3. Sınıf Türkçe kitabı Gizem Yayıncılık

3. ETKİNLİK: KELİME ÇALIŞALIM

a. Aşağıdaki kelimelerin şiirde geçtiği dizeleri yazalım. Kelimelerin
anlamlarını bu dizelerden yararlanarak tahmin edelim.

kaynak Kelimenin geçtiği dize: ...........................................................

Tahminim: ...............................................................................

türkü Kelimenin geçtiği dize: ...........................................................
Tahminim: ...............................................................................

ninni Kelimenin geçtiği dize: ...........................................................

Tahminim: ...............................................................................
b. Bildiğimiz ninnilerden birinin sözlerini yazalım.

....................................................
....................................................
....................................................
....................................................

4. ETKİNLİK: ANLAYALIM

a. Aşağıdaki soruların cevaplarını söyleyelim.

1) Şair yurdumuzu nasıl buluyormuş?
2) Yurdumuzun yelleri nasıl esermiş?
3) Çamları nasıl kokarmış?
4) Şair, nerelerden su içmiş?
5) Şen türküleri kim söylermiş?
6) Şair, nerelerde uyumuş?

101

b. Aşağıdakilerden hangisi okuduğumuz şiirin konusu olabilir? İlgili kutu-
cuğu işaretleyip nedenini yazalım.

Yurt sevgisi çünkü .................................................................................

Vatan hasreti çünkü .............................................................................

c. Okuduğumuz şiire uygun, farklı bir başlık yazalım.

...........................................................................................................................

ç. Fotoğraflardaki yerlerin adlarını yazalım. Bu yerlerin bulunduğu illeri
sınıfımızdaki haritada gösterelim.

............................................................ ............................................................

5. ETKİNLİK: SÖZ VARLIĞIM

Okuduğumuz şiirde geçen aşağıdaki altı çizili kelimelerin hangi an-
lamda kullanıldığını belirleyelim. İlgili kutucukları işaretleyelim.

Keskin esen yellerine Su içtim kaynaklarından
Kendimi veresim gelir. Gölgelerinde uyudum.

Çok kesici, iyi kesen. İki metali birleştirme.
Kırıcı incitici. Suyun çıktığı yer.
Etkili sert. Sırada bekleyenlerin arası-
na karışma.
102

6. ETKİNLİK: KONUŞALIM

Gördüğümüz tarihî güzelliklerden birini sınıf arkadaşlarımıza tanıtalım.

! Konuşurken aşağıdaki kurallara dikkat edelim:

• Dinleyicilerle göz teması kuralım.
• Arkadaşlarımızı sözlerini kesmeden sabırla dinleyelim.
• Konu dışına çıkmamaya özen gösterelim.

7. ETKİNLİK: YAZALIM

Yurdumuzla ilgili hislerimizi anlatan üç dörtlükten oluşan bir şiir yaza-
lım. Şiirimize uygun bir başlık belirlemeyi unutmayalım.

...................................................

.............................................
.............................................
.............................................
.............................................

............................................. .............................................
............................................. .............................................
............................................. .............................................
............................................. .............................................

8. ETKİNLİK: ÖĞRENDİKTEN SONRA

Aşağıdaki soruların cevaplarını söyleyelim.

• Yaşadığınız ilde hangi doğal ve tarihî güzellikler bulunuyor?
• Bu doğal ve tarihî güzellikler yaşadığınız yere neler kazandırıyor?

103

1. ETKİNLİK: ÖĞRENMEDEN ÖNCE

Aşağıdaki fıkrayı okuyalım. Biz de arkadaşlarımıza bildiğimiz bir fıkra-
yı anlatalım.
O BİZDEN KİRLİ
Nasrettin Hoca ile karısı bir gün göl
kenarına çamaşır yıkamaya gider. Tam yıka-
maya başlayacakları sırada bir karga gelir ve
sabunu kaptığı gibi havalanır.
Karısı “Yetiş Hoca! Karga sabunu kaptı.”
derse de Hoca kılını bile kıpırdatmaz. Oturduğu
yerden “Bırak alsın zavallı. Baksana simsiyah
olmuş. O bizden daha kirli.” der.

2. ETKİNLİK: OKUYALIM

“Hoca’dan Mektup Var” metnini noktalama işaretlerine, vurgu ve ton-
lamamıza dikkat ederek okuyalım. Okuma sonrasında aşağıdaki ifa-
delerden metinde söz edilenleri işaretleyelim.
Nasrettin Hoca Hortu Köyü’nde doğmuştur.

İlk derslerini Sivrihisar’da almıştır.

Pek çok padişah Hoca’dan ders almıştır.

Hoca medreselerde ders vermiş, kadılık görevinde bulunmuştur.

Hazırcevap sözleri halk tarafından sevilmesini sağlamıştır.

Ülke ülke dolaşıp gördüğü ilginç şeyleri yazmıştır.

Hoca’nın yaşamıyla ilgili olağanüstü söylentiler çıkmıştır.
104

HO­CA’DAN MEKT­ UP VAR

Bend­ e­niz Nasr­et­tin. Es­kiş­ e­hir’in Sivr­ih­ i­sar ilç­ es­ in­ in Hort­u köy­ ünd­ e doğ­
dum. Yaşamımın bir bölümünü yoğurt mayaladığım gölün bulunduğu
Akşehir’de geçirdim.

‹lk dersl­e­ri­mi o dö­ne­min ilim şehr­i olan Sivr­ih­ i­sar’da yapt­›m. Ak­şe­hir’de
ünl­ü bilg­ inl­erd­ en dersl­er ald­ ›m. Dah­ a son­ra baz­ › med­res­ el­erd­ e ders ver­dim
ve ka­d›l­›k gör­ev­ler­ind­ e bu­lund­ um.

Halk­ ›n s›k­ ›n­t›­lar çekt­i­ği dö­nemd­ e onl­ar­› bir­azc­ ›k neş­ el­end­ ir­mek is­ted­ im.
Duy­gu ve inc­ el­ik içe­ren haz­ ›rc­ e­vap sözl­er­im, halk ta­raf­›nd­ an sev­ ilm­ em­ i sağ­
lad­ ı.

Mar­if­et, yan­l›şla­r› zorl­a değ­ il; ak›ll­›c­ a, k›rm­ ad­ an, inc­ itm­ e­den, gü­zell­ik­
ler­le aşab­ il­mek­tir. Sevg­ i her şe­yin baş›d­ ›r, değ­ il mi ark­ ad­ aşl­ar? Mes­ e­la han­ i
şu be­nim komşum var­d› y­ a... Kaz­ an­ ›n doğ­ ur­du­ğun­ a inan­ an fak­ at öld­ üğ­ ün­ e
inan­may­ an…

Ak­l›n­ca be­ni kandıracaktı. Ders­ in­ i na­s›l verd­ im! O olayd­ an sonr­a dav­
ra­n›ş­la­r›­na çe­kid­ üz­ en ver­di.

105

Sevg­ il­i çoc­ ukl­ar, iyi­lik yapm­ akt­an as­la vazg­ eçm­ ey­ in. ‹yi­lik yap­mak
kon­ u­sund­ a göl­e ma­ya çalm­ a örn­ e­ği­ni unutm­ ay­ ›n. Ya tut­ars­ a iht­im­ a­li
ha­yatt­a her za­man var­d›r.

Nük­te­dan şah­siy­ e­tim ban­ a halk­ ›n sevg­ i­sin­ i kaz­ an­d›r­d›. Be­ni da­ha iyi
ta­n›m­ ak için kü­tüph­ a­ne­ler­e başv­ u­rab­ il­irs­ in­ iz. Küt­üph­ an­ en­ in yol­un­ u unut­
ma­y›n yum­ ur­cak­lar.

Hoş­ça kal­›n.
Ayş­ e TAY­LAN

106

3. ETKİNLİK: KELİME ÇALIŞALIM

Aşağıdaki tanımlardan ve ipuçlarından yararlanarak okuduğumuz
metinde geçen kelimeleri bulalım.

Bazı besinlerin yapımında mayalanmayı sağlamak için kullanılan madde.

A

Eskiden davalara bakan mahkeme başkanları.

