Ego Documenta

Almacita di Desolato

1985 | 35 mm Fiction

Production Company: Cosmic Illusion Productions 1987 1988
Best Soundtrack Bronze Best Film
Director: Felix de Rooy

Producer: Norman de Palm

Screenplay: Norman de Palm Gent, Film Festival Malaga, Film Festival
(Belgium) (Spain)
Cinematographer: Ernest Dickerson 1988
Jury Award 1991
Still Photography: Wim Hardeman Fespaco
Image Caraibes Paul Robeson
Production design: Felix de Rooy (Martinique)
Prize
Sound: René van den Berg Panafrican Film Festival

Leading Players: Marian Rolle, Nydia Ecury, (Burkina Faso)

Gewndomar Roosje,

Yubi Kirindongo, Rina Penso, 3

Eligio Melfor

ALMACITA, SOUL OF DESOLATO AFTER NGATI, THE WORLD…

This is the first film in the dialect of Papiamentu “… Almacita is a breath-taking Caribbean blend

we have shown at the LFF, and it hails from the of African folklore and Latin American magic re-

Dutch Antilles. But don’t for a moment think it alism. Using quite simple effects, de Rooy man-

is one of those worthy choices made to encour- ages to conjure up more palpable fantasies than

age fledgling film-makers from far-flung and many directors with twenty times the budget...”

unexpected shores. This delightful film is a real ONFILM (1985)

suprise, and an important discovery.

Based on a Caribbean legend, it is set on the is- DE ZIEL VAN GOED EN KWAAD 150
land of Curaçao, where the dumb Almacita lives OP CURAÇAO

in a poor village community. What happens to “… Het feit dat Almacita di Desolato in het Papia-

her almost beggars description as she fights off mento gemaakt kon worden is voor de bewoners

evil spirits in the name of innocence. What’s im- van de Antillen, maar ook voor de toeschouwers 4 5

pressive about the film is the confident, entirely in Nederland, van onschatbare waarde. Dat biedt

natural way it is made. It is a piece of folklore, een ongekende mogelijkheid tot het verwerven

set in times past, that never looks fey or faked, van inzicht in een cultuur waarmee men hier

and at times reminds one of the way Glauber amper bekend is. Ik raad iedereen aan het al-

Rocha used such stories in his best Cinema Nôvo lemaal gewoon over zich heen te laten komen en

days. The camerawork is marvellously right for this er lekker van te genieten…”

highly-coloured tale, the acting fresh and openly Maarten van Rooijen,

theatrical, and the direction full of a glorious joy Het Parool (1985)

in sheer imagery”

Derek Malcolm,

British Film Institute /

30th London Film Festival (1986)

3 Archive Photo Curaçao 4 Costume design Solem 5 Cast of Desolato & Design
Circa 1910 Felix de Rooy Ritual Space

Felix de Rooy

5

ALMACITA DI DESOLATO

“Every year at least one masterpiece comes out of Filmgoers brought up to be polite about Third
left field; and this year it was Almacito di Desola- World movies whose visuals resemble old dish-
to from the Dutch Antilles. Clean your spectacles cloths can only marvel at the images here. Many
for this one: the visuals are astonishing. Fauve- exteriors have a hothouse surreality, as if shot
edged Caribbean primitivism meets fuzzed lu- on a soundstage. There are painted, expression-
minosity a la David Watkin as we whirl through ist skydrops and an elasticity of perspective be-
a story of magic, witchcraft, flight, murder and tween high-focus foregrounds and
childbirth. In old Curacao at the turn of the cen- lyrically diffused backgrounds. (Many scenes
tury, a young priestess (Marian Rolle) sworn to seem to be in 3-D). Throughout, the colors glow
chastity falls in love with a spirit man from the and twist as if painted with watercolors that are
underworld and bears his child. Pursued by her still in flux. Director Felix de Rooy, an ex-art
villager’s wrath, she hightails across the land- student, also production-designed the movie,
scapes and in and out of a Glauber Rocha-style and on this evidence he’s the most excitingly
movie also boasting song, dance, pageantry and developed new eye to have emerged in a world
fullfrontal symbolism. Meanwhile, her child dies cinema.”
and enters the mystic realm of the unborn, and Harlan Kennedy
the audience’s preconceptions of Caribbean cin- Taormina of Babel Film Comment, published by the
ema die and enter the realm of the hitherto un- Film Society of Lincoln Center (1986)
concieved.
The film blends the religious with the everyday,
the sensual with the spiritual, as if we’re in an
undivided evolutionary dawn where the schism
between man the animal and man the angel has
not yet been born.

151

Still Photography: Wim Hardeman

Almacita di Desolato

EMOTIES LAAIEN OP IN CARIBISCH SPROOKJE

“Van het verrassende Nederlandse aandeel op het Met haar kind wordt Almacita verstoten en na 152
vijftiende Film Festival van Rotterdam staat va- een barre tocht vindt zij troost in het rijk van de
navond de laatste première op het programma: voorouders. Een mooi tragisch sprookje dat de mo-
Almacita di Desolato van Felix de Rooy. Deze in gelijkheid biedt er allerlei gebruiken en tradities in
Curaçao geboren regisseur debuteerde vorig jaar te verwerken, want dat is de bedoeling van de film:
met zijn eerste lange film Desiree in de bioscoop een breed publiek kennis te laten nemen van volks-
en toen bleek ook zijn niet geringe talent voor verhalen, kostuums, authentieke cultuurgebruiken,
het visualiseren van een gegeven, dat eerder in het Curaçaosche landschap en het Papiamentu
een toneelstuk was uitgewerkt. middels een filmdrama. Beide elementen moeten
Met geld van onder meer het Fonds voor de Ned- natuurlijk in een juist evenwicht zitten, wat niet
erlandse film en Sticusa hebben De Rooy en zijn helemaal lukt, omdat het exposerende karakter
producent Norman de Palm afgelopen zomer hun van de film af en toe in scènes en tafereeltjes
nieuwe film op Curaçao gemaakt. Hij is gebaseerd wordt uitgedrukt die de vaart van het filmdrama
op Caribische volksverhalen met als thema de enigszins ophouden. Spelregie lijkt niet De Rooys
strijd tussen creatieve en destructieve krachten, sterkste kant,
vruchtbaarheid tegen droogte. Het verhaal speelt bovendien heeft hij gebruikgemaakt van acteurs
zich af in het dorp Desolato, zo genoemd (‘ver- en actrices die lang niet allemaal een grote film-
laten, afgelegen’) omdat het als geïsoleerde ge- ervaring hebben.
meenschap van voormalige slaven een eigen Op momenten dat De Rooy echter in beeld en
levensstijl ontwikkelde, ver weg van de blanke geluid aan de slag gaat en vooral als hij in sur-
grondeigenaren. realistische scènes zijn fantasie laat gaan blijkt
Hoofdpersoon is de priesteres Solem (net als in opnieuw zijn talent als filmer. Dan wordt Almaci-
Desiree gespeeld door Marian Rolle), die haar ta di Desolato bijna een Caribische mini-Kaos.
vruchtbaarheid dient op te offeren aan de ge- Mede door de originele muziek van Grupu Issoco
meenschap en daarom niets met mannen mag is het een sfeervolle, soms geestige, vaak lyrische
hebben. Als zij in een grot een gewonde vreem- en zeker aanstekelijke film vol emoties.”
deling vindt en hem verzorgt, laat zij zich door Peter van Bueren
deze man verleiden en ze wordt zwanger. de Volkskrant (1985)

4

2 2 Storyboards
Piet Kroon
1 Poster painting
Nando Faneyter
Oil on Canvas (1990)

1

Ava & Gabriel 1990 1990
Gouden Kalf Best Film
Jury Award Jury Award
San Juan Film Festival
1990 | 35 mm Fiction Nederlandse Filmdagen (Puerto Rico)
(Utrecht)
Production Company: Cosmic Illusion production 1990 1992
Jury Award
Producer: Norman de Palm Premio Saul Yelin Amiens Film Festival
Havana Film Festival
Director: Felix de Rooy (France)
(Cuba) 1996
Screenplay: Norman de Palm / Felix de Rooy 1992
Jury Award Premio Merco Sur
Cinematographer: Ernest Dickerson Images Caraibes Buenos Aires
(Martinique) (Argentina)
Editor: Ton de Graaf 3
3 Art Directing Photo’s 4
Sound: Peter Flamman Ernest Dickerson

Music: Roy Louis 4 Filmset Stills
Wim Hardeman
Production design: Felix de Rooy

Costume design: Ellen van der Wiel

Still Photography: Wim Hardeman

Leading players: Nashaira Desbarida, Cliff San-A-Jong,

Carol Brown Winkel, Theu Boermans,

Geert de Jong, Dolf de Vries

Also with: Edmond Classen, Frederick de Groot,

Janine Veeren, Serge Ubrette, Rina Penso,

Norman de Palm, Burny Every, Ana Muskus,

Helen Kamperveen.

