The words you are searching are inside this book. To get more targeted content, please make full-text search by clicking here.

Home Explore 1.ลายแทงนักคิด - ลายน้ำ

View in Fullscreen

1.ลายแทงนักคิด - ลายน้ำ

Like this book? You can publish your book online for free in a few minutes!

Download PDF

Related Publications

Discover the best professional documents and content resources in AnyFlip Document Base.

Published by totvcr, 2021-10-18 00:35:14

1.ลายแทงนักคิด - ลายน้ำ

Pages:

1.ลายแทงนักคิด - ลายน้ำ

success publisherลายแทงนักคิด

ดานการบริหารเองก็เชนกัน ไดมีการริเริ่มและเปลี่ยนแปลงเกิดข้ึน
เพราะนักคิดทสี่ ําคัญ เชน

• เฟรดรกิ เทยเลอร (Frederick W. Taylor : ค.ศ. 1856-1912) ผู
ซ่ึงไดรับการยอมรับวาเปน “บิดาแหงศาสตรการบริหาร” ที่มี
ความคิดเบื้องตนคือการเพ่ิมความสามารถในการผลิต โดยให
คา จา งของพนกั งานข้ึนอยูกบั ผลิตภาพของพนักงาน

• ปเ ตอร เอฟ ดรกั เกอร (Peter F. Drucker) นกั คดิ ดา นการบรหิ าร
สมยั ใหม เปนผทู ่ีเสนอความคดิ “ธุรกจิ ขามชาต”ิ และ ”ศนู ย
ชอ ปปง สากล” รวมทง้ั “ศาสตรด า นการบรหิ ารอยา งมเี ปา หมาย”
ในป ค.ศ. 1954

จนมาถงึ คลืน่ ลูกที่สาม ซงึ่ เร่ิมราว ค.ศ. 1955 มกี ารใชเทคโนโลยี ทง้ั
ในการสอื่ สารและการประดษิ ฐสงิ่ ตาง ๆ มากมาย อาทิ การสรา งเครอื่ ง
กาํ เนดิ แสงเลเซอร โดย ทีโอดอร เมแมน (Theodore Maiman) ในป ค.ศ.
1960 สหรัฐอเมริกาไดสงนักบินอวกาศไปสํารวจ ดวงจันทรโดยยาน
อพอลโล 11 ใน ป ค.ศ. 1969 และในปจจบุ นั เราเหน็ เทคโนโลยีท่ีพัฒนา
ไปอยา งมากดา นสารสนเทศจากคอมพวิ เตอร ซง่ึ สามารถตอ เชอื่ มกบั เครอื่ ง
คอมพวิ เตอรอ่ืน ๆ ไดทั่วโลก และแมก ระทง่ั ตอเชอื่ มกับเคร่อื งมือสือ่ สาร
ไดอีกมากมาย เปนตน สิ่งเหลาน้ีเกิดข้ึนจากความคิดที่ไมหยุดย้ังของ
มนุษย ที่จะขยายตัวตอไปจนยากทจี่ ะหาขอบเขตสน้ิ สุดได และเมอ่ื ใดมี
ความคิดท่ีคนหมูมากเหน็ ดีเห็นงามดว ย เมอื่ นั้นมนุษยชาติจะตองปรับตวั
ขนานใหญ ตามแนวความคดิ ของนกั คิดนั้น ๆ

84 ศ.ดร. เกรียงศักดิ์ เจริญวงศศักดิ์

การคิดน้ัน…สําคัญไฉน ? 07

มหาอาํ นาจตอ งมาจากสงั คมทมี่ นี กั คดิ ความสามารถทจ่ี ะอยใู นโลก
ไดอยางสงางามตองเกิดจากการสรางคนใหคิดเปน สังคมใดสรางคนให
คิดไมไ ด สังคมน้นั จะตองตามหลงั สงั คมอนื่ ท่คี ดิ นาํ หนาตลอดไป กลาย
เปนคนที่บริโภคแตผลผลิตจากความคิดของผูอ่ืน แตไมสามารถเปนคน
สรา งผลผลติ ทางความคดิ ไดเ อง การคดิ จงึ เปน สงิ่ ทม่ี คี วามสาํ คญั ยงิ่ เพราะ
ความคดิ มพี ลงั ยงิ่ กวา ส่ิงใด ๆ ในการเปลี่ยนแปลงโลก
success publisher
การคดิ สรางความสามารถในการแขง ขัน
ในสงั คมแหง ความรู

สงั คมแหง ความรมู สี ภาพความรนุ แรงของการแขง ขนั ทเี่ พมิ่ ขน้ึ ทง้ั ใน
ระดับระหวา งปจเจกชน ระหวา งองคกร หรือระหวางประเทศ เน่อื งจาก
ความกา วหนา ทางเทคโนโลยสี ารสนเทศทเี่ ชอื่ มโยงทกุ สว นของโลกเขา ดว ย
กนั ทาํ ใหเ กดิ สภาพการขยายตวั ของขอบเขตการแขง ขนั จากระดบั ระหวา ง
บคุ คล หรอื ในระดบั หมบู า นใหกลายเปนการแขงขนั ระดบั ประเทศ ระดบั
ภูมิภาค จนสรู ะดับโลกในทสี่ ดุ

การที่ผคู นในสังคมมีระดบั การศึกษาและความรูเพิ่มจาํ นวนข้นึ เปน
ผลใหเกิดการเพ่ิมจํานวนของคูแขงที่เปนผูมีความรูที่ไดรับการสรางผาน
การศกึ ษาทัง้ ในระบบและนอกระบบมากขึน้

ในอดีตนั้น เราสรางความไดเปรียบจากความไดเปรียบเชิงเปรียบ
เทียบ คอื จากการใชแ รงงานไรฝม ือ ท่ดี ิน ความสมั พนั ธ เงินทุน และ
แหลง ทรพั ยากรราคาถกู แตใ นอนาคตองคก รธรุ กจิ หรอื แมแ ตป ระเทศทจี่ ะ
อยรู อดและประสบความสาํ เร็จได ตองใชค วามไดเปรียบเชงิ การแขงขันท่ี
ใชค วามรใู นการสรา งกลยทุ ธเ หนอื คแู ขง เพอ่ื ใหล กู คา ซอื้ สนิ คา และบรกิ าร

การคิดคืออะไร ? 85

success publisherลายแทงนักคิด

ของตน เชน การสรางความแตกตางของสนิ คาและบรกิ าร ความสามารถ
ในการตอบสนองตอ ความตอ งการของตลาดอยา งรวดเรว็ และกลยทุ ธเ นน
ธรุ กจิ เฉพาะเจาะจง ซงึ่ สงิ่ เหลา นลี้ ว นแลว แตต อ งใชค วามรเู ขา มาเกย่ี วขอ ง
ทง้ั สิ้น

ความไดเปรียบเชิงเปรยี บเทียบในดานตาง ๆ จะลดลง อาทิ

ความไดเ ปรยี บเชิงเปรียบเทยี บดา นแรงงาน

แรงงานราคาถกู ไรฝ ม อื จะไมส ามารถแขง ขนั ได หากไมย กระดบั ฝม อื
แรงงานและเทคโนโลยใี หส งู ขน้ึ ทเ่ี ปน เชน นเ้ี นอ่ื งจากการผลติ สนิ คา จาํ เปน
ตอ งใชค วามรใู นการปรบั เปลย่ี นสนิ คา และบรกิ ารใหต รงกบั ความตอ งการ
ของผบู รโิ ภคอยา งเฉพาะเจาะจง เพอ่ื เพม่ิ มลู คา เพมิ่ แทนการลดตน ทนุ การ
ผลติ ดว ยการใชแ รงงานราคาถูก อยา งเชนในอดตี

ความไดเปรยี บเชงิ เปรยี บเทยี บดานวธิ ีการ หรอื เทคโนโลยกี ารผลิต
ของแตล ะประเทศ

เราจําเปนตองใชความรูในการพัฒนาสินคาท่ีสามารถผลิตดวย
เทคโนโลยีสมัยใหมในราคาที่ถูกกวาและคุณภาพดีกวา เชน การผลิต
กระถางใสต น ไม ในปจ จบุ นั หากเทยี บราคาระหวา งกระถางดนิ สอี ฐิ ทผ่ี ลติ
ดว ยวธิ กี าร หรอื เทคโนโลยชี าวบา นจรงิ ๆ จะไมส ามารถแขง ขนั กบั สนิ คา
ท่ีผลิตโดยใชความรูเขามาประยุกต เชน กระถางพลาสติก ท่ีมีหลากสี
น้ําหนกั เบากวา ราคาถกู กวา และมคี วามคงทนมากกวา ได เปน ตน

86 ศ.ดร. เกรียงศักด์ิ เจริญวงศศักดิ์

การคิดน้ัน…สําคัญไฉน ? 07

ความไดเ ปรียบเชิงเปรยี บเทียบดา นทดี่ นิ และแหลง ทรัพยากร

เนื่องจากความจํากัดของทีด่ ินและทรัพยากร จงึ จําเปน ตองใชค วาม
รูในการใชที่ดินและทรัพยากรอยางมีประสิทธิภาพ โดยใชความรูในการ
ดําเนนิ การตา ง ๆ เชน การจดั การเก่ยี วกับทรัพยากรอยา งมปี ระสิทธิภาพ
ในทกุ ขน้ั ตอนการผลติ ความสามารถในการนาํ เอาผลิตผลพลอยไดม าใช
ประโยชน การใชความรูทางดานเทคโนโลยีในการจัดการกับเร่ืองสิ่ง
แวดลอ มไดอ ยา งมปี ระสทิ ธภิ าพ ความสามารถในการสรา งสงิ่ ทดแทนแหลง
ทรพั ยากรทก่ี ําลังเสอ่ื มสภาพลง หรอื กาํ ลังจะหมดไป เชน ความสามารถ
ในการสรา งนา้ํ มันขึ้นมาเองเพอ่ื นํามาใชได เปนตน ซ่งึ ส่ิงเหลา นลี้ ว นตอ ง
ใชฐานความรทู งั้ สิน้
success publisher
ความไดเ ปรยี บเชิงเปรยี บเทียบดา นเงนิ ทนุ

ในอนาคตผมู เี งนิ ทนุ มากกใ็ ชว า จะประสบความสาํ เรจ็ ในการสรา งผล
กําไรไดตามสัดสวนท่ีไดลงทุนไป เพราะอาจเปนการลงทุนที่ไมสามารถ
สรา งมลู คาเพ่ิมไดมากนกั หรอื ไมส ามารถผลติ สินคา หรอื บริการไดตรง
ตามความตองการของตลาด หรือเปนสินคา/บริการที่ไมมีความสามารถ
เตมิ ชอ งวา งทางการตลาดได หรือไมม คี วามเฉพาะเจาะจง หรอื ไมท นั กบั
การเปล่ียนแปลงทางคา นิยมหรอื แฟชัน่ ทเ่ี กดิ ขน้ึ

ความคิดมีความสําคัญมาก เพราะวาความคิดเปนกลไกหลักที่
กําหนดวา “เราเปน ใคร” และ “เราทาํ อะไร” ดังนน้ั ความคดิ เปน ปจ จัย
สาํ คัญมากในการทําใหบุคคลหนึง่ ๆ ครอบครวั หนง่ึ ๆ ชมุ ชนหน่ึง ๆ
สังคมหนึ่ง ๆ หรอื ประเทศชาติหน่ึง ๆ ประสบกับความสําเร็จ หรือความ
ลม เหลว ความคดิ เปน ตัวขับเคลื่อนและนําการเปล่ยี นแปลงมาสทู กุ สง่ิ ใน

การคิดคืออะไร ? 87

success publisherลายแทงนักคิด

โลก ในขณะที่ปจ จัยอื่น ๆ มคี วามคงท่ี ความคดิ กลบั เปนสิง่ ที่ทาํ ใหเกดิ
การเปล่ียนแปลงได ถา เรามคี วามคิดที่ดีเราจะนาํ ความกา วหนา มา แตถา
มีความคิดท่ีไมดีเราจะนํามาซึ่งความเสื่อมถอย ความลาหลังและการพัง
ทลายไดในที่สุด

ความคิดเปน ส่งิ ทส่ี าํ คัญมากที่สดุ
ในการสรา งความสามารถ
ในการแขง ขนั ในโลกปจ จบุ ัน

ท่กี ําลังกา วจากยุคขอมลู ขา วสาร
เปนยุคความรู

และจะเปน ยุคปญญาในที่สุด

88 ศ.ดร. เกรียงศักด์ิ เจริญวงศศักดิ์

success publisher การคิด…ทําไมเราตองคิด ?

การคิด…
ทําไมเราตองคิด ?

การคิดคืออะไร ? 89

success publisherลายแทงนักคิด

การคดิ เปน เรอื่ งปกตทิ เ่ี กดิ ขนึ้ ในชวี ติ ประจาํ วนั คนทกุ คนตอ งคดิ หาก
เขาตองการไดผลลัพธท่ีดีที่สุดในสิ่งท่ีตองตัดสินใจ ดังนั้น จึงไมมีคนปกติ
คนใดอยูไ ดโดยไมค ิด

หากเราลองสํารวจตนเองดู เราจะพบวา มเี หตุผลมากมายที่จะนํามา
ตอบคําถามวา “ทาํ ไมเราตองคดิ ?” อาทิ
เนื่องจาก…..ความตอ งการทางกายภาพกระตุน ใหคดิ

ความตองการพ้นื ฐานของชีวิต ไมวา จะเปน ความตองการทางสรรี ะ
ความตอ งการสวสั ดภิ าพ ความตอ งการความรกั ความตอ งการการยอมรบั
ความตอ งการพฒั นาศกั ยภาพของตน ความตอ งการทง้ั 5 ประการนก้ี ระตนุ
ใหค นตอ งคดิ เพอื่ ใหไ ดม าซงึ่ สง่ิ ทตี่ อ งการ เราลองสงั เกตดตู วั เรา เพอ่ื น พอ
แม หรือคนรอบขาง จะพบวาความคดิ ของคนสวนใหญม ักจะวนเวยี นอยู
ในเร่ืองของความเปนอยู การตอบสนองความตอ งการทางกายภาพ และ
จิตใจ อาทิ

90 ศ.ดร. เกรียงศักดิ์ เจริญวงศศักด์ิ

การคิด…ทําไมเราตองคิด ? 08

..... àÂ¹ç ¹àéÕ ÃÒ¨ÐÃºÑ »ÃÐ·Ò¹ÍÐäÃ´Õ

.....à´Í× ¹¹¨éÕ ÐÍÂÃ‹Ù Í´ËÃÍ× äÁ¹‹ Ð à§¹Ô à´Í× ¹àËÅÍ× ÍÂá‹Ù ¤¹‹ àéÕ Í§

.....Ç¹Ñ ËÂ´Ø ¹àéÕ ÃÒ¨Ðä»à·ÂÕè Ç·ÕèäË¹´Õ

.....àÃÒ¨ÐμÍŒ §àÃÂÕ ¹ÍÐäÃ¨§Ö ÊÒÁÒÃ¶ËÒ§Ò¹·Òí ä´§Œ Ò‹ ÂÁÃÕ ÒÂä´´Œ Õ æ

.....¤¹¹àéÕ ¢ÒªÍºàÃÒËÃÍ× à»ÅÒ‹ ¹Ð àÃÒÊÍŒÙ μØ ÊÒ‹ Ë· Á‹Ø à·àÇÅÒãË¡Œ ºÑ à¢Ò
ÁÒ¡ÁÒÂ»Ò¹¹éÕ

......àÃÒ¤´Ô ÇÒ‹ ¶ÒŒ àÃÒ·Òí μÇÑ à»¹š à´¡ç ´Õ ¾Í‹ áÁ¨‹ ÐÃ¡Ñ àÃÒÁÒ¡¢¹éÖ ¡ÇÒ‹ ·Õè
à»¹š ÍÂ‹Ù

.....àÃÒ¨ÐÍÂ¡‹Ù ºÑ ã¤ÃàÁÍ×è àÃÒ¶§Ö ÇÂÑ ªÃÒ
success publisher
การคิดเพ่ือหาวิถีทางตอบสนองทางกายภาพของแตละคนน้ันแตก
ตางกนั ไป หาผิดบาง ถูกบา ง ดีบา ง ไมด บี า ง ขน้ึ อยูก ับความสามารถใน
การคดิ และการใชเ หตผุ ลของแตละคน

เนือ่ งจาก…..ความอยูร อดกระตนุ ใหค ดิ

“เราไมไ ดม ชี วี ติ อยเู พอ่ื ทจ่ี ะคดิ ในทางตรงขา มเราจาํ เปน ตอ งคดิ หาก
ปรารถนาจะมีชีวิตรอด”

คาํ กลาวขา งตนซ่งึ เปน คําพูดของโจเซ ออเตกา วาย แกสเซต็ (Jose
Ortega y Gasset) กวแี ละนกั ปรชั ญาชาวสเปน สะทอนความจริงของการ
ดาํ รงอยูข องชีวติ คน โดยเฉพาะอยางยิ่งในยคุ สมัยปจจบุ ันทเ่ี รามเี รอ่ื งตอง
คิดมากข้ึน เพราะสังคมมีความซับซอน และมีความยากลําบากในการ

การคิดคืออะไร ? 91

success publisherลายแทงนักคิด

ดาํ เนนิ ชวี ติ เราตอ งคดิ เตรยี มพรอ มไวส าํ หรบั ทกุ ๆ เรอ่ื ง ไมว า จะเปน เรอื่ ง
งานท่ีหายาก เรื่องลูกจะเขาโรงเรียนใด เร่ืองทําอยางไรใหลูกคายอมซื้อ
สนิ คาของเรา เรื่องจะแกป ญหาทีเ่ กดิ ขึน้ ในทท่ี าํ งานไดอยางไร เรอ่ื งเราจะ
สรางความม่ันคงใหกับครอบครัวดว ยวิธีใด หรือเรอ่ื งทวี่ าเราจะปรับตวั ให
เขา กับโลกทีเ่ ปลี่ยนไปอยางรวดเร็วไดอยา งไร ฯลฯ