KD

Kişilik, belirgin özellik. Y
ŞH

Gerektiğinde çabuk, yerinde cevaplar bulup veren kimse. P

H Z RC V

4. ETKİNLİK: ANLAYALIM

a. Aşağıdaki sorularla cevaplarını eşleştirelim.

Nasrettin Hoca, nerede doğmuştur? Akşehir
Sivrihisar
Nasrettin Hoca’nın yoğurt mayaladığı göl nerededir? Kadılık
Kütüphane
Nasrettin Hoca, ilk derslerini nerede almıştır? Hortu Köyü
Medrese
Nasrettin Hoca, nerelerde ders vermiştir?

Nasrettin Hoca, hangi görevde bulunmuştur?
Nasrettin Hoca’yı daha iyi tanımak için nereye baş-
vurabiliriz?

107

b. Aşağıdaki cümlelerdeki noktalı yerleri okuduğumuz metne göre ta-
mamlayalım.

• İlk derslerimi o dönemin ilim şehri olan ................................ aldım.
• Halkın sıkıntı çektiği günlerde onları ................................ istedim.
• ................................ sözlerim halk tarafından sevilmemi sağladı.
• Sevgili çocuklar, ................................ yapmaktan asla vazgeçmeyin.
• ................................ ihtimali hayatta her zaman vardır.

5. ETKİNLİK: SÖZ VARLIĞIM

a. Yapılan yazım hatalarını düzelterek ve noktalama işaretlerini ko-
yarak aşağıdaki cümleleri tekrar yazalım.

eskişehirin sivrihisar ilçesinin hortu köyünde doğdum
..............................................................................................................................

yoğurt mayaladığım gölün bulunduğu akşehirde aranızdan ayrıldım
..............................................................................................................................

ilk derslerimi o dönemin ilim şehri olan sivrihisarda aldım
..............................................................................................................................

b. Nasrettin Hoca ile ilgili verilen bilgi kartını dolduralım.

Adı: .....................................................................
Doğum Yeri: ......................................................
Yaşadığı Şehir: ...................................................
Kişilik Özellikleri: ................................................
Mezarının Bulunduğu Şehir: .............................

6. ETKİNLİK: KONUŞALIM

Bizi en çok güldüren Nasrettin Hoca fıkrasını sınıfımızda canlandıra-
lım.

108

7. ETKİNLİK: YAZALIM

Aşağıdaki resimlerde anlatılan Nasrettin Hoca fıkrasını yazalım.

..........................................................................................................................
...............................................................................................................................
...............................................................................................................................
...............................................................................................................................
...............................................................................................................................
...............................................................................................................................
...............................................................................................................................

8. ETKİNLİK: ÖĞRENDİKTEN SONRA

Aşağıdaki sorunun cevabını söyleyelim.

• Nasrettin Hoca gibi bizim değerimiz olmuş kişilerden hangilerinin adla-
rını biliyorsunuz?

109

BENİMLE YAŞIT DEDEM

1. ETKİNLİK: ÖĞRENMEDEN ÖNCE

Aşağıdaki bulmacaya gizlenmiş akrabalık adlarını bularak işaretle-
yelim.

ANN E ANN E AB ANNE
NBD E D E UNDA BABA
NKHH I GV İ ÖB ANNEANNE
EADAY I Y ŞAA BABAANNE
F R İ L Ş E Ü TMA DEDE
KDRAC TĞE CN AMCA
L E J SOBABAN DAYI
D Ş NÇMT E Y Z E HALA
TEYZE
KARDEŞ
ENİŞTE

2. ETKİNLİK: DİNLEYELİM

“Benimle Yaşıt Dedem” şiirini dikkatle dinleyelim. Dinlerken şiirin eksik
bırakılan bölümlerini tamamlayalım.

BENİMLE .............................. DEDEM

Benim ................, nur ................ ................ dedem, .............. dedem

Her gün bizde ................ dedem. Gözleri ................ dedem

................ gelince doluyor Taşı bile ................

İçime ................ dedem. Her şeyi ................

................ dedem, .............. dedem, ................ dedem, .............. dedem,
................ kuş dedem. Hergün bizde ................ dedem
Kucağına ................ ................ tatlı dillerin
Uyuması ................ dedem. En güzel ................ dedem.

110

3. ETKİNLİK: KELİME ÇALIŞALIM

Aşağıdaki kelimelerin anlamlarını önce tahmin edelim. Sonra Türkçe
Sözlük’ten bularak yazalım. Bu kelimeleri birer cümlede kullanalım.

komik

Tahminim: ......................................................................................................
Sözlükteki Anlamı: ..........................................................................................
Cümlem: ..........................................................................................................

masal

Tahminim: ......................................................................................................
Sözlükteki Anlamı: ..........................................................................................
Cümlem: ..........................................................................................................

4. ETKİNLİK: ANLAYALIM

a. Şiirle ilgili iki soru hazırlayarak sıra arkadaşımıza soralım. Soruları
ve arkadaşımızın cevaplarını noktalı yerlere yazalım.

1 Soru ...........................................................................................................
Cevap: .......................................................................................................

2 Soru ...........................................................................................................
Cevap: .......................................................................................................

b. Şairin dedesiyle kendi dedemizi karşılaştıralım. Benzer ve farklı yönleri-
ni yazalım.

Benzer Yönleri Farklı Yönleri

.......................................................... ..........................................................
.......................................................... ..........................................................
........................................................... ...........................................................

111

5. ETKİNLİK: SÖZ VARLIĞIM

Cümlelerdeki boş bırakılan yerleri uygun kelimelerle tamamlayalım.
Özel isimlerin büyük harfle yazılması gerektiğini unutmayalım.

Merhaba,
Benim adım .................................. . Annemin adı .................................. ,
babamın adı .................................., kardeşlerimin adları ...............................
..................................... . Biz ...................... ilinde yaşıyoruz. Sevinçleri, üzün-
tüleri paylaşıyoruz.
Ben ...................................................................................................... eğitim
görüyorum. Öğretmenimin adı .............................................................. .
En yakın arkadaşlarım ise .............................................................................
............................................................................................................................. .

6. ETKİNLİK: KONUŞALIM

Aile bireylerimizle oynadığımız oyunlardan birini tanıtalım ve arka-
daşlarımızla bu oyunu oynayalım.

! Konuşurken aşağıdaki kurallara dikkat edelim:

• Herkesin işitebileceği bir ses tonuyla konuşalım.
• Olayları oluş sırasına göre anlatalım.

7. ETKİNLİK: YAZALIM

Aile bireylerimizden birini kısaca tanıtalım.

..........................................................................................................................
..............................................................................................................................
..............................................................................................................................
..............................................................................................................................

8. ETKİNLİK: ÖĞRENDİKTEN SONRA

Aşağıdaki soruların cevaplarını söyleyelim.

• Evinizde kimlerle birlikte yaşıyorsunuz?
• Onlarla neleri paylaşıyorsunuz?
• Ailenizi farklı ve özel yapan nedir?

112

HALK OYUNLARI

Halk oyunları halkımızın oluşturduğu en renkli değerlerden biridir.
Kostümlerinin renkliliği, figürleri ve eşsiz müzikleriyle hem zengin bir kültü-
rün ürünü hem de önemli bir sanat etkinliğidir.

Her şeyden önce bir gelenektir halk oyunları, bir mirastır. Bardan horona,
horondan halaya, halaydan zeybeğe ülkemizin her yerine dağılan bir zen-
ginliktir. İnsanları kaynaştıran, birlik ve beraberliğimizi sağlayan önemli bir
unsurdur.

Her sanat dalında olduğu gibi halk oyunlarımız da insanı anlatır. Halk
oyunları seyrederken yurdumuzun değişik yörelerinde yaşayan insanların
geleneklerini, duygu ve düşüncelerini görürüz.

Halk oyunları genellikle düğün, nişan, asker uğurlama, dinî ve millî
bayram gibi törenlerde oynanır. Özellikle düğünlere, yörede iyi oynadığı
bilinen kişiler davet edilir.

