ไม้สน2545

41



สวนผลิตเมล็ดพันธุ (Seed orchard)
์


ี
ู
ุ
สวนผลิตเมล็ดพันธ์ไม้สนสองใบเปนสวนทปลกโดยใช้เมล็ด (Seedling seed orchard)
็
่
ุ
ี
ี
ุ
ิ
ั
ดําเนนการทสถานอนรกษ์พันธ์ไม้ปาอินทขล จังหวัดเชยงใหม่ จํานวน 2 แปลงคอ
ื
ิ
ี
1. Seedling seed orchard แปลงปลูกป พ.ศ. 2518 เน อท 6 ไร โดยมีถิ นกําเนดจาก
ิ
่
ื
ี
ี
แหล่งตางๆ ดังน ี
่
1051 Ubol, Thailland
1056 Burni telong, Indonesia
1057 Brah Pandjang, Indonesia
1058 Penaron, Indonesia
1059 Blang Kaiu, Indonesia
1060 Baleg, Indonesia
1061 West Pegalongan, Java, Indonesia
2. Seedling seed orchard แปลงปลูกป พ.ศ. 2520 เน อท 12 ไร โดยมีถิ นกําเนดจากประเทศ
ื
ิ
่
ี
ี
ื
ไทย คอ
1106 Sang Khu, Surin
1107 Ubon
1108 Huey Tha, Srisaket

42































































ั

้
์
ภาพที 3 ขันตอนการปรบปรุงพันธุไมสนสองใบ
่
ทมา : กรมปาไม้ (2526)
ี

43



ิ
3. สนคารเบีย



ิ
การทดสอบถิ นกําเนด (Provenance trial)


ิ
ี
ิ
่
ิ
การทดสอบถิ นกําเนดของไม้สนคารเบย ได้ทดลองในระดับนานาชาต โดยได้รวมมือ
กับสถาบันปาไม้แหงสหราชอาณาจักร (Common Wealth Forestry Institute : CFI หรอ Oxford Forestry
ื
่
่
ิ
Institute : OFI ในปจจบัน) โดยการประสานงานของ DANIDA ทําการทดลองถ นกําเนดนานาชาตของ
ิ
ุ
ิ
ั
ี
ี
ี
ี
ิ
ื
ไม้สนคารเบย ในป พ.ศ. 2515 จํานวน 22 ถิ นกําเนด ใน 4 พื นทของประเทศไทย คอ ทสถานทดลองปลก
ิ
ี
ู
พรรณไม้ห้วยบง จังหวัดเชยงใหม่ จํานวน 13 ถิ นกําเนด ห้วยยะอุ จังหวัดตาก จํานวน 9 ถิ นกําเนด สถาน ี
ิ
ี
ิ
ิ
ุ
ู
ิ
ทดลองปลกพรรณไม้หนองคู จังหวัดสรนทรจํานวน 10 ถิ นกําเนด และทแปลงทดสอบทาแซะ จังหวัด
์
่
ี
ั
ิ
ุ
ี
์
ี
ิ
ุ
ชมพร จํานวน 14 ถิ นกําเนด โดยทจังหวัดตากและสรนทร แปลงทดลองได้รบความเสยหายตั งแตต้นไม้
่
ุ
่
ี
ยังเล็กๆ สวนทจังหวัดชมพรนั นต้นไม้มีการเจรญเตบโตดมาก แตแปลงทดลองได้รบความเสยหายจาก
ิ
ิ
ี
ี
่
ั
ี
่
พายุเกย์ในปลายป พ.ศ. 2532 คงเหลือแปลงทดลองอยู่แหงเดยวคือทจังหวัดเชยงใหม่
ี
ี
ี
ุ
การเจรญเตบโตของสนคารเบยในท้องทจังหวัดชมพรจะดกว่าในท้องทจังหวัด
ี
ิ
ี
ี
ี
ิ
ิ
ี
ี
ุ
ี
ิ
เชยงใหม่ เมื อเก็บข้อมูลขณะทต้นไม้มีอายุ 7 ป โดยสนคารเบยทจังหวัดชมพรมีปรมาตรเหนอเปลือก
ิ
ี
ี
ื
่
ี
มากกว่าจังหวัดเชยงใหม่ถึง 6.67 เทา (ตารางท 21) (Granhof, 1983c)
ี

ตารางที 21 การเจรญเติบโตของสนคารเบียในพ นที ระดับสูง (จังหวัดเชียงใหม) และในพนที ระดับตํ า
่
ิ
ิ
ื

ื
ื
(จังหวัดชุมพร) เมออายุ 7 ป ี

ู
ิ
ิ
ี
ื
ู
ี
ความสง เส้นผ่าศนย์กลาง ปรมาตรเหนอเปลือก ปรมาตรต้นทดทสดใน
ุ
ี
ิ
(เมตร) (เซนตเมตร) (ลบ.ดม.) ถ นกําเนด (ลบ.ดม.) 3
ิ
3
ิ
ุ
ี
ุ
ุ
ี
ุ
ี
เชยงใหม ่ ชมพร เชยงใหม ่ ชมพร เชยงใหม ่ ชมพร เชยงใหม ่ ชมพร
ี
คาเฉลย 5.9 10.6 8.5 14.7 20.4 136 24.3 214
่
ี
ู
ุ
สงสด 6.5 11.5 9.5 16.0 27.4 172 33.2 302
ุ

ตําสด 5.0 9.2 7.8 12.6 14.6 93 16.0 105
ี
ุ
ชมพร : เชยงใหม เฉลย 1.80 1.69 6.67 8.81
ี
่

ี
ทมา : Granhof (1983c)

การเจรญเตบโตของสนคารเบย ในจังหวัดเชยงใหม่ ในแปลงทดลองถิ นกําเนดนานา
ิ
ิ
ี
ิ
ิ
ี
ู
ู
ิ
ั
ิ
ี
ิ
ชาตนั น พบว่าเมื ออายุ 25 ป ถิ นกําเนด Brus จากประเทศฮอนดรส มีการเจรญเตบโตทางด้านความสง
ิ

44



ั
ู
ี
่
ิ
ิ
ิ
ื
มากทสด คอ 22.11 เมตร สวนถิ นกําเนด Limones จากประเทศฮอนดรสมีการเจรญเตบโตทางด้านเส้นผ่า
ุ
ุ
ี
ี
ื
ศูนย์กลางมากทสด คอ 24.32 ซม. (ตารางท 22) (สาโรจน์ และคณะ, 2540)

ิ
ิ
ตารางที 22 การเจรญเติบโตและการรอดตายของไมสนคารเบียในแปลงทดสอบถิ นกําเนิดนานาชาติ
้
ี
แปลงปลูกป พ.ศ. 2515 ที จังหวัดชุมพร และจังหวัดเชยงใหม ่
ี

ี
ี
ี
2516 ( 1 ป ) 2519 ( 4 ป ) 2540 Chiang Mai ( 25 ป )
S.no Provenance, Country (cm) % (cm) (cm) (m) (cm) %
Height Survival Height DBH H DBH Survival
CP* CM** CP* CM** CP* CM** CP*
S.2005 Kuakil, Nicaragua - 24.9 - 90.9 - 140 - 19.54 19.6 57.22
S.2006 Karawala, Nicaragua - 28.5 - 90.1 - 150 - 19.69 20.98 57.22
S.2017 Karawala, Nicaragua 46.7 - 97.8 - 523 - 7.5 - - -
S.2007 Alamicamba, Nicaragua 58.1 31.4 99.9 95.6 661 179 8.7 19.58 19.26 60.0
S.2008 Rio Coco, Nicaragua 47.2 26.6 98.1 91.1 549 163 7.2 19.45 20.39 53.89
S.2010 Brus, Honduras (A) 39.6 - 98.1 - 438 - 6.4 - - -
S.2021 Brus, Honduras (B) 50.0 25.0 99.9 92.8 539 166 7.4 22.11 22.1 48.89
S.2011 Guanaga, Honduras 51.3 25.2 93.5 93.8 445 145 7.4 18.97 21.81 51.11
S.2019 Limones, Honduras - 27.1 - 97.8 - 160 - 21.42 24.32 41.67
S.2020 Culmi, Honduras 47.9 26.6 98.9 96.5 537 154 7.9 19.75 20.7 49.44
S.2023 Potosi, Honduras 52.9 28.9 98.9 95.8 567 159 8.4 21.27 24.13 41.67
S.2024 Santos, Honduras 35.0 - 88.8 - 438 - 6.8 - - -
S.2025 Santos, Honduras 49.3 24.8 98.9 90.8 540 131 7.9 19.32 19.76 56.67
S.2009 Poptun, Guatemala - 28.5 - 94.8 - 162 - 20.63 20.48 56.67
S.2012 Poptun, Guatemala 51.5 - 99.5 - 599 - 9.0 - - -
S.2026 Byfield, Queensland, Australia - 26.5 - 89.8 - 149 - 21.54 23.4 47.22
S.2013 Flores Curz, Cuba, 23.6 - 99.5 - 379 - 5.2 - - -
V. caribaea
S.2016 Buren, Cuba 23.3 - 96.6 - 373 - 5.2 - - -
S.2027 Andros, Bahamas Is, 33.5 19.1 98.1 95.3 397 144 5.9 17.83 16.6 65.00
V. bahamensis
Mean P. caribaea 43.6 26.4 97.6 93.5 499 154 7.7 20.32 21.28 51.70
S.3032 Dola Hill, Zambia 62.0 29.0 97.8 87.4 556 148 7.1 22.94 24.62 41.11
S.0001 Mae Rid, Thailand 32.0 31.0 92.9 92.2 374 166 5.5 20.78 21.01 47.78
Total Mean 44.0 26.9 97.3 93.2 495 154 7.1 21.34 22.3 46.86
CP* = Chumpurn CM** = Chiang Mai


ี
ทมา : Granhof (1983c) ; สาโรจน์ และคณะ (2540)

45



ี
ิ
ิ
ี
ี
ี
การทดสอบถิ นกําเนดไม้สนคารเบย แปลงป พ.ศ. 2523 ทสถานทดลองปลูกพรรณไม้
ิ
ห้วยบง จังหวัดเชยงใหม่ จํานวน 9 ถิ นกําเนด เมื ออายุ 19 ป พบว่าถ นกําเนด Lololo จากประเทศฟจ มี
ิ
ี
ี
ิ
ิ
ิ
ิ
ี
ิ
ู
ุ
ู
ั
ิ
การเจรญเตบโตทางความสงเฉลี ยมากทสด 15.61 เมตร และถ นกําเนด La Brea จากประเทศฮอนดรส มี
ิ
ิ
การเจรญเตบโตทางเส้นผ่าศูนย์กลางเฉลี ยมากทสด 18.58 เซนติเมตร (ตารางท 23) (สาโรจน์ และคณะ,
ิ
ี
ุ
ี
2544)

ิ
ตารางที 23 การเจรญเติบโตและการรอดตายของไมสนคารเบียในแปลงทดสอบถิ นกําเนิดแปลงปลูกป
้
ิ
ี
ี
่
้
ื
้
ี
ป พ.ศ. 2523 ที สถานีทดลองปลูกพรรณไมหวยบง จังหวัดเชยงใหม เมออายุ 19 ป ี

S.no. Provenance, Country Height (m) Diameter (cm) Survival (%)
2040 Alamicamba, Nicaragua 15.01 17.87 78.47
2041 Limones, Honduras 14.61 17.04 79.17
2043 La Brea, Honduras 15.12 18.58 86.81
2044 San Carlos Yoro, Honduras 14.91 17.52 72.22
2045 Poptun Petan, Guatemala 15.47 17.32 77.78
2046 La Mosquitia, Honduras 14.88 16.94 86.11
2047 Lololo, Fiji 15.61 18.10 82.64
2048 Nausori Highland, Fiji 15.45 17.90 88.89
2049 Drasa, Fiji 14.14 16.88 93.06
Average 15.02 17.57 82.79

ทมา : สาโรจน์ และคณะ (2544)
ี

์
์
ั
ั
้
การจดสรางสวนอนุรกษพันธุ (Gene conservation)
ุ
้
ั
็
การจัดสรางสวนอนรกษ์พันธ์ของไม้สนคารเบย เปนการอนรกษ์แหล่งพันธกรรมใน
ิ
ี
ุ
ั
ุ
ุ
ถิ นอื น โดยนําไม้สนคารเบยจากตางประเทศสวนใหญอยู่ในกลุ่มประเทศอเมรกากลางและหมู่เกาะทะเล
่
ิ
ี
่
่
ิ
่
ู
ึ

ิ
ิ
ิ
ี
ิ
คารเบยน ได้ดําเนนการไปแล้ว 13 ถิ นกําเนด ซงบางถ นกําเนดได้ถูกบกรกตัดโคนไปจนแทบสญหาย
ิ
ุ
ุ
ี
แล้ว (ตารางท 24 และ 25)

46



่
่
ิ
์
้
็
ตารางที 24 ถิ นกําเนิดของไมสนคารเบียจากประเทศตางๆ ที นํามาจัดสรางเปนแหลงอนุรักษพันธุกรรม
้
ในประเทศไทย

Mean
ิ
ถิ นกําเนิดไม้สนคารเบีย Latitude Longitude Elevation Rainfall
(mm)
P. caribaea var. hondurensis
/
o
Alamicamba, Nicaragua 14 12 N 83 30 W 25 (coastal lowland) 2,900
o
/
La Mosquitia, Honduras 15 20 N 84 24 W 11 – 170 (lowland) n
o
o
/
/
La Brea – colon, Honduras 15 45 N 86 05 W 40 – 60 n
o
/
/
o
Guanaga, Honduras 16 27 N 85 54 W 75 (coastal lowland) 2,300
/
o
/
o
Poptun, Guatemala 16 20 N 89 25 W 500 (inland highland) n
/
/
o
o
/
o
o
Santa Carlos, Honduras 15 18 N 86 30 W 350 – 450 n
/
o
o
/
/
Culmi, Honduras 15 06 N 85 37 W 550 (inland highland) 1,500
/
/
o
o
Limones, Honduras 14 03 N 86 42 W 700 (inland highland) 660
o
Santa Clara, Nicaragua 13 48 N 86 12 W 700 (inland highland) 1,500
o
/
/
o
Guatemala 16 20 N 89 25 W n 1,700
o
/
/
o
/
Lololo, Fiji Island 17 35 N 177 32 E 35.1 (lowland) n
/
o
P. caribaea var. caribaea
/
o
Pinar del, Rio, Cuba 22 49 N 82 57 W n n
o
/
P. caribaea var. bahamensis
o
o
Andros Island, Bahama 25 02 N 78 06 W 3 (lowland) n
/
/
n = ไม่มข้อมูล
ี

ทมา : โครงการปรบปรงพันธ์ไม้สน จังหวัดเชยงใหม่
ุ
ี
ั
ี
ุ

47



่
่
่
้
์
ิ
ื
ตารางที 25 พ นที แหลงอนุรักษพันธุกรรมในถิ นอื นของไมสนคารเบีย ในหนวยงานตางๆ ของ
ั
โครงการปรบปรุงพันธุไมสน
้
์

ิ
ี
่
ถิ นกําเนด พื นท (ไร)
ิ
ห้วยบง แม่สะนาม หนองกระทง แม่แตง
P. caribaea
var. hondurensis
Alamicamba 129 - - 62
La Mosquitia 180 - 80 60
La Brea 15 - 27 -
Guanaga 3 - - -

Poptun 160 - 115 -

Santa Carlos 31 - - -

Culmi 160 - 212 100
Limones 250 160 80 -

Santa Clara 43 - 50 -

Guatemala - 100 - -
Lololo (Mt. Pine Ridge) - - 62 -

P. caribaea

var. caribaea
Pinar del Rio - 65 - -

P. caribaea

var. bahamensis

Andros Island - 0.6 - -
รวม 971 325.6 626 222

รวมทั งหมด 2,144.6 ไร่
ทมา : สมยศ (2530)
ี

48



่
้
ื
การคัดเลอกแมไม (Plus tree selection)
ื
ิ
ี
ุ
ั
ุ
โครงการปรบปรงพันธ์ไม้สน ได้ทําการคัดเลอกแม่ไม้สนคารเบยจากแปลงทดสอบ
ุ
ึ
ุ
ถิ นกําเนด สวนผลิตเมล็ด แปลงทดสอบชนดพันธ์ไม้ และสวนอนรกษ์พันธ์จํานวน 350 แม่ไม้ ซงเปนแม่
็
ิ
ุ
ิ
ั

่
ไม้ทมีถิ นกําเนดเดมจากตางประเทศ ได้แก Alamicamba ประเทศนคารากัว, Rio Coco ประเทศนคารา
ิ
ี
ิ
ิ
ิ
่
ิ
ู
ั
กัว, Karawala ประเทศนคารากัว, Poptun ประเทศกัวเตมาลา, Limones ประเทศฮอนดรส, Brus
ู
ั
ู
ู
ั
ั
ประเทศฮอนดรส, Santa Clara ประเทศฮอนดรส, Potosi ประเทศฮอนดรส, Cayo – Mountain Pine
ั
ู
ี
ั
Ridge ประเทศฮอนดรส และ Bowenia รฐควีนส์แลนด์ ประเทศออสเตรเลีย (ตารางท 26)

ิ
้
ั
์
้
ตารางที 26 แมไมสนคารเบียที ทําการคัดเลือกในโครงการปรบปรุงพันธุไมสน
่

Plus Tree no. Origin Origin Seed No.
(V.no) Location Provenance (S.no)
์
์
ิ
ิ
(เบอรแม่ไม้) (สถานท) ี (ถิ นกําเนดเดม) (เบอรเมล็ดเดิม)
V.2/01-V.2/10 Provenance Trial of P. caribaea, 1972, Huey Bong, Chiang Mai Alamicamba, Nicaragua S.2007
V.2/11-V.2/20 Provenance Trial of P. caribaea, 1972, Chumporn Alamicamba, Nicaragua S.2007
V.2/21-V.2/30 Provenance Trial of P. caribaea, 1972, Huey Bong, Chiang Mai Rio Coco, Nicaragua S.2008
V.2/31-V.2/40 Provenance Trial of P. caribaea, 1972, Chumporn Rio Coco, Nicaragua S.2008
V.2/41-V.2/50 Provenance Trial of P. caribaea, 1972, Huey Bong, Chiang Mai Poptun, Guatemala S.2009
V.2/51-V.2/60 Provenance Trial of P. caribaea, 1972, Huey Bong, Chiang Mai Limones, Honduras S.2019
V.2/61-V.2/65 Spices trial, (UNDP), Baw Luang, Chiang Mai - -
V.2/66-V.2/70 Spices trial, (UNDP), Huey Ta, Srisaket - -
V.2/71-V.2/80 Provenance Trial of P. caribaea, 1972, Chumporn Brus, Honduras S.2021
V.2/81-V.2/90 Provenance Trial of P. caribaea, 1972, Huey Bong, Chiang Mai Potosi, Honduras S.2023
V.2/91-V.2/100 Provenance Trial of P. caribaea, 1972, Chumporn Potosi, Honduras S.2023
V.2/101 Provenance Trial of P. caribaea, 1972, Chumporn Rio Coco, Nicaragua S.2008
V.2/102-V.2/103 Provenance Trial of P. caribaea, 1972, Chumporn Alamicamba, Nicaragua S.2007
V.2/104 Provenance Trial of P. caribaea, 1972, Chumporn Potosi, Honduras S.2023
V.2/105 Provenance Trial of P. caribaea, 1972, Chumporn Rio Coco, Nicaragua S.2008
V.2/106-V.2/107 Provenance Trial of P. caribaea, 1972, Chumporn Brus, Honduras S.2021
V.2/108 Provenance Trial of P. caribaea, 1972, Huey Bong, Chiang Mai Rio Coco, Nicaragua S.2008
V.2/109 Provenance Trial of P. caribaea, 1972, Huey Bong, Chiang Mai Limones, Honduras S.2019
V.2/110 Provenance Trial of P. caribaea, 1972, Huey Bong, Chiang Mai Alamicamba, Nicaragua S.2007
V.2/111 Provenance Trial of P. caribaea, 1972, Huey Bong, Chiang Mai Rio Coco, Nicaragua S.2008
V.2/112 Provenance Trial of P. caribaea, 1972, Huey Bong, Chiang Mai Potosi, Honduras S.2023
V.2/113-V.2/114 Provenance Trial of P. caribaea, 1972, Huey Bong, Chiang Mai Alamicamba, Nicaragua S.2007
V.2/115 Provenance Trial of P. caribaea, 1972, Huey Bong, Chiang Mai Rio Coco, Nicaragua S.2008
V.2/116 Provenance Trial of P. caribaea, 1972, Huey Bong Chiang Mai Limones, Honduras S.2019
V.2/117 Provenance Trial of P. caribaea, 1972, Huey Bong, Chiang Mai Poptun, Guatemala S.2009