ในอดีตการดําเนินชีวิตเปนไปอยางเรียบงาย ไมคอยมีเร่ืองใหตอง
คดิ มากนกั วถิ ชี วี ติ ดาํ เนนิ ไปอยา งเรยี บงา ย สภาพแวดลอ ม และทรพั ยากร
ยังมีความอุดมสมบูรณ ไมตองมีการแกงแยงกันมาก จึงไมมีเร่ืองท่ีตอง
เก็บมาขบคิดเพ่ือหาหนทางอยูรอดใหกับชีวิตของตนและครอบครัว แต
ปจ จบุ นั วถิ ชี วี ติ ของคนเรมิ่ เปลยี่ นไป ความเปน อยทู ยี่ ากลาํ บากขน้ึ ทาํ ใหเ รา
ตองคิดมากข้ึน คิดในวิถีทางท่ฉี ลาดขนึ้ เพ่อื ใหส ามารถหาหนทางดําเนิน
ชวี ติ ตอ ไปได

แมค วามตอ งการทจ่ี ะอยรู อดตามสญั ชาตญาณของมนษุ ยจ ะผลกั ดนั
ใหเราตองคิด แตทางท่ีดีกวา… เราควรจะบังคับใหตนเองคิด เพื่อให
สามารถดาํ รงชีวติ ทีด่ ีกวา เพราะคนที่คดิ ไมเปน คิดไมไ ด คิดไมถกู ตอ ง
ยอ มเปน เหยื่อของผูที่คดิ ไดม ากกวา คิดดกี วา อยา งแนน อน

เนือ่ งจาก…..ปญหากระตนุ ใหค ดิ
ราลฟ วาลโด อีเมอรสนั (Ralph Waldo Emerson) กวี นกั ประพันธ

และนกั ปรชั ญาชาวสหรฐั กลา วไวใ น The Conduct of Life, “Fate” (1860)
วา “การเปดเผยสําแดงของความคดิ ทาํ ใหมนษุ ยพ นจากความเปนทาสสู
ความเปนไท”

92 ศ.ดร. เกรียงศักด์ิ เจริญวงศศักดิ์

การคิด…ทําไมเราตองคิด ? 08

คนเราจาํ เปน ตอ งไดร ับการเรียนรูเพอื่ แกปญ หาตาง ๆ ท่ีเกิดขนึ้ ใน
ชีวิต เมื่อเราเห็นวาจะมีปญ หาเกดิ ขึ้นหรือมีปญหาเกดิ ขึ้นแลว เรายอม
ตองหาวิธีปรับตัวใหเขากับสิ่งแวดลอมเพื่อปองกันหรือแกไขปญหานั้น
ปญหาเปนตนเหตุใหเราตองคิดเพ่ือหาเหตุผลท่ีเหมาะสมในการแกไข
ปญ หา เชน

success publisher
.....Ç¹Ñ ¹àéÕ ÃÒàË¹ç ¿Ò‡ ¤ÃÁéÖ æ àÃÒ¨§Ö ¤´Ô ÇÒ‹ ¹Ò‹ ¨ÐàÍÒÃÁ‹ μ´Ô ä»´ÇŒ Â
ËÒ¡½¹μ¡¨Ðä´ŒäÁà‹ »Â‚ ¡

.....¡ÒÃ¤ÃÒèí ¤ÃÇÞàÊÂÕ ã¨·μèÕ ÍŒ §μ¡§Ò¹ äÁ‹ä´·Œ Òí ãËàŒ ¡´Ô »ÃÐâÂª¹
ã´ àÃÒ¹Ò‹ ¨ÐÁÒ¹§èÑ ¤´Ô ÇÒ‹ àÃÒ¨Ð·Òí ÍÐäÃμÍ‹ ä»ÁÒ¡¡ÇÒ‹

....ËÒ¡àÃÒ¤´Ô à¾ÂÕ §ÇÒ‹ àÃÒàÅÍ× ¡àÃÂÕ ¹ÊÒ¢ÒÇªÔ ÒáÅÐÁËÒÇ·Ô ÂÒÅÂÑ
¹éÕ ´ÇŒ ÂàËμ¼Ø ÅμÒÁã¨à¾Íè× ¹ àÁÍè× àÃÒàÃÂÕ ¹ä»áÅÇŒ ¾ºÇÒ‹ àÃÂÕ ¹äÁ‹ä´Œ ¨º
áÅÇŒ äÁÁ‹ §Õ Ò¹·Òí äÁÁ‹ Õã¨Ã¡Ñ àÁÍ×è ¹¹Ñé “»Þ˜ ËÒ” ÂÍ‹ Áà¡´Ô ¢¹éÖ ¡ºÑ àÃÒ áÅÐ
ººÕ º§Ñ ¤ºÑ ãËàŒ ÃÒμÍŒ §¤´Ô ·¨èÕ Ðá¡»Œ Þ˜ ËÒ·àÕè ¡´Ô ¢¹éÖ

.....μ¹×è ÊÒÂÍ¡Õ áÅÇŒ Ç¹Ñ ¹ÕéäÁ‹ä»·Òí §Ò¹´¡Õ ÇÒ‹ ...â·ÃºÍ¡··Õè Òí §Ò¹
´¡Õ ÇÒ‹ ¹ÐÇÒ‹ »Ç´ËÇÑ àÍ...¡Ãç ÊŒÙ ¡Ö »Ç´ æ ÍÂà‹Ù ËÁÍ× ¹¡¹Ñ áμà‹ ÃÒ¹´Ñ ËÇÑ Ë¹ÒŒ
äÇÇŒ Ò‹ μÍŒ §Ê§‹ §Ò¹Ç¹Ñ ¹¹éÕ Ð ...¤§äÁà‹ »¹š äÃËÃÍ¡ ËÇÑ Ë¹ÒŒ ¤§à¢ÒŒ ã¨ ¤¹àÃÒ
¡àç ¨ºç »Ç† Â¡¹Ñ ä´Œ

สถานการณต า ง ๆ ทเี่ กิดขน้ึ ในแตล ะวันคอื เร่ืองใหม ๆ ทเี่ กดิ ขึน้ ใน
ชวี ิต เราไมส ามารถตอบสนองตามความเคยชินไดใ นทุกเรื่อง จงึ เปน เหตุ
ใหเ ราตอ งคดิ เพ่ือนําไปสูการตอบสนองตอสภาพทีเ่ กดิ ขนึ้ ไดอยางดีที่สดุ

การคิดคืออะไร ? 93

success publisherลายแทงนักคิด

เนื่องจาก…..ความตอ งการส่งิ แปลกใหมก ระตุนใหค ิด

วลิ เลยี ม เชค็ สเปย ร (Wiliam Shakespeare) กวแี ละนกั แตง บทละคร
ชาวองั กฤษ กลา ววา “ความคดิ และจนิ ตนาการ เปน สง่ิ ทท่ี าํ ใหม นษุ ยเ หนอื
กวา สรรพสตั วท กุ ชนิด”

หากเรามีความปรารถนาท่ีจะเห็นสิ่งใหมท่ีดีกวาเดิม ความคิดของ
เราจะทาํ งานเพอ่ื คดิ คน และสรา งสรรคส งิ่ ใหมท แี่ ตกตา งไปจากเดมิ ใหเ กดิ
ข้นึ เชน

.....Ã¶Â¹μ¢ Í§Ç¹Ñ ¹éÕ äÁà‹ ËÁÍ× ¹Ã¶Â¹μ¢ Í§Ç¹Ñ ÇÒ¹ áÅÐá¹¹‹ Í¹
...ÂÍ‹ ÁäÁà‹ ËÁÍ× ¹Ã¶Â¹μ¢ Í§Í¹Ò¤μ

.....á¿ª¹Ñè â¦É³Ò ¡ÒÃ¡Í‹ ÊÃÒŒ § ¡ÒÃÊÍ×è ÊÒÃÁÇÅª¹ ÍμØ ÊÒË¡ÃÃÁ
ËÃÍ× áÁ¡Œ ÃÐ·§Ñè ÇªÔ Ò¡ÒÃ¢Í§Ç¹Ñ ¹ÂéÕ Í‹ ÁäÁà‹ ËÁÍ× ¹Ç¹Ñ ÇÒ¹ áÅÐÍÒ¨¡ÅÒÂ
à»¹š ... Ê§Ôè ÅÒŒ ÊÁÂÑ ... àÁÍè× à·ÂÕ º¡ºÑ Í¹Ò¤μ

.....Ç¸Ô ¡Õ ÒÃ·Òí §Ò¹¢Í§àÃÒ ¡ÒÃá¡»Œ Þ˜ ËÒ ¡ÒÃãªàŒ ÇÅÒÇÒ‹ § ¡ÒÃ·Òí
ÍÒËÒÃ ¡ÒÃà´¹Ô ·Ò§ áÅÐÊ§Ôè μÒ‹ § æ ËÒ¡àÃÒàÃÁÔè àºÍè× Ë¹Ò‹ Â ËÃÍ× àË¹ç ÇÒ‹
Ê§èÔ à´ÁÔ æ ¹¹Ñé Â§Ñ äÁ´‹ ·Õ ÊÕè ´Ø àÃÒ¡¨ç Ð¤´Ô ·¨Õè ÐËÒÃ»Ù áººãËÁ‹ æ ·¹Õè Ò‹ Ê¹ã¨
ËÃÍ× à»¹š »ÃÐâÂª¹Á Ò¡¡ÇÒ‹ à´ÁÔ

ในหนงั สือ “คล่นื ลูกท่หี า-ปราชญสังคม : สงั คมไทยที่พึงประสงคใน
ศตวรรษที่ 21” ผมไดนําเสนอวา การเคล่อื นไหวและเปล่ียนแปลงไปของ
สงั คมโลกเกดิ ขน้ึ จาก “ผลผลติ ทางความคดิ ” ของคนรนุ ตา ง ๆ โดยเฉพาะ

94 ศ.ดร. เกรียงศักดิ์ เจริญวงศศักด์ิ

การคิด…ทําไมเราตองคิด ? 08

อยา งยงิ่ ความคดิ สรา งสรรคท ที่ าํ ใหเ กดิ การพฒั นา ซงึ่ เปน การตอ ยอดความ
รูที่มีอยูเดิมข้ึนไปอยางตอเน่ือง สืบเนื่องจากคนเราตองการแสวงหาสิ่ง
แปลกใหมในการดํารงชีวิตเสมอ เพื่อตองการสรางเอกลักษณใหมใหแก
ตนเอง หรือเพ่ืออรรถประโยชนท ี่ดกี วา ความตองการแสวงหาส่ิงใหม ๆ
น่เี องนาํ ไปสูการกระตนุ ทางความคิดใหเ กดิ ขน้ึ (เกรยี งศกั ดิ,์ 2541)

เนือ่ งจาก …..ความสงสยั กระตุนใหคิด
….จรงิ หรือ
….คําพูดของเขานาสงสัยนะ
…. มีเหตผุ ลอะไรหรอื ที่ทําใหคุณคิดเชน นั้น
….เอ…ผมคดิ วา หากเราใชน โยบายนนี้ า จะมผี ลเสยี มากกวา
ผลดี เรานา จะลองคดิ กนั ดอู กี ทนี ะ
….ทําไมคุณถึงเช่ือในสิ่งที่หนังสือพิมพลงขาววาเขาเปน
ฆาตกร ทง้ั ๆ ที่ยงั ไมไดม ีการพิสจู นป ระเด็นในชน้ั ศาล
เลย
success publisher
นกั คดิ ในสมยั กรกี โบราณนบั เปน ผวู างรากฐานตน กําเนิดของปรชั ญา
เน่ืองจากเขาสนใจที่จะแสวงหาความจรงิ เพลโต (Plato) นกั ปรัชญากรกี
กลา วไวว า ปรัชญาเรมิ่ ตนจากความรสู กึ แปลกใจ และ ความรสู กึ แปลกใจ
น้ีเปนเหตุใหคนเริ่มคิดอยางเอาจริงเอาจัง คือไมไดคิดเพียงเพ่ือความอยู
รอด แตเปน การลงแรงทั้งแรงความคดิ และเวลาในการคดิ คน วิเคราะห
พิสจู น หาเหตผุ ลใหกบั สิ่งนัน้ ๆ

การคิดคืออะไร ? 95

success publisherลายแทงนักคิด

หากเราเคยมีคําถามตาง ๆ เม่ือไดรับขอมูลใด ๆ เขามา นั่น
หมายความวาระบบความคิดของเราเร่ิมทํางานแลว เพราะการสงสัยนั้น
เปน ตวั กระตนุ ใหเ กดิ ความคดิ ทตี่ อ งการพสิ จู นข อ เทจ็ จรงิ ของขอ มลู ทไ่ี ดร บั
แตหากเราไมสงสัยเลย แตเชื่อตามขอมูลท่ีไดรับท้ังหมด เราอาจจะถูก
หลอกดว ยขอ มูลเท็จจากคนที่ไมห วงั ดี และทาํ ใหตัดสนิ ใจผิดได

การคิดเปน สิง่ สําคัญในชีวติ ประจําวนั ของเราทกุ คน
… วิธที เ่ี ราคิด …

มผี ลกระทบตอ การวางแผนชวี ติ ของเรา
เปา หมายความสําเรจ็ ท่ีเราเลือก และการตดั สินใจของเรา

96 ศ.ดร. เกรียงศักดิ์ เจริญวงศศักดิ์

success publisher การคิด…อุปสรรคของความคิด

การคดิ …
อุปสรรคของความคิด

การคิดคืออะไร ? 97

success publisherลายแทงนักคิด

แมวาความแตกตางที่ชัดเจนระหวางมนุษยกับสัตว จะอยูท่ีมนุษยมี
ความสามารถในการคดิ แตก ารคดิ ของมนษุ ยน นั้ อาจไมไ ดส ง ผลดใี หเ กดิ ขน้ึ
เชน อาจไมสามารถคิดแกปญหาที่เกิดขึ้นได อาจตัดสินใจผิดพลาดเพราะ
คดิ ไมร อบคอบ อาจไมร วู า จะคดิ อยา งไรในสถานการณเ ชน นนั้ อาจใชข อ อา ง
ทไี่ มม เี หตผุ ล หรอื เหตผุ ลอนื่ อกี ตา ง ๆ นานาทบี่ ง บอกวา การคดิ นนั้ ไมไ ดน าํ
ไปสเู ปา หมายทว่ี างไว ซงึ่ เมอ่ื พจิ ารณาอปุ สรรคการคดิ พบวา อปุ สรรคการคดิ
ของ คนสว นใหญเ กดิ จากเหตุผลสําคัญ 6 ประการท่ีจะกลาวในทน่ี ้ี ไดแก

1) การตอบสนองตามความเคยชนิ
2) การเช่อื มโยงเหตผุ ลผิดเพราะดวนสรุป
3) แรงจูงใจไมถกู ตอ ง
4) การขาดทักษะการคิด
5) การท้งิ เหตผุ ลอยางมีอคติ
6) คานิยมเปน อปุ สรรค

98 ศ.ดร. เกรียงศักดิ์ เจริญวงศศักดิ์

การคิด…อุปสรรคของความคิด 09

1. การตอบสนองตามความเคยชนิ

การตอบสนองตามความเคยชินเปนผลผลิตท่ีสําคัญจากการเรียนรูsuccess publisher
ของสมอง สมองจะเรยี นรกู ารแกป ญ หา การพฒั นาทกั ษะตา งๆ ตงั้ แตเ รอื่ ง
งาย ๆ นบั ตงั้ แตใ นวัยเดก็ เชน การใสเส้ือผา การติดกระดมุ การเขียน
หนังสอื การพดู การนับเลข การคาํ นวณ จนถงึ การเรยี นรู ในเร่ืองท่ียาก
และซับซอนเม่ือเติบโตข้ึน เชน การแกสมการคณิตศาสตร การขับรถ
เปนตน เมอ่ื เราเรียนรใู นเรื่องใดได สมองจะเก็บความรูน ้ันไวในความทรง
จาํ ระยะยาว (long-term memory) เปนความทรงจําจากการเรียนรทู ่ีเรยี ก
วา ความทรงจาํ ทม่ี คี วามหมาย (semantic memory) ซงึ่ ตรงขา มกบั ความ
ทรงจาํ ตอ เหตกุ ารณท เ่ี กดิ ขน้ึ เรอ่ื งใดเรอ่ื งหนง่ึ ในอดตี (episodic memory)
เชน จาํ เหตกุ ารณใ นวนั ที่เกิดอุบตั เิ หตไุ ด เปน ตน

ความทรงจําท่ีเกิดจากการเรียนรูนี้เอง ชวยทําใหเราเขาใจสิ่งตางๆ
รอบตัวท่ีเกิดขึ้น สามารถดําเนินกิจวัตรประจําวันไดอยางคลองแคลว
รวดเร็ว สามารถแกปญหาท่ีเกิดข้ึนในลักษณะคลายเดิมไดทันทีโดย
อัตโนมัติ สังเกตงาย ๆ คนท่ีชํานาญการขับรถจะไมตองกังวลวาจะขับ
อยางไร จะเปลีย่ นเกยี ร หรือแตะเบรกเม่อื ไหร จะขับหลบหลีกสง่ิ กีดขวาง
อยา งไร แตสามารถทาํ ไดท นั ทีแทบจะไมต อ งคดิ เพราะความเคยชนิ จาก
ปญหาเดมิ ๆ ท่เี กดิ ข้ึน ตางจากคนทเี่ พ่งิ หดั ขับ จะเกิดความเครยี ดเพราะ
จะตองคิดประเมินสถานการณ เพื่อหาทางแกปญหาท่ีเกิดข้ึนระหวางขับ
รถตลอดเวลา

ในแงหน่ึง ความเคยชินมีผลดเี พราะชวยใหเ ราไมต องคดิ ใหม หรือ
เรยี นรูสง่ิ เดมิ ๆ ท่เี กิดข้ึนใหม ชวยใหเราตอบสนองส่งิ ตาง ๆ ไดอยา ง
รวดเรว็ ทาํ ใหเ ราดาํ เนนิ ชวี ติ ไปตามกจิ วตั รประจาํ วนั ไดอ ยา งราบรนื่ เพราะ

การคิดคืออะไร ? 99

success publisherลายแทงนักคิด

ถา หากวา เราจะตอ งมาน่งั คดิ กนั ทุก ๆ เชา วา จะแปรงฟน อยา งไร จะติด
กระดมุ เสื้อจากบนลงลา งหรือจากลางขึ้นบน จะเดนิ ทางไปทํางานอยา งไร
เชน น้ี การดาํ เนนิ ชวี ิตของเราคงยากลาํ บากมาก ความเคยชนิ ชว ยลดการ
ทํางานของความคิด ทําใหเราใชสมองคิดในเร่ืองที่จําเปนสําหรับชีวิตได
มากขึน้

อยางไรก็ตาม การตอบสนองตามความเคยชินในบางเร่ือง ในบาง
เวลา อาจกอใหเ กิดปญ หาได หากเราไมไดพิจารณาใหถองแทกอนตดั สนิ
ใจวา

…สงิ่ ทเี่ ราทาํ นน้ั เหมาะสมหรอื ดที ส่ี ดุ ณ เวลานนั้ หรอื ไม ?
…สงิ่ ทเี่ ราทาํ นนั้ เหมาะสมหรอื ดที สี่ ดุ ณ สถานการณน น้ั หรอื ไม ?
…มวี ธิ อี นื่ ทเี่ หมาะสมกบั สถานการณด งั กลา วมากกวา นอ้ี กี หรอื ไม ?