Ülkemizde halk oyunları, oynanış şekli bakımından farklı türlere ayrı-
lır. Erzurum civarında bar, Trakya’da hora, Doğu ve Güneydoğu’da halay,
Karadeniz’de horon, Ege’de zeybek en çok oynanan halk oyunlarıdır.

Binlerce yıllık kültür mirasımız olan halk oyunlarımızı öğrenmek ve
yaşatmak hepimizin görevidir.

Naciye AKYILDIZ

113

4. TEMADA ÖĞRENDİKLERİMİZİ DEĞERLENDİRELİM
A) Aşağıdaki metni okuyarak soruları cevaplayalım.

ÇEKİRDEK
Küçük Nasrettin bir gün kiraz yiyormuş. Ancak kirazı çekirdekleri ile
birlikte yutuyormuş. Annesi dayanamamış,
— Oğlum niçin kirazları çekirdekleri ile yiyorsun, demiş.
Küçük Nasrettin gülümsemiş,
— Anneciğim, kirazcı bunları satarken çekirdekleri ile birlikte tarttı,
demiş.

Behlül BERA

1) Küçük Nasrettin ne yiyormuş? Kiraz
Elma Armut

2) Aşağıdaki kişilerden hangisi okuduğunuz hikâyede geçmemektedir?
Nasrettin Hoca
Nasrettin Hoca’nın babası
Nasrettin Hoca’nın annesi

3) Küçük Nasrettin’e kim soru sormuştur?

Arkadaşı Annesi Babası

4) Küçük Nasrettin kirazları niçin çekirdekleri ile yiyormuş?
Çekirdeklerine de para ödediği için
Çekirdeklerini sevdiği için
Annesini şaşırtmak istediği için

5) Aşağıdaki oyunlarla oynandıkları yerleri eşleştirelim.

a Zeybek Trabzon c Bar Trakya

b Horon İzmir ç Hora Erzurum
114

B) Aşağıdaki cümlelerde koyu verilmiş kelimelerin eş anlamlıla-
rını birer cümlede kullanalım.

Konuklara çok güzel ikramlarda bulundu.
.........................................................................................................................

Dedem, sık sık bayram anılarını anlatır.
.........................................................................................................................

Bilmediğim sözcüklerin anlamına baktım.
.........................................................................................................................

Türk ulusu değerlerine önem verir.
.........................................................................................................................

Kardeşime doğum gününde hediye aldım.
.........................................................................................................................

C) Aşağıdaki olayları oluş sırasına göre numaralandıralım.
Çocuklardan biri Hoca’ya para vermiş.

Diğer çocuklar, kendilerine niye düdük almadığını sormuşlar.

Hoca eşeğiyle pazara gidiyormuş.

Hoca “Parayı veren düdüğü çalar.” demiş.

Hoca, sadece para veren çocuğa düdük almış.

Çocuklar, Hoca’dan düdük almasını istemişler.
115

Ç) Aşağıdaki görsellerden Nasrettin Hoca’yla ilgili olanları gör-
selleri işaretleyelim.

D) Aşağıdaki ifadelerin belirttiği duyguları işaretleyelim.

Bütün bunları heyecan O komik dedem üzüntü
arkadaşlarına ve telaş ağlıyordu. neşe
öğretmenine an- korku
latmak için sabır- beğeni Tarihin hiçbir dö- cesaret
merak neminde esir ya-
sızlanıyordu. şamamış bu millet
düşmanı yurdun-
Çocuklar hep bir
ağızdan “Evet.” dan kovmaya
karar verdi.
deyince şair
dede anlatmaya 116

başladı.

5. TEMA

DOĞA VE EVREN

DENİZ KIZI

DOĞA NEDİR? ARKADAŞLARIM

KAR FABRİKASI GÜNEŞ

117

1. ETKİNLİK: ÖĞRENMEDEN ÖNCE

a. Aşağıdaki soruların cevaplarını söyleyelim.

• Nasıl bir yerde yaşıyorsunuz?
• Yaşadığınız yer güzel ve bakımlı mı?
• Yaşadığınız yerin güzel ve bakımlı olması için neler yapıyorsunuz?

b. Denizde yaşayan canlılardan bildiklerimizi yazalım.

...........................

........................... ...........................

........................... Denizde ...........................
Yaşayan Canlılar

........................... ...........................

...........................

2. ETKİNLİK: OKUYALIM

“Deniz Kızı” metnini önce sessiz, sonra sesli olarak okuyalım. Okuma
sonrasında denize nelerin atıldığını yazalım.

Denize Atılan Eşyalar

........................... ........................... ...........................
118

DEN­ İZ KI­ZI
Es­ki zam­ anl­ar­da den­ iz­ in de­rin­likl­er­ind­ e yaş­ a­yan bir de­niz kız­ ı varm­ ış.
De­niz kız­ ı za­man za­man den­ izatın­ a bi­ner, her tar­af­ı dol­a­şır­mış. Kö­pek bal­ık­
la­rı da onu kor­urm­ uş. De­niz kız­ ı­nın de­niz kab­ ukl­a­rın­dan ya­pılm­ ış çok gü­zel
bir sa­ra­yı varm­ ış. Sar­a­yın her yan­ ı in­ci merc­ anl­a kapl­ıym­ ış.

Den­ iz kız­ ı bir gün sar­ay­ ın bahç­ e­sind­ e oturm­ uş, etr­af­ı seyr­e­di­yorm­ uş.
Kö­pek bal­ık­lar­ı da onu bahç­ en­ in et­ra­fınd­ a bek­li­yorl­ar­mış. Bu sır­ad­ a den­ iz
kız­ ın­ ın kaf­a­sın­ a bir şey düş­ ü­ver­miş. Kork­ uyl­a he­men içe­ri kaçm­ ış. Köp­ ek
ba­lıkl­a­rı bir de bakm­ ışl­ar ki bu düş­ en, plast­ik bir su şiş­ e­siymiş.

Yi­ne bir gün den­ iz bahç­ e­sin­de gez­ erl­erk­ en yuk­ ar­›­dan yuv­ arl­ak, kar­a
bir şe­yin kend­ il­e­rin­ e doğr­u gel­di­ğin­ i görm­ üşl­er. Hem­ en sağ­ a so­la ka­ç›ş­m›ş­
lar. Me­ğer bu bir otom­ ob­ il last­i­ğiym­ iş. De­niz k›z­ › he­men köp­ ek bal­›kl­ar­›n­ ›
çağ›r­m›ş:

—— Gid­ ip etr­a­fa bir bak­ ›n, dem­ iş.

Köp­ ek ba­l›kl­a­r› hiç vak­ it kayb­ et­me­den etr­af­› kont­rol etm­ iş­ler. Ama
kims­ ey­ i gör­em­ e­mişl­er. Sar­a­ya ge­ri dön­ ec­ ekl­e­ri s›r­ad­ a köp­ ek bal­›kl­a­r›n­dan
bi­ri­nin baş­ ına bir kons­ er­ve kut­us­ u düşmüş. Kö­pek ba­l›kl­ar­› çok korkm­ uşlar.

119

De­niz k›z­ › sar­a­y›nd­ a hey­ ec­ an­la köp­ ek bal­›kl­ar­›­n› bek­li­yor­muş. Az son­
ra on­lar­›n bahç­ ey­ e gird­ ikl­er­i­ni görm­ üş.

—— Ne ol­du, di­ye sorm­ uş mer­akl­a.
Köp­ ekb­ al­ıkl­a­rı,
—— Bir şey bul­a­mad­ ık, dem­ iş­ler. Tam bu sır­a­da yun­ us bal­ığ­ ı da orad­ an
ge­çi­yorm­ uş. De­niz kız­ ın­ a dö­ner­ek,
—— Gü­nay­dın, de­miş.
—— Gü­nay­dın!
—— Si­zi üz­gün ve tel­aş­lı gö­rüy­ o­rum.
—— Evet, hâ­lim­ i­zi hiç sorm­ a­yın!
—— Ne old­ u?
—— Her gün ba­şı­mız­ a tu­haf bir şeyl­er düş­ ü­yor, di­ye­rek dur­um­ u yu­nus
ba­lığ­ ı­na anl­atm­ ış.
Yu­nus bal­ı­ğı duyd­ ukl­ar­ı­na çok üzülm­ üş.
—— De­mek bur­ay­ a kad­ ar gel­dil­er, de­miş.
Deniz kızı şaş­ ırm­ ış.