49



V.2/118-V.2/119 Provenance Trial of P. caribaea, 1972, Huey Bong, Chiang Mai Potosi, Honduras S.2023
V.2/120 Provenance Trial of P. caribaea, 1972, Huey Bong, Chiang Mai Limones, Honduras S.2019
V.2/121 Provenance Trial of P. caribaea, 1972, Huey Bong, Chiang Mai Alamicamba, Nicaragua S.2007
V.2/122-V.2/125 Provenance Trial of P. caribaea, 1972, Chumporn Poptun, Guatemala S.2012
V.2/126-V.2/129 Provenance Trial of P. caribaea, 1972, Chumporn Karawala, Nicaragua S.2017
V.2/130 Provenance Trial of P. caribaea, 1972, Chumporn Potosi, Honduras S.2023
V.2/131-V.2/134 Provenance Trial of P. caribaea, 1972, Chumporn St. Clara, Br. Honduras S.2025
V.2/135-V.2/138 Provenance Trial of P. caribaea, 1972, Huey Bong, Chiang Mai Karawala, Nicaragua S.2006
V.2/139-V.2/142 Provenance Trial of P. caribaea, 1972, Huey Bong, Chiang Mai Brus, Honduras S.2021
V.2/143-V.2/144 Seedling Seed Orchard of P. caribaea, 1971, Huey Bong, Chiang Mai Cayo, Mt. Pine Ridge, S.2003
Honduras
V.2/145 Seedling Seed Orchard of P. caribaea, 1971, Huey Bong, Chiang Mai Bowenia, Queensland S.2002
V.2/146 Seedling Seed Orchard of P. caribaea, 1971, Huey Bong, Chiang Mai Cayo, Mt. Pine Ridge, S.2003
V.2/147-V.2/148 Seedling Seed Orchard of P. caribaea, 1971, Huey Bong, Chiang Mai Honduras
Bowenia, Queensland S.2002
V.2/149-V.2/150 Seedling Seed Orchard of P. caribaea, 1971, Huey Bong, Chiang Mai Cayo, Mt. Pine Ridge, S.2003
V.2/151-V.2/304 Gene Conservation of P. caribaea, 1978, Huey Bong, Chiang Mai Limones, Honduras S.2041
V.2/305-V.2/350 Gene Conservation of P. caribaea, 1978, Huey Bong, Chiang Mai Limones, Honduras S.2041



ทมา : โครงการปรบปรงพันธ์ไม้สน จังหวัดเชยงใหม่
ี
ี
ั
ุ
ุ

การทดสอบสายพันธุ (Progeny trial)
์


การทดสอบสายพันธ์ของไม้สนคารเบยแปลงแรกได้ทําการปลูกในป พ.ศ. 2523 เปน
ิ
ุ
ี
็
ี
แปลงทดสอบสายพันธ์นานาชาต โดยนําเมล็ดจากแม่ไม้ในสวนผลิตเมล็ดไม้แหล่งตางๆ จาก
ิ
ุ
่
Queensland ประเทศออสเตรเลีย ได้แก Byfield, Toolara, Kennedy Seed Orchard และ Cardwell และ
่
ิ
จากประเทศฮอนดรส, ฟจ และ Malalo Manga Seed Orchard ประเทศคองโก รวมทั งหมด 90 สายพันธ์ ุ
ั
ู
ิ
็
ิ
ุ
ี
ุ
(Families) โดยแปลงทดสอบสายพันธ์น เปนแปลงทดสอบสายพันธ์แบบเปด (Half – sib progeny test)
(ตารางท 27)
ี

50



์
้
ิ
ี
ตารางที 27 แหลงกําเนิด (Origin) แมไมสนคารเบียที นํามาปลูกทดสอบสายพันธุในป พ.ศ. 2523
่
่
้
้
ี
ที สถานีทดลองปลูกพรรณไมหวยบง จังหวัดเชยงใหม ่

ิ
เบอรแม่ไม้ แหล่ง ถิ นกําเนดเดิม L = Lowland
์
(Family No.) (Provenance) (Origin) H = Highland
2050, 2148 Byfield, Queensland, Australia Beenburrum L
2052, 2055 Byfield, Queensland, Australia Tuan Toolara L
2057-2062, 2064, 2066, Byfield, Queensland, Australia Byfield L
2069-2071, 2081-2088,

2092-2095, 2097, 2098,
2100, 2111-2117

2073, 2076, 2150, 2151 Kennedy Seed Orchard, Queensland Byfield L
2074, 2075 Byfield, Queensland, Australia Byfield L
2072, 2078 Byfield, Queensland, Australia Kennedy / Cardwell L

2079 Byfield, Queensland, Australia Atherton Table Land H
2080 Toolara, Queensland, Australia Tuan Toolara L

2101, 2103, 2106, 2107, Cardwell, Queensland, Australia Kennedy / Cardwell L
2109, 2118-2121
2122-2125, 2127-2134, Honduras rep. Honduras H

2137, 2139
2141 Fiji, Island Fiji, Drasa Seed Orchard L

2145 Fiji, Island Fiji, Nausori Highland H
2153 Byfield, Queensland, Australia Maekay – proserpine L
2154 Kennedy Seed Orchard, Queensland Kennedy / Cardwell L

2155 Malalo, Manga Seed Orchard, Congo Congo H
2160, 2162, 2163, 2165, Queensland, Australia Byfield L

2166, 2169, 2187
2173, 2174, 2179, 2182 Queensland, Australia Kennedy / Cardwell L
2184 Queensland, Australia Tuan Toolara L


ี
ทมา : โครงการปรบปรงพันธ์ไม้สน จังหวัดเชยงใหม่
ั
ุ
ี
ุ

51



ิ
ี
การประเมินผลได้ดําเนนการในป พ.ศ. 2542 เมื อต้นไม้มีอายุ 19 ป โดยประเมินจาก
ี
ู
ิ
ี
ลักษณะการเจรญเตบโตทางความสงและเส้นผ่าศูนย์กลางทระดับอก ความตรงเปลาของลําต้น และการ
ิ
ิ
ิ

่
ี
ี
ู
แตกงาม โดยแยกถิ นกําเนดจากพื นทระดับสง 17 Families และถิ นกําเนดจากพื นทระดับตํา 73 Families
ี
ี
ในการพิจารณาคัดเลือก Families โดยใช้คาดัชนความสําคัญ (RIVI) พบว่า Family ทดทสด จากพื นท ี
ี
ี
ุ
่
ี
ระดับสง คอ 2155 ซงมีถิ นกําเนดจาก Malalo, Manga Seed Orchard ประเทศคองโก สวน Family ทดท ี

ึ
ี
ู
ื
่
ิ
ึ

ิ
ุ
ี
ี

สดจากพื นทระดับตํา คอ 2153 ซงมีถิ นกําเนดจาก Byfield, Queensland ประเทศออสเตรเลย ในการคัด
ื
ี
เลอก Families ทมีลักษณะไม่ดออก เพื อการทํา Genetic thinning นั นควรเลือกจาก Families ในอันดับ
ี
ื
ึ
ี
ล่างข นมาจาก ตารางท 28 และ 29

ื
ํ
้
ตารางที 28 คาดัชนีความสาคัญของไมสนคารเบียจากพนที ระดับสูงในแหลงทดสอบสายพันธุ ์
่
ิ
่

แปลงปลูกป พ.ศ. 2523 ที สถานีทดลองปลูกพรรณไมหวยบง จังหวัดเชยงใหม เมออายุ 19 ป
ี
่
้
ี
ื
้
ี

No. R.H R.DBH R.STR RIVI
2155 108.09 119.24 115.71 114.35
2079 106.66 110.27 112.90 109.94
2145 103.74 112.01 110.36 108.70
2139 101.02 106.93 112.29 106.75
2130 100.15 102.66 103.46 102.09
2129 99.49 101.06 101.42 100.66
2137 102.56 98.61 97.97 99.72
2123 97.59 97.42 102.76 99.26
2133 98.07 101.19 96.99 98.75
2131 98.15 95.98 98.38 97.50
2132 99.86 93.54 96.29 96.56
2125 98.53 94.91 91.64 95.03
2122 99.75 95.28 89.25 94.76
2127 97.28 94.43 92.20 94.64
2124 96.18 91.06 95.58 94.27
2128 98.03 93.52 89.81 93.78
2134 94.86 91.90 92.98 93.25

ทมา : คณต และคณะ (2542)
ิ
ี

52



้
่
ํ
ิ
์
่

ื
ตารางที 29 คาดัชนีความสาคัญของไมสนคารเบียจากพนที ระดับตํ า ในแหลงทดสอบสายพันธุ
้
้
ี
แปลงปลูกป พ.ศ. 2523 ที สถานีทดลองปลูกพรรณไมหวยบง จังหวัดเชยงใหม ่
ี
เมออายุ 19 ป ี
ื

No. R.H R.DBH R.STR RIVI No. R.H R.DBH R.STR RIVI
2153 111.05 112.79 107.67 110.51 2093 104.05 96.95 100.97 100.66
2088 110.92 107.29 104.38 107.53 2059 96.79 100.44 104.38 100.53
2174 111.04 110.56 100.96 107.52 2064 98.08 100.68 102.40 100.39
2073 107.20 107.84 107.25 107.43 2121 100.88 95.39 104.08 100.12
2116 108.58 110.48 102.16 107.07 2103 98.14 95.40 106.71 100.09
2094 108.53 106.04 104.58 106.39 2169 100.16 103.12 96.60 99.96
2163 103.42 111.64 103.90 106.32 2085 95.39 98.57 105.75 99.90
2077 102.18 113.52 103.18 106.30 2114 99.65 99.26 100.73 99.88
2055 104.26 107.17 106.53 105.99 2158 95.19 98.48 105.64 99.77
2092 104.27 108.74 104.92 105.98 2069 98.47 103.71 95.70 99.29
2151 104.09 108.92 104.80 105.93 2052 101.74 99.30 96.72 99.26
2076 104.63 106.23 106.71 105.86 2081 101.97 103.55 91.39 98.97
2154 102.96 103.14 111.08 105.73 2187 98.13 94.88 103.69 98.90
2084 108.03 105.97 103.12 105.71 2165 97.27 94.88 103.90 98.68
2119 102.44 108.74 104.62 105.27 2100 93.67 104.06 98.21 98.65
2173 106.24 106.94 102.46 105.21 2087 96.76 96.90 100.79 98.15
2070 100.69 111.14 103.60 105.15 2074 100.81 96.74 96.30 97.95
2141 105.37 106.07 103.78 105.07 2109 97.20 89.72 105.28 97.40
2062 107.12 101.55 104.86 104.51 2058 98.04 99.31 92.35 96.57
2083 103.69 106.45 102.58 104.24 2060 93.29 93.20 102.64 96.38
2065 105.81 104.19 100.85 103.62 2150 92.99 90.89 104.14 96.01
2075 103.24 103.96 101.92 103.04 2115 93.69 97.29 94.80 95.26
2097 101.95 109.65 97.44 103.01 2061 98.36 90.88 96.42 95.22
2118 101.57 106.24 99.95 102.59 2098 98.13 91.13 94.80 94.69
2160 105.30 107.37 94.44 102.37 2179 98.12 90.47 94.50 94.37
2112 97.50 108.61 100.31 102.14 2057 99.12 94.87 88.76 94.25
2166 99.78 100.75 105.64 102.06 2111 93.01 91.73 97.56 94.10
2086 103.14 98.87 103.84 101.95 2050 93.17 95.30 92.89 93.78
2066 99.62 101.24 104.44 101.77 2078 91.47 86.63 98.81 92.30
2157 99.82 99.73 104.14 101.23 2082 92.82 89.87 93.90 92.20
2113 102.15 101.14 100.37 101.22 2101 90.31 85.10 91.99 89.13
2080 103.81 95.85 103.90 101.18 2106 91.14 88.12 87.44 88.90
2148 102.35 99.12 101.86 101.11 2095 87.26 90.94 86.90 88.37
2071 97.58 102.09 103.48 101.05 2182 92.27 81.81 88.76 87.61
2107 101.78 103.62 97.08 100.83 2162 89.38 84.99 86.48 86.95
2117 104.41 102.45 95.58 100.81 2120 83.46 78.67 80.62 80.92
2184 103.08 100.69 98.63 100.80

ทมา : คณต และคณะ (2542)
ิ
ี

53



ิ
ั
่
ี
ิ
ี
ตอมาในป พ.ศ. 2524 ได้มีการทดสอบสายพันธ์ไม้สนคารเบยนานาชาต โดยได้รบการ
ุ
่
่
ุ
ุ
สนับสนนเมล็ดจากสถาบันปาไม้แหงสหราชอาณาจักร (OFI) จํานวน 88 สายพันธ์ ซงเปนแปลงทดสอบ
็

ึ
สายพันธ์แบบเปดอีกเชนกัน (ตารางท 30)
ี
ิ
ุ
่

้
์
ี
ตารางที 30 ถิ นกําเนิดของไมสนคารเบียที นํามาปลูกทดสอบสายพันธุในป พ.ศ. 2524
ิ
ที สถานีทดลองปลูกพรรณไมหวยบง จังหวัดเชยงใหม ่
้
ี
้

ิ
ชนดไม้ รหัสต้นไม้ ถิ นกําเนด
ิ
(Species) (Family No.) (Provenance)
ิ
สนคารเบีย 2208, 2209, 2210, 2211, 2212, 2213, Los Limones, Honduras (LOS)
(Pinus caribaea 2214, 2215, 2216, 2217, 2218, 2219,
High land 2220, 2221, 2222, 2223
จํานวน 48 Families 2224, 2225, 2226, 2227, 2228, 2229, Culmi, Honduras (CUL)
2230, 2231
2248, 2249, 2250, 2251, 2252, 2253, Mountain Pine Ridge, Belize, (MPR)
2254, 2255, 2256, 2257, 2258, 2259,
2260, 2261, 2262, 2263
2268, 2269, 2270, 2271, 2272, 2273, Queensland, Australia (QUE)
2274, 2275
สนคารเบีย 2047 Fiji, Island (FIJ)
ิ
(Pinus caribaea 2188, 2189, 2190, 2191, 2192, 2193, Karawala, Nicaragua (KAR)

Low Land) 2194, 2195, 2196, 2197, 2198, 2199,
จํานวน 40 Families 2200, 2201, 2202, 2203
2204, 2205, 2206, 2207 Alamicamba, Nicaragua (ALA)

2232, 2233, 2234, 2235, 2236, 2237, Guanaja, Honduras (GUA)
2238, 2239, 2240, 2241, 2242, 2243,
2244, 2245, 2246, 2247

2264, 2265 Araslaya, Honduras (ARA)
2267 Riotwas, Honduras (RIO)


ี
ิ
ทมา : ปรญญา และสาโรจน์ (2542)

54



ิ
ี
การประเมินผลได้ดําเนนการในป พ.ศ. 2542 เมื อต้นไม้มีอายุ 18 ป โดยประเมินจาก
ี
ลักษณะการเจรญเตบโตทางความสงและเส้นผ่าศูนย์กลางทระดับอก ความตรงเปลาของลําต้น และการ
ิ
ิ
ู
ี
ี
ิ
่
ี
ู
็
ิ

แตกงาม โดยแยกเปนถิ นกําเนดจากพื นทระดับสง 48 Families และถิ นกําเนดจากพื นทระดับตํา 40
ี
Families ในการพิจารณาคัดเลือก Family โดยใช้ดัชนความสําคัญ (RIVI) พบว่า Family ทดทสดจากพื นท ี
ุ
ี
ี
ี
ื
ู
่
ระดับสง คอ 2272 ซงมีถิ นกําเนดจาก Queensland ประเทศออสเตรเลีย สวน Family ทดทสดจากพื นท ี

ุ
ึ
ี
ิ
ี
ี
ิ
ิ
ึ

ระดับตําคอ 2199 ซงมีถิ นกําเนดจาก Karawala ประเทศนคารากัว ในการคัดเลือก Families ทมีลักษณะ

ี
ื
ี
ี
ึ
ไม่ดออก เพื อทํา Genetic thinning นั น ควรเลือกจาก Families ในอันดับล่างข นมาจากตารางท 31
ี
ิ
ี
การทดสอบสายพันธ์ไม้สนคารเบย ได้ดําเนนการอีกคร ังในป พ.ศ. 2535 ทสถาน ี
ุ
ี
ิ
็
ี
ทดลองปลูกพันธ์ไม้ห้วยบง จังหวัดเชยงใหม่เปนการทดสอบสายพันธ์แบบเปด โดยใช้เมล็ดจากแม่ไม้
ุ
ุ
ิ

ั
ู
ิ
ึ
ุ
ิ
ุ
ของโครงการปรบปรงพันธ์ไม้สน ซงมีถิ นกําเนดเดมจาก Limones ประเทศฮอนดรส จํานวน 70
ั
ิ
ี
ิ
Families ประเมินผลเมื อป พ.ศ. 2542 เมื อต้นไม้มีอายุ 7 ป โดยประเมินจากลักษณะการเจรญเตบโตทาง
ี
ู
ความสงและเส้นผ่าศูนย์กลางทระดับอก ความตรงเปลาของลําต้น การแตกงาม และลักษณะ Foxtail ใน
่
ี
ี
่
่
ี
ื
การพิจารณาคัดเลอก Families โดยใช้คาดัชนความสําคัญ (RIVI) พบว่า Family ท 235 มีลักษณะเดนท ี
สด ซงในการคัดเลือก Families ทมีลักษณะไม่ดออกเพื อทํา Genetic thinning นั น ควรเลือกจาก Families
ี
ึ
ี
ุ

ในอันดับล่างๆข นมาจากตารางท 32
ี
ึ

55



ี
่
ํ
ิ
ตารางที 31 คาดัชนีความสาคัญของไมสนคารเบีย ในแปลงทดสอบสายพันธุแปลงปลูกป
้
์
้
่
ื
ี
้
พ.ศ. 2524 ที สถานีทดลองปลูกพรรณไมหวยบง จังหวัดเชียงใหม เมออายุ 18 ป

