255 สรุปผลการดำเนินการวิจัย แนวทางการพัฒนาชุมชนตามแนวทาง BCG Economy Model 1) การสร างเสริมศักยภาพคนและสังคมด วยความรู แนวทางการเสริมสร างศักยภาพคนและสังคมด วยแนวคิดเศรษฐกิจพอเพียงซึ่งมีแนวทาง ในการดำเนินงานเพื่อการขับเคลื่อนชุมชนสู ความยั่งยืนบนพื้นฐานแนวคิดเศรษฐกิจพอเพียงโดย กำหนดเป นเป าหมายเชิงกระบวนการ 3 ขั้นตอน ดังนี้ ขั้นที่ 1 การเข าใจเป าหมายร วมกัน การรวมตัวกันของกลุ มผู สูงอายุในชุมชนวัดหัวฝายมีเป าหมายเพื่อร วมกันขับเคลื่อนสังคม ผู สูงอายุในชุมชน มีเจตจำนงร วมกันและได มีการกำหนดประเด็นในการพัฒนาร วมกัน โดยผ านการ จัดกิจกรรมการถ ายทอดความรู แนวคิดเศรษฐกิจพอเพียงเพื่อการกำหนดเป นแนวทางในการ ประยุกต ใช ซึ่งการรวมกลุ มของผู สูงอายุชุมชนวัดหัวฝายมีรายละเอียดการดำเนินงานภายในศูนย การเรียนรู เกษตรปลอดภัยภายใต วิถีเศรษฐกิจพอเพียง มีดังนี้ แนวคิด “มั่นคง มั่งคั่ง ยั่งยืน มีความสุข วัตถุประสงค์ 1) ส งเสริมเกษตรกรรมที่ยั่งยืน 2) สนับสนุนโอกาสในการเรียนรู ตลอดชีวิต 3) ขับเคลื่อนตามหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง โครงสร างศูนย์การเรียนรู ฝ ายผลิต หน าที่รับผิดชอบ: ผลิต บรรจุ และส งขาย สมาชิกประกอบด วย 1. ขันแก ว จักรชัยวงศ (แม มุก) 2. ศรีธร จันทร เสาร 3. ยายชื่น แสนมูล 4. เมี๊ยะ จันตา 5. เอ ย อินทนนท 6. อำพรรณ หลวงวงศ 7. จันทรา วงศ วินา 8. บัวลอย เมืองมาหล า 9. บุษพร สุวรรณ 10. นวล จักรชัยวงศ 11. ออร กาญจนารุ งโรจน
256 ฝ ายบัญชีการเงิน หน าที่รับผิดชอบ: การจัดทำบัญชีต นทุน / รายรับ-รายจ าย / จัดทำการของบประมาณ สมาชิกประกอบด วย 1. ครูอติมา รินเที่ยง 2. ครูเพียรทอง คำพุทธ 3. ครูประกายมาศ เฉลยสิน ฝ ายบริหาร หน าที่รับผิดชอบ: จัดซื้ออุปกรณ เครื่องจักร / จัดสถานที่ สภาพแวดล อมสำหรับแหล งเรียนรู / บริหารเน นการมีส วนร วมของชุมชน สมาชิกประกอบด วย 1. แม จันทร เพ็ญ ตัวลือ 2. พ อสม อนุพงษ ตาบุญ 3. บัวเงา สีตาบุตร 4. ศรีนวล วงษ แก ว 5. นพรัตน เมืองมาหล า 6. แม ยม ป นเฉลียว 7. แม จันทร ตาแปง 8. แม น อย เขียวจุ ม 9. จันทร เพ็ญ สิงห ธิ 10. วิลัย เรือนคำ 11. เรณู โยคำ 12. อำไพ ป ญแก ว ฝ ายการตลาดและฝ ายประชาสัมพันธ์ หน าที่รับผิดชอบ: ส งเสริมการตลาด online offline/จัดนิทรรศการ / สื่อสาร / ถ ายทอด ความรู (วิทยากร) สมาชิกประกอบด วย 1. แม อำไพเชื้อเมืองพาน 2. วันทนีย ขาหอม 3. สุภาพ วงศ แก ว 4. นพรัตน เมืองมาหล า 5. อัญชนาพรมเอ ย ขั้นที่ 2 ขั้นการขับเคลื่อนปฏิบัติ การรวมกลุ มของผู สูงอายุชุมชนวัดหัวฝายมีการกำหนดโครงสร างการทำงาน การกำหนด บทบาทหน าที่และความรับผิดชอบ การเรียนรู ควบคู กับการพัฒนาผลิตภัณฑ บนพื้นฐานองค ความรู ด านวิทยาศาสตร และเทคโนโลยีที่มีความเหมาะสมกับช วยอายุและเหมาะสมกับบริบทชุมชน ซึ่ง อยู บนพื้นฐานของหลักความมีเหตุผล (Reasonableness) ซึ่งหมายถึงการที่ผู สูงอายุในชุมชนมี การวางแผนการผลิต การตัดสินใจ อย างเหตุมีผลตามหลักวิชาการ ตามข อมูลที่ได มีการจดบันทึก และตามองค ความรู ที่ได รับการถ ายทอด และนอกจากนี้ในการกำหนดแนวทางการพัฒนา ผลิตภัณฑ การตั้งราคาขาย และการออกแบบโมเดลธุรกิจได สอดแทรกแนวคิดการดำเนินธุรกิจที่
257 ตั้งอยู บนพื้นฐานของความพอประมาณ (Moderation) โดยสอดแทรกแนวคิดการทำธุรกิจแบบ แบ งป น การสร างรายได จากการดำเนินงานโดยไม เบียดเบียนตนเองและผู อื่น การมองประโยชน ส วนรวมและความยั่งยืนในระยะยาวเป นหลัก และสุดท ายการเติมเต็มองค ความรู ผ านกิจกรรมการ ถ ายทอดองค ความรู ในการคำนวณต นทุนการผลิต ที่เป นการสอดแทรกแนวคิดเศรษฐกิจพอเพียง ด านการมีภูมิคุ มกันในตัวที่ดี (Self-immunity) ซึ่งการจดบันทึกข อมูลต นทุนและรายได ที่เกิดขึ้น ทำให ผู สูงอายุจะมีข อมูลในการเตรียมความพร อมรับมือกับสถานการณ ที่อาจจะเกิดขึ้นหากรายได หรือค าใช จ ายไม ได เป นไปตามที่ได วางแผนไว สามารถที่จะรับมือและแก ไขสถานการณ นั้นได ผล จากการดำเนินกิจกรรมสามารถกำหนดเป นแนวทางในการดำเนินงานได ดังนี้ แนวทางศูนย์การเรียนรู เกษตรปลอดภัยภายใต วิถีเศรษฐกิจพอเพียง กิจกรรมการดำเนินงาน ในการเตรียมความพร อมในการสร างศูนย การเรียนรู เกษตรปลอดภัยภายใต วิถีเศรษฐกิจ พอเพียงมีกิจกรรมการดำเนินงาน ดังนี้ 1. การอบรมความรู เศรษฐกิจพอเพียง 2. การอบรมเชิงปฏิบัติการจัดตั้งศูนย การเรียนรู เศรษฐกิจพอเพียง เพื่อเตรียมความพร อมใน การจัดตั้งศูนย การเรียนรู เศรษฐกิจพอเพียงและอบรมผู สูงอายุเป นวิทยากรประจำศูนย เศรษฐกิจ พอเพียง การกำหนดโครงสร างการดำเนินงาน การกำหนดบทบาทหน าที่ รวมถึงกิจกรรมในการ ถ ายทอดองค ความรู สำหรับผู เข ามาเรียนรู และศึกษาดูงาน 3. การอบรม Business Model Canvas (BMC) 4. การจัดเตรียมสถานที่ศูนย การเรียนรู เกษตรปลอดภัยภายใต วิถีเศรษฐกิจพอเพียง ผลการดำเนินงานการเตรียมความพร อมในการสร างศูนย์การเรียนรู เกษตรปลอดภัยภายใต วิถีเศรษฐกิจพอเพียง ศูนย การเรียนรู ด านเกษตรปลอดภัยในวิถีเศรษฐกิจพอเพียง โรงเรียนผู สูงอายุวัดหัวฝาย ต. สันกลาง อ.พาน จ.เชียงราย มีดำเนินงานโดยการน อมนำหลักการทรงงานของพระบาทสมเด็จพระ เจ าอยู หัว รัชกาลที่ 9 ไปประยุกต ใช ในการเตรียมความพร อมในการสร างศูนย การเรียนรู เกษตร ปลอดภัยภายใต วิถีเศรษฐกิจพอเพียง ด วยการมีส วนร วมของชุมชน ภายใต แนวคิด “มั่นคง มั่งคั่ง ยั่งยืน มีความสุข โดยมีวัตถุประสงค 1) ส งเสริมเกษตรกรรมที่ยั่งยืน 2) สนับสนุนโอกาสในการเรียนรู ตลอดชีวิต และ3) ขับเคลื่อนตามหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง โดยแนวทางการดำเนินงาน ภายใต วิถีเศรษฐกิจพอเพียงยึดหลักทางสายกลาง ประกอบด วยคุณลักษณะ 3 ห วง 2 เงื่อนไข ดังนี้
258 รูปที่ 21 การสร างศูนย การเรียนรู ด านการเกษตรปลอดภัยภายใต หลักปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง 1. ความมีเหตุผล การดำเนินงานการสร างศูนย การเรียนรู เกษตรปลอดภัยภายใต วิถีเศรษฐกิจพอเพียง มีการดำเนินงานตามหลักการทรงงานภายใต หลักภูมิสังคม ซึ่งพื้นที่ของตำบลสันกลาง อำเภอพาน จังหวัดเชียงรายมีการดำเนินโครงการสถานีเกษตร วิถีพอเพียง ที่ได เริ่มดำเนินการมาตั้งแต ป พ.ศ. 2557 ดังนั้นภูมิหลังของตำบลจึงเป นพื้นที่ของการเกษตร ทั้งนี้ในการทำเกษตรของผู สูงอายุที่มี ลักษณะทางกายจำเพาะต อการทำเกษตรแบบดังนั้น ดังนั้นแนวคิดของการปลูกผักไฮโดรโปนิกส ได คำนึงถึงลักษณะทางกายของผู สูงอายุ ในเรื่องของวิธีการปลูก การเก็บเกี่ยว การดูแลรักษา รวม ถึง คำนึงถึงพื้นที่ที่เพาะปลูกอีกด วย และการสร างศูนย การเรียนรู เกษตรปลอดภัยภายใต วิถีเศรษฐกิจ พอเพียงยังได ดำเนินงานตามหลักการทรงงานภายใต ประโยชน ส วนรวม คำนึงถึงประโยชน ส วนรวม ได แก ผู สูงอายุที่ปลูก และผู บริโภค ผักไฮโดรโปนิกส จึงเป นการปลูกผักที่ไม ใช สารเคมี ให การลดการ สัมผัสหรือการบริโภคสารเคมีทั้งผู สูงอายุที่ปลูก และผู บริโภค 2. ความพอประมาณ การดำเนินงานการสร างศูนย การเรียนรู เกษตรปลอดภัยภายใต วิถีเศรษฐกิจพอเพียง มีการดำเนินงานตามหลักการทรงงานภายใต หลักเศรษฐกิจพอเพียง ซึ่งในการผลิตผักไฮโดรโปนิกส และผลิตปริมาณผักไฮโดรโปนิกส ที่พอดีไม น อยเกินไปและไม มากเกินไป และคำนึงถึงหลักการ