120

—— İns­ anl­ar­dan söz ediy­ o­rum, dem­ iş yun­ us bal­ığ­ ı. Plast­ik şi­şel­er, esk­ i
last­ikl­er... Ne vars­ a den­ iz­ e atıy­ orl­ar. Fab­rik­ al­a­rın kimy­ as­ al atıkl­a­rı da bur­a­
ya akıy­ or. Bu atıkl­ar etr­af­a zeh­ ir sa­çıy­ or.

—— İn­sanl­ar biz­ i hiç dü­şünm­ üy­ orl­ar mı, dem­ iş kö­pek bal­ıkl­a­rı.

—— Dü­şün­se­ler böy­le yap­mazl­ard­ ı herh­ âl­de!

—— Düny­ ad­ a sa­de­ce on­lar ya­şam­ ıy­ or. Biz­ i de düş­ ünm­ el­er­i ger­ek. Şimd­ i
ne ya­pac­ ağ­ ız biz?

—— Bilm­ iy­ o­rum, dem­ iş yun­ us bal­ı­ğı. Ama şun­ u bil­i­yor­um ki çoc­ ukl­ar biz­ i
sev­ iy­ or. On­lar­dan yard­ ım is­te­yeb­ il­ir­iz. İst­ers­ en­ iz onl­a­ra bir mek­tup yaz­ al­ım.

—— Pek­ i, bu mekt­ub­ u na­sıl ulaş­tır­a­cağ­ ız çoc­ uk­lar­a?

—— Siz oras­ ın­ ı ba­na bı­ra­kın, dem­ iş yu­nus bal­ı­ğı.

Yazd­ ık­la­rı mekt­u­bu plast­ik bir şiş­ e­nin içi­ne koym­ uşl­ar. Sonr­a yu­nus bal­ığ­ ı
onu, sah­ ild­ e oyn­ ay­ an çoc­ ukl­ar­a göt­ür­müş. Çocuklardan biri şiş­ en­ in içind­ en
kâğ­ ıd­ ı çık­ ar­ıp okum­ ay­ a başl­a­mış. De­niz­ in kirl­enm­ es­ i onu da üzm­ üş. Hem­ en
ark­ ad­ aşl­a­rı­nın yan­ ın­ a koşm­ uş.

Ço­cuk­la­rın de­ni­zi kirl­et­en­lerl­e mü­cad­ el­es­ i işt­e böyl­e başl­am­ ış.
İsm­ ai­l BİL­GİN

121

3. ETKİNLİK: KELİME ÇALIŞALIM

a. Aşağıdaki kelimelerin sözlükteki anlamlarını resimli sözlükten bu-
larak yazalım.

inci ...................................................................................................
mercan ...................................................................................................

saray ...................................................................................................

b. Yukarıdaki kelimelerin zihnimizde çağrıştırdıkları ile ilgili bir resim çizelim.

! Temada öğreneceğimiz kelimeleri sözlüğümüze eklemeyi unutmayalım.

4. ETKİNLİK: ANLAYALIM

a. Aşağıdaki soruların cevaplarını söyleyelim.

1) Deniz kızı nerede yaşıyormuş?
2) Deniz kızının nasıl bir sarayı varmış?
3) Başlarına düşen kara şey neymiş?
4) Deniz kızı, başlarına gelen tuhaf durumu kime anlatmış?
5) Yunus balığı, deniz kızına ne yapmayı önermiş?

122

b. Aşağıdaki olaylardan gerçek yaşamda olabileceklerin başına “ ”,
olamayacakların başına “X” yazalım.

Köpekbalıkları denizde yaşıyormuş.
Deniz kızı sarayında oturmuş etrafı seyrediyormuş.
İnsanların denize attığı şey otomobil lastiğiymiş.
Yunus balığı, deniz kızına niçin üzgün olduğunu sormuş.
Denizde yaşayan canlılar çocuklara mektup yazmışlar.
Dışarıdan denize her gün bir şeyler atılıyormuş.
Yunus balığı yazdıkları mektubu çocuklara götürmüş.
c. Atasözleri ve deyimler sözlüğünden temizlikle ilgili iki tane atasözü
veya deyim bularak yazalım.

...............................................................................................................................

...............................................................................................................................

5. ETKİNLİK: SÖZ VARLIĞIM

Aşağıdaki cümlelerde koyu renkle yazılan kelimelerin yerine aynı an-
lama gelen kelimeler yazalım.

Deniz kızı sarayına döneceği zaman hiç beklenmeyen bir şey olmuş.
...........................

Deniz kızı bir gün sarayın bahçesinde oturmuş, etrafı seyrediyormuş.
...........................

Bu sırada köpek balığının başına siyah bir şey düşmüş.
...........................

123

6. ETKİNLİK: KONUŞALIM

“Deniz Kızı” metnini ana hatlarıyla arkadaşlarımıza anlatalım.

! Metni anlatırken aşağıdaki kurallara dikkat edelim:

• Olayları oluş sırasına göre anlatalım.
• Kelimeleri yerinde ve anlamına uygun kullanalım.
• Dinleyicilerle göz teması kuralım.

7. ETKİNLİK: YAZALIM

Yunus balığının çocuklara getirdiği mektupta neler yazıyor olabilir?
Tahmin ederek yazalım.

Sevgili Çocuklar,
......................................................................................................................
..........................................................................................................................
..........................................................................................................................
..........................................................................................................................
..........................................................................................................................
..........................................................................................................................
..........................................................................................................................
..........................................................................................................................
..........................................................................................................................
..........................................................................................................................
..........................................................................................................................
..........................................................................................................................
..........................................................................................................................
..........................................................................................................................

8. ETKİNLİK: ÖĞRENDİKTEN SONRA

Aşağıdaki soruların cevaplarını söyleyelim.

• Temiz bir çevrede yaşamak insanlarda hangi duyguları uyandırır?
• Çevreyi kirletmek canlılara ne tür zararlar verir?

124

1. ETKİNLİK: ÖĞRENMEDEN ÖNCE

a. Aşağıdaki soruların cevaplarını söyleyelim.
• Çevremizde bizim dışımızda hangi canlılar yaşıyor?
• Bu canlıların hangi özelliklerinden yararlanıyoruz?

b. Aşağıdaki resimlerden bize “doğa” kelimesini düşündürenleri işaretle-
yelim.

2. ETKİNLİK: OKUYALIM

“Doğa Nedir?” metnini aşağıdaki yönergelere göre okuyalım.

! Okuma yaparken aşağıdaki kurallara dikkat edelim.

• Noktalama işaretlerine dikkat edelim.
• Vurgu, tonlama ve telaffuza dikkat ederek akıcı okuyalım.

125

DOĞA NEDİR?

Doğa, kendi içinde sürekli gelişen, değişen varlıkların
hepsidir. Yani kuşlar, insanlar, ormanlar, taşlar, topraklar,
arılar, böcekler, çiçekler...

Hepsi doğanın bir parçası. Her biri de kendine özgü
bir yaşam biçimi sürdürüyor. Üstelik birbirlerinin varoluşu­
nu sürekli etkiliyorlar.

Örneğin bir dere kirlendiği zaman, o dereden su içen
hayvanlar hastalanır. Bu hastalık o hayvanların etinden,
sütünden yararlanan insanlara da geçer. Aynı deredeki
sularla beslenen bitkiler kurur. Bunlarla beslenen pek çok
hayvan aç kalır. Buna benzer pek çok örnek verebiliriz.

Diyelim ki bir yerde ağaçlar kesilip yok edildi. Bu
durumda orada yaşayan hayvanlar ne yapacak?

