Ego Documenta

48

Desiree DESIREE: guish the demon in evangelical rage. MARIAN ROLLE MET
“… Desiree is based on the true story of Marian Rolle performs this mono- AANGRIJPENDE MONOLOOG
1981 a young Black woman who in a mo- logue with imaginary rows and con- “… Wanneer Marian Rolle als de vrouw
ment of frenzy murders her child in versations with lovers and employers Desiree kermend en jammerend het
Internationale tournee: New York – Edinburgh – London – a burning oven. The setting is in a in ninety minutes of such emotional toneel verlaat, een doos in de armen
Nederland – België – Duitsland – Denemarken - Zwitserland- shabby one-room tenement in Harlem, frenzy that the contemplation of it dragend waarin ze haar dode baby ver-
Italië – Suriname – Nederlandse Antillen U.S.A. The theme is universal and an could only be borne by the psycho- beeldt, is ze tot ver in de katakomben
international plea on behalf of all op- logically healthy. The shadows of her van de Stadsschouwburg hoorbaar.
Productie: Cosmic Illusion Productions pressed people. The brutal pressures loveless past haunt me still ...” Het publiek blijft enkele minuten roer-
Norman Ph. de Palm that lead a person to this insanity are David Roper loos zitten voordat het durft te applau-
Auteur: Felix de Rooy present today. Shadows of Desiree ride The London Event (1984) disseren …”
Felix de Rooy with you on the subway and may be Harry Huizing
Regie: Felix de Rooy within your own personality. When it is FESTIVAL FRINGE REVIEWS Nieuwsblad van het Noorden (1982)
Felix de Rooy realized that people of color have been “... It is a measure of the achievement
Decor & Kostuums : Hajo Piebenga + Felix the subject of prejudice and racism will of this harrowing play about a black SCHRIJNEND PORTRET VAN EEN
something be done about it? woman in working-class USA that WAANZINNIGE VROUW
Licht & Geluid: Marian Rolle Or will nothing be done until Desiree across so many cultural barriers it “… De voorstelling geeft het publiek
becomes the reflection in our own conveyed to me a horrifying sense of amper ruimte zich over de werkelijk-
Affiche-ontwerp: mirror? helplessness. Brutalised by the uncar- heid van vrouwen als Désiree illusies
The purpose of reality theater is to ing father of her child, condescended te maken. Met een weerzinwekkende
Fotografie: make you and me and the whole world to by her white employer, Desiree finds apotheose in de slotscène, waar
102 Dramatis Personae: aware of what is happening so that we consolation only in evangelical reli- Désiree zojuist op een kussen, menend
may stand together and overcome. gion; but then the effect of that ex- dat het haar kind is, heeft ingebeukt,
Desiree – Norman de Palm exposes an array of ploitative creed is to induce shame in wordt de toeschouwer bruut ingepe-
issues that are commonly ignored by her at her own body and self-respect. perd dat elke gedachte aan enig per-
most. Felix de Rooy and Marian Rolle So her beloved baby becomes in her spectief in dat bestaan valse hoop is.
create an environment that vibrates distorted imagination a symbol of De tragiek van Désiree is aangrijpend
with pain and symbolic involvement. what she calls her carnal desires, and en stuitend tegelijk.
Felix also directs Marian through an in- she kills it in a final act of self-abase- Het doet een behoorlijke aanslag op
creible characterization of the schizoid ment before the imperious demands of het incasseringsvermogen van de toe-
state. Marian makes spiritual contact lover, church and white culture. schouwer …”
with her character and is transformed Marian Rolle gives an excellent perfor- Hanny Alkema
into the very conflicts and ideologies mance, combining despair with beauti- de Volkskrant (1984)
that drive Desiree to madness. She ful moments of great tenderness. And
leaves the audience stupefied in her though at times I did long for some
thrilling performance …” more enduring images of hope, her de-
Gisselle Colon livery was so compelling as to suggest
The Black American (1983) that in Desiree’s isolation hope would
be crassly naive, an
‘DESIREE’ at the Old Red Lion irrelevant product
“... From the dregs of Stateside bed- of the white liberal
sit land, where the rising damp has a meliorism that has
built-in sadness, comes a mystery play passed her by ...”
of intense pain and anger by Norman Lindsay Paterson,
de Palm. Miss Desiree Clift has turned The Scotsman
her kennel into a temple to depressive (1982)
neuroses that break into her religious
fanaticism, until – pursued by the devil
she believes to be living in her baby
daughter – she drives herself to extin-

“MARIAN ROLLE ALS DESIREE:
BIJNA ONVERDRAAGLIJK”.
Toneel teatraal (1984)
“ONTHUTSEND TONEEL OVER
DEMONISCHE MOEDER”
Kester Freriks
NRC Handelblad (1982)
“DESIREE”: SUBLIEM EN VERBIJSTEREND
“… De Desirés wonen niet alleen in het gettho in Harlem,
ze zijn overal te vinden. Hun leven is een grote aanklacht
tegen de onrechtvaardigheid, de uitbuiting en de ellende
van het blote bestaan. Wat in CCC wordt opgevoerd is
geen spel maar een schreeuwende werkelijkheid, zo echt
gebracht dat iedereen die ernaar kijkt wordt opgeschrikt
uit zijn sudderende zorgeloosheid …”
Beurs- en Nieuwsberichten (1981)
“MARIAN ROLLE INDRUKWEKKEND IN CCC.
Desiré’-blues door merg en been.”
Amigoe (1984)

48

Lippenschrift LIPPENSCHRIFT De vier figuren raken ongezegd bij el- Pamela Koevoets een striptease vol
“… Gevangen in hun persoonlijk isole- kaar betrokken, vormen een eenheid in vulgaire bewegingen uit, die echter
1984 ment, tussen steigerpijpen en podia die hun zoeken, hun dilemma’s, hun emo- allesbehalve vulgair is. De tekst van De
één wooneenheid suggereren, bevinden tionaliteit. ‘In isolement verbonden’ Palm en het bijna griezelig realistisch
Productie: Cosmic Illusion Productions zich de vier personages waaruit ‘Lippen- zou Rachel gezegd kunnen hebben. acteren (zelden heb ik iemand zo in
& S.T.A. & S.T.I.P.T. schrift’ is opgebouwd. Christoph/Christophine: ‘Misschien zijn een scène zien opgaan) maken van
Norman Ph. de Palm Het huis is het huis van het menselijk we wel delen van één figuur’. Theresa: de striptease een soort wanhoops-
Auteur: Felix de Rooy bewustzijn waarin de relatie indivi- ‘We zijn allemaal delen van een verle- kreet; een gevecht tegen het ‘lage’ in
Salomé Franken du-maatschappij (etalage); persoon- den tijd’. ‘Borrelpraat, absolute intel- de mens, dat zelfs met al het verstand
Regie: Pieter Paul Verberne lijke verhoudingen (salon); seksualiteit lektuele masturbatie’, zou Fairuz heb- van de wereld maar niet overwinnen
Rob van Zomeren (slaapkamer) en individualiteit (spiegel- ben kunnen vinden …” kan worden. Werkelijk: adembene-
Decor: Cor de Vries kamer) ieder een eigen ruimte innemen Theaterunie (1984) mend…”
Rob Visser en er hun verhaal doen, gedragen door Eric van der Velden
Kostuums: Felix de Rooy Christoph/Christophine, Fairuz, Rachel COSMIC ILLUSION: Utrechts Nieuwsblad (1984)
Kees de Graaff en Theresa. ONGECENSUREERDE EMOTIES
Muziek: Christoph/Christophine is travestiet. “… Lippenschrift boeit op een onge- Uit EPILOOG LIPPENSCHRIFT
Martine Crefcoeur Hij zoekt naar wie hij méér is: Christoph wone manier. Het steeds prachtige Ik begrijp waarom moeders
Licht: Pamela Koevoets of Christophine. Hiervoor stroopt hij zijn toonbeeld, roept associaties op aan opbranden
Yvonne Pelasula verleden af en kiest er die momenten uit erotische afbeeldingen uit de tijd En vaders geen St. Christoffels zijn,
Geluid: waarop hij zich bewust werd van zijn van de romantiek. Vier met een 18e- Nog de wereld kunnen redden.
Willem Jan Mulder tweeslachtigheid. Deze dramatiseert en eeuwse wuftheid uitgedoste vrouwen Ik wil ook geen verleden tijd meer
Affiche-ontwerp: vergroot hij: Enig kind, de moeder, de (onder wie één travestiet) in boudoir- spelen
afwezige vader die alleen aan de hori- achtige ruimtes – veel rood en zwart Want als pijn zich vastzet onder de
Fotografie: zon opduikt, de man met de groene – een prikkelende decadente sfeer. huid is het altijd daar
104 Dramatis Personae: ogen, het verraad van zijn moeder, de De personages gaan gebukt onder Je verlangt naar een kus uit de hemel
concurrentieslag, optreden in travestie- het juk dat leven heet; in poëtische naar iets dat maar eenmaal daar is
Rachel - clubs. bewoordingen verhalen ze over hun Geef het weg, offer het
Rachel is rijk. Het rijk-zijn heeft een ver- grote lijden. Soms om te lachen, maar Voor het heilig verbond tussen ons
Fairouz – lammende invloed op haar. nooit lachwekkend. De Palms onder- We zoeken toch allemaal
Ze geeft zin aan haar bestaan via psy- toon komt overeen met die van de Fran- Naar die absolute situatie
Theresa – chotherapieën die ook als het ware haar se schrijver Jean Genet (De Meiden, “the ultimate drama”
belangrijkste activiteit worden. Het Balkon): vechten tegen de eenzaam- De zelf-verbranding
Christoph / Fairuz kijkt terug op een fragmenta- heid met het besef dat die strijd in we- Of juist niet.. juist nooit
risch leven dat net zo leeg en ongedefi- zen zinloos is. Ook De Palm koketteert Juist ja..juist.....
Christophine – nieerd is als dat van Rachel. Fairuz was vanuit dit wanhoopsgevoel met perver-
eens een middelmatige klassieke danse- siteiten. Tegen het eind voert actrice Norman Ph. de Palm (1984)
res, trouwde, het huwelijk liep spaak, ze
raakte overspannen en eindigt als een
nachtclubdanseres. De redenen hiervoor
zijn zuiver willekeurig gekozen.
Zij is pure woede over het ongrijpbare
en projekteert die in een club-act op
haar publiek.
Theresa is jong, leeft in herinneringen
aan een andere tijd… Tot op dat moment
dat de sprookjes verscheurd worden en
Theresa afgevoerd wordt naar ‘een koud
land, ergens drie hoog achter, waar het
licht grijs is’. Het isolement verschuift
maar blijft bestaan.