259 แก ป ญหาที่จุดเล็ก ซึ่งการดำเนินงานที่ไม แสวงหากำไรที่มากเกินไปจนเบียดเบียนผู อื่นภายใต แนวคิด “อิ่มบุญโมเดล” รูปที่ 22 การออกแบบแผ นพับประชาสัมพันธ “อิ่มบุญโมเดล” 3. มีภูมิคุ มกันในตัวที่ดี การดำเนินงานการสร างศูนย การเรียนรู เกษตรปลอดภัยภายใต วิถีเศรษฐกิจพอเพียง ได คำนึงถึงการสร างภูมิคุ มกันให กับชุมชนเพื่อเตรียมตัวให พร อมรับผลกระทบและการเปลี่ยนแปลง ด านต างๆ ที่จะเกิดขึ้นจากภาวะทางเศรษฐกิจ ดังนั้นจึงมีการให ความรู ในการบันทึกต นทุนผลิตภัณฑ และจัดทำบัญชีครัวเรือน รวมถึงการพัฒนาช องทางการจัดจำหน ายและการพัฒนางานรูปแบบสำหรับ การขายทั้งออนไลน และออฟไลน 4. เงื่อนไขความรู ในการการเตรียมความพร อมในการสร างศูนย การเรียนรู เกษตรปลอดภัยภายใต วิถี เศรษฐกิจพอเพียงเพื่อให มีความยั่งยืน ต องมีการเสริมสร างศักยภาพและสังคมด วยความรู ดังนั้นใน การเตรียมความพร อมจึงมีการให ความรู ในเรื่องการผลิตผักไฮโดรโปนิกส การตลาด การทำบัญชี แนวคิดเศรษฐกิจพอเพียง เพื่อสร างความรู ความเข าใจให กับผู สูงอายุ เพื่อเป นความรู ในการขับเคลื่อน ศูนย การเรียนรู ให ยั่งยืน
260 5. เงื่อนไขคุณธรรม การดำเนินงานศูนย การเรียนรู เกษตรปลอดภัยภายใต วิถีเศรษฐกิจพอเพียง เป นการ ดำเนินงานเพื่อพัฒนาคนให พึงตนเองได ระดับหนึง โดยมีคุณธรรมที่ต องเสริมสร างประกอบด วย ซื่อสัตย สุจริต ขยันอดทน แบ งป น ขั้นที่ 3 เป นแหล งเรียนรู การรวมกลุ มของผู สูงอายุสมาชิกชุมชนวัดฝายได ร วมกันจัดตั้ง “ศูนย การเรียนรู ด าน เกษตรปลอดภัยภายใต วิถีเศรษฐกิจพอเพียงโรงเรียนผู สูงอายุวัดหัวฝาย” ให สามารถเป นแหล ง เรียนรู สำหรับการขับเคลื่อนงานด านผู สูงอายุ มีเครื่องมือในการขยายผล และสามารถเป นต นแบบ ที่ดีให กับชุมชนอื่นๆ ได ซึ่งที่ผ านมาชุมชนวัดหัวฝายมีผู เข ามาศึกษาดูงานเป นจำนวนมาก กิจกรรม ที่เกิดขึ้นจากโครงการวิจัย ได มีกระบวนการให ผู สูงอายุรวบรวมข อมูล นักวิจัยและสมาชิกในชุมชน ร วมกันสังเคราะห ข อมูลมูลเพื่อเป นองค ความรู สำหรับการเผยแพร ขยายผลผ านกิจกรรม การเตรียม ความพร อมในการสร างศูนย การเรียนรู เกษตรปลอดภัยภายใต วิถีเศรษฐกิจพอเพียง ซึ่งนำมาสู แนวการ กำหนดกิจกรรมที่สามารถเป นแหล งเรียนรู ได ดังนี้ กิจกรรมภายในศูนย์การเรียนรู 1. การผลิตผักไฮโดรโปนิกส์ กิจกรรมการผลิตผักไฮโดรโปนิกส ของศูนย การเรียนรู เกษตรปลอดภัยภายใต วิถีเศรษฐกิจ พอเพียง โดยมีชื่อผลิตภัณฑ คือ ผักอิ่มบุญ Im-Boon ภายใต แนวคิด“ผักอิ่มบุญ คนอิ่มใจ โปร งใส และพอเพียง” ลักษณะของกิจกรรมเป นการปลูกผักอิ่มบุญ เพื่อทำบุญในโรงทาน สังฆทานต อบุญ โดยการจัดชุดเซทผักอิ่มบุญ โดยรับเป นเงินบริจาค/ทำบุญ ปลูกผักตามออเดอร เพื่อส งให โรงทาน/ ทำบุญตามโอกาสต าง ๆ และต อยอดแจกจ าย มีการพัฒนาช องทางการตลาด online (Facebook) เพื่อรับบริจาค / offline พัฒนาบรรจุภัณฑ และการขนส งเพื่อส งมอบให ผู บริจาคไปทำบุญที่อื่น หรือ เป นของที่ระลึก
261 รูปที่ 23 ผักอิ่มบุญ Im-Boon ภายใต แนวคิด“ผักอิ่มบุญ คนอิ่มใจ โปร งใส และพอเพียง” ตารางที่ 1 แสดงแผนการผลิตและผลผลิตของผักไฮโดรโปนิกส โดยใช เทคโนโลยีไมโครนาโนบับเบิ้ล รูปที่ 24 ผลผลิตและอัตรารอดของการปลูกผักไฮโดรโปนิกส โดยผู สูงอายุ ตารางที่ 1 แสดงแผนการผลิต ผลผลิตและอัตราการรอดของผักไฮโดรโปนิกส โดยใช เทคโนโลยีไมโครนาโนบับเบิ้ลที่ปลูกโดยผู สูงอายุโรงเรียนวัดหัวฝาย พบว า ในการการเก็บเกี่ยวระยะที่ 1 ได ผลผลิตผักที่มีน้ำหนักเฉลี่ยประมาณ 150 กรัมต อต น และได ผลผลิตทั้งหมด 184 ต น คิดเป น
262 อัตราการรอด 47.92 % สันนิษฐานว า ผู สูงอายุกำลังเริ่มเรียนรู การปลูกผักไฮโดรโปนิกส ซึ่งเป นการ ปลูกแบบใหม ทำให ยังไม เชี่ยวชาญทางด านการปลูก แต เมื่อสังเกตในระยะการเก็บเกี่ยวที่ 2 พบว า สามารถผลผลิตผักเพิ่มขึ้นเป น 300 ต น คิดเป นอัตราการรอด 78.13% ซึ่งแสดงให เห็นว า กลุ มเป าหมายมีพัฒนาการในเรียนรู การปลูกผักไฮโดรโปนิกส อย างไรก็ตาม ในระยะการเก็บเกี่ยวที่ 3 – 5 พบว าได ผลผลิตลดลงเป น 260 ต น โดยอัตราการรอดลดลงเหลือ 67.71 % เนื่องจากมีป ญหา ด านเมล็ดพันธุ เรดโอ คที่มีอัตราการงอกต่ำ ซึ่งทางนักวิจัยได ทำการเปลี่ยนเมล็ดพัน ธุ และยังให คำปรึกษากับทางผู สูงอายุในเรื่องของเทคนิคการเพาะเมล็ด การอนุบาลต นกล า การผสมปุ๋ย การย าย ต นกล าและการดูแลผักไฮโดรโปนิกส จนกระทั่งสามารถเก็บเกี่ยวและขายให กับผู บริโภค ซึ่ง จำเป นต องใช เวลาเพื่อให เกิดการเรียนรู และเกิดทักษะที่ผู สูงอายุสามารถจัดการ จากการสัมภาษณ หลังจากผู สูงอายุได ทำการลงมือปลูกด วยตนเอง เริ่มมีความมั่นใจในการปลูกตั้งแต Crop ที่ 3 2. กิจกรรมสถานที่ศึกษาดูงาน โดยเป นสถานที่ศึกษาดูงานต นแบบศูนย การเรียนรู ด านเกษตรปลอดภัยในวิถี เศรษฐกิจพอเพียง โดยการใช เทคโนโลยีในการเพิ่มผลผลิตการปลูกผักไฮโดรโปนิกส กิจกรรมภายใน โรงเรียนผู สูงอายุ ผลิตภัณฑ ของผู สูงอายุ รวมไปถึงต นแบบความเข มแข็งของกลุ มผู สูงอายุ ร วมกับ ภาคส วนต างๆทั้งในชุมชนและนอกชุมชน รูปที่ 25 ศูนย การเรียนรู ด านเกษตรปลอดภัยในวิถีเศรษฐกิจพอเพียง ผลผลิต - ต นแบบศูนย การเรียนรู ด านเกษตรปลอดภัยในวิถีเศรษฐกิจพอเพียง ประกอบด วย แนวคิด และวัตถุประสงค ของศูนย การเรียนรู โครงสร างการบริหารงานของศูนย การเรียนรู กิจกรรมภายใน ศูนย การเรียนรู ซึ่งต นแบบศูนย การเรียนรู ในครั้งนี้ เป นการนำร องในการจัดโครงสร างการบริหารงาน ของศูนย การเรียนรู โดยเริ่มต นที่สมาชิกของโรงเรียนผู สูงอายุในการดำเนินงาน จากนั้นจะขยายผลไป ยังผู นำ สมาชิกในชุมชนที่สนใจ
263 ผลลัพธ์ - องค ความรู ในการเพิ่มผลผลิตทางการเกษตรบนหลักคิดของเศรษฐกิจพอเพียง โดยการใช เทคโนโลยีในการเพิ่มผลผลิตการปลูกผักไฮโดรโปนิกส ที่ใช หลักการทรงงานในเรื่องหลักภูมิสังคม หลักเศรษฐกิจพอเพียง หลักประโยชน ส วนรวม หลักแก ป ญหาที่จุดเล็ก มาประยุกต ใช ในการเพิ่ม ผลผลิตทางการเกษตรบนหลักคิดของเศรษฐกิจพอเพียง - จากการเป ดศูนย การเรียนรู ด านเกษตรปลอดภัยภายใต วิถีเศรษฐกิจพอเพียงและการรับ กลุ มคณะดูงานทั้งในและต างประเทศพบว า ผลิตภัณฑ ผักไฮโดรโปนิกส และผลิตภัณฑ แปรรูป (สลัด โรล) สามารถสร างรายได ให กับผู สูงอายุเป นจำนวนเงิน 11,640 บาท และ 3,555 บาท ตามลำดับ รวมเป นรายได 15,195 บาท ภายในระยะเวลา 2 เดือน และเมื่อรวมรายได จากการขายผลิตภัณฑ ของ ผู สูงอายุ พบว ามีรายได รวม 39,850 บาท โดยรายได จากผลิตภัณฑ ผักไฮโดรโปนิกส คิดเป นร อยละ 38 ของรายได ทั้งหมด ตารางที่ 2 รายได ของกลุ มผู สูงอายุวัดหัวฝายจากการขายผักและผลิตภัณฑ ผู สูงอายุ กลุ ม 17-11- 2565 25-11- 2565 26-11- 2565 29-11- 2565 4-12- 2565 21-12- 2565 24-12- 2565 รวม สมุนไพร 800 500 4,400 600 380 780 7460 กระบวย + ทัพพี 300 120 800 200 - - 1420 หมูทุบ 2,060 650 1,300 600 900 5510 จักรสาน 990 660 1,000 900 - 3550 ตะกร า 1,850 1,350 850 1000 200 5250 งานผ า 1,950 420 1,000 1400 250 5020 ผักไฮโดรโปนิกส 2,280 1,860 20 3,542 3,658 - 280 11640 สลัดโรล 1115 2440 3555 กำไรหยก 350 - 350 แหนม 200 800(ป าหุ ง) 200 รวม 2280 9810 3720 12,892 4458 5945 4850 39850