NO R.H R.DBH R.STR R.FKP R.SUR RIVI NO R.H R.DBH R.STR R.FKP R.SUR RIVI
2272 118.62 124.79 119.19 100.78 127.41 118.16 2213 108.41 99.31 105.31 103.27 87.87 100.84
2223 108.79 101.94 108.63 99.71 153.78 114.57 2211 103.00 108.83 102.35 104.77 83.48 100.48
2270 116.57 115.63 121.34 104.77 114.23 114.51 2198 102.07 106.03 99.75 104.77 87.87 100.10
2253 105.75 105.34 110.81 101.65 144.99 113.71 2259 105.70 102.69 107.61 100.41 83.48 99.98
2257 113.12 120.83 111.10 100.78 114.23 112.01 2221 105.41 94.72 103.90 102.28 92.27 99.71
2273 108.65 103.69 117.78 101.03 123.02 110.83 2251 92.03 97.78 96.56 92.42 118.63 99.48
2262 110.94 109.33 115.99 103.70 109.84 109.96 2204 105.01 101.67 102.42 102.28 83.48 98.97
2256 108.76 114.57 106.59 100.84 117.89 109.73 2189 103.53 93.85 97.52 97.29 101.05 98.65
2218 108.62 107.17 111.70 104.77 115.33 109.52 2200 89.82 87.58 85.79 100.78 127.41 98.28
2250 113.16 114.58 112.79 100.71 105.45 109.34 2242 94.15 91.01 96.98 101.13 107.64 98.18
2274 106.79 97.99 108.93 103.32 128.15 109.03 2196 94.05 92.56 97.15 100.78 105.45 98.00
2268 106.70 121.84 106.87 91.05 118.63 109.02 2233 90.49 103.97 87.58 101.03 105.45 97.70
2261 110.26 103.22 100.64 97.79 131.81 108.74 2236 92.97 107.19 97.97 104.77 83.48 97.27
2249 108.84 110.37 109.10 101.13 112.77 108.44 2231 102.99 92.98 101.31 97.91 87.87 96.61
2220 110.51 98.21 106.87 98.53 127.41 108.31 2201 98.06 96.44 95.52 104.77 87.87 96.53
2252 114.42 120.46 109.25 94.54 101.05 107.94 2245 86.62 105.38 88.54 100.78 101.05 96.47
2258 106.36 110.10 107.10 101.40 114.23 107.84 2209 99.26 98.29 103.53 102.90 74.69 95.74
2228 102.00 97.35 95.90 103.27 140.59 107.82 2269 122.20 96.02 124.68 104.77 30.76 95.69
2255 101.52 97.48 105.03 104.77 128.15 107.39 2241 95.13 93.37 93.74 99.16 96.66 95.61
2199 99.77 103.36 93.51 99.03 140.59 107.25 2238 99.59 101.82 92.03 104.77 79.08 95.46
2254 115.44 113.77 112.51 97.04 96.66 107.08 2225 95.03 89.61 100.56 99.78 92.27 95.45
2227 104.14 96.86 101.31 104.77 127.41 106.90 2248 109.69 107.22 97.22 94.79 65.90 94.97
2271 115.20 112.39 118.23 104.77 79.08 105.93 2265 89.04 100.08 89.23 95.60 99.95 94.78
2226 104.25 94.81 106.13 100.78 123.02 105.80 2235 85.56 95.78 84.24 101.03 105.45 94.41
2217 101.73 93.37 103.80 104.77 123.02 105.34 2234 80.74 93.04 87.72 90.55 118.63 94.14
2192 109.66 103.04 98.63 104.77 109.84 105.19 2232 83.39 96.13 83.49 97.29 109.84 94.03
2229 99.99 97.64 99.08 101.40 127.41 105.11 2194 95.14 102.29 97.22 104.77 70.30 93.95
2210 105.66 105.07 110.44 98.91 105.45 105.10 2207 95.97 90.53 101.53 104.77 74.69 93.50
2224 100.84 97.30 98.11 100.78 127.41 104.89 2214 105.80 94.92 98.71 101.03 65.90 93.27
2237 109.00 113.18 92.77 102.90 105.45 104.66 2208 104.59 98.33 101.68 97.29 61.51 92.68
2047 104.94 106.91 103.14 98.07 108.75 104.36 2244 88.98 99.44 86.69 99.28 87.87 92.45
2230 110.51 108.27 105.02 101.03 96.66 104.30 2267 91.53 90.30 94.26 102.28 83.48 92.37
2275 109.77 105.77 115.33 104.77 84.58 104.04 2205 103.43 99.38 92.47 104.77 61.51 92.31
2188 96.67 92.85 95.74 102.90 131.81 103.99 2215 96.10 86.96 93.95 104.77 76.89 91.73
2263 97.05 98.27 102.94 97.91 118.63 102.96 2246 81.30 92.86 85.50 89.55 105.45 90.93
2219 103.39 91.77 106.50 100.41 109.84 102.38 2193 89.62 88.50 83.99 101.86 87.14 90.22
2191 103.69 96.93 106.50 104.77 99.95 102.37 2216 93.77 99.21 97.97 99.78 57.12 89.57
2197 96.65 94.00 96.85 101.03 123.02 102.31 2243 69.70 98.28 84.61 89.18 101.05 88.56
2239 96.80 102.41 105.81 98.66 107.64 102.26 2203 89.50 96.44 88.32 97.29 70.30 88.37
2212 107.25 105.32 94.63 100.41 101.05 101.73 2240 77.79 100.21 75.70 86.06 87.87 85.53
2222 107.23 105.64 105.76 104.77 83.48 101.38 2247 91.45 93.01 84.61 101.03 57.12 85.44
2260 109.28 101.47 105.12 98.66 92.27 101.36 2190 81.15 71.97 92.77 104.77 70.30 84.19
2206 101.87 98.70 108.36 101.03 96.66 101.32 2264 88.11 77.57 91.95 96.91 61.51 83.21
2195 93.49 94.62 91.21 103.27 123.02 101.12 2202 37.49 57.82 62.34 52.39 30.76 48.16
ทมา : ปรญญา และสาโรจน์ (2542)
ี
ิ

56



ํ
้
ิ
่
์
ี
ตารางที 32 คาดัชนีความสาคัญของไมสนคารเบียในแปลงทดสอบสายพันธุแปลงปลูกป พ.ศ. 2535
้
่
้
ที สถานีทดลองปลูกพรรณไมหวยบง จังหวัดเชียงใหม เมออายุ 7 ป
ื
ี

No. R.H R.DBH R.STR R.FKP RIVI No. R.H R.DBH R.STR R.FKP RIVI
235 111.22 114.08 114.25 101.53 110.27 282 98.12 97.87 102.50 101.53 100.01
287 109.09 110.36 114.80 103.38 109.41 259 105.11 102.19 93.80 98.58 99.92
156 112.70 113.17 108.51 101.90 109.07 303 102.84 94.90 100.47 100.06 99.56
284 107.81 98.69 127.02 101.53 108.76 220 102.30 101.92 93.62 100.06 99.47
166 108.36 108.77 115.64 99.69 108.11 263 98.64 97.82 102.04 98.21 99.18
157 115.78 110.62 104.63 99.07 107.53 151 100.64 97.99 96.02 101.53 99.05
265 104.08 106.04 118.97 100.43 107.38 251 104.35 92.48 96.02 102.64 98.87
281 106.18 112.19 112.12 98.95 107.36 245 99.36 100.44 95.47 99.69 98.74
236 102.73 104.42 117.95 101.53 106.66 158 93.20 97.22 103.52 100.06 98.50
180 101.17 101.28 116.84 103.38 105.67 199 97.73 102.04 92.23 101.90 98.48
174 105.44 107.36 105.83 101.90 105.13 160 100.19 93.10 99.91 100.06 98.32
194 109.67 117.12 96.02 97.47 105.07 210 89.49 100.98 102.41 100.06 98.23
262 103.00 104.94 106.11 103.38 104.36 203 96.16 94.18 101.02 100.06 97.86
290 105.90 107.28 105.09 98.95 104.30 252 106.73 98.93 84.65 100.43 97.69
188 104.67 101.43 106.94 103.38 104.11 189 94.72 94.89 96.76 103.38 97.44
159 100.59 108.41 106.20 100.92 104.03 177 93.27 99.15 101.85 95.38 97.41
184 101.03 103.03 108.24 103.38 103.92 321 97.22 102.47 92.23 96.98 97.23
197 107.28 104.74 104.35 98.95 103.83 179 91.25 96.11 98.80 100.43 96.65
248 106.88 102.29 106.85 98.46 103.62 304 97.71 95.23 92.14 100.06 96.28
234 103.90 106.68 102.96 100.92 103.62 244 97.91 95.87 90.20 100.06 96.01
349 107.96 101.68 104.07 100.06 103.44 190 95.00 95.68 92.69 98.21 95.40
205 105.54 110.47 96.30 100.43 103.18 183 91.03 95.73 95.65 98.21 95.16
267 102.58 100.50 107.13 101.90 103.03 274 91.85 96.47 89.92 101.90 95.04
169 104.01 98.20 106.85 101.90 102.74 228 95.45 98.98 85.85 98.21 94.62
240 108.12 106.15 94.45 100.06 102.19 279 94.05 94.62 89.27 99.07 94.25
165 97.75 103.79 110.83 95.26 101.91 334 92.10 89.67 91.58 101.53 93.72
231 108.02 104.97 100.00 94.52 101.88 209 94.92 95.20 78.91 99.44 92.12
298 104.56 97.71 104.26 100.92 101.86 212 89.10 89.81 92.23 97.23 92.09
173 98.67 95.47 109.35 101.90 101.35 206 88.06 93.36 81.59 103.38 91.60
215 107.20 99.53 96.58 101.90 101.30 273 94.64 96.46 77.89 95.26 91.06
182 96.14 94.94 113.23 100.43 101.18 254 88.09 86.52 89.73 99.69 91.01
289 105.73 103.38 92.69 101.53 100.83 243 86.66 93.69 84.92 98.58 90.96
295 99.99 101.28 105.55 96.00 100.70 283 90.61 96.26 80.11 95.38 90.59
198 100.86 100.50 103.33 97.84 100.64 230 89.26 84.68 89.83 96.61 90.09
207 95.68 92.28 109.53 103.38 100.22 224 81.97 83.31 90.66 96.00 87.98

ทมา : สาโรจน์ และคณะ (2544)
ี

57



่
์
แหลงผลิตเมล็ดพันธุ (Seed production area)

ิ
แหล่งผลิตเมล็ดพันธ์ไม้สนคารเบย ได้ดําเนนการปลูกในป พ.ศ. 2514 ทสถานทดลอง
ุ
ี
ิ
ี
ี
ี
ี
ื
่
ี
ปลูกพรรณไม้ห้วยบง จังหวัดเชยงใหม่ เน อท 10 ไร โดยได้เมล็ดจาก Bowenia, Queensland, Australia
ิ
ิ
่
(2002) และ Cayo, Mt. Pine Ridge, Br. Honduras (2003) เร มให้ผลผลตเมล็ดตั งแตป พ.ศ. 2527 (เมื อต้น
ี
ุ
ั
ี
ไม้มีอายุ 13 ป) จนถึงปจจบันเฉลี ยปละประมาณ 2.08 ก.ก./ไร ่
ี

์
สวนผลิตเมล็ดพันธุ (Seed orchard)
ี
สวนผลตเมล็ดพันธ์ไม้สนคารเบย ได้ดําเนนการปลูกในป พ.ศ. 2520 ทสถานอนรกษ์
ิ
ี
ุ
ิ
ี
ุ
ั
ี
ิ
ิ
ี
ี
ุ
ี
่
พันธ์ไม้ปาอินทขล จังหวัดเชยงใหม่ โดยใช้ยอดไม้สนคารเบยจากแม่ไม้อายุ 5 ป ในแปลงทดลอง
ิ
ี
Provenance trial ทจังหวัดชมพร และห้วยบง จังหวัดเชยงใหม่ ทคัดเลือกมาทําการเปลี ยนยอดในแปลง
ี
ี
ุ
ปลูกทสถานอนรกษ์พันธ์ไม้ปาอินทขล จํานวน 100 clones ซงมีถิ นกําเนดเดม (origin) จากประเทศ
ิ
ิ

ึ
่
ั
ิ
ี
ุ
ุ
ี
ี
ี
ู
ิ
Nicaragua Honduras และ Guatemala ซงมีทั งถิ นกําเนดจากพื นทระดับสง และพื นทระดับตํา มีระยะ

ึ

ี
่
ุ
ี
ปลูก 6.4 x 6.4 เมตร เน อททั งหมด 27 ไร ในปจจบันแปลงทดลองน กําลังประสบปญหาการเข้ากันไม่ได้
ั
ื
ั
็
ิ
ุ
ิ
ของต้นตอกับยอดพันธ์ (Incompatability) ทําให้ยอดพันธ์เจรญเตบโตเรวกว่าและมีขนาดใหญ่กว่าต้นตอ
ุ
สวนผลิตแหงน ให้ผลผลิตเมล็ดเมื ออายุ 8 ป ประมาณ 0.11 ก.ก./ไร (อําไพ และคณะ, 2541)
ี
่
่
ี

58





























































์
ั
ภาพที 4 ขันตอนการปรบปรุงพันธุไมสนคารเบีย
ิ
้
ทมา : กรมปาไม้ (2526)
ี
่

59



์
4. สนโอคารปา และสนเทคูนูมานี



ี
์
ู
ู
การทดลองของไม้สนโอคารปา ในตอนแรกยังไม่ได้แยกไม้สนเทคนมานออกมา
ี
จนกระทั งในป พ.ศ. 2524 มีผู้นําเอาลักษณะบางอย่างทแตกตางกันแยกสนเทคนมานออกมาจากสน
ู
ู
ี
ี
่
โอคารปา ดังนั นในแปลงทดลองของไม้สนโอคารปาจงมีสนเทคนมานรวมอยู่ด้วย
์
์
ู
ู
ี
ึ

ิ
การทดสอบถิ นกําเนด (Provenance trial)
์
ิ
ิ
ิ
การทดสอบถิ นกําเนดของไม้สนโอคารปาได้ทดลองในระดับนานาชาตของถิ นกําเนด
ี
ิ
พันธ์ไม้ โดยโครงการปรบปรงพันธ์ไม้สน กรมปาไม้ รวมมือกับ OFI ควบคไปกับไม้สนคารเบย ในป
่
ุ
ู่
ี
ุ
ั
่
ุ
่
ื
ึ

ิ
พ.ศ. 2515 ซงมีการรวมมือกันระหว่าง 50 ประเทศ ทําการคัดเลอกแม่ไม้และเก็บเมล็ดจากถิ นกําเนดทั ว
่
ิ
โลกจํานวน 42 ถิ นกําเนด นําไปปลูกในประเทศตางๆ รวมทั งประเทศไทย โดยนําไปปลูกในสภาพพื นท ี
ทตางกันคอ ในพื นทระดับสงทสถานทดลองปลูกพรรณไม้ห้วยบง อําเภอฮอด จังหวัดเชยงใหม่ (เส้นรง
่
ู
ี
้
ุ
ี
ี
ี
ี
ื
ู
/
o
o
ี
ี

18 10 N, เส้นแวง 98 25 E ความสง 800 เมตรจากระดับนํ าทะเลปานกลาง) และในพื นทระดับตําทแปลง
/
/
o
ทดลองทาแซะ จังหวัดชมพร (เส้นรง 10 52 N, เส้นแวง 99 15 E ความสง 100 เมตรจากระดับนํ าทะเล
o
/
้
ุ
ุ
ู
่
ิ
์
ปานกลาง) โดยคัดเลือกถิ นกําเนดไม้สนโอคารปา จํานวน 12 ถิ นกําเนด ปลูกในจังหวัดเชยงใหม่ และ 5
ี
ิ
ถิ นกําเนด ปลูกในจังหวัดชมพร และในภายหลังแปลงทดลองทจังหวัดชมพรได้รบความเสยหายจากพายุ
ี
ี
ุ
ิ
ุ
ั
่
ี
ี
ี
เกย์ในป พ.ศ. 2532 คงเหลือแปลงทดลองทจังหวัดเชยงใหม่เพียงแหงเดยว
ี
ู
ี
์
ู
ิ
จากการเปรยบเทยบการเจรญเตบโตของไม้สนโอคารปาและสนเทคนมานในพื นท ี
ี
ี
ิ
ู
ิ
ี
ระดับสงทจังหวัดเชยงใหม่และพื นทระดับตําทจังหวัดชมพร เมื ออายุ 7 ป พบว่าไม้สนทั งสองชนดท ี
ี
ี

ี
ุ
ี
ื
ุ
ิ
จังหวัดชมพรมีความสง เส้นผ่าศูนย์กลาง และปรมาตรเหนอเปลือก มากกว่าจังหวัดเชยงใหม่ 1.7, 1.6
ี
ู
และ 5.6 เทาตามลําดับ (ตารางท 33) (Granhof, 1983d)
ี
่

60



่
ิ
ื
ี
ื

์
ตารางที 33 การเจรญเติบโตของสนโอคารปาในพนที ระดับสูง (จังหวัดเชยงใหม) และในพ นที ระดับตํ า
ี
ื
(จังหวัดชุมพร) เมออายุ 7 ป

ื
ิ
ี
ี
ิ
ู
ความสง เส้นผ่าศนย์กลาง ปรมาตรเหนอเปลือก ปรมาตรต้นทดทสดใน
ู
ุ
ี
(เมตร) (เซนตเมตร) (ลบ.ดม.) 3 ถ นกําเนด (ลบ.ดม.) 3
ิ
ิ
ิ
ี
ุ
ี
เชยงใหม ่ ชมพร เชยงใหม ่ ชมพร เชยงใหม ่ ชมพร เชยงใหม ่ ชมพร
ุ
ี
ุ
ุ
ี
คาเฉลย 7.14 12.08 9.73 15.73 35.41 197.50 50.35 302.00
่
ี
ชมพร : เชยงใหม เฉลย 1.7 1.6 5.6 6.0
ี
ุ
ี
่

ี
ทมา : Granhof (1983d)

์
เมื อพิจารณาเฉพาะไม้สนโอคารปา พบว่าผลการศึกษาเมื ออายุ 4 ป ถ นกําเนดจาก
ิ
ิ
ี
ี
ี
ิ
ิ
Dola Hill ประเทศแซมเบย และ Conacaste ประเทศกัวเตมาลา มีการเจรญเตบโตดทสดในพื นทระดับ
ี
ุ
ี
่
สง สวนในพื นทระดับตําถิ นกําเนด Canas ประเทศกัวเตมาลา, Siquatepeque ประเทศฮอนดรส และ
ิ
ู
ู
ี

ั
ิ
ิ
ุ
ี
Bucaral ประเทศกัวเตมาลา มีการเจรญเตบโตดทสด (Granhof, 1983d) และเมื ออายุ 25 ป สนโอคารปาท ี
ี
์
ี
ิ
ี
ิ
ิ
จังหวัดเชยงใหม่ พบว่าถ นกําเนดจาก Angeles ประเทศฮอนดรส และ Junquillo ประเทศนคารากัวมีการ
ั
ู
ิ
ี
ิ
เจรญเตบโตดทสด (ตารางท 34) (สมชาย และคณะ, 2540)
ี
ี
ุ
ิ
ี
ู
สําหรบไม้สนเทคนมาน พบว่าผลการศึกษาเมื ออายุ 4 ป ถิ นกําเนดจาก Rafael
ู
ั
ี
่
ี
ประเทศนคารากัว มีการเจรญเตบโตดทสดในพื นทระดับสง สวนในพื นทระดับตําถิ นกําเนด Camelias

ิ
ิ
ี
ู
ี
ี
ิ
ิ
ุ
ประเทศนคารากัว มีการเจรญเตบโตดทสด (Granhof, 1983d) และเมื ออายุ 25 ปพบว่า ไม้สนเทคนมาน ี
ู
ิ
ิ
ี
ู
ุ
ี
ี
ิ
ี
ุ
ี
ทจังหวัดเชยงใหม่ ถ นกําเนดจาก Camelias ประเทศนคารากัว มีการเจรญเตบโตดทสด (ตารางท 34)
ี
ี
ี
ิ
ิ
ิ
ิ
ิ
(สมชาย และคณะ, 2540)
ี
ี
ในแปลงทดลองถิ นกําเนดน ได้ปลูกไม้สนคารเบยเปรยบเทยบด้วย พบว่าสนโอคารปา
ี
ิ
ี
์
ิ
ิ
ิ
เมื ออายุ 7 ป ให้ผลผลิตด้านปรมาตรมากกว่าสนคารเบยแตไม่แตกตางกันมากนัก (ตารางท 35) (Granhof,
ี
่
ี
่
ี
1983d)

61



้
์
้
ตารางที 34 การเจรญเติบโตและการรอดตายของไมสนโอคารปาและไมสนเทคูนูมานี ในแปลงทดสอบ
ิ
ี
ถิ นกําเนิด แปลงปลูกป พ.ศ. 2515 ที จังหวัดชุมพรและจังหวัดเชยงใหม ่
ี

