . e"sDk M k[YjLsf] leqL efudf sDkg pTkGg eO{ To;sf t/ª\ux¿ k[YjLsf] ;txdf cfOk'u]/ hldg xlNng' e"sDk xf] . e"sDksf sf/0f hldg lr/f kg]{, vf8nx¿ aGg], klx/f] nfUg] / hldgsf] ;tx dfly p7\g] h:tf kl/jt{g b]vf k5{g\ . pbfx/0fsf nflu jt{dfg g]kfn ePsf] 7fpFdf s'g} a]nf ulx/f] ;d'›L e"efu lyof] . blIf0flt/sf] l9Ssf pQ/lt/ ;b}{ hfFbf ;d'b|L efu RoflkFb} uof] / dfly p7\b} uof] . o;n] ubf{ ;d'b| nf]k eP/ clxn]sf] lxdfnL / kxf8L :j¿k lgdf{0f ePsf] xf] . blIf0flt/sf] l9Ssf ;g]{ j|md clxn] klg rln/x]sf] 5 . To;}n] g]kfndf a]nf a]nf e'OFrfnf] hfG5 . Hjfnfd'vL M k[YjLsf] leqL efudf ljleGg kbfy{x¿ tftf] / klUnP/ n]bf] cj:yfdf /x]sf 5g\ . To;nfO{ DofUdf elgG5 . DofUdf cToGt tftf] ePsf] x'gfn] a]nfavt k[YjLsf] sdhf]/ ;tx km'6fP/ hf]8n] aflx/


143 kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – & lg:sG5 . o;nfO{ Hjfnfd"vL elgG5 . Hjfnfd'vL lj:kmf]6 x'Fbf hldgd'lgaf6 kUn]sf] r6\6fg, v/fgL / w'jfF lg:sG5 . o;/L Hjfnfd'vL lj:kmf]6 x'Fbf aflx/ lg:s]sf kbfy{x¿ y'lk|P/ kxf8sf] lgdf{0f x'g k'U5 . o:tf] DofUdfn] gbLsf] af6f] y'lglbPdf tfnsf] lgdf{0f x'G5 ;fy} xf]rf] e"efu tyf vf]Frx¿ k'/]/ cUnf] agfOlbG5 . lqmofsnfk != lzIfssf] ;xof]udf k|of]u u/]/ x]/f}F M -s_ rp/df lunf] df6fsf] ;fgf] l9:sf] agfpg'xf];\ . cfwf ;'s]kl5 6'Kkfdf la:tf/} kfgLsf] wf/f] aufpg'xf];\ . s] x'G5, x]/]/ 5nkmn ug'{xf];\ . -v_ df6f] jf lk7f]nfO{ clns ;f/f] ;f/f] x'g] u/L d'5\g'xf];\ . nfDrf] vfnsf] 8Nnf] agfP/ b'O{ xftn] b'O{lt/af6 RofKb} Nofpg'xf];\ . lardf s] x'G5, x]/]/ 5nkmn ug'{xf];\ . -u_ e'OFdf s]xL w'nf] df6f] jf afn'jf lkmFhfpg'xf];\ . To;sf] dflyaf6 xhf/Ln] la:tf/} kfgL xfNg'xf];\ . ToxfFsf] df6f] sxfF uof] / lsg 5nkmn ug'{xf];\ . @= Hjfnfd'vLsf] /ª\uLg lrq agfO{ sIffdf k|bz{g ug'xf];\. cEof; != gbLn] s;/L IfoLs/0f u5{ < lrq;lxt aofg ug'{xf];\ . @= k[YjLsf] ;txdf kl/jt{g Nofpg jfo'n] ug]{ sfo{x¿ n]Vg'xf];\ . #= jiff{n] s;/L IfoLs/0f ub{5 < $= e"sDkn] k[YjLsf] w/ftndf s] s:tf kl/jt{gx¿ Nofpg ;S5 < n]Vg'xf];\ . %= k[YjLdf cfGtl/s ¿kdf ;lqmo tŒjx¿af/] 5f]6s/Ldf rrf{ ug'{xf];\ .


cf]Pl;; ;fdflhs cWoog tyf dfgjd"No lzIff – & 144 kf7\oqmd ljsf; s]Gb|af6 :jLs[t lxdfnL If]q M g]kfnsf] w/ftnLo :j¿knfO{ tLg efudf ljefhg ug{ ;lsG5 . pQ/tkm{ k"j{ b]lv klZrd;Dd lxdfno kj{t>]0fL km}lnPsf] 5 . dWoefudf dxfef/t / r'/] kj{t >]0fL 5 eg] blIf0fdf t/fO{sf] ;dy/ d}bfgL If]q /x]sf] 5 . oL tLg cf]6} ef}uf]lns If]qdf km/s km/s xfjfkfgL kfOG5 . To;sf] k|efjn] ToxfFsf] jg:klt / hghLjg klg km/s km/s g} kfOG5 . g]kfnsf] s'n If]qkmnsf] !%Ü e"efu lxdfnL If]qn] 9fs]sf] 5 . g]kfnsf] pQ/tkm{ pRr kj{tLo If]q /x]sf] 5 . o;nfO{ lxdfnL k|b]z elgG5 . o; k|b]zdf lxpFn] 9fs]sf kj{tx¿ /x]sf 5g\ . ;d'b|L ;txaf6 sl/a ##)) ld6/b]lv **$* ld6/sf] prfO;Dd km}lnPsf] of] k|b]zdf ljZjs} ;jf]{Rr lzv/ ;u/dfyf (Mount Everest) / t];|f] cUnf] lzv/ s~rghª\3f klg /x]sf 5g\ . oxfFsf a]F;L / ;fgf pkTosfdf dfgj a;f]af; /x]sf] 5 . o; k|b]zdf jif{ el/ g} hf8f] xfjfkfgL kfOG5 . lxpFbdf a9L lxdkft x'G5 . leqL lxdfnL e]udf jiff{ gx'g] x'gfn] ToxfFsf 3/x¿ ;dtn -d'G8f_ 5fgf ePsf x'G5g\ . $g]kfnsf] lxdfn, kxf8 / t/fO{sf] ef}uf]lns ljj/0f / ljz]iftf kf7


Click to View FlipBook Version