AVA & GABRIEL, A LOVE STORY AVA & GABRIEL 154

As an offbeat, exotic film, at times whimsical but also “In stark constrast, Felix de Rooy, from Curacao in
critical of racism and colonialism, “Ava & Gabriel” is a the Dutch Antilles proves that colonialism
good bet. This strange item from Curaçao, spoken in (sic...Orientalism) can be as slimy as a spotted
Dutch and the local Papiamentu dialect, is colorful, brown iguana. It will not tolerate a black Madonna,
light and gay and could appeal to specialized audi- leave alone a black Venus rising from the sea!
ences in many climes. This film, Ava and Gabriel, reminds us at once of
Felix de Rooy’s film, set in 1948, concerns a black Hanif Kureishi’s My Beautiful Laundrette and its
painter from Surinam commissioned to do a mural of subversion of sexuality, its severe indictment of
the Virgin Mary for the local church. Naturally the lo- Thatcherism, and above all, its magical realism.
cal burghers are alarmed when the Virgin is depicted Ava and Gabriel does all this with the most sincere
as having Negroid traits. The painter, meanwhile, and vibrant ethnicity and so Curacao will no longer
falls for a local mixed-blood schoolteacher, whom he remain a tiny dot, in the Caribbean Sea, for Felix de
uses as a model for the painting. She, in turn, is en- Rooy has more than just succeeded in bringing its
gaged to a white police major. Fuel is added when the culture to all of us...”
governor’s Dutch wife takes a fancy to the painter. “…As that delightful film from Curacao Ava and
Helmer handles the diverse strands of the story deft- Gabriel so tellingly portrays, ultimately all dreams
ly, at times building up the dramatic situations, at and fantasies end up getting whitewashed, as the
other times contenting himself with wry sarcasm. artists and dreamers remain cut off from people.
The island background is presented in vivid colors So the only dream left in me is the dream to get a
and particular care is taken in lighting, sets, costumes ‘delegate pass’.”
and camera-work, all of the highest quality. Katyankaran
“Ava & Gabriel” is a delightful romp, with asides on Autopsy 3 An Unofficial Bulletin, 1991
more serious subjects. Fine thesping by Nashaira Film Festival Madras (India)
Desbarida and Cliff San-A-Jong as the two lovers.”
Besa, Variety
Reviewed at San Sebastian Film Festival (1990)

155

Ava & Gabriel

CURAÇAOSE FRESCO’s Van continuïteit, een meeslepend tempo of ritme 156
“ Tijdens de Nederlandse Filmdagen zagen Felix is geen sprake. Wanneer De Rooy en De Palm in
de Rooy en Norman de Palm hun werkstuk Ava & de Nederlandse filmwereld de interculturele stem
Gabriel bekroond met het Speciale Jury Kalf. willen blijven vertolken, zullen ze het roer moeten
Het was hen van harte gegund, te beginnen om- omgooien. Ze zouden hun mond eens een tijdje
dat hun film een zeldzame en respectabele po- kunnen vergrendelen en eindelijk gaan doen,
ging inhoudt analyserend in te gaan op de relatie waar het bij film echt op aankomt: met beelden
tussen Nederland en de koloniën. Hollandse cine- en een eigen visuele stijl uitdrukken wat je be-
asten voelen zich daar zelden toe aangesproken, weegt!...”
de van Curaçao afkomstige De Rooy en De Palm Hans Kroon, Trouw
des te meer. november 1990
Hun film gaat over de pervertering van de Antil-
liaanse cultuur met hypocriet-Europese normen EEN AARTSENGEL OP KONINGINNEDAG
op raciaal, religieus en seksueel gebied. “...De makers konden hun ideeën niet in de hand
Thematisch is Ava & Gabriel daardoor alleszins in- houden en verliezen zich in allerlei bijfiguren,
teressant, het is alleen spijtig – zoals we eerder intermezzi en subplots, die het verhaal zonder
uitgebreid in deze krant hebben geconcludeerd noodzaak compliceren. De chaos wordt compleet
– dat de bovenste, epische laag van de film zo door de abominabele acteursregie. Bijrollen zijn
clichématig ontworpen is. Een Surinaamse schil- vervuld alsof de acteurs achter de gordijntjes van
der veroorzaakt schandaal door in een kerk een een poppenkast vandaan komen. Nashaira Desba-
fresco te vervaardigen van een ‘zwarte Madonna’ rida en Cliff San-A-Jong laten zich in deze film
en bovendien een verhouding aan te knopen met met enige moeite herkennen als in potentie be-
zijn Antilliaanse model, dat al met een blanke po- langwekkende acteurs, maar hun spel werd on-
litieman verloofd was. Het loopt uit op een vanaf barmhartig gebrekkig begeleid en de personages
het eerste moment voorspelbare tragedie. Ava en Gabriël blijven, hoe ze ook smachten en
Ava & Gabriel biedt buitengewoon fraaie beelden zweten, figuren van onaangedaan karton.”
en pakkende sfeertekeningen van de Curaçaose Joyce Roodnat, NRC Handelsblad
samenleving eind jaren veertig. De Antilliaanse november 1990
amateur-acteurs (Cliff San-A-Jong en Nashaira
Desbarida) winnen het van de Nederlandse pro- BONTE EN KNULLIGE BEROERING ROND
fessionals.” DE ZWARTE MADONNA
PvL, Utrechts Nieuwsblad “... Ava & Gabriël is geen toonbeeld van nuances.
8 november 1990 De boodschap is dat de Hollanders ginds niets te
zoeken hadden. De Nederlanders op Curaçao zijn
...DE ROOY EN DE PALM MISSEN EIGEN geborneerd, autoritair, schijnheilig en inferieur.
STIJL... Is dat gedram te respecteren als een mening, de
“... Met Ava & Gabriël vallen de Rooy en de Palm kwaliteit van de filmische vertelling kan los daar-
weer terug in de onbeholpenheid van Desiree. van beoordeeld worden. Ava & Gabriël is in menig
Zoveel intercultureels halen ze overhoop, dat zelfs opzicht een zeer zwakke film. Het verhaal zit bui-
de beste scenarioschrijver er dol van zou worden. tengewoon knullig in elkaar. Er wordt beroerd ge-
Alle typeringen van personen, etnische groepen speeld, scène’s hebben kop noch staart. Dialogen
en geestelijke of koloniale kringen lijken te stam- zijn absurd. Het lijkt wel of de eerste repetities in
men uit de hoogtijdagen van het vormingsthea- de film beland zijn. Het zal ook wel niet meegevall-
ter. Dat De Rooy en De Palm geen greep op hun len zijn om deze veelomvattende film van de grond
materie hebben, blijkt ook uit de montage. te krijgen. Maar het kan in zo’n geval geen kwaad,
Ava & Gabriël fladdert als een kip zonder kop van als de makers zich van te voren afvragen of ze zo-
de ene scène naar de andere. iets wel aankunnen...”
(HS) de Volkskrant (1990)

Still Photography: Wim Hardeman 4



Muhé Frida 2011
Best Short Film

2011 | Digital Film, Fiction International Film Festival
(Aruba)

Production Company: Smaller World bigger Eyes Media
Producer: Alydia Wever
Director: Felix de Rooy
Screenplay + Poetry: Felix de Rooy
Concept: Alydia Wever
Cinematographer: Ryan Oduber
Still Photography: Ryan Oduber
Editor: Ryan Oduber
Costume Design: Felix de Rooy / Alydia Wever
Sound: Jairo Boekhoudt
Graphic Design: Ryan Oduber
Frida performed by: Alydia Wever

MUHÉ FRIDA

“…Muhé Frida is a contemporary art film that expresses 7 different alter
egos of legendary Mexican painter Frida Kahlo: Frida Primordial, Frida Crea-
tiva, Frida Erotica, Frida Macho, Frida Heroica, Frida Dolorosa, Santa Frida.
These 7 alter egos reflect the different aspects and multiple layers of Frida’s
life and art. They reveal her strength, her spirit and her agonies.
The artistic diversity and the fusion with the choreography create an exqui-
site tapestry of timeless movement, poetic imagery and ingenious style…”

159



Boy Ecury

2003 | 35 mm Fiction

Production Company: Memphis Film and Television
Producers: Sherman de Jesus, Cécile van Eijk
Screenplay: Arthur Japin
Director: Frans Weisz
Cinematographer: Theo Bierkens
Sound: René van den Berg
Production Designer: Vincent de Pater
Leading Players: Felix de Rooy, Steve Hooi, Johnny de Mol,
Gaby Milder, Servé Hermans, Sylvia Poorta.

BOY ECURY BOY ECURY

“…When Boy was fifteen years old, his father, “…Boy Ecury is op zijn vijftiende door zijn vader, 161
businessman Dundun Ecury from Aruba, sent zakenman Dundun Ecury, uit Aruba naar kost-
him to boarding school in The Netherlands. When school in Nederland gestuurd. Als de oorlog uit-
the war breaks out, he joins the resistance. Just breekt, gaat hij in het verzet. Vlak voor de bevrij-
before the liberation, he is executed by the ding wordt hij door de Duitsers gefusilleerd.
Germans. Ten years later Dundun Ecury arrives in Een jaar later arriveert Dundun Ecury in het na-
the post-war Netherlands to search for the body oorlogs Nederland om naar het lichaam van zijn
of his son. He has only one thing to go on: zoon te zoeken. Slechts één feit biedt hem hou-
Boy died with a smile on his face. Dundun’s vast: Boy stierf met een glimlach op zijn lippen.
search leads to a confrontation with Ewoud, the Dunduns zoektocht leidt tot een confrontatie met
suspected murderer of his son. Ewoud, de vermoedelijke moordenaar van zijn
He realises, to his annoyance, that he starts to zoon. Hij merkt tot zijn ergernis dat hij de zorg-
project the care and love for Boy onto Ewoud. zaamheid en liefde voor Boy op Ewoud begint te
Then Ewoud makes a painful revelation. projecteren. Dan doet Ewoud een pijnlijke onthul-
ling.
Arthur Japin drew his inspiration for this screen-
play from Ted Schouten’s biography ‘Boy, een Arthur Japin heeft zich voor het scenario laten in-
Antilliaanse jongen in het Nederlandse verzet’. spireren door het boek Boy, een Antilliaanse jongen
Japin: ‘A unique and historical struggle of a in het Nederlandse verzet van Ted Schouten. Japin:
young man with his identity. That was the first ‘Een unieke en waargebeurde worsteling van een
thing I recognised in Boy Ecury’s life story. jongen met zijn identiteit. Dat was wat ik het eerst
It contains all the elements that also character- herkende in het levensverhaal van Boy Ecury.
ise my other work (especially ‘De zwarte met het Het draagt alle elementen in zich, die ook mijn
witte hart’); the individual’s search for his posi- andere werk (met name De zwarte met het witte
tion in relation to the multitude. hart) kenmerken: de zoektocht van de eenling
In addition, Boy’s story is subjected to the tragic naar zijn houding ten opzichte van de meerder-
pressure of World War II. This gave me the oppor- heid. Boy’s verhaal staat daarbij onder de drama-
tunity to show something else I value highly: that tische druk van de Tweede Wereldoorlog. Dat gaf
the line between right and wrong is not as clearly mij de kans iets anders te tonen waar ik erg aan
defined as we, who live in freedom, think.’...” hecht: dat het verschil tussen goed en kwaad niet
zo zwart-wit is als wij in vrijheid denken.”