ี
ี
2516 (1 ป) 2519 (4 ป) 2540 Chiang Mai(25ป) ี
S. no Provenance, Country (cm) % (cm) (cm) (m) (cm)
H Survival H Dia H DBH
CP CM CP CM CP CM CP
S.3032 Dola Hill, Zambia - 33.0 - 95.0 - 206 - 21.94 24.63
*
S.3034 Camelias, Nicaragua - 37.3 - 94.6 - 208 - 23.17 29.23
S.3035 Camelias, Nicaragua 68.4 - 97.9 - 668 - 8.7 - -
*
S.3036 Canas, Guatemala 60.9 35.7 97.8 92.5 553 194 7.2 21.68 25.77
S.3038 Conacaste, Guatemala - 39.1 - 94.1 - 199 - 21.83 25.16
S.3039 Zapotillo, Honduras - 33.4 - 94 - 169 - 22.57 24.42
S.3040 Maraquito, Honduras 51.7 - 93.4 - 441 - 5.6 - -
S.3041 Junguillo, Nicaragua - 33.1 - 93.4 - 179 - 22.95 26.75
S.3042 Bonete, Nicaragua - 28.3 - 99.5 - 185 - 21.57 23.96
S.3043 Bucaral, Guatemala 53.1 34.7 90.1 98.4 - 194 6.2 22.28 24.44
S.3044 Angeles, Honduras - 30.4 - 95.8 - 187 - 23.37 25.33
S.3045 Zamorano, Honduras - 33.3 - 98.6 - 181 - 22.32 25.54
*
S.3046 Yucul, Nicaragua 60.0 37.0 95.0 94.5 669 218 9.2 22.24 27.92
S.3047 Lagunilla, Guatemala 44.8 28.4 97.8 99.5 445 167 5.5 21.82 22.36
*
S.3048 Rafael, Nicaragua - 36.8 - 97.0 - 220 - 21.77 26.63
S.3049 Siguatepeque, Honduras 56.0 31.4 94.7 93.6 529 147 5.9 20.61 23.01
S.3051 San Jose, Guatemala - 29.4 - 95.7 - 179 - 20.87 22.43
S.3052 Mt. Pine Ridge, Belize 72.5 - 96.6 - 695 - 9.5 - -
*
Mean of P. oocarpa 53.3 32.52 94.76 95.84 677.33 182.3 6.08 21.98 24.48
Mean of P. patula ssp. 66.97 37.03 96.5 95.37 492 215.3 9.13 22.39 27.93
tecunumanii
S.2007 Alamicamba, Nicaragua - 30.4 - 90.6 - 176 - 20.27 20.82
Overall Mean 58.4 33.2 95.4 95.4 561 188 7.2 21.85 24.02

หมายเหตุ

ี
ู
็
็
ี
* เปน Provenances ทแยกออกมาเปนไม้สนเทคนมาน (Pinus patula ssp. tecunumanii) เนอง
ู
ื
จากการทดลองของไม้สนโอคารปา ในตอนแรกยังไม่ได้แยกไม้สนเทคนมานออกมา จนกระทั งในป
์
ี
ี
ู
ู
ู
ู
พ.ศ. 2524 มีผู้นําเอาลักษณะบางอย่างทแตกต่างกันแยกสนเทคนมานออกมาจากสนโอคารปา ดังนั นใน
์
ี
ี
ึ
แปลงทดลองของไม้สนโอคารปาจงมีสนเทคนมานรวมอยู่ด้วย
์
ี
ู
ู

ี
ทมา : Granhof (1983d) ; สมชาย และคณะ (2540)

62



่
ิ
้
้
์
ิ
ตารางที 35 ผลผลิตดานปรมาตรของไมสนคารเบียและสนโอคารปา (ยังไมไดแยกสนเทคูนูมานี ออกมา)
้
่
ื
ื
ในพ นที ระดับสูง (จังหวัดเชียงใหม) และในพนที ระดับตํ า (จังหวัดชุมพร) เมออายุ 7 ป ี
ื


ี
ื
ิ
ิ
ชนด ปรมาตรเหนอเปลือก ปรมาตรต้นที ดทสดใน
ิ
ุ
ี
3
(ลบ.ดม.) ถิ นกําเนด (ลบ.ดม.)
3
ิ
เชยงใหม่ ชมพร เชยงใหม่ ชมพร
ุ
ี
ุ
ี
P. caribaea var. hondurensis 21 143 27 172
P. oocarpa (and P. patula ssp. 33 192 44 236
tecunumanii
P. oocarpa / P. caribaea 1.57 1.34 1.63 1.37

ี
ทมา : Granhof (1983d)

ี
ุ
ั
ี
ี
์
่
ตอมาในป พ.ศ. 2523 ได้มีการทดสอบถิ นกําเนดไม้สนโอคารปา ทสถานปรบปรง
ิ
แหล่งผลตเมล็ดพันธ์ไม้ปาหนองกระทง จังหวัดเชยงใหม่ จํานวน 3 ถิ นกําเนด โดยปลูกเปรยบเทยบกับ
ิ
ี
ุ
ิ
ิ
ี
่
ี
์
ี
ิ
ิ
ไม้สนสามใบอีก 1 ถิ นกําเนด พบว่าเมื ออายุ 17 ปสนโอคารปาถิ นกําเนด El Lobo ประเทศกัวเตมาลามี
ิ
ิ
ี
ี
การเจรญเตบโตดทสด และสนโอคารปาทกถิ นกําเนดมีการเจรญเตบโตดกว่าสนสามใบ (ตารางท 36)
ี
ี
ิ
ิ
ุ
ิ
์
ุ
(สนั น และคณต, 2540)
ิ

้
ี
ตารางที 36 การเจรญเติบโตของไมสนโอคารปาในแปลงทดสอบถิ นกําเนิด แปลงปลูกป พ.ศ. 2523
ิ
์
ที สถานีปรบปรุงแหลงผลิตเมล็ดพันธุไมปาหนองกระทิง จังหวัดเชยงใหม ่
ี
ั
่
์
่
้

ี
ถิ นกําเนด 2529 (6 ป) 2540 (17 ป)
ิ
ี
H(m.) DBH(cm.) % survival H(m.) DBH(cm.) Do(cm.) %survival
S.3131 Ellobo, Guatemala 4.39 5.80 73.61 17.84 19.40 24.38 70.14
S.3129 Jocotan, Guatemala 4.39 5.70 50.00 16.66 19.47 24.96 50.00
S.3130 Arenet, Honduras 4.18 5.63 75.00 16.13 18.80 24.27 69.44
S.0054 Doi Inthanon (P. kesiya) 5.17 8.45 86.11 15.97 18.33 21.59 82.64

ิ
ี
ทมา : สนั น และคณต (2540)

63



้
ั
์
ั
การจดสรางสวนอนุรกษพันธุ (Gene conservation)
์
์
้
ั
์
์
้
การจัดสรางสวนอนุรกษพันธุของไมสนโอคารปา
ุ
ั
การจัดสรางสวนอนรกษ์พันธ์ของไม้สนโอคารปาเปนการอนรกษ์พันธกรรมในถิ นอื น
้
ุ
ุ
์
็
ั
ุ
ิ
่
ิ
ี
เชนเดยวกับไม้สนคารเบย โดยนําไม้สนโอคารปาจากประเทศในกลุ่มอเมรกากลาง และหมู่เกาะคาร ิ
์
ี
เบยน ทั งหมด 7 ถิ นกําเนด มาจัดสรางเปนสวนอนรกษ์พันธ์ไว้ในประเทศไทย (ตารางท 37 และ 38)
ิ
้
็
ี
ั
ี
ุ
ุ

้
่
์
้
ั
็
ตารางที 37 ถิ นกําเนิดของไมสนโอคารปาจากประเทศตางๆ ที นํามาจัดสรางเปนแหลงอนุรกษ ์
่
พันธุกรรมในประเทศไทย

Mean
ถิ นกําเนดไม้สนโอคารปา Latitude Longitude Elevation Rainfall
ิ
์
(mm)
Dipilto, Nicaragua n n n n
/
o
o
/
Guiamaca, Honduras 14 30 N 86 50 W 1,000 n
/
o
Bonete, Nicaragua 12 50 N 86 18 W 1,000 950
/
o
Jocotan, Guatemala 14 00 N 89 50 W 1,200-1,400 n
/
/
o
o
/
/
o
o
Mal Paso, Guatemala 15 10 N 89 50 W 1,200-1,400 n
/
o
San Jose, Guatemala 14 28 N 89 55 W 1,000 1,000
/
o
/
/
o
Bucaral, Guatemala 15 01 N 90 09 W 1,100 800
o
n = ไม่มีข้อมูล

ั
ุ
ุ
ี
ทมา :โครงการปรบปรงพันธ์ไม้สน จังหวัดเชยงใหม่
ี

64



์
่
ื
้
่
่
์
ตารางที 38 พ นที แหลงอนุรักษพันธุกรรมในถิ นอื นของไมสนโอคารปาในหนวยงานตางๆ ของ
้
์
ั
โครงการปรบปรุงพันธุไมสน

ถิ นกําเนด พื นท (ไร)
่
ี
ิ
์
ไม้สนโอคารปา ห้วยบง แม่สะนาม หนองกระทง แม่แตง
ิ
Dipilto 70 - - -
Guiamaca 55 - 100 100
Bonete 9 - - -
Jocotan 32 - 70 -
Mal Paso 125 50 50 -
San Jose 2 - - -

Bucaral 9 - - -

รวม 302 50 220 100
รวมทั งหมด 672 ไร่

ี
ทมา : สมยศ (2530)


้
ั
์
้
์
การจัดสรางสวนอนุรกษพันธุของไมสนเทคูนูมานี
ั
การอนรกษ์แหล่งพันธกรรมในถิ นอื นของไม้สนเทคนมานในโครงการปรบปรงพันธ์ ุ
ุ
ุ
ู
ี
ุ
ั
ู
ึ
ิ
ี

่
ไม้สนสวนใหญมีถิ นกําเนดจากประเทศในกลุ่มอเมรกากลาง ซงมีทั งหมด 4 ถิ นกําเนด (ตารางท 39 และ
ิ
ิ
่
40)

65



้
้
์
็
่
ตารางที 39 ถิ นกําเนิดของไมสนเทคูนูมานี จากประเทศตางๆ ที นํามาจัดสรางเปนแหลงอนุรักษ
่
พันธุกรรมในประเทศไทย

Mean
ถิ นกําเนดไม้สน Latitude Longitude Elevation Rainfall
ิ
เทคคนมาน ี (mm)
ู
ู
o
/
o
Yucul, Nicaragua 12 55 N 85 47 W 900 1,400
/
/
/
Camelias, Nicaragua 13 46 N 86 18 W 1,000 1,500
o
o
o
o
/
Mountain Pine Ridge, Belize 17 00 N 88 55 W 700 1,600
/
/
Rafael, Nicaragua 13 12 N 86 06 W 1,100 1,500
o
/
o

ุ
ี
ุ
ั
ี
ทมา : โครงการปรบปรงพันธ์ไม้สน จังหวัดเชยงใหม่

่
์
้
ื
่
ตารางที 40 พ นที แหลงอนุรักษพันธุกรรมในถิ นอื นของไมสนเทคูนูมานี ในหนวยงานตางๆ
่
์
ของโครงการปรับปรุงพันธุไมสน
้

ิ
่
ี
ถิ นกําเนด พื นท (ไร)
ิ
ไม้สนพาทล่า เทคคนมาน ี ห้วยบง แม่สะนาม หนองกระทง แม่แตง
ู
ู
ู
Yucul 100 100 20 -
Camelias - 2 - -
Mountain Pine Ridge 230 - 80 -
Rafael 90 100 100 100
รวม 420 202 200 100
รวมทั งหมด 922 ไร่
ี
ทมา : สมยศ (2530)

ื
การคัดเลอกแมไม (Plus tree selection)
้
่
ี
ั
ุ
โครงการปรบปรงพันธ์ไม้สนได้ทําการคัดเลอกแม่ไม้สนเทคนมาน จากแปลงทดสอบ
ู
ุ
ื
ู
่
ถิ นกําเนด และสวนปาปลูกจํานวน 135 แม่ไม้ ซงเดมแม่ไม้น เปนสนโอคารปา แตภายหลังได้มีการแยก

่
ิ
ึ
็
์
ิ
ี

66



ึ

ิ
่
ิ
ู
็
ู
ี
ี
่
ออกมาเปนสนเทคนมาน ในป พ.ศ. 2524 ซงแม่ไม้น ีมีถิ นกําเนดเดมจากตางประเทศ ได้แก Yucul
ี
ู
ั
ิ
ประเทศนคารากัว, Camelias ประเทศนคารากัว และ Mt. Pine Ridge ประเทศฮอนดรส (ตารางท 41)
ิ

่
ื
ตารางที 41 แมไมสนเทคูนูมานี ที ทําการคัดเลอกในโครงการปรบปรุงพันธุไมสน
้
ั
์
้
Plus Tree no. Origin Origin Seed No.
(V.no) Location Provenance (S.no)
์
่
์
(เบอรแมไม) (สถานที ) (ถิ นกําเนิดเดิม) (เบอรเมล็ดเดิม)
้
V.3/01-V.3/03 Provenance Trial of P. patula ssp. tecunumanii, 1972, Chumporn Yucul, Nicaragua S.3046
V.3/04-V.3/05 Provenance Trial of P. patula ssp. tecunumanii, 1972, Chumporn Camelias, S.3035
Nicaragua
V.3/06-V.3/08 Provenance Trial of P. patula ssp. tecunumanii, 1972, Chumporn Mt. Pine Ridge, S.3052
Br. Honduras
V.3/09-V.3/11 Provenance Trial of P. patula ssp. tecunumanii, 1972, Chumporn Yucul, Nicaragua S.3046
V.3/12-V.3/14 Provenance Trial of P. patula ssp. tecunumanii, 1972, Chumporn Camelias, S.3035
Nicaragua
V.3/15-V.3/17 Provenance Trial of P. patula ssp. tecunumanii, 1972, Chumporn Mt. Pine Ridge, S.3052
Br. Honduras
V.3/18-V.3/20 Provenance Trial of P. patula ssp. tecunumanii, 1972, Chumporn Yucul, Nicaragua S.3046
V.3/21-V.3/23 Provenance Trial of P. patula ssp. tecunumanii, 1972, Chumporn Mt. Pine Ridge, S.3052
Br. Honduras
V.3/24-V.3/26 Provenance Trial of P. patula ssp. tecunumanii, 1972, Chumporn Camelias, S.3035
Nicaragua
V.3/27-V.3/29 Provenance Trial of P. patula ssp. tecunumanii, 1972, Chumporn Yucul, Nicaragua S.3046
V.3/30-V.3/32 Provenance Trial of P. patula ssp. tecunumanii, 1972, Chumporn Mt. Pine Ridge, S.3052
Br. Honduras
V.3/33-V.3/35 Provenance Trial of P. patula ssp. tecunumanii, 1972, Chumporn Camelias, S.3035
Nicaragua
V.3/36-V.3/38 Provenance Trial of P. patula ssp. tecunumanii, 1972, Chumporn Mt. Pine Ridge, S.3052
Br. Honduras
V.3/39-V.3/41 Provenance Trial of P. patula ssp. tecunumanii, 1972, Chumporn Yucul, Nicaragua S.3046
V.3/42-V.3/44 Provenance Trial of P. patula ssp. tecunumanii, 1972, Chumporn Camelias, S.3035
Nicaragua
V.3/45-V.3/60 Plantation in Baw Kaew, Chiang Mai - -
V.3/61-V.3/75 Provenance Trial of P. patula ssp. tecunumanii, 1972, Huey Bong, Chiang Mai Yucul, Nicaragua S.3046
V.3/76-V.3/90 Provenance Trial of P. patula ssp. tecunumanii, 1972, Huey Bong, Chiang Mai Yucul, Nicaragua S.3046
V.3/91-V.3/105 Plantation in Baw Kaew, Chiang Mai - -
V.3/106-V.3/120 Provenance Trial of P. patula ssp. tecunumanii, 1972, Huey Bong, Chiang Mai Rafael, Nicaragua S.3048

V.3/121-V.3/135 Provenance Trial of P. patula ssp. tecunumanii, 1972, Chumporn Mt. Pine Ridge, S.3052
Br. Honduras
ี
ุ
ี
ุ
ทมา : โครงการปรบปรงพันธ์ไม้สน จังหวัดเชยงใหม่
ั

67



์
การทดสอบสายพันธุ (Progeny trial)


ู
ุ
์
ู
ี
การทดสอบสายพันธ์ของไม้สนโอคารปา และ สนเทคนมาน เปนการทดสอบสายพันธ์ ุ
็
ิ
ี
ึ

ิ
ี
ี
แบบเปด (Half – sib progeny test) ซงดําเนนการในป พ.ศ. 2525 ทสถานทดลองปลูกพรรณไม้ห้วยบง
ึ

จังหวัดเชยงใหม่ ซงเดมทําการทดสอบสายพันธ์แม่ไม้สนโอคารปาจํานวน 90 Families แตภายหลังได้
ิ
ี
ุ
่
์
ู
์
ึ
ี
ู
ี
็
แยกออกเปนสนเทคนมานจํานวน 24 Families จงเหลือไม้สนโอคารปาเพียง 66 Families (ตารางท 42)

ี
่
์
ตารางที 42 ถิ นกําเนิดแมไมสนโอคารปาและสนเทคูนูมานี ที นํามาปลูกทดสอบสายพันธุในป
้
์
พ.ศ. 2525 ที สถานีทดลองปลูกพรรณไมหวยบง จังหวัดเชียงใหม ่
้
้

ชนดไม้ รหัสต้นไม้ ถิ นกําเนด
ิ
ิ
(Species) (Family No.) (Provenance)
สนโอคารปา 3158, 3159, 3161, 3162, 3164, 3165 Cerro Bonete, Nicaragua
์
(Pinus oocarpa) 3167, 3169, 3170, 3171, 3172 Bucaral, Guatemala
จํานวน 66 Families 3174, 3176, 3177, 3178, 3179, 3180, Angeles, Honduras
3181, 3182, 3183, 3184, 3185, 3186
3211, 3212, 3213, 3214, 3215, 3216, Siquatepeque, Honduras
3217, 3218, 3219, 3220, 3221, 3222,
3223, 3224, 3225, 3226
3227, 3228, 3229, 3230, 3231, 3232, Dipilto, Nicaragua
3233, 3234, 3235
3236, 3237, 3238, 3239, 3240, 3241, Mal Paso, Guatemala
3242, 3243, 3244, 3245, 3246, 3247,
3248, 3249, 3250
3251 Guiamaca, Honduras
3252 Las Crucitas, Honduras
3253 Mt. Pine Ridge, Belize
ู
สนเทคูนมาน ี 3187, 3188, 3189, 3190, 3191, 3192, Yucul, Nicaragua
(Pinus patula ssp. 3193, 3194, 3195, 3196, 3197, 3198,
tecunumanii) 3199, 3200, 3201, 3202
จํานวน 24 Families 3203, 3204, 3205, 3206, 3207, 3208, San Rafael, Nicaragua

3209, 3210
ี
ทมา : สมชาย และคณะ (2544)

68



ี
ิ
การประเมินผลได้ดําเนนการในป พ.ศ. 2542 เมื อต้นไม้มีอายุ 17 ป โดยประเมินจาก
ี
ิ
ิ
ู
ี
ลักษณะการเจรญเตบโตทางความสงและเส้นผ่าศูนย์กลางทระดับอก ความตรงเปลาของลําต้นและการ
ื
ุ
่
ี
ี
ี
ี
่
แตกงาม ในการพิจารณาคัดเลอก Family โดยใช้คาดัชนความสําคัญ (RIVI) พบว่า Family ทดทสดของ
ึ

ี
่
ื
ิ
ิ
์
ี
ี
ุ
สนโอคารปา คอ 3238 ซงมีถ นกําเนดจาก Mal Paso ประเทศ Guatemala สวน Family ทดทสดของสนเท