48

EENNACHTNU SOLOVOORSTELLING GEEFT MEE- de mythische Euridyce heeft zij ook bespeuren is. Juist daarom is het stuk
SLEPEND BEELD VAN ene Danique la Fantastique een plaats echter zo realistisch. In het leven merk je
1984 ONTREDDERDE ACTRICE toebedacht. Met haar heeft de actrice zelden, dat je karakter in één nacht ver-
“… De solo voorstelling Eennachtnu, het moeilijk, want Danique is alles wat andert; je vecht wanhopig met emoties,
Productie: Stichting Theaterunie & van Salomé Franken, eindigt zoals ze zij zelf niet is…” maar ze putten je slechts uit.…”
Gail Pilgrim begint: een actrice stoort zich aan de “… Opmerkelijk aan deze voorstelling Renée Douwes
luide popmuziek van haar buurman. is vooral dat, in tegenstelling tot haar Hervormd Nederland (1984)
Auteur: Norman Ph. de Palm & Ze holt woedend naar hem toe en op personage, Salomé Franken zelf de
dat moment gaat de telefoon die ze gêne al een heel eind voorbij is. Voor ACTRICE OP ZOEK NAAR ZICH-
Salomé Franken door al het lawaai niet hoort. Het is iemand die niet als actrice is opgeleid ZELF
ongetwijfeld haar minnaar op wie ze en voor het eerst alleen op het toneel Heftige solovoorstelling van
Regie: Felix de Rooy juist wanhopig wachtte. Het vergeefse staat, toont zij zich bijzonder onge- Salomé Franken
telefoongerinkel lijkt symbolisch voor remd. Zij durft meer dan menig oud- “… AMSTERDAM – Het begin van
Decor: Salomé Franken haar verstoorde persoonlijk leven…” gediende in het vak, en daar moet men “Eennachtnu”, de nieuwe solovoorstel-
“…Salomé Franken is van oorsprong niet te licht over denken.…” ling van Salomé Franken, is zo traag
Kostuums: Salomé Franken beeldend kunstenaar en dat is aan deze Hanny van der Harst dat dit het ergste doet vrezen voor de
voorstelling goed af te zien – het is Trouw (1984) rest van het stuk. Gelukkig heeft zij
Affiche-ontwerp: Salomé Franken beeldend theater. Maar hoe mooi alle nog zoveel pijlen op haar boog dat je
visuele effecten ook zijn, ze kunnen EENNACHTNU: een uur later op het puntje van je stoel
Fotografie: Gerda van der Veen toch niet helemaal verhullen, dat er EMOTIES BIJZONDER VERBEELD zit …”
nauwelijks een dramatische ontwik- “… Solovoorstellingen kampen nogal “…De opbouw van de voorstelling laat
Dramatis Personae: keling is. De paniek van de actrice eens met het probleem de aandacht helaas nog wel wat te wensen over.
Anouk, haar hartstochten en twijfels van het publiek niet te kunnen vast- Er zijn nog te veel fragmenten waarin
Anouk – Salomé Franken worden meeslepend en suggestief houden. Het is ook geen geringe op- niets gebeurt en de verveling op de
106 verbeeld, maar tegelijkertijd is het als- gave in je eentje anderhalf uur lang loer ligt. Even later loopt de spanning
of de echte actrice, Salomé Franken, een theater te bespelen. Maar als het echter weer op en wisselen ontroering
geen eind kon vinden. Misschien dat lukt, is het een prestatie die grote be- en verbijstering elkaar af.
ze daarom haar toevlucht neemt tot wondering wekt…” De heftigheid waarmee ze optreedt is
de truc om het begin aan het slot te “… Eennachtnu gaat niet alleen over vaak te ongenuanceerd, zodat de uit-
herhalen …” een episode uit het leven van Anouk,. barstingen in een zekere monotonie
Lien Heyting Het behandelt de smartelijke een- dreigen te vervallen.
NRC (1984) zaamheid, zoals ontelbare vrouwen Artaud, een Frans theatermaker uit
die moeten beleven, hoewel ze dat het begin van deze eeuw die pleitte
DE TONEELSPELER ALS zelf nooit zullen erkennen. Die smart voor het theater als een hevige roes,
GESCHIFTE ARTISTIEKELING wordt tot uitdrukking gebracht door zou ongetwijfeld genoten hebben …”
“... Salomé Franken boft. Geholpen de rauwe, intens gewonde kreten die Marian Buijs
door schijver Norman de Palm, regis- de vrouw uitstoot als ze merkt dat Haarlems Dagblad (1984)
seur Felix de Rooy en de Theaterunie haar vriend niet meer komt. Wanneer
mag zij zich in haar solo voorstelling ze tegen de morgen (het kille och-
Eennachtnu heerlijk uitleven op het tendlicht schijnt al naar binnen) uit-
toneel. Niet iedere jonge beeldend eindelijk uitgeput wil gaan slapen, be-
kunstenares-decorontwerpster krijgt gint haar buurman keihard muziek te
een dergelijke kans. Franken speelt draaien. Ze gaat de gang op om hem
hier een onzekere, introverte actrice, uit te schelden, inmiddels gaat in haar
die een solo-programma voorbereidt kamer de telefoon. De vriend?
waarin zij geheel naar eigen inzicht De moeder? De regisseur? Ze hoort
een aantal uiteenlopende, veelal be- het niet en dat is misschien nog wel
kende vrouwenfiguren zal uitbeelden. het meest tragische detail.
Naast Maria uit ‘The sound of music’, Op Eennachtnu is de kritiek geuit, dat
Carmen uit de gelijknamige opera, en er geen ontwikkeling van het karakter te

48

Voor vrouwen.... MIX VAN POËZIE EN DANS IN Ze krijgen van hem volop de gelegen- verhollandste verschijningsvormen.
WISSELENDE “VROUWENTRIP” heid hun aantrekkelijkheden te Wanneer de hindoestaanse vertelt over
1986 “…Ik zit aan de andere kant van de tonen, maar wat hij bij deze relatief haar schooljeugd in de Achterhoek, het
regenboog, ruim scherven van dagen onervaren ploeg vooral uitbuit is hun creoolse meisje over een ontmoeting
Productie: Cosmic Illusion Productions & op die ik doorbracht met wachten. onbedorvenheid en hun gevoel voor in de Zandvoortse duinen of de
S.T.A. & S.T.I.P.T. Regels die Ntozake Schange tien jaar humor. Curaçaose over haar heimwee in de
geleden schreef toen haar ‘choreo- In tegenstelling tot wat het gevestigde Bijl-mer, dan bereikt De Palm een ver-
De Nieuw Amsterdam poem’ op Broadway twee jaar lang een toneel maar al te vaak laat zien heeft rassend en kritisch effect. Zo krijgt de
groot succes was geweest. Met de het spel van dit zevental gedurende blanke Nederlander in het theater zijn
Auteur: Ntozake Shangé Nederlandse versie van deze mix tussen bijna de hele voorstelling een verade- land niet te zien en het is tijd dat het
dans en dichterlijke taal Voor vrouwen mende frisheid. Verrassend is ook de wel gebeurt …”
Vertaling en bewerking: Norman Ph. de Palm die in regenbogen geloven maar ook flair, waarmee vrijwel ieder van hen
zelfmoord overwogen presenteert het zich de lang niet gemakkelijke teksten “… De specifiek ‘zwarte’ oorsprong van
Regie: Felix de Rooy professionele allochtonengezelschap heeft eigen gemaakt. Bij het grote het stuk heeft De Palm met zijn keu-
De Nieuw Amsterdam (DNA) zich aan publiek mogen ze dan onbekend zijn, ze voor een ‘Nederlandse’ bewerking
Choreografie: Zack Thompson den volke. Bewerker Norman de Palm ze beschikken stuk voor stuk over on- moeten laten varen. Wat zijn multi-
heeft de tegenstelling tussen blank en vermoede talenten, die in deze mooi raciale personages verbindt is hun
Decor: Felix de Rooy zwart teruggebracht tot de vrouw in aangeklede en belichte voorstelling vrouwelijkheid en hun maatschappe-
haar algemeenheid. Zijn kleurenpalet liefdevol tot hun recht komen …” lijke minderheidspositie.
Kostuums: Pieter Paul Verberne is vernederlandst; Surinaams, Hindoe- Hanny van der Harst De culturen waaruit deze figuren stam-
staans, Indonesisch en Antilliaans …” Trouw (1986) men zijn onderling zo verschillend,
Muzikale leiding: Denise Jannah ‘Dit is een vrouwentrip’, zegt een van dat de vorm waarin de voorstelling
de actrices middenin het stuk, en ze DANSGEDICHT IN ‘GEKLEURDE’ is gegoten slechts aan de buitenkant
Licht: Stephanie Johnson heeft gelijk. Maar dan wel één met THEATERTAAL blijft. De met veel flair uitgevoerde
108 Geluid: Yugurtha Hamour hart en ziel, die vol overtuiging ge- “…For colored girls.. heet hier Voor choreografie van de voorstelling heeft
bracht wordt. Met al het moois en alle vrouwen die in regenbogen geloven meer met afro-amerikaanse dansles
Affiche-ontwerp: Edwin de Leeuwerk makkes vandien …” maar ook zelfmoord overwogen. Het voor alle gezindten te maken dan met
Marian Buijs gaat niet meer over zeven zwarte Ame- gemeenschappelijke ‘wortels’ …”
Fotografie: Angèle Etoundi Essamba & de Volkskrant (1986) rikaanse vrouwen, maar over die zeer Jac Heijer
Nederlandse mengeling: Surinaams NRC Handelsblad (1986)
Jean van Lingen AUTHENTIEK EN FRIS. (creools én hindoestaans), Antilliaans,
VEELKLEURIGE ‘REGENBOOG- joods, Indisch, en dan in min of meer
Dramatis Personae: VROUWEN’ VAN DNA
“… Afkomstig uit Suriname, de Antil-
Regenboogvrouwen: Tamar Baruch, Bo Bojoh, len, Indonesië en Nederland, hebben
de actrices teksten gekregen waarin ze
Wilke Durand, Debby Kowsoleea, hun emotionele betrokkenheid (posi-
tief en negatief) met hun achtergrond
Yvonne Ristie, Kietje Sewrattan, kwijt kunnen. Daardoor klinkt wat zij
afzonderlijk vertellen zeer authentiek,
Paulette Smit. terwijl het totaal van hun ervaringen
veel meer recht doet aan de universele
aspiraties van de schrijfster.
De verrassing, dat je kijkt naar zeven
unieke vrouwen die tegelijkertijd tesa-
men een beeld geven van vrouwen in
het algemeen, is mede te danken aan
de regie van De Rooy. Hij heeft kun-
nen beschikken over zeven uiterlijk
fraaie actrices, en dat is nooit weg.

48

Mirage ONBESLISTE STRIJD TUSSEN SCHRIJVER EN
PERSONAGES
1987 “…Balancerend op het randje van de gekte vanuit de diepste een-
zaamheid wordt soms de mooiste poëzie geboren, met een waar-
Productie: Rose du Sable Productions heid die boven het materiële uitstijgt. Het theaterdebuut van de
uit Noordwest-Afrika afkomstige Yugurtha Hamour en Djamel
Auteur: Yugurtha Hamour & Bara gaat daar over.
In hun stuk Mirage (fata morgana, zinsbegoocheling), dat in de
Djamel Bara Amsterdamse Balie zijn première beleefde, is de schrijver Sanfin
in een afmattend gevecht gewikkeld met de personages, aspecten
Vertaling: Joke Hermsen van zijn innerlijk, die hij heeft geschapen. Lagalère, die voor de
zelfkwelling en de zelfkritiek van de schijver staat, zit hem het
Regie: Felix de Rooy dichtst op de huid. Hij is de door de wol geverfde cynicus die alles
al heeft meegemaakt, en die wel even de vijf slechtste recensies
Choreografie: Zack Thompson over Sanfins boek in zijn oren zal toeteren. Zijn commentaren en
analyses zijn genadeloos; liefde is voor hem truttig sentiment,
Muzikale begeleiding: Floris Nielen hem ruste alleen wellust.
Dan is er Smyrna: zij symboliseert de kinderlijke onschuld die de
Lichtontwerp: Yugurtha Hamour & schrijver ondanks alles heeft bewaard. Labise staat voor de roem,
met haar corrumperende neigingen. Tenslotte is Koceilla de
Felix de Rooy belichaming van de pijnlijke, maar gekoesterde eenzaamheid van
de kunstenaar; een isolement dat leidt tot oogverblindende fata
Kostuums: Joanna Becker morgana’s. Koceilla is degene zonder houvast in het leven die de
vergankelijkheid bezingt. Hij wil eenzaam zijn, omdat dan zijn
Licht: Erik van Dijk dromen het helderst zijn. Sanfin tracht zijn zinsbegoochelingen te
110 Geluid: Jos ten Brink regisseren en wijst de personages hun plaats. Maar ze komen op
hem af en nemen een loopje met hem. De strijd eindigt onbeslist.
Affiche-ontwerp: Felix de Rooy Sanfin heeft ons ‘één van zijn krankzinnigheden’ verteld en hij
verklaart de verwarring van zijn ziel heilig. Alles wat mensen
Fotografie: Jean van Lingen dierbaar kan zijn verdampt tot leegte. Dat is het dan. En toch
ging het intussen over schoonheid, liefde en vrijheid.
Dramatis Personae: Ik heb de voorstelling drie keer moeten zien voordat ik wist wat
ik ervan vond. Die dwangmatige uitingsdrang, dat narcisme, die
De Schrijver Sanfin – Paul Bérénos pogingen om je dromen tot in detail uit te tekenen en de baas te
blijven, dat komt me bekend voor, dat is inherent aan elk creatief
Lagalère – Martijn Apituley proces. Maar tegelijkertijd irriteerde het. Het heeft iets van: de
wolken in gaan, op zoek naar luchtkastelen. In Mirage wordt de
Smyrna – Patrice Elais hallucinatie gecultiveerd als waarde op zichzelf, en met een der-
gelijke l’art pour l’art-opvatting kan ik slecht uit de voeten.
Labise – Letitia Zichterman Van de acteurs springt Martijn Apituley als Lagalère eruit, vooral
omdat hij meer is dan zijn uitdossing als geile sadomasochist sug-
Koceilla – Djamel Bara gereert. Smyrna is een plaatje, maar Patrice Elais speelt deze rol
als een schoolmeisje die niet begrijpt wat ze zegt. Eerlijk gezegd
ergerde ik me al aan Djamel Bara als Koceilla; hij staat erbij als
een moderne David van Michelangelo, maar met een air van ‘ik
heb niets met de wereld te maken, daar sta ik boven.’
Aankleding en belichting zijn echter perfect afgewerkt, zoals we
dat van Cosmic Illusion gewend zijn. Visueel valt er dus wel iets
te genieten …”
Lieke van Duin, Trouw (1987)