4



Exhibits

Curator Tentoonstellingen

Wit over Zwart (Negrophilia) 164 163

Amsterdam 1989-1990 168
Brussel 1991 170
Eindhoven 1991 174
Kopenhagen 1994 175
176
Influences 180
184
Ghana 2002 188

De erfenis van slavernij

Nederland 2003-2004

De erfenis van slavernij

Curaçao 2006

De erfenis van slavernij

Suriname 2007

Ego Documenta

Rotterdam 2004

Savonet Museum

Curaçao 2007-2011

Kunst van overleven

Amsterdam 2009-2010

Antepasado di Futuro

Curaçao 2011



Wit over Zwart (Negrophilia)

In samenwerking met Harry Leyten & Tropenmuseum Amsterdam

1989-1990

Tropenmuseum Amsterdam (The Netherlands)

1991

Cultural Centre ‘De Markten’, Brussels (Belgium)
Philips Exhibition Centre Eindhoven, (The Netherlands)

1994

National Museet (National Museum) Copenhagen (Denmark)

1992-1996

Poster version, traveling exhibit
The Netherlands, Belgium, Luxembourg & Engeland

Producer: Tropenmuseum Amsterdam
Concept & Collection: Felix de Rooy / Negrophilia Foundation
Curator: Harry Leyten & Felix de Rooy
Exhibition Design: Ko Kuin & René Wissink
Graphic Design: Els Machielsen & Tropenmuseum Amsterdam
Author Catalogue: Jan Nederveen Pieterse
Photography: Pierre Verhoeff

Knecht van Sint: zwart gemaakte blanke ‘travestie’ 165

NRC Handelsblad, 5 december 1988

Bananenrokjes, nikkertranen en swingnegers

Volkskrant, 28 januari 1989

Negrofilia en de strijd tegen de stereotypen

Amigoe, 1 april 1989

Nog steeds ’n wilde kanibaal, oude karikaturen
van zwarte mensen nog springlevend

Anti Apartheidskrant, oktober/november 1989

Expositie stelt blanke ‘superioriteit’ aan de kaak

Waarheid, 8 november 1989

‘Wit over Zwart’ stelt racisme aan de kaak in Tropenmuseum

De Stem, 2 november 1989

Expositie ‘Wit over Zwart’ toont ‘onuitroeibare’ vooroordelen:
Zwarte Piet voedt racisme.

Brabants Dagblad, 25 november 1989

Zwarte Piet zou in de VS hard worden aangepakt:
onverbloemd racisme blijkt uit ‘gewone’ voorbeelden.

Brabants Nieuwsblad, 2 december 1989

Negrofilia als waarschuwende vinger in het Tropenmuseum

Trouw, 16 december 1989

‘Lach niet zo hard, dat is negerachtig’

Elsevier, 13 januari 1990

Minister D’Ancona bij opening tentoonstelling ‘Wit over Zwart’:
Zwarte jongeren moeten zich kunnen spiegelen aan
hooggeplaatste zwarten.

Staatscourant, 19 december 1989

Schrijnende Negrophilia op ‘Wit over Zwart’:
zwarten nog steeds geen deel witte bewustzijn.

ADFORMATIE, 21 december 1989

Imagenes de contrastes.: Arte e Insulto. ‘Blanco sobre Negro’, una muestra
sobre el racism.

EL PAIS, 23 december 1989

Exhibition traces history of white stereotypes of blacks.

Daily Nation – Kenia & Daily Nation - Nigeria, 6 januari 1990

Exhibit traces demeaning image of blacks

China Daily, 8 januari 1990

Expositie ‘Wit over Zwart’ toont ‘onuitroeibare’ vooroordelen:
Zwarte Piet voedt racisme.

Brabants Dagblad, 25 november 1989

Show traces history of white sterotypes of blacks

The Seychelles Weekend nation, 20 januari 1990

Verzerrte Darstellungen Farbiger in westlicher Kultur

Cellefche Zeiting (BRD), 9 juni 1990
166

Appetitliche Mohren und untertänig kniende Schwarze

Landeszeitung Lüneburg (BRD), 7/8 juni 1990

Internationale interesse voor ‘Wit over Zwart’

Het Parool, 11 augustus 1990

Effect van expositie over racisme verbaast zelfs de onderzoeker

Trouw, 8 september 1990

Ruim 170.000 bezoekers expositie ‘Wit over Zwart’

Amersfoortse Courant, 31 augustus 1990

White on Black (Negrophilia)

White on Black He built an airtight sweatbox 167
With the hope that he would bleach
Opening -Speech ‘Angle Gallery’ Liverpool The sweat poured out in rivers
But the black stuck like a leach
“… God made the little niggers
He made them in the night Although the images in ‘White on Black’ are all images
He made them in a hurry of black people, they do not tell much about their
And forgot to make them white” reality. Worse still, they paint a distorted image of
them. The exhibition does tell a great deal about the
Confronting images makers of the images. White people, their culture and
Visions from the entrails of human history history. Consequently, it is an exhibition of the man-
A multi-headed, multi-coloured monster ner in which a white cultural majority has developed
Devouring itself images of a black cultural minority. It is an exhibition
A canibalistic orgy about power and humiliation…”
Feeding on ignorance, fermenting
Amidst blood and placenta “... Most analyses of white-black relationships overlook
The apocalyptical virus the influence of image in mass-culture upon racism
The multi-minority, -migrant society, -syndrome in society. The conscious or unconscious acceptance
of the stereotyped image of black people is partly
‘White on Black’ shows thousands of images and ob- responsible for the persistence of preju-dices and rac-
jects featuring black people, manufactured in the past ism. The black segment of our population is confront-
few centuries for everyday use in England, Europe ed on a daily basis with the negative consequences of
and the United States. these representations of themselves.
Toothpaste-tubes, coffee, chocolate and to- Negative stereotyping of any race, class or gender is
bacco-advertising, book- and newpaper-illustrations, unacceptable. Oppression of a people in any form –
biscuit-tins, dolls, posters, cartoons and other popular whether physical, symbolical, psychological, economi-
paraphanalia. cal or political – is unacceptable. The global perpetu-
Many objects date from the relatively recent ation of the suppressive politics of representation and
past, some objects and images still surround us in politics of ethnicity is unacceptable.
everyday life. Precisely because this material is ordi-
nary, commonplace, simple and visual, the exhibition White on black
is revealing and confronting. Visions born from a colonial orgasm
While one single image of a stereotyped Torn from historical hypocrisy
black character may be passed over with a smile, visi- Cultural schizophrenia and religious insanity
tors will lose the inclination to laugh when viewing
the great quantity of items and the way they have White and black
been categorized. You will realize that there is more to Struggling for the delicate balance of diversity
them than meets the eye. Culturally, spiritually and sexually
To free our universal identity with humanity
A mite of queer humanity, as dark as a cloudy night
Was displeased with his complexion Black and white
And wished to change from black to white You and me
He rubbed and scrubbed from morn’ till night We’ve seen cheated
With soaps and acids strong So mistreated
But discovered to his sorrow that the recipe was When will we be loved ...”
wrong

Felix de |Rooy, 1995

Influences

In collaboration with Korkor Amarteifio & National Theatre of Ghana

Ghana 2002

Producer: Korkor Amarteifio

Curator & Exhibition Design Felix de Rooy

Collection: National Museum Accra

Participating Artists: Kofi Sertordji, Glen Turner,

Rob van Doeselaar & Felix de Rooy

Maroon Art from Suriname

Photography: Caleb Onumara

Opening Ceremony: His Royal Highness Prince Willem Alexander & Princess

Maximá & His Royal Highness The King of Accra.

168

169



De erfenis van slavernij - Nederland 2003-2004

in samenwerking met René Wissink & Wereldmuseum Rotterdam

Rotterdam 2003-2004

Opdrachtgever: Wereldmuseum Rotterdam

Concept & gastconservator: Felix de Rooy

Projectleider: Ada Korbee (Wereldmuseum Rotterdam)

Design tentoontelling: Atelier Argos (René Wissink) & Felix de Rooy i.s.m.