Pek çok hayvan evsiz kalacak. Kendilerine yuva bul­

mak için kilometrelerce yol gitmeleri gerekecek. Hayvanlar

göç ederken bir yandan da toprak bozulacak. Toprağı

tutan ağaçlar olmadığı için yağan yağmurlar sele dönü­

şecek. Hem insanlar hem hayvanlar zarar görecek. Bu

yüzden yapacağımız yanlışların doğadaki diğer canlıları

da etkileyeceğini unutmayalım. Doğaya dikkatli ve sevgi

dolu yaklaşalım. Ayşe BAŞÇI

126

3. ETKİNLİK: KELİME ÇALIŞALIM

“Doğa” kelimesinin anlamını metinden yararlanarak yazalım. “Doğa”
ile ilgili aşağıdaki şemayı tamamlayalım.

Doğa
..................................................
..................................................

Canlılar

Cansızlar İnsanlar Hayvanlar Bitkiler

............................... ........................ ........................ ........................
............................... ........................ ........................ ........................
............................... ........................ ........................ ........................
............................... ........................ ........................ ........................
............................... ........................ ........................ ........................
...............................

4. ETKİNLİK: ANLAYALIM

a. Aşağıdaki ifadelerden doğru olanların başına “D”, yanlış olanların
başına “Y” yazalım.

Tüm canlı ve cansız varlıklar doğanın bir parçasıdır.

Bir dere kirlendiğinde bunun doğaya bir zararı olmaz.

Doğadaki varlıklar birbirlerinin varoluşunu sürekli etkiler.

Ağaçların kesilip yok edilmesi sadece orada yaşayan hayvanları etkiler.

Bir dere kirlenirse bundan tüm canlılar etkilenir.

Hayvanların göç etmesi toprağın yapısının bozulmasına da neden olur.

Ağaçların olmadığı yerlere daha fazla yağmur yağar.

Ağaçların yok edilmesi sellerin oluşmasına neden olur.
127

b. Derelerin kirlenmesinin doğadaki diğer varlıkları nasıl etkilediğini yazalım.
..............................................................
...................................................................
..................................................................
..................................................................
..................................................................
..................................................................
...................................................................
...................................................................
...................................................................
...................................................................
c. Aşağıdaki balık kılçığına ağaçtan yapılan eşyalara örnekler yazalım.

5. ETKİNLİK: SÖZ VARLIĞIM

Aşağıdaki cümlelerde verilen altı çizili kelimelerin eş anlamlılarını
kullanarak yeni birer cümle yazalım.

Doğa, kendi içinde sürekli gelişen, değişen varlıkların hepsidir.

Cümlem: ......................................................................................................

Her biri de kendine özgü bir yaşam, biçimi sürdürüyor.

Cümlem: ......................................................................................................
128

6. ETKİNLİK: KONUŞALIM

Doğadaki canlılardan birinin soyunun tükendiğini düşünelim. Bu du-
rumun bizi ve diğer canlıları nasıl etkileyebileceğini arkadaşlarımızla
tartışalım.

! Tartışma yaparken aşağıdaki kurallara dikkat edelim:

• Kelimeleri yerinde ve anlamına uygun kullanalım.
• Arkadaşlarımızı sözlerini kesmeden, sabırla dinleyelim.
• Konuşacağımız zaman söz istemeyi unutmayalım.

7. ETKİNLİK: YAZALIM

Ağaçların kesilip yok edilmesinin bizi ve diğer canlıları nasıl etkileye-
ceğini yazalım.

..........................................................................................................................
...............................................................................................................................
...............................................................................................................................
...............................................................................................................................
...............................................................................................................................
...............................................................................................................................
...............................................................................................................................
...............................................................................................................................
...............................................................................................................................
...............................................................................................................................
...............................................................................................................................
...............................................................................................................................
...............................................................................................................................
...............................................................................................................................

8. ETKİNLİK: ÖĞRENDİKTEN SONRA

Aşağıdaki soruların cevaplarını söyleyelim.

• “Doğa” dendiğinde aklınıza neler geliyor?
• Doğaya zarar vermemek için nelere dikkat ediyorsunuz?

129

1. ETKİNLİK: ÖĞRENMEDEN ÖNCE

a. Aşağıdaki soruların cevaplarını söyleyelim.

• Sınıfta en iyi anlaştığınız arkadaşınız kimdir?
• Onunla neler yapıyorsunuz?
• Sadece insanlarla mı arkadaş olabiliriz? Sizce diğer canlılarla da arkadaş­
lık kurabilir miyiz? Niçin?

b. Aşağıdaki renkli kutucuklara “arkadaşlık” kelimesinin bize neler çağrış-
tırdığını yazalım.

................................. .................................

Arkadaşlık

................................. .................................

c. Kutucuklara yazdığımız kelimeleri anlamlarına uygun birer cümlede
kullanalım.

..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
..................................................................................................................................
..................................................................................................................................

2. ETKİNLİK: OKUYALIM

Şiiri sesimize duygu tonu katarak kurallara uygun bir şekilde okuya-
lım. Okuma sonrasında şairin arkadaşlarının kimler olduğunu yazalım.

....................................................... .......................................................

........................................................ .......................................................

130

ARKADAŞLARIM
Benim arkadaşlarım
Okuldadır, parktadır.
Kimi ıslık çalar köşebaşında,
Kimi kapımı çalar beni çağırır.
Yurt dışında bile arkadaşlarım var
Mektuplaştığım,
Bilgisayardakileri sayarsak
Hesabını şaşırırım.

Onlarla buluşup
Onlarla oynamaktan
Ne kadar çok hoşlanırım.

Ama başka arkadaşlarım da
Var benim,
Karşılıklı konuşmasam da
Gözlerine bakarak anlaştığım.
Benim arkadaşlarım
Üstüne bastığım yeşil otlardır,
Yol kıyısındaki kır çiçekleri,
Balkonumuza yaslanmış
Yaşlı incir ağacı,
Yolda peşime takılmış
Kedi yavrularıdır.

Hepimiz aynı mahallede yaşayan
Canlılarız ne de olsa,
Birbirimizin varlığından
Habersiz kalırsak
Ayıp olacak gibi geliyor bana.

Melisa GÜRPINAR

131

3. ETKİNLİK: KELİME ÇALIŞALIM

Aşağıdaki tanımlardan yararlanarak bulmacayı çözelim.

5
24
1
3

1. Duyguları bildirmek için birine çoğunlukla posta yoluyla gönderilen
zarfa konulmuş yazılı kâğıt.

2. Bir yerleşme merkezinde halkın gezip hava alması amacıyla düzen­
lenen ağaçlı ve çiçekli büyük bahçe.

3. Birbirlerine karşı sevgi ve anlayış gösteren kimselerden her biri.

4. Her türlü eğitimin toplu olarak yapılığı yer.

5. Yaşı oldukça ilerlemiş.

4. ETKİNLİK: ANLAYALIM

a. Aşağıdaki soruların cevaplarını söyleyelim.

1) Şairin arkadaşları neredeymiş?
2) Şair, yurt dışındaki arkadaşlarıyla nasıl haberleşiyormuş?
3) Arkadaşlarıyla neler yapmaktan hoşlanıyormuş?
4) Şairin diğer arkadaşları kimlermiş?
5) Şair, mahalledeki diğer canlılardan habersiz kalmanın ne olacağını dü­
şünüyormuş?

132

b. Aşağıdakilerden hangisi okuduğumuz şiirin konusu olabilir? İlgili kutu-
cuğu işaretleyelim.

Arkadaş Özlemi Arkadaş Sevgisi

c. Okuduğumuz şiire farklı bir başlık önerelim.

...............................................................................................................................

ç. Biz de en sevdiğimiz arkadaşlarımızın isimlerini söyleyelim. Onlarla
yapmaktan hoşlandığımız şeyleri yazalım.

..............................................................................................................................
..............................................................................................................................
..............................................................................................................................
..............................................................................................................................
.............................................................................................................................

5. ETKİNLİK: SÖZ VARLIĞIM

Aşağıdaki dizeleri okuyalım. Dizelerdeki altı çizili kelimelerin aynı an-
lamda kullanıldığı cümleleri örnekteki gibi işaretleyelim.

Yol kıyısındaki kır çiçekleri
Bu sorunu çözecek bir yol bulmalıyız.
✓ Yaşlı adam yolun kenarında bekliyor.

Gözlerine bakarak anlaştığım.
Doktora giderek gözlerimi kontrol ettirdik.
Babam saatini masanın gözüne koydu.