48

Josaphat “JOSAPHAT”, INDRINGENDE CONFRONTATIE JOSAPHAT
“…In hartje Amsterdam, op de Wallen, staat de schuilkerk “... Het stuk heeft de opzet van een thriller. Sophia, een
1987 Ons’ Lieve Heer op Solder, waar in de 17de en 18de eeuw zwarte Amerikaanse vrouw, zoekt haar gram bij een Duit-
tijdens een periode van godsdienstonvrijheid door katho- se kamparts die ze na een speurtocht van jaren aantreft
Productie: Cosmic Illusion Productions lieken, doopsgezinden en lutheranen in het geheim als monnik in een Romeins klooster. De oorlogsmisdadi-
Tone Brulin diensten werden gehouden. Het pand is ogenschijnlijk ger heeft de naam van Sint Josaphat aangenomen, die
Auteur: Felix de Rooy ingericht als woonhuis, maar verbergt op zolder een meestal wordt afgebeeld met de bijl waarmee zijn paro-
Felix de Rooy riante kerk. In deze omgeving, waar elke plank de geur chianen hem in 1640 om zijn wreedheid in stukken hak-
Bewerking: Frank Raven van eeuwen uitademt, speelt de theatervoorstelling ten. Op een aanvankelijk nogal melodramatische, maar
Joanne Becker “Josaphat”, geschreven door Tone Brulin. gaandeweg bewondering afdwingende manier ontwikkelt
Regie: le Mystère des Voix Bulgares Op het altaar ligt de oorlogsmisdadiger Joseph von Rit- zich een psychologische strijd tussen beul en slachtoffer,
Jos ten Brink telstein (Huib Broos) te slapen. Op het laatste moment waarin de rollen tegen het eind verwisseld blijken.
Decor: Felix de Rooy ontsnapt aan de geallieerden heeft deze kamparts zich Josaphat herbergt vele ‘multiculturele’ elementen, niet
Jean van Lingen de rol van de heilige Josaphat aangemeten. In de loop der alleen uiterlijk zichtbaar, maar ook in het verhaal:
Kostuums: jaren heeft hij zichzelf wijsgemaakt dat hij is overgeleverd de (witte) kampbeul moet keer op keer het trauma van
Marian Rolle aan de genade van de kerk en dat die geen onderscheid zijn schuld beleven. De morele strijd tussen wraak en
Muziek: maakt tussen de gewonnen zieltjes. Met die interpretatie vergiffenis verscheurt het ‘slachtoffer’, niet voor niets een
Huib Broos van de rooms-katholieke principes heeft hij zich volko- zwarte vrouw. Het verband tussen rassenhaat en naziterreur,
Licht & Geluid: men ingedekt tegen mogelijke schuldgevoelens. gewoonlijk een aangewezen recept voor een regelrechte
Hij wordt opgespoord door de zwarte nazi-jaagster draak, wordt in Josaphat genuanceerd ontrafeld. ”
Affiche-ontwerp: Sofia (Marian Rolle), wier familie door de Ku-Klux-Klan is
uitgemoord. In plaats van de schijnheilige aan de Frank Siddiqui
Fotografie: autoriteiten over te leveren, is zij haar emoties niet de Trouw (1989)
baas en neigt naar een ander christelijk principe, dat van
Dramatis Personae: naastenliefde en vergeving. De confrontatie ontaardt in
112 Sofia een zeer zwaar aangezet psychologisch drama, waarin de
– curieuze mengeling van boetedoening en verge-vings-
drang haast surrealistisch overkomt.
Father Josaphat/ De motieven van de makers zijn wat dat betreft niet bij-
zonder scherp gesteld. Af en toe bekruipt mij het gevoel
Joseph von Rittelstein - dat regisseur Felix de Rooy naar een dubieuze en para-
doxale enscenering heeft gezocht om niet simpelweg saai
te eindigen met de arrestatie van de misdadiger.
Anderzijds opent het drama de mogelijkheid de vraag te
stellen naar de zin van een strikte veroordeling. En niet
in de laatste plaats toont het hoe emoties, ontstaan door
de botsing van twee verledens, de drijfveren van beide
personages grotendeels vertroebelen …”

Eric de Ruijter
de Telegraaf (1989)

48

The Human Voice DECOR HUMAN VOICE VERTELT VERHAAL BERUSTING NA TELEFOONTJE
VOOR HET IS OPGEVOERD “… Jean Cocteau, wiens stuk beter bekend is onder de
1992 “…La voix humaine van Jean Cocteau is een bijna stuk- Franse titel ‘La voix humaine’, toont een vrouw die
gespeelde monoloog waarin een vrouw zich overeind angstvallig wacht op een telefoontje van de man die
Productie: Cosmic Illusion Productions houdt aan de telefoon tegenover haar geliefde, die zo- haar kort daarvoor heeft verlaten. Het doet vreselijk
Jean Cocteau juist hun relatie heeft verbroken. De inmiddels bijna pijn, maar ze heeft begrip voor het feit dat hij terug-
Auteur: Felix de Rooy klassieke tekst, ooit prachtig verfilmd met Anna Mag- gaat naar zijn vrouw. Hij heeft immers aan het begin
Cecile van Deursen nani, wordt in het Engels gespeeld door de Amerikaanse van hun relatie min of meer aangekondigd dat hij dat
Regie & Decor: Jos ten Brink actrice Marian Rolle. Rolle kan veel, maar hier moet ze ooit zou doen. Nu is het zover.
Nando Faneyter het opnemen tegen een onmogelijk decor. De telefoon is Wanneer het telefoongesprek doorkomt is de verbin-
Bewegingsadviezen: René Emil zo groot als een flinke twijfelaar, met een hoorn die ze ding slecht, zitten er anderen op de lijn en wordt er
keer op keer overeind moet hijsen. De vrouw staat tussen herhaaldelijk afgebroken. De vrouw vecht tegen haar
Licht & Geluid: Marian Rolle instortende muren waarin het silhouet van een vertrek- radeloosheid en eindigt in een doffe berusting.
kende man is uitgezaagd, alsof hij zo door de wand is Marian Rolle, een Amerikaanse actrice die veelvuldig
Affiche-ontwerp: gestapt. Daarmee is alles al verteld, dus vraag je je af in ons land is, speelt de vrouw in de regie van Felix de
waarom het stuk nog moet worden gespeeld. Rooy. Die combinatie heeft al eerder erg mooi theater
Fotografie: Het is een wonder dat de actrice temidden van deze opgeleverd …”
chaos nog kans ziet iets te tonen van haar talent, waar- Algemeen Dagblad (1992)
Dramatis Personae: mee ze soepel laveert tussen naïviteit en koketterie,
wanhoop en cynisme. Zo’n exuberantie heeft dringend
The Woman – behoefte aan een regisseur die de teugels aantrekt.
En dat heeft Felix de Rooy niet gedaan. In tegendeel, hij
114 heeft veel overbodigs aan de tekst toegevoegd:
de actrice tooit zich met een hondenkop en beeldt met
rollende ogen een nachtmerrie uit. Maar zijn bewerking
eindigt met het damesbladcliché dat je vooral van jezelf
moet houden …”
Marian Buijs
de Volkskrant (1992)

48

Dans, dans dan

1993 DANS, DANS DAN KLAAGZANGEN RAKEN GEVOELIGE PLEKKEN
“Een dame bezoekt een dodenwake. Het lichaam dat ligt “…Centraal op de vloer staat een witte lijkkist. Twee in het
De Nieuw Amsterdam & Theater aan het Spui opgebaard is dat van haar geliefde. Klaagvrouwen leiden wit geklede klaagvrouwen maken met fladderende mou-
de dodenwake in, het rouwproces kan op gang komen. wen en helder gesproken treurzangen een begin met het
Auteur: Astrid Roemer De ontmoeting met de familie onthult een web van con- rouwceremonieel. Op het voortoneel, dat van de kist is
flicten en onverwerkte frustraties. De aanwezigheid van gescheiden door middel van een zwart raamwerk, zit een
Regie & Decor: Felix de Rooy de dame veroorzaakt een chaos aan herinneringen. zwarte dame…”
Deze confrontatie met de dood spiegelt pijn, genot en
Dramaturgie: Alida Neslo gevoelens van schuld. De naakte waarheid verstrikt hen “…Meestal heeft Roemer meer woorden nodig. Zij han-
in de dans van het leven met de dood. teert met verve een bloemrijk, lyrisch taalgebruik.
Understudy: Arnie Breeveld Bij de klaagzangen heeft dat het meeslepende effect van
Het is het ritme van het dagelijks leven. een bij zo’n ritueel passende vervoering. Bij de dialogen
Kostuums: Joanne Becker Ieder mens, zelf planten en dieren, stenen kennen deze dreigt de bedoelde scherpte van de confrontatie tussen
dans. de nabestaanden nu en dan ondergesneeuwd te worden
Licht: Rob Goudsmit Mijn kind, niet ieder mens wil de dans uitvoeren. door al te barokke beeldspraken.
Niet ieder mens kan haar uitvoeren. Bij Gerda Havertong als de minnares stoort dat nog het
Geluid: Willem Helverstein Niet ieder mens voert de dans precies uit …” minst. Zij kan de door haar bezongen liefde laten klinken
Astrid Roemer (1993) alsof die ter plekke uit haar ziel opborrelt.
Affiche-ontwerp: Felix de Rooy Overigens is dat mede te danken aan de regie van Felix de
MIJNENVELD VAN RELATIES IN Rooy, die het spel mooi strak heeft gehouden.
Fotografie: Jean van Lingen ‘DANS, DANS, DAN!’ Zodoende ontaardt de pijnlijke ontmoeting van de min-
“… Dans, dans, dan! is een verwarrende voorstelling. nares met de familie, die zelf bovendien de handen al
Dramatis Personae: De onrust die zich meester maakt van mensen die met de vol heeft aan slechte relaties en frustraties, niet in voor
116 Dame dood geconfronteerd worden is er neergeslagen in de zin- de hand liggende hysterie. Veel onthutsender dan de in
– Gerda Havertong nen. Astrid Roemer legt wonde plekken bloot …” wezen onbelangrijke kwestie van een lesbische verhou-
ding wordt, juist door het ontbreken van elk sensationeel
Moeder – Bo Bojoh “… Roemer laat de personages aan de baar exploderen. On- tintje, de confrontatie van obligaat liefdesvertoon met
verwerkte gevoelens komen aan de oppervlakte en laten werkelijk gevoel …”
Zuster – Lorette van Heteren zien dat de gezinsleden wildvreemd voor elkaar zijn.
Het fatale ongeluk van de dochter brengt dat versneld Hanny Alkema
Vader – Otto Sterman aan het licht. ‘Haar binnenkant is haar buitenkant gewor- Trouw (1993)
den’, merkt haar echtgenoot op, terwijl hij het doodskleed
Echtgenoot – Mike Libanon van het verminkte lijk rukt. Maar het lijk is niet het enige
koude, harde, gehavende lichaam hier.
Lijkenwasser 1: – Jenny Mijnhijmer Roemer voerde ook een dame in zwart (Gerda Havertong)
op, die warmere gevoelens koestert voor de overledene en
Lijkenwasser 2: – Daniella Mercelina in poëtische passages (uit Levenslang Gedicht van Roe-
mer) herinneringen oproept aan hartstochtelijke momen-
Het Lijk – Nikè van Lil ten tussen sandelwood-wierook, venkelthee en Slavische
dansmuziek. Het licht springt dan op stemming spotlicht.
Het zijn de mooiste ogenblikken, meditatieve oases in een
zee van onrust…”

De Telegraaf (1993)