Wereldmuseum Rotterdam

Graphic Design: Atelier Argos (René Wissink) & Felix de Rooy

Fotografie poster: Vincent Jong Tjien Fa

Collecties: Wereldmuseum Rotterdam, Tropenmuseum (Amsterdam),

Museum Volkenkunde (Leiden), Surinaams Museum (Paramaribo)

NAAM (Curaçao) en diverse privé collecties

Teksten: Afdeling Educatie (Wereldmuseum Rotterdam) & Felix de Rooy

Documentaires

Scenario & Regie: Felix de Rooy,

Camera : Vincent Soekra, Dave Edhard, Corrie van Heyningen

Montage: Vincent Soekra

Productie: Migranten Televisie Amsterdam

DE ERFENIS VAN SLAVERNIJ Ook op Curaçao kwamen slaven in opstand. 171
Deze tentoonstelling laat zien dat Nederland, door het slaver- Speciale aandacht krijgen de zwarte vrouwen, die als stille
nijverleden, onlosmakelijk met Suriname en de Nederlandse heldinnen een belangrijke bijdrage leverden aan overleving
Antillen en Aruba is verbonden. Aan de hand van thema’s als en verzet.
het zwarte leed, plantageleven, straf en verzet en Schatka-
mer van de Marrons wordt deze verbondenheid verbeeld. De De erfenis
erfenis van slavernij is zichtbaar in historische documenten, De erfenis van slavernij krijgt in de hele tentoonstelling aan-
objecten, moderne kunst en in unieke interviews met naza- dacht. Concrete overblijfselen zijn terug te vinden in voor-
ten van slaven en slavenhouders op Curaçao, in Suriname en ouderbeelden en marronkunst. Interviews met nazaten van
Nederland. slaven en slavenhouders, gefilmd in Suriname, Curaçao en
Nederland, vertellen indringende verhalen uit de levende ge-
Slavenhandel en leven op de plantages schiedenis. Zij laten zien dat de erfenis van slavernij zowel op
Nederland speelde een belangrijke rol in de transatlantische cultureel als op sociaal / maatschappelijk gebied nog steeds
slavenhandel. De schepen van de West Indische Compagnie diepgeworteld is in de hedendaagse samenleving.
(W.I.C.) vervoerden grote aantallen slaven van de westkust van
Afrika naar Suriname en de Antillen. Ze werden verkocht om Spijtbetuiging en herstelbetalingen
daar te gaan werken op de plantages. Originele prenten, diora- Op 1 juli 1863 schafte Nederland, als een van de laatste landen
ma’s en speelfilmfragmenten geven een beeld van de overtocht van de wereld, de slavernij af. Het verbreken van de kettingen,
en het leven op de plantages. De niets verhullende prenten keti koti, dat elk jaar op die eerste juli wordt herdacht staat de
van de Schot Stedman laten zien welke gruwelijke straffen de laatste jaren steeds meer in de belangstelling. Aan de hand
slaven kregen. Stedman nam deel aan een strafexpeditie die, in van het wapen van Suriname, met de tekst Justitia (gerech-
opdracht van de Republiek Nederland, gevluchte slaven moest tigheid), Pietas (mededogen) en Fides (vertrouwen) stelt de
opsporen. Weggelopen slaven (Marrons) trokken zich terug in tentoonstelling ook de volgende issues aan de orde: herstel-
het oerwoud van Suriname en pleegden van daaruit verzet. betalingen, spijtbetuiging en collectief geheugen.

172

De erfenis van slavernij - Nederland 2003-2004

in samenwerking met René Wissink & Wereldmuseum Rotterdam

‘ZWART EN OOK NEDERLANDER, ‘In je ondergoed voor de camera, tot slaaf gemaakt, heel 173
DAT GAAT GOED SAMEN’ kwetsbaar, hoe voelt dat?
Op een zondag gingen deze vrijwilligers, jong, oud, zwart,
wit, om de beurt een half uur in de ketens en werden ge-
“… Of het een cadeautje was? Een korte lach. Dan een filmd. Het leverde hele verrassende resultaten op, een scala aan
beaming. Ja. Voor de Antilliaans-Surinaamse kunstenaar/ emoties. Niets is eenduidig, ieder licht heeft zijn schaduw.
regisseur Felix de Rooy was de aanbieding om de unieke Mensen werden boos en opstandig, anderen werden
tentoonstelling De erfenis van slavernij samen te stellen een spiritueel, begonnen spontaan te bidden. Gevoelens zijn
presentje. Het Wereldmuseum Rotterdam koos hem als universeel, pijn is pijn, vernedering is vernedering.’
gastcurator. De tentoonstelling omvat ook digitale orale geschiedenis.
Hij had zijn sporen op dit gebied al in 1989 verdiend. Volgens De Rooy een noodzakelijke aanvulling op al het
Voor het Tropenmuseum (Amsterdam) stelde hij toen een bestaande.
opmerkelijke tentoonstelling samen, getiteld Wit over Zwart. ‘Als je kijkt naar de documenten, de gravures en litho’s, die
Hierin toonde hij met een indrukwekkende verzameling zijn allemaal gemaakt door witte mensen, Nederlanders, die
negrofilia aan, dat aan de basis van de beeldvorming van reflecteren de cultuur van de plantage-eigenaren.
zwarten de slavernij ligt. Nu zoomt hij met de tentoonstel- De geschiedenis van de zwarten is vooral in de orale traditie
ling De erfenis van slavernij in op het Nederlandse slavenver- blijven bestaan. De stem vanuit het zwarte perspectief
leden. Een groot succes. zorgt voor een balans. Net als in een rechtzaak. Je kunt niet
Sinds de expositie werd geopend in november 2003, is het alleen de ene kant laten horen, de dader en het slachtoffer
aantal bezoekers aan het sfeervolle Rotterdamse museum moeten worden gehoord.
maar liefst verdubbeld…” Het publiek is dan de jury van de geschiedenis’ …”

“… Met zijn werk wil De Rooy, de gekwetstheid voorbij, “… De Rooy trekt zelf veel lijnen naar de huidige Nederland-
een betere balans brengen. De erfenis van slavernij omvat se samenleving. ‘Ik heb een negatief en een positief script.
historische documenten, objecten, moderne kunst en Het positieve script is dat door fusering met elkaar, door
unieke interviews met nazaten van slaven en slavenhouders het moederschap, het multiculturalisme wordt verankerd in
op Curaçao, in Suriname en Nederland. Wat we anno 2004 de Nederlandse samenleving. Je kunt dan niet meer denken
zien en horen houdt rechtstreeks verband met het verleden. in wij en hun, het is allemaal je familie geworden.
‘Zwarte Nederlanders zijn gewone Nederlanders. Ik verwacht een grotere tolerantie, vanuit zo’n multiculturele
We zijn niet uit de bloemkolen gekweekt! Zwart en ook familieclan.
Nederlander, dat gaat dus goed samen. Het negatieve script is dat Europa, het laatste fort van de
Zonder gestigmatiseerd te hoeven worden met termen als witte westerse beschaving, nu de laatste grote battle gaat
autochtonen en allochtonen. Generaties zwarte Nederlan- voeren voor het behoud van de eigen witte cultuur.
ders zijn geboren en getogen in Nederland. Maar door hun Puur en ongemengd. Het is een verloren strijd, maar de
uiterlijk worden ze altijd gezien als ‘de ander’. angst drijft mensen.’ En de kunstenaar zelf? ‘Ik werk vanuit
Er is nog altijd een stereotiep beeld van de Nederlander als het positieve script. Maar met de adem van het negatieve
Ariër, dat is gevaarlijke situatie.’…” script in mijn nek.’ …”
Ida Does
“… In de ketens Amigoe (2004)
De bezoeker van de tentoonstelling zal verschillende onder-
delen vooral ook veel voelen. De Rooy werkt met ‘culturele
emotie’ en onderzocht de betekenis van de begrippen Jus-
titia Pietas Fides, de wapenleuze van Suriname. Voor Pietas
(piëteit) kwam hij uit op indringende videopresentaties van
mensen in slavenboeien geslagen en in ondergoed getooid.

De erfenis van slavernij - Curaçao 2006

Herensia di Sklabitut in samenwerking met René Wissink & Wereldmuseum Rotterdam

2006

Opdrachtgever: Herensia di Sklabitut

Concept & gastconservator: Felix de Rooy

Projectleider: Ada Korbee (Wereldmuseum Rotterdam)

Design tentoontelling: Atelier Argos (René Wissink) & Felix de Rooy

i.s.m.

Wereldmuseum Rotterdam

Graphic Design: Atelier Argos (René Wissink) & Felix de Rooy

Collecties: Wereldmuseum Rotterdam, Surinaams Museum

(Paramaribo), NAAM (Curaçao) en diverse

privé collecties

Betrokken organisaties: Archivo Nashonal, Asosiashon Promoshon,

Konsenshi Istoriko, Bibliotèka Públiko Kòrsou,

Chata, Curacao Tourist Board, Fundashon

Era Nobo, Fundashon Mangusa, ID-arte,

Kas di Kultura, Museo di Kòrsou,

Museo Kura Hulanda, NAAM, Plataforma

Banda Bou, Plataforma Berdat Historiko,

Servisio di Kultura i Edukashon, Tayer Soshal,

Teatro Luna Blou, Unesco, Unidat di Bario

Wereldmuseum Rotterdam

Teksten: Afdeling Educatie (Wereldmuseum Rotterdam) &

Felix de Rooy

Documentaires

Scenario & Regie: Felix de Rooy,

Camera : Vincent Soekra, Dave Edhard,

Corrie van Heyningen

Montage: Vincent Soekra

Productie: Migranten Televisie Amsterdam

174

De erfenis van slavernij - Suriname 2007

in samenwerking met René Wissink & Wereldmuseum Rotterdam

2007

Opdrachtgever: Surinaams Museum (Paramaribo)

Concept & gastconservator: Felix de Rooy

Projectleider: Ada Korbee (Wereldmuseum Rotterdam)

Design tentoontelling: Atelier Argos (René Wissink) & Felix de Rooy

i.s.m. Wereldmuseum Rotterdam

Graphic Design: Atelier Argos (René Wissink) & Felix de Rooy

Collecties: Wereldmuseum Rotterdam, Surinaams Museum

(Paramaribo), NAAM (Curaçao) en diverse

privé collecties

Teksten: Afdeling Educatie (Wereldmuseum Rotterdam)

& Felix de Rooy

Documentaires

Scenario & Regie: Felix de Rooy,

Camera : Vincent Soekra, Dave Edhard,

Corrie van Heyningen

Montage: Vincent Soekra

Productie: Migranten Televisie Amsterdam

174



Ego Documenta, 2004

in samenwerking met René Wissink & Wereldmuseum Rotterdam

177

178

Ego Documenta, 2004

in samenwerking met René Wissink & Wereldmuseum Rotterdam

180

Savonet Museum

In samenwerking met René wissink & CARMABI Foundation

Curaçao 2007-2011

Basisopzet tentoonstellingsconcept OPENLUCHTMUSEUM SAVONET
Natuurcollectie CARMABI Foundation/Cultuurcollectie N.A.A.M.
Complete vormgeving van het hele museum.
Architectonisch, grafisch en audiovisueel.