Üstüne bastığım yeşil otlardır.
Ablam üstüne başına dikkat eder.
Ninemin gözlüğü masanın üstüne duruyor.

133

6. ETKİNLİK: KONUŞALIM

Çevremizdeki canlıları korumak, onlara zarar vermemek için neler
yaptığımızı arkadaşlarımıza anlatalım.

! Konuşurken aşağıdaki kurallara dikkat edelim.

• Kelimeleri yerinde ve anlamına uygun kullanalım.
• Konuşmadan önce söz istemeyi unutmayalım.

7. ETKİNLİK: YAZALIM

Aşağıdaki afişi inceleyelim. Biz olsaydık afişte başka nelere yer verir-
dik? Yazalım.

............................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
............................................................................................................................
...........................................................................................................................

8. ETKİNLİK: ÖĞRENDİKTEN SONRA

Aşağıdaki sorunun cevabını söyleyelim.

• Yaşadığınız çevrede bitki ve hayvanların olması size neler hissettiriyor?
134

KAR FABRİKASI

1. ETKİNLİK: ÖĞRENMEDEN ÖNCE

Aşağıdaki bilmecelerle cevaplarını eşleştirelim.

Bir beyaz yorganım var, Yağmur
Bütün dünyayı kaplar. Rüzgâr

Yağar gökten tıp tıp,
Yoldan yürürken şıp şıp

Elsiz, ayaksız her kapıyı açar. Kar

2. ETKİNLİK: DİNLEYELİM

“Kar Fabrikası” hikâyesini dikkatle dinleyelim. Dinlerken aşağıdaki ki-
şilerin yaptığı konuşmalardan birer cümlesini yazalım.

Sinem ...................................................................................................

Anne ...................................................................................................

Baba ...................................................................................................

3. ETKİNLİK: KELİME ÇALIŞALIM

“Kristal” kelimesinin anlamını önce tahmin edelim, sonra sözlükten
bularak okuyalım. Aşağıdaki kar kristallerini istediğimiz renklere bo-
yayalım.

135

4. ETKİNLİK: ANLAYALIM

a. Aşağıdaki soruların cevaplarını söyleyelim.

1) Sinem, rüyasında nereye gidiyormuş?
2) Mutfakta çalışanların görevi neymiş?
3) Tasarım bölümündekiler kristallere nasıl bir şekil veriyormuş?
4) Dağıtım bölümündekiler ne yapıyormuş?
5) Kar taneleri ne işe yarayacakmış?

b. Sinem’in gördüğü rüyayı ana hatlarıyla yazalım.

....................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
........................................................................................................................
........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................
........................................................................................................................
.........................................................................................................................
.........................................................................................................................

5. ETKİNLİK: SÖZ VARLIĞIM

Aşağıdaki kutucuklara gelmesi gereken noktalama işaretlerini yaza-
lım.

Annesi sordu

Ne gördün kızım Anlat bakalım.

Babam bir kar fabrikasında çalışıyormuş Ben de onun yanınday­

mışım Bir anons sesi geldi Herkes yerini alsın diye anons

yapılıyordu mavi ceketli bir adam balkona çıkıp herkese görevlerini

dağıtıyordu.

136

6. ETKİNLİK: KONUŞALIM

En sevdiğimiz mevsimin hangisi olduğunu, bu mevsimde çevremizde
ne tür değişikliklerin yaşandığını arkadaşlarımıza anlatalım.

! Konuşurken aşağıdaki kurallara dikkat edelim.

• Kelimeleri yerinde ve anlamına uygun kullanalım.
• Konuşmadan önce söz istemeyi unutmayalım.

7. ETKİNLİK: YAZALIM

Aşağıdaki kutucuklara resimler çizelim. Eksik olan mevsim ve ay adları-
nı da yazarak mevsim şeridi hazırlayalım.

8. ETKİNLİK: ÖĞRENDİKTEN SONRA

Aşağıdaki soruların cevaplarını söyleyelim.
• Kar kristalleri hangi geometrik şekle benziyor?
• Kar yağışının toprağa ve bitkilere nasıl yararları vardır?

137

GÜNEŞ

Her sabah aynı şey olur. Yatağınızdan fırlarsınız,
gözlerinizdeki uyku mahmurluğu dağılmaya başlarken
onu görürsünüz. Güneş, gökyüzünde yükselir ve yeni bir
gün başlar.

Güneş bir yıldızdır aslında. Bizim yıldızımızdır. Yıldız
denildiğinde birçok insanın aklına gökyüzünde sadece geceleri
görünen o minicik ışık noktaları gelir.

Güneş’imizin bu kadar büyük ve parlak görünmesinin nedeni Dünya’ya
en yakın yıldız olmasıdır. Eğer uzayın derinliklerine seyahat ederek diğer
yıldızlara yaklaşabilseydik onlar da çok büyük görünürlerdi.

Güneş çok büyük ve çok sıcaktır. O kadar büyüktür ki Güneş’in yüzeyine
tam 109 tane Dünya sığabilir.

Çok uzun yıllar önce insanlar, Güneş’in Dünya’nın etrafında döndüğünü
sanıyorlardı. Bugün aslında dönenin Güneş değil, Dünya olduğunu keşfet­
tik. Biz hissetmesek bile Dünya sürekli dönüyor.

Dünya kendi etrafında büyük bir top gibi döndüğü için biz bazen Güneş’e
bakan tarafta, bazen de Güneş’e bakmayan tarafta yer alırız.

Güneş’e bakan tarafta yer aldığımızda Güneş ışınları bize ulaşır. Bu
durumda vakit gündüzdür. Güneş’e bakmayan tarafta yaşıyorsak bizim için
vakit gece olmuş demektir.

Dünya, kendi çevresinde dönerken aynı zamanda Güneş’in çevresin­
de de döner. Ancak bu dönüş sırasında izlediği yol tam yuvarlak değildir.
Bazen Güneş’e yaklaşır bazen de Güneş’ten uzaklaşır.

Dünya, Güneş’in etrafında dönerken bulunduğumuz yer bazen Güneş’e
daha yakın, bazen de daha uzak olur. Biz Güneş’e yakın olan tarafta bulu­

nuyorsak yaz mevsimindeyiz demek­
tir. Uzak taraftaysak hava soğuk, mev­
sim kıştır.

Güneş olmasaydı dünyadaki canlı­
lar hayatını sürdürmeyi başaramazdı.
Dünya’mız ısınmaz, her şey donardı.

Güneş’imiz gerçekten çok özeldir.

Bize ışık verir, hayat verir. O bizim yıl­

dızımızdır. Steve TOMECEK

(Sitiv TOMESEK)
çev. : Ulaş APAK

138

5. TEMADA ÖĞRENDİKLERİMİZİ DEĞERLENDİRELİM

A) Aşağıdaki soruları metne göre cevaplayınız.

Ay ışığı yansıttığı için fark edilir. Ancak Ay, Güneş gibi tek başına ışık
saçamaz. Çünkü Dünya gibi o da ışığını Güneş’ten alır. Ay’ın gördüğümüz
kısmı Güneş tarafından ışık alan bölümüdür. Diğer bölümü ise karanlıkta ka­
lır. Ay’ın Güneş ışığı görmeyen bu yüzü o kadar karanlıktır ki Dünya’mızdan
o bölümü görülemez.

Ay sabit bir noktada durmaz ve sürekli Dünya’nın çevresinde dolanır.
Ay, bazen Dünya ile Güneş arasına girer. Ay’ın aydınlık yüzünü bütün ola­
rak Dünya’ya doğru dönük olduğunda görebiliriz. Yani dolunay vaktinde...

Hanife AZAKLI
(Kısaltılmıştır.)

1. Aşağıdakilerden hangisi metnin konusu olabilir?

Ay Dünya Güneş

2. Ay’ı bütün olarak ne zaman görebiliriz?
Yarımay vaktinde
Dolunay vaktinde
Hilal vaktinde

3. Aşağıdakilerden hangisi Ay ile Dünya’nın benzer özelliği değildir?
Güneş ışığı almayan yerlerinin karanlıkta kalması
Işığını Güneş’ten alıyor olmaları
Canlıların yaşamasına imkân tanımaları

4. Okuduğunuz metni özetleyiniz.
............................................................................................................................