48

Zeg de zee vaarwel ZEG DE ZEE VAARWEL ‘ZEG DE ZEE VAARWEL’ TEKENT geslaagde comédienne en begaafd de
“… Een Cubaans echtpaar verlaat de CUBAANSE WANHOOP taal onderwerpt, worstelen de acteurs
1995 troosteloosheid van Havana voor een “… Zeg de zee vaarwel is niet bepaald met de lappen frontaal gebrachte mo-
week vakantie in een strandhuis aan een voorstelling die de mambo danst. noloog …” ”…Het is duidelijk dat deze
De Nieuw Amsterdam zee. De man is een verbitterd schrijver, De plezante ongerijmdheid en onge- personages onder druk van de heilstaat
een gedesillusioneerd revolutionair. remdheid die de produkties van De zo lang niet meer direct hebben kun-
Auteur: Reinaldo Arenas Zij is een jonge moeder, vastgelopen in Nieuw Amsterdam tekent, is even weg. nen verwoorden wat ze bedoelen, dat
een uitzichtloos huwelijk, gevangen in Hoewel de kleuren van het decor nog ze zich nu nog uitsluitend in metaforen
Bewerking & Regie: Felix de Rooy de kooi van haar ongewenste moeder- steeds zonovergoten lijken, is er trieste weten uit te drukken …”
schap. Een excentrieke weduwe en grauwheid in het acteren. Joyce Roodnat, NRC (1995)
Dramaturgie & Vertaling: Jenny Mijnhijmer haar jonge uitdagende zoon worden De zinnen lijken opgetogen, maar er
onverwacht hun buren aan het strand. zit verdriet onder. Regisseur Felix de ZWOEL VERLANGEN OP HET
Choreografie: Steven Yusuf Daniëls Verborgen conflicten en onderdrukte Rooy en zijn acteurs Bart Kienen, Mu- STRAND VAN EEN TROPISCH
verlangens drijven als wrakhout naar riel Bats, Marline Williams en Dennis EILAND
Muziek: Roy Kuschel de oppervlakte. Vier personages, dren- Meijne maken een ontroerende rauwe “…Het jongetje, gespeeld door Dennis
kelingen in hun tragikomische zee. voorstelling van Arena’s tekst. Meijne, heeft een net volgroeid puber-
Decor: Felix de Rooy Theatergroep De Nieuw Amsterdam Een zwaarmoedige indruk die je niet lichaam van hoogstens 1.60 meter en
brengt met dit theaterstuk een intieme zomaar achter je kan laten. Een feestje wat Meijne met dat lichaam kan uit-
Kostuums: Joanne Becker visie op het postrevolutionaire Cuba. is het niet dit keer. Maar wellicht zijn de drukken, is prachtig. Hij wurmt zich in
Reinaldo Arenas werd in 1943 in Hol- Cubaanse slaafgeboornen daar ook niet een badteil en kringelt om het lijf van
Licht: Rob Goudsmit guín, Cuba geboren. Op vijftienjarige meer toe in staat …” zijn aanbidder. Hierbij laten de fysieke
leeftijd vocht bij mee in Fidels revolu- Dick van den Heuvel betastingen niets aan de verbeelding
Affiche-ontwerp: Sebastian Holzhuber tie. Zijn homoseksualiteit en de kriti- de Telegraaf (1995) over. In deze directe scènes benadert
sche politieke opvattingen die Reinaldo de Rooy ongetwijfeld het werk van
Fotografie: Jean van Lingen Arenas in zijn boeken verwerkte, be- LITANIEËN UIT CUBAANSE Arenas zoals het is: brutaal en direct.
118 Dramatis Personae: zorgden hem echter jaren gevangenis- ROMAN MISSEN OP HET TONEEL Wellicht is er nu ook een Nederlandse
straf en heropvoeding door het Cubaa- ZEGGINGSKRACHT uitgever wakker geschud die de boeken
De Schrijver – Bart Kiene nse regime. In 1980 vluchtte Arenas “…Het stuk Zeg de zee vaarwel is in de van de Cubaan in een Nederlandse ver-
tijdens de Exodus van Mariel uit Cuba eerste plaats een zee van woorden. taling op de markt wil brengen? …”
Zijn Vrouw – Muriël Bats naar Miami. In de tien jaar dat hij in Felix de Rooy bewerkte een roman van Paul Kraayeveld, Gaykrant (1995)
Amerika woonde is zijn literair werk de Cubaanse schrijver Reinaldo Arenas,
De Weduwe – Marline Williams een afrekening geweest met zijn Cu- een gewezen revolutionair wiens ho- DE NIEUW AMSTERDAM MET
baanse verleden. In 1990 pleegde Rei- moseksualiteit en afwijkende politieke GEWAAGDE EROTIEK
De Jongen – Dennis Meijne naldo Arenas in New York zelfmoord. houding hem op gevangenisstraf en “…Choreografisch geordende copula-
Otra vez el mar is als roman in 1969 in heropvoedingskamp kwamen te staan, tiebewegingen in een hangmat, met
Cuba geschreven …” moet liet de tekst in hoge mate lite- ernst onthulde (uiterst decoratieve)
Felix de Rooy (1995) rair. Afgezien van Marline Williams die borsten, een mannelijk geslachtsdeel in
zich, als de weduwe ontpopt als een een strak, klein zwembroekje, realisti-
sche zuchten en zinderend hete blikken
krijgen je, ondanks het feit dat je bent
gedwongen te luisteren naar de tekst
die onverwerkte gevoelens over meno-
pauze, masturbatie, homoseksualiteit,
moederschap en incestueuze verlan-
gens ventileert, in hun greep.
Bijzonder is dat deze grove teksten
worden geïllustreerd door subtiele
beelden, die op hun beurt worden on-
dersteund met passende muziek …”
Monique Gadiot
de Gelderlander (1995)

48

4D for Thee 4D FOR THEE te zetten. Werkplaatscreaties mogen het worden, soms in een
De theater performance 4D for Thee speelt zich af in de onaf stadium. Meer om theater als vorm te onderzoeken, dan
1995 toekomst, na een nuclaire holocaust. Een door de radioac- om de kijker met een stellige voorstelling te confronteren.
tieve straling tot leven gewekte alien wordt geconfronteerd Felix de Rooy is de tweede, na Pim de la Parra, die dit feno-
Cosmic Instants met het laatst overgebleven mensenpaar: twee daklozen die meen op een sympathieke manier aanvalt. En wat hij op het
uit metrotunnels tevoorschijn zijn gekomen. Zij reconstru- toneel durft neer te zetten tart elke beschrijving.
Auteur & Regie: Felix de Rooy eren voor de alien vanuit mythen en herinneringen, de ge- Op videomonitoren (ook zo’n predikaat van onvermogen)
Felix de Rooy & John Mendonza schiedenis van de menselijke beschaving. Hierbij maken ze zien we clips uit allerhande films. Carrie van Brian de Palma
Video Art: Rob van Zomeren gebruik van onder andere televisieclips, animatiefilm, ster- vliegt voorbij, maar ook de horror van concentratiekampen.
Felix de Rooy reclames en computers. De alien krijgt door de associatie Op het toneel is intussen een uitgeklede dame met een al
Geluidsd0ecor: Patrick Jonker van beelden inzicht in the battle of the sexes en wat voor con- even naakte heer bezig met allerlei wulpse standjes.
Felix de Rooy sequenties deze strijd voor de mensheid heeft gehad. Uitein- Want seks moet er in. En geweld ook. De juffrouw danst een
Decor & Kostuums: Jean van Lingen delijk geeft de alien het mensenpaar de kans om mee te gaan reclame voor maandverband, zo met dat frivole blauwe
naar een andere planeet om daar het menselijk ras opnieuw touwtje tussen haar benen en de wildeman kan er ook niet
Licht & Geluid: Dennis Bakòpoulos voort te planten. De verwoestende sekseoorlog heeft echter genoeg van krijgen. Och, het zal nog wel ergens over gaan
Eva Sandberger fatale littekens achtergelaten. ook: over dat het met de wereld zo niet langer kan gaan en
Affiche-ontwerp: Victor Bottenbley Felix de Rooy dat het roer om moet en dat we ten onder gaan aan narigheid,
enzovoort, enzovoort. Laten we er verder geen woorden aan
Fotografie: ‘FOR THEE’, VOOR WIE? vuil maken. Wees blij dat u het gemist heeft …”
“…Een instant theater is het, in een serie van drie die Theater Dick van den Heuvel
Dramatis Personae: Cosmic dit jaar produceert. Een regisseur krijgt twee weken De Telegraaf (1995)
de gelegenheid om met spelers iets moois en kleins in elkaar
Alien –

De Vrouw –
120 De Man –

48

Marival OLON MARIVAL. Documentair-theater- ANTILLIAANSE MARICU’S KO- JONGENS MET HANDTASJES EN
Best Multicultural voorstelling. Vijf personages de- MEN OP TONEEL UIT DE KAST BOA’S IN HILARISCHE SHOW
1996 len ervaringen uit ‘black gay life’
Documentary “…Het toneelstuk speelt zich af tijdens het “… In het toneelstuk Marival van Felix
1997 “… Het theaterproject Marival is ontstaan carnaval en laat de vijf spelers zien terwijl de Rooy spelen werkeloze Antillianen
uit een samenwerking tussen de Antil- ze zich voorbereiden op een travestie- maricu’s, als vrouwen verklede mannen,
Hilversum, The Netherlands liaanse schrijver/regisseur Felix de Rooy verkiezing. Als pratend, in het Papiaments, zichzelf. Op de Antillen zijn zij outcasts.
en vijf werkeloze Antilliaanse gays uit de vertellen ze ieder hun eigen verhaal. “Alleen tijdens carnaval mogen ze onge-
Grupo Teatral FRESKA Bijlmermeer. Het project is ontstaan uit In haast documentaire vorm krijgt de straft in vrouwenkleren de straat op.” …”
Stichting Forsa & Stichting Kosecha de behoefte een stem te geven aan de kijker langzaam een beeld van hoe het is “…Uitsluitend op de taal beoordeeld is
‘randgroep van de randgroep’, de Antil- om als ‘flikker’ op de Antillen te wonen. Marival inderdaad geen Nederlands stuk.
Auteur & Regie: Felix de Rooy liaanse gays in Nederland. In de gemeen- De ‘wantando’ wordt altijd geneukt; de Maar het gáát wel voor een deel over de
schap op de Nederlandse Antillen heerst macho neukt en wordt ‘kwedo’ genoemd. Nederlanders. Zo doet een van de ac-
Bewegingsadviezen: Victor Bottenbley een hardnekkige ontkenning en een diep De wantando mag ook verwijfd zijn, want teurs uit de doeken dat een seksbureau
stilzwijgen over homoseksualiteit en zijn funktie is toch alleen maar om geno- hem naar een blanke Nederlander stuur-
Decor: Felix de Rooy haar plaats binnen het Antilliaanse cul- men te worden en dan meestal wel zon- de die door hem, een zwarte, afgeranseld
tuurpatroon. De scheldnaam maricu is der condoom omdat de “echte kerel” wel wenste te worden. Daar stond hij dan
Kostuums: Freska Coutures het brandmerk en het sociale stigma op waar wil krijgen voor zijn geld …” met een leren zweep in zijn handen ter-
homoseksuelen die hun geaardheid niet “…Dat de inhoud van het stuk stevige wijl hij toch in de geschiedenislessen van
Licht & Geluid: Patrick Jonker onderdrukken of aanpassen aan de heer- kritiek geeft op zowel cultuur, maat- zijn opa geleerd had dat het andersom
sende machonormen. Helaas leeft dit schappij en politiek zou nog wel eens tot moest, dat de blanke man de zwarte man
Affiche-ontwerp: Angus Bremner Antilliaanse taboe ook voort binnen de confrontaties tussen spelers en publiek altijd sloeg. Rare lui, die Hollanders.
Antilliaanse gemeenschap in Nederland. op kunnen leveren. Maar de drang om De Rooy verwacht dan ook dat zijn voor-
Fotografie: Jean van Lingen Binnen de ‘kleine Antillen’ die zich in de nu eindelijk eens uit de kast te komen, stelling tevens die laatste groep zal be-
Nederlandse randsteden hebben ontwik- zonder een blad voor de mond, is veel roeren: ‘De Latijnse passie is groot.
Dramatis Personae: keld, blijken de homofobe cultuurnor- te groot. Zelfrespect, identiteit en trots Ook in het publiek. Ik kan je garanderen
men sterk verankerd. Maar het contact zijn de mooiste beloning en daar hebben dat het met de maricu’s in een woorden-
Kandidata 1 – Kelvin ‘Estrella’ Michaela met de Nederlandse normen en waarden, de vijf acteurs en de regisseur een fikse wisseling verzeild zal raken.
122 Kandidata 2 – Ashley Michiel opent voor de Antilliaanse gays de weg discussie graag voor over …” Tenminste, als ik er werkelijk in slaag het
naar een nieuw zelfbeeld. De erkenning GayNews (1996) maagdenvlies te breken.’ …”
Kandidata 3 – Elio Dorsch van hun homoseksualiteit in de Neder- Anneriek de Jong
landse maatschappij en de sociale vrij- NRC Handelsblad (1996)
Kandidata 4 – Signiel de Roon heden die homoseksuelen in Nederland
hebben verworven, zijn onmiskenbaar
Kandidata 5 – Ramses Kalvenhoven van invloed op het zelfbewustzijn van de
Antilliaanse maricu’s …”
Marival
SCÈNE 1: ‘MAI I PAI’ (GENESIS)
“…Elk jaar een heuse culturele overval, met het Caribische Godenbal.
Curaçaose tumba, Colombiaanse salsa, Surinaamse kaseko, Limburgse “…Den kuminsamentu Dios a krea mi
blaaskapel, Cubaanse rumba. mama i mi tata. I nan relashon tabata
Protserige praalwagen troont eendagskoningin, Braziliaanse veren uit haar bastante bon, te ora ami a jega.
bubbelende reet, sensuele glitterboa’s, het aroma van vers zweet. Un testashon den e paraiso di nan matri-
Tilburgse kabriet host op karnavalslied: “…met een hete kadushi in je spleet monio. Mi mama ta ké un yu muhé.
dan wil je wel da-han-sen…”. Hitsig ritme overal, Neerlands Zomerkarnaval. Mi tata un yu homber. Kiko Dios por a
hasi pa komplasé. Kon ku ta un yu nan
In de exotische karavaan, swingen Antillianen zonder vast bestaan, tabata ké. I Dios mester a atende e asun-
Eronder, erboven, er tegenaan. tu mashá lihé pasobra mi mama tabata
Koloniale zondeval veroorzaakt tropisch tranendal: na estado kaba. Dios den su sabiduría a
“Tot onze spijt, niet langer automatisch sociale zekerheid. kreami pa komplasé nan dos. Pero nan
U valt nu onder vreemdelingenbeleid. Heeft u geen familie en geen baan, no por a kere i nan no a komprondé.
moet u maar teruggaan naar uw ‘Kadoesji Korsouw’…” Pasobra mi tin kurpa di homber i spiritu
“Ja maar dushi, ik hou toch ook van jou en van mijn flat in Hoogvliet Rot- di muhé... …”
terdam, mijn bloemetjesbehang en de Bijlmerbajes in Amsterdam. Felix de Rooy (1996)
Mijn uitkering, ziekenfonds, drugsbeleid, zwart geld, mijn B.M.Weetje
En de AOW dat vergeet je!”