ทง้ั นเ้ี นอ่ื งจากสถานการณท เี่ กดิ ขนึ้ ในอดตี และทเ่ี กดิ ขนึ้ ในปจ จบุ นั นน้ั
แมจะดูเหมือนเปนเร่ืองเดียวกัน แตแทจริงแลวแตละเหตุการณมีความ
เฉพาะเจาะจงในสถานทแ่ี ละเวลาทีแ่ ตกตางกนั ความแตกตา งนเ้ี องทําให
การใชว ธิ ีเดิม ๆ ตามความเคยชนิ อาจจะไมใ ชทางออกที่ราบร่ืน แมเ ปน
เหตกุ ารณล ักษณะเดยี วกันก็ตาม เพราะบริบทแวดลอมยอมไมเหมอื นกนั
เวลาที่แตกตางกัน การดําเนินชีวิตท่ีเรียบงายเหมือนเชนอดีตอาจดําเนิน
ไดเ พียงช่วั ระยะเวลาหนงึ่ แตเ ราอาจพบวามีอปุ สรรคเกิดขนึ้ เมอ่ื เวลาแปร
เปล่ยี นไป

100 ศ.ดร. เกรียงศักดิ์ เจริญวงศศักดิ์

การคิด…อุปสรรคของความคิด 09

การดาํ เนินชวี ติ ตามความเคยชนิ ยอมสงผลเสียหายไดเ พราะทําให
เรา “ไมเ คยคดิ ทจี่ ะตง้ั คาํ ถามกบั สง่ิ ทเ่ี รากาํ ลงั ทาํ อย”ู เมอื่ เราไมต งั้ คาํ ถาม
น่ันหมายความวาเรากําลังอยูในภาวะ “เสย่ี ง” ตอ การถกู กระทบจากการ
เปล่ียนแปลงที่ไมไดคาดคิดมากอน หรือตองอยูกับสิ่งเดิมทั้งที่มีโอกาส
เปลีย่ นแปลงไปสสู ิ่งทดี่ กี วา เพราะความไมพงึ พอใจในสภาพความเคยชิน
นําไปสูความคิดสรางสรรค การสรางส่ิงประดิษฐและนวัตกรรมที่ล้ําหนา
อยา งไมห ยดุ ยง้ั ในทางตรงขา ม ถา คนเราอยดู ว ยความเคยชนิ ปจ จบุ นั เรา
คงอยูในสภาพท่ีไมตางจากบรรพบุรุษเม่ือหลายพันปกอน ไมมีไฟฟาใช
ไมมีเคร่ืองอํานวยความสะดวก ปราศจากความกาวหนาทางเทคโนโลยี
ดา นตาง ๆ
success publisher
เมอ่ื พิจารณาในสภาพสงั คมไทย สงั คมไทยเคยชินกับการอยภู ายใต
การเชอ่ื ฟงบงั คับบัญชาของผปู กครอง มกั จะพึงพอใจในการปฏิบัตใิ หถกู
ตองตามกฎระเบียบและคําส่ังเทานั้น ไมไดอยูในวิสัยที่จะตองคิด
เปล่ียนแปลงส่ิงใด จึงเกิดความเคยชินตอการทําตามกฎระเบียบโดยไม
สนใจการเปลย่ี นแปลงของสภาพแวดลอ มภายนอก เชน ระบบราชการของ
ไทยเปนระบบทเ่ี รียกไดว า อนรุ ักษนิยม ระบบราชการไทยไดถกู สถาปนา
ขึ้น ในป พ.ศ. 2435 ในสมัยพระบาทสมเดจ็ พระจลุ จอมเกลาเจาอยูห วั ใน
ป พ.ศ. 2441 หรือ 106 ป หลงั จากนนั้ ประเทศไทยไมเคยมกี ารปรับปรงุ
ระบบราชการทงั้ ระบบใหส อดคลอ งกบั สภาพการณท เี่ ปลยี่ นแปลงไปอกี เลย
เม่ือสภาพสังคมเปลี่ยนไป ระบบราชการจึงกลายเปนอุปสรรคสําคัญตอ
การพฒั นาเศรษฐกจิ และสงั คม จนกระทงั่ ถกู แรงกดดนั ใหต อ งปฏริ ปู ระบบ
ราชการในที่สดุ

การคิดคืออะไร ? 101

success publisherลายแทงนักคิด

2. การเชอื่ มโยงเหตผุ ลผดิ เพราะดว นสรุป

เทอรส กี้ และ คาหเนแมน (Tversky and Kahneman, 1974) ได
ศึกษาตัวอยางของการตัดสินใจที่ผิดพลาดจํานวนมาก เขาไดต้ังคําถาม
เพอื่ ทดสอบกลุม ตวั อยา งวา

Å¹Ô ´ÒÍÒÂØ 31 »‚ Ê¶Ò¹ÀÒ¾âÊ´ à»¹š ¤¹à»´ à¼Â ¾´Ù ¨Ò
μÃ§ä» μÃ§ÁÒáÅÐà»¹š ¤¹©ÅÒ´ à¸ÍÈ¡Ö ÉÒ·Ò§´ÒŒ ¹»ÃªÑ ÞÒ àÁÍè×
μÍ¹à»¹š ¹¡Ñ È¡Ö ÉÒ à¸ÍãË¤Œ ÇÒÁÊ¹ã¨à»¹š ÍÂÒ‹ §ÁÒ¡¡ºÑ »ÃÐà´¹ç ¤ÇÒÁ
äÁà‹ ·Ò‹ à·ÂÕ Á¡¹Ñ ¡ÒÃáº§‹ à¢Òáº§‹ àÃÒ ¤ÇÒÁÂμØ ¸Ô ÃÃÁã¹Ê§Ñ ¤Á áÅÐä´Œ
à¤Âà¢ÒŒ ÃÇ‹ Á»ÃÐ·ÇŒ §¡ÒÃãªÍŒ ÒÇ¸Ø ¹ÇÔ à¤ÅÂÕ Ã

จากขอมูลขา งตน คดิ วา… ลินดานาจะเปน
1. พนกั งานธนาคาร

2. พนักงานธนาคารและเขา รว มกลมุ
เคล่อื นไหวดานสทิ ธิสตรี

เทอรส กี้ และ คาหเ นแมน ผูท ดสอบวธิ คี ดิ ของนักศกึ ษาดวยตัวอยาง
ขางตน พบวา นกั ศึกษาสวนใหญเลือกขอ 2 มากกวา แมวาขอ 1 จะเปน
คําตอบทีถ่ ูกตอ งก็ตาม ท้งั นี้เนอื่ งจากพวกเขาเช่อื วา เหตกุ ารณท ั้งสองนา
จะเกิดพรอ ม ๆ กัน ความผดิ พลาดเชน น้เี รยี กวา ความผดิ พลาดทางการ
เช่ือมโยง (conjunction fallacy) การท่ีคนสวนใหญเลือกขอสองนั้น
สามารถอธบิ ายไดวา คนเรามักจะสรุป สงิ่ ตา ง ๆ อยา งรวบรดั (shortcut
heuristics) เชน การดึงเอาความแตกตางทเ่ี ห็นไดช ดั เจนที่สดุ มากกวา
การตดั สนิ ใจบนพื้นฐานของการใชเ หตุและผล

102 ศ.ดร. เกรียงศักด์ิ เจริญวงศศักดิ์

การคิด…อุปสรรคของความคิด 09

เรามกั จะมองขา มความเรยี บงา ยของเหตกุ ารณป กติ แตจ ะสะดดุ กบั
เหตุการณท ่ีดเู หมอื นโดดเดน แปลก แตกตา ง เพยี งบางเหตกุ ารณ และนํา
ไปตคี วามเชอื่ มโยงกบั เหตกุ ารณท ด่ี เู ผนิ ๆ แลว นา จะมคี วามเชอ่ื มโยงเกยี่ ว
เนือ่ งกัน ท้ัง ๆ ท่ีในความเปน จรงิ ไมจําเปน ตอ งเปนเชน นน้ั

ในกรณขี องลินดานี้ การที่เธอเปนคนทเ่ี ปดเผย พดู จาตรงไปตรงมา
และเปน คนฉลาด ไมไ ดห มายความวา เธอตอ งเหน็ ดว ยกบั การเรยี กรอ งสทิ ธิ
สตรี
success publisher
การท่ีเธอสนใจเร่ืองการปฏิบัติตอคนตาง ๆ ในสังคมอยางไมเทา
เทียมกันหรือความยุติธรรมในสังคม ไมไดหมายความวา เธอตองไมพึง
พอใจตอ การปฏบิ ตั ติ อ สตรใี นสงั คมของเธอ จนเปน เหตใุ หเ ธอตอ งเขา รว ม
กลุมเคลอื่ นไหวเรอื่ งสิทธสิ ตรี

การท่ีเธอไดเคยเขารวมประทวงการใชอาวุธนิวเคลียรเมื่อเปน
นักศึกษา ไมไดหมายความวาเม่ือเธอทํางานแลว เธอจะยังรวมกิจกรรม
หรอื ลกั ษณะการเรยี กรอ งอยเู ชน เดมิ เปน ตน นอกจากน้ี คนจาํ นวนไมน อ ย
มปี ญหาความไมส ามารถในการจดั ระเบยี บความคดิ ไมร ูวา อะไรเปน เหตุ
อะไรเปน ผล เชื่อมโยงความสัมพันธกนั ไดหรือไม

ในสังคมไทย เราจะเห็นภาพการสรปุ อยา งรวบรดั นีด้ ังเชน ตวั อยา ง
ทีผ่ มขอเรยี กวา “ทฤษฎีฆาววั ทิ้ง ผลผลติ เพมิ่ ” ทฤษฎนี ้เี ปน ภาพเปรียบ
เปรย สะทอนการตีความขอมูลทางสถิติผิดพลาดของนักวิจัยจํานวนไม
นอ ย

การคิดคืออะไร ? 103

success publisherลายแทงนักคิด

...¹Ñ¡ÇÔ¨ÑÂ¤¹Ë¹èÖ§·íÒ¡ÒÃ¤Œ¹ËÒÇ‹Ò àËμØã´¼Å¼ÅÔμ·Ò§¡ÒÃ
à¡ÉμÃ ¨§Ö à¾ÁÔè ¢¹éÖ àÁÍè× »ÃÐÁÇÅ¼Å¢ÍŒ ÁÅÙ ¾ºÇÒ‹ μÇÑ á»Ã·ÁÕè ¹Õ ÂÑ ÊÒí ¤ÞÑ
·Ò§Ê¶μÔ ·Ô ¡Ø ¤Ã§éÑ ¤Í× ¡ÒÃ·¨èÕ Òí ¹Ç¹ÇÇÑ Å´Å§ â´Â·èÕäÁ‹ä´¾Œ ¨Ô ÒÃ³ÒËÃÍ×
äμÃμ‹ ÃÍ§μÇÑ á»ÃÍ¹è× æ ·àèÕ »¹š àËμãØ Ë¨Œ Òí ¹Ç¹ÇÇÑ Å´Å§ ËÃÍ× μÇÑ á»ÃÍ¹×è ·Õè
·Òí ãË¼Œ Å¼ÅμÔ à¾ÁÔè ¢¹Öé ¨§Ö ·Òí ãËÊŒ Ã»Ø ÇÒ‹ ¡ÒÃ·¨èÕ Òí ¹Ç¹ÇÇÑ Å´Å§Ê§‹ ¼Å·Òí ãËŒ
¼Å¼ÅμÔ à¾ÁÔè ¢¹Öé ·§Ñé ·èÕ ã¹¤ÇÒÁ¨Ã§Ô ËÒ¡¾¨Ô ÒÃ³ÒμÇÑ á»ÃÍ¹è× æ ÍÂÒ‹ §
ÃÍº¤Íº¨Ð¾ºÇÒ‹ ¡ÒÃ·¼Õè Å¼ÅμÔ à¾ÁÔè à¡´Ô ¨Ò¡¡ÒÃÊÃÒŒ §Ã¶á·Ã¡àμÍÃ àÁÍ×è
¤¹ãªÃŒ ¶á·Ã¡àμÍÃ ¤ÇÒÁ¨Òí à»¹š ã¹¡ÒÃãªÇŒ ÇÑ ÂÍ‹ ÁÅ´Å§ àËμ¡Ø ÒÃ³à ª¹‹
¹àéÕ »¹š àËμàØ »¹š ¼Å¡¹Ñ ·ÊÕè ÒÁÒÃ¶Í¸ºÔ ÒÂ¡ÒÃà¾ÁÔè ¼Å¼ÅμÔ ä´Œ áμ‹äÁ‹ãª‹
à¹Íè× §¡ÒÃ¨Ò¡¦Ò‹ ÇÇÑ áÅÇŒ ¨Ð·Òí ãË¼Œ Å¼ÅμÔ Ê§Ù ¢¹Öé

ขอสรุปลกั ษณะเชน น้ี อาจเกดิ จากผูวิจัยมีสมมตฐิ านบางประการอยู
ในใจ เมอื่ เหน็ ตวั แปรสนบั สนนุ จงึ รบี เชอื่ ทนั ทโี ดยขาดความรอบคอบในการ
พจิ ารณา หรอื อาจเกดิ จากการทผี่ วู จิ ยั ขาดความรู ความเขา ใจ ไมร วู า อะไร
เปน เหตเุ ปน ผลกนั จงึ มกั จะดงึ เอาความแตกตา งทเ่ี หน็ ไดช ดั เจนทสี่ ดุ แทน
การตดั สนิ ใจบนพน้ื ฐานของการใชเ หตแุ ละผล หรอื การเชอ่ื มโยงทม่ี ตี รรกะ
ทีด่ ี จึงทาํ ใหผ ลสรปุ ออกมาอาจจะเปน คนละเรือ่ งกับความเปนจริงได

3. แรงจูงใจไมถูกตอ ง

เราจะคดิ อยา งมเี หตผุ ลหรอื ไมน นั้ ขน้ึ อยกู บั แรงจงู ใจภายนอกดว ย เชน
โฆษณาสินคาที่รูปภาพสวยงามกระตุนความปรารถนาทําใหเกิดอารมณ
ความรูสึกตองตอบสนองในขณะนั้นจูงใจใหเกิดความอยากใช ทําใหไม
คาํ นึงถึงเหตุผลหรือความจาํ เปน เปนตน แรงจูงใจที่ไมถูกตอ งอาจทาํ ให

104 ศ.ดร. เกรียงศักด์ิ เจริญวงศศักด์ิ

การคิด…อุปสรรคของความคิด 09

เราตัดสนิ ใจกระทําสิง่ ตา ง ๆ อยางขาดการคํานงึ ถงึ ความถูก-ผดิ ละเลย
การเปรยี บเทยี บผลด-ี ผลเสยี และการคาํ นงึ ถงึ ประโยชนใ นระยะสนั้ -ระยะ
ยาว