Opdrachtgever: Carmabi Foundation (Leon Pors & Michelle da Costa Gomez)

Concept: Felix de Rooy

Restauratie: Techkon (G. van de Heuvel en J. van de Heuvel)

Aannemer: Willemstad (Curaçao)

Interieur Design: Atelier Argos (René Wissink) & Felix de Rooy i.s.m.

Broox (M. Broekman)

Graphic Design: Atelier Argos (René Wissink) & Lucien Guljé (Gulson) i.s.m.

Kopieland Deventer

Still Photography: René Wissink, Kirk Claes, Helena de Bekker

Documentaires

Scenario & Regie: Felix de Rooy

Camera & Montage: Ryan Oduber & Leon Pors

Collecties: N.A.A.M. en particulieren

Tekst/beeld: Helma Maduro-Molhuizen

SAVONET MUSEUM: INTER-DEPENDENSHA

Het thema van het museum is gebaseerd op het Rond het thema inter-afhankelijkheid van ver- 181
concept inter-afhankelijkheid leden, heden en toekomst worden multimediale
De inter-afhankelijkheid tussen: tentoonstellingsinstallaties ontworpen waarbij
Natuur- en cultuur(historie)Indiaanse, gebruik wordt gemaakt van relevant historisch
Europese en Afrikaanse cultuur materiaal en documentatie, gepresenteerd en
Materiële en spirituele cultuur ondersteund door audiovisuele elementen.
Kunst en educatie In alle cultuurhistorische presentaties worden
natuurelementen verwerkt.
De functie van het museum is drieledig;
Educatief: natuur- en cultuureducatie met Omgekeerd worden in natuurhistorische presen-
behulp van historisch materiaal, multimedia en taties cultuurelementen opgenomen. Specifieke
audiovisuele presentaties met een schakel naar onderdelen van het algemene tentoonstellings-
beeldende kunst. concept zullen verder worden uitgewerkt in
Recreatief: natuurwandelingen te voet, met ezel samenwerking met lokale beeldend kunstenaars.
of paard, mountainbike of auto, een restaurant Dit om in de museumfunctie van Savonet ook de
met terras en speelpark voor kinderen. inter-afhankelijkheid van kunst en educatie te
Informatiecentrum en winkel. onderstrepen.
Innovatief: in vormgeving van tentoonstelling
en ecologische voorbeeldfunctie van Savonet om Felix de Rooy, 2006
verantwoord energie te gebruiken met o.a.
zonnepanelen en windmolens.

181

Savonet Museum

In samenwerking met René wissink & CARMABI Foundation

LANDHUIS SAVONET, het culturele hart van het coma wachtend op de bevrijdende kus van een nieuw
natuurpark Sint Christoffel, heeft in de loop der eeuwen millennium met verlichte inzichten en multiculturele
vele transformaties ondergaan. Met westers vernuft perspectieven.
en Afrikaans zweet gebouwd op indiaanse rots, door Nu is zij opnieuw gereïncarneerd, getransformeerd tot
mysterieuze brand verwoest, uit de as herrezen als museum voor de natuur en cultuurgeschiedenis van
meest productieve plantage na de afschaffing van haar koninkrijk op Banda Abao, Curaçao.
slavernij, na de dood van de laatste shons verstoft, Als een ode aan de overlevingskracht van haar grillige
vervallen, opnieuw opgeknapt als centrum voor het natuur en de cultuur van vergankelijke mensen die
natuurpark, daarna opnieuw verstoft, vervallen, haar hun sporen achterlaten in grotschilderingen, landhuizen,
dak door teleurstelling ingestort onder het gewicht raffinaderijen, kerken, begraafplaatsen, archieven,
van onvoltooide dromen. digitale hard disks en musea.
Als een hybride prinses in een zichzelf verterend
Felix de Rooy (2009)

183



Kunst van overleven

In samenwerking met Alex van Stipriaan & Tropenmuseum Amsterdam

Amsterdam 2009-2010

Producent: Tropenmuseum Amsterdam

Concept & Gastconservator: Felix de Rooy

Conservator Tropenmuseum: Alex van Stipriaan

Adviseur: Thomas Polimé

Projectmanager: Marga van Berkel

Vormgeving tentoonstelling: Peter de Kimpe, Frank Hulsebosch

Grafische vormgeving: Joseph Plateau Grafische Vormgevers

Technische realisatie: Iris Vormgeving, Riwi Collotype, Tropenmuseum

Audiovisuele Mediaproducties:

Regie en Scenario Felix de Rooy

Camera, geluid, montage Jürgen Lisse

Interviews en vertaling Erna Aviankoi

Productie Nina Jurna/Fawaka Creations

Catalogus Kunst van Overleven: KIT Publishers

Auteurs Alex van Stipriaan en Thomas Polimé

HOE DE MARRONS OVERLEEFDEN vredesverdragen sloot met de marronstammen. die deze week werd geopend in het Amsterdamse Tropenmuseum. 185
Dat maakte de bosnegers feitelijk tot de eerste vrijgemaakte slaven ‘We willen laten zien hoe een kleine cultuur zich staande houdt in
“… Hoe de marrons overleefden Kunst van overleven is de titel van op het Amerikaanse continent. een tijd van globalisering’, zegt Alex van Stipriaan, met kunstenaar
een tentoonstelling in het Tropenmuseum over de kleine cultuur van De tentoonstelling gaat uitgebreid in op deze heroïsche geschiede- Felix de Rooy samensteller van de expositie. Tegelijkertijd is de
de marrons in Suriname …” nis, maar er wordt vooral aandacht besteed aan het heden. Van de tentoonstelling een antwoord op de noodkreet van enkele gran-
120.000 marrons leven de meesten tegenwoordig in Paramaribo, mans – traditionele marrongezagdragers – bang als ze zijn dat hun
“… Het zal een vreemde gewaarwording zijn voor de Surinaamse Frans-Guyana, Utrecht en Amsterdam…” oorspronkelijke cultuur oplost in het heden.
gasten dat zij naar de andere kant van de wereld moeten reizen voor De prachtige collectie etnografische voorwerpen uit de museum-
zo’n uitgebreide tentoonstelling over de eigen cultuur. “… Speciaal voor de tentoonstelling reisde een team van het Tropen- kelders is aangevuld met moderne marronkunst – schilderijen,
Geen museum ter wereld heeft zo’n omvangrijke collectie voorwer- museum naar het Brokopondomeer om onder water te zoeken naar houtsnijwerk, meubels – en tientallen uren film over het huidige
pen uit Surinames binnenland als het Tropenmuseum. resten van de verdronken dorpen. Dat leverde weinig op. De houten leven van het volk. Traditioneel naast modern: het is inmiddels een
Dankzij wetenschappelijke expedities en schenkingen heeft het een huisjes waren vergaan en begraven onder een dikke laag slib. bekende Tropenmuseumformule die ook nu weer werkt…”
unieke verzameling houtsnijwerk, gebruiksvoorwerpen, textiel en Indrukwekkend is wel de reactie, ook op film, van de bewoners van
muziek aangelegd. de transmigrantiedorpen, die de beelden te zien kregen. De verbit- “… De moderne tijd is in de opstelling vooral gevat in de filmpjes,
Het was theatermaker Felix de Rooij die enkele jaren geleden het tering is van de gezichten af te lezen. Geen wonder, want enige de traditie in voorwerpen (700 stuks) en foto’s. De verhouding van
museum benaderde met het voorstel een tentoonstelling te wijden financiële genoegdoening hebben die mensen nooit ontvangen. de voormalige slaven met de kolonisator, oorlogen, landroof, de
aan de rijke cultuur van de marrons. Conservator Alex van Stipri- Het Tropenmuseum heeft zich ingespannen om de marrons goed zending: het is op een of andere manier verwerkt. Er zijn foto’s van
aan was meteen enthousiast. ‘In alle Amerikaanse landen zijn slaven te behandelen. In ruil voor hun medewerking aan de tentoonstel- vrouwen die een dans opvoeren, gekleed in reusachtige, uit
van de plantages naar het binnenland gevlucht. Wat de marrons in ling worden in het binnenland van Suriname enkele kleine musea Nederland geïmporteerde bh’s, van zendelingen tussen de bosne-
Suriname zo bijzonder maakt, is dat zij nog steeds een zelfstandig gesticht die bijdragen aan het behoud van de marroncultuur…” gers, zoals de marrons nog niet zo lang geleden werden genoemd.
bestaan leiden als volk met een eigen cultuur en taal. Dat vindt je Patrick Meershoek, Het Parool (2009) De bijdrage van het Tropeninstituut aan de marroncultuur blijft niet
nergens anders.’ …” beperkt tot de tentoonstelling, die is maar tijdelijk tenslotte.
HANDTROMMELS EN HIPHOP ‘Hierna gaan we cultuurhuizen oprichten in twee marrondorpen’,
“…De Afrikaanse slaven die vanaf de achttiende eeuw hadden weten zegt Van Stipriaan, ‘op verzoek van de traditionele leiders. Zij gaven
te ontsnappen, stichtten met hulp van inheemse bevolking eigen “…Aan de cultuur van de Marrons, de derde bevolkingsgroep van hun medewerking en hun verhalen. Voor wat hoort wat’…”
dorpen in het Amazonegebied. Vanuit die nederzettingen voerden Suriname, heeft het Tropenmuseum een expositie gewijd. Nell Wes- Nell Westerlaken
zij guerrilla-aanvallen uit op de plantages. Dit gebeurde met zoveel terlaken dwaalt tussen traditie en moderniteit…” de Volkskrant (2009)
succes dat de koloniale overheid in 1760 het eerste van een reeks “… Kunst van overleven heet de tentoonstelling over de marroncultuur