De Karnavalskoorts geblust, terug naar af, daas en versuft.
Gezwollen enkel – versleten pees, gebarsten blaar – verstijfde spier,
Vertrapt patat – versplinterd glas, gestolde kots – ranzig bier,
Dronken feest – etnisch beest, Kippenvel – overspel,
gescheurde lip – gebroken tand, bebloed gezicht – verloren
verstand - witte etterbal, zwart dievenbal - Gebarsten fles, getrokken mes,
De kater krijst: KARNAVAL! …”

Felix de Rooy, 1996

48

Montezuma’s Revenge

Internationale tournee: IN PURSUIT OF PLEASURE MONTEZUMA BLIJFT STERK TOT HET EIND
Nederland – België - Duitsland - Zwitserland EUROPEAN TOUR 1998-2000 “… Volgens de programmabrochure mogen we een ver-
In 1998 theatre and film director Felix de Rooy is chosen haal verwachten rond vijf zangers op tournee, in hotels en
In Pursuit of Pleasure by the group for their next two shows. A new modern and ‘on the road’. Er is veel fantasie voor nodig om dat verhaal
1998/2000 rougher look create the new Montezuma with new reper- er in werkelijkheid ook in te zien, het is niet veel meer dan
Double Density toire such as songs of Nirvana, The Prodigy and Nine Inch een vage hint, een flauwe lijn. Toch weet Montezuma’s
2000/2002 Nails. Metal fences, black clothing and a specific lighting Revenge door de eenheid van presentatie het gevoel te
create a totally new atmosphere. The show is called In geven dat je naar een geheel kijkt en luistert, en niet naar
BV De Laatste der Azteken Pursuit of Pleasure and gets great reviews, among others een samenraapsel van liedjes. Terwijl ‘Double Density’
in the leading Dutch serious Popmagazine OOR. eigenlijk niet veel meer is dan dat, kijk en luister je voor je
Concept & Regie: Felix de Rooy For the first time two CD’s of the same show are released, gevoel toch naar een complete show. Dat is onderdeel van
a studio (In Pursuit of Pleasure) and a live one (Live het Montezuma-gevoel.
Muzikale regie: Bob Zimmerman Pleasure). In de show draait het uiteindelijk om het muzikale.
A capella zang is iets heel aparts, waar je misschien een
Decor & Kostuums: Felix de Rooy DOUBLE DENSITY zwak voor moet hebben. Ik heb die in ieder geval, voor mij
124 Video Art: EUROPEAN TOUR 2000-2002 hoeven de gitaren niet te janken, de drums niet te daveren,
Pervaiz Khan & Never satisfied with a specific direction, Montezuma’s de toetsen niet te rammelen. De menselijke stem die al
Revenge keeps on trying to renew itself. With Double die geluiden imiteert, dat is veel boeiender. En het biedt
Felix de Rooy Density a really thematic show is presented. een enorme uitdaging om te arrangeren. ‘Double Density’
The process of mourning after a personal loss is combined is een mix van – dikwijls zeer bekende – covers en eigen
Licht: Ad Schuuring with the stages a successful group goes through and nummers. En juist die covers hebben dikwijls heel inte-
creates an interesting show where the songs are backed ressante arrangementen, met complexe lijnen. ‘We are the
Geluid: Ton Damen & up with documentary video material and sometimes champions’ was er een van. ‘Night after night’, ‘Drifting
avant-garde musical patterns. away’ en ‘Freedom’ andere mooie cover-versies.
Sebastien Jongejans Een fantastische vertolking van ‘The power of love’!…
Montezuma’s Revenge: “… Montezuma’s Revenge is een groep die al jaren een
constante hoge kwaliteit biedt, en die die lijn met hun
Paul Klooté nieuwste programma heel sterk weten vast te houden …”
Willem Nijssen
Floris Nielen PZC (2001)

Hans Cassa

Ted Koninkx

Kai Peterson-Henry

Jeffrey Zuhdy

48

De dood en het meisje

2000 Ariel Dorfman KUN JE DOODGAAN AAN EEN Hoe moeten wij het verleden levend DE DOOD EN HET MEISJE.
Felix de Rooy OVERDOSIS WAARHEID? houden zonder zijn gevangene te Een indringende confrontatie met
On Stage Productions Diana Oemrawsingh “…Een kleine cast van professionele worden? het kwaad in Thalia
Auteur: Eartha Silos acteurs heeft het onder leiding van Is het legitiem om de waarheid op te “…Het is duidelijk dat de acteerkracht
Regie & Decor: Albert Calor een ervaren regisseur aangedurfd een offeren teneinde vrede te bereiken? van Anis de Jong, Jack Monkou en
Kostuums: Felix de Rooy & Edvard Munch zwaar en moeilijk stuk op het toneel te En misschien de lastigste vraag: Helen Kamperveen, het toch al indrin-
Licht: brengen …” “…Regisseur Felix de Rooy In hoeverre zijn wij zelf (mede) schul- gende toneelstuk van de Chilieense
Geluid: Helen Kamperveen heeft met deze theatervoorstelling dig aan hetgeen gebeurd is? …” auteur Ariel Dorfman, nog indringen-
Affiche-ontwerp: Anis de Jong kundig gedoseerde spanning op het Carlo R. Jadnanansing der maken. Bijna ondraaglijk, zoveel
Dramatis Personae: Jack Monkau podium weten te brengen en te hou- De West (2000) kwaad en slechtheid, zoveel haat en
Paulina Salas – den, tot en met de laatste, verrassende trauma’s, zoveel verwarring en vertwij-
Gerardo Escobar – uitsmijter. Beklemming, ontroering, DE DOOD EN HET MEISJE: feling, zoveel pijn, lichamelijk en gees-
Roberto Miranda – ontzetting en humor vloeien in elkaar Trauma’s van een gewelddadig telijk.
over naarmate het plot zich ontwik- regime Alleen maar om de vermeende glorie
126 kelt. Van de tekst is een volledig drama “…Elke samenleving die goed functio- van een dictator …”
gemaakt …” neert heeft tenminste twee basisken- “…Studenten zouden door het stuk te
Chandra van Binnendijk merken: communicatie en saamhorig- gaan zien en hun oordeel erop los te
de Ware Tijd (2000) heid. laten, hun visie en inzicht in mensen-
Elke stem moet gehoord worden, maatschappij verbreden en verdiepen
DE DOOD EN HET MEISJE. ook die aan zeer onprettige, onop- …”
EEN ADEMBENEMENDE MO- geloste zaken herinnert. Dat laatste “…De ouderen kunnen hun hart op-
RELE THRILLER MET HELEN gebeurt in het toneelstuk De dood en halen met het stuk. Diep nadenken
KAMPERVEEN het meisje geschreven door de Chileen en diep navoelen geblazen. Wat niet
“… De volgende vragen die uit het stuk Ariel Dorfman en hier opgevoerd met kan, kan niet, en we moeten ons daar
naar voren komen, lenen zich niet ge- Helen Kamperveen in de hoofdrol, on- ook echt niet mee inlaten. Bovendien
makkelijk voor beantwoording: der regie van Felix de Rooy. De derde moeten we ethisch, moreel, politiek,
Hoe kunnen degenen die gemarteld voorstelling, afgelopen zondag in sociaal, economisch, juridisch en insti-
zijn samen met de daders op vreedza- Thalia, werd door slechts 60 personen tutioneel zo sterk worden, dat wij en
me wijze co-existeren? Hoe moet men bezocht, maar kreeg wel een staande onze samenleving nooit meer slacht-
een land helen dat getraumatiseerd is ovatie …” offer worden van dergelijk misdadig
door onderdrukking als de vrees om Elvira Rijsdijk kwaad …”
vrijuit te praten in brede kringen nog de Ware Tijd (2000) Carla Tuinfort
aanwezig is? de Nieuwe Krant (2000)
Hoe moet je de waarheid achterhalen
als liegen een gewoonte is geworden?