เราคงรจู ักแกง 18 มงกุฎ พวกนหี้ ากินในบานเราอยา งดาษดน่ื โดย
หาประโยชนจ ากคนทหี่ ลงเชอ่ื ผอู น่ื อยา งงา ย ๆ เพราะความโลภ พวกนจี้ ะ
สรา งเรอ่ื งขนึ้ มาเพอื่ จงู ใจเหยอื่ ใหเ หน็ วา จะไดป ระโยชน เชน อาจแกลง เขา
มาคยุ กบั เรา โดยทาํ เปน วา ตนเกบ็ นาฬก าราคาแพงเรอื นหนง่ึ ไดโ ดยบงั เอญิ
ตอ หนา ตอ ตา และใหเ หยือ่ ดนู าฬก าโดยพดู จูงใจตาง ๆ นานาวา เปนของ
แท ราคาแพงเปน แสน แตเ ขาไมร จู ะไปขายใครและตอ งรบี ใชเ งนิ มาก จาก
นนั้ จงึ คะยน้ั คะยอใหเ ราซอ้ื โดยจะลดราคาใหอ ยา งมาก เพอ่ื จงู ใจใหเ หน็ วา
เราจะสามารถไปขายตอไดกําไรงาม เม่ือเหย่ือบอกวาไมมีเงินมากขนาด
นนั้ จะทาํ ทเี ปน ยอมลดราคาใหจ นถงึ ระดบั ทคี่ ดิ วา อกี ฝา ยนา จะพอใจ เชน
อาจจะเหลอื สกั พนั -สองพนั บาท ซง่ึ หากเหยอ่ื เปน คนทมี่ คี วามโลภ เหน็ แก
ทรพั ยส นิ ราคาแพงทจี่ ะไดม าอยา งงา ย ๆ ยอ มตกเปน เหยอ่ื ไดใ นทส่ี ดุ แรง
จูงใจเชนนี้ปดก้ันความคิดทําใหไมไดพิจารณาความสมเหตุสมผลของ
เหตกุ ารณ เชน เหตุใดไมเ อาไปขายในแหลง ทไ่ี ดร าคาสูงกวา เหตใุ ดตอ ง
มาเรข ายใหแ กค นแปลกหนา เหตใุ ดจงึ ลดราคาใหอ ยา งงา ย ๆ เหตใุ ดตอ ง
คะยนั้ คะยอมากจนผดิ ปกตเิ ชนน้ี เปน ตน
success publisher
นอกจากน้ี แรงจงู ใจในลกั ษณะ คดิ ผดิ ถกู ลงโทษ คดิ ถกู ไดร างวลั จะ
กระตนุ ใหค นคดิ หรอื ไมค ดิ เกย่ี วกบั เรอื่ งบางเรอื่ งได เชน ในสงั คมเผดจ็ การ
ประชาชนสวนใหญจะถกู จํากดั เสรีภาพในการคิด และการแสดงออก ใคร
ที่แสดงความคิดขัดแยงกับรัฐจะถูกจบั กุมและลงโทษ ประชาชนสวนใหญ
จึงมักเช่ือฟงและทําตามกฎเกณฑตาง ๆ ท่ีออกโดยรัฐ และไมกลาตั้ง
คาํ ถามหรอื ขดั ขนื เพราะเกรงวา จะถกู ลงโทษ เมอื่ เสรภี าพทางความคดิ ของ
ประชาชนถูกจํากัด คนในสังคมจึงเคยชินกับการไมค ดิ ไปโดยปริยาย

การคิดคืออะไร ? 105

success publisherลายแทงนักคิด

ในสงั คมของเราคนมกั ถกู จงู ใจใหเ ชอื่ ไดง า ย เพยี งเพราะไดร บั การลอ
หลอกดวยของรางวัล เงินทอง การรวยทางลัด เชน เม่ือใดก็ตามที่
สือ่ มวลชนลงขาวตน ไมประหลาด สตั วที่เกิดมามีรา งกายผดิ ปกติ เรามกั
จะเห็นคนมากมายเชอื่ วา ส่งิ ประหลาดน้ันสามารถใหเลขเด็ด เม่อื ขาวเผย
แพรไ ป สง่ิ ทต่ี ามมาคอื การแหไ ปขอเลขเดด็ จากสงิ่ ประหลาดนนั้ ดว ยความ
หวงั วา ตนเองจะรวยทางลดั กบั เขาไดบ า ง มากกวา ทจ่ี ะคดิ วา เปน เรอ่ื งทอ่ี าจ
จะหลอกลวงประชาชนกไ็ ด

แรงจูงใจที่ไมถูกตองจึงเปนอุปสรรคสําคัญท่ีปดกั้นการคิด การใช
เหตุผลท่ถี กู ตอ งของเราได

4. การขาดทกั ษะการคิด

คนที่คดิ ไมเ ปน คดิ ไมถ ูกตอง คดิ แกป ญ หาไมไ ด สว นหนงึ่ เกดิ จาก
การขาดความสามารถในการคดิ ไมร วู ธิ คี ดิ หรอื เรยี กวา คดิ ไมเ ปน นน่ั เอง

คนทคี่ ิดไมเ ปน นั้นมักจะมคี วามคดิ สะเปะสะปะ ไมม ีการจดั ระเบยี บ
ทางความคดิ ไมรวู ิธีคดิ ในลกั ษณะตาง ๆ เชน ไมร ูวา การคดิ วเิ คราะหทาํ
อยา งไร ไมร วู า เมอื่ ไรตอ งคดิ สรา งสรรค ไมส นั ทดั ในการคดิ เชงิ กลยทุ ธ ไม
เคยรูวา เร่อื งนี้ตอ งคิดเชงิ บูรณาการ เปน ตน ทําใหม กั คิดเร่ืองตาง ๆ โดย
ขาดการเปรยี บเทียบผลดี-ผลเสยี อยา งรอบคอบ อาจมองแตปจ จุบนั วาจะ
ไดร บั อะไร แตไ มค ดิ วา อนาคตจะเกดิ ผลเสยี อะไรบา ง หรอื คดิ แตว า ตนเอง
จะไดป ระโยชนอะไร ไมคดิ วาสวนรวมจะเสยี ประโยชนอะไร และเมือ่ สวน
รวมเสยี ประโยชนแลว จะยอ นกลับมาทํารายตนเองอยางไรบาง หรือคิด
เพียงมุมเดียววาสิ่งที่ทํานั้นถูกตอง ทั้งท่ีอาจสงผลดีเพียงระยะสั้นแตใน
ระยะยาวอาจสง ผลเสียหายรา ยแรง

106 ศ.ดร. เกรียงศักดิ์ เจริญวงศศักดิ์

การคิด…อุปสรรคของความคิด 09

การขาดทักษะการคิดเปนปญ หาท่รี า ยแรงอยา งยง่ิ ในสงั คมไทย คน
ไทยไมไดรบั การฝกใหค ดิ เปน จากประสบการณก ารเปนนักวิชาการ และ
ใหส มั ภาษณส อื่ มวลชนหลายฉบบั ในหลายครง้ั ผมใหส มั ภาษณไ ปเรอ่ื งหนง่ึ
แตปรากฏวาเมื่อขาวออกมากลายเปนอีกเรื่องหนึ่ง อาจเปนเพราะจับ
ประเด็นผิดหรือไมก็ตีความคลาดเคลื่อนไป ทําใหสรุปผิด เน้ือหาสับสน
และไมสมเหตุสมผล วิธีการสรุปประเด็นจากขาวประจําวันที่นําเสนอ
สะทอ นการขาดความสามารถในการจบั ประเดน็ ขาดความสามารถในการ
คิดใหคมชดั เปน เหตุใหม ีการตีความผดิ ไปจากความเปนจริง
success publisher
อกี ตัวอยา งหนงึ่ ทสี่ ะทอ นการขาดทกั ษะการคดิ ของคนในสงั คม นน่ั
คอื การตคี วามขอ มูลทไ่ี ดร บั อยางไมถ ูกตอ ง โดยการหยิบขอ มูลหนง่ึ หรือ
สองขอ มลู ขน้ึ มา จากจาํ นวนขอ มลู นบั พนั นับหมนื่ ขอ มลู แลว นาํ เอาขอ มลู
จาํ นวนนอ ยน้ี มาพยายามสรา งรปู แบบใหเ ปน ทยี่ อมรบั และพยายามแสดง
ใหเ หน็ วา ขอ มลู นน้ั เปน ขอ สรปุ นคี่ อื วธิ คี ดิ ทผี่ ดิ ทไ่ี มม หี ลกั วชิ าการใดในโลก
รับได หากทุกคนพยายามสรปุ อยางน้ี จะเปนเรื่องท่ีมอี นั ตรายมาก แตเรา
กเ็ หน็ สิ่งน้เี กดิ ข้ึนอยูเปน ประจํา

สมมตวิ า ในกองทพั มคี นอยู 20,000 คน แตแ หลง ขา วไปหยบิ ตวั อยา ง
ของทหาร 2 คนทีม่ ีความไมพ อใจนายพลผูบงั คับบญั ชาขึ้นมา เพ่ือสรุปวา
นายพลคนนเี้ ปนคนทไี่ มดี โดยทไี่ มไ ดพิจารณาวา ทหารทเี่ หลอื อกี 19,998
คนคิดอยางไรกับนายพลทานนี้ ทหารสองคนน้ีอาจจะไมพอใจนายพลผู
บังคับบัญชาเปนการสวนตัว เชน อาจเคยถูกนายดุดาวากลาวตักเตือน
เพราะประพฤตติ ัวไมด ี หรอื เคยถกู ลงวินัยไวไมไ ดเลื่อนขัน้ เลอ่ื นตาํ แหนง
หรอื ไมพ อใจเรื่องอนื่ ๆ จนทําใหทหารสองคนนีเ้ กิดความคับแคนใจและ
ตองการทําใหผูบังคับบัญชาของตนเสียหนาบาง จึงออกไปรองแรกแหก
กระเชอปลอ ยขา วกบั คนภายนอกวา นายไมม คี วามยตุ ธิ รรม ไมม หี ลกั เกณฑ

การคิดคืออะไร ? 107

success publisherลายแทงนักคิด

การเล่อื นขน้ั เอาแตใ จตนเองทาํ ตามใจชอบ ใครประจบสอพลอนายกไ็ ด
ดบิ ไดดี หรือไมก ็ถึงขนาดปลอยขาวลือใหเกิดความเสียหาย เชน ปลอ ย
ขา ววา นายพลคนนค้ี อรร ปั ชนั หาประโยชนส ว นตวั จากตาํ แหนง หนา ท่ี สรา ง
หลกั ฐานเทจ็ กลา วหาวา เอางบลบั ไปใช เอาของสว นรวมไปใชเ ปน ของสว น
ตวั ฯลฯ เพอื่ ใหเกิดการเขา ใจผิดในหมูผูรบั สารทัว่ ไป โดยวธิ ีทคี่ ดิ วา ไดผล
เรว็ ทีส่ ดุ คือการกระจาย ขา วนีต้ อส่อื มวลชน

ปญ หาเกดิ ขน้ึ เมอ่ื สอ่ื มวลชน “คดิ ไมเ ปน ” และเชอื่ ทนั ทที ไ่ี ดร บั ขอ มลู
ดงั กลา ว ยง่ิ หากสอื่ มวลชนมคี วามไมพ อใจนายพลทา นนอ้ี ยเู ปน ทนุ เดมิ อยู
แลว ยงิ่ งา ยทส่ี อ่ื นนั้ จะเหน็ คลอ ยตามสงิ่ ทท่ี หารทงั้ 2 คนกลา วหา เนอื่ งจาก
มีอคตอิ ยูในใจทาํ ใหร บั ไวท ันทโี ดยไมต รวจสอบ และอาจถอื โอกาสระบาย
ความไมพอใจที่มีอยู ดวยการประโคมขาวอยางเต็มท่ีโดยใชขอมูลของ
ทหาร2 คนนแี้ ตเ พยี งฝา ยเดยี ว และละเลยทจ่ี ะไปสอบถามขอ มลู จากทหาร
อกี 19,998 คนทเ่ี หลอื ทง้ั ๆ ทใ่ี นความเปน จรงิ นา จะมกี ารตรวจสอบขอ มลู
ความเปนไปไดใ หชัดเจนเสยี กอน ในทส่ี ดุ เมอื่ ขา วถกู แพรกระจายออกไป
ประชาชนผูรับขา วสารที่ “คิดไมเปน ” ยอ มไมไ ดใ ครค รวญดูความสมเหตุ
สมผลของเน้ือหา และมีแนวโนมวาจะเชื่อตามสื่อนนั้ ในที่สดุ ภาพพจน
ชือ่ เสยี งของนายพลทา นน้นั กถ็ กู ทําลายลงอยางรวดเรว็ แมว าหลกั ฐานขอ
เทจ็ จริงจะไมสมเหตุสมผลก็ตาม

ตัวอยางขางตนแสดงใหเห็นถึงการคิดที่หลงผิด อันเปนเหตุใหเกิด
การตีความผิดไปจากความจริง เพราะการนําขอมูลจากคนซ่ึงมีความไม
พอใจนายของตนอยูแลวเอามาตีแผ ยอมหลีกไมพนการใหรายตอกันอัน
เกิดมาจากอคติในใจ การใหขาวในลักษณะเชนน้ีจึงควรถูกนํามาผาน
กระบวนการ การตคี วามและการหาหลกั ฐานอน่ื ๆ เพ่ือพิสูจนค วามจรงิ
ไมค วรปลอ ยใหข นึ้ อยกู บั การสรา งสถานการณต า ง ๆ และพยายามสอื่ สาร

108 ศ.ดร. เกรียงศักด์ิ เจริญวงศศักดิ์

การคิด…อุปสรรคของความคิด 09

ออกมาใหค นเขา ใจวา บคุ คลในขา วเปน เชน นน้ั จรงิ โดยทไ่ี มม หี ลกั ฐานและ
เหตผุ ลมารองรบั อยางเพยี งพอ

อกี นัยหนึ่ง หากประชาชนมีความคิดความอาน เมื่อเขาพบเหน็ การ
เสนอขา วในลกั ษณะเชน นีเ้ ขาจะไมห ลงเชือ่ ทันที เพราะเขาจะสามารถคดิ
และต้ังคําถามจากขาวไดวา

• สื่อมวลชนทีล่ งขาวเชน น้ยี ุติธรรมหรอื ไม
• สอ่ื มวลชนไดไ ปถามทหารอกี เกอื บ 2 หมน่ื คนหรอื ไม เพอื่ ดภู าพ

รวมจรงิ ๆ วาเปน ตามที่กลา วหาหรอื ไม
• ทหารสองคนนมี้ เี หตผุ ลเบอ้ื งหลงั อะไร จงึ ใหข า วทาํ ลายชอ่ื เสยี ง

เชนนี้
• เหตใุ ดสอ่ื มวลชนจงึ ไมพ ยายามหาขอ มลู จากฝา ยผเู สยี หาย เปน

ไปไดหรือไมวาตองการขายขา ว หรือมเิ ชน น้ันส่อื อาจมคี วามไม
ชอบพอกบั นายพลทา นนอี้ ยูแ ลว กเ็ ปน ได
• การทสี่ อื่ เสนอขาวเชน น้ันมเี หตผุ ลเบือ้ งหลังอะไร
• เหตุผลขออางทีน่ าํ เสนอนน้ั สมเหตสุ มผลนา เชื่อถือหรือไม
• สื่อเสนอขาวอยางมีความเปนกลางมีความรับผิดชอบตอผูอาน
และผูเสียหายหรือไม ละเมิดสิทธิเสรีภาพสวนบุคคลตาม
รฐั ธรรมนูญ หรือไม
success publisher

วธิ กี ารสรปุ คนแบบผดิ ๆ โดยไมไ ดผ า นการคดิ ในลกั ษณะเชน นี้ เปน
ตัวอยางของการคดิ ไมเ ปน ไมรจู ักใชเหตผุ ลในการคิด และจะนา เปนหว ง
อยา งย่งิ หากคนไทยมีวิธีคดิ เชน น้ี เพราะการใชขอมลู 2 ขอ มูลจาก 20,000
ขอ มูล เพื่อสรุปภาพรวมทัง้ หมดเชน น้ี เปนวธิ ีทีใ่ ชไ มได และไมส มเหตุสม

การคิดคืออะไร ? 109

success publisherลายแทงนักคิด

ผล เพราะจะทําใหเกดิ ความวุนวาย และเปดชองใหมีการทาํ ลายคนอยาง
งา ย ๆ ผานการปลอยขา วลอื การใหร า ยปายสีกนั ยิ่งหากประชาชนไม
แสดงตวั วา ตนเองมปี ญ ญา หรอื เปนคนชางคดิ และพยายามประเมินหลกั
ฐานขอ มูล แตกลับเชอ่ื อยา งงา ย ๆ สงั คมจะตกอยใู นทน่ี ั่งลาํ บากเพราะ
จะกลายเปน เหยื่อของผูไมหวังดีไดโดยงา ย

การขาดทักษะในการคิดสงผลใหไมสามารถแกปญหาที่เกิดขึ้นได
อยา งเหมาะสม เราจาํ เปน ตอ งเรยี นรเู ทคนคิ การคดิ ในลกั ษณะตา ง ๆ และ
ฝกฝนทกั ษะการคิดคนตาง ๆ เพือ่ ใหเกดิ ความชาํ นาญ และคิดเปน มาก
ยิ่งขน้ึ

5. การทิง้ เหตุผลอยางมอี คติ
อลนั บลมู (Allan Bloom) ไดกลา วไวอยา งนา ฟงวา “เหตผุ ล.. ที่ถกู

แปรเปลย่ี นเปน…อคติ คอื อคติทเ่ี ลวรายท่ีสดุ เพราะเหตุผลเปน เครื่องมือ
เดยี วทจี่ ะปลดปลอ ยจากอคต”ิ

การใชเหตุผลเปนเร่ืองปกติในชีวิตประจําวัน เรามักมีเหตุผลใหกับ
ทุก ๆ เรื่อง เราตอบตวั เองไดว า เหตใุ ดเราจงึ เลอื กทําส่ิงนน้ั ไมทาํ สง่ิ น้ี
เหตใุ ดรฐั บาลจึงเลือกดําเนนิ นโยบายเชน นี้ เหตุใดเราจงึ เลือกพงึ พอใจคน
นี้ ไมพ อใจคนนั้นท้งั ๆ ท่เี ขาปฏิบตั ิ เชนเดียวกัน การใชเ หตผุ ลของเรา
บางครงั้ อาจผดิ พลาดอยา งจงใจใหผ ดิ พลาด อนั เนอื่ งมาจากอคตทิ าํ ใหท งิ้
เหตผุ ลในบางเรือ่ งไป