............................................................................................................................
............................................................................................................................
............................................................................................................................

139

B) Aşağıdaki ifadelerden doğru olanların başına “D”, yanlış olan-
ların başına “Y” yazınız.

Dünya, üzerinde canlıların yaşadığını bildiğimiz tek gezegendir.
Dünya, Güneş’e en yakın olan gezegendir.
Ay, gökyüzünde her zaman aynı şekilde görülür.
Güneş sisteminde Dünya ile birlikte sekiz gezegen vardır.
Yaz mevsiminde havalar soğur, ağaçlar yapraklarını döker.
Güneş, Dünya’ya en yakın olan yıldızdır.
Ay, Dünya’mızın ısı ve ışık kaynağıdır.

Ülkemizde bilimsel yollarla hava tahmini yapan kurum “Meteoroloji
Genel Müdürlüğü”dür.

C) Aşağıdaki grafikte Ankara, İstanbul ve Adana illerimizin bazı
aylardaki sıcaklık ortalamaları verilmiştir. Grafiği inceleyerek soru-
ları cevaplayınız.

Derece ºC 28 22
30ºC 24 15
23 13
25ºC
18 Ankara
20ºC 11 12 İstanbul
Adana
15ºC Nisan Temmuz Ekim
9 Aylar

10ºC 6
5ºC

0
0ºC

Ocak

1) Grafiğe göre en sıcak ilimiz hangisidir?

Ankara İstanbul Adana

2) En yüksek sıcaklık hangi ayda, hangi ilimizde görülmüştür?

Temmuz — Ankara Temmuz — İstanbul Temmuz — Adana

3) İstanbul’da görülen en düşük sıcaklık kaç derecedir?

9 ºC 6 ºC 0 ºC

4) En düşük sıcaklık hangi ayda, hangi ilimizde görülmüştür?

Ocak — Ankara Ocak — İstanbul Ocak — Adana

140

6. TEMA
ZAMAN
VE MEKÂN

GÖKKUŞAĞIYLA
YOLCULUK

GEÇMİŞTEN GÜNÜMÜZE EVLER UFACIK TEFECİKTİM

KIZ KULESİ OKUL TÜRKÜSÜ

141

1. ETKİNLİK: ÖĞRENMEDEN ÖNCE

a. Aşağıdaki soruların cevaplarını söyleyelim.

• Gezmeyi, yeni yerler görmeyi sever misiniz?
• Gittiğiniz bir yerde öncelikle nereleri ziyaret edersiniz?

b. Gezip gördüğümüz yerlerden en çok beğendiklerimizin adlarını yaza-
lım.

................................ ................................ ................................

................................ ................................ ................................

2. ETKİNLİK: OKUYALIM

“Gökkuşağıyla Yolculuk” hikâyesini okuyalım. Okuma sonrasında
Onur’un gittiği yerlerin başına “ ”, gitmediği yerlerin başına “ X” ya-
zalım.

Toros Dağları Nil Nehri
Atlas Okyanusu Karadeniz

Van Gölü
142

GÖK­KU­ŞA⁄­ IY­LA YOLC­ UL­ UK
Onur, ev­le­ri­nin balk­ on­ un­ a ç›km­ ›ş, aşağ›d­ ak­ i cadd­ e­den gel­ip
geç­ en­ler­i seyr­ed­ i­yord­ u. O, küç­ ük yaştan ber­i dün­ya­y› görm­ ek is­te­
yen bir ço­cukt­u. Okuld­ a ar­kad­ aş­la­r› ona “Kü­çük Gez­gin” diy­ or­lar­d›.
Ne yaz­ ›k ki bu gerç­ ek değ­ ild­ i. Çünk­ ü o, ya­şa­m› bo­yun­ca hiç­bir yer­e
gitm­ em­ işti.
Onur, okud­ uğu kit­apl­ard­ an düny­ a­dak­ i yer­ler hak­k›nd­ a çok bilg­ i
öğre­ni­yor­du. Öğ­ren­dikl­e­rin­ i kend­ i ağz­ ›n­dan an­latm­ a­s› yü­zün­den
ar­kad­ aş­lar­› ona bu ad› koym­ uşl­ard­ ›.

Bir tat­il gü­nün­de ann­ es­ i ve ba­ba­s› uyk­ ud­ ayd­ ›l­ar dah­ a...
Onur, yağmur­un se­sin­ i duym­ uş, balk­ on­ a ç›km­ ›şt›. Bir sü­re
sak­ in, ses­siz ve mis kok­ ul­u yağm­ ur yağd­ ›.

Ba­ş›n­ › öte yan­ a çev­ ir­inc­ e balk­ o­nun çok yak­ ›­n›nd­ a bir
gökk­ uş­ ağ­ › bel­ird­ iğ­ in­ i görd­ ü. Öyl­e yak­ ›nd­ a dur­uy­ ord­ u ki eli­
ni ats­ a gökk­ uş­ ağ­ ›­n› tut­ab­ il­ird­ i.

‹nan­ ›l­maz bir şey olm­ ay­ a başl­a­d›. Gökk­ u­şa­ğ› gitt­ikç­ e
yakl­aş­ ıy­ ord­ u. Onur, gökk­ uş­ a­ğ›n­ ›n kend­ is­ in­ i çağ­ ›r­d›­ğ›n­ ı
his­set­ti. Bac­ ağ­ ›n­ › kald­ ›rd­ ›. Kend­ in­ i gökk­ uş­ ağ›n­ ›n üst­ünd­ e
bul­du. Gökk­ uşağ› yum­ uş­ akt­›, rah­ att­› ve gök­yü­zün­ e doğ­
ru h›z­la yüks­ el­iy­ ord­ u.

143

Gökk­ uş­ a­ğ›y­la se­yah­ at old­ ukç­ a il­ginçt­i. Ön­ce To­ros Dağl­ar­›n›n do­rukl­ar­›n­ ›
gez­di. Bir­kaç kez kü­çük oval­ar­da gör­ünd­ ül­er. Sonr­a gün­ ey­ e ind­ il­er.

Bir sür­e son­ra gökk­ u­şa­ğ› al­çal­ma­ya başl­ad­ ›. Onur, yer­e inin­ce çev­re­sin­ i
m›zr­akl­›, kalk­ anl­›, yüzl­er­i bo­yal­› çoc­ uk­lar sard­ ›.

—— Siz de kims­ i­niz, di­ye sor­du.
Karş­ ›s­ ›n­dak­ i kü­çük ins­ anl­a­r›n bir­ind­ en ses geld­ i:
—— Biz­ e Pig­me der­ler. Dün­ya­da­ki en k›s­ a boy­lu ins­ anl­a­r›z. Sav­ aşt­an nef­
ret ede­riz. M›z­rakl­a­r›­m›z ve kal­kanl­ar­›m­ ›z köt­ül­ük yapm­ ak ist­ey­ enl­er­i kor­
kutm­ ak için­dir. Bo­ya­lar­›­m›z da öyl­e. Belk­ i ür­küt­ür de köt­ül­ükl­er­i önl­er­iz diy­ e
yüz­le­ri­miz­ i bo­yu­yor­uz.
Onur, onl­a­r› çok sevd­ i. Pigm­ e ço­cuk­la­r›yl­a ark­ ad­ aş old­ u. Onl­ar­›n haz­ ›r­la­
d›ğ­ › ye­mek­le­ri yed­ i. Ge­ce onl­arl­a uyud­ u.
Er­te­si gün Onur, gökk­ uş­ a­ğ›­n›n üzer­ind­ e çok de­ğiş­ ik yerl­er­e gitt­i. De­ve
k­ uşlar­›yl­a yar­›şt­ı. Nil Neh­ri’nin ç›kt­›ğ­ › dağ­ ›n baş­ ›n­ ›, Atl­as Oky­ an­ us­ u’nu, K›z­ ıl­
de­rilil­er­in ya­şa­d›­ğ› yer­le­ri gör­dü.
Dö­nüş yo­lun­da Onur, faz­lac­ a yorg­ un­luk his­set­ti. Ülk­ e­miz­ e geldiğinde
der­in uyk­ ud­ ay­d›.
Gökk­ u­şa­ğ› onu ya­vaş­ça balk­ on­ a ind­ ir­di. Son­ra kay­bo­luv­ er­di. Ann­ es­ i
Onur’u yat­a­ğ›n­da gör­e­mey­ inc­ e tel­aş­land­ ›. Balk­ on­ a bakt­›ğ­ ›nd­ a yer­e uzan­
m›ş old­ u­ğu­nu görd­ ü. Hem­ en kuc­ akl­ay­ ar­ak onu ya­tağ­ ›n­ a gö­türd­ ü.