264 รูปที่ 26 กิจกรรมการเป ดศูนย การเรียนรู ด านเกษตรปลอดภัยภายใต วิถีเศรษฐกิจพอเพียง 2) การพัฒนาขีดความสามารถ SE Solution Platform แนวทางการดำเนินงานของชุมชนวัดหัวฝายมีการรวมกลุ มของสมาชิกในชุมชนโรงเรียน ผู สูงอายุด วยการขับเคลื่อนผ านโรงเรียนผู สูงอายุวัดหัวฝาย โดยใช แนวคิดการขับเคลื่อนแก ไข ป ญหาสังคมร วมกับหน วยงานภาครัฐ ภาคเอกชน และภาคประชาสังคม ซึ่งป ญหาที่เกิดขึ้นใน ชุมชนวัดหัวฝายคือการที่จำนวนผู สูงอายุในชุมชนเพิ่มขึ้นอย างรวดเร็ว ผู สูงอายุเผชิญป ญหาทาง สังคมเนื่องจากการที่ลูกหลานต องทำงาน ส วนใหญ จึงถูกทิ้งให อยู บ านตามลำพัง รู สึกโดดเดี่ยว ไร ค าและอาจนำไปสู ป ญหาด านจิตเวชของผู สูงอายุในชุมชน นอกจากนี้ผู สูงอายุในชุมชนยังต องเผชิญ กับป ญหาทางเศรษฐกิจที่เดิมผู สูงอายุส วนใหญ ในชุมชนวัดหัวฝายพึงพาเงินรายได จากภาครัฐและ บางส วนต องอาศัยเงินจากลูกหลาน ดังนั้นในช วงของการเกิดสถานการณ การระบาดของโรคโควิด
265 19 ทำให ผู สูงอายุในชุมชนวัดหัวฝายจำนวนมากต องได รับผลกระทบทางอ อมจากการที่ลูกหลาน ขาดรายได ประกอบกับสภาวะเศรษฐกิจถดถอย การรวมตัวของผู สูงอายุชุมชนวัดหัวฝายเพื่อสร าง กิจกรรมเพื่อยกระดับคุณภาพชีวิต เศรษฐกิจ และสังคมภายในชุมชนจึงเป นแนวทางที่จะทำให ชุมชนมีความเข มแข็ง สามารถพึ่งพาตนเองได อย างยั่งยืน โดยกิจกรรมการดำเนินงานวิจัย ผ าน การรวมกลุ ม จัดกิจกรรมสร างคุณค ามูลค าเพิ่มให กับผลผลิตในชุมชน แบ งป นข อมูล และเชื่อมโยง การดำเนินงานร วมกับภาคีเครือข าย โดยสามารถออกแบบเป นโมเดลธุรกิจของชุมชนวัดหัวฝาย 3) การทำงานร วมกับทุกภาคส วน ในการขับเคลื่อนคุณธรรมของเครือข ายโรงเรียนผู สูงอายุจังหวัดเชียงรายได ยึดหลักคุณธรรม ที่ว า“อัตตาหิ อัตโน นาโถ” ตนเป นที่พึ่งแห งตน และการไม ทิ้งใครไว เบื้องหลัง คือการทำให ผู สูงอายุ ในชุมชนสามารถสร างรายได ให ตนเองได และการจัดกิจกรรมต างๆ ทำให ผู สูงอายุ มีสุขภาพจิต และ สุขภาพกายที่ดีขึ้น ทำให มีความรู มีความมั่นใจในตนเอง กล าคิด กล าทำ สามารถเข าสังคมได มากขึ้น เพื่อให ผู สูงอายุเกิดคุณค าภายในตนเองเพื่อสร างสังคมที่เป นสุขเป นจิตอาสาช วยเหลือสังคมเกิดการ รวมตัวกันเป นเครือข ายเพื่อช วยเหลือสังคม มีการพบปะ พูดคุย ประชุม ถอดบทเรียนเพื่อนำมาพัฒนา กลุ มพัฒนาชุมชนและช วยเหลือสังคม โดยมีหลักคิดในการทำงานของกลุ มผู สูงอายุชุมชนวัดหัวฝาย คือ “นำ” กลุ มผู นำของกลุ มผู สูงอายุ ท านพระครูป ยวรรณ พิพัฒน ตลอดจนกำนันตำบลสันกลาง ครูจิตอาสา และประธานนักเรียนโรงเรียนผู สูงอายุถือได ว าเป นกลไกสำคัญในการขับเคลื่อนกิจกรรม การดำเนินงานของ โดยต องกำหนดนโยบาย วางแผนการดำเนินงาน กำหนดเป าหมายในการ ดำเนินงาน มุ งสู ความสำเร็จในการ ขับเคลื่อนงานของกลุ มผู สูงอายุชุมชนวัดหัวฝาย “ทำ” การพัฒนาผู สูงอายุให มีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น สร างคุณค าให แก ผู สูงอายุ เพื่อให อยู ใน สังคมอย าง มีความสุข มีการกำหนดเป าหมายร วมกันของกลุ มผู สูงอายุ โดยมุ งเน นเรื่องการยกระดับ คุณภาพชีวิตเป นเรื่องสำคัญ “ร วม” ในการขับเคลื่อนการทำงานของเครือข ายนั้น ไม สามารถดำเนินการได ด วยตนเอง ทั้งหมด ทั้งนี้ต องอาศัยการร วมมือและสร างเครือข ายในการดำเนินกิจกรรมที่หลากหลาย ทั้งภาครัฐ ภาคเอกชน ภาค ประชาสังคมต าง ๆ ซึ่งมีหน วยงานที่มีร วมส งเสริม และสนับสนุนการดำเนินงาน ดังนี้ • อาสาสมัครพัฒนาสังคม (อพม.) ที่เข ามามีส วนร วมในการดูแลนักเรียนผู สูงอายุที่ ถูกทอดทิ้ง ไร ที่พึ่ง ไร บ าน ในการสร างบ านหรือให ความช วยเหลือเยี่ยวยาใน สวัสดิการต าง ๆ ที่จะท าให นักเรียน ผู สูงอายุผู นั้นมีความสุข สามารถพึ่งพาตนเองได • มหาวิทยาลัยให การสนับสนุน ช วยเหลือประสานความร วมมือในด าน วิชาการ บุคลากร เครื่องมือ องค ความรู และสื่อการสอนต าง ๆ • องค กรปกครองส วนท องถิ่น (อปท.) ส งเสริมสนับสนุน ช วยเหลือดูแลความ เรียบร อยในการ ดำเนินงาน การดูแลด านสวัสดิการและป จจัยพื้นฐาน ให การช วยเหลือด านอื่น ๆ ที่เกี่ยวข องกับภารกิจ ของหน วยงาน เพื่อให ชีวิตของนักเรียนในโรงเรียนผู สูงอายุมีความสุข พึ่งพาตนเองได
266 • หน วยงานภาคเอกชน สนับสนุน ส งเสริมในด านอาชีพ การจัดหาช องทางในการ จำหน าย ผลิตภัณฑ หรือผลผลิตที่ได จากกระบวนการวิจัย เพื่อให เกิดรายได ที่เพียงพอต อการดำรงชีพ • โรงพยาบาล และโรงพยาบาลส งเสริมสุขภาพประจำตำบล (รพสต.) ในท องถิ่น ให การ ส งเสริม ดูแลสุขภาพของผู สูงอายุในโรงเรียนผู สูงอายุ ให ความรู ด าน สาธารณสุข สุขอนามัย ในการ รักษาสุขภาพแบบพึ่งพาตนเองได ซึ่งการทำงานร วมกับทุกภคส วนสามารถนำมาซึ่งความสำเร็จและความยั่งยืนของ กระบวนการดังรูปที่ 26 รูปที่ 26 แสดงกระบวนการทำงานร วมกับทุกภาคส วนเพื่อความยั่งยืน พื้นที่ภาคกลาง (จังหวัดสมุทรสงคราม) มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลธัญญบุรี เรื่อง การยกระดับคุณภาพชีวิตภายใต ปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงด วยโมเดลสีเขียว กรณีศึกษา เครือข ายศูนย บ มเพาะเกษตรกรรุ นใหม ตำบลลาดใหญ อำเภอเมือง จังหวัดสมุทรสงคราม วัตถุประสงค์ 1. พัฒนากลไกการขับเคลื่อนการจัดการท องเที่ยวเชิงเกษตรโดยชุมชนบนฐานเศรษฐกิจ พอเพียง 2.. พัฒนารูปแบบการจัดการท องเที่ยวเชิงเกษตรโดยชุมชนบนฐานเศรษฐกิจพอเพียง สู การ พัฒนาอย างยั่งยืนตามแนวคิดของ BCG 3. ขยายผลสู ชุมชนด วยองค ความรู และเทคโนโลยีที่แสดงถึงการปรับตัวให เข ากับสิ่งแวดล อม บนชุมชนบนฐานเศรษฐกิจพอเพียง
267 ด วยศูนย การเรียนรู เศรษฐกิจพอเพียงบ านสารภี มีการเลี้ยงไก ชิงช าสวรรค หนึ่งเดียวใน ประเทศและประกอบด วยฐานการเรียนรู ที่สร างเป นแหล งเรียนรู เศรษฐกิจพอเพียงให เด็กและเยาวชน จุดเด นของศูนย การเรียนรู เศรษฐกิจพอเพียงบ านสารภี คือการใช ประโยชน อย างครบวงจร อยู ภายใน พื้นที่เพียง 1 ไร ซึ่งสามารถเลี้ยงสัตว ทำปุ๋ยชีวภาพและสร างแหล งพลังงานไว ในครัวเรือนได รูปที่ 1 ศูนย การเรียนรู เศรษฐกิจพอเพียงบ านสารภี วิธีดำเนินการ เข าพบ คุณสุชล สุขเกษม ประธานศูนย เรียนรู เศรษฐกิจพอเพียง ในฐานะเกษตรกร Smart Farmer ต นแบบด านเกษตรผสมผสาน ซึ่งจากสัมภาษณ เบื้องต นพบว า ต องการได รับการพัฒนาและ คำแนะด านการสกัดร อนน้ำมันมะพร าว เพื่อใช ทดแทนน้ำมันพืชที่มีราคาแพง และแก ป ญหาด านราคา มะพร าวของเกษตรกร รูปที่ 2 การลงพื้นที่พัฒนาชุมชน