110 ศ.ดร. เกรียงศักด์ิ เจริญวงศศักด์ิ

การคิด…อุปสรรคของความคิด 09

แทบจะเปนเรือ่ งปกตทิ ี่ “อคติ” เกิดข้นึ ในใจของมนษุ ย เพราะคนเรา
มกั มองส่ิงตา ง ๆ ตามปรัชญาการมองโลกของตน ซึง่ กระบวนการหลอ
หลอมใหแ ตละคนมปี รัชญาการมองโลกเชนไรน้นั มักขึ้นอยูก ับวัฒนธรรม
คานยิ ม ในสงั คม การศกึ ษา ครอบครวั ประสบการณ และมแี นวโนม วา
จะใหเหตุผลในการประเมินคณุ คาสง่ิ ตาง ๆ สอดคลองกบั วัฒนธรรมของ
ตน โดยใชตนเองเปนศูนยกลางในการประเมินคุณคา ดังน้ันหากเราไม
เรยี นรวู ธิ กี ารใชเ หตผุ ลเพอื่ สบื คน ขอ เทจ็ จรงิ อยา งเปน ธรรม เหตผุ ลทเ่ี ราให
แกสิง่ ตาง ๆ ยอมจะเจือดวยอคติ
success publisher
เม่อื พิจารณาความสามารถในการใชเ หตผุ ลของคนในสงั คมปจจุบัน
เรยี กไดว า อยใู นขนั้ “นา เปน หว ง” คอื เปน ผทู ใ่ี ชเ หตผุ ล แตไ มไ ดเ ปน เหตผุ ล
ทนี่ ําไปสูค วามจริง เหตุผลสวนใหญเ ปนเหตผุ ลที่เขาขา งตนเองเพอ่ื นําไป
สูสิง่ ท่ตี นเองตอ งการ สว นใหญเปนเหตผุ ลทเี่ กดิ ขึ้นจากอารมณความรสู กึ
ไมไดเกิดจากการคิดใครครวญอยางรอบคอบ อาจเนื่องจากขาดความรู
เกยี่ วกบั เรอ่ื งนน้ั การตดั สนิ ใจอยา งขาดความรู หรอื ทาํ ไปเพอื่ ผลประโยชน
ของตนเอง

ในทางจิตวิทยา การทิ้งเหตุผลสวนใหญมักจะอางสิ่งที่มิใชเหตุผล
ทแ่ี ทจ รงิ โดยทผ่ี อู างหรอื ผฟู ง รสู กึ วา เปน เหตผุ ล การศกึ ษาทางจติ วทิ ยาได
สรุปไววา คนเรามกั จะมีแนวโนม ทิง้ เหตผุ ล หรอื ใชเหตุผลอยางไมถกู ตอง
หรอื ไมม กี ารตรวจสอบสงิ่ ทตี่ นเชอ่ื เนอ่ื งจากเรามกั จะใชเ หตผุ ลบนพน้ื ฐาน
ขออา งตอ ไปน้ี

การคิดคืออะไร ? 111

success publisherลายแทงนักคิด

5.1 การใชเหตุผลโดยเอาตนเองเปนศนู ยกลาง (egocentric)

หากลองสงั เกต เราจะเห็นวาคนบางคนทค่ี ิดวา ตนรูมาก หรอื เปน ผู
ชาํ นาญการในเรอ่ื งใดเรอ่ื งหนงึ่ ดกี วา คนอน่ื มกั จะไมค อ ยยอมฟง คาํ แนะนาํ
ของผอู ่ืนหรอื คนนอกสาขาวชิ าของตน เพราะมอี คตคิ ดิ วา ผอู ื่นไมม คี วามรู
เทียบเทา กับตน โดยไมย อมพจิ ารณาวาเนือ้ หาสาระ หรอื ขอเสนอน้ันสม
เหตุสมผลเพยี งใด

ลกั ษณะเชน นเ้ี รยี กวา เปน อคตอิ นั เกดิ จากความหยง่ิ โดยไมต ระหนกั
วา ประสบการณ ความรู ขอมูลท่ีตนมนี นั้ มคี วามจาํ กัด ทาํ ใหในหลายครงั้
ตัดสินอะไรไปอยางปราศจากเหตุผล คนลักษณะน้ีมักจะชอบใชทฤษฎีที่
ผมเรยี กวา “ทฤษฎีชะลอม” นบั เปน อีกวิธีหนงึ่ ในสังคม ท่ีทาํ ใหค นคดิ ไม
เปน

“ทฤษฎีชะลอม” หมายถึง การท่ีเราสรางแนวคิดเกี่ยวกับเร่ืองบาง
เรอื่ งไวใ นใจ หรอื มคี าํ ตอบทคี่ ดิ ไวใ นใจอยแู ลว เปน การตง้ั สมมตฐิ านเดยี ว
แลวพยายามหาหลักฐานมาสนับสนนุ สมมติฐานนั้น โดยเลือกเอาเฉพาะ
ขอ มลู ทส่ี นบั สนนุ และเหน็ ดว ยกบั ตน สว นขอ มลู ใดทขี่ ดั แยง กจ็ ะไมเ หน็ ดว ย
และทง้ิ ไปหมด เหมือนกบั การเอาชะลอมมา 1 ใบ พยายามครอบกองฟาง
ใหสนิท เพ่อื พสิ จู นวา ฟางมรี ูปรางเปน ชะลอม แตค รอบอยางไรก็ไมส นิท
เพราะจะมีฟางโผลเล็ดลอดออกมาจากชะลอมเสมอ แทนที่บุคคลนั้นจะ
เปลยี่ นความคดิ ของตนเองใหมว า อยา งไรเสยี มนั กไ็ มใ ชอ ยา งทตี่ นคดิ เขา
กลบั พยายามหาวธิ อี นื่ โดยเอากรรไกรมาตดั ฟางทเ่ี ลด็ ลอดออกมาจนพอดี
กับรูปชะลอม แลวสรุปวาฟางท่ีเรากองไวนั้นรูปทรงมันคือชะลอม นี่คือ
ปญหาวธิ คี ดิ ทีผ่ ิดไปจากหลกั ความจริง

112 ศ.ดร. เกรียงศักด์ิ เจริญวงศศักดิ์

การคิด…อุปสรรคของความคิด 09

การหยิบเฉพาะขอมูลที่เห็นดวยกับสมมติฐานเชนน้ี มิใชการพิสูจน
ความจรงิ อยา งทค่ี วรจะเปน ตามหลกั วทิ ยาศาสตร การกระทาํ เชน นจ้ี งึ เรยี ก
ไดว า เปน วิทยาศาสตรเท็จ (pseudo science) ในความเปนจรงิ เราควรต้งั
สมมตฐิ านในใจไวห ลาย ๆ แบบ แลว จงึ หาเหตผุ ลหลกั ฐานขอ มลู จากนนั้
จึงคอยเลือกวาสมมติฐานใดถูกตองที่สุด เม่ือตัดสินแลวตามหลัก
วิทยาศาสตร โดยตระหนักวาขอมูลที่เปนไปไดน้ัน อาจจะจริงใน
สถานการณหน่ึงแตอาจไมจริงเมื่อสถานการณน้ันเปล่ียนไป และยินดี
เปล่ียนจดุ ยืนของตนเม่อื รูวาขอมูลผิด แสดงความเปนนกั วทิ ยาศาสตรแท
ท่ีกลา กลาวคําวา เสยี ใจ กลาขอโทษ ยินดีหาขอ มลู ใหมเ พอื่ พิสจู นผ ลท่แี ท
จริงใหไ ด
success publisher
ผมเคยไปทหี่ มบู า นทยี่ ากจนแหง หนงึ่ ในแอฟรกิ า มวี ฒั นธรรมเฉพาะ
ตวั ทคี่ นถนิ่ อน่ื อาจจะไมเ ขา ใจ คอื เมอ่ื มคี นตา งชาตไิ ปพบเยยี่ มเยยี นทบ่ี า น
เขาจะชงชามาเล้ียง ในคณะมีฝรัง่ บางคนเหน็ วาชาทชี่ งมาน้นั ไมมนี ม จงึ
เอย ปากขอ ซึง่ ชาวบา นท่นี ่นั ไมเคยกนิ ชาใสนม แตเ ขาเปน คนทมี่ นี ํา้ ใจดี
มาก จงึ พยายามไปหานมใหก บั ชาวตะวนั ตกคนน้ี โดยไปขอคนั้ นมมาจาก
หญิงในหมูบานที่เพิ่งคลอดลูกใหม ๆ มาชามหน่ึง ซึ่งฝรั่งคนน้ันไมได
ชื่นชมการกระทาํ ดงั กลา ว แตแสดงอาการรังเกยี จ อาจเพราะเหน็ วา เปน
ความไรอ ารยธรรมกเ็ ปน ได สว นผมมองในอีกมมุ หนง่ึ วา ชาวพน้ื เมอื งคนน้ี
เปนคนที่สมควรไดรับคาํ ยกยอ งชมเชย เพราะเขาเปนคนทนี่ กึ ถึงคนอน่ื ถึง
ขนาดเอาใจเขามาใสใจเรา แมต นเองไมม ยี งั อตุ สาหพ ยายามหามาใหได

ตัวอยางขางตน คือตัวอยางการตีความท่ีแตกตางกันของคนสอง
วฒั นธรรมทบ่ี างครง้ั เปน เหตใุ หเ รอ่ื งดกี ลายเปน เรอ่ื งรา ย ตคี วามความหวงั
ดกี ลายเปน ความไรอ ารยธรรมดงั ตวั อยา งขา งตน ได การทเี่ ราจะแกไ ขความ
แตกตา งน้ีได เราจําเปน ตองเปนคนใจกวางและตอ งคิดใหลกึ ซงึ้ มิเชน นนั้

การคิดคืออะไร ? 113

success publisherลายแทงนักคิด

จะตคี วามสบั สนไปหมด เนอ่ื งจากสายตาของเราแตล ะคนมกั ถกู บดบงั ดว ย
เลนสทางวัฒนธรรม เลนสทางประสบการณ เม่ือมองบางเร่ืองไมเขาใจ
อาจทาํ ใหเ ราใชเหตผุ ลอยางมอี คตไิ ด

5.2 การใชเ หตผุ ลโดยอางผรู ู หรือ คนสวนใหญ

การที่คนเราเชื่อหลายตอหลายเหตุการณที่เกิดขึ้นในชีวิตประจําวัน
เรามกั ใหเ หตผุ ลวา เชอื่ บนพน้ื ฐาน “เพราะคนนพี้ ดู ฉนั จงึ เชอ่ื ” หรอื “เพราะ
คนสวนใหญเช่ือ ฉันจึงเชื่อ” คนสวนใหญมักจะไมไดพิจารณาเหตุผลวา
เรื่องน้ันเปน ความจรงิ หรือเทจ็ เพราะเหตผุ ลใด แตต ดั สนิ ใจเชื่อตามบคุ คล
ที่นา เชือ่ ถอื หรอื มเิ ชนนน้ั กม็ ักจะเชอ่ื ตามคนสวนใหญ โดยไมไ ดใ ชเหตุผล
พจิ ารณาสาระ ยกตัวอยางเชน

ËÒ¡àÃÒàªÍè× ã¹Ë¹§Ñ ÊÍ× ¾ÁÔ ¾· àÕè ÃÒÍÒ‹ ¹·¡Ø Ç¹Ñ ÇÒ‹ ©ººÑ ¹¹Õé Ò‹ àªÍ×è ¶Í×
â´ÂäÁ‹ä´¾Œ ¨Ô ÒÃ³Ò·àÕè ¹Í×é ËÒÊÒÃÐ·¹èÕ Òí àÊ¹Í Ç¹Ñ ã´·ËèÕ ¹§Ñ ÊÍ× ¾ÁÔ ¾© ººÑ
¹ÅéÕ §¢Ò‹ ÇäÁ¶‹ ¡Ù μÍŒ §»ÃÒÈ¨Ò¡¢ÍŒ à·¨ç ¨Ã§Ô àÃÒ¡¨ç ÐàªÍè× ã¹¢ÍŒ ÁÅÙ ·ÊèÕ Íè× ÊÒÃ
¹¹Ñé â´ÂäÁ‹ä´¤Œ ´Ô ã¤Ã¤‹ ÃÇÞÍÂÒ‹ §ãªàŒ Ëμ¼Ø Å

àÃÒàªÍ×è à¾ÃÒÐË¹§Ñ ÊÍ× ¾ÁÔ ¾· ¡Ø ©ººÑ Å§¢Ò‹ Çà´ÂÕ Ç¡¹Ñ ¨§Ö Á¹Ñè ã¨ÇÒ‹
μŒÍ§à»š¹àÃè×Í§¨ÃÔ§·Ñé§ æ ·èÕ ã¹¤ÇÒÁà»š¹¨ÃÔ§¡ÃÐºÇ¹¡ÒÃã¹¡ÒÃ·èÕ
ÊÍè× ÁÇÅª¹ä´ÃŒ ºÑ ¢Ò‹ Ç¡¤ç Í× ¼ŒÙãË¢Œ Ò‹ Çá¨¡¢ÍŒ ÁÅÙ ãËËŒ ¹§Ñ ÊÍ× ¾ÁÔ ¾· ¡Ø ©ººÑ
´§Ñ ¹¹éÑ ¨§Ö äÁÊ‹ ÒÁÒÃ¶ÊÃ»Ø ä´ÇŒ Ò‹ ¡ÒÃ·ËèÕ ¹§Ñ ÊÍ× ¾ÁÔ ¾Å §·¡Ø ©ººÑ ¨Ð·Òí ãËŒ
¢Ò‹ Ç¹¹Ñé à»¹š ¨Ã§Ô

àÃÒàªÍè× à¾ÃÒÐäÇÇŒ Ò§ã¨º¤Ø ¤ÅËÃÍ× Ë¹Ç‹ Â§Ò¹·èÕ ãË¢Œ Ò‹ Ç¹¹éÑ ÇÒ‹ ÁªÕ Í×è
àÊÂÕ §´Õ ¹Ò‹ àªÍ×è ¶Í× ¨§Ö Á¹èÑ ã¨ÇÒ‹ ¨ÐμÍŒ §àÊ¹Íáμ¤‹ ÇÒÁ¨Ã§Ô

114 ศ.ดร. เกรียงศักด์ิ เจริญวงศศักดิ์

การคิด…อุปสรรคของความคิด 09

ในความเปน จริง แมว า บุคคลหรอื หนวยงานนนั้ จะมชี อื่ เสยี งดี แตไ ม
ไดหมายความวาขาวทุกขาวท่ีลงจะเช่ือถือได ตองพิจารณาความสมเหตุ
สมผลของขอมูลใหรอบดานวา เปนความจริงหรือไม เราควรตรวจสอบวา
ส่ิงทีผ่ ูรูห รือคนสวนใหญเชื่อนัน้ เปน ความจรงิ หรือไม จาํ เปน ตองพิจารณา
เน้ือหาสาระท่ีนําเสนอดวยวาสมเหตุสมผลหรือไม โดยไมเชื่อหรือคลอย
ตาม เพียงเพราะเขาเปนผูรูหรือเพราะเสียงสวนใหญเห็นชอบเทานั้น มิ
ฉะนนั้ เราอาจรับผลรายจากการไมคดิ ได เชน
success publisher
….เราอาจตกเปนเหยื่อของขบวนการทําลายคนได ดังตัวอยาง
เหตุการณในอดีตบางเหตุการณท่ีมีผูบริสุทธิ์จํานวนไมนอ ย ไดถูกอํานาจ
รัฐจับมือกับส่ือมวลชนปลอยขาวท่ีเปนเท็จ เพ่ือปลุกระดมประชาชนให
เขาใจผดิ หลงเชือ่ วา บุคคลนนั้ เปน คนไมด ี เปนภัยตอสังคม ตอ งรวมมอื
กนั กาํ จดั เมอ่ื ประชาชนไมค ดิ อยา งรอบคอบ ยอ มตกเปน เครอ่ื งมอื ได กวา
จะรับทราบความจรงิ วาสือ่ นน้ั เสนอขาวทเี่ ปนเท็จ บคุ คลที่ถกู ใสรา ยเหลา
น้นั อาจเรียกไดว า ถกู “ฆาตกรรมช่ือเสยี ง” ไปเรียบรอยแลว

….ฯพณฯ อานันท ปนยารชุน ไดถูกสาดโคลนจากเหตุการณเมื่อ
เดอื นตุลาคม 2519 ทานถกู กลา วหาวา นาํ ความลับของทางราชการไปให
กับศนู ยกลางนสิ ติ นักศกึ ษาแหง ประเทศไทย อนั ถอื วาเปนองคก รทางการ
เมอื งของฝา ยซา ย และกลา วหาวา มจี ติ ใจฝก ใฝก บั ประเทศสงั คมนยิ ม ทา น
ถกู สงั่ พกั ราชการและสง่ั สอบสวน ทา นไดใ หส มั ภาษณไ วใ นนติ ยสาร “ผนู าํ
ธุรกจิ ” ตอนหน่ึงวา “เมอื่ 6 ตลุ าคม มเี หตุการณ ผนั แปรทางการเมอื ง
การทหารของเมืองไทย ตอนนั้นกระทรวงการตางประเทศโดยเฉพาะผม
ซ่ึงเปนปลดั กถ็ กู เพง เล็งไปในทางที่วาเปนคอมมวิ นิสตมัง่ ละ รักเวียดนาม
เกนิ ไปมง่ั มจี ติ ใจฝก ใฝอ ะไรตา ง ๆ กเ็ ลยถกู คณะปฏริ ปู ฯ เขาสงั่ พกั ราชการ
และสงั่ สอบสวน” (ผนู าํ ธรุ กจิ , ธนั วาคม 2526) เมอื่ ปรากฏความจรงิ วา ไมม ี

การคิดคืออะไร ? 115

success publisherลายแทงนักคิด

มูลความจรงิ ตามขอกลา วหา ทา นจงึ ตดั สนิ ใจลาออกจากราชการและเขา
ทํางานในภาคเอกชน

…. กรณีหุบผาสวรรคนับเปนกรณีตัวอยางของการถูกฆาตกรรมช่ือ
เสยี งจนไมส ามารถรอื้ ฟน ขนึ้ ไดก ระทงั่ ปจ จบุ นั โดยถกู กลา วหาตงั้ แตป 2525
เปน ตน มาวา ผกู อ ตงั้ หบุ ผาสวรรคก ระทาํ การอนั เปน ภยั ตอ ความมนั่ คงของ
ชาติ มีการกระทําอันเปนคอมมิวนิสต หม่ินพระบรมเดชานุภาพ มีการ
สะสมอาวุธสงคราม มีการบุกรุกทรัพยสินของชาติ ฯลฯ ซึ่งศาลฎีกาได
พิพากษาไปเรยี บรอ ยแลวต้งั แตป พ.ศ. 2534 วา ไมไ ดมีความผิดตามขอ
กลา วหาแมส กั ขอ กลา วหาเดยี ว แตป จจบุ นั หบุ ผาสวรรคไ ดป ดตวั ลงอยา ง
ถาวรแลว