Ay­la KUT­LU

144

3. ETKİNLİK: KELİME ÇALIŞALIM

a. Aşağıdaki kelimeleri anlamlarına uygun şekilde noktalı yerlere ör-
nekteki gibi yazalım.

gezgin seyahat mızrak kalkan gökkuşağı

gökkuşağı:

............................

............................

............................

............................

! Temada öğreneceğimiz kelimeleri sözlüğümüze eklemeyi unutmayalım.

b. “Gezgin” ve “seyahat” kelimeleri arasındaki ilişkinin benzerini taşıyan
kelimeleri işaretleyelim.

hikâye-kitap keşif-kâşif sandalye-masa

icat-mucit öğretmen-okul şiir-şair

4. ETKİNLİK: ANLAYALIM

a. Aşağıdaki soruların cevaplarını söyleyelim.

1) Onur, küçük yaştan beri ne istiyor?
2) Arkadaşları Onur’a niçin “Küçük Gezgin” diyor?
3) Onur, balkona niçin çıkıyor?
4) Onur, rüyasında ne ile seyahat ediyor?
5) Onur seyahat sırasında kimlerle tanışıyor?

145

b. Aşağıdaki olaylardan gerçek yaşamda olamayacakları işaretleyelim.

Onur, okuduğu kitaplardan pek çok bilgi öğreniyordu.

Gökkuşağı Onur’a doğru gittikçe yaklaşıyordu.

Onur, bacağını kaldırınca kendini gökkuşağının üzerinde buldu.

Onur’un en büyük hayali dünyayı dolaşmaktı.

Gökkuşağı ile önce Toros Dağlarının yüksek doruklarını gezdi.

Ertesi gün gökkuşağıyla çok değişik yerlere gitti.

c. Aşağıdaki boşluğa Pigme çocuklarından birinin resmini çizelim. Ardın-
dan Pigme çocuklarının özelliklerini yazalım.

Pigme Çocuklarının Özellikleri
..........................................................
..........................................................
..........................................................
.........................................................
.........................................................

5. ETKİNLİK: SÖZ VARLIĞIM

Aşağıdaki cümlelerde varlıkların niteliklerini belirten kelimelerin altla-
rını çizelim.

• Varlıkları daha iyi anlatmak için renklerini, şekillerini, biçimlerini
anlatan kelimeler kullanırız.
• Arkadaşları Onur’a “Küçük Gezgin” adını koymuştu.
• Onur, balkondayken bir süre mis kokulu yağmur yağdı.
• Yere inince Onur’un etrafını kısa boylu çocuklar sardı.
• Çocuklar yüzlerine kırmızı boya sürmüşlerdi.
• Onur, onların hazırladığı leziz yemeklerden yedi.

146

6. ETKİNLİK: KONUŞALIM

Yeni yerler görmenin bizlere neler kazandıracağını arkadaşlarımıza
anlatalım.

! Konuşurken aşağıdaki kurallara dikkat edelim:

• Kelimeleri doğru telaffuz ederek akıcı konuşalım.
• Varlıkların niteliklerini belirten kelimeler kullanalım.

7. ETKİNLİK: YAZALIM

Sınıf arkadaşlarımızla gittiğimiz bir gezide neler yaşadıklarımızı ya-
zalım.

! Yazarken aşağıdaki kurallara dikkat edelim:

• Varlıkların niteliklerini anlatan kelimelere yer vererek gördüğümüz yerle­
rin daha anlaşılır olmasını sağlayalım.

............................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................

.........................................................................................................................
.....................................................................................................................
...............................................................................................................
......................................................................................................
..........................................................................................
.....................................................................................

8. ETKİNLİK: ÖĞRENDİKTEN SONRA

Aşağıdaki soruların cevaplarını söyleyelim.

• Bir yere seyahat etmeden önce orası hakkında araştırma yapar mı­
sınız? Niçin?

• Bir yer hakkında bilgi sahibi olmak için hangi kaynaklardan yararla­
nırsınız?

147

1. ETKİNLİK: ÖĞRENMEDEN ÖNCE

a. Aşağıdaki soruların cevaplarını söyleyelim.

• Nasıl bir evde yaşıyorsunuz?
• Evinizde hangi bölümler bulunuyor?
• Evinizin bölümlerini kullanırken sorun yaşamamak için nelere dikkat edi­
yorsunuz?

b. Aşağıdaki canlılarla yaşadıkları yerleri aynı numaraları vererek eşleşti-
relim.

2. ETKİNLİK: OKUYALIM

“Geçmişten Günümüze Evler” metnini önce sessiz, sonra sesli olarak
okuyalım.

! Okuma sırasında aşağıdaki kurallara dikkat edelim:

• Metni başlığını ve görsellerini inceleyerek metinde neler anlatılıyor ola­
bileceğini tahmin edelim.
• Vurgu, tonlama ve telaffuzumuza dikkat edelim.

148

GEÇMİŞTEN GÜNÜMÜZE EVLER

İnsanın evi onun kalesi derler. Bu söz boşuna söylenmemiş.

Nereye giderseniz gidin, kendinizi nasıl hissederseniz hissedin eve dön­
mek insanı rahatlatır. İnsanın evi, onun toplumsal yaşamdan sıyrılıp rahat­
ladığı kişisel alanıdır. Bunun yanında her türlü temel gereksinimini karşıla­
dığı yerdir.

İnsanlar, toprağı ekip dikmeye başladıktan sonra tarlalarının yanında
kalıp onlara göz kulak olmak istediler. Bunun sonucunda ilk evlerini yapıp
buralarda yaşamaya başladılar.

Evler insanları yağmurdan, yakıcı güneşten, aşırı sıcak ve soğuktan, fırtı­
nadan, vahşi hayvanlardan ve daha pek çok şeyden korudu. Mağaralarda
yaşayan insanlar toprağa bağlandıktan sonra kendi yaptıkları evlerde
yaşamaya başladılar.

Bilinen en eski yerleşim yerlerinden biri de ülkemizdedir. Çatalhöyük’te
bulunan evler bizlere, burada toplumsal bir yaşam biçiminin varlığını göste­
riyor. Ancak bu evlerin mimarisi günümüzdekilerden biraz farklı. Örneğin bu
evlerin kapıları çatılarında bulunuyor.

149

Evlerin yapılış biçimi de bulunduğu yöreye ve kültüre bağlı olarak değişir.
Yağmurun hemen hemen hiç yağmadığı yerlerde düz damlar sıkça görülen
yapı biçimleridir. Yağmur ve kar yağışının çok olduğu bölgelerde ise damlar
daha dik yapılır.

Kullanılan malzemeler de tamamen yöresel farklılıkların bir sonucudur.
Papua Yeni Gine yerlilerinin ağaç dallarında, Eskimolarınsa “iglo” adı verilen
buzdan evlerde yaşamaları tamamen çevresel koşullarla ilgilidir.

Fabrikaların çoğalması, insanların buralarda çalışmak için kentlere göç
etmesi sonucunda evlere olan ihtiyaç daha da arttı. Kentlerde ev yapmak
için gereken alan kırsal kesimlerdeki gibi çok değildi.

Asansörlerin de kullanılmaya başlamasıyla kentlere çok katlı binalar
yapıldı. “Apartman” adı verilen bu evler günümüz kentlerinin temel biçimidir.

Şekli, türü, niteliği nasıl olursa olsun genel olarak “ev” kavramı insanların
kendini rahat hissettiği yerler olarak varlığını sürdürmeye devam ediyor.

Gökhan TOK

150