268 เข าพบ คุณสมควร รอดทัศนา ตำแหน ง รองประธานเครือข าย Young Smart Farmer จังหวัดสมุทรสงคราม เพื่อแนะนำทีมนักวิจัย และขอคำแนะนำในการดำเนินงาน จุดเด นในแต ละพื้นที่ ป ญหาที่ต องการได รับการแก ไข ซึ่งจากสัมภาษณ เบื้องต นพบว า ต องการได รับการพัฒนาและคำแนะ ด านเทคโนโลยีด าน Smart Farmer เทคโนโลยีสมัยใหม นวัตกรรม องค ความรู ควบคู งานวิจัย และ หลักการธุรกิจเกษตร รูปที่ 3 โคกหนองนา เศรษฐกิจพอเพียง ไอดิน ตำบลลาดใหญ อำเภอเมือง จังหวัด สมุทรสงคราม เข าสำรวจพื้นที่ สัมภาษณ คุณธรรมรัตน เจริญวัฒนะ ถึงความเป นมาและแนวทางการ ดำเนินงานโคกหนองนา เศรษฐกิจพอเพียง ไอดิน ตำบลลาดใหญ เกิดจากแรกบันดาลใจในตัวบุคคล หลังจากได ไปอบรมด านแนวคิดโคกหนองนาโมเดล ประกอบกับการถูกให ออกจากงานเพราะ สถานการณ โควิด ทำให เกิดความยากลำบากในการหาดำรงชีวิต เมื่อกลับมาบ านเกิดพบว ามีพื้นที่ จึง อยากทำประโยชน แต ป ญหา คือ ดินเค็ม แต ก็โชคดีที่มีแหล งความรู จากภาครัฐในพื้นที่ เป นความรู ด านการแกล งดินจากพ อหลวง รัชกาลที่ 9 ในการแก ป ญหาป จจุบันมีคนมาดูงาน และมารับสินค า และผลิตภัณฑ ซึ่งเป น ผลิตภัณฑ ปลอดสารทั้งหมด รวมถึงมีการทำครบวงจร ทั้งปลูกผัก เลี้ยงไก ทำ ปุ๋ย รูปที่ 4 ประสานงานสำงานเกษตรจังหวัดสมุทรสงคราม
269 เข าพบคุณศรัณยู จึงดำรงกิจ ตำแหน งนักวิชาการส งเสริมการเกษตรชำนาญการ สำนักงาน เกษตรจังหวัดสมุทรสงคราม เพื่อแนะนำทีมนักวิจัย และขอคำแนะนำในการดำเนินงาน จุดเด นในแต ละพื้นที่ ป ญหาที่ต องการได รับการแก ไขภายใต กิจกรรม : โครงการการยกระดับคุณภาพชีวิตภายใต ปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงด วยโมเดลสีเขียว กรณีศึกษา อำเภอบางคนที จังหวัดสมุทรสงคราม ซึ่ง จากสัมภาษณ เบื้องต นพบว าในพื้นจังหวัดสมุทรสงคราม ได รับการพัฒนาและส งเสริมให เป นศูนย การ เรียนรู เศรษฐกิจพอเพียงหลายแห ง ซึ่งอยู ในส วนหนึ่งของบทบาทหน าที่ส งเสริมการเกษตร ของ สำนักงานเกษตรจังหวัดสมุทรสงคราม ทั้งนี้ ขึ้นอยู กับว าทีมนักวิจัยมีจุดมุ งหมายดำเนินการอย างไร ประกอบกับ คุณศรัณยู ได แนะนำให คณะนักวิจัยเข าไปเยี่ยมชมเครือข ายศูนย บ มเพาะเกษตรกรรุ น ใหม ตำบลลาดใหญ อำเภอเมือง จังหวัดสมุทรสงคราม ซึ่งเป นเครือข ายเกษตรกรรุ นใหม ในจังหวัด สมุทรสงคราม และเป นหนึ่งในนโยบายของกรมส งเสริมการเกษตรในการสร าง เครือข าย Young Smart Farmer, Smart Farmer และอาสาสมัครเกษตรหมู บ านระดับจังหวัด รวมถึงมีการขับเคลื่อน การดำเนินงานพัฒนาเกษตรกรรุ นใหม และเครือข ายให มีแนวคิดการเป นผู ประกอบการ สามารถเป น ต นแบบด านองค ความรู ในการทำการเกษตร รวมถึงการสนับสนุนลดต นทุน เพิ่มคุณภาพการผลิต การตลาด การบริหารจัดการ เพื่อเตรียมความพร อมเข าสู การเป นผู ประกอบการเกษตรแห งอนาคต เข าพบ ผู บริหารส วนราชการทีเกี่ยวข องกับการดำเนินงานวิจัย ได แก นางสาววิไลวรรณ ศรี กำเหนิด หัวหน าสำนักปลัด นางจารุชา ผิวขำ หัวหน าฝ ายสวัสดิการและพัฒนาชุมชนรักษาราชการ แทน ผู อำนวยการกองสวัสดิการสังคมฝ ายสวัสดิการและพัฒนาชุมชน อบต.ลาดใหญ นายบัณฑิต จิต รัตน สมาชิกสภาองค การบริหารส วนตำบลลาดใหญ หมู ที่ 4 ตำบลลาดใหญ อำเภอเมือง จังหวัด สมุทรสงคราม เพื่อแนะนำทีมนักวิจัย และหารือแนวทางการร วมกันในการดำเนินงานวิจัย ชุมชนที่เลือกศึกษา สรุปผลการดำเนินงานความพร อมของพื้นที่ในการทำวิจัย ได แก หมู บ านสุนัขหอน หมู 8 ตำบลลาดใหญ อำเภอเมือง จังหวัดสมุทรสงคราม และเครือข ายศูนย บ มเพาะเกษตรกรรุ นใหม ตำบล ลาดใหญ ข อมูลก อนการพัฒนาชุมชนต นแบบ ชุมชนหมู บ านสุนัขหอน หมู 8 ตำบลลาดใหญ อำเภอ เมือง จังหวัดสมุทรสงคราม มีระดับศักยภาพในการพัฒนาสู ชุมชนต นแบบฐานเศรษฐกิจพอเพียงใน
270 ระดับปานกลาง (Goal) โดยมีความพร อมในการพัฒนาศักยภาพด านต าง ๆ เป นชุมชนที่มีศักยภาพ ของผู นำของผู ใหญ บ านที่น อมนำหลักปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงมาใช ในการทำงาน ศักยภาพเชิงพื้นที่ ตลอดจนภูมิสังคมที่สามารถสร างเครือข ายการเรียนรู อันเป นหัวใจของการพัฒนาชุมชนได อย างยั่งยืน และศักยภาพการถ ายทอดความรู ได แก ระบบความรู ระบบข อมูล และระบบเครือข ายด วย กระบวนการมีส วนร วม ทั้งนี้ผลลัพธ ของโครงการวิจัยจะนำไปสู การพัฒนาภาคีเครือข ายพัฒนาชุมชน เศรษฐกิจพอเพียงด วยโมเดลสีเขียว และการยกระดับคุณภาพชีวิตของคนในชุมชนบนฐานเศรษฐกิจ พอเพียงด วยโมเดลสีเขียว ตลอดจนส งเสริมให เกิดทายาทเกษตรกรสืบทอดอาชีพเกษตรกรรม ทั้งนี้ ข อมูลสำคัญก อนการพัฒนาชุมชนต นแบบ ได แก - ตำบลยังไม มีกลการขับเคลื่อนภายใต แนวคิดBCG Model ของพื้นที่ - ตำบลยังขาดการจัดการท องเที่ยวเชิงเกษตรโดยชุมชนบนฐานเศรษฐกิจพอเพียง การสำรวจพื้นที่ หมู 8 ตำบลลาดใหญ กิจกรรมที่ 1: การประชุมเพื่อระดมความคิดเห็นในการเชื่อมโยงการทำงานร วมกับภาคีเครือข ายได กลไกการขับเคลื่อนการจัดการท องเที่ยวเชิงเกษตรโดยชุมชนบนฐานเศรษฐกิจพอเพียง การเข าพบภาคีเครือข าย
271 กิจกรรมที่ 2: การพัฒนารูปแบบการจัดการชุมชน เพื่อยกระดับคุณภาพชีวิตตามหลักปรัชญา เศรษฐกิจพอเพียงด วยโมเดลสีเขียว เกษตรกรได ความรู กลยุทธ ทางการตลาด และการท องเที่ยวโดยชุมชนบนฐานเศรษฐกิจ พอเพียง และยกระดับผลิตภัณฑ ชุมชน กิจกรรมที่ 3: การพัฒนาผลิตภัณฑ ชุมชนที่เป นมิตรกับสิ่งแวดล อมเพื่อยกระดับคุณภาพชีวิตตามหลัก ปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงด วยโมเดลสีเขียว ยกระดับความรู ด าน BCG Economy Model ผ านกิจกรรมการแยกขยะ กิจกรรมการผลิต ปุ๋ยจากเศษอาหารและกิจกรรมการทำอาหารปลาจากวัสดุในชุมชน เพื่อยกระดับคุณภาพชีวิตตาม หลักปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงด วยโมเดลสีเขียว การยกระดับความรู ด าน BCG Economy Model ผ านกิจกรรมการแยกขยะ
272 กิจกรรมการทำอาหารปลาจากวัสดุในชุมชน กิจกรรมการผลิตปุ๋ยจากเศษอาหาร
273 กิจกรรมที่ 4:การพัฒนานวัตกรรมหรือเทคโนโลยีเพื่อการเรียนรู จากฐานการวิจัยและถ ายทอดความรู สู ชุมชน เพื่อการยกระดับคุณภาพชีวิตภายใต ปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงด วยโมเดลสีเขียว นวัตกรรมทางสังคมด านการสร างความเข มแข็งของเครือข าย Young Smart Farmer จังหวัดสมุทรสงคราม ด วยเทคโนโลยีและศูนย การเรียนรู จากฐานการวิจัยเพื่อรองรับการจัดการการ ท องเที่ยวโดยชุมชนบนฐานเศรษฐกิจพอเพียงในพื้นที่ชุมชน ภาพการพัฒนาศักยภาพเครือข าย Young Smart Farmer ด วยเทคโนโลยีเพื่อการทำการเกษตรดินเค็ม BCG Economy Model เพื่อการพัฒนา การพัฒนารูปแบบการจัดการท องเที่ยวเชิงเกษตรโดยชุมชนบนฐานเศรษฐกิจพอเพียงสู การ พัฒนาอย างยั่งยืนตามแนวคิดของ BCG จะมุ งเน นการมีส วนร วมของชุมชนอย างแท จริง โดยให ชุมชน เป นฟ นเฟ องหลักในการพัฒนาชุมชนของตนเองให มีรายได และเติบโตอย างยั่งยืน ซึ่งคณะผู วิจัย เล็งเห็นศักยภาพของการท องเที่ยวเชิงเกษตรในพื้นที่ชุมชน ตำบลลาดใหญ อำเภอเมือง จังหวัด สมุทรสงคราม เนื่องจากชุมชนมีความโดดเด นเรื่องทรัพยากรการท องเที่ยวเชิงเกษตร และมีสมาชิก ชุมชนที่มีความเข มแข็ง และมีองค ความรู การทำการเกษตรบนฐานแนวคิดปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง
274 การให ความรู ด าน C Circular Economy ระบบเศรษฐกิจหมุนเวียน ที่คำนึงถึงการนำวัสดุ ต าง ๆ กลับมาใช ประโยชน ให มากที่สุด โดยสอนให ชุมชนแยกขยะ และนำเสนอนวัตกรรมการผลิต กระถางต นไม จาก มทร.ธัญบุรี ทั้งนี้การพัฒนารูปแบบการจัดการการท องเที่ยวเชิงเกษตรโดยชุมชนบนฐานเศรษฐกิจ พอเพียงจะถูกขับเคลื่อนบนฐานแนวคิด BCG นั่นคือ การใช ทรัพยากรท องถิ่นให เกิดประโยชน และ คุ มค าอย างสูงสุด โดยไม ก อเกิดผลกระทบทางลบต อพื้นที่ จนส งผลให เป นการพัฒนาอย างยั่งยืนใน ที่สุด ในขณะเดียวกันชุมชนก็มีรายได ที่เพิ่มขึ้นจากการท องเที่ยว รวมถึงการสร างภาพลักษณ และ บอกเล าเรื่องราวของชุมชนไปสู ประชาชนภายนอก ตลอดจนส งเสริมความภาคภูมิใจ การหวงแหน ทรัพยากร และการรักท องถิ่นให เกิดขึ้นกับสมาชิกชุมชน โดยมีโมเดลการขับเคลื่อน ดังนี้ 1) ผลการศึกษาสามารถขยายผลไปพื้นที่อื่น 2) สร างเสริมศักยภาพคนและสังคมด วยความรู 3) การพัฒนาขีดความสามารถ SE Solution Platforms 4) การสร างตลาดแบบ Matching 5) การทำงานร วมกับทุกภาคส วน
275 ผลการดำเนินกิจกรรม ดังนี้ 1. ได กลไกการขับเคลื่อนการจัดการท องเที่ยวเชิงเกษตรโดยชุมชนบนฐานเศรษฐกิจพอเพียง 1) พัฒนาเกษตรรุ นใหม ด วยแนวคิด Smart Farmer ซึ่งจะเป นการส งเสริมให เกิดทายาท เกษตรกร สืบทอดอาชีพเกษตรกรรม ช วยอนุรักษ สืบสานภูมิป ญญา วัฒนธรรม ประเพณี และสามารถ รักษาแผ นดินเกิดเมืองแม กลองต อไป โดยโครงการได เลือกตัวแทนจากสมาชิกกลุ มเกษตรกรรุ นใหม ใน การดำเนินการเพื่อพัฒนาเป นสมาร ทฟาร ม ภาพ การออกแบบโรงเรือนให กับตัวแทนเกษตรรุ นใหม เพื่อเป นฐานการเรียนรู ฯ
276
277 2. ได รูปแบบเพื่อส งเสริมการท องเที่ยวเชิงเกษตรโดยชุมชนบนฐานเศรษฐกิจพอเพียง 2) พัฒนาเส นทางการท องเที่ยวเชิงเกษตรโดยชุมชนบนฐานเศรษฐกิจพอเพียงตามแนวคิด ของ BCG ซึ่งเป นการสร างรายได เสริมจากการท องเที่ยวให แก ชุมชนด วยการใช ทรัพยากรทาง การเกษตรที่มีอยู ให คุ มค า และเกิดประโยชน สูงสุด ทั้งนี้ความโดดเด นของเส นทางการท องเที่ยว นั่น คือ ตลอดเส นทางการท องเที่ยวจะพาไปเยี่ยมเยือน และทำกิจกรรมการท องเที่ยวในพื้นที่แหล ง ท องเที่ยวเชิงเกษตรของ Smart Farmer ที่มีความรู และประสบการณ ในการทำการเกษตรบนฐาน ปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง โดยแต ละพื้นที่จะมีเอกลักษณ ที่แตกต างกันไป เนื่องจาก Smart Farmer แต ละคนมุ งเน นทรัพยากรการเกษตรที่ต างกันขึ้นอยู กับพื้นที่ ความชำนาญ ความรู หรือการเล็งเห็น โอกาสทางการตลาด แต กล าวได ว า หากนักท องเที่ยวได เดินทางท องเที่ยวจนครบเส นทางการ ท องเที่ยวนี้ นักท องเที่ยวจะเข าใจแนวคิด และวิถีชีวิตของ Smart Farmer มากยิ่งขึ้น รวมถึงตัว ชุมชนเองก็มีรายได จากการท องเที่ยว ตลอดจนเกิดการพัฒนาศักยภาพของ Smart Farmer ในฐานะ Smart Farmer Guide อีกด วย ภาพ แผนที่เส นทางการท องเที่ยวเชิงเกษตรโดยชุมชนบนฐานเศรษฐกิจพอเพียงตามแนวคิด ของ BC 3. ได กลยุทธ์ทางการตลาดการท องเที่ยวโดยชุมชนบนฐานเศรษฐกิจพอเพียง 3) พัฒนาโมเดลธุรกิจสำหรับผู ประกอบการเกษตร ซึ่งเป นการผสมผสานของเกษตรทฤษฏี ใหม ร วมกับภูมิป ญญาพื้นบ านที่มีความเหมาะสมและสอดคล องกับสภาพธรรมชาติที่มีอยู ในพื้นที่นั้น ๆ ประโยชน ของโคกหนองนาโมเดล คือ ช วยให ประหยัดมากขึ้น เพราะสามารถปลูกพืชต าง ๆ ไว ใน
278 พื้นที่และสามารถใช สอยได ครอบคลุมทุกป จจัย ช วยลดความตึงเครียดด านเศรษฐกิจ ลดความกังวล เรื่องรายรับในช วงสถานการณ โควิท19 อีกทั้งเป นการส งเสริมการท องเที่ยวเชิงเกษตรโดยชุมชนบน ฐานเศรษฐกิจพอเพียง ภาพ ผู เข าอบรมโครงการเพื่อพัฒนาโมเดลธุรกิจสำหรับผู ประกอบการเกษตร ตัวอย างการเขียน Business Model Canvas กลุ ม Young smart farmer
279 การออกแบบบรรจุภัณฑ สินค าจาก กลุ ม Young smart farmer การระดมความคิดระเบิดจากข างในของ กลุ ม Young smart farmer ด วยแนวคิดคนมาก อน เทคโนโลยีบนฐานเศรษฐกิจพอเพียงในพื้นที่ชุมชน
280 4) ได รูปแบบการจัดการการท องเที่ยวโดยชุมชนบนฐานเศรษฐกิจพอเพียงในพื้นที่ชุมชน Outcome ผลลัพธ์ คุณสมบัติพื้นฐาน 1) เป นผู มีความรู ในเรื่องที่ทำอยู สามารถถ ายทอดเทคโนโลยีทางการเกษตรแก ผู อื่นได 2) สามารถเข าถึงแหล งข อมูลทั้งจากภาครัฐ และเทคโนโลยีสารการสื่อสารอื่นๆ เช น Internet, Mobile smart phone 3) มีการบริหารจัดการผลิตและการตลาด ตลอดจนสามารถจัดการของเหลือจากการผลิตที่มีประสิทธิภาพ (Zero waste management) 4) เป นผู มีความตระหนักถึงคุณภาพสินค าและความปลอดภัยของผู บริโภค มีความรู หรือได รับการอบรมเกี่ยวกับ มาตรฐาน GAP/GMP เกษตรอินทรีย หรือมาตรฐานอื่นๆ 5) มีความรับผิดชอบต อสิ่งแวดล อม/สังคม มีกระบวนการผลิตที่ไม ก อให เกิดมลภาวะและไม ทำลายสิ่งแวดล อม (Green economy) มีกิจกรรมช วยเหลือชุมชนและสังคมอย างต อเนื่อง 6) มีความภูมิใจในความเป นเกษตรกร มีความมุ งมั่นในการประกอบอาชีพการเกษตร รักและหวงแหนพื้นที่และอาชีพ ทางการเกษตรไว ให คนรุ นต อไป หลักแห งการตัดสินใจ 1) การมีส วนร วมของคนในชุมชน 2) การแลกเปลี่ยนเรียนรู สานสัมพันธ และเชื่อมโยงเครือข ายฯ สร างแรงบันดาลใจ พัฒนาพื้นที่ต นแบบ แหล งเรียน 3) ความเสียสละ ความทุ มเท และความร วมมือจากผู นำชุมชนและทีมงานองค กรปกครองส วนท องถิ่น พัฒนาอย างสมดุลเพื่อความสุขที่ยั่งยืน 1) การออกแบบกิจกรรมการด านสังคม เศรษฐกิจ และสิ่งแวดล อมในชุมชน/ท องถิ่นให เกิดความยั่งยืน ร วมกันของภาคีเครือข าย ลดรายจ่ายเพิ มรายได้ C Circular Economy เครือข ายการพัฒนาชุมชนด วย จัดการท องเที่ยวเชิงเกษตร ทายาทเกษตรเมืองแห งสายน้ำ
281 1) เกิดการกระจายรายได ของคนในชุมชนจากการส งเสริมการจัดการท องเที่ยวเชิงเกษตรบน ฐานเศรษฐกิจพอเพียง 2) เกิดยกระดับคุณภาพชีวิตของคนในชุมชนบนฐานเศรษฐกิจพอเพียง 3) เกิดภาคีเครือข ายในการพัฒนาแหล งท องเที่ยวโดยชุมชน 4) ชุมชนมีความรู ทักษะด านการจัดการท องเที่ยวโดยชุมชนอย างเป นระบบ 5) ชุมชนสามารถพึ่งพาตนเองได หลังจากเสร็จสิ้นงานวิจัย Impact ผลกระทบ 1) ชุมชนเกิดความรู ความเข าใจที่ถูกต องต อรูปแบบการยกระดับคุณภาพชีวิตภายใต ปรัชญาของ เศรษฐกิจพอเพียงด วยโมเดลสีเขียว 2) เกิดการบูรณาการกับการจัดการเรียนการสอนในรายวิชาสังคมกับสิ่งแวดล อม 3) ได องค ความรู ใหม จากการวิจัยไปสู การตีพิมพ หรือเผยแพร ในรูปแบบต าง ๆ 4) เกิดการมีส วนร วมในการพัฒนาท องถิ่นของตนบนพื้นฐานพาคีเครือข าย เพื่อให เกิด ความสามารถในการพึ่งพาตัวเองและส งเสริมให เกิดทายาทเกษตรกรสืบทอดอาชีพ เกษตรกรรม ภาคีเข าร วม หน วยงานกลไก ประกอบด วย 1) เกษตรจังหวัดสมุทรสงคราม 2) อบต.ลาดใหญ อำเภอเมือง จังหวัดสมุทรคราม 3) ผู ใหญ บ านตำบลลาดใหญ อำเภอเมือง จังหวัดสมุทรคราม 4) กลุ มเครือข าย Young Smart Farmer จังหวัดสมุทรคราม 5) ทีมนักวิจัยจาก มทร.ธัญบุรี 6) อว.ส วนหน าจังหวัดสมุทรสงคราม