2005 ‘HEALENDE’ WERKING VAN DE ‘Het komt nu veel directer bij de mensen Toch durft Kamperveen de echte con-
DOOD EN HET MEISJE binnen. Dat merk ik aan de emotionele frontatie met Gefferie niet aan. ‘Ik heb
On Stage Productions reacties. Er is zelfs nazorg gesuggereerd. hem niet gevraagd naar zijn rol als mi-
Tournee Suriname - Curacao “… In Suriname trekt het theaterstuk Ik merk het ook aan mijn eigen spel. litair op 8 december en waarom hij nog
De dood en het meisje al weken volle zalen. Als ik Gefferie, die de rol van mijn beul altijd aanhanger is van Bouterse.
Auteur: Ariel Dorfman Het beroemde stuk van Ariel Dorfman speelt, verneder en onder schot houd Ik voel dat we nog altijd de dingen niet
Regie & Decor: Felix de Rooy speelt zich af ten tijde van de dictatuur ben ik ook echt kwaad.’ bij de naam durven te noemen. En weet
Dans performance: Brigitte Gummels in Chili. Maar regisseur Felix de Rooy Kamperveen wordt gestimuleerd in haar je, eigenlijk vecht ik het liever met hem
Licht: Eartha Silos bewerkte het en situeerde het in Suri- spel door haar tegenspeler Edwin Geffe- uit op het toneel.’
Geluid: Albert Calor name. rie. Gefferie is namelijk naast acteur in Na afloop van de voorstelling wast Edwin
Affiche-ontwerp: de la Fuente Design Het is het Suriname van na de militaire Suriname vooral bekend als majoor en Gefferie de laatste ketchup van zijn ge-
Fotografie: Hijn Bijnen & Henry de la Fuente dictatuur, de 8-december-moorden en commandant van de Memre Boekoe- zicht. ‘Ja, vanavond was ze erg emotio-
Dramatis Personae: andere grove schendingen van mensen- kazerne. neel. Ik zag haar tranen, die waren echt.’
Helen Kamperveen rechten zoals de moordpartij in Moi- Kamperveen: ‘Hij is militair en dat trig- Gefferie speelt normaal gesproken
Paulina Wedervoort – Dennis Rudge wana. Een confronterend stuk dat tot gert me, want sinds de dictatuur moet volkstoneel, maar hij is enthousiast over
Edwin Gefferie nadenken zet, niet alleen bij het publiek, ik niets van militairen hebben. En trou- het stuk. ‘Het is een stuk geschiedenis
Gerard Bruinhart – maar ook bij de hoofdrolspelers Helen wens, hij is ook aanhanger van Bouterse.’ waar nog veel vragen over zijn. Ik denk
Kamperveen en Edwin Gefferie. Kamperveen en Gefferie zijn aan elkaar ook dat het tijd wordt dat er een stuk
Dokter Miranda – Actrice Helen Kamperveen houdt het gewaagd. Vandaar ook de keuze voor vergeving komt. Ik was toen militair,
pistool tegen het hoofd van haar beul de twee acteurs door regisseur Felix de maar ik was niet dicht bij 8 december
presenteert op Roberto Miranda (Edwin Gefferie). ‘Wat Rooy, die van meneing is dat het stuk betrokken. Ik voerde gewoon orders uit.
maakt het uit als er een van jullie zal een ‘healende’ werking heeft. Nee, er is niets autobiografisch aan voor
28,29 en 30 september sneuvelen? Wat verliezen we ermee na De Rooy: ‘Er is nog zoveel onverwerkt mij: de beul die ik in het stuk speel, zo
al dat onrecht dat jullie ons hebben aan- verdriet over die periode in Suriname en ben ik in werkelijkheid niet.’
van Ariel Dorfman gedaan?’ zowel Gefferie, die de personificatie van Kamperveen: ‘Ook al is het soms ge-
Kamperveen speelt met passie de rol van het leger is, als Helen als nabestaande spannen en vragen we elkaar niet naar
Regie: Felix de Rooy Paulina Salas, die de typisch Surinaamse lijdt eronder. De repetities gingen er ons verleden, ik vind het wel geweldig
Spel: Dennis Rudge naam Paulina Wedervoort heeft gekre- soms ook heftig aan toe. Zeker toen vo- dat hij het doet. Dat hij de moed op-
Helen Kamperveen gen. Zij werd tijdens de militaire dicta- rige week ook nog bekend werd dat Su- brengt om tegen me te spelen.
tuur in Suriname opgepakt door de mili- riname de nabestaanden van de moord- Ook al wantrouw ik hem’
Edwin Gefferie tairen, gemarteld en verkracht. partij in Moiwana moet betalen. Dat was Nina Jurna
Jaren later heeft ze nog altijd een trau- heel actueel, en voor ons stuk echt een Het Parool (2005)
ma en lijdt ze aan angstpsychoses. cadeautje.’
Als op een avond een kennis van haar
kaartenverkoop: Nafl. 35,- man op bezoek komt, herkent ze in hem
haar vroegere beul dokter Miranda.
Teatro Luna Blou en Mensing’s Caminada vanaf 19 september Ze besluit wraak te nemen. Voor He-
len Kamperveen is het stuk bijna au-
aanvang: 20.00 uur plaats: tobiografisch. ‘Ik ben niet verkracht of
gemarteld door de militairen, maar ik
Mede mogelijk gemaakt door: moest wel vluchten in 1982 met mijn
De Vertegenwoordiging van Nederland in de Nederlandse Antillen man en kinderen. Mijn schoonvader, An-
Het Prins Bernhard Cultuurfonds voor de Nederlandse Antillen & Aruba dré Kamperveen was een van de slacht-
offers van 8 december. Mijn man Joh-
nny, die drie jaar geleden is overleden,
stond ook op de dodenlijst. Ons leven
heeft sindsdien in het teken gestaan van
de moorden van 1982.’
Volgens Kamperveen is De dood en het
meisje een belangrijk stuk voor Surina-
me, zeker nu het door Felix de Rooy is
herschreven naar de Surinaamse situatie.

Jörgen Raymann RAYMANN IS GEGROEID TOT boodschap te vertellen. Lichtvoetig en RAYMANN MET HANDBAGAGE
SUBTIELE VAKMAN zonder te vervallen in politiek pam- “…Vanaf het laatste nummer voor
Internationale tournee: “… Anders dan zijn stand-up comedy- flettisme …” de pauze, over hoe de goedmoedige
Nederland – Suriname - Curaçao achtergrond doet vermoeden, toont Alexander Nijeboer jonge onderwijzer Mahinder incheckt
Jörgen Raymann zich met Even slikken de Volkskrant (2000) op vliegveld Zanderije, alvorens hij
Even Slikken 2000 een cabaretier in de verteltraditie van naar Nederland vertrekt om geld te
Slaaf of niet Verslaafd 2002 Freek de Jonge. In een ingenieus ge- MOPPENTAPPER RAYMANN verdienen voor vrouw en kind, heeft
In Holland staat mijn Huis 2004 componeerd verhaal vertelt hij de hi- OVER HOLLAND EN SURINAME Raymann het helemaal op zijn heu-
Te Gek om Los te Lopen 2007 larische reis van een jonge Surinamer “…Even slikken vertelt het verhaal van pen. Beginnende met de vaststelling
die via vliegveld Zanderij naar Neder- een jongeman die vrouw en kind ver- dat Surinamers vermoeiend zijn als ze
Men at Work & Jorray Prodcutions & Mojo Theater land vliegt. Op zoek naar een betere laat om in het in Amsterdam te gaan op reis zijn (bij de incheckbalie: ‘Nee
toekomst. maken. Onderweg ziet hij de corruptie mevrouw, die ijskast ís geen hand-
Teksten: Jeffrey Spalburg, Jörgen Raymann, Raymann toont zich een meester in in zijn eigen land (hij redeneert dat bagage’) neemt hij met grote voort-
het neerzetten van typetjes. Van ras- zijn zoon geen president moet wor- varendheid de stereotiepen omtrent
Felix de Rooy, Simon van der Ben, Amsterdammer, allochtone leerlingen den, maar handelaar, want dan kóóp Surinamers, Nederlanders en andere
op een zwarte school tot een Suri- je die fokkin’ president gewoon), de bevolkingsgroepen onder schot.
Guus Pengel naamse dame. Vooral de manier waar- cocaïnesmokkel en de ontvangst die Als Mahinder in Nederland voor de klas
op de cabaretier de typetjes in zijn hem hier ten deel valt: ‘Je cao en aow, staat en de dialoog met zijn leerlingen
Regie & Decor: Felix de Rooy verhaal gebruikt, is indrukwekkend. die zijn gegarandeerd / m’n huidskleur aangaat, komt boven hoezeer Ray-
128 Muziek: Even slikken zit vol prachtige vondsten. en m’n roti-geur worden hier getole- mann de vertolking van verschillende
Harto Soemodihardjo & Roy Bhagwandin Zo becommentarieert en relativeert reerd.’ Hij krijgt onderdak, maar vraag karakters beheerst en hoe zwartgal-
de Surinaamse dame – Raymann ver- niet hoe, en een baan. Toch het gaat lig en zot het door hem geschetste
Kostuums: Carla Kana kleedt zich razendsnel in een prachtig mis, door een nogal vergezocht mis- wereldbeeld is. Een door Mahinder
praalkostuum – andere personages en verstand, en dan moet hij terug naar opgezet project waarin de kinderen
Lichtontwerp: Martin Beekhuizen, Kees Zuidema gebeurtenissen in losse sketches. Suriname. van het ZVBO (Zwart Voorbereidend
De ontroering in de zaal is voelbaar. Wat er in zijn land gebeurt, gaat Ray- Onderwijs) naar eigen inzicht geld
Geluid: Gert Blom, Armand Wouters, Jörgen Raymann blijkt in zijn derde mann aan het hart. Als hij in volle mogen verdienen voor de schoolkrant,
programma een volwassen vakman. ernst te spreken komt over het verval loopt volledig uit de hand. De kinde-
Anthony Macintosch Zijn grappen zijn subtiel: ‘President van normen en waarden, over ‘een ren komen na een dagje werken met
worden is voor mietjes. Een jongen regering die niemand vertrouwt’ en vijftienduizend gulden op de prop-
Affiche-ontwerp: Studio Prins, Frank de Wit, moet handelaar worden. Dan koopt over ‘een heel volk in nood’, waarvan pen, want Achmed en zijn vriendjes
‘ie de president.’ Zijn liedjes zijn mooi 5 procent desondanks welgesteld is, hebben een geldloper overvallen en
Debbie van Polanen, van eenvoud en geestig, zoals het rap- vind ik hem op zijn best. Want daar- Latifa heeft een leuke zakenman ont-
Wilhelmus van een Surinaamse scho- mee voegt hij aan de hilariteit, die hij moet aan de bar van het Amstelhotel.
Fotografie: Diana Wildschut, Roberto Buth, lier. zo’n hele avond met groot gemak en Mahinder is ontredderd, maar de kin-
In vlijmscherpe grappen houdt hij overtuigende flair weet op te roepen, deren zijn zeer tevreden. ‘Eendracht
Judith Zwikker zowel de Surinaamse als de Neder- iets toe dat mij meer zegt dan veel van maakt macht meester,’ rechtvaardigt
landse samenleving een spiegel voor. zijn grappen…” Achmed met een oud-Hollandse wijs-
Even slikken staat voor de bolletjes co- Henk van Gelder heid de groepsoverval.
caïne die door Surinamers inwendig NRC Handelsblad (2000) Mahinder is gedesillusioneerd en keert
naar Nederland worden gesmokkeld. terug naar Suriname.
En voor de tegenslagen: ‘Daar zit je Met ook nog een aantal luimige liedjes
met je olie, hout en goud. En met een schetst Raymann het lot van een ka-
regering die niemand vertrouwt. ’t Is rikaturale Surinamer. Rolbevestigend
even slikken.’ is dat zeker, maar getuige de reacties
Raymann toont aan over voldoende komt de boodschap duidelijk over …”
talent en klasse te beschikken om vol- Peter Hoomans
gens een weliswaar ingenieus, maar Het Parool (2000)
traditioneel patroon een verhaal met

48

Duet / Duel

The ultimate Xtasy DUET/DUEL
Tournee: Nederland - Curaçao
“…DUET/DUEL is een cyberthriller in de vorm van de ultieme videogame die zich afspeelt in
2003 een observatiekamer van een psychiatrische kliniek. Clyde Hamming verblijft daar, omdat er een
aantal moorden heeft plaatsgevonden waarvan hij wordt verdacht. De psychiater geeft hem de
Stichting Art United kans het spel opnieuw te spelen om zo te reconstrueren wat er precies is gebeurd. De psychiater
stopt echter niet bij de reconstructie. Hij wil dat Clyde ook het laatste level speelt …”
Auteur: Mark Walraven
KIJKEN IS MEESPELEN
Concept & Regie: Felix de Rooy
“…Op een groot scherm schieten de roze letters ‘Do you wanna play?’ als sterren en planeten
Video & Virtual Design: Shade Interactive, Ruud Lanfermeijer in het universum heen en weer. Ergens vanuit die ruimte klinkt de digitaal bewerkte stem van
regisseur Felix de Rooy. Als een godheid, maar vooral als psychiater laat hij verdachte Clyde
Decor & Kostuums: Felix de Rooy Hamming zijn gepleegde moorden reconstrueren …”
“Het spel kan beginnen. De Rooy bedacht vier niveau’s in de psyche, net als levels in een game.
Lichtontwerp: Ingeborg Slaats De eerste is ‘Kill Old Age and Disease’. Oftewel: de materiële wereld. Pas als je daarmee hebt
afgerekend, kan je naar het tweede level dat ‘Kill your Darlings’ heet. Je moet je onthechten van
Affiche-ontwerp: Urban Perception de liefde en de mensen van wie je houdt. Aanbelanden op level drie betekent ‘Kill your Roots’.
Letterlijk. Op de videobeelden is te zien hoe ongeruste ouders polshoogte komen nemen en even
Dramatis Personae: later ontzield op de vloer liggen. Het level Kill your Roots heeft nog een andere functie.
130 Clyde Hemmings/ Want wat Clyde, geboren uit een blanke moeder en zwarte vader, zegt over de strijd met het
zwart/wit zijn, vertelt veel over De Rooy zelf. ‘Er zitten vijf volkeren gemengd in me.
Okazaki Boy - Aldrico Amando Felida Ik ben een fusie. Wij zijn die moksi meti’s die alles in zich dragen. Alle geesten van onze diverse
voorouders.’ Alleen weet Clyde niet welke kant hij moet kiezen. Heeft hij eigenlijk wel een
Moeder – Mies de Heer keuze? Zwart, wit. Wit, zwart. Hij speelt al zijn hele leven een dubbelrol.”