….กรณี 6 ตุลาคม 2519 ทมี่ ีการสรางขา วลือเท็จวา คอมมวิ นิสต
เวียดนามรวมกับนักศึกษามหาวิทยาลัยธรรมศาสตร จัดชุมนุมในอุโมงค
ของมหาวทิ ยาลยั เพอ่ื กอ การจลาจล และมกี ารซอ งสมุ อาวธุ รา ยแรงสาํ หรบั
ใชในการสงคราม เปนอันตรายตอความม่ันคง สมควรตองใชกําลังเขา
ปราบปราม ซงึ่ เหตกุ ารณน เ้ี ปน ทท่ี ราบกนั วา ไมม มี ลู ความจรงิ แตน กั ศกึ ษา
จาํ นวนไมนอ ยไดสังเวยชวี ติ ใหก ับขา วลอื น้ไี ปแลว

หากสังคมใดมีคนในประเทศที่ถูกกระตุนทางอารมณไดงาย และ
ปราศจากความสามารถในการใชเ หตุผล จะเปน สงั คมท่ีเชื่อขาวลือไดง า ย
และเปนเหยอ่ื ของการถูกปลกุ ระดมใหท ําลายผูอ ่ืนไดงาย นาวาอากาศตรี
สมศกั ด์ิ ตรสี วุ รรณ กลา วไวว า “วธิ กี ารสรา งขา วทาํ ลายทาํ ไมย าก เรมิ่ แรก
ดวยการปลอยขาวทําลายปากตอปาก กลาวหาวาเปนคอมมิวนิสตกอน
จากน้ัน ก็ปลอยขาววามีการซองสุมกําลังเพ่ือจะทําลายลางระบอบการ
ปกครอง แลวประโคมขาวในส่ือมวลชนตาง ๆ ท้ังหนังสือพิมพ วิทยุ
โทรทัศน คนอาน คนฟง ไดศ ัพทบางไมไ ดศ ัพท บางก็นาํ ไปวจิ ารณ แลว

116 ศ.ดร. เกรียงศักด์ิ เจริญวงศศักดิ์

การคิด…อุปสรรคของความคิด 09

จางวานพวกมือปนรับจางไปขยายขาว ดําเนินการทุกรูปแบบเพ่ือให
ประชาชนเขา ใจวา เปน พวกบอ นทาํ ลายชาติ เพอื่ ทาํ ลายความเชอื่ ถอื ศรทั ธา
ใหหมดส้ิน ไมวาใครเจอไมเด็ดน้ีแลว ก็กลายเปนคนชั่วท้ังที่ไมไดชั่ว”
(นาวาอากาศตรี สมศกั ด์ิ ตรสี วุ รรณ, 2535)

แมว า ยคุ คอมมวิ นสิ ตจ ะหมดไปแลว แตล กั ษณะการเชอื่ ผอู น่ื หรอื คนsuccess publisher
สว นใหญ โดยไมค ดิ พจิ ารณาเหตผุ ลยงั คงมใี หเ หน็ อยเู สมอ ผมไดว เิ คราะห
สาเหตุการเกิดวกิ ฤตเศรษฐกจิ ของประเทศไทย เม่ือป พ.ศ. 2540 ไววา
สาเหตุสําคัญประการหน่ึงเกิดจากวัฒนธรรมท่ีไมถูกตองหลายประการ
อาทิ ความหเู บาเชอื่ ขาวลืองา ย (เกรียงศกั ด์ิ, 2541) เชน ในชวงป พ.ศ.
2539-2540 มีขาวลือเกิดข้ึนมากมายซ่ึงมีสวนทําใหเศรษฐกิจที่วิกฤตอยู
แลว ยง่ิ ทรดุ ตวั ลงเร็วย่งิ ขึน้ เชน ขาวลือท่ีวา รฐั บาลจะประกาศลดคา เงิน
บาท ขา วลอื นสี้ ง ผลใหน กั ลงทนุ ขาดความเชอ่ื มน่ั นกั ลงทนุ ชะลอการลงทนุ
และเทขายหุนอยางหนัก แมวาทางธนาคารแหงประเทศไทยจะไดออก
แถลงการณช แ้ี จงวา ขา วลอื ดงั กลา วไมม มี ลู ความจรงิ แตอ ยา งใด นอกจาก
นย้ี งั มขี า วลอื เรอื่ งการลม ละลายของธนาคารพาณชิ ย5 แหง มกี ารสง แฟกซ
ไปทั่ว สรางความหว่ันไหวใหแกประชาชนตางพากันหลั่งไหลมาถอนเงิน
จนธนาคารพาณชิ ยเ หลานัน้ แทบจะลม จรงิ ๆ ทั้ง ๆ ทีข่ า วลอื น้นั ไมม มี ูล
ความจรงิ แตอ ยา งใด จนกระทงั่ ผบู รหิ ารธนาคารแหง หนงึ่ ตอ งออกมาสรา ง
ความมน่ั ใจกบั ประชาชนไมใ หห วนั่ ไหววา ธนาคารจะลม ดว ยการนาํ ธนบตั ร
ใบละ 500 และ 1,000 บาท ออกมาตงั้ ไวเปน กองสงู คดิ เปนจาํ นวนเงินถึง
200 ลา นบาท เปน การสรางความเชื่อม่ันวาธนาคารมีเงนิ พรอมจายลกู คา

คนทขี่ าดทกั ษะการใชค วามคดิ เปน ผทู ขี่ าดความรู เปน คนทไี่ วใ จคน
งา ย ไมช อบคดิ ไมเ คยตง้ั ขอ สงั เกต ขอ สงสยั ในเหตผุ ลของสงิ่ ทเี่ กดิ ขน้ึ มกั
จะตกเปนเหยื่อของขาวลือที่ผูไมหวังดีสรางขึ้นมาลอลวง เพ่ือหวังผล

การคิดคืออะไร ? 117

success publisherลายแทงนักคิด

ประโยชนบ างประการได นาํ ไปสกู ารทง้ิ เหตผุ ล ไมม กี ารพสิ จู นว า ความเหน็
เหลา นัน้ ถูกหรือผิด นาเช่อื ถอื หรือไม เปน จริงหรอื ไม

เราควรตระหนักเสมอวาการทีส่ ิง่ หนึ่งสิ่งใดจะดหี รอื ถูกตอ งนัน้ ยอ ม
มเี หตผุ ลอยใู นตวั เราควรยอมรบั ความคดิ เหน็ ของผรู หู รอื คนสว นใหญ เมอื่
มเี หตผุ ลทดี่ ไี มใ ชย อมรบั เพราะวา เปน ความคดิ เหน็ ของคน ๆ นน้ั หรอื ของ
คนสวนใหญ เพราะความมีเหตุมีผลนัน้ ไมไดข้นึ อยกู บั วา ใครคิดอยางไร
เทา กบั วา เหตใุ ดเราจงึ คิดเชนนน้ั

5.4 ใชเหตผุ ลโดยอางสง่ิ ทเ่ี คยเกดิ ขึน้ ในอดตี

เรามักจะตีความเหตุการณตาง ๆ โดยใชประสบการณเ ดิมเปนฐาน
ความรูในการทําความเขาใจ ยิ่งประสบการณน้ันเกิดขึ้นกับเราซํ้า ๆ
เหมือนเดิมหลายครั้ง ยิ่งทําใหเราเชื่อวาเหตุการณตอไปที่จะเกิดขึ้นยอม
เปนเชน นั้นเหมือนกัน ยกตวั อยางเชน

..... ¨Ò¡»ÃÐÊº¡ÒÃ³º Í¡àÃÒÇÒ‹ ¡ÒÃ¨ÃÒ¨Ã¨Ð¤ºÑ ¤§Ñè ã¹μÍ¹
àªÒŒ áÅÐμÍ¹àÂ¹ç â´Âà©¾ÒÐªÇ‹ §à»´ à·ÍÁ àÃÒ¨§Ö ÊÃ»Ø ÇÒ‹ ¶ÒŒ Ç¹Ñ
¹àéÕ ÃÒäÁÍ‹ Í¡¨Ò¡ºÒŒ ¹áμà‹ ªÒŒ àÃÒ¨Ðä»·Òí §Ò¹ÊÒÂÍÂÒ‹ §á¹¹‹ Í¹

..... àÁÍ×è à¾Íè× ¹¢Í¤Òí á¹Ð¹Òí ÇÒ‹ “àÃÒ¤ÇÃàÍÒÃÁ‹ μ´Ô ä»´ÇŒ ÂËÃÍ× äÁ”‹
àÃÒ¡¨ç ÐÁÍ§·ÍŒ §¿Ò‡ áÅÇŒ μÍºÇÒ‹ “¡´ç àÕ ËÁÍ× ¹¡¹Ñ ½¹¤§¨Ðμ¡Ë¹¡Ñ ·Õ
à´ÂÕ ÇÇ¹Ñ ¹”éÕ ·àèÕ ÃÒμÍºàª¹‹ ¹àéÕ ¾ÃÒÐ»ÃÐÊº¡ÒÃ³º Í¡àÃÒÇÒ‹ àÁÍ×è ã´·ÁèÕ Õ
àÁ¦ÊàÕ ·Ò´Òí ¨Òí ¹Ç¹ÁÒ¡áÅÐ·ÍŒ §¿Ò‡ Á´× ¤ÃÁÖé ËÁÒÂ¤ÇÒÁÇÒ‹ Í¡Õ äÁ¹‹ Ò¹
½¹¨Ðμ¡

118 ศ.ดร. เกรียงศักดิ์ เจริญวงศศักดิ์

การคิด…อุปสรรคของความคิด 09

หากเหตกุ ารณน น้ั ถกู ตอ งตามทเ่ี ราคาดคะเนอยบู อ ย ๆ จะยงิ่ ตอกยาํ้
ใหคนเราตัดสินใจบนบรรทัดฐานของประสบการณในอดีต เปนการสรุป
โดยคาดการณวาคร้ังตอไปจะเปนทํานองเดียวกันอีก แตแทจริงแลวการ
วนิ จิ ฉยั โดยใชป ระสบการณใ นอดตี นนั้ ไมไ ดเ ปน เครอื่ งยนื ยนั วา สงิ่ ทเี่ ราคดิ
นนั้ จะถกู ตอ งเสมอไป เพราะไมม เี หตกุ ารณใ ดทเี่ กดิ ขนึ้ ซาํ้ ๆ กบั เหตกุ ารณ
ในอดีตจนเปนเหตุการณเดียวกัน แตจะมีความแตกตางเกิดขึ้นเสมอ
ตัวอยา ง
success publisher
ÁàÕ ´¡ç ÍÂÊ‹Ù Í§¤¹ à´¡ç ªÒÂË¹§èÖ à»¹š à´¡ç ·¢èÕ ¹éÖ ªÍè× ÇÒ‹ ªÍº¢âÁÂ
¢Í§ à¾ÃÒÐ¶¡Ù ¨ºÑ ä´áŒ ÅÐ¹Òí μÇÑ ÁÒÅ§â·ÉËÅÒÂ¤Ã§Ñé ÊÇ‹ ¹à´¡ç ªÒÂ
ÊÍ§à»¹š à´¡ç àÃÂÕ ºÃÍŒ Â àÃÂÕ ¹à¡§‹ áÅÐäÁà‹ ¤Â¶¡Ù μÒí Ë¹Ôã¹àÃÍè× §¹ÁéÕ Ò¡Í‹ ¹

Ç¹Ñ Ë¹§èÖ ¡ÃÐà»Ò‰ ÊμÒ§¤¢ Í§¤Ã·Ù èÕ ãÊ‹äÇŒ ã¹Å¹éÔ ª¡Ñ âμÐ ã¹ËÍŒ §¾¡Ñ ¤ÃÙ
ä´ËŒ ÒÂä» ¹ÒÂÊÒÁ¹¡Ñ ¡ÒÃ¢Í§âÃ§àÃÂÕ ¹ä´ºŒ Í¡ÇÒ‹ ã¹ªÇ‹ §àÇÅÒ¹¹éÑ μ¹
àË¹ç à´¡ç 2 ¤¹ μÍ¹áÃ¡àÁÍ×è μ¹à´¹Ô ¼Ò‹ ¹ËÍŒ §¾¡Ñ ¤ÃÙ àË¹ç à´¡ç ªÒÂÊÍ§
¡Òí Å§Ñ à´¹Ô à¢ŒÒä»ã¹ËÍŒ §¾¡Ñ ¤ÃÙà¾×èÍÊ§‹ ¡ÒÃºŒÒ¹ áÅÐàÁèÍ× à´Ô¹¶Ö§ºÑ¹ä´
¡Òí Å§Ñ ¨ÐÅ§ä»âÃ§ÍÒËÒÃ¡Êç Ç¹·Ò§¡ºÑ à´¡ç ªÒÂË¹§Öè «§Öè ¡Òí Å§Ñ ¨Ðà´¹Ô μÃ§
ä»·Ò§ËÍŒ §¾¡Ñ ¤Ã¾Ù Í´Õ

ถามวา ระหวา ง เดก็ ชายหน่ึง กบั เดก็ ชายสอง
คนใดจะมีแนวโนมขโมยกระเปาสตางค

ของครูมากกวากัน ?
คาํ ตอบสว นใหญม ุง ประเด็นไปท่เี ด็กชายหนงึ่ !

การคิดคืออะไร ? 119

success publisherลายแทงนักคิด

เมือ่ ถามตอไปวา เหตใุ ดจึงคดิ วา เปนเดก็ ชายหนงึ่ เราจะไดคําตอบ
จากคนสว นใหญว า เพราะเด็กชายหนง่ึ มปี ระวัตทิ ่ไี มด ีเกีย่ วกับเร่อื งน้ี ใน
ขณะทีเ่ ดก็ ชายสองไมมแี นวโนม จงึ นาจะเปนไปไดมากกวา

แตไมเ ปน จรงิ เสมอไป !!

เหตผุ ลเชน นเ้ี ปน เพยี งคาํ กลา วอา ง ? เพราะไมม เี หตผุ ลใดทจ่ี ะยนื ยนั
ไดวา คนทเี่ คยขโมยแลว เขาตองขโมยอีก สว นอีกคนไมเคยขโมย คร้ังน้จี ะ
ขโมยไมไ ด

การสรปุ วา เดก็ ชายหนงึ่ เปน คนขโมยในทนั ที จงึ เปน ขอ สรปุ ทไ่ี มส นใจ
วาเหตุการณที่เกิดขึ้นจริงจะเปนอยางไร ทั้งที่โอกาสความเปนไปไดของ
การทก่ี ระเปา หายอาจจะมาจากหลายสาเหตุ เชน

• เดก็ ชายหนึ่ง ขโมย
• เด็กชายสอง ขโมย
• นายสาม…นักการ ขโมย
• หรอื คนอนื่ ๆ ทีน่ ายสามไมเ ห็น ขโมย
• หรือในทางตรงขาม กระเปา สตางคอ าจจะไมไดถูกขโมย แตครู

ลืมทิ้งไวท ใี่ ดที่หนึ่ง
• หรอื อาจเปนเหตุผลอืน่ ๆ

หากพิจารณาใหดีจะพบวา ความเปนไปไดเ หลานยี้ อมเกิดข้ึนได ดัง
นั้น การสรุปวาใครเปนผูกระทําบนพื้นฐานท่ีวาเพราะบุคคลนั้นเคยมี
พฤติกรรมเชนนั้นมากอนโดยไมไดนําขอเท็จจริงอื่น ๆ มาประกอบการ
พิจารณา จงึ ไมใชเปนเหตผุ ลท่ีดีเพยี งพอ

120 ศ.ดร. เกรียงศักด์ิ เจริญวงศศักดิ์

การคิด…อุปสรรคของความคิด 09

เราพบวา มคี นจาํ นวนไมน อ ยในสงั คมทม่ี กั จะไมค ดิ ถงึ เหตผุ ลทแ่ี ทจ รงิ
แตก ลบั ใชประสบการณทมี่ ีตอ คน ๆ น้นั เร่ืองนั้น ๆ และยกมาใชเปนขอ
อา งในการตดั สนิ เหตกุ ารณท เี่ กดิ ขน้ึ ขอ อา งเชน นด้ี เู หมอื นสมเหตสุ มผลนา
เช่ือถือ ยิ่งถา พดู ออกมาจากปากของผทู รงคุณวุฒิ ส่ือมวลชน หรือผูนํา
ทางความคดิ ของคนในสงั คมดว ยแลว ยง่ิ เพม่ิ นาํ้ หนกั ใหก บั ขอ อา งนน้ั มาก
ยงิ่ ขนึ้ ทง้ั ๆ ทใี่ นความเปน จรงิ เปน ขอ สรปุ ทท่ี ง้ิ เหตผุ ลอยา งมี “อคต”ิ ดว ย
กันทงั้ ส้นิ
success publisher
5.5 ใชเหตผุ ลโดยอางผอู ืน่ เปน แบบอยาง

ตัวอยาง

...¡ÒÃ·´ÅÍ§ÍÂÙ‹¡‹Í¹áμ‹§äÁ‹ÁÕ¼ÅàÊÕÂËÃÍ¡ ÍÂ‹ÒàªÂä»
Ë¹Í‹ ÂàÅÂ à´ÂëÕ Ç¹Õéã¤Ã æ ¡ãç ªÇŒ ¸Ô ¹Õ Õéã¹¡ÒÃàÅÍ× ¡¤¤‹Ù ÃÍ§·§éÑ ¹¹Ñé

...àÃÒ·Òí Ê§Ôè ¹Õéä´àŒ ¾ÃÒÐã¤Ã æ ¡·ç Òí ¡¹Ñ àÃÒ·Òí Ê§Ôè ¹¹Ñé äÁ‹ä´àŒ ¾ÃÒÐ
äÁÁ‹ Õã¤Ãà¢Ò·Òí ¡¹Ñ