282 ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ (จังหวัดสกลนคร) มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลอีสาน เรื่อง การส งเสริมและพัฒนาผลิตภัณฑ ผ าย อมครามและผ าย อมสีธรรมชาติโดยใช แนวคิดในการ ออกแบบและรูปแบบธุรกิจอย างยั่งยืนและเป นมิตรกับสิ่งแวดล อม กระบวนการดำเนินงาน 1) การเพิ่มมูลค าผลิตภัณฑ ผ าย อมครามและผ าย อมสีธรรมชาติ ผ านกระบวนการย อมสี ธรรมชาติโดยใช นวัตกรรมต างๆ 2) ผลิตและนำเสนอผลิตภัณฑ ผ าย อมครามและผ าย อมสีธรรมชาติต ด วยหลักการออกแบบ ผลิตภัณฑ สิ่งทอ 3) จัดทำการตลาดผลิตภัณฑ ผ าย อมครามและผ าย อมสีธรรมชาติ ผ านระบบอินเตอร เน็ตและ สร างแบรนด สำหรับผลิตภัณฑ ผ าย อมสีธรรมชาติ 4) รวบรวมฐานข อมูลตลอดห วงโซ อุปทานของการแปรรูปผลิตภัณฑ การสรรหาชุมชนต นแบบ จากการประชุมหารือกับภาคีเครือข ายที่เกี่ยวข อง ได แก พัฒนาชุมชนและผู นำชุมชนที่ผ าน การคัดเลือกรอบที่ 2 เพื่อคัดเลือกชุมชน ให ได 1 ชุมชน คัดเลือกชุมชนที่ได คะแนนสูงสุดได ชุมชนที่ ผ านการคัดเลือกรอบที่ 3 จำนวน 1 ชุมชนตัวอย าง ได แก บ านดอนกอย ตำบลสว าง อำเภอพรรณนา นิคม จังหวัดสกลนคร รูปที่ 1 ทีมงานคณะวิจัย มทร.อีสาน เก็บข อมูลจากภาคีเครือข ายและกลุ มแปรรูปผ าพื้นเมือง
283 รูปที่ 2 กลุ มแปรรูปผ าพื้นเมือง บ านดอนกอย สกลนคร รูปที่ 3 กลุ มแปรรูปผ าพื้นเมือง บ านดอนกอย ต.สว าง อ.พรรณานิคม จ.สกลนคร รูปที่ 4 ทีมงานวิจัย มทร.อีสาน ภาคีเครือข าย และกลุ มแปรรูปผ าพื้นเมือง บ านดอนกอย ต.สว าง อ.พรรณานิคม จ.สกลนคร
284 ข อมูลก อนการพัฒนาชุมชนต นแบบ 1. ชุมชนยังไม มีกลไกขับเคลื่อน/ความสัมพันธ ระหว างปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง (Sufficiency Economy Philosophy: SEP) และเป าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน (Sustainable Development Goals: SDGs) 2. ชุมชนยังขาดนวัตกรรมและเทคโนโลยีในการส งเสริมการออกแบบและพัฒนาผลิตภัณฑ อย างยั่งยืนและเป นมิตรกับสิ่งแวดล อม 3. ชุมชนยังขาดโมเดลธุรกิจ/กลยุทธ การตลาดที่เหมาะสม กลุ มทอผ าย อมครามบ านดอนกอย สกลนคร บนวิถีแห งความ “พอเพียง” และ “การ ออกแบบเชิงนิเวศเศรษฐกิจ (Eco-design)” ชาวบ านดอนกอย สกลนคร ส วนใหญ นั้นมีวิถีแห งความพอเพียงอยู แล ว เนื่องด วย “วิถีชีวิต ของคนที่นี่จะทำนา ปลูกผักสวนครัวกินเอง พอถึงเวลาพักทำนา ก็มารวมกลุ มกันทำผ าย อมคราม ทำ ให ไม ต องไปกรุงเทพฯ ในกลุ มมีการแบ งเงินกันทุกเดือน ไม เคยไปกู เงินใคร เพราะพออยู พอกิน มาทำ ผ าย อมครามกับกลุ ม ก็ได เงินเป นรายเดือน” เมื่อมีวิถีชีวิตผูกพันกับการทำเกษตรกรรมและการทำผ าย อมคราม ทำให สมาชิกส วนใหญ ของ กลุ มทอผ าบ านดอนกอย สกลนคร สามารถดำเนินวิถีชีวิตแบบพอเพียงได อย างลงตัว โดยมีหนี้สินจาก การกู เงิน ทั้งจากธนาคารพาณิชย และโครงการต างๆ ของภาครัฐ น อยมาก บางคนก็ไม มีหนี้สินเลย เมื่อไม มีหนี้แล วจะเกิดความสบายใจ แม จะไม มีเงินเก็บมากนัก ไม มีรถหรูๆ ขับมาทำผ าย อมครามและ ใช ในชีวิตประจำวัน กลับได พบกับสิ่งที่มีค าอย างยิ่ง นั่นคือความพอใจ ชาวบ านดอนกอยช วงที่เริ่มต นมาเป นสมาชิกกับกลุ มทอผ าย อมครามบ านดอนกอย จังหวัด สกลนคร กับ คุณถวิล อุปรีประธานกลุ ม ในช วงป 2536 หลังจากประธานกลุ มเริ่มก อตั้งไปแล ว 1 ป ในเดือนแรก มีรายได วันละ 16 บาท ช วงเดือนที่ 2-3 มีรายได เพิ่มขึ้นเป น 300-600 บาท และ จนกระทั่งป จจุบันนี้มีรายได เดือนละประมาณ 10,000 บาท นับว าเป นรายได ที่ทำให พึ่งพาตนเองได เพราะไม ต องเสียค าใช จ ายการเดินทาง ค าอาหาร และค าเสียเวลา เพราะฉะนั้นในกลุ มทอผ าย อมครามบ านดอนกอย ตำบลสว าง อำเภอพรรณานิคม จังหวัด สกลนคร จะได พบกับสมาชิกที่ไม มีหนี้สินเลยได จำนวนมาก ซึ่งไม ใช เรื่องง ายเลยสำหรับสังคมในยุค ป จจุบัน ดังนั้น การน อมนำแนวทางพระราชดำริของพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิ พลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร (รัชกาลที่ 9) มาประยุกต ใช จึงทำให ชีวิตเกิดความ “ธรรมดา” และนำมาสู ภาวะการปลอดหนี้อย างถาวร เพียงเท านี้ก็พบกับคำว า “ความสุข” ได อย างสมาชิกกลุ ม ทอผ าและชาวบ านดอนกอย สกลนคร จากที่ได กล าวมาชาวบ านดอนกอยสกลนครนั้น มีวิถีแห งความ “พอเพียง” เป นทุนเดิมอยู ก อนแล ว การเปลี่ยนวิถีชีวิตของชาวบ านดอนกอยให เปลี่ยนมาเป นระบบ “เศรษฐกิจทุนนิยม” โดย การมุ งหวังเพียงผลกำไรหรือการเพิ่มรายได ต อครัวเรือนแต เพียงอย างเดียว โดยไม สนใจวิถีชีวิตดั้งเดิม และภูมิป ญญาท องถิ่นนั้น คงไม อาจนำมาซึ่ง “ความสุข” และความ “พอเพียง” อย างยั่งยืนได
285 การหาวิธีให ชาวบ านสามารถดำเนินชีวิตได ตามหลัก “ปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง” ซึ่ง สามารถดำเนินชีวิตได อย างเรียบง าย ธรรมดา มีความสุข แต ก็พร อมที่จะเผชิญกับความเปลี่ยนแปลง ของโลกยุคใหม จนสามารถสร างความเจริญก าวหน า และฐานทางเศรษฐกิจขั้นที่สูงขึ้นไปตามลำดับ ต อไปได นั้น คณะผู วิจัยได น อมนำหลักการพึ่งตนเองจากปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงมาประยุกต ใช ในด านเศรษฐกิจ กล าวคือแต เดิมนักพัฒนามักมุ งที่การเพิ่มรายได และไม มีการมุ งที่การลดรายจ าย ใน เวลาเช นนี้จะต องปรับทิศทางใหม คือ จะต องมุ งลดรายจ ายก อนเป นสำคัญ และยึดหลักพออยู พอกิน พอใช และสามารถอยู ได ด วยตนเองในระดับเบื้องต น ดังกระแสพระราชดำรัส ความว า “...การที่ต องการให ทุกคนพยายามที่จะหาความรู และสร างตนเองให มั่นคงนี้ เพื่อตนเอง เพื่อที่จะให ตัวเองมีความเป นอยู ที่ก าวหน าที่มีความสุข พอมีพอกินเป นขั้นหนึ่งและขั้นต อไป ก็คือให มี เกียรติว ายืนได ด วยตนเอง...” รวมถึงในด านเทคโนโลยี กล าวคือจากสภาพแวดล อมที่เปลี่ยนแปลง รวดเร็ว เทคโนโลยีที่เข า มาใหม มีทั้งดีและไม ดี จึงต องแยกแยะบนพื้นฐานของภูมิป ญญาชาวบ านและเลือกใช เฉพาะที่ สอดคล องกับความต องการของสภาพแวดล อม ภูมิประเทศ สังคมไทย และควรพัฒนาเทคโนโลยีจาก ภูมิป ญญาของเราเอง ดังกระแสพระราชดำรัสความว า “...การเสริมสร างสิ่งที่ชาวบ านชนบทขาดแคลนและต องการ คือความรู ในด านการ เกษตรกรรม โดยใช เทคโนโลยีสมัยใหม เป นสิ่งที่เหมาะสม....” จากหลักการดังกล าว คณะผู วิจัยได เลือกแนวคิด Eco Design หรือการออกแบบเชิงนิเวศ เศรษฐกิจรวมถึงการนำหลักการทางวิทยาศาสตร นวัตกรรมและเทคโนโลยีที่มีความเหมาะสมมาใช กับ การออกแบบและพัฒนาผลิตผ าย อมครามและผ าย อมสีธรรมชาติของกลุ มทอผ าบ านดอนกอย สกลนคร การเปลี่ยนจากการทำผ าย อมครามและสีธรรมชาติขายแบบเดิม มาเป นการทำผ าย อมคราม ที่ใช แนวคิด Eco Design ที่ไม ส งผลกระทบต อสิ่งแวดล อม โดยการชี้ให เห็นเหตุผลในการปรับเปลี่ยน คือ ทำไมต องเปลี่ยนมาเป นการทำผ าย อมครามที่ใช แนวคิด Eco Design: 1. ลดผลเสียที่เกิดกับสิ่งแวดล อม การใช งานวัสดุที่ดีกับโลก คำนึงถึงกระบวนการผลิตและ การจัดการ จะส งผลในแง ดีต อสิ่งแวดล อม เพราะไม มีการปล อยมลพิษ ใช วัสดุน อยชนิด ทำให ไม ต อง ทำลายธรรมชาติมาก 2. ลดการใช พลังงานในการผลิต, ลดต นทุนการผลิต เมื่อมี Eco Design ดี การใช พลังงานใน การผลิตทั้งหมดย อมลดลง ช วยลดทรัพยากรพลังงานในภาพรวม และทำให มีพลังงานเหลือใช มากขึ้น 3. เกิดผลงานที่มีคุณภาพมากขึ้น เมื่อมีการคิดและออกแบบอย างครบวงจร ย อมก อให เกิด การแข งขัน มีผลงานคุณภาพ สวยงาม ตามกระแสความนิยม 4. สร างอุตสาหกรรมที่ยั่งยืน Eco Design คือความยั่งยืน และการออกแบบที่ดีย อมทำให เกิดการดีไซน ที่ดีต อกันเรื่อย ๆ กลายเป นอุตสาหกรรมขนาดใหญ ที่ใช พลังงานต่ำ ส งผลเสียต อ สิ่งแวดล อมน อย ทำให ได รับความนิยมจากผู รักสิ่งแวดล อม และส งผลดีในระยะยาว