Vader – Felix Burleson “… Maar de situatie van Clyde die zich als held Okazaki Boy tot taak heeft gesteld virtuele vijan-
den te verdelgen en daarmee niet meer blijkt te kunnen stoppen, maakt het spannend.
Psychiater – Felix de Rooy Ook al blijft de schuldvraag onbeantwoord. In elk geval wast de maker van de game waarin Clyde
zichzelf verliest, zijn handen in onschuld. In één van de geprojecteerde videobeelden zegt hij
Reporter – Ivette Forster tegen hét prototype televisiejournalist: ‘Uiteindelijk is elk mens een moordenaar.’
Even later beweert hij zelfs dat het spelen van cybergames therapeutisch zou zijn …”
Oma - Ivonne van Bercheycke
Therapeutisch blijkt het spel Duet/Duel niet alleen voor de Rooy, maar ook voor Amando Felida.
PR-Manager Okazaki - Victor Bottenbley ‘Aldrico wilde al tien jaar iets met me maken en toen kwam het moment dat een vriend van hem
zelfmoord had gepleegd. Dat was het moment om als vriend en als kunstenaar iets voor hem te
doen. Omdat kunst heelt, legt De Rooy uit.”
“…Niet verwonderlijk dat het vierde en tevens laatste level ‘Suicide of Sacrifice’ heet. Daar gaat
het om: zelfmoord of opoffering. Immers: Jezus Christus was ook een zelfmoordenaar. Vandaar
dat Clyde tegen de psychiater zegt: ‘Jij bent mijn Judas, zonder Judas geen Christus.
Zonder moordenaar, geen martelaar. Het is niet het einde dat telt, het is de consequentie van
het einde.’ De toeschouwer blijft aan dit eind niets bespaard. Een apotheose van beelden bloed,
dood en verderf in videoclipsnelheid afgespeeld. Nét niet snel genoeg om de afschuw niet te
voelen. Het publiek wordt niets gevraagd: kijken is meespelen en haast medeplichtig zijn aan de
gruwelheden. Game over …”
Karin Wesselink
MultiNed (2003)

48

Earthlinks EARTHLINKS handen, zij met enkellange vlechten als en het menselijke in de dier. De twee
“Earthlinks is een studie van het du- een Germaanse schone. Diane Elshout choreografen krabben het laagje be-
Tournee: Nederland - Duitsland alisme in de mens. Een existentiële die een achterpootje optilt zodat Hän- schaving af om te laten zien wat er nog
deler haar trillende voorbindpikje kan over is van onze verbondenheid met de
2004 tweestrijd tussen het menselijke en het besnuffelen. Geestig, wonderlijk, dier- natuur. Het materiaal zijn ze zelf.
dierlijke, het primitieve en het geculti- lijk. Kunstig is ook het bruggetje achter- Om hun dierlijkheid te benadrukken zijn
Stichting EDGE & Dance Unit veerde, het mannelijke en het vrouwe- over met de zwarte dildo triomfantelijk ze zo goed als naakt, op een string na.
lijke die uitmondt in de mythische strijd in de lucht. Trage stukken eruit, sneller Händeler draagt er een van zwart, harig
Choreografie: Diana Elshout & Frank Händeler tussen de seksen. monteren en het theater verandert van- materiaal, Elshout een strakke, en een bh.
Vanuit mythologische archetypen waar zelf in een nachtclub.” Waar hij kniehoge zwarte laarzen aanheeft,
Concept & Regie: Felix de Rooy mens en dier zijn samengesmolten vindt Marijn van der Jagt draagt zij hoge hakken en een blonde
een ritueel plaats waar het paringsduet Vrij Nederland (2004) pruik met lange strengen, waarin ze haar
Decor: Bartel Meyburg in een paringsduel transformeert. partner probeert te verstrikken …”
De confrontatie van het animalisme met SCHAAMTELOOS NARCISME BIJ “…Verrassend genoeg trekt te voorstel-
Video Art: Felix de Rooy & Chris Reybicki het gecultiveerde, enerzijds de vrouwe- ELSHOUT EN HÄNDELER ling tegen het einde bij. Dan doopt Els-
lijke mannelijkheid, de adoratie van de hout haar handen in een rode vloeistof
Muziek: Lucid Terror fallus naar de ikoon van de maagd/hoer; “…Die beelden domineren in Earthlinks – en strijkt dat over haar lichaam uit, het-
anderzijds de mannelijke vrouwelijkheid, Life wants to live, deel één van een nog zelfde gebeurt bij Händeler.
Piano: Marion von Tilzer de fallische vrouw berijdt de animalisti- te realiseren drieluik van het dansduo Gecombineerd met dwarrelend meel
sche man. Diane Elshout en Frank Händeler. zorgt dat voor een bijzonder effect.
Kostuums: Dorine van IJseldijk Vanuit het pornografische profane naar Als eerste hoe hij (Händeler) met falli- Het doet zowel aan Butoh-dans denken,
het rituele sacrale door terug te keren sche hoorns op het hoofd als een arche- als aan de werken van de Duits-Ameri-
Licht: Desiree van Gelderen naar oerconcepten; door de banden met typisch monster wordt belaagd door een kaanse kunstenares Kiki Smith, door wie
132 Geluid: de aarde te herstellen: the earthlinks. sensueel, roofdierachtig wezen (Elshout) de twee zijn geïnspireerd.
Floris Maathuis Het helingsritueel van technologie naar en hoe ze daarna samen een dierlijk Bijvoorbeeld aan Blood Pool uit het
ecologie om ons te sparen voor zelfver- paringritueel uitvoeren. Vervolgens hoe begin van de jaren negentig, waarin een
Affiche-ontwerp: Koch & Bos Amsterdam nietiging. Van de prehistorische hand- zij met een zwartglanzende dildo hem binnenstebuiten gekeerd lichaam op de
afdruk op de rotswand, tot de digitale bespringt en beiden dan ruggelings aan grond ligt, met zijn ruggengraat naar
Fotografie: Gert Weigelt & Robert Benschop beelden via de gsm laten wij door en met elkaar gebonden trillend tot een hoog- de kijker toe. Met meel en rode vloeistof
ons lichaam sporen achter. Sporen van tepunt komen. bereiken Elshout en Händeler hetzelfde
Dansers: Diana Elshout onze menselijke dualiteit in strijd met de Tot slot dat ze hun naakte lijven met bloederige open-wondeffect: wanneer
relativiteit van onze vergankelijkheid.” geel en oranje sappen ‘wassen’ om zich ze ineengestrengeld dansen krijgt het
Frank Händeler Felix de Rooy (2004) daarna als wentelteefjes door de witte duet op het nippetje toch nog een inte-
meel te rollen en een plakkerig en wor- ressante lading …”
VOORBINDPIKJE VAN DE WEEK stelduet te dansen …” Irene Start
Isabella Lanz Haarlems Dagblad (2004)
“EARTHLINKS. De Volkskrant vond dat NRC Handelsblad (2004)
het nieuwe dansduet van Elshout en
Händeler in première had moeten gaan IJDEL EN EXHIBITIONISTISCH
in een hoerentent. Dat was geen slecht DANSDUET
idee. Het zwakste punt aan deze beel- “… IJdel en exhibitionistisch: die woor-
dende voorstelling over dierlijke lust zijn den dringen zich voordurend op bij het
namelijk de trage, performance-achtige zien van het nieuwe duet van Diane Els-
scènes. Als Frank Händeler zijn torso hout en Frank Händeler. Ze kronkelen
met wasknijpers pijnigt, verlang je naar over de vloer, zitten of liggen boven op
meer show en minder huiskamer-sm. elkaar, hissen, hijgen en kussen elkaar op
De kracht van Earthlinks zit ‘m in de de mond, soms voor, soms nadat het
showy acts, als het duo – bruisend be- paringritueel is volbracht.
geleid door de pianiste van Lucid Terror Het ‘toonaangevende choreografenduo’,
– brutaal de grens aftast tussen gelikte zoals ze zichzelf noemen, zoekt in
porno en theatrale oerbeelden. Hij met Earthlinks naar het dierlijke in de mens
puntige hoorns op zijn kop en aan zijn

48

De kleur van Droes ‘DE KLEUR VAN DROES’, deze zeer ambitieuze man, die in Ghana aangekomen
gelijk de handen uit de mouwen sloeg om de inboorlingen
Internationale Tournee: Nederland – Suriname – rijk aan stof om serieus over na te denken te kerstenen, echter vruchteloos. We komen maatschap-
Zweden – Italië – Zuid Afrika - Ghana “... De monoloog De Kleur van Droes, opgevoerd door pelijke issues tegen: de geschiedenis, met name de rol
Gustav Borreman, is een heftig toneelspel welke mensen van de kerk ten opzichte van de slavernij, die het on-
2004 confronteert met belangrijke issues zoals de identiteit menselijke handelen van de kolonisator rechtvaardigde
van mensen. Het stuk werd afgelopen donderdag opge- op basis van de Bijbel die het volgens hen goedkeurde
Stichting Art United voerd in Theater Thalia. Wie ben je, ben je het product en de plaats van seksualiteit binnen het geheel.
van mensenhanden en besef je wel wie je bent? De verloochening van de eigen kleur door Jakobus Eliza
Auteur: Mark Walraven Kleur staat binnen dit toneelspel centraal. Voor de blan- en de gevolgen van jarenlange indoctrinatie. De zwarte
ken werd de duivel gezien als zwart en voor de Afrika- dominee beschouwde en waande zichzelf wit, terwijl
Regie & Decor: Felix de Rooy nen was de duivel wit. Een kwalitatief hoogstaand pro- de realiteit anders was. De grote ontgoocheling en het
duct, maar daarbij rijst gelijk de vraag of toneelminnend niet willen erkennen van de waarheid. De frustratie van
Kostuums: Laurindo Andrea cultuur klaar is voor dergelijke gedurfde stukken. de dominee wordt groter gelet op het feit dat de steun
Het stuk op zich spreekt duidelijke taal over het dilemma uit Nederland wegbleef en de kerk in Fort Elmina leeg
Licht & Geluid: Ingeborg Slaats waarin mensen verkeren over hun kleur, biedt stof om bleef ondanks zijn inspanningen. In Nederland werd de
over na te denken en daarbij individueel een standpunt zwarte dominee geëerd en op handen gedragen, maar
Affiche-ontwerp: Felix de Rooy & Urban Perception in te nemen. door de blanken in Fort Elmina, Ghana, werd hij veracht,
De schrijver Mark Walraven heeft door middel van de vernederd en zelfs uitgemaakt voor de duivel.
Fotografie: Mark Kohn monoloog het leven van een zeer ambitieuze man weer- Het werk op de school die hij opzette vlotte wel, maar
gegeven, die door zijn plannen de werkelijkheid uit het de kerk was vanaf zijn komst leeg en zo is het ook ge-
Dramatis Personae: oog verliest. In het stuk krijgt een kunstenaar, gespeeld bleven tot na zijn uiteindelijke verdwijning samen met
134 Jakobus Eliza Capitein – Gustav Borreman door Gustav Borreman, de opdracht een zijn vrouw. De zwarte dominee werd niet door de ‘wilde
portret te maken over Jakobus Eliza Capitein die als blanken’ geaccepteerd. Door hen werd hij beschouwd als
ph Mark Kohn/Urban Perception, The Colour of the devil, Foundation Art United kleine zwarte jongen in Nederland terugkomt en na de zwarte duivel, die hen niets te vertellen had.
jaren als zwarte dominee met een opdracht terugkeert De kleur van Droes is absoluut een aanrader voor
naar zijn geboortestreek. In het kader van zijn opdracht toneelliefhebbers die graag een andere stijl van podi-
verricht de kunstenaar onderzoek naar het leven van umkunsten zien, maar het is absoluut geen lichte
Capitein zelf waarvan het resultaat gepresenteerd wordt opvoering. Het stuk is geregisseerd door Felix de Rooy,
in de monoloog. De bezoeker maakt daardoor kennis multidisciplinair artiest.”
met de persoon in het portret. Ruth Nortan, de Ware Tijd (2005)
Een leven van tegenstrijdigheden, vernederingen en
Ferro ComunicazioneDesign nog veel meer. Op een gegeven moment raken de vertel-
ler en het leven van Capitein zodanig in elkaar verstren-
Foundation Art United Fátima Miranda Tim Crouch geld, dat de grenzen bijna niet te scheiden zijn. Het ver-
Russell Maliphant Company Russell Barr haal echter is heel duidelijk en de acteur Borreman heeft
Compagnie Marie Brassard mede vanwege zijn achtergrond een krachtig personage
Amal Kenawy Michel van der Aa - Barbara Hannigan Duda Paiva neergezet. ‘Prachtig acteerwerk, hij speelt de sterren
van de hemel’, waren enkele reacties van ooggetuigen.
Made in da Shade In dit stuk vertolkt Gustav Borreman de rol van Jakobus
Eliza Capitein, de ambitieuze zwarte dominee in Fort
Cultura Cultura migrazionidi paese in paese di corpo in corpo Elmina, Ghana, die zelf handelde in slaven. Verder de rol
Spettacolo - Turismo Spettacolo - Turismo van Petronilia, diens vrouw, een wees uit Nederland die
Cultura Cultura festival di teatro danza musica e oltre – 19° edizione M22001ila06sn5eootttteombrbere de dominee slechts kende van een portret.
Spettacolo - Turismo Spettacolo - Turismo Petronilia was in tegenstelling tot Jakobus zich bewust
INFO tel. 02.716791 / 02.26681166 www.elfo.org van de kleur van de zwarte dominee, maar hij wilde dat
niet accepteren.
FONDAZIONE CARIPLO Door de hand van Borreman in het kunstwerk dat als
decor dient en het verhaal over de kapitein krijgt het
geheel een diepere dimensie en krijgt de toneelbezoeker
de gelegenheid een kijkje te nemen in het leven van