ี
ึ
ื
ู
ู
ิ
ี
คนมานคอ 3190 ซงมีถ นกําเนดจาก Yucul ประเทศ Nicaragua ในการคัดเลือก Families ทมีลักษณะไม่ด ี
ิ
ี
ึ
ออกเพื อทํา Genetic thinning นั นควรเลือกจาก Families ในอันดับล่างข นมา จากตารางท 43 และ 44

่
ตารางที 43 คาดัชนีความสาคัญของไมสนโอคารปาในแปลงทดสอบสายพันธุแปลงปลูกป พ.ศ. 2525
์
ี
้
ํ
์
ี
่
ื
้
้
ที สถานีทดลองปลูกพรรณไมหวยบง จังหวัดเชยงใหม เมออายุ 17 ป ี

No. R.H R.DBH R.STR R.FKP RIVI No. R.H R.DBH R.STR R.FKP RIVI
3238 102.46 113.15 114.98 110.92 110.38 3164 93.32 106.28 97.25 101.55 99.60
3240 104.17 116.86 106.14 114.07 110.31 3221 100.22 100.22 107.18 90.75 99.59
3249 105.39 113.30 112.38 109.66 110.18 3186 101.10 103.92 98.41 94.53 99.49
3178 108.76 106.46 109.78 108.90 108.47 3219 105.41 100.11 99.85 91.47 99.21
3212 102.09 127.86 97.87 105.87 108.42 3174 104.22 106.45 96.14 89.07 98.97
3241 104.95 111.09 99.39 117.22 108.16 3167 98.35 94.64 97.44 100.20 97.66
3176 109.72 105.74 106.01 108.90 107.59 3224 103.17 90.12 105.79 90.89 97.49
3247 100.08 98.62 111.36 116.68 106.68 3229 98.82 100.18 100.95 89.99 97.49
3232 108.01 113.36 100.97 102.99 106.33 3217 96.79 89.54 102.96 100.20 97.37
3252 103.81 106.34 105.88 109.03 106.27 3180 95.16 85.21 106.01 102.85 97.31
3169 99.94 116.40 101.34 105.87 105.89 3182 101.43 109.52 97.25 80.67 97.22
3228 103.25 105.41 99.78 114.95 105.85 3177 109.92 107.79 95.49 75.62 97.20
3236 102.42 99.97 108.35 112.18 105.73 3225 98.13 95.30 100.04 95.16 97.16
3233 109.76 109.19 105.05 98.67 105.67 3185 95.67 95.34 103.94 91.59 96.63
3181 108.17 115.75 106.90 90.75 105.39 3250 100.59 100.49 100.23 84.57 96.47
3237 99.98 109.23 103.61 107.13 104.99 3183 90.76 83.88 97.87 112.60 96.28
3161 101.58 105.56 113.03 98.31 104.62 3171 98.24 96.16 82.50 105.87 95.69
3170 106.55 110.98 98.74 100.20 104.12 3172 95.27 94.94 88.35 102.51 95.27
3244 102.82 95.93 107.28 110.20 104.05 3159 91.63 78.93 98.74 110.92 95.05
3239 104.55 103.45 103.94 103.71 103.91 3227 100.80 92.02 101.34 85.71 94.96
3251 101.24 101.89 104.83 107.17 103.78 3230 91.76 89.37 86.53 109.66 94.33
3231 104.57 110.42 102.64 97.05 103.67 3222 89.54 91.94 99.39 95.16 94.01
3235 105.10 101.26 98.48 109.78 103.66 3214 98.05 88.43 96.79 92.01 93.82
3220 102.56 96.56 111.73 103.35 103.55 3165 99.13 93.91 95.10 79.51 91.91
3246 100.18 98.98 94.58 119.27 103.25 3179 96.88 90.17 94.78 85.71 91.88
3242 102.05 97.31 98.37 114.52 103.06 3158 90.59 88.95 90.94 95.79 91.57
3248 97.56 96.83 103.24 111.76 102.35 3253 98.01 86.95 95.27 85.71 91.49

69





3223 104.49 103.37 105.23 94.95 102.01 3226 95.29 95.04 93.22 81.30 91.21
3243 96.28 93.00 99.78 115.83 101.22 3216 92.84 84.66 91.46 95.79 91.19
3245 101.88 103.43 93.87 103.86 100.76 3213 92.78 88.81 87.31 94.98 90.97
3234 100.07 105.17 95.49 99.57 100.08 3218 94.07 83.50 94.84 90.75 90.79
3184 100.63 112.70 101.66 84.45 99.86 3215 93.24 89.80 93.54 85.71 90.57
3211 94.18 103.56 91.33 109.78 99.71 3162 89.58 88.29 89.09 93.63 90.14

ี
ทมา : สมชาย และคณะ (2544)


์
่
ํ
้
ี
ตารางที 44 คาดัชนีความสาคัญของไมสนเทคูนูมานี ในแปลงทดสอบสายพันธุแปลงปลูกป
้
้
ื
พ.ศ. 2525 ที สถานีทดลองปลูกพรรณไมหวยบง จังหวัดเชียงใหม เมออายุ 17 ป ี
่

No. R.H R.DBH R.STR R.FKP RIVI
3190 117.34 109.28 103.17 110.08 109.96
3193 109.82 109.37 106.12 106.23 107.89
3194 103.41 108.67 100.76 110.69 105.88
3195 103.47 105.96 111.01 100.66 105.27
3187 104.25 101.28 114.17 99.48 104.79
3197 105.80 103.89 109.01 99.07 104.44
3199 102.01 96.74 97.67 117.41 103.46
3196 104.64 103.44 99.25 103.47 102.70
3202 100.30 107.30 99.04 100.64 101.82
3207 98.77 103.39 101.62 103.23 101.75
3210 102.09 107.49 98.01 97.97 101.39
3201 103.07 98.19 93.54 109.26 101.01
3198 99.66 99.88 103.17 101.21 100.98
3200 103.91 101.13 94.85 103.84 100.93
3209 102.23 106.75 101.62 90.81 100.35
3192 102.98 105.71 96.29 92.95 99.48
3191 106.58 102.96 96.29 88.06 98.47
3189 97.02 98.35 103.99 91.00 97.59
3204 91.23 97.32 99.04 99.94 96.88
3206 90.63 94.86 96.43 95.28 94.30
3203 89.81 97.44 92.62 96.21 94.02
3188 96.01 85.46 101.31 85.86 92.16
3208 79.75 80.85 95.74 93.93 87.57
3205 85.23 74.29 85.29 102.74 86.88

ทมา : สมชาย และคณะ (2544)
ี

70



สวนผลิตเมล็ดพันธุ (Seed orchard)
์


ิ
ี
ุ
ู
ู
ี
ิ
ี
ี
สวนผลตเมล็ดพันธ์ไม้สนเทคนมาน ได้ดําเนนการปลูกในป พ.ศ. 2518 ทสถานทดลอง
ุ
ปลูกพรรณไม้ห้วยบง จังหวัดเชยงใหม่ โดยใช้ยอดไม้สนจากแปลงทดลอง Provenance trial ทชมพร
ี
ี
ี
ี
ื
่
ิ
ิ
ี
ื
ี
และห้วยบง จังหวัดเชยงใหม่ ทคัดเลอกจากแม่ไม้อายุ 5 ป มีเน อทปลูก 30 ไร ถิ นกําเนดดั งเดม (origin)
้
ของแม่ไม้ทนํามาปลูกสรางเปนสวนผลิตเมล็ดดังตารางท 45
ี
็
ี

่
ตารางที 45 รายละเอียดเบอรแมไมสนเทคูนูมานี นํามาปลูกสรางเปนสวนผลิตเมล็ด
์
็
้
้
้
(Clonal seed orchard) ป พ.ศ. 2518 ที สถานีทดลองปลูกพรรณไมหวยบง
้
ี
จังหวัดเชียงใหม
่

V. No. Origin Location
V3/1-10 3001 Guiamaca, Honduras Species trial A, Huey Bong
V3/11-20 3001 Guiamaca, Honduras Block planting, Huey Bong
V3/21-30 3034 Camelias, Nicaragua Provenance trial, Huey Bong
V3/31-44 3035 Camelias, Nicaragua Provenance trial, Chumporn
V3/45-60 Block planting, Baw Kaew
V3/61-75 3046 Yucul, Nicaragua Provenance trial, Huey Bong
V3/76-90 3046 Yucul, Nicaragua Provenance trial, Chumporn
V3/91-105 Block planting, Baw Kaew
V3/106-120 3048 Rafael, Nicaragua Provenance trial, Huey Bong
V3/121-135 3052 Mt. Pine Ridge, Belize Provenance trial, Chumporn

ี
ั
ทมา : โครงการปรบปรงพันธ์ไม้สน จังหวัดเชยงใหม่
ี
ุ
ุ

71





























































ั
์
์
้
ภาพที 5 ขันตอนการปรบปรุงพันธุไมสนโอคารปา และสนเทคูนูมานี

ี
ทมา : กรมปาไม้ (2526)
่

72



้
การจัดการเมล็ดไมสน




การปลูกสรางสวนปาไม้สนโดยทั วไปยังใช้เมล็ดเตรยมกล้าไม้อยู่ เนองจากเปนวิธ
้
ี
็
ี
ื
่
็
ทงาย สะดวก และประหยัด สามารถผลิตกล้าได้เปนจํานวนมากในเวลาอันรวดเรว เมล็ดพันธ์จงเปน
่
็
ึ
็
ี
ุ
่
ิ
ึ
ี
ี
ส งสําคัญอันดับแรกทจะต้องคํานงถึงในการปลูกสรางสวนปา การจัดการเมล็ดไม้ทดนั นจะชวยสง
่
่
ี
้
เสรมให้การปลูกสรางสวนปาประสบผลสําเรจได้เปนอย่างด ี
้
็
่
ิ
็
ุ
ุ
แหล่งเมล็ดพันธ์ก็มีความสําคัญ เพราะเมล็ดทเก็บจากแหล่งทดจะให้กล้าไม้ทมีคณ
ี
ี
ี
ี
ภาพทั งทางด้านสรระและทางพันธกรรม แหล่งเมล็ดทดควรประกอบไปด้วยแม่ไม้ทมีลักษณะดท
ุ
ี
ี
ี
ี
ี
ี
ี
ุ
ผ่านการทดสอบทางพันธ์ว่าสามารถถ่ายทอดลักษณะทดไปยังลูกหลานได้ กล้าไม้มีอัตราการรอด
ี
ี
ี
่
ู
ตายสง มีลําต้นสวยงาม ไม่ออกดอกในขณะทอายุยังน้อย และทนทานตอโรคและแมลงได้ดแหล่ง
ิ
่
ี
เมล็ดไม้สนพอจะแบงออกได้ดังน (ประดษฐ์, 2540)

่
้
1. แหลงเก็บเมล็ดไม (Seed source area)
่
ั
ี
่
ิ
ื
่
็
ี
หมายถึง หมู่ไม้ในปาธรรมชาตหรอสวนปาทมีลักษณะคอนข้างด ใช้สําหรบเปน
้
ี
่
แหล่งเก็บเมล็ดเพื อใช้ในการปลูกสรางสวนปา แหล่งแม่ไม้สนสองใบและสนสามใบทสําคัญใน
ี
ประเทศไทยแสดงไว้ในตารางท 46 และ 47

้
2. แหลงผลิตเมล็ดไม (Seed production area)
่
่
ี
ี
่
่
ิ
ิ
หมายถึง หมู่ไม้ในปาธรรมชาตหรอสวนปาทมีลักษณะด หมู่ไม้ในปาธรรมชาต
ื
ั
่
ี
ื
ั
หรอสวนปาดังกล่าวได้รบการจัดการทางวนวัฒน์ด้วยวิธตางๆ เพื อทจะปรบปรงทั งทางพันธกรรม
ุ
ี
ุ
่
และทางด้านการเพิ มผลผลิตของเมล็ด ตลอดจนเพื อความสะดวกในการเก็บเมล็ดพันธ์ วิธการทางวน
ุ
ี
วัฒน์ดังกล่าวได้แก ่
1) ได้รบการตัดสางขยายระยะเอาไม้ทมีรปลักษณะไม่เปนทต้องการ ตลอดจนพืช
ี
ู
ั
ี
็
ี
ุ
ี
พรรณไม้ทไม่ต้องการออกจากแปลงให้มากทสดทจะมากได้
ี
ั
2) มีการปรบปรงพื นทโดยการแผ้วถางไม้พื นล่าง ตลอดจนมีการกําจัดเศษไม้และ
ี
ุ
ี
่
ตอไม้ตาง ๆ ออก และมีการทําความสะอาดพื นทเพื อความสะดวกในการเก็บเมล็ดพันธ์ ุ
ุ
ิ
่
3) มีการปรบปรงดนโดยการใสปย ตลอดจนมีการปองกันโรคและแมลงททําลาย
้
ั
ุ
ี
๋
ุ
ี
ดอกและผล ทั งน เพื อทจะเพิ มผลผลิตของเมล็ดพันธ์ตอพื นทให้ได้มากทสด
ี
ี
ุ
่
ี

73



่
้
ตารางที 46 แหลงเก็บเมล็ดไมสนสองใบในประเทศไทย

้
ุ
ู
แหล่งเมล็ด ระดับความสง เส้นรง เส้นแวง จํานวนเมล็ด/กก.
(เมตร) Lat (N) Long (E)
o
1. ขุนยวม แม่ฮองสอน 600 18 50´ 97 56´ 27,000
่
o
่
o
2. ปาย แม่ฮองสอน 700 19 22´ 98 24´ 27,900
o
o
ี
o
3. ดอยสะเก็ด เชยงใหม่ 400 18 55´ 99 12´ 28,700
o
4. ฝาง เชยงใหม่ 500-600 19 52´ 99 15´ 29,000
ี
o
5. ปางโอ้งโม่ง เชยงใหม่ 1,000 17 56´ 98 17´ 48,000
o
o
ี
o
๋
ี
6. อมกอย เชยงใหม่ 900 17 52´ 98 20´ 56,100
o
o
่
o
7. บอแก้ว เชยงใหม่ 1,000 18 00´ 98 12´ 50,000
ี
o
ี
o
8. แม่สะนาม เชยงใหม่ 1,000-1,100 18 04´ 98 10´ 57,100
o
o
9. พราว เชยงใหม่ 800 19 06´ 99 10´ 30,200
้
ี
o
10. ขุนลาว เชยงราย 780 19 02´ 99 20´ 33,400
o
ี
ี
o
o
11. แม่สรวย เชยงราย 680 19 42´ 99 35´ 30,100
o
12. เมืองพะเยา 830-850 19 04´ 99 50´ 28,100
o
o
o
13. แม่ทา ลําพูน 800 18 21´ 98 20´ 31,300
14. ขุนตาล ลําปาง 790-1,300 18 28´ 99 20´ 27,400
o
o
o
o
15. แม่สอด ตาก 450 16 43´ 98 49´ 29,300
ู
o
16. นํ าหนาว เพชรบรณ ์ 800 16 40´ 101 33´ 38,500
o
o
17. ภกระดง เลย 1,300 16 51´ 101 47´ 28,400
o
ู
ึ
o
18. หนองค สรนทร ์ 180 14 43´ 103 50´ 44,000
ิ
ุ
ู
o
o
19. กันทรารมย์ ศรสะเกษ 150-180 14 50´ 104 32´ 40,200
o
ี
20. บณฑรก อุบลราชธาน ี 240 14 46´ 105 25´ 31,800
o
o
ุ
ิ
o
o
ุ
่
21. ทายาง เพชรบร ี 30 12 45´ 99 15´ 35,200
o
์
22. วัดจันทร เชยงใหม่ 900 19 05´ 98 18´ 33,700
o
ี

ทมา : อําไพ (2541)
ี

74



่
้
ตารางที 47 แหลงเก็บเมล็ดไมสนสามใบในประเทศไทย

ู
้
ุ
แหล่งเมล็ด ระดับความสง เส้นรง เส้นแวง จํานวนเมล็ด/กก.
(เมตร) Lat (N) Long (E)
1. ดอยอินทนนท์ เชยงใหม่ 1,000 18 41´ 98 27´ 52,500
ี
o
o
o
ิ
o
ี
2. แม่รด เชยงใหม่ 1,200 18 10´ 98 50´ 48,400
o
ี
3. บอหลวง เชยงใหม่ 1,100 18 09´ 98 20´ 52,800
่
o
ี
o
4. ดอยหน เชยงใหม่ 1,087 18 04´ 98 22´ 48,600
o
ุ
o
o
ี
5. ห้วยจําปา เชยงใหม่ 1,100 18 10´ 98 10´ 54,900
ี
6. บอแก้ว เชยงใหม่ 1,000 18 00´ 98 12´ 50,000
o
่
o
o
7. แม่สะนาม เชยงใหม่ 1,100 18 04´ 98 10´ 57,100
o
ี
o
ี
o
8. แม่อมลอง เชยงใหม่ 1,050 18 30´ 98 25´ 49,600
ี
o
ิ
o
9. หนองกระทง เชยงใหม่ 1,080 17 56´ 98 17´ 45,600
ี
o
10. ยางเปยง เชยงใหม่ 1,000 17 56´ 98 20´ 52,600
o
ี
ี
o
11. ปางโอ้งโม่ง เชยงใหม่ 1,000 17 56´ 98 17´ 48,000
o
ี
12. อมกอย เชยงใหม่ 900 17 52´ 98 20´ 56,100
๋
o
o
o
13. สะเมิง เชยงใหม่ 1,100 19 00´ 98 45´ 54,900
o
ี
o
ี
o
14. แม่แสะ เชยงใหม่ 1,050 19 08´ 98 45´ 46,400
o
15. ดอยสเทพ เชยงใหม่ 1,100-1,300 18 46´ 99 00´ 51,600
o
ุ
ี
ี
o
16. วัดจันทร เชยงใหม่ 900 19 05´ 98 18´ 46,200
์
o
ี
17. หนองเขยว แม่ฮองสอน 1,100-1,300 19 00´ 98 07´ 46,800
่
o
o
o
o
18. งาว ลําปาง 1,000 18 10´ 99 30´ 52,200
o
ี
o
19. ขุนลาว เชยงราย 1,000 19 02´ 99 20´ 53,000
o
ู
20. นํ าหนาว เพชรบรณ ์ 800 16 40´ 101 33´ 49,600
o
o
o
21. ภกระดง เลย 1,300 16 51´ 101 47´ 53,600
ึ
ู

ทมา : อําไพ (2541)
ี

75



ุ
ุ
่
ั
ี
แหล่งเก็บเมล็ดไม้สนเขาทได้จัดตั งข นโดยโครงการปรบปรงพันธ์ไม้สน กรมปาไม้
ึ
แยกตามชนดได้ดังน ี
ิ

ชนิดพันธุไม สถานที
้
์
่
ไม้สนสองใบ (P. merkusii) สถานทดลองปลูกพรรณไม้บอแก้ว อ. ฮอด จ. เชยงใหม่
ี
ี
ี
ี
ี
ไม้สนสามใบ (P. kesiya) สถานทดลองปลูกพรรณไม้ห้วยบง อ. ฮอด จ. เชยงใหม่ และท
ั
ี
ิ
ุ
ุ
ิ
สถานปรบปรงแหล่งผลตเมล็ดพันธ์ไม้ปาหนองกระทง
่
๋
อ. อมกอย จ.เชยงใหม่
ี
ี
ี
ี
ไม้สนคารเบย (P. caribaea) สถานทดลองปลูกพรรณไม้ห้วยบง อ. ฮอด จ. เชยงใหม่
ิ
ี
ไม้สนโอคารปา (P. oocarpa) สถานทดลองปลูกพรรณไม้ห้วยบง อ. ฮอด จ. เชยงใหม่
์
ี

ั
้
็
ุ
นอกจากแหล่งเมล็ดพันธ์ทได้จัดสรางเสรจแล้วดังกล่าวข้างต้น ยังมีแปลงอนรกษ์
ี
ุ
้
ุ
็
ี
ุ
พันธ์ไม้สนทเหมาะสมในการจัดสรางเปนแหล่งเมล็ดพันธ์ได้อีกในอนาคตดังน ี