286 5. ทำให ตลาดเป ดกว างมากขึ้น เมื่อมีเจ าที่ประสบความสำเร็จ ย อมมีผู ทำตามมาเรื่อย ๆ และ สร าง Ecosystem ขนาดมหิมาได ในที่สุด และจะส งผลให ตลาดของ Eco Design นั้นเป ดกว าง สร าง มูลค าได อย างยั่งยืน เมื่อมีเหตุผลชัดเจนในการปรับเปลี่ยน นักวิจัยได วางแผนยุทธศาสตร เพื่อให ชาวบ านค อย ๆ ทำการปรับเปลี่ยนแนวคิดในการทำผ าย อมคราม ทำให สามารถลดต นทุนการผลิต เพิ่มมูลค าของ ผลิตภัณฑ เพิ่มช องทางการทำการตลาด และอยู ได อย างยั่งยืนภายในชุมชนและเยียวยาสิ่งแวดล อมที่ สำคัญในพื้นที่ ฟ นฟูและลดปริมาณน้ำเสียที่ปล อยลงสู แหล งน้ำธรรมชาติ การปรับเปลี่ยนจากการทำผ าย อมครามตามที่ผู ว าจ างและผู รับซื้อกำหนดมาเป นการทำผ า ครามตามแนวทาง Eco Design ดำเนินการโดยใช ภูมิป ญญาชาวบ าน และวิธีการสมัยใหม เพื่อ ออกแบบผลิตภัณฑ ที่ต องคำนึงอย างครบวงจรตั้งแต แรกเริ่มการผลิต จนถึงสิ้นสุดการกำจัด เพื่อการ รักษาเยียวยาตนเองและธรรมชาติ สามารถดำเนินธุรกิจได อย างยั่งยืน ซึ่งเป นการดำเนินการตาม หัวใจของหลักเศรษฐกิจพอเพียง คือ เข าใจ เข าถึง และพัฒนา สมาชิกกลุ มทอผ าบ านดอนกอย สกลนคร ต องกล าเปลี่ยนแปลง และกล าขับเคลื่อนการเปลี่ยนแปลงนั้น พร อมกับมีความรู ทันสมัย เรื่องแนวคิด Eco Design การออกแบบที่ส งผลดีกับโลก ขจัดความยากจนทุกรูปแบบในชุมชน สร างหลักประกันว าทุกคนมีการศึกษาที่มีคุณภาพอย างครอบคลุมและเท าเทียม และ สนับสนุนโอกาสในการเรียนรู ตลอดชีวิต พลังงานสะอาดราคาถูก สร างหลักประกันให ทุกคนสามารถเข าถึงพลังงานสมัยใหม ที่ ยั่งยืนในราคาที่ย อมเยา ส งเสริมการเติบโตทางเศรษฐกิจที่ต อเนื่อง ครอบคลุม และยั่งยืน การจ างงานเต็มที่ มี ประสิทธิภาพ และการมีงานที่เหมาะสมสำหรับทุกคน สร างโครงสร างพื้นฐานที่มีความทนทาน ส งเสริมการพัฒนาอุตสาหกรรมที่ครอบคลุม และยั่งยืน และส งเสริมนวัตกรรม
287 สร างความตระหนักถึงการพัฒนาที่ยั่งยืนในสังคม สร างหลักประกันให มีรูปแบบการ ผลิตและการบริโภคที่ยั่งยืนของผลิตภัณฑ ท องถิ่น ลดและจัดการการปล อยของเสีย เป นพิษออกสู ธรรมชาติอย างถูกต อง หยุดการเสื่อมโทรมของที่ดินและฟ นสภาพกลับมาใหม และหยุดการสูญเสียความ หลากหลายทางชีวภาพ อนุรักษ ฟ นฟู และใช บริการทางระบบนิเวศอย างยั่งยืน ร วมมือกันระหว างนักวิชาการ นักวิจัยท องถิ่น อำเภอ พัฒนาชุมชน การไฟฟ าส วน ภูมิภาค หมู บ าน และประชาชนในพื้นที่ เพื่อประโยชน ของหมู บ าน เป าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืนที่เกี่ยวข องโดยตรงกับบ านดอนกอย สกลนคร จากงานวิจัยข างต น พบว ากระบวนการของงานวิจัยเพื่อชุมชนบ านดอนกอยได ผนวกหลัก ปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง (SEP) เพื่อการบรรลุเป าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน (SDGs) และ ประโยชน สุขของสังคม ดังนี้ งานวิจัยเพื่อส งเสริมและพัฒนาผลิตภัณฑ ผ าย อมครามโดยใช แนวคิดในการออกแบบและ รูปแบบธุรกิจอย างยั่งยืนและเป นมิตรกับสิ่งแวดล อมมีวิทยากรไปกระตุ นให เกิดการเรียนรู และ ตระหนักถึงป ญหาร วมกัน ทำให เกิดการระเบิดจากข างใน (SEP 2) ทำให ทิศทางการพัฒนาในกลุ มทอ ผ าย อมครามเป นไปตามความต องการของชุมชนอย างแท จริง งานวิจัยเป นการทำงานร วมกันระหว างหลายภาคส วนทั้งภาคชุมชน ภาควิชาการ และภาครัฐ ทำให เกิดการมีส วนรวมของทุกภาคส วน (SEP 10) การเป นหุ นส วนเพื่อการพัฒนาร วมกัน (SDG 17) กระบวนการวิจัยเป นการสร างเงื่อนไขความรู โดยอาศัยการผนวกระหว างความรู ทางวิชาการ ความรู ท องถิ่น และประสบการณ เพื่อแก ไขป ญหาและเพิ่มคุณภาพของการผลิตผ าย อมคราม โดยเป น องค ความรู ที่ทำให ชาวบ านเข าใจง าย (SEP 9) ส งเสริมให เกิดการเรียนรู อย างกว างขว าง (SDG 4) ภูมิป ญญาชาวบ าน วัฒนธรรมท องถิ่นมีส วนสำคัญในการสร างทุนทางสังคมเพื่อการเรียนรู และสืบทอดลวดลายผ าครามที่สืบทอดกันมาเปลี่ยนให เป นรูปแบบดิจิทัล เป นจุดเริ่มต นของการ พัฒนาอย างบูรณาการเพื่อคงอยู อย างยั่งยืน (SDG 9) การส งเสริมและพัฒนาผลิตภัณฑ ผ าย อมครามเป นไปอย างบูรณาการโดยเริ่มจากการเตรียม เนื้อครามจากใบต นครามด วยนวัตกรรมที่ช วยลดเวลา ความเมื่อยล า และเพิ่มคุณภาพของเนื้อคราม (SDG 9) ต อมาสู งานด านการก อและเตรียมน้ำย อมครามที่ใช ส วนประกอบจากธรรมชาติทั้งหมด (SDG 12) ขยายมาสู งานด านการกำจัดและบำบัดน้ำย อมครามเสื่อมสภาพก อนการปล อยลงสู ธรรมชาติ (SDG 15) โดยใช บึงประดิษฐ ตามหลักการใช ธรรมชาติช วยธรรมชาติ (SEP 13) ขยับมาทำการ ออกแบบผลิตภัณฑ ด วยการออกแบบเชิงนิเวศเศรษฐกิจ (SDG 12) การติดตั้งโซลาร เซลล ออนกริดเพื่อ ลดการใช พลังงานในการผลิต (SDG 7) และพึ่งพาตนเองตามหลักเศรษฐกิจพอเพียง (SEP 19) เพื่อ
288 นำไปสู ผลลัพธ ด านผลิตภัณฑ ผ าย อมครามที่เป นมิตรกับสิ่งแวดล อม (SDG 12) ที่มีต นทุนการผลิต ต่ำลง ส งเสริมให ผลิตภัณฑ ท องถิ่นสามายขายสินค าได อย างยั่งยืน (SDG 8) งานวิจัยเพื่อชุมชนบ านดอนกอย สกลนคร เป นกลไกหลักในการชวนชาวบ านมาสร างความรู ท องถิ่นบนหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง เพื่อนำไปสู การพัฒนาที่สมดุลและยั่งยืน เพื่อประโยชน สุขของคนในชุมชนเป นหนึ่งในหลักฐานที่แสดงให เห็นว าหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงสามารถ เป นหลักการพื้นฐานในการขับเคลื่อนเป าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืนให บรรลุถึงความสุข สงบ สมดุล และประโยชน สุขของสังคมได โดยในกิจกรรม “การส งเสริมและพัฒนาผลิตภัณฑ ผ าย อมครามและผ าย อมสีธรรมชาติโดยใช แนวคิดในการออกแบบและรูปแบบธุรกิจอย างยั่งยืนและเป นมิตรกับสิ่งแวดล อม” ได นำหลักการของ โมเดล BCG มาประยุกต ใช ในงานวิจัยในแต ละภาคส วนดังต อไปนี้ 1. เศรษฐกิจชีวภาพ (Bio Economy) โดยในงานวิจัยนี้ มทร.อีสาน ได ดำเนินการกิจกรรมย อยดังต อไปนี้ 1) ชื่อแผนการ : การก อหม อย อมครามและการเลี้ยงหม อครามด วยกระบวนการสร างสรรค ภูมิป ญญาร วมกับวิทยาศาสตร และนวัตกรรม ตอบโจทย์ ▪ SDG9 อุตสาหกรรม นวัตกรรม โครงสร างพื้นฐาน : สร างโครงสร างพื้นฐานที่มีความ ทนทาน ส งเสริมการพัฒนาอุตสาหกรรมที่ครอบคลุมและยั่งยืน และส งเสริม นวัตกรรม ▪ SDG12 บริโภคและผลิตอย างมีความรับผิดชอบ : สร างหลักประกันให มีรูปแบบการ ผลิตและการบริโภคที่ยั่งยืน เป าชี้วัด ▪ เกิดองค ความรู ใหม ที่ประสานระหว างภูมิป ญญาของชุมชนบ านดอนกอยกับแนวคิด ทางวิทยาศาสตร และเทคโนโลยีจนเกิดสูตรในการก อหม อและการเลี้ยงหม อคราม ใหม ที่มีประสิทธิภาพและคุณภาพสูง จำนวน 1 สูตร