Kunst van overleven

In samenwerking met Alex van Stipriaan & Tropenmuseum Amsterdam

187



Antepasado di Futuro

In samenwerking met Jennifer Smit & Stichting Arte 99

Curaçao 2011

Producer: Stichting Arte 99, Curacao

Nicole Henriquez, Lusette Verboom, Daisy Casimiri

Curacaosch Museum

Curators: Felix de Rooy, Jennifer Smit

Exhibition Design: Felix de Rooy

Poster design: Stradius Strategic Brand Builders – Carl Ariza

Projectcoördinator: Marijke van Rijn

Still Photographer: Kirk Claes

Catalogue: KIT Publishers

Authors: Felix de Rooy and Jennifer Smit

…ANTEPASADO DI FUTURO EEN GEPASSIONEERDE ODE AAN HET LEVEN

In iedere ruimte van het Curaçaosch Museum heerst “… De tentoonstelling getuigt van een gedurfde visie 189
een eigen sfeer. Steeds weer andere emoties komen van de samenstellers. De curatoren Jennifer Smit en
boven, soms in hevig contrast met elkaar. Je loopt Felix de Rooy hadden als voornaamste selectiecriterium
de ene zaal vol kunstwerken uit en ondergaat bij het dat elk werk een statement moest maken en vooral
betreden van de volgende al snel een heel ander gevoel. krácht moest uitstralen. Daar zijn zij uitstekend in
Uitingen van zeer diverse symboliek, vormentaal en geslaagd.
kleuren komen naar voren, in kunstuitingen die zonder Hun keuze van installaties, schilderijen, sculptuur,
uitzondering door hun scheppers met een dwingende tekeningen, grafiek, fotografie en video’s laat een
creatieve kracht zijn uitgedrukt. Het is een kracht die sterke collectie zien van Curaçaose kunstproductie.
haast tastbaar in de ruimtes hangt. Meer dan een eeuw De expositie contrasteert, maar de werken hebben
beeldende kunst van Curaçao is hier bijeengebracht in samen een diepere harmonie, er zijn een paar centrale
de grote overzichtstentoonstelling Antepasado di Futuro ideeën die de tentoonstelling samenbinden. Hun ideeën
– het is een uitzonderlijke verzameling van kunstwerken zullen nog ver na deze tentoonstelling ons stof tot
die uitnodigt tot contemplatie en de bezoeker bijna nadenken, inspiratie tot het scheppen van kunst, en
onvermijdelijk aanspoort tot reflectie. een diepere beschouwing van beeldende kunst in het
Daarnaast maakt de buitengewone inrichting van de Caribisch gebied bieden. Kunst gaat immers over het
expositie een rondgang door het gebouw een beleving leven, en bijzondere kunst is daar een verrijking van.
die men niet snel zal vergeten. Met Antepasado di Futuro Zoals Bertold Brecht het stelt: Alle kunsten leveren
hebben de samenstellers een tentoonstelling neergezet een bijdrage aan de grootste kunst; de kunst het leven
die bruist van de oerkracht van het leven…” te leven. Antepasado di Futuro is daar een overtuigend
voorbeeld van…”

Chandra van Binnendijk (2010)

Portraits

Wim Hardeman (1990)
Diana Blok (1989)

René de Rooy (1953)

191

Carmen Kemmink (1999)

KOOOS (1993)

Sebastian Holzhuber (1995)

Portraits

193

Amazone Nativel (1996) Erik Zoutendijk (1969)

Portraits

titel Vincent Jong Tjien Fa (2011)
jaar
techniek

195

Diana Blok (1998)

Wim Hardeman (2012)

MEMENTO MORI 197

Het hart een open boek
de pagina’s versleten
De omslag al jaren zoek
het antiquariaat vergeten

Het leven tatoëerde
het in braille niet begrepen
Engelen smolten het bloedend hart
door Lucifer bezeten

Gebeiteld in geronnen bloed
in woorden vastgebeten
Het hart gezegend en vervloekt
door zondaars en profeten

Een oud beduimeld boek het hart
niet vaak meer uitgeleend
Tot stof verkruimeld moederkoek
in God versteend

De bibliotheek gesloten

Felix de Rooy

2005

Nomade in Niemandsland: Kroniek van een koloniaal orgasme

I Mijn identiteit in deze preapocalyptische tijd is II Als erfgenaam van het koloniaal orgasme, als III In de dageraad van de vorige eeuw was mijn opa,
voorlopig geworteld in bevroren aarde. Kou trekt via mijn buitenechtelijke bastaard geschrapt uit het Europese een Nederlandse telegrafist, gestationeerd op Haïti.
voetzolen dwars door mijn lichaam; verstijft mijn donker- Testament, ontsnap ik de gevangenis van genetische en Op oude familiefoto’s poseert hij eenzaam in een gesteven,
bruine tepels. Herinneringen trillen, opgeslagen in verroeste historische identiteit. Gevlucht naar het mythische land wit tropenkostuum, geflankeerd door een palmboom in
hersencellen, bedekt met een dikke laag ijzel. van La Race Mélangée: het Niemandsland van het vuil- een koperen pot. Zijn gezicht, gelooid door de onverbid-
Begraven onder een versteende regenboog, rotte sporen nisbakkenras. The Invisible Race dat zich - met een door delijke tropenzon, omlijst door een imposante snor die
van een tropische dageraad rond de evenaar. onderdrukking en twijfel gesnoerde mond - grenzeloos en doorloopt in zijn uitstaande bakkebaarden. Deze struise
anarchistisch vermenigvuldigt. Onderhuids en tussen de Nederlander ontmoette in de zwoele koelte van het post-
In de ban van Edvard Munch drijf ik spoken uit Curaçaose lakens, tegen raciale ontkenning en nationale afstoting kantoor in Port-au-Prince de frêle dichteres Marguérite
landhuizen. Under the spel of Jacques BreI word ik ont- in. Grimard. Zij was de dochter van een Franse zakenman en
maagd, ne me quitte pas. Onder wonderlijke Mexicaanse een Haïtiaanse mulattin.
sneeuw word ik verkracht. Leonard Cohen lacht. Het dolende ras, geboren uit conflict en confrontatie,
Joni Mitchell wacht. Ik zoek naar de Duivel in de Scheve- nieuwsgierigheid en herkenning, tederheid en intimiteit. Marguérite Grimard ken ik alleen van een geel uitgesla-
ningse duinen; ik ontmoet God in een New Yorks pissoir. Haar kinderen zijn niet langer twijfelende, kwijnende half- gen, verkleurde sepia foto uit 1912. Een witgepoederde
bloedjes die lijden aan een chronische identiteitscrisis, Jugendstilschoonheid uit de Belle Époque met kwetsbare
Nu dwaal ik rond in het verloren Europeese sprookjesrijk, maar mutanten met dubbel- en multibloed dat mengt en ogen. Een melancholische glimlach speelt rond haar volle
ooit geschilderd voor het slapen gaan door mijn grijs voedt. Multi-moksi-meti’s, engelen van gemengd vlees. lippen; een ranke hals rijst op uit kant en satijn. Op het
geworden, reeds uitgebeende grootvaders. Deze vluchte- Ooit kunnen zij de aarde voor uitzichtloze volkerenmoord eerste gezicht lijkt de foto uit een antiek Frans fotoalbum
lingen uit het koude, witte noorden begonnen een nieuwe behoeden. May all humans be brothers, want alle rassen zijn te zijn kwijtgeraakt. Maar bij nader inzien ontsluiten de
eeuw in een overvloedig klimaat van Caribische gloed. in ons klaargekomen. prominente jukbeenderen, het weelderige, opgestoken haar
Europese erfgenamen, heersers over eilanden en continen- en de onmiskenbare lippen, de aanwezigheid van Afrikaans
ten van neo-Europa. Rijk aan oerwouden en grondstoffen, In mijn bloed stromen samen: Amazoneindianen, Afri- bloed in mijn oma: une Mulatresse Très Mélangée.
ooit geregeerd door esoterische indianen; nu onttroont, kaanse slaven, slavenhouders en abolitionisten uit Neder-
stoïcijns en gemarginaliseerd. Scheppers van een Nieuwe land, Duitsland, Frankrijk en Portugal. In mijn hart is de De poëzie van haar zinderende sensualiteit, ingesnoerd in
Wereld waar geïmporteerde, gepassioneerde, bronzen strijd om raciale en culturele identiteit voorbij. korsetten van Parijse makelij, bracht de bronstige calvinist in
negers werden overgeplant. Als onkruid tieren zij welig in Beslecht door generaties spermatozoön en eicellen ben vervoering. Hun Passion Tropical was, volgens mijn vader,
hun neo-Afrika, tussen hun lotgenoten: koperen Hindoe- ik bevrucht, volgroeid, uitgeperst en gebaard: een verse stormachtig en intens. Na vijf snel opeenvolgende beval-
stanen, gebrande sienna Javanen en okerkleurige Chi- vreemdeling op aarde. lingen en een landverhuizing, bezweek mijn oma in Surina-
nezen in hun neo-Azië. Onontgonnen lagen de koloniën me aan postnatale infecties. De Nederlandse weduwnaar
maagdelijk gespreid onder geheime beloften. In duizend en Ik word verscheurd door seksen, rassen, culturen en re- met vijf kinderen, variërend van koffiebruin tot vanillewit,
een tropische nachten fluisterden mysterieuze Mestiezen, ligies, die door mijn bloed heenrazen, kokend opborrelen verhuisde naar Curaçao en hertrouwde een dochter uit een
magische Mulatinnen en querulante Quadroons. in koortsdromen en visioenen. Ik verlang naar heling van Brabantse migrantenfamilie. Deze kleine, tanige, stuurse
de historische pijn tussen mijn indiaanse overgrootmoeder en vrouw schonk de wellustige telegrafist nog drie kaaskleu-
Onder tropische regenwouden groeien broeierige nazaten haar Europese verkrachter. Ik voel het dreigende zwijgen rige kinderen, maar werd kort daarna zijn weduwe.
van een eeuwenoude, koloniale copulatie. Afro-Europe- tussen mijn Afrikaanse grootmoeder en mijn Europese
anen, Euro-Aziaten, Afro-Indianen, lndo-Europeanen, grootvader, een wapenstilstand tussen schaamte en begeerte, Toen de bescherming van zijn Nederlandse vader was weg-
Afro-Aziaten en ander gevarieerd snoepgoed, verstrengeld schande en schuldgevoel. Ik lees de Bijbel en Xaviera Hol- gevallen, zocht mijn vader - een van de bruine kinderen
in rituele orgieën uit de Kama Sutra. Verbannen naar het lander, poets mijn Benettonbewustzijn op en slurp Max - troost onder de lange, witte rokken van Tilburgse fraters
zwartboek van de vaderlandse geschiedenis. Havelaars solidariteitskoffie uit Delfts blauwe kopjes. op Curaçao. Zij sloten hem liefdevol in de armen en zagen
voor dit inheems Nederlandse weeskind wel een toekomst
Tuimelend door ruimten van duizelingwekkende herinne- Ik ben me bewust van mijn kwetsbaarheid, mijn gemengde in het onderwijs. Als leraar op de lagere school van een
ringen, ontstijg ik mijn biologische tijd. Verborgen geneti- identiteit. Wier Neerlands bloed door d’aadren vloeit, van jongensweeshuis leek hij de ideale brug tussen de patriar-
ca ontploft in mijn brein en stuitert mij terug naar wortels vreemde smetten vrij. Een tirannieke litanie ontkent mijn chale, koloniale cultuur en haar culturele wezen: de inheemse
voorbij geëtiketteerde multiracialiteit, gebrandmerkte gemuteerde genen. Van schaamte bevrijd, vlieg ik op de bevolking.
multiculturaliteit, melancholische multiseksualiteit en vleugels van mijn gekleurde diversiteit. Uit de schimmen
conceptuele universaliteit. Uit mij spuit, in horten en sto- van een geleden strijd, ontrafel ik verworven tederheid. Maar sterker en bepalender voor mijn vaders leven bleken
ten de kroniek van mijn ongrijpbare identiteit: de odyssee de wijdgeplooide, exotisch beschilderde rokken van mijn
197 van een Nomade in Niemandsland.