่
์
์
แหลงอนุรักษพันธุในถิ น (In-situ gene conservation)
์
ชนิดพันธุไม สถานที
้
ั
ุ
ี
ไม้สนสองใบ (P. merkusii) สถานอนรกษ์พันธ์ไม้ปาอุบลราชธาน อ.โขงเจยม จ. อุบลราชธาน ี
่
ี
ี
ุ
ไม้สนสามใบ (P. kesiya) อุทยานแหงชาตดอยอินทนนท์ อ. จอมทอง จ. เชยงใหม่
ิ
่
ี

์
่
์
แหลงอนุรักษพันธุนอกถิ น (Ex-situ gene conservation)
ชนิดพันธุ์ไม้ สถานที
ี
ี
ไม้สนสองใบ (P. merkusii) สถานทดลองปลูกพรรณไม้ห้วยบง อ. ฮอด จ. เชยงใหม่
ไม้สนสามใบ (P. kesiya) สถานทดลองปลูกพรรณไม้ห้วยบง อ. ฮอด จ. เชยงใหม่
ี
ี
ไม้สนคารเบย (P. caribaea) สถานทดลองปลูกพรรณไม้ห้วยบง อ. ฮอด จ. เชยงใหม่
ี
ี
ี
ิ
ี
ี
์
ไม้สนโอคารปา (P. oocarpa) สถานทดลองปลูกพรรณไม้ห้วยบง อ. ฮอด จ. เชยงใหม่
ี
ู
ี
ู
ไม้สนเทคนมาน สถานทดลองปลูกพรรณไม้ห้วยบง อ. ฮอด จ. เชยงใหม่
ี
(P. patula ssp. tecunumanii)

76



์
3. สวนผลิตเมล็ดพันธุไม (Seed orchard)
้

หมายถึงสวนที ปลูกขึ นมาโดยมีวัตถุประสงค์เพื อที จะใช้เป็นแหล่งผลิตเมล็ด

ี
พันธ์ไม้ทมีคณลักษณะทางพันธกรรมทดไว้ใช้ในการปลูกสรางสวนปา ลักษณะของสวนผลิตเมล็ด
้
ุ
่
ุ
ี
ี
ุ
ุ
พันธ์ไม้มีดังน ี
ื
ี
ั
1) ปลูกโดยใช้กล้าไม้หรอ clone จากแม่ไม้ทได้รบการคัดเลือกและทดสอบ
ุ
ี
ุ
พันธ์แล้วว่ามีคณลักษณะทางพันธกรรมทดถูกต้องตามวัตถุประสงค์
ี
ุ
2) มีการวางผังแสดงถึงจํานวน clone หรอสายพันธ์ ตลอดจนมีการจัดวาง
ื
ุ
ื
่
่
้
ี
ุ
ี
ตําแหนงของแตละ clone หรอสายพันธ์ตามวิธการปลูกสรางสวนผลิตเมล็ดพันธ์ ทั งน ีเพื อทจะหลีก
ุ
ุ
ุ
ื
ี
เลี ยงการผสมพันธ์ภายใน clone หรอสายพันธ์เดยวกัน
ุ
้
ี
็
3) การปลูกสรางสวนผลิตเมล็ดพันธ์จําเปนอย่างยิ งทจะต้องวางระยะปลูก
ี
ี
ิ
่
ื
่
ให้หางกว่าสวนปาปกต ทั งน ีเพื อให้ต้นไม้ทปลูกได้แผ่ขยายพุ่มเรอนยอดได้อย่างเต็มท เพื อหวังผล
ทางด้านการเพิ มผลผลิตของเมล็ดพันธ์ ระยะหางระหว่างต้นของสวนผลิตเมล็ดพันธ์จะแตกตางข น
ุ
ุ
่
่
ึ
ั
ี
ื
ิ
ุ
ั
อยู่กับชนดพรรรณไม้ สําหรบไม้สนเขาในประเทศไทยระยะปลูกทใช้อยู่ในปจจบันคอ 9 x 9 เมตร
หรอ 10 x 10 เมตร
ื
่
ี
้
ั
4) พื นทสําหรบใช้ในการปลูกสรางสวนผลิตเมล็ดควรอยู่หางจากปาธรรมชาต ิ
่
ุ
ี
ิ
ิ
่
้
ื
หรอปาปลูกของพรรณไม้ชนดนั นๆ พอประมาณ ทั งน ีเพื อปองกันการผสมพันธ์ทจะเกดข ึนโดย
่
ละอองเกสรจากไม้ปาภายนอกสวน
5) มีการดแลรกษาพิเศษกว่าสวนปาธรรมดา เชน มีการใสปยเพื อเรงการเจรญ
่
่
่
ิ
ุ
๋
ั
่
ู
่
เตบโตและเรงการผลิตดอกออกผล ตลอดจนเพิ มผลผลิตของเมล็ดพันธ์ มีการถางดายวัชพืช ทําความ
ิ
ุ
้
ิ
ี
่
สะอาดพื นทสวน ตบแตงก งก้านของต้นไม้ภายในสวน ตลอดจนมีการปองกันและกําจัดโรคและ
แมลงทจะทําลายต้นไม้ตลอดจนดอกและผลของไม้สนในสวน
ี
ุ
้
ั
สวนผลิตเมล็ดพันธ์ไม้สนเขาทได้จัดสรางข นโดยโครงการปรบปรงพันธ์ไม้สน
ี
ุ
ึ
ุ
่
ิ
กรมปาไม้แยกตามชนดได้ดังน ี

้
้
้
์
สวนผลิตเมล็ดพันธุที จัดสรางขึ นจากกลาไม (Seedling seed orchard)
์
ชนิดพันธุไม สถานที
้
ั
ุ
ี
่
ุ
ิ
ี
ไม้สนสองใบ (P. merkusii) สถานอนรกษ์พันธ์ไม้ปาอินทขล อ. แม่แตง จ. เชยงใหม่
ไม้สนสามใบ (P. kesiya) สถานทดลองปลูกพรรณไม้ห้วยบง อ. ฮอด จ. เชยงใหม่
ี
ี
ี
ิ
ี
ไม้สนคารเบย (P. caribaea) สถานทดลองปลูกพรรณไม้ห้วยบง อ. ฮอด จ. เชยงใหม่
ี

77



้
์
สวนผลิตเมล็ดพันธุที จัดสรางขึ นจากกิ งพันธุ (Clonal seed orchard)
์
ชนิดพันธุไม สถานที
้
์
ี
่
ิ
ุ
ุ
ไม้สนสองใบ (P. merkusii) สถานอนรกษ์พันธ์ไม้ปาอินทขล อ. แม่แตง จ. เชยงใหม่
ั
ี
ี
ี
ไม้สนสามใบ (P. kesiya) สถานทดลองปลูกพรรณไม้ห้วยบง อ. ฮอด จ. เชยงใหม่
ิ
่
ี
ี
ั
ไม้สนคารเบย (P. caribaea) สถานอนรกษ์พันธ์ไม้ปาอินทขล อ. แม่แตง จ. เชยงใหม่
ี
ุ
ิ
ุ
์
ี
ี
ไม้สนโอคารปา (P. oocarpa) สถานทดลองปลูกพรรณไม้ห้วยบง อ. ฮอด จ. เชยงใหม่

้
การเก็บเมล็ดไมสน
่
ิ
ี
การเก็บเมล็ดไม้สนทดําเนนการอยู่ในปจจบันน สวนใหญเปนการเก็บเมล็ดเพื อวัตถุ
ั
ุ
็
่
ี
่
่
้
่
่
ู
ประสงค์ในการปลูกสรางสวนปาของกรมปาไม้ทั งในรปปลูกปาต้นนํ าลําธารและสวนปา การปลูก
้
ึ
้
สรางสวนปาไม้สนของเอกชนยังไม่กว้างขวางนัก ซงควรจะมีการสงเสรมให้เอกชนปลูกสรางสวน

่
ิ
่
ื
ปาไม้สนกันมากข นเพื อรองรบอุตสาหกรรมเยื อกระดาษในอนาคต เนองจากในปจจบันเราต้องนํา
ั
ึ
ุ
่
ั
่
เข้าเยื อยาวเพื อใช้ผลิตกระดาษจากตางประเทศเปนจํานวนมาก การเก็บเมล็ดไม้ทดนั นควรมีการวาง
ี
ี
็
ี
ิ
่
ุ
แผนขั นตอนการดําเนนงานเพื อให้ได้ผลผลิตเมล็ดมากทสด โดยเน้นถึงคณภาพและประหยัดคาใช้
ุ
่
ึ
ี
จายให้น้อยทสดโดยคํานงถึง
ุ
ี
่
ู
1. การเก็บเมล็ดต้องดความต้องการของเมล็ดไม้แตละชนดในแตละท้องท ปรมาณ
ิ
ิ
่
ุ
ี
ั
ุ
การเก็บเมล็ดและการจายเมล็ดไม้สนชนดตางๆ ในโครงการปรบปรงพันธ์ไม้สนดังแสดงในตารางท
ิ
่
่
48
ื
้
่
2. วัตถุประสงค์ของการใช้เมล็ดไม้ ถ้าใช้เพื อการปลูกสรางสวนปาหรอการ
ื
ี
ุ
อนรกษ์พันธ์ก็จะต้องคัดเลอกจากแม่ไม้ทมีลักษณะดหลาย ๆ ต้นโดยเก็บรวม ๆ กันแตถ้าใช้เมล็ดเพื อ
ี
ุ
ั
่
การปรบปรงพันธ์จะต้องคัดเลือกแม่ไม้เปนรายต้นและเก็บแยกต้น เพื อศึกษาการถ่ายทอดลักษณะ
ั
ุ
็
ุ
ู่
ทางพันธกรรมไปสลูกหลาน
ุ
3. พิจารณาแหล่งเก็บเมล็ด หลังจากนั นก็เข้าไปทําการประเมินกําลังผลิตของ
ิ
่
ิ
่
เมล็ดในฤดเก็บเมล็ดไม้แตละชนด การประเมินกําลังผลิตควรกระทํากอนเมล็ดเร มแกประมาณ 3 -
ู
่
ู
่
ื
4 สัปดาห์ เชน สนสามใบจะมีฤดเก็บเมล็ดประมาณเดอนธันวาคม - กุมภาพันธ์ ก็จะต้องเข้าไป
ิ
่
สํารวจความอ่อนแกของโคนสนและประเมินกําลังผลิตของเมล็ดไม้ประมาณเดอนพฤศจกายน โดย
ื
ู
ี
การเก็บโคนสนลงมาผ่าดเมล็ดข้างใน ถ้ายังมีลักษณะสขาวอ่อนเหลวคล้ายนํ านมแสดงว่าเมล็ดยัง
อ่อนอยู่ แตถ้าเร มแห้งบ ดมีความช นเพียงเล็กน้อยเมล็ดมีลักษณะแข็งใสคล้ายเมล็ดข้าวสาร เปลือก
ิ
่
ู
ื
ี
ห้มเมล็ด (seed coat) เร มเปนสนํ าตาลแสดงว่าเมล็ดแก่จัดพรอมทจะเก็บได้ การเข้าไปสํารวจแหล่ง
ี
้
็
ิ
ี
ุ
แม่ไม้และประเมินกําลังผลิตของเมล็ดชวยให้สามารถกําหนดระยะเวลาเก็บเมล็ดได้อย่างถูกต้อง
่

78



่
ี
้
ี
่
ี
่
เพราะผลอาจจะแกไม่พรอมกันในแตละปข นกับสภาพภมิอากาศทเปลี ยนแปลงไป นอกจากน ในแต
ึ
ู
ิ
ี
่
้
่
ละท้องทการแกของผลอาจจะไม่พรอมกันด้วย ระยะเวลาในการเก็บเมล็ดไม้สนแตละชนดใน
ประเทศไทยจะแตกตางกัน (ตารางท 49) การประเมินผลผลิตควรจะดการออกดอกออกผลประกอบ
ู
ี
่

ึ
ู
ี
กันด้วยเพื อประเมินผลผลิตทสามารถเก็บได้ ซงการประเมินผลผลิตมีใช้อยู่หลายรปแบบแตกตางกัน
่
ไปในแตละประเทศ (ตารางท 50)
ี
่

ั
้
ิ
ตารางที 48 ปรมาณการเก็บเมล็ดและการจายเมล็ดไมสนชนิดตาง ๆ ในโครงการปรบปรุงพันธุ ์
่
่
ไมสน
้

ิ
ั
ปรมาณการเก็บเมล็ดและการจ่ายเมล็ด (กิโลกรม)
ป พ.ศ. สนสามใบ สนสองใบ สนคารเบีย สนโอคารปา
ี
์
ิ
่
่
เก็บ จาย เก็บ จาย เก็บ จาย เก็บ จาย
่
่
2529 447.41 215.80 6.39 0.45 14.00 6.13 0.72 1.78
2530 350.72 159.53 7.17 4.50 25.15 8.99 - 0.48
2531 416.29 47.01 1.00 3.61 13.41 30.32 0.002 0.22
2432 200.40 238.27 - 3.13 22.90 3.74 - 0.25
2533 131.30 313.82 - 11.78 23.20 18.46 - 0.25
2534 110.90 167.58 - - - 4.53 - 0.37
2535 18.20 206.42 - - 49.15 16.60 8.00 -
2536 152.00 148.35 4.00 - 49.00 9.15 6.60 1.65
2537 58.00 113.32 - 4.00 - 12.00 - -
2538 13.45 70.93 - - - 23.25 - 5.65
2539 - 17.91 - - - 12.75 - -

ี
ทมา : อําไพ (2541)

่
้
ตารางที 49 ระยะเวลาในการเก็บเมล็ดของไมสนชนิดตางๆ ในประเทศไทย

ชนดไม้ เวลาที ควรเก็บเมล็ด อายุของโคนสนที แก่เต็มที (เดือน)
ิ
สนสามใบ ธันวาคม - มกราคม 23 – 24
สนสองใบ เมษายน - มิถุนายน 12½ - 13
สนคารเบีย กรกฎาคม - กันยายน 20 - 22
ิ
ิ
์
สนโอคารปา ตุลาคม - พฤศจกายน 20 - 22
สนเทคูนมาน ี ตุลาคม - พฤศจกายน 20 - 22
ู
ิ

ี
ทมา : อําไพ (2541)

79



ตารางที 50 การประเมินกําลังผลผลิตเมล็ด


แบบท ี การจัดลําดับ เงอนไข
ื
ี
แบบท 1 0 ไม่มี ไม่มีดอกและผล
ิ
ิ
ใช้ในประเทศ 1 น้อย มีการออกดอก และปรมาณผลผลิตเมล็ดตดอยู่รอบ ๆ ต้น
แทนซาเนย ปานกลาง
ี
ิ
2 ปานกลาง มีการออกดอก และปรมาณผลผลิตเมล็ดตดอยู่รอบ ๆ ต้น
ิ
มาก มีผลผลิตบนสวนเรอนยอด
ื
่
ิ
3 ดมาก มีการออกดอก และปรมาณผลผลิตเมล็ดมากเกือบทั งต้น
ี

แบบท 2 1 ไม่มี ไม่มีโคน
ี
ใช้ในประเทศ 2 น้อยมาก มีโคนเล็กน้อย น้อยกว่า 25 % ของจํานวนแม่ไม้*

ื
ิ
อเมรกาเหนอ 3 น้อย มีโคนเล็กน้อย มากกว่า 25 % ของจํานวนแม่ไม้*
4 ปานกลาง มีโคนมาก 25 - 50 % ของจํานวนแม่ไม้*
5 มาก มีโคนมาก มากกว่า 50 % ของจํานวนแม่ไม้*

่
ื
(* แม่ไม้จะเปนไม้เดนหรอไม้รองในปา)
็
่

แบบท 3 1 ไม่มี ไม่มีโคน หรอมีเพียง 2 - 3 โคน กระจัดกระจายอยู่
ื
ี
2 - 3 ต้น
2 น้อยมาก มีโคนบ้างบางต้น
ั
ื
ี
ึ

ึ

3 น้อย มีผลผลิตทเรอนยอดรบแสงประมาณครงหนง ของ
จํานวนครงหนงของต้นไม้
ึ

ึ

4 ปานกลาง มีผลผลิตทเรอนยอดรบแสงประมาณ 3/4 ของทกต้น
ั
ุ
ี
ื
ั
ุ
5 มาก มีผลผลิตทเรอนยอดรบแสงทกต้น
ื
ี
ี
ื
็
ลําดับท 4 หรอ 5 เปนการจัดลําดับทดมากสําหรบเก็บเมล็ด ลําดับท 3 ต้องใช้ความสามารถและ
ี
ี
ั
ี
ประสบการณ์ในการเก็บ สวนลําดับท 1 และ 2 ไม่เหมาะทจะเก็บ
ี
่
ี

ทมา : Granhof และ อําไพ (2530)
ี

80



ี
่
ี
ี
ี
ในการเก็บเมล็ดไม้นั นควรเลือกเก็บจากแม่ไม้ทมีลักษณะดในกรณทเก็บจากปา
ี
ุ
ิ
ั
ื
ื
่
ธรรมชาตหรอสวนปา หรอเลือกเก็บเมล็ดจากสวนผลิตเมล็ด (Seed orchard) ทได้ผ่านการปรบปรง
ี
ิ
พันธ์มาแล้ว เพราะเมล็ดทมีคณภาพดจะสงเสรมให้ต้นไม้มีลักษณะดเจรญเตบโตเรวและให้ผลผลิต
ุ
ี
ิ
ุ
ิ
็
่
ี
ู
่
ุ
ี
สง Wright (1962) กล่าวว่าการใช้เมล็ดจากแม่ไม้พันธ์ดจะให้ผลผลิตมากกว่าการใช้เมล็ดจากปา
์
ิ
ธรรมชาตหรอสวนปาทั วไปประมาณ 3 ถึง 10 เปอรเซ็นต์ หลักการคัดเลอกแม่ไม้และการเก็บเมล็ด
่
ื
ื
ไม้ทดนั นควรพิจารณาถึง
ี
ี
ี
1. เมล็ดควรเก็บจากต้นทมีลักษณะด มีสขภาพด รปทรงด เปลาตรง การเจรญเตบ
ิ
ี
ี
ี
ุ
ิ
ู
โตด ี
ึ

ุ่
ี
2. เมล็ดไม้ควรเก็บจากแม่ไม้ทเปนไม้หนมซงโตเต็มทแล้ว เนองจากแม่ไม้เหล่า
ื
็
ี
็
็
น ีจะแสดงลักษณะตางๆ ให้เหนจนเกอบครบถ้วนแล้ว และแสดงให้เหนถึงความสามารถในการ
ื
่
ิ
ิ
็
ี
เจรญเตบโตในสภาพท้องทนั นๆ เปนอย่างด ี
3. กอนเก็บควรพิจารณาถึงการผสมข้ามพันธ์ของต้นไม้จะต้องมีอย่างเพียงพอ
ุ
่

ื
ี
4. อย่าเก็บเมล็ดไม้จากปาทแม่ไม้มีลักษณะเลวมาก เชน มีก งมาก เรอนยอดตํา การ
ิ
่
่
ิ
เจรญเตบโตไม่ปกต และถูกทําลายโดยโรคและแมลง
ิ
ิ
ี
่
ิ
5. หลีกเลี ยงทจะเก็บเมล็ดไม้จากสวนปาทไม่สามารถทราบแหล่งกําเนด
ี
่
ี
6. ควรเก็บเมล็ดไม้จากแม่ไม้จํานวนมากต้นเทาทจะมากได้
่
ี
่
7. เก็บเมล็ดไม้เฉพาะทแกแล้วเทานั น
็
8. อย่าเก็บเมล็ดไม้รวมกันมากๆ ในถุงใหญเปนเวลานาน เพราะจะทําให้เกดความ
ิ
่
่
รอนเปนอันตรายตอเมล็ดได้
้
็