...¡ÒÃ´ÅÙ Ð¤Ãâ·Ã·ÈÑ ¹à »¹š Ê§Ôè ·´Õè Õ äÁà‹ ª¹‹ ¹¹Ñé ¤§äÁ´‹ ¡Ù ¹Ñ á·º·¡Ø
¤ÃÇÑ àÃÍ× ¹ËÃÍ¡

ในหลายครงั้ เรามกั จะใหเ หตผุ ลวา เมอ่ื ผอู นื่ ทาํ ไดเ รากค็ วรทาํ ได เชน
กนั การอางผอู ืน่ เหมือนกับวา ถา เราทําตาม ๆ คนอ่ืนแลวสิ่งน้ันเปน ส่งิ ท่ีมี
เหตผุ ล ทงั้ ทใี่ นเนอ้ื หาสาระแลว อาจเปน ในทางตรงขา ม ทางทด่ี เี ราควรคดิ
ตอ ไปวา การกระทาํ อยางท่ผี ูอ่ืนทําน้ัน ชอบดว ยเหตุผลอยา งไร กอนทจ่ี ะ
กระทําตามไปอยางไมคาํ นึงถงึ เหตผุ ล

การคิดคืออะไร ? 121

success publisherลายแทงนักคิด

การใชเหตุผลโดยการอางเหตุผลท่ีไมถูกตองยังมีอีกหลายประการ
เชน

• การอางแหลงท่ีมา : แหลงท่ีมาท่ีเราเชื่อถือทําใหเราทิ้งเหตุผล
เชน ขา วทมี่ าจากสาํ นกั ขา วนเ้ี ชอ่ื ถอื ได ไมต อ งตรวจสอบ เปน ตน

• การอา งขนบธรรมเนียมประเพณี : การทาํ ตามประเพณจี นไมไ ด
สนใจเหตผุ ลเบ้ืองหลังวาทาํ ไปเพราะอะไร เชน ตระกูลเราตอ ง
ทํา เชนนีเ้ ปน ประจาํ ทุกปเพราะเปน ประเพณี เปน ตน

• การอางความเปนพวกเดยี วกนั : การกระทําอยางเดยี วกนั ถา
พวกพอ งของตนทํายอ มเปน ส่ิงทด่ี ี ถา คนอื่นทาํ เปนสิง่ ท่ผี ิด เชน
ถาพวกของเราเดินขบวน เรามักคิดวาเปนการกระทําท่ีเปน
ประโยชน เปน การแสดงความคดิ เหน็ แตถ า เปนพวกอนื่ ทาํ กลบั
จะหาวาเปน พวกกอ กวน เปนตน

การใชเ พยี งประสบการณเ ดมิ ตคี วามสถานการณป จ จบุ นั การรบี ดว น
สรุปเร่ืองใดโดยขาดการวินิจฉัยอยางรอบคอบ อาจทําใหการเช่ือมโยง
เหตผุ ลของเราผดิ พลาด ยง่ิ หากเรามีอคติเก่ียวกับเรือ่ งนน้ั ๆ จะยงิ่ ทาํ ให
เรามักสรปุ สงิ่ ตาง ๆ อยางรวดเรว็ โดยปราศจากการคิดใครค รวญอยาง
รอบคอบ เพราะอาจมรี ายละเอยี ดหรอื ขอ มลู เพมิ่ เตมิ แตกตา งจากสง่ิ ทเี่ คย
รกู เ็ ปนได

โดยสรปุ แลว การท่ีคนเราจะสามารถใชเหตุผลไดดี จาํ เปนตอ งผา น
กระบวนการคดิ หาเหตผุ ลทถี่ กู ตอ งเหมาะสม อนั จะชว ยใหเ ราวนิ จิ ฉยั เรอื่ ง
ตา ง ๆ ไดอ ยา งถกู ตอ งและเปนธรรม

122 ศ.ดร. เกรียงศักด์ิ เจริญวงศศักด์ิ

การคิด…อุปสรรคของความคิด 09

มคี าํ กลา วประโยคหนงึ่ กลา วไวอ ยา งนา ฟง วา “สงิ่ ทผี่ ดิ ไมว า ออกจาก
ปากใครกย็ อ มผดิ และสง่ิ ทถ่ี กู ไมว า ออกจากปากใครกย็ อ มถกู ” ดงั นน้ั กอ น
ที่จะตัดสนิ เรื่องใดวา เปนอยา งไร เราจึงจําเปน ตอ งใชก ารวิเคราะหเหตุผล
ท่แี ทจรงิ และไมสามารถทิ้งเหตุผลและใชข อ อา งทีผ่ ดิ ๆ ได เพราะ “จรงิ
กค็ ือจรงิ ” “เทจ็ ก็ยอ มเปนเท็จ” อยวู ันยังคํ่า ดงั นั้น กอ นท่ีจะตัดสนิ เรอ่ื งใด
วา เปน อยา งไร เราจงึ จาํ เปน ตอ งใชก ารวเิ คราะหเ หตผุ ลทแี่ ทจ รงิ ไมส ามารถ
ท้งิ เหตผุ ลและใชข อ อางทผ่ี ดิ ๆ ได
success publisher
6. คา นิยมเปนอุปสรรค

การคดิ ของคนทวั่ ไปในสงั คมไทยเปน เหมอื นการเรยี งหนิ สะเปะสะปะ
เพราะคดิ ไมเ ปน สง่ิ ทเ่ี ราคดิ จาํ นวนมากสรา งปญ หามากกวา กอ ใหเ กดิ การ
พัฒนา ตัง้ แตใ นระดับปจเจกบคุ คล บางคร้ังไปถึงระดับผนู ําทางความคิด
ในสังคม สงั คมไทยจงึ อยูในภาวะออ นแอทางความคิด

• เราเปน คนทเ่ี ชอ่ื งา ย ถกู หลอกงา ย เพราะเราไมค ดิ หรอื คดิ ไมเ ปน
เรามักเชื่อตามบุคคลท่ีนาเช่ือ เชน ผูอาวุโส นักวิชาการ
หนังสอื พมิ พ ฯลฯ หรือไมก็เช่อื ตามโชคชะตาหรอื คิดไปเองวา
ใชแน ๆ หลายคร้ังเราจึงถูกหลอกทางความคิดอยางงาย ๆ
เพราะไมเ รยี นรูท จ่ี ะเสาะแสวงหาขอ เทจ็ จริงของสิง่ ตาง ๆ ดวย
ตนเองและไมพยายามตง้ั คาํ ถามกบั ส่ิงทคี่ วรสงสัย

• เราตัดสินใจเลือกในส่ิงท่ีผิดเพราะคดิ ผิด เราไมไ ดคิดวิเคราะห
และคดิ เปรยี บเทยี บผลดผี ลเสยี อยา งรอบคอบ ขาดการคดิ อยา ง
บรู ณาการและการคิดเชิงอนาคต จึงทาํ ใหค ิดผดิ โดยคิดมุง หวัง
เพยี งผลประโยชนเ ฉพาะหนา หรอื คดิ อยา งไมส มดลุ และเขา ขา ง

การคิดคืออะไร ? 123

success publisherลายแทงนักคิด

ตนเองอยางอคติ บางคร้งั เราเห็นคนอ่ืน ๆ ทาํ บางสงิ่ ไดกม็ ักคิด
วา สง่ิ นน้ั ถกู ตอ ง และสมควรเลยี นแบบ เชน ในชว งกอ นเกดิ วกิ ฤต
เศรษฐกิจ เรามงุ รวยแบบเกง็ กาํ ไร ทัง้ เก็งกําไรอสงั หาริมทรัพย
และตลาดหนุ โดยไมไ ดค าํ นงึ ถงึ ผลเสยี ซงึ่ หากวเิ คราะหต ามขอ
เทจ็ จรงิ ยอ มเขา ใจไดว า มนั นา จะเกิดปญ หาขนึ้ ในที่สดุ เปนตน
• เราไมส ามารถคดิ แกป ญ หาใหก ับตนเองได เชน คนจนในชนบท
แกปญหาเศรษฐกิจใหกับตนเองไมได ตองพ่ึงภาครัฐเปนหลัก
ในการเขา มาจดั การแกไขทางเศรษฐกจิ ของชนบท ขณะทร่ี ัฐเอง
ไมไดประยุกตแนวทางการแกไขปญหาแบบเขาใจบริบทท่ีแตก
ตา งของสงั คมชนบท จนทาํ ใหเ มอ่ื นาํ มาใชอ ยา งเถรตรงเปน สตู ร
การพัฒนา จงึ เกิดปญหาตามมามากมาย
• เราไมส ามารถคดิ สรา งสรรคส งิ่ ใหม ๆ ได เชน เราคดิ เทคโนโลยี
ใหม ๆ เองไมได เพราะเราไมเคยลงทนุ อยา งจริงจังในการทาํ
วิจยั และพฒั นาเทคโนโลยขี น้ั พื้นฐาน เราไมม นี ักคดิ สรา งสรรค
นวัตกรรมอยางเพียงพอภายในประเทศ ซึ่งทําใหเราตองพึ่งพา
เทคโนโลยีจากตา งประเทศอยูตลอดเวลา
สงิ่ เหลา นเ้ี กดิ ขน้ึ จากคา นยิ มสงั คม ระบบ และบรบิ ทตา ง ๆ ในสงั คม
ไทยไมเ ออ้ื ใหคนคิด อาทิ

6.1 อาวโุ สนยิ ม

สภาพสังคมไทยมักถูกปลูกฝงใหเช่ือฟงมากกวาจะถูกฝกใหคดิ กอน
เชอื่ หรือพสิ จู นกอนจะแนใ จ หรอื มีบรรยากาศทา ทายใหค นคดิ เพอื่ หาคํา

124 ศ.ดร. เกรียงศักดิ์ เจริญวงศศักด์ิ

การคิด…อุปสรรคของความคิด 09

ตอบ อาการอยางหน่ึงท่ีเห็นไดชัดคือการยอมรับ “ระบบอาวุโส” อยาง
ตกขอบ คอื เชอื่ ฟงคนท่ีวยั วุฒิสูงกวา หรอื มปี ระสบการณมากกวา โดยเชอ่ื
วา สง่ิ ทคี่ นเหลา นพ้ี ูดหรอื ทาํ จะเปน สิง่ ท่ีถกู ตองเสมอ โดยไมตองสงสัยหรือ
หาขอ พิสูจน หรอื ตรึกตรองคดิ อยา งรอบคอบ ไมมคี วามตระหนักคดิ วา สิง่
ที่รบั มานั้น “สมเหตสุ มผลหรอื ไม” “ทําไมตองเปนเชน นัน้ ”

success publisher
ผมขอสะทอนวธิ คี ิดจากสาํ นวน คาํ พังเพย และสภุ าษติ ไทยทเ่ี รายึด
เปน คานยิ มสงั คมมาเปน เวลาชานาน

 “อาบนา้ํ รอนมากอ น”

ตีความหมายไดในเชิงบวกคือ ผูพูดตองการใหเด็กไดรับประโยชน
จากส่ิงท่ีตนประสบมากอน จึงตองการใหเด็กฟงตน แตในอีกมุมหนึ่งท่ี
ผใู หญมักนาํ คาํ กลา วนม้ี าใชค อื ใชก ลาวอา งเพือ่ ที่ตนจะไมฟ งสงิ่ ท่ีเด็กพูด
ไมรับขอเสนอหรือความคิดเห็นของเด็กที่แตกตางจากตน หรือปฏิเสธไม
ยอมรับในสิ่งท่ีเด็กทํา โดยแสดงตนวารูดีกวา ตนกระทําสิ่งท่ีถูกตอง
มากกวา เพราะมีความอาวโุ สมากกวา

สาํ นวนทม่ี คี วามหมายใกลเ คยี งกบั การอาบนาํ้ รอ นมากอ นมอี ยู หลาย
คํา และสวนใหญจะแฝงไวดวยความหมายการประชดประชัน เสียดสีท่ี
ผูใหญกระทําตอเด็ก อาทิ

 “ปากยังไมสิน้ กล่ินนํ้านม”

เปนสํานวนในเชิงประชดประชันเสียดสีวาผูพูดน้ันยังเปนเด็ก ไม
สมควรทีจ่ ะเสนอความคิดเห็นออกมา ควรที่จะฟงมากกวา ทีจ่ ะพดู

การคิดคืออะไร ? 125

success publisherลายแทงนักคิด

 “ปกกลา ขาแข็ง”

สาํ นวนนมี้ าจากลกู นกทเ่ี ตบิ โตขนึ้ เตม็ ทพ่ี อทจี่ ะออกจากอกแม บนิ ไป
หากินดวยตนเองไดแลว มีความหมายเปนกลาง แตก็ถูกนํามาใชในเชิง
ตดั พอและเสียดสีสาํ หรบั เด็กทไี่ มเ ช่อื ฟง

 “เดก็ อมมอื ”

เปนสํานวนเปรียบเปรยถึงคนอายุนอย ๆ ท่ียังไมมีประสบการณ
ชาํ นาญ เชน พดู วา “พูดเหมือนเดก็ อมมอื ” ความหมายเหมือนกับคําวา
“เดก็ เมือ่ วานซืน” หรือ “มีปญญาแคหางองึ่ ” มกั ใชก ับคนทม่ี ีอายอุ อ นกวา
หรือเปน เชิงเยาะเยยผทู มี่ คี วามรูอ อนกวา

 “อยา สอนหนังสอื สงั ฆราช”

หมายถึงสอนส่ิงท่ีเขารูดีอยูแลว มีความหมายใกลเคียงกับคําวา
“สอนจระเขว า ยนาํ้ ” ผใู หญม กั จะวา กลา วไมใ หเ ดก็ แนะนาํ ผใู หญ ดว ยการ
ใชสํานวนเหลา นี้

การไมยอมรับความคิดเห็นของเด็กหรือผูออนอาวุโสกวา ไดถูก
สะทอ นออกมาใหเ หน็ มากมายในสงั คมไทย ทช่ี ดั เจนทส่ี ดุ คอื ระบบราชการ
จะเห็นวาการเล่อื นขน้ั เลื่อนตาํ แหนง ใชหลกั “อาวโุ ส” เปน ตวั ตัดสนิ สว น
ความรคู วามสามารถเปน เรอื่ งรอง ๆ ลงมา ทาํ ใหค นทไ่ี ดต าํ แหนง ในระบบ
ราชการจาํ นวนไมน อ ยดอ ยประสทิ ธภิ าพ เพราะการประเมนิ ผลการทาํ งาน
เปน ไปอยางผดิ หลักการ และในระบบอนื่ ๆ ในสังคมเราก็เชน กนั จะเหน็
วา ผทู ่มี อี าวโุ สมกั ไดรับการยอมรับงายกวาคนท่ีอยูใ นรนุ เยาวกวา ท้ัง ๆ ที่
คนที่อายุนอยกวาอาจจะมีความเกงกาจเฉลียวฉลาดและมีคุณสมบัติท่ี
เพียบพรอมกวา แตโอกาสเขาตองหลุดลอยไปและในสังคมภาพรวมก็ไม
ไดป ระโยชนจากการใชศกั ยภาพคนเต็มทอ่ี ยางท่คี วรจะเปน

126 ศ.ดร. เกรียงศักด์ิ เจริญวงศศักดิ์

การคิด…อุปสรรคของความคิด 09

เดินตามผูใหญหมาไมกัด ความหมายของสํานวนน้ีหมายถึง การ
ประพฤติตามอยางผูใหญยอมปลอดภัย ผูใหญมักจะชอบที่จะใหเด็กเชื่อ
ฟง และกระทําตาม เด็กที่ “วานอนสอนงาย” อยูในโอวาท เช่ือฟง คําส่ัง
สอน จะไดร บั คาํ ชมเชยมากกวา เดก็ ทม่ี ีความคดิ ความอานเปน ของตนเอง
สวนเด็กที่มีความคิดเห็นขัดแยงกับผูใหญจะถูกดุวาอยางไมไดฟงเหตุฟง
ผล ผใู หญท่ีคิดเชนน้มี กั สรุปวาเด็กดีคือเด็กที่เช่อื ฟงผใู หญ
success publisher
คา นิยมทเี่ หน็ วาเด็กตองเชื่อฟงผูใ หญทกุ เรื่อง สวนหนึ่งน้ันยอมเปน
สิ่งที่ดีอยางแนนอน เนื่องจากเด็กยังดอยวุฒิภาวะอาจจะไมรูผิดไมรูช อบ
แตอยางไรก็ตามหากผูใหญยึดมั่นเร่ืองการเชื่อฟงอยางสุดโตง โดยไม
อธิบายเหตุผลประกอบส่ิงท่ีตองการใหเด็กเชื่อฟงนั้น หรือไมยอมรับฟง
ความคิดเห็น หรอื ความตองการของเดก็ เลย ไมส นบั สนุนใหเด็กคดิ อยา ง
มเี หตุผล จะทําใหเ ด็กคดิ ไมเปน ในทส่ี ดุ

ความคิดของผูใหญในลักษณะเชนน้ี จะนําไปสูการปดโอกาส
“ความกลา” ในการแสดงออกของเด็ก ๆ ปดกั้นโอกาสการพัฒนาทาง
ความคดิ และการแสดงออกของเดก็ เดก็ จะไมก ลา แสดงความคดิ เหน็ เพราะ
เกรงวา จะไมไ ดร บั การยอมรบั กลวั ถกู ดหู มนิ่ ความคดิ หรอื ถกู ทาํ ใหอ บั อาย
ขายหนาวาเปนความคิดท่ีดอยคุณคา และในที่สุด เม่ือเขาเติบโตข้ึนเขา
จะไมอยากคิด คิดไมเปน กลายเปนคนท่ีไมเห็นความสําคัญของการคิด
การวิพากษ การเสนอแนะเชงิ สรา งสรรค เดก็ จะมีอาการหวาดกลัวและขี้
อาย ไมก ลา แสดงออก หรอื บางคนอาจแสดงออกมาในทางตรงกนั ขา มอาจ
มพี ฤตกิ รรมเบยี่ งเบน เกบ็ กด และนาํ ไปสกู ารแสดงออกดว ยความกา วรา ว
และรุนแรงได ซงึ่ นิสัย เชน นีจ้ ะตดิ ตวั เขาไปจนกระทั่งเติบโตขึน้