Nomade in Niemandsland: Kroniek van een koloniaal orgasme

moeder. Een geëmancipeerde Caribische prinses, zijn Lena om het interieur drastisch aan te passen. Elk nieuw beeld Atlas met een huid als de wereldkaart. 199
Horne verdwaald in Willemstad. Een stormachtige reïncar- moest zijn eigen plaats in de ruimte veroveren, een dialoog, Als kind heb ik mijn bizar en excentriek ouderpaar gehaat
natie van zijn moeder, gegoten in het gestileerde lichaam harmonie en spanning creëren met de rest van het interieur. en verafgood. Gehaat omdat het onmogelijk was onopge-
van een Nouvelle Mulatresse Très Mélangée. Haar schoon- Het was traditie dat, na de metamorfose in het huis, merkt op te lossen in de doorzoncode van de maatschappij.
heid werd zijn inspiratie; haar vechtlust zijn motivatie; de familie, overspoeld door Gregoriaanse of Grieks-Ortho- Onmogelijk opgenomen te worden in de anonieme iden-
haar liefde zijn overgave. Zij trok hem weg van onder de doxse liturgieën, in devote stilte het huis in zich opnam en titeit van de massa; waar ter wereld wij ons ook bevonden.
paternalistische rokken van Tilburgse fraters met hun kolo- concludeerde dat het voor dit moment goed was. Verafgood, vooral omdat juist zij, uniek en opvallend, het
niaal gekleurde cultuurfilosofie. Ze werd zijn Muze, spie- mogelijk maakten de grijze middelmaat te ontstijgen.
gelde zijn diverse identiteit en katapulteerde hem de wijde V Ik kom uit een excentrieke familie bij wie de schoe- Hun strijd, pijn en liefde schonken mij inzicht in het dua-
wereld in. lisme inherent aan het leven.
nen uitgetrokken moesten worden, wanneer je op bezoek
IV Een leven lang hebben mijn ouders als nomaden kwam. Ik verkneukelde me over de geschokte reacties van VI De familie van mijn vader woonde op Curaçao,
bezoekers op ons huis. Een rariteitenkabinet met expressi-
gezworven. Zij hebben kunst gemaakt en kinderen ge- onistische geraamten; gestileerde, naakte vrouwentorso’s; maar mijn moeders familie heeft grotendeels, tot aan de
baard in verschillende landen, op zoek naar een plek die abstracte schilderijen en Zuid-Amerikaanse volkskunst. Exodus naar Nederland in de jaren zeventig, in Suriname
hen tijdelijk kon omarmen. Maar teleurstelling over natio- Vooral de met orchideeën begroeide boomstammen - in gewoond. De spil van mijn Surinaamse familie waren mijn
nalistische beperkingen. xenofobie van monoculturen en het interieur van eeuwenoude Nederlandse planterswonin- grootouders. In mijn kinderogen de wijze, grijze wortels
burgeroorlogen binnen multiculturen, bleef hen rusteloos gen - vervulden de visite met stomme verbazing, van mijn Surinaamse stamboom. Vooral mijn grootmoeder
voortdrijven. Schilderijen, beeldhouwwerken, boeken en pla- bewondering of onverhulde argwaan. In de Curaçaose dor- met haar volle, mollige, bruine huid, gevangen in hoogslui-
ten werden weer ingepakt; de kinderen uit school ontwortelt, pen, gegroeid rond de koloniale landhuizen - waarvan wij tende katoenen bloemetjesjurken, leek de onvermoeibare
maar altijd weer overgeplant in een nieuw avontuur, an ever een aantal hebben bewoond - genoot onze bizarre familie stam van waaruit de familie zich had vertakt.
changing horizon. de sympathieke tolerantie, meestal voorbehouden aan de Als een blad aan haar boom streelde ik haar grijze haar
De pathologische nomadendrang van mijn familie is ook dorpsgek. van zacht staalwol. Haar mulattinnengezicht had krach-
in mijn psyche diepgeworteld. Het is de vruchtbare voedings- Mijn moeder, mispelbruin met donker golvend haar, een tige trekken, vol gespannen rond brede botten. Haar in-
bodem van mijn creativiteit en een feestmaal voor psycho- prominente grijze lok rond haar Nefertiti profiel, inspireerde dianenogen fonkelden scherp; haar lippen dun, verbeten,
logen. Zelfs wanneer wij ons niet verpotten van eiland naar adoratie en jaloezie. Haar slanke, rijzige lichaam, gehuld zwijgzaam.
continent, werd binnenshuis ons dagelijks leefmilieu on- in lange, opvallend blote jurken, inspireerde onzekerheid De contouren van een snor tekenden zich af rond haar
derworpen aan rigoureuze metamorfosen. en lust. Mijn vader was een theatraal contrast. Met zijn mondhoeken die soms flauw plooiden in een glimlach, al-
Maar dit gegeven was voor ons eerder een status quo, een peper-en-zout ringbaard en zijn bizarre door vitiligo bruin leen voor haar zelf bedoeld. Terwijl ze voorovergebogen
geïnstitutionaliseerd familieritueel. en wit gebatikte huid, stak hij schril af tegen de klassieke aan de eettafel, de bril half afgegleden op haar neus, de
De rusteloze vernieuwingsdrang spiegelde zich vooral in esthetica van zijn vrouw. Maar zijn fijnzinnige creativi- administratie deed voor de begrafenisvereniging Vrede en
het interieur van onze huizen die regelmatig werden ver- teit en zijn emotionele kwetsbaarheid bleven niet onder Arbeid, leek ze soms een androgyne wachter, weggelopen
anderd. Met een religieuze toewijding werden schilderijen zijn huid verborgen. Zacht en krachtig straalden zij uit zijn uit een sprookjesboek. In de koele schemering van het
verhangen en beeldhouwwerken verplaatst. En grande donkere ogen en zijn soepele, gespierde lijf. huis tekende het felle, tropische tegenlicht haar zware
famille werd er gesjouwd met meubilair, boekenkasten, De internationale reacties op mijn ouders, bleken een silhouet: een eeuwenoude moloch, een vermoeide krijger,
grote boomstammen en monumentale bloemstukken ge- stoomcursus praktijk in ethische en esthetische relativi- gevangen in het lichaam van een Oermoeder.
maakt van uitgedroogde cactussen en doornstruiken. teitstheorie. Schoolvrienden op de Amerikaanse highschool Vol ontzag en afschuw bekeek ik haar als ze rustig en
Ook mijn houtskooltekeningen van concentratiekampen, in Mexico Stad noemden mijn ouders the Beauty and the efficiënt een van haar kippen de nek omdraaide en de kop
profeten, zeemeerminnen en naakte, soms zwangere vrou- Beast. Maar achter the Beauty schuilt de hartstocht en afhakte. Haar volle bovenarmen trilden op het ritme van
wen, kregen een plaats tussen mijn ouders’ kunstcollectie. vechtlust van een moederdier dat haar kloek beschermt de veren die zij plukte. Maar de gestoofde kip met rijst en
Er werden zelfs muren leeggeruimd om ruimte te bieden tegen de wrede buitenwereld. Een Jeanne d’Arc tegen kousenband, die wij in de schaduw van de guavenboom
aan mijn mysterieuze muurschilderingen. sociaal onrecht en hypocrisie, gegoten in een exotisch liefdevol kregen opgediend, is in mijn herinnering nimmer
Mijn moeders motto: kunst moet je eren en respecteren. Hollywood-imago. The Beast verhulde de filosofische geëvenaard. Deze trotse, stugge, zwijgzame vrouw was een
Mijn vaders motto: kunst moet je hakken, kneden en gieten; creativiteit van de neorenaissance mens in mijn vader. van de dochters uit een revolutionaire liefdesgeschiede-
ervan genieten terwijl je het maakt. Introvert in zijn kunst en extrovert in het onderwijs, nis. Haar vader, de zoon van een Joods-Portugese plantage-
Vooral mijn vaders gestage productie van beeldhouwwerken zocht hij zijn innerlijke balans, gevangen in het imago van eigenaar, raakte verliefd op de dochter van de keukenslavin.
in zandsteen, hout en gips, bleef een directe aanleiding de freak als kermisattractie: Deze Afrikaanse slavin had haar dochter verwekt met een
indiaanse man wiens geschiedenis jammer genoeg niet in