้
่
ลักษณะของแมไมที ดี (จํานงค์, 2535)
1. มีการเจรญเตบโตด (Vigour) ได้แก ความสงและความโตของลําต้น
ิ
ี
่
ู
ิ
่
ุ
2. ลําต้นเปลาตรงไม่มีรอยคด บด หรอมีปม พูพอน
ื
ิ
ิ
3. มีการลิดกิ งตามธรรมชาตด ี
ื
ึ
่
4. มีเรอนยอดเล็กและแนนทบ
5. มีความต้านทานโรคและแมลง
่
6. มีความทนทานตอความแห้งแล้ง
่
7. มีความทนทานตอความเปนกรดดางของดน
็
ิ
่
8. ออกดอกช้า
9. เน อไม้มีคณภาพด ี
ุ
ื

81



ั
ุ
่
ุ
การคัดเลือกแม่ไม้ ของโครงการปรบปรงพันธ์ไม้สนพิจารณาจากลักษณะตางๆ 4
่
็
ื
ี
ู
ลักษณะเปนหลักเกณฑ์โดยมีการให้คะแนนแม่ไม้ตามลักษณะตางๆ และเลอกแม่ไม้ทได้คะแนนสง
ื
สดก่อนตามลําดับลงมา ลักษณะดังกล่าว คอ (สมยศ, 2530)
ุ
1. ความเจรญเตบโต (Vigour)
ิ
ิ
2. คณลักษณะ (Quality)
ุ
3. สขลักษณะ (Health)
ุ
4. การติดดอกออกผล (Flowering)

ิ
1. ความเจรญเติบโต (Vigour) จะพิจารณาถึง
ี
ี
ิ
ู
1.1 ความสูง (Height) แม่ไม้ลักษณะดควรจะต้องมีความสงอยู่ในเกณฑ์ดไม่แตกก ง
็
ี
เปนพุ่มเต ยๆ โดยเฉลี ยแล้วไม้สนจะสงข น 1.0 - 1.5 เมตร/ป ดังนั นไม้สนอายุ 15 ปควรมีความสง
ู
ู
ึ
ี
ี
ั
ู

ระหว่าง 15 - 22.5 เมตร หากความสงตํากว่าน ีก็ไม่สมควรได้รบการพิจารณา โดยทั วไปไม้สนอายุ
15 ป ควรมีความสงระหว่าง 18 - 20 เมตร
ู
ี
้
่
1.2 ความโตทางดานเสนผาศูนยกลาง (Diameter) ปกตจะใช้คาเส้นผ่าศูนย์กลางท ี
่
้
์
ิ
ระดับอก 1.30 (Diameter at breast height : DBH) เปนเกณฑ์ อัตราการเจรญเตบโตของไม้สนทจัดว่า
ี
็
ิ
ิ
ี
ี
ึ
ิ
อยู่ในเกณฑ์ดจะอยู่ระหว่าง 1.5 - 2.50 เซนตเมตร/ป ดังนั นหากไม้สนอายุ 15 ปจงควรมีเส้นผ่าศูนย์
ี
ี
กลางทระดับอกประมาณ 20 - 35 เซนตเมตร
ิ
ิ
ิ
ความเจรญเตบโตของไม้สนจะหยุดชะงักหรอลดน้อยลงเมื อไม้สนมีอายุเข้าสวัยโต
ู่
ื
เต็มวัย (mature) ดังนั นไม้อายุมากๆ จงไม่ควรคัดเลือกเปนแม่ไม้
็
ึ

2. คุณลักษณะ (Quality) จะพิจารณาถึง
ี
็
2.1 ลักษณะการแตกงาม (Forking) เปนลักษณะทต้นสนจะแตกก งจากลําต้นออก
่
ิ
ื
ี
็
ิ
เปนสองก งหรอมากกว่าในขนาดทเทาๆ กันเปนลําต้นรองตอไป แม่ไม้ลักษณะดไม่ควรแตกงาม
่
่
ี
็
่
ื
2.2 ความเปลาตรงของลําตน (Stem straightness) จะพิจารณาความเปลาตรงเหนอ
้
ความสงระดับอกขึ นไป
ู
ิ
่
ู
2.3 โคนคดงอ (Basal sweep) ดจากลักษณะโคนต้นไม้ตั งแตระดับผิวดนจนถึง
ื
ิ
ี
ู
ู
ความสงระดับอก (1.30 เมตร) โดยดว่าโคนตั งตรงหรอตั งฉากกับผิวดนหรอเอนเอยงคดงอประการ
ื
ี
ี
ื
ิ
ใด ลักษณะแม่ไม้ทดจะมีโคนตั งตรงได้ฉากกับพื นดน อย่างไรก็ตามลักษณะทเอน เอียง หรอคดงอ
ี
ี
ิ
อาจเกดข นได้โดยไม่ใชเปนพันธกรรมก็ได้ แตอาจเกดจากในระยะแรกปลูกถูกลมพัดจัดจนเอนเอยง
ุ
่
็
่
ิ
ึ
ื
ื

ไปหรอถูกสัตว์เหยียบยําหรอเอาลําตัวถูไถลําต้นก็ได้
ึ
ี
ิ
็
2.4 ลักษณะ Foxtail เปนลักษณะทไม้สนมีการเจรญเตบโตทางด้านความสงข นไป
ู
ิ
็
ึ
็
่
ิ
ื
เรอยๆ อย่างรวดเรว โดยไม่มีการแตกก งก้านออกจากลําต้นทําให้ต้นสนมีชวงยอดเปนลําต้นตรงข น

82



ุ
ี
็
ิ
ื
ไปหลายๆ เมตรจนอาจหักงอพับกลับ หรออาจแตกก งก้านออกมารอบๆ ลําต้นเปนกระจกเดยวกัน
แบบ Basket whorl ก็ได้ จนยอดไม่สามารถรบนํ าหนักก งก้านได้ต้องหักงอลงไป (Flop) ซงเปน
ิ
ั

ึ
็
ี
ิ
ิ
ี
่
ู
ี
ลักษณะทไม่พึงประสงค์แม้ว่าจะมีการเจรญเตบโตทางความสงทดและมีชวงเปลาตรงมากๆ ก็ตาม
ิ
่
ื
ี
2.5 ตําหนิเรอนยอด (Crown defect) ชวงเรอนยอดทมีการแตกก งก้านสาขาออก
ื
ึ
ี

ไปนั น อาจมีตําหนหลายๆ ประการซงเปนลักษณะทไม่ต้องการ ได้แก ่
ิ
็
็
ิ
ี
Basket whorl เปนลักษณะการแตกก งก้านออกจากลําต้นตรงจดเดยว
ุ
็
กันรอบๆ ต้น หลายก งเปนกระจุกทําให้ลําต้นบรเวณ
ิ
ิ
นั นมีตาไม้มากหักงอได้งาย
่
ิ
็
็
่
Ramicorn เปนลักษณะการแตกก งขนาดใหญคล้าย ๆ จะเปนงาม
่
ื
(Fork) หรอลําต้นมีขนาดเล็กกว่างาม และเปนมุม
่
็
ิ
็
่
แหลมกับลําต้นเกดตําหนเปนตาไม้ขนาดใหญ และ
ิ
ต้องใช้อาหารไปหล่อเลี ยงกับ Ramicorn มากจนอัตรา
ิ
การเจรญเตบโตด้านอื นต้องลดน้อยลง
ิ
ี
็
ิ
. 2.6 ลักษณะกิ งกาน (Branch Coarseness) เปนลักษณะก งก้านทแตกจากลําต้นว่า
้
ิ
่
ื
่
มีขนาดความโตมากน้อยแคไหน และมีปรมาณหรอความหนาแนนของก งเพียงใด ในการคัดเลอกไม้
ื
ิ
ิ
สนจะพยายามคัดเลือกเฉพาะต้นทแตกก งขนาดเล็กและมีจํานวนไม่มากนัก และการแตกก งควรตั ง
ิ
ี
ฉากกับลําต้นด้วย

3. สุขลักษณะ (Health) คอความแข็งแรงของต้นไม้ซงอาจดได้หลายๆ ประการ เชน
ู

ึ
ื
่
3.1 สุขลักษณะโดยทั วไป (General Health) โดยดสภาพความแข็งแรงของต้นไม้
ู
ื
ี
่
โดยทั วๆ ไป คอ หากต้นไม้แข็งแรงดใบจะมีสเขยวเข้ม อวบเตงด ไม่แสดงอาการว่าอยู่ในสภาพถูก
ี
ี
ี
ี
ี
รบกวน หากใบเหลืองซดๆ มีลักษณะใบเหยวๆ หรอปรากฏว่ามีศัตรพืชรบกวนก็นับว่าเปนแม่ไม้ท
ู
็
ื
ี
ดไม่ได้
ี
ื
3.2 ศตรู - โรคพช (Pest and/or Diseases) พิจารณาดรองรอยศัตรพืชหรอโรคพืช
ู
ื
ั
ู
่
ื
ิ
่
ื
ิ
ื
เข้าทําลายหรอไม่ เชน มีปลวกกัดกนรากหรอลําต้น มีหนอนเจาะยอด มีแมลงกัดกนใบ หรอมีโรค
ปรากฏตามใบเปนราสนม หรอใบดาง เปนต้น แม่ไม้ทแข็งแรงดควรมีความต้านทานตอโรคและศัตร ู
็
็
ี
ิ
่
ื
่
ี
ตางๆ
่
ิ
่
ี
3.3 ลักษณะรอยตอตนตอ (Stock) และกิ งยอด (Scion) ในสวนปาทเกดจากการ
้
่
เปลี ยนยอด เสยบก ง (Grafting) บรเวณทเปนรอยตอดังกล่าวเรยกว่า Union จะมีลักษณะประสานกัน
ิ
ิ
ี
ี
ี
่
็
ื
ี
็
ี
ี
ดหรอไม่เพียงใด อันเปนลักษณะทเรยกว่า (In) compatibility แม่ไม้ทดควรมีรอยตอประสานกัน
่
ี
ี
ิ
ิ
ู
่
่
ิ
สนท ต้นตอและก งยอดมีขนาดเทากัน เปนลักษณะต้นเทา ๆ กัน ดรอยตอได้ยาก ถ้าต้นตอโต กว่าก ง
็
่

83



ิ
่
ยอดเล็กน้อยยังจัดว่าอยู่ในเกณฑ์ด แตถ้าต้นตอโตกว่าก งยอดมากอยู่ในเกณฑ์ปานกลาง และต้นตอ
ี
็
เล็กกว่ากิ งยอดจัดว่าเปนสภาพทไม่ด ี
ี








ี
ี
ดมาก ด ปานกลาง เลว
Compatibility Incompatibility Incompatibility Incompatibility


4. การติดดอกออกผล (Flowering)

ี

ึ
็
ื
เปนลักษณะทสําคัญมากประการหนงในการพิจารณาคัดเลอกแม่ไม้เพื อใช้ในการ
ขยายพันธ์จัดทําสวนผลิตเมล็ดหรอแหล่งผลิตเมล็ดไม้ ซงควรเลือกไม้ทตดดอกออกผลให้เมล็ดได้
ึ
ุ

ี
ื
ิ
ึ

มาก โดยเฉพาะอย่างยิ งดอกตัวเมียซงหลังจากผสมเกสรแล้วจะกลายเปนผลผลิตเมล็ดได้โดยตรง ใน
็
่
ขณะทดอกตัวผู้ก็มีบทบาทตอการผสมเกสรอย่างมากเชนเดยวกัน การคัดเลือกแม่ไม้สนโดยทั วไป
่
ี
ี
่
พิจารณาจากการนับจํานวนของดอกและผลดังตอไปน ี
็
ี
4.1 ดอกขนาดเล็ก (Conelet) เปนดอกตัวเมียทเพิ งผ่านการผสมเกสรมาใหม่ๆ มี
ื
็
ื
ี
ขนาดเล็กมากปรากฏตามยอดหรอปลายๆ ยอด ก งก้านตางๆ มีสม่วงหรอแดงเข้มหรอเปนสเขยว
ี
่
ิ
ื
ี
่
อ่อนๆ ปรากฏอยู่บ้างแล้วก็ได้ แตยังมีขนาดไม่ใหญนัก
่
ี
ี
้
ี
่
4.2 ผล (Cone) แกทพรอมจะเก็บเมล็ดได้ในปทสํารวจคัดเลือก
็
4.3 ผลเกาที ตกคางอยูบนตน (Old cone) เปนผลทเกล็ดอ้าและท งเมล็ดไปหมดแล้ว
ิ
ี
่
่
้
้
็
ี
ื
แตผลไม่รวงหลุดจากก งจะยังคงตดค้างอยู่ตามก งก้านตางๆ เปนผลแห้งสนํ าตาลหรอนํ าตาลปนเทา
ิ
่
่
ิ
ิ
่
ซดๆ
ี
4.4 ดอกตัวผู (Male flowers) หากการสํารวจคัดเลือกไม้สนอยู่ในระยะทกําลังออก
ี
้
ี
ดอกตัวผู้พอด ให้ประเมินจํานวนเกสรตัวผู้ด้วย

84



้
่
้
ั
์
ตารางที 51 การใหคะแนนในการคัดเลือกแมไมสนในโครงการปรบปรุงพันธุไมสน
้
Code Character Assessment Score
VIGOUR
H Height m
D Diameter cm

QUALITY

FKP Fork Absent 2
Present 1

STR Stem straightness above 1.3 m Straight 9 - 7

Medium 6 - 4
Crooked 3 - 1

BSP Basal sweep Absent 2

Present 1
FTP Foxtail Absent 2

Present 1

CDP Crown defect e.g. Basket whorls,
ramicorn, kinkiness Absent 2

Present 1

BRC Branch coarseness Fine 9 - 7

Medium 6 - 4
Coarse 3 - 1

WDP Wood density by Pilodyne

HEALTH

GHE General health Healthy 3
Unhealthy 2

Dying/dead 1

ICP Incompatibility of stock/scion Absent 4
Present good 3

Present medium 2

Present bad 1
PFD Pest and Disease (termites, Shootborers,

defoliators, & fungi etc.) Absent 2

85



่
ตารางที 51 (ตอ)
Code Character Assessment Score

FLOWERING
CLN Conelet (count) 0 1

latest pollinated female flowers 1 - 3 (2) 2

4 - 15 (8) 3

16 - 60 (32) 4
61 - 250 (125) 5

251 - 1000 (500) 6

1001 - 4000 (2000) 7
CNN Mature cones (count) 0 1

due to open this year 1 - 3 (2) 2

4 - 15 (8) 3
16 - 60 (32) 4

61 - 250 (125) 5

251 - 1000 (500) 6
1001 - 4000 (2000) 7

OCN Old cones, remaining on branches 0 1

after shedding. (count) 1 - 3 (2) 2

4 - 15 (8) 3
16 - 60 (32) 4

61 - 250 (125) 5

251 - 1000 (500) 6
1001 - 4000 (2000) 7

MFN Male flowers Many 3

Few 2

Absent 1

ี
ั
ี
ทมา : โครงการปรบปรงพันธ์ไม้สน จังหวัดเชยงใหม่
ุ
ุ

86



ี
วิธการเก็บเมล็ด


ี
่
ี
การเก็บเมล็ดโดยทั วไปนั นสามารถเก็บได้หลายวิธดังตอไปน (Granhof และ อําไพ, 2530)
่
1. เก็บเมล็ดจากพื นปาโดย
ื
่
- เมล็ดหรอผลรวงหล่นตามธรรมชาต ิ
- การเขย่าต้น
- ใช้เครองมือชวยเขย่าต้น
ื
่
- การเก็บเมล็ดภายหลังทกระจายออกจากผล
ี
ู
ี
่
- เก็บรวบรวมจากสัตว์ทกักตุน เชน กระรอก หน มักกักตุนเมล็ดเปนอาหาร
็
ึ
ุ
ี

ซงเมล็ดพวกน จะมีคณภาพด ี
ี
่
่
การเก็บเมล็ดโดยวิธน ีเราต้องแนใจว่าเมล็ดทรวงลงมายังพื นดนนั นมิได้
ิ
ี
ื
ิ
่
ี
ื
เกดจากพายุหรอโรคแมลงทําลาย หรอเมล็ดทรวงลงมายังพื นดนจะไม่มีอันตรายจากสัตว์ หรอเมล็ด
ิ
ื
ไม้นั นมีความมีชวิตสั น เชน ไม้ตระกูลยาง
ี
่
ี
่
ี
2. เก็บจากไม้ทโคนล้ม ซงต้นไม้ทจะเก็บเมล็ดต้องเปนไม้ทได้รบการตัดโคนตาม
ี

็
ึ
่
ั
ั
รอบตัดฟน หรอการตัดสางขยายระยะ
ื
3. เก็บจากไม้ยืนต้น
3.1 สามารถเก็บจากดนโดยใช้มือ
ิ
- ตัด หัก เลื อย
ื
ี
- ใช้ปนยิงตัดขั วลูกหรอผลลงมา ใช้กับต้นไม้ทมีขนาดใหญและ
ื
่
ี
ี
ต้องการเก็บเมล็ดมาศึกษาค้นคว้า วิธน ใช้เก็บเมล็ดยูคาลิปตัสใน
ประเทศออสเตรเลีย
ี
3.2 เก็บโดยใช้การปนไปตามลําต้น
- ปนไปถึงเรอนยอดโดยตรง
ื
ี
ี
ี
- ปนและเก็บจากเรอนยอดโดยวิธอื นๆ
ื

การเก็บผล (Cone) ไมสน
้
การเก็บผลหรอโคนสนในโครงการปรบปรงพันธ์ไม้สน โดยสวนใหญยังคงเก็บ
ุ
ุ
ื
่
่
ั
่
่
จากปาธรรมชาต เนองจากสวนผลิตเมล็ดไม้สนยังให้ผลน้อยมากไม่เพียงพอตอการปลูกสรางสวน
้
ิ
ื
่
่
ปาในปจจบัน ปญหาทเกดข นตอการเก็บเมล็ดคอการเข้าในพื นท เนองจากปาสนธรรมชาตสวนใหญ
ิ
่
ิ
่
ี
ื
่
ึ
ุ
ั
ั
ี
ื
็
ู
ิ
จะพบบนภเขาสงการคมนาคมไม่สะดวก บางแหล่งต้องเดนทางด้วยเท้าหลายชั วโมง จําเปนต้อง
ู

87



ิ
ื
พัฒนาเครองมือเก็บเมล็ดไม้ให้มีนํ าหนักเบา สะดวกในการเคลื อนย้าย การเก็บโคนสนตั งแตแรกเร ม
่
็
ี
่
ุ
จนถึงปจจบันมีการพัฒนาเปนลําดับดังตอไปน (Granhof, 1975)
ั

ึ
ึ
ี
ิ
1. ปนข นต้นไม้ด้วยมือเปล่า โดยใช้กรรไกรตัดก งผูกกับด้ามไม้ไผ่ยาว ซงมีนํ าหนัก
ึ
ิ
มาก เวลาจะตัดโคนสนก็มักจะตัดทั งก ง ทําให้โคนอ่อนซงจะแกในปหน้าถูกตัดออกมาด้วย ผู้เก็บ
่

ี
ี
เมล็ดมองหาโคนทจะเก็บได้ยาก และเสยงอันตรายมากในการทํางาน การเก็บวิธน ีโดยเฉลี ยจะเก็บ
ี
ี
โคนสนได้ประมาณ 3 ต้น/คน/วัน
ิ
ี
2. การปนต้นไม้โดยใช้เหล็กตอกทอย จะใช้เหล็กยาวประมาณ 20 เซนตเมตร ตอก
็
ิ
ี
เข้าไปในต้นไม้เปนระยะๆ กะให้พอดกับเท้าทจะก้าวไปโดยใช้ค้อนเหล็ก มีการนําเข็มขัดนรภัย
ี
่
ี

ึ
ั
ี
่
(Safety belts) มาใช้ซงชวยลดการเสยงสําหรบผู้ปน แตผู้ปนจะต้องมีภาระแบกเหล็กทอยข นและลง
ึ
ี
ิ
่
ต้นไม้ซงไม่สะดวก และวิธน ีทําอันตรายตอต้นไม้ด้วย การเก็บโคนยังคงใช้กรรไกรตัดก งผูกตดกับ
ี
ึ