289 รูปกิจกรรม รูปที่ 5 กิจกรรมวันที่ 1 ทำความเข าใจ เตรียมงานทดสอบ/ตรวจสอบ รูปที่ 6 กิจกรรมวันที่ 2 ย อมทดสอบ ผลน้ำย อมหลังการย อม การเติมอาหารหลังย อม
290 รูปที่ 7 กิจกรรมวันที่ 2 – 3 จัดการหม อที่ไม มา รูปที่ 8 กิจกรรมวันที่ 3 การทดสอบเฉดสีจากการย อมคราม
291 รูปที่ 9 การออกติดตามภายหลังดำเนินการและถอดองค ความรู รูปที่ 10 การก อหม อครามธรรมชาติ กระบวนการเตรียมน้ำย อมจากวัตถุดิบจากธรรมชาติสำหรับ การย อมคราม
292 เคล็ดลับหม อสวยจากกลุ มย อมครามบ านดอนกอย สกลนคร วัตถุดิบสำหรับก อหม อ ▪ เนื้อคราม ใช ครามฝ กงอ ปริมาณปูนที่เติมร อยละ 10-12 ค า pH 11.5 ▪ น้ำด างขี้เถ า เตรียมวิธีดั้งเดิม โดยใช ไม ชนิดต างๆ เผาและนำมารวบรวมด วยกัน ค า pH 9.00-10.05 ▪ น้ำสมุนไพร เปลือกเพทา เปลือกมะม วง ใบมน เหมือดน อย ใบสมอ ใบส มเสี้ยว ค า pH 5.0-6.0 ▪ ขี้แท น ตะกอนจากหม อคราม ค า pH 11-12 เคล็ดลับย อมผ าสวยจากกลุ มทอผ าย อมครามบ านดอนกอย สกลนคร ▪ ภาชนะย อม วงบ อซีเมนต ปริมาตรน้ำย อมมาก ช วยเสริมให การย อมมีประสิทธิภาพ ▪ วิธีการย อม ลงย อมพร อมกัน เสริมประสิทธิภาพและลดต นทุนในการย อม ▪ วิธีการล าง ล างที่ลำธารและนำกลับมาล างที่ศูนย ที่ปริมาณน้ำประปาลดลง ลดต นทุนและ ไม ทำลายสิ่งแวดล อม ▪ วิธีการ จัดการเส น ใย ทำความสะอาดเส นใยก อนย อม แล วนำมาล างทำความสะอาดแล วปรับสภาพ ก อนการนำไปทอ เคล็ดลับเลี้ยงหม อให มีคุณภาพและเกิดความต อเนื่องลดต นทุน ▪ วัตถุดิบสำหรับเติม หม อ เนื้อครามและน้ำด างขี้เถ า ▪ วิธีการเติมหม อ นำเนื้อครามผสมกับน้ำด างขี้เถ า แล วนำไปเติมในหม อย อม สรุปองค์ความรู จากภูมิป ญญาชาวบ านและหลักการทางวิทยาศาสตร์ในการก อหม อคราม ▪ สูตรการย อม ใช ความเป นเอกลักษณ และภูมิป ญญาที่สามารถเทียบกับวิทยาศาสตร แล วนำไป ถ ายทอดกลับได อย างลงตัว เนื้อคราม 1 กก. น้ำด างขี้เถ า 2 ลิตร ขี้แท น 1 กก. น้ำต มเปลือกเพทาและ มะม วง อย างละ 1 ลิตร น้ำใบเหมือดแอ ใบสมอ ใบส มเสี้ยว อย างละ 1 ลิตร ▪ ภาชนะย อม ใช ภาชนะที่มีขนาดใหญ ปริมาตรมากความเข มข นของสีครามมาก เส นใยไม สัมผัสขี้แท นไม ด างและมีความสม่ำเสมอ
293 ▪ วิธีการย อม ใช คนย อม 3 คนต อบ อนับจำนวนวงย อมพร อมกับสามารถสร างเฉดสีได อย าง สม่ำเสมอ และลดต นทุนทั้งเวลาและปริมาณการใช วัตถุดิบ ▪ วิธีการ จัดการหม อ ย อม การเติมหม อด วยวัตถุดิบหลัก เนื้อครามและน้ำด างขี้เถ า เป นอัตราส วนปกติ แต สมดุลอย างอื่นไว สำหรับการปรุงหม อ เช น มะขามเล็กน อย ใบหนาด 2. เศรษฐกิจหมุนเวียน (Circular Economy) เศรษฐกิจหมุนเวียน คือ แนวทางในการออกแบบกระบวนการผลิตภัณฑ บริการ และรูปแบบ ธุรกิจที่สามารถผลักดันให เกิดการเติบโตทางธุรกิจอย างยั่งยืนได โดยจัดการทรัพยากรให มี ประสิทธิภาพมากขึ้น มีการหมุนเวียนของทรัพยากรหรือวัสดุกลับมาใช ใหม ซึ่งจะส งผลให ลดการเกิด ของเสีย และนำไปสู การไม มีของเสียของเหลือใช เกิดขึ้น โดยในงานวิจัยนี้ มทร.อีสาน ได ดำเนินการกิจกรรมย อยดังต อไปนี้ 1) ชื่อแผนการ : การพัฒนาผลิตภัณฑ ออกแบบตัดเย็บด วยผ าย อมครามและสีธรรมชาติ ภายใต แนวคิดเป นมิตรกับสิ่งแวดล อม (ECO Design) ตอบโจทย์ ▪ SDG12 บริโภคและผลิตอย างมีความรับผิดชอบ : สร างหลักประกันให มีรูปแบบการ ผลิตและการบริโภคที่ยั่งยืน เป าชี้วัด ▪ เกิดผลิตภัณฑ ชุมชนที่มีการใช ทรัพยากรในท องถิ่นมาสร างมูลค าและใช เทคนิคการ ตัดเย็บเสื้อผ าให เกิดเศษผ าเหลือทิ้งน อยที่สุด 3 ผลิตภัณฑ
294 รูปกิจกรรม รูปที่ 11 แนวความคิดเกี่ยวกับ ECO Design รูปที่ 12 แนวความคิดเกี่ยวกับ ECO Design ในการออกแบบผลิตภัณฑ ผ าย อมครามและสีธรรมชาติ
295 รูปที่ 13 กิจกรรมการพัฒนาผลิตภัณฑ ออกแบบตัดเย็บด วยผ าย อมครามและสีธรรมชาติ ภายใต แนวคิดเป นมิตรกับสิ่งแวดล อม (ECO Design) วันที่ 1
296 รูปที่ 14 กิจกรรมการพัฒนาผลิตภัณฑ ออกแบบตัดเย็บด วยผ าย อมครามและสีธรรมชาติ ภายใต แนวคิดเป นมิตรกับสิ่งแวดล อม (ECO Design) วันที่ 2
297 ผลิตภัณฑ์ต นแบบที่เกิดจากการพัฒนาผลิตภัณฑ์ ออกแบบตัดเย็บด วยผ าย อมคราม ภายใต แนวคิด ECO Design จำนวน 3 ผลงาน 1. เสื้อยูกาตะ 2. กางเกง ECO design
298 3. เสื้อ ECO design 4. กระเป๋า ECO design
299 รูปที่ 15 ผลิตภัณฑ จากออกแบบตัดเย็บด วยผ าย อมครามและสีธรรมชาติภายใต แนวคิดเป น มิตรกับสิ่งแวดล อม (ECO Design)
300 2) ชื่อแผนการ : การถอดแบบและออกแบบลายผ ามัดหมี่ย อมครามด วยแอพพิลเคชัน ออกแบบลายผ ามัดหมี่ ตอบโจทย์ ▪ SDG12 บริโภคและผลิตอย างมีความรับผิดชอบ : สร างหลักประกันให มีรูปแบบการผลิต และการบริโภคที่ยั่งยืน เป าชี้วัด ▪ เกิดลายผ ามัดหมี่ย อมครามที่เป นลายของหมู บ านดอนกอยในรูปแบบดิจิทัล 10 รูปแบบ ภาพกิจกรรม รูปที่ 16 กิจกรรมการถอดแบบและออกแบบลายผ ามัดหมี่ย อมครามด วยแอพพิลเคชันออกแบบลาย ผ ามัดหมี่ รูปที่ 17 กิจกรรมการถอดแบบและออกแบบลายผ ามัดหมี่ย อมครามด วยแอพพิลเคชันออกแบบลาย ผ ามัดหมี่
301 รูปที่ 18 กิจกรรมการถอดแบบและออกแบบลายผ ามัดหมี่ย อมครามด วยแอพพิลเคชัน ออกแบบลายผ ามัดหมี่
302 ลายผ ามัดหมี่ย อมครามที่เป นลายของหมู บ านดอนกอยในรูปแบบดิจิทัล 10 รูปแบบ รูปที่ 19 แอพพิลเคชันออกแบบลายผ ามัดหมี่
303 รูปที่ 20 ลายผ ามัดหมี่ย อมครามบ านดอนกอย สกลนคร ในรูปแบบดิจิทัลไฟล
304 3. เศรษฐกิจสีเขียว (Green Economy) เศรษฐกิจสีเขียว คือ ระบบเศรษฐกิจที่ส งผลให เกิดการปรับปรุงความเป นอยู ของมนุษย และ ความเท าเทียมทางสังคม ขณะเดียวกันก็ลดความเสี่ยงที่จะเกิดอันตรายต อสิ่งแวดล อมและความขาด แคลนทางระบบนิเวศอย างมีนัยสำคัญ ด วยวิธีการที่ใช และปล อยคาร บอนออกน อย ใช ทรัพยากรอย าง มีประสิทธิภาพมากและเกิดจากความร วมมือของคนในสังคม (ที่มา: The UNEP-led Green Economy initiative, 2011) โดยในงานวิจัยนี้ มทร.อีสาน ได ดำเนินการกิจกรรมย อยดังต อไปนี้ 1) ชื่อแผนการ : การกำจัดและบำบัดน้ำย อมครามเสื่อมสภาพก อนการปล อยลงสู ธรรมชาติ ตอบโจทย์ ▪ SDG9 อุตสาหกรรม นวัตกรรม โครงสร างพื้นฐาน : สร างโครงสร างพื้นฐานที่มี ความทนทาน ส งเสริมการพัฒนาอุตสาหกรรมที่ครอบคลุมและยั่งยืน และ ส งเสริมนวัตกรรม ▪ SDG12 บริโภคและผลิตอย างมีความรับผิดชอบ : สร างหลักประกันให มีรูปแบบ การผลิตและการบริโภคที่ยั่งยืน ▪ SDG15 ชีวิตบนบก : ปกป อง ฟ นฟู และสนับสนุนการใช ระบบนิเวศบนบกอย าง ยั่งยืน จัดการป าไม อย างยั่งยืน ต อสู กับการกลายสภาพเป นทะเลทราย หยุดการ เสื่อมโทรมของที่ดินและฟ นสภาพกลับมาใหม และหยุดการสูญเสียความ หลากหลายทางชีวภาพ เป าชี้วัด ▪ ชุมชนสามารถใช นวัตกรรมและเทคโนโลยีเพื่อลดการปล อยน้ำเสียลงสู ธรรมชาติ ได 1 ระบบ 2) ชื่อแผนการ : การติดตั้งระบบผลิตไฟฟ าพลังงานแสงอาทิตย ระบบออนกริด ตอบโจทย์ ▪ SDG7 พลังงานสะอาดราคาถูก : สร างหลักประกันให ทุกคนสามารถเข าถึง พลังงานสมัยใหม ที่ยั่งยืนในราคาที่ย อมเยา ▪ SDG12 บริโภคและผลิตอย างมีความรับผิดชอบ : สร างหลักประกันให มีรูปแบบ การผลิตและการบริโภคที่ยั่งยืน เป าชี้วัด