Nomade in Niemandsland: Kroniek van een koloniaal orgasme

de orale annalen is opgenomen. Maar het product van hun calvinistische vader, maar eerder op Cary Grant. Om een schandaal te vermijden, trouwde mijn opa beschaamd
liefde werd een Indiaans-Afrikaanse vrouw van een ver- Het filmsteraura van mijn opa was vooral merkbaar aan de de jongste zus. Zijn bruid schonk hem drie dochters.
blindende schoonheid die de jonge Surinaamse Portugees reacties van vrouwen als hij hen op straat met een kaars- Mijn moeder is als eerstgeborene, de wrange vrucht van de
betoverde. De Portugese familie raakte in rep en roer en rechte rug voorbij fietste. In zijn zorgvuldig geperste kos- liefdesvete die mijn oma ogenschijnlijk had gewonnen…
beschuldigde de slavin en haar dochter van heidense prak- tuum, zijn smetteloos witgesteven overhemd en zijn volle
tijken om de passie van hun zoon te bewerkstelligen. grijze lokken, straalde hij een onkreukbare aristocratie uit. VIII Mijn oma was haar leven lang vastgeklonken in
Maar haar ‘zwarte’ magie bleek zo sterk dat mijn over- Tijdens zijn carrière in het onderwijs werd hij op de meis- een driehoeksverhouding tussen haar eeuwige rivale en
grootvader zijn liefdeslot accepteerde. Hij werd uit de jeskweekschool vaak omringd door giechelende Javaanse, haar echtgenoot: de gestolen minnaar van haar zus.
erfenis geschrapt, uit het plantageparadijs verbannen en Creoolse, Chinese en Hindoestaanse schonen. Voor hen Mijn moeder is de oudste van drie dochters uit deze
verhuisde met zijn geliefde en haar moeder naar de hoofd- was hij een vleesgeworden manifestatie van de romanti- tumultueuze relatie; de vrucht van een gestolen orgasme.
stad Paramaribo. Bevrijd uit het verstikkende orthodoxse sche ‘Gentleman Lover’ van het witte doek.
milieu, bloeide hij uit tot een succesvol zakenman. Maar mijn opa’s leven werd niet vormgegeven door scena- Mijn moeder was een ziekelijke baby, geboren uit de door
Hij droeg zijn vrouw op handen en sierde haar schoonheid risten noch bestuurd door de moral code van Hollywood. schuld bevlekte liefde van een geschaakt huwelijk.
met het allerfijnste, gouden filigrein. Zij kon geen borstvoeding krijgen van haar verbijsterde
Hij raakte gevangen in een fijnmazig liefdesweb, gesponnen en beschaamde moeder. Een Creoolse tante onderzocht de
Na zijn dood droeg zijn weduwe één jaar lang het zwart door twee sensuele zusters. Twee mulattinnen die hij kwijnende baby en kwam tot de conclusie dat er een vloek
van de christelijke rouw. Toen de rouwperiode voorbij was, inspireerde met zijn brandende charme en zijn stralende lag op de jonge zuigeling. Om die vloek te blokkeren was
werd ‘Missie Samson’ uitgenodigd voor een groot feest. toekomst in het onderwijs. Zijn aanwezigheid zette het een winticeremonie nodig die de belaagde geest van het
Volgens de overlevering van mijn moeder droeg zij haar herenhuis aan de Mahonielaan in vuur en vlam. Waar eerst kind kon schoonwassen. Een wintipriesteres begeleidde het
mooiste “Koto Missie” en tooide zich met haar favoriete het zonlicht gefilterd werd door kanten gordijnen en houten ritueel in haar traditionele, smetteloos witte kleding. Toen
sieraden. Op weg naar het open rijtuig dat in de schaduw jaloezieën, brak het licht van zijn passie de porseleinkast de ceremonie voorbij was, nam zij de naakte, huilende baby
van eeuwenoude mahoniebomen voor het huis op haar waarin mijn oma en haar oudere zus waren opgegroeid. in haar armen. Het kind werd rustig. Rispte luid op en
wachtte, zeeg ze neer op het zand van de ongeasfalteerde Als veelbesproken dochters van slaveneigenaar en slavin, slaakte een diepe zucht. Vervolgens spoot het de pries-
straat, geveld door een fatale hartaanval. In vol ornaat werd balanceerden zij op het slappe koord tussen ‘heidense’ teres onder een dikke laag stinkende stront. Volgens de
zij opgebaard en begraven naast de man met wie zij nooit was sensualiteit en burgerlijk calvinisme. Hun delicate balans tantes had zo’n grote hoeveelheid poep nooit uit de kleine,
getrouwd. Hoewel de dochters uit hun samenzijn wel door werd verbroken door de indiaanse liefdesgod, verscholen ondervoede baby kunnen komen en was het een duidelijk
hun vader werden erkend, vond zij een officiële inzegening in het lichaam van een Arisch ogende Adonis. teken dat de slechte geest uit het babylichaam was ge-
van hun huwelijk niet nodig. Het was haar overwinning dreven.
op het systeem dat hun liefde niet wilde erkennen. Een De oudste van de twee zusters had hem ontmoet op de
systeem dat voor haar onacceptabel was. kweekschool waar zij als handwerkjuffrouw les gaf. Toch heeft de vloek van haar verraden tante sporen achter-
Zij nodigde hem uit in haar ouderlijk huis. Vol verlangen gelaten in mijn moeders jeugd in Suriname. Zij vluchtte op
Mijn grootmoeder, product van deze bijzondere liefde, liet zij hem in en sloot de deur met een zilveren pin. zeventienjarige leeftijd naar Curaçao om zich te bevrijden
heeft wellicht gehoopt op een herhaling van de romantiek De jongste zuster heette hem welkom met een stralende uit het verstikkende moeras van incestueuze roddels en in-
tussen haar ouders. Maar haar huwelijk met een rijzige, lach. Zij dacht, op deze man heb ik gewacht, van deze man sinuaties rond haar vaders bigamie. Voor ons kleinkinderen
knappe domineeszoon werd een pijnlijke tragedie. word ik de bruid. Zij ontsloot de deur en liet hem uit. was mijn opa de enige schakel tussen mijn oma en haar
Een levenslange ‘soap opera’ die zij voor haar kleinkinderen zuster. De bezoeken aan mijn oudtante werden meestal
verborgen hield achter een verbitterd stilzwijgen, bedekt Voor hem tooide de oudste zich in spirituele maagde- vergezeld door mijn opa. In mijn kinderogen was hij de
door de mantel der liefde. lijkheid; de jongste echter gooide haar sensualiteit in de vredesprofeet tussen de twee zussen die elk sociaal contact
strijd. De tweestrijd op het slagveld van de hoofse en de met elkaar angstvallig vermeden.
VII Mijn overgrootvader was een Duitse hernhutter zinnelijke liefde werd beslecht op een lome namiddag toen
predikant die vanuit zijn heimat naar de wilde kust was de jongste zuster hem in haar armen sloot. Zij gaf hem Zo lang ik me kan herinneren stapte mijn grootvader om
vertrokken met de heilige missie de ‘inheemse wilden’ te toegang tot haar verboden meisjesschoot. drie uur ‘s middags - na het middagdutje met zijn vrouw
bekeren. Maar in de ondoorgrondelijke jungle raakte hij Angstvallig hield zij haar liefde geheim, werd verraden door - op zijn fiets om mijn oudtante te bezoeken. Maar om
verdwaald in de mysterieuze ogen van een schone Amazone haar zwangerschap en trotseerde haar zusters venijn. zeven uur ‘s avonds was hij altijd weer op tijd terug voor
die hem drie zonen schonk. Deze indiaanse vrouw heeft het avond-maal. Mijn oudtante was in mijn ogen een lieve,
haar stempel nauwelijks achtergelaten op het uiterlijk van De scènes die zich na het liefdesverraad tussen de twee oude vrijster. Zij is nooit getrouwd, maar later bleek dat zij
haar zoon, mijn Surinaamse grootvader. Met zijn rijzige zusters hebben afgespeeld, zijn in de orale overlevering af- haar leven lang de zoete wraak heeft mogen proeven als
199 lichaam en zijn grijsgroene ogen leek hij ook niet op zijn gedekt door een mysterieus stilzwijgen. minnares van de man die ooit door haar zuster was gestolen.