การคิดคืออะไร ? 127

success publisherลายแทงนักคิด

สังเกตไดวา คนทั่วไปจะไมคอยกลาแสดงความคิดเห็น หรือวิพากษ
ตอหนา แตมกั จะเกบ็ กดและไปพดู นินทาวา กลาวใหรายผูอน่ื ลับหลงั บาง
รายใชวิธเี ดียวกับท่ีตนเองไดรบั มา คือ ใชค วามอาวุโส ขมเหงความคิด
ของผูที่มีอาวุโสนอยกวา ท้ังน้ีเปนผลสืบเน่ืองมาจากคานิยมสังคมท่ีหลอ
หลอมใหค นไมกลาแสดงออกทางความคดิ ตั้งแตเดก็ ๆ นน่ั เอง

แทท จี่ รงิ ระบบอาวโุ สมคี วามเปน กลางในตวั เองหากนาํ มาใชใ นระดบั
ทเี่ หมาะสม เชน เดก็ ควรรบั ฟง คาํ แนะนาํ ตกั เตอื นของผใู หญ เพราะผใู หญ
มปี ระสบการณมากกวา ไมดถู ูกความคิดของคนรุน กอน แตน าํ มาใชโ ดย
เขา ใจถงึ เหตผุ ลและสามารถอธบิ ายปรชั ญาแนวคดิ เบอื้ งหลงั ได จนสามารถ
ปรบั ใชไ ดอ ยา งเหมาะสมกบั สถานการณแ วดลอ มของตนเอง ผใู หญเ องควร
มหี นา ทส่ี ง เสรมิ ใหเ ดก็ ทกุ คนมโี อกาส ไดแ ตกแขนงทางความคดิ ไดล งราก
ลึกของตนไมแหงเหตุผล เพื่อทําใหเขาเติบโตข้ึนอยางม่ันใจวาเขาจะ
สามารถใชค วามคิด ความรู ความสามารถ และศกั ยภาพทางปญญาเพอ่ื
สืบสานสงั คมไทยสูศ ตวรรษตอ ไปได

6.2 อปุ ถัมภน ยิ ม

ระบบน้ีทําใหคนไมไดแขงกันที่ความรูความสามารถ แตแขงกันท่ี
ความมเี สน มสี ายในระบบ ใครเสน ใหญจ ะมโี อกาสไดร บั การเลอ่ื นขน้ั เลอื่ น
ตาํ แหนง อยา งรวดเร็ว จะประสบความสําเรจ็ ในหนาท่ีการงาน หรอื ไดรบั
การประมูลสัมปทานใหญ ๆ เปน ตน คนที่คดิ เปน มกั อยูในระบบเชนน้ไี ม
คอ ยได เพราะเขาจะคดิ ขดั แยง กบั ระบบทไ่ี มถ กู ตอ งน้ี และหากแสดงอาการ
ตอตานยอมมีสิทธิถูกโยกยาย หรือตองตกท่ีน่ังลําบากเพราะไปขัดผล
ประโยชนข องคนบางกลมุ

128 ศ.ดร. เกรียงศักด์ิ เจริญวงศศักดิ์

การคิด…อุปสรรคของความคิด 09

ระบบราชการไทยเปนตัวอยางท่ีเห็นไดชัดเจนในเร่ืองนี้ เน่ืองจากผู
บังคับบัญชามีอํานาจในการใหคุณใหโทษ เปนผูกําหนดอนาคตของ
ขา ราชการชน้ั ผนู อ ยวา จะเปน เชน ไร ทาํ ใหข า ราชการชนั้ ผนู อ ยไมก ลา ขดั ใจ
ตอ งเชอื่ ฟง นาํ ไปสกู ารพง่ึ พากนั ในระบบอปุ ถมั ภ ยอมตนรบั ใชห วั หนา งาน
เพราะย่ิงใกลช ดิ ยิ่งทาํ ใหไดเลอ่ื นข้นั เลือ่ นตาํ แหนง ชวยใหช ีวิตการทํางาน
รุงเรืองมากกวา การมุงมัน่ พัฒนาตนใหม คี วามรคู วามสามารถ ในทางตรง
กันขาม คนท่ีคิดตางออกไปจากหัวหนางานหรือชอบเสนอความคิดเห็น
แมเห็นไดชัดวาสิ่งท่ีเสนอนั้นเปนไปเพ่ือประโยชนของหนวยงาน แตหาก
ขดั ใจนาย เขาจะมีโอกาสประสบความสําเรจ็ ไดย ากมาก
success publisher
อยา งไรก็ตาม แมก ารเสนอความเห็นมีผลทําใหน ายพอใจ ก็ใชวา จะ
เปน ประโยชนแ กผ เู สนอเสมอไป ความดคี วามชอบทไ่ี ดน น้ั อาจเปน เหตนุ าํ
ภยั มาสูต นได กลาวคอื อาจเปน เหตใุ หผ อู ืน่ อิจฉาริษยาในส่ิงทเ่ี ราทาํ ดงั
คาํ กลา วทว่ี า “จงทาํ ดแี ตอ ยา เดน จะเปน ภยั ไมม ใี ครอยากเหน็ เราเดน เกนิ ”
คานิยมเชนน้ี สง ผลใหระบบราชการขาดความคดิ ใหม ๆ มคี วามลาหลัง
และขาดความโปรงใส ขาราชการชั้นผูนอยท่ีมีความหวังดีเพื่อประโยชน
สว นรวม เมื่อถูกสกัดความคิดบอยครั้งเขา เขาอาจกลายเปนคนทท่ี ํางาน
ตามคําส่ัง เพราะไมมีประโยชนที่เขาจะคิดอีกตอไป จนอาจกลาวไดวา
ความอยรู อดในระบบราชการ คอื การไมค ดิ แตกตา ง แตท าํ ใหถ กู ตอ งตาม
ระเบียบแบบแผนที่กําหนด การทํางานตามคําส่ังยอมปลอดภัยมากที่สุด
ผลท่ีเกิดข้ึนคือทําใหขาราชการขาดความคิดสรางสรรค สิ่งเหลานี้ทําให
บรรยากาศการใชความคิดในการตอสูเพ่ือสรางความเจริญกาวหนา เพื่อ
โอกาสทางเศรษฐกิจท่ีดีกวา หรือเพื่อความมีเกียรตินั้นไมไดรับการ
สนบั สนุน ซ่ึงนบั วา เปนอปุ สรรคสาํ คัญทาํ ใหค นพง่ึ พิงพวกพอ งมากกวาพง่ึ
พงิ ความสามารถในการคิด

การคิดคืออะไร ? 129

success publisherลายแทงนักคิด

6.3 คานิยมไตรภาวะ

คานิยมน้ีมีลักษณะท่ี “กด” คนไวไมใหโดดเดนข้ึนมาในสังคมได
หากคน ๆ นั้นคดิ ในสิ่งที่ขดั กับผลประโยชนแ มเพยี งบางสวนของตน หรอื
ของกลมุ ตน และหากคนนัน้ สามารถผานพน ขนั้ “กด” ขึ้นมาได เขาจะ
ผนั เขาสูภาวะ “ลองของ” คือเรมิ่ มีโอกาสแสดงฝม อื มากขึ้น แตสังคมจะ
ตง้ั คาํ ถาม และขอ สงสยั เสมอวา “จะไปไดส ักกนี่ าํ้ ” “เกง จรงิ หรอื ” เปน ตน
และถา ยงั สามารถผา นไปไดอ กี จึงจะกา วเขาสูภาวะ “ใชป ระโยชน” คอื มี
คนเขา รว ม เปน พวกแอบอิงใชประโยชนรวมดว ยมากมาย ซงึ่ หากผา นพน
มาไดถ ึงขั้นน้ี จะพดู หรอื ทําสิง่ ใดยอมจะเปน ท่ียอมรับและสรางอทิ ธิพลได
งา ย แตมักพบวาคนสวนใหญไ มสามารถผานพนต้ังแตภาวะแรกของการ
กดได

คา นยิ มนปี้ ด กนั้ โอกาสคนทกุ คนทจ่ี ะกา วขน้ึ มาสรา งสรรคส งิ่ ดี ๆ ให
แกส งั คม คนทเ่ี ปน ผมู คี วามรคู วามสามารถแตข าดฐานสนบั สนนุ ทเ่ี พยี งพอ
ในสังคม ทําใหไมมีโอกาสทําส่ิงท่ีเปนประโยชนตามความรู ศักยภาพ
ความสามารถทม่ี ี เพราะไมม เี วทใี หแสดง ซํา้ รายบางรายยังถกู เหยยี บย่ํา
ใหร บั สภาพทแี่ ยล งไปอกี ทาํ ใหโ อกาสในสงั คมสาํ หรบั คนเหลา นย้ี งิ่ นอ ยลง
ไปอกี เพราะอทิ ธิพลมดื ในการพยายามกดคนใน สงั คมไทยครอบไวอ ยู

6.4 คานยิ มชอบเสย่ี งโชค รวยทางลัด หนกั ไมเอาเบาไมส ู

สังคมไทยในวันน้ีมีปญหาเรื่องกระบวนทัศนวัฒนธรรม ตนตอของ
การถดถอยทางเศรษฐกิจของไทย ไมไดมาจากปญหาดานเทคนิคทาง
เศรษฐศาสตร เทา นนั้ สว นหนงึ่ ทส่ี าํ คญั มาจากวธิ คี ดิ ของเรา เชน การชอบ
รวยทางลัด การเกง็ กําไร การมคี วามหวงั ลม ๆ แลง ๆ เหมอื นไมค ดิ วา

130 ศ.ดร. เกรียงศักดิ์ เจริญวงศศักดิ์

การคิด…อุปสรรคของความคิด 09

ตลาดจะอมิ่ ตัวไมมีกาํ ลังซ้อื การไมใ ชเ หตุผล ไมท าํ การศึกษาความเปน
ไปไดก อ น เหน็ ใครทําอะไรทําตาม

นี่คือความออนแอของสังคม อันเกิดจากการไมใชปญญาเปนตัวนํา
ซ่ึงถาคนของเราเปนเชนนีม้ ากจะเกิดปญหา เพราะคนจะพ่งึ โชคลาภฝาก
ความหวังไวกับสิ่งงาย ๆ จนเปนเหตุใหนักการตลาดใชกลยุทธในการ
หลอกคนไทยใหซ อ้ื ของงา ยทสี่ ดุ คอื ชิงโชค คนจะซ้อื สนิ คา ท่สี ามารถชงิ
โชคไดมากขึ้นเพื่อหวังวาจะไดรับโชค การมีคานิยมเชนน้ีจะทําใหคนไม
เห็นความสาํ คัญของการคดิ แตจะชอบเสีย่ งโชค หรือชอบการไดในส่งิ ที่
ไมตองลงแรงมากนัก นาเสียดายท่ีคนในสังคมมีคานิยมเชนนี้ไมใชนอย
ภาพรวมทจ่ี ะชว ยสรา งใหเ กดิ บรรยากาศทางความคดิ จงึ มนี อ ยตามไปดว ย
success publisher
6.5 สงั คมชอบใช “กลามเนือ้ ” ไมช อบใช “กลา มสมอง”

ลองคิดกันดูวา สงั คมไทยให “คณุ คา ” ส่ิงใดมากกวากัน
…นางงามจกั รวาล หรือ นักคณติ ศาสตรโอลิมปก
…ละครโทรทัศน หรอื หนังสอื
…นกั มวย หรอื นกั วทิ ยาศาสตร
…นักรองนกั แสดง หรือ นกั วชิ าการ
…บนั เทิงคดี หรอื สารคดี
…เงนิ อํานาจ ยศถา หรอื ปญญา

การคิดคืออะไร ? 131

success publisherลายแทงนักคิด

คงไมตองตอบก็นาจะทราบกันดีวาคนในสังคมสนใจส่ิงใดมากกวา
กัน……. เรื่องท่ีสังคมไทยใหคุณคากลับไมใชการใหคุณคาทางปญญา
มากนกั

ถึงฤดูกาลประกวด “ขาออน” ทีไร ผมรูสึกเศราใจแทนสังคมไทย
เสมอ ไมใชเพราะวาผมไมเห็นดวยกับการประกวดนางสาวไทย หรือ
ประกวดอะไรก็ตามทเ่ี กย่ี วขอ งกบั ความสวยความงาม แตผ มสะทอ นใจวา
“สังคมใหคุณคาความสวยความงามมากเหลือเกิน” เห็นไดจากการ
ประโคมขา ว นบั ตง้ั แตเริ่มการสมัครนางสาวไทย และมกี ารตดิ ตามตลอด
เวลาวานางงามเหลาน้ีจะทํากิจกรรมอะไร และคงเสนอตอไปจนกระท่ัง
ประกวดเสร็จ ขณะท่ีเด็กนกั เรยี นไทยเขา สมัครสอบ แขง ขันคณติ ศาสตร
ชวี ะ ฟสิกส โอลิมปกระดบั โลก และไดรับรางวัลกลับมา กลบั ไดร ับความ
สนใจในระดบั ทต่ี า งกนั มาก การใหข า วจะเปน เพยี งเจยี ดพน้ื ทก่ี รอบเลก็ ๆ
ไมน า สนใจ หรอื หากจะมบี า งในกรณที ช่ี นะเลศิ ไดร างวลั ทหี่ นง่ึ กลบั มา แต
กย็ งั อยใู นระดบั ที่ไมน าพอใจ

อีกเรื่องที่พบอยูในปจจุบันคือ รายการโทรทัศนที่มีสาระทางปญญา
มกั อยไู มค อ ยได หรอื มกั ถกู จดั ไวใ นชว งเวลาทไี่ มม ใี ครดู สะทอ นวา สงั คม
ไทยสนใจสิ่งบันเทิงมากกวา ปญญา ประชาชนถกู มอมเมาดวยบนั เทงิ เกิน
เหตุ แทนทส่ี อ่ื จะถกู ใชเ พอ่ื เสนอสง่ิ ทดี่ ใี นการสรา งสรรค ชว ยใหค นคดิ เปน
เปน ครนู อกระบบของประชาชน แตกลับไมทําและไมส นใจดว ย สงิ่ นเ้ี ปน
ตวั บอกวา เราใหน า้ํ หนกั อยา งไร สงั คมไมเ หน็ คณุ คา ในการพฒั นาทางความ
คิดทําใหการพัฒนาทางความคิดไมสามารถแผขยายเขาไปไดในทุกกลุม
คน อันจะทาํ ใหเกดิ ปญหาหลายอยางตามมาในที่สุด

ผมพดู เลน ๆ เสมอวา คนในสงั คมชอบใชก ลา มเนอ้ื มากกวา ใชก ลา ม
สมอง ใหค ณุ คาคนทก่ี ารออกแรงกาย ความงดงาม พลงั ความสามารถ

132 ศ.ดร. เกรียงศักด์ิ เจริญวงศศักดิ์

การคิด…อุปสรรคของความคิด 09

ฝา ยรา งกายมากกวา พลงั สมอง สงั คมทใี่ หค ณุ คา แกส ง่ิ เหลา นม้ี ากจะละเลย
คณุ คาทางปญ ญา และคุณคาของความรตู า ง ๆ ไมใ ห เกียรติคนมปี ญญา
แตไปใหเ กยี รตคิ นมตี าํ แหนง ใหญ ใหเกียรตคิ นมเี งนิ มาก ซ่งึ ยอ มมผี ลรา ย
ตอ คนรนุ ใหมท จ่ี ะตามมา เพราะพวกเขาจะไมเ หน็ คณุ คา ในดา นการพฒั นา
ทางความคิดมากเทากับคานิยมดานการบันเทิงเชนเดียวกัน ซ่ึงจะสงผล
ใหเ กดิ วกิ ฤตทางปญ ญาแกส งั คมไทยอยา งรนุ แรงภายใตโ ลกทก่ี าํ ลงั เคลอื่ น
ดวยพลงั แหงความรู พลงั แหง ปญญา
success publisher
6.6 คา นยิ มการศกึ ษาแบบนกแกว นกขนุ ทอง

ในระบบการศึกษาของไทยและการเรียนรูทั้งระบบ มักเปนไปใน
ลักษณะของการถายขอมูลเพื่อใหจําเหมือนนกแกวนกขุนทองมากกวาจะ
สอนใหค ดิ กลา วคอื “เรยี นแบบทอ งจาํ ” หรือ “จับปลาให โดยไมสอนวธิ ี
จบั ปลา” “การศกึ ษาเปน การทรี่ บั มาทง้ั ดนุ ” โดยรบั ความรจู ากตา งประเทศ
มา แบบไมไดมีการปรับใหเหมาะสมกับบริบทการเรียนรูในสภาพสังคม
ไทย เปนตน ปรากฏการณเ ชน นี้ทาํ ใหค นไทยไมเคยไดร ับการฝกฝน “วิธี
คดิ ” เชน ไมร จู กั ต้ังคาํ ถาม ไมคดิ สงสยั ไมคดิ แตกตางหรือคดิ วพิ ากษ ไม
สามารถวิเคราะหได เพราะรับอยางเดียวแลวทองจําเก็บไวเปนขอมูลใน
สมอง อกี ทงั้ การทดสอบความรทู เ่ี รยี นมามกั จะเปน ลกั ษณะปรนยั มากกวา
อัตนัย ทําใหคนไมถูกบังคับใหคิดคมชัดผานการเขียน ดังน้ันจึงขาด
กระบวนการบริหารความคิด ไมมีกระบวนวิธีคิดท่ชี ดั เจน เปนระบบ หรือ
คิดอยา งรอบคอบ

การคิดคืออะไร ? 133

Pages:

Click to View FlipBook Version