ิ
ี
ี
ด้ามไม้ไผ่ยาว การเก็บวิธน โดยเฉลี ยจะเก็บโคนสนได้ประมาณ 4 ต้น/คน/วัน
ี
ี
ึ
ิ

์
ิ
3. การปนโดยใช้สะเปอร (spurs) ตดกับรองเท้าหนังแบบทหารซงเปนเทคนคทใช้
็
่
ี
ิ
์
่
ี
่
ุ
อยู่ในปจจบันน ี วิธน ีสะเปอรทใช้หนักน้อยกว่า 1 กโลกรมตอ 1 ค งายตอการขนย้าย นอกจากน ียังมี
ั
ั
ู่
่
ื
์
อุปกรณอื นๆ ชวยเพิ มความปลอดภัย คอ เชอก หมวก ถุงมือหนัง ตะขอเก็บเมล็ดไม้ พรอมทั งถุงผ้า
ื
้
ซงสามารถผูกตดกับเข็มขัดได้ อุปกรณครบชดน ีรวมกันมีนํ าหนักประมาณ 3 กโลกรม การเก็บโดย

ุ
์
ิ
ึ
ั
ิ
ิ
ิ
็
วิธน ีสามารถเก็บโคนสนได้ประมาณ 6 ต้น/คน/วัน คดเปนปรมาณโคนสนสามใบเฉลี ย 25 – 30
ี
ิ
ิ
ั
ั
กโลกรม หรอประมาณ 4 – 5 กโลกรม/ต้น
ื
ี
ี
่
4. มีวิธอื นๆ ทเคยทดลองนํามาใช้ เชน จักรยานข นต้นไม้ (Swiss tree bicycle) และ
ึ
ิ
ุ
ึ

ิ
บันไดข ึนต้นไม้ (Danish steel Ladder) ซงทําด้วยเหล็กกลวงบางมีนํ าหนักเบา 1 ชด มี 7 ช น 3 ช น
ิ
ยาวช นละ 3.15 เมตร 4 ช นยาวช นละ 2.25 เมตร รวมความยาวทั งส น 18.5 เมตร แตละช นจะมีข้อตอ
่
ิ
่
ิ
ิ
ิ
ั
่
่
ึ
่
เมื อสวมกันแนนจะไม่หลุดงาย มีเหล็กโค้งงอสําหรบเหยียบข นไป และมีรองเล็ก ๆ สําหรบสอดใส
่
ั
ิ
ั

ึ
ุ
ิ
ิ
เข็มขัดรดกับต้นไม้ บันไดช นล่างสดเมื อพาดกับต้นไม้ในแนวด งจะยึดกับดนไม่โยกคลอน ซง
ี
์
่
ี
ิ
อุปกรณเหล่าน ไม่เหมาะทจะเก็บในปาธรรมชาตและมีนํ าหนักมากขนย้ายลําบาก

์
์
้
้
การเก็บเมล็ดไมสนโดยใชสะเปอร และอุปกรณครบชุด
การเก็บเมล็ดไม้จะต้องนําคนงานทได้ผ่านการฝกหัดข นต้นไม้แล้ว โดยใช้อุปกรณ ์
ึ
ี
ึ
ี
ี
ตางๆ ในการเก็บเมล็ดทให้ความปลอดภัยด้วย การเก็บเมล็ดจะจัดทมผู้เก็บเมล็ดประกอบด้วย 4 – 5
่

คน มีหัวหน้ากลุ่มซงเปนผู้คัดเลอกต้นไม้ทจะเก็บ ทเหลือเปนคนปนต้นไม้ 3 – 4 คน การเก็บโคนสน
ี
็
ี
ี
ึ
็
ื
่
็
ึ
สวนใหญจะต้องพักแรมในปาเปนเวลาหลายวัน จงต้องเตรยมเต็นท์ และรถยนต์ทสามารถใช้ในพื น
่
่
ี
ี
ุ
ี
ททรกันดารด้วย การเลือกเก็บเมล็ดไม้ตามมาตรฐานของ IUFRO กล่าวว่าต้องเก็บจากแม่ไม้อย่าง
น้อย 15 ต้น ซงให้ผลผลิตโคนสนอย่างน้อย 5 กโลกรมตอต้นและควรเก็บให้ได้มากทสดอย่างน้อย
ี
ุ
่
ั

ิ
ึ

88



ี
่
ี
่
ิ
ื
ั
250 – 300 กโลกรมตอหมู่ไม้ ในการเก็บโคนสนควรเลอกเก็บโคนทแกเต็มท (mature cones) สังเกต
ี
็
ี
จากโคนสนจะมีสเขยวและเร มเปลี ยนเปนสนํ าตาลในอัตราสวนประมาณ 50 : 50 การเก็บโคนสน
ี
่
ิ
ของโครงการปรบปรงพันธ์ไม้สนทดําเนนการอยู่ในปจจบันจะใช้สะเปอร และอุปกรณตางๆ ดังตอ
่
ุ
ั
ั
์
ุ
ี
ุ
่
์
ิ
ี
ไปน
์
1. สะเปอร (spurs) 1 ค ู่
2. รองเท้าหนังแบบทหาร
3. เข็มขัดนรภัย (safety belt)
ิ
4. คลิป 3 – 4 ตัว (carabiners)
ื
5. เชอกไนลอน หนา 10 – 12 มิลลิเมตร
ี
- เชอกททําเปนวงกลมเล็ก ๆ เส้นรอบวงประมาณ 40 – 50 เซนตเมตร
็
ื
ิ
ื
ใช้เปนสวนยึดกับเชอกเส้นใหญตดกับเข็มขัด
่
็
่
ิ
ื
ี
ื
- เชอกยาว 2 และ 3 เมตร 2 เส้น ทําหวงทปลายเชอกทั ง 2 ด้าน
่
ู
ื
ื
่
- เชอกยาว 1 เส้น ความยาวประมาณ 2 เทาของความสงของต้นไม้หรอ
ประมาณ 50 เมตร ทําหวงทปลายเชอก
่
ื
ี
6. หมวก (safety helmet)
7. ถุงมือหนัง (heavy leather gloves)
่
ี
ั
8. ถุงผ้า 2 ใบ (canvas bags) สําหรบใสโคนสนทเก็บได้
็
ี
ู

ึ
9. ตะขอ (hook) ซงทําจากเหล็กแบนตให้เปนรปตะขอมีความคมทั งด้านล่าง และ
่
ุ
ุ
๊
ด้านบน ตอด้ามเหล็กด้วยแปปบาง 4 – 5 หน ยาว 3 เมตร ด้านล่างของตะขอใช้กระตกด้านบนใช้ดัน
ิ
ิ
่
และบดให้ก งหักหรอให้โคนสนหลุดรวงลงมา
ื
ี
ุ
์
ั
อุปกรณครบชดในการปนต้นไม้โดยใช้สะเปอรน ีได้นํามาใช้ในโครงการปรบปรง
์
ุ
์
่

ึ
์
็
ี
ื
ไม้สน โดยสะเปอรทใช้ในตอนแรกเปนสะเปอรแบบเกาซงมีเหล็กยึดกับข้อเท้าหรอรองเท้าอยู่ด้าน

ี
ึ
ื
็
่
ุ่
นอก เวลาข นหรอลงผู้ปนต้องเกรงข้อเท้าทําให้เจ็บตาตมและปวดข้อเท้า ซงตอมาได้มีการดัดแปลง
ึ
์
และนําสะเปอรแบบใหม่มาใช้ สะเปอรแบบใหม่มีเหล็กยึดกับขายาวข นและหันเข้ามาอยู่ด้านในของ
ึ
์
์
ี
ี
ขาแทนทจะไปอยู่ด้านนอก เหล็กยึดน สามารถเลื อนให้สั นหรอยาวได้ สะเปอรแบบน เรยกว่า Bashlin
ี
ื
ี
ี
Tree Climbing Set เข็มขัดทใช้ก็เปลี ยนแบบไปด้วย คอนอกจากจะมีลักษณะรดทเอวแล้วยังมี
ั
ี
ื
ลักษณะรองสวนก้นของคนข นต้นไม้ด้วย เข็มขัดทใช้เรยกว่า Tree Surgery Belt อุปกรณครบชดของ
ี
ึ
ุ
ี
์
่
่
ี
์
เครองมือข นต้นไม้แบบใหม่นอกจากสะเปอรและเข็มขัดแล้ว ยังมีสวนทเปนเชอกใช้เปน Safety Belt
็
ื
็
ื
ึ
ื
่
ี
้
ู
ี
ื
การใช้เชอกต้องรจักทําเงอนตางๆ ทจะใช้ในการข นและลงต้นไม้ เชอกทใช้จะมี 2 เส้นใช้สลับกัน
ึ
ื
ิ
ึ

ึ
ื
ี
ื
เมื อข นไปถึงก งหรอก้าน และมีเชอกยาวอีกเส้นใช้ในขณะทลงซงสามารถโรยตัวลงมาจากต้นไม้ได้
ี
็
่
่
ิ
็
ื
ื
็
อย่างรวดเรว โดยมีเชอกททําเปนวงกลมเล็กๆ ใช้เปนสวนยึดกับเชอกเส้นใหญตดกับเข็มขัด และมี
ี
คลิปยึดแบบล๊อคได้ด้วยตดอยู่ชวยในการโรยตัวลงมาจากต้นไม้ได้อย่างปลอดภัย เชอกเส้นยาวทใช้
ื
่
ิ

89



ึ
่
ึ
่
่
ื
ึ
ี
กอนจะข นต้นไม้ต้องเอามัดเชอกกองไว้ทโคนต้นแล้วข นเฉพาะสวนหัวเชอก เมื อข นถึงสวนยอดใช้
ื
ื
ี
เชอกเส้นยาวเกยวกับก งทแข็งแรงแล้วขยับตัวลงมาเก็บเมล็ดไม้ด้านล่างได้ หรออาจเดนออกไปตาม
ิ
ิ
ื
ี
ิ
ี
ี
ึ
่

ึ
ก งทมีขนาดใหญไม่เปราะได้อีกด้วย คนงานทผ่านการฝกหัดมาแล้วจะมีความคล่องตัวมาก วันหนงๆ
ึ
็
สามารถข นต้นสนเพื อสอยโคนสนลงมาเก็บรวบรวมได้ระหว่าง 6 – 8 ต้น ถ้าเปนโคนสนสามใบ
็
ิ
จะคิดเปนนํ าหนักประมาณ 30 – 50 กโลกรม
ั
ื
์
่
ี
เนองจากสะเปอรททาง DANIDA มอบให้กรมปาไม้มีจํานวนจํากัดไม่พอเพียงกับ
ุ
ั
ุ
ึ
์
ั
ุ
ึ
ปรมาณการเก็บเมล็ดไม้ โครงการปรบปรงพันธ์ไม้สนจงได้ปรบปรงและจัดทําสะเปอรข นเองโดยใช้
ิ
ึ

่
่
่
เหล็กแหนบซงจะมีนํ าหนักมากกว่าสะเปอรของตางประเทศ แตคาใช้จายจะถูกกว่ามากและสามารถ
์
่
ุ
ิ
์
ี
์
่
ิ
ึ
ข นต้นไม้ได้ดและปลอดภัยเชนเดยวกัน สะเปอร 1 ชดประกอบด้วยเหล็กตดสะเปอร 2 ช น แผ่นหนัง
ี
2 แผ่น และเข็มขัดรดสะเปอรและแผ่นหนัง 4 เส้น แผ่นหนังน ีใช้สําหรบปองกันมิให้ปลายสะเปอร ์
้
ั
ั
์
ิ
่
ื
ื
่
ั
ด้านบนกดกับกล้ามเน อขาและชวยไม่ให้เชอกรดแนนเกนไป

่
การขนสง
ิ
่
การขนสงโคนสนปรมาณมากๆ และระยะไกลๆ ควรใช้รถบรรทกในการขนสง
่
ุ
็
็
ี
ซงภาชนะทบรรจควรใช้กระสอบ ถ้าทําเปนงานประจําการลงทนโดยใช้ลังพลาสตกทสานเปน
ุ
ึ
ิ

ี
ุ

ึ
่
ุ
่
ี
ู
่
ตาขายโปรงแบบเดยวกับลังใสนํ าอัดลมขนาดบรรจขวดลิตร ซงมีขนาดกว้าง x ยาว x สง เทากับ
่
็
12" x 12" x 11" จะใช้งานได้สะดวก การลงทนในชวงแรกคอนข้างสงแตสามารถใช้งานได้เปน
่
่
่
ู
ุ
ระยะเวลานานหลายป ี

การคัดแยกเมล็ดไม ้
คัดแยกเศษกิ งและใบสนกอนทําการคัดแยกเมล็ด (Pre-cleaning and Pre-curing)
่
ิ
ุ
่
กอนการคัดแยกต้องตรวจชั งนํ าหนักสดของโคนสนทกกระสอบ ปกตโคนสนสาม
่
ี
ใบ 1 กระสอบถ้าใสไม่แนนมากนักจะหนักประมาณ 60 กโลกรม เมื อนํามาคัดแยกเมล็ดจะได้เมล็ดด
ั
ิ
่
ิ
็
80 – 90 เปอรเซนต์ จํานวน 1 กโลกรม หลังจากตรวจชั งนํ าหนักต้องเทโคนสนออกเพื อตัดขั วและคัด
์
ั
แยกเศษก งและใบสนท ง (Pre-cleaning) เพื อสะดวกในการคัดแยกเมล็ดในภายหลัง หลังจากนั นนํา
ิ
ิ
ี
่
่
ื
ี
ุ
ู
โคนสนใสกระสอบหรอเขงไม้ไผ่หรอกล่องทมีรพรน นําไปเก็บไว้ในทรมทมีลมพัดถ่ายเทอากาศได้
่
ี
ื
ื

ดประมาณ 7 – 10 วัน (Pre-curing) เพื อให้ความช นในโคนสนลดลงและให้มีความช นสมําเสมอภาย
ื
ี
้
็
ในโคน เปนการปองกันมิให้เกด Case – hardening ซงเกดจากผลทมีความช นสงๆ และถูกทําให้แห้ง
ี
ิ

ึ
ื
ู
ิ
ิ
็
่
ลงอย่างรวดเรวจะทําให้ผลเปดอ้าได้ยาก การทํา Pre – curing น ีจะชวยให้การคัดแยกเมล็ดใช้เวลา
่
่
และคาใช้จายน้อยลง

90



วิธการคัดแยกเมล็ด
ี


1. การคัดแยกเมล็ดโดยการผึ งแดด (Natural heat source)
ี
่


หลังจากผึงโคนในทรมประมาณ 7 – 10 วันแล้ว ก็นําโคนไปผึงแดดโดยเท
่
ี
ื
ลงในถาดตากเมล็ดไม้ (seed extraction tray) ททําด้วยลวดตาขายขนาด 1 น ิว หรอ ½ น ิว เพื อให้
เมล็ดหลุดรวงลงสภาชนะรองรบด้านล่าง
่
ู่
ั
ิ
1.1 การคัดแยกเมล็ดปรมาณน้อย ใช้ถาดตากเมล็ดไม้ขนาดเล็ก สวนใหญ
่
่
ี
์
ใช้แยกสกัดเมล็ดจากต้นทคัดเลือกเพื อนําเมล็ดมาทําการทดสอบ อุปกรณการคัดแยกประกอบด้วย
ขาตั งสง 90 เซนตเมตร กว้าง 84 เซนตเมตร (วัดจากด้านใน) ด้านบนมีถาดไม้ (ขนาด 84 x 60 x 15
ิ
ิ
ู
่
่
ิ
ั
เซนตเมตร) วางอยู่ มีลวดตาขายขนาด ½" x ½" ตดอยู่ทก้นถาดแตละใบ เพื อใช้รองรบโคนสน
ิ
ี
ุ
อุปกรณ 1 ชด ประกอบด้วยถาด 3 ใบ การทํางานของอุปกรณชดน ีเปนการใช้ความรอนจากแสง
์
็
์
้
ุ
ิ
่
ิ
ิ
อาทตย์เรงการเปดของโคน ถาดแตละใบจะมีแผ่นพลาสตกใสคลุมอยู่ พลาสตกน ีใช้คลุมอยู่ตลอด
่
ิ
ิ
ึ
ิ
ี
เวลาเพื อปองกันนํ าค้างซมเข้าไปในโคน และจะต้องเปลี ยนถ้าเกดการฉกขาดโดยปกตจะวางโคน
้
็
ี
ู
่
ี
ี
กระจายในถาดโดยไม่ให้ซ้อนกัน และเมื อเมล็ดหลุดรวงลงมาจะตกลงไปในสังกะสททําเปนรปส
เหลี ยมผืนผ้ารปกรวยขนาด 84 x 60 เซนตเมตร ซงวางอยู่ใต้ถาด กรวยสังกะสลึก 30 เซนตเมตร
ี
ิ
ู

ึ
ิ
ิ
ี
่
ิ
ิ
และทก้นกรวยมีทอสั นขนาด ยาว 3 เซนตเมตร กว้าง 5 เซนตเมตร เปดให้เมล็ดหลุดรวงลงไปในถุง
่
ี
็
์
่
่
ี
ึ
ผ้าทสวมทอไว้อีกทหนง หลังจากใช้งานแล้วอุปกรณน สามารถถอดแยกเปนสวนถาด กรวย และแผ่น
ี

พลาสตกซ้อนกันได้
ิ
ิ
ั
็
ี
1.2 การคัดแยกเมล็ดปรมาณมาก สําหรบโคนทเก็บเปนจํานวนมาก ก็จะ
ี
นํามาผึงแดดในถาดขนาดใหญข ึน อุปกรณทใช้ ประกอบด้วยถาดเดยวๆ ขนาด 150 x 150 x 15
์
ี
่

เซนตเมตร มีลวดตาขายขนาด ½" x ½" ตดอยู่ทก้นถาด และมีขาตั งสงจากพื น 50 เซนตเมตรใต้
ิ
ี
่
ิ
ิ
ู
ั
ั
ถาดใช้ผ้าพลาสตกปสําหรบรองรบเมล็ดทหลุดรวงลงมา พลาสตกน ีเปนพลาสตกทมีความทนทาน
ี
ู
ี
ิ
ิ
่
็
ิ
และมีการระบายอากาศได้ ความจของโคนสนในแตละถาดจะเทากับ ½ ของถาดหรอคดเปนปรมาณ
ื
่
็
ิ
ิ
่
ุ
ี
ั
ิ
ิ
้
ี
้
โคนประมาณ 40 กโลกรม ด้านบนใช้พลาสตกใสคลุมไว้เพื อปองกันมิให้เมล็ดพรอมปกทหลุดจาก
่
โคนปลิวหายไป และยังสามารถใช้เปนสวนสกัดความรอนจากแสงแดดได้อีกด้วย โดยสามารถเพิ ม
้
็
o
ู

ึ
ี
ความรอนได้สงกว่าถาดทไม่ได้ปดถึง 4 C ซงได้มีการวัดอุณหภมิภายในถาดอบเมล็ดทปดฝา
ี
ิ
้
ิ
ู
พลาสตกใสขณะทตากโคนสนสามใบไว้กลางแดด
ี
ิ
้
้
2. การคัดแยกดวยความรอน (Artificial heat source)
ื
ี
ู
วิธน ีสามารถควบคมความช นและอุณหภมิได้ สามารถคัดแยกเมล็ดได้ในระยะเวลา
ุ
่
ู
็
่
ิ
สั นโดยไม่ทําอันตรายแกเมล็ด และสามารถดําเนนการได้อย่างรวดเรว แตต้องใช้งบประมาณสง
เหมาะทจะใช้กับโคนสนทแกและเก็บในฤดฝน เชน สนสองใบ สนคารเบย สนโอคารปา และสนเท
ี
ี
ิ
์
่
่
ู
ี
้
ิ
ิ
คนมาน ซงไม่สามารถคัดแยกเมล็ดโดยใช้ความรอนจากแสงอาทตย์ได้ โดยทั วไปโคนสนแตละชนด
่

ึ
ู
ู
ี