Cultura Cultura
Spettacolo - Turismo Spettacolo - Turismo
Cultura Cultura
Spettacolo - Turismo Spettacolo - Turismo

48

De Schaduw van Goedheiligman

2008 ZET NAAST DE SINT MAAR EEN HET BESTE HULPJE VAN ZWARTE PIET IS GEVOELIGE
BLAUWE SMURF. VERDONK IS DE PIETENPOLITIE SNAAR
Krater Theater
“… Stel, zegt een zwarte man, stel dat alle “…Sinterklaastijd, en ja hoor: Zwarte Piet is “…De Rooij is vertrouwd met het onder-
Auteur: Mark Walraven Surinamers in Amsterdam op 5 december racisme. Dit gezeur speelt vooral Verdonk werp en kent de Nederlandse gevoelig-
hun schoolgaande kinderen thuishou- in de kaart, vindt Amil Ramdas. heid. ‘Twintig jaar geleden maakte ik
Concept & Regie: Felix de Rooy den: ‘Zou dat niet een heel duidelijk sig- Om de zoveel tijd komt theatermaker een tentoonstelling voor het Tropenmu-
naal zijn dat wij bij de sinterklaasviering Felix de Rooy met iets over het racisme seum over de beeldvorming van wit over
Affiche: Vincent Jong Tjien Fa geen Zwarte Piet meer willen?’ In het van blanken jegens zwarten. In de jaren zwart. Ik leidde de toenmalige minister
zaaltje in Amsterdam Zuid-Oost klinken tachtig maakte hij een hele tentoonstel- Hedy D’Ancona langs een reeks kwet-
Acteurs: Josee Klaase vele kreten van bijval. Het is een van de ling voor het Tropenmuseum, met als titel sende stereotypen uit het buitenland: de
vele heftige reacties op het toneelstuk ‘Wit over Zwart’. Amerikaanse Uncle Tom, de Franse nègre
Marcel Faber De schaduw van goedheiligman, dat Alle beelden die over zwarten bestonden banane, de Engelse gollywog.
gisteren in de Bijlmer in première is waren volgens hem racistisch, zelfs de De minister was bijna in tranen, maar
Shertise Solano gegaan. Sinterklaas mag dan heel oud verering van Ruud Gullit met zijn dread- toen we bij Zwarte Piet aankwamen, ver-
zijn, Zwarte Piet is een bedenksel van locks: ja hoor, racistisch…” strakte ze helemaal. Zwarte Piet maakte
Sinan Cihangir een onderwijzer in 1852. Piet is met zijn “… Nu, in de 21ste eeuw, is De Rooy nog deel uit van een onschuldig kinderfeest,
krompraat, olijke dansjes en luid beleden niet klaar met ons: we hebben nog altijd dat was van een andere orde.’
136 domheid een kind van het negentiende- Zwarte Piet! Dat Zwarte Piet hoort bij een De schaduw van Goedheiligman is geen
eeuwse racisme, zegt regisseur Felix de onbenullig volksfeest, niet erg verfijnd, verbeten productie geworden.
Rooy: ‘Zwarte Piet komt uit de tijd van niet bijster betekenisvol, nauwelijks his- Met veel vaart en humor wordt verteld
de slavernij.’ Tekstschrijver Mark Walra- torisch verantwoord is en altijd, altijd een over de oprichting van een vakbond voor
ven (Amsterdam, 1962) speelde vroeger uitgevonden traditie, dat deert hem niet. Zwarte Pieten, die eist dat de knecht van
zelf voor Zwarte Piet: ‘Later ben ik echt In de NRC-recensie van zijn sinter-klaas- Sinterklaas ook echt zwart moet zijn en
gaan nadenken. Ik vind nu: Zwarte Piet stukje zegt Felix de Rooy: dreigt met gewelddadige acties.
is racistisch.’ Dat is ook de conclusie van ‘Het is Obama gelukt, doordat de Ame- Het stuk is doorspekt met confronte-
het boordevolle theaterstuk. Een zwarte rikaanse bevolking besefte dat hij is ge- rende observaties: waarom zijn er zo
jongen begint de Eerste Echte Neder- boren uit een witte kut.’ Foei, De Rooy, veel Zwarte Pieten en zo weinig zwarte
landse Zwarte Pietenbond en wil dat denk om de manier die je zwarte moeder bestuurders in Nederland?
Zwarte Piet voortaan alleen nog maar je heeft geleerd. Maar misschien wind ik Of de vaststelling dat zwarten in Neder-
gespeeld wordt door mensen die ook me voor niemendal op: dat toneelstukje land eerst slaaf waren, daarna gastarbei-
echt zwart zijn: ‘Dat is ook goed voor de van Felix de Rooy (waar hij heus subsidie der en nu allochtoon…’
werkgelegenheid onder die bevolkings- voor zoekt, maar die niet krijgt, soms is er ‘…Wat de witte Nederlanders wordt ver-
groepen.’ Witte lobbygroepen verzetten gerechtigheid) past precies in het ordinaire weten, is het gebrek aan bereidheid om
zich heftig met een beroep op de tradi- populisme waar we aan ten ondergaan. te luisteren naar de klachten over Zwarte
tie. Maar, zo luidt de boodschap: ‘Niets is Het is voer voor Rita Verdonk, en dan denk Piet. Een bezoekster: ‘Kritiek op Zwarte
zo veranderlijk als de traditie.’ …” ik in een kwaadaardige bui: zou die Felix Piet wordt beschouwd als ondermijnend
‘… Daarom moeten we voorzichtig ope- de Rooy niet gewoon allang werken voor voor de Nederlandse identiteit. En die is
reren, zegt Priscilla Ramsahai van radio- Verdonk? Hij is voor haar een geschenk uit per definitie niet racistisch. Er is overal
zender Mosa FM: ‘Obama is ook president de hemel. Nu Kay van de Linde het veld van alles aan de hand, maar in Neder-
geworden doordat hij niet sprak over ras.’ heeft geruimd, is er een mooie plaats vrij- land gebeurt dat niet.’ Een bezoeker:
De Rooy antwoord: ‘het is Obama gelukt, gekomen voor De Rooy. Wie kan effectie- ‘Het witte publiek heeft geen benul van
doordat de Amerikaanse bevolking besefte ver de autochtonen in de probleemwijken de zwarte geschiedenis. Als Sint Nicolaas
dat hij is geboren uit een witte kut.’ zo op stang jagen dat ze massaal gaan zou worden bijgestaan door een gierige
Sinterklaas mag blijven, vindt De Rooy, stemmen op Rita Verdonk? jood, zou het land te klein zijn.’ …”
maar: ‘Voor Zwarte Piet nemen we een Goed zo, meneer De Rooy, maak van Trots Patrick Meershoek
blauwe smurf: die heeft geen ras.’ op Nederland de grootste partij. …” Het Parool (2008)
Karel Berkhout Anil Ramdas
NRC Handelsblad (2008) NRC Handelsblad (2008)

Sapeurs

2010

Prins Claus Fund & MAF Fashion Battle

Regie: Felix de Rooy

DJ: L’Afrique Som Système

VJ: Aineke

Presentatie: Guilly Koster

Licht & Geluid: MC Theater

Jury: Wilma Stoutenbeek,

Daniëlle Tamagni,

Anneke Beerkens,

Aziz Bekkaoui.

In het verlengde van de zomertentoonstelling ‘Gentlemen of
Bacongo’ in de Prins Claus Fonds Gallerie, vond op 15 juli 2010
in het MC Theater de Fashion Battle SAPEURS plaats.
De fashion battle gaf een podium aan internationale manne-
lijke en vrouwelijke Sapeurs. De Sapeurs, van origine uit Congo,
kwamen ook uit Suriname, Curaçao, Rwanda en Frankrijk.
Ze showden hun authentieke en unieke garderobes tijdens drie
catwalkrondes. De catwalkrondes waren geïnspireerd door de
achtereenvolgende thema’s: de Sapeur in het land van oor-
sprong, de Sapeur in Parijs en de Sapeur bij terugkomst in het
land van oorsprong. Een vakjury besloot Yanick Landu uit Con-
go/Parijs tot meest originele Sapeur uit te roepen.
Sapeurs zijn Dandy’s in de Congo die liever van de honger om-
komen, dan hun Europese couture kleding op te geven.
De innovatieve combinatie van kleuren en patronen in de
kleding van de Sapeurs, geeft de Europese couture een nieuwe
invulling door de Afrikaanse estethiek.
Zo combineert een Sapeur niet meer dan drie kleuren in een
outfit. Qua leeftijd, beroep, persoonlijkheid, smaak en looks
zijn de Sapeurs verschillend maar allen behoren tot de “Société
des Ambianceurs Personnes Elégants …”
Trouw (2010)



Film

Every Picture tells a Story 142
Apo-Clypse 144
Tur kos bon na New York 146
Desiree 148
Almacita di Desolato 150
Ava & Gabriel 154
Muhé Frida 158
Boy Ecury 160

139

Antillean Cinema in the Absence of Ruins: the Case of Felix de Rooy

Instead of searching for ruins as the visible emblems of Curacao as the landscape that continues to fire his imagina- ”Almacita, Soul of Desolato is an exploration of the
suffering, barbarism and cultural deracination, Antillean tion and in turn gives substance to his vision of a cinema ancient messiah myth through an epic narrative structure
cinema looks instead to the results of confrontation for with distinctive concerns. Those concerns are to do with in which de Rooy uses cinematic techniques that best serve
its subject matter. Written on the Antillean body is the the mixing of blood, sex, racial fusions, religions and An- the epic tale. Almacita, Soul of Desolato is set in Curacao
grammar of survival, adaptation and acculturation. And tillean mythologies. In a curious manner it appears at the turn of the century among an agrarian commu-
nowhere is this more visible than on soulscapes of the “in- that Western reason, framed as it is by Apollonian de- nity of former slaves in the village of Desolato, with the
ternal plantation.” It is an interior that is defined by racial sires and projection, capitulated to Dionysian drives and life of its inhabitants intertwined in magic, ritual, religion
phantoms, colonial fantasies and power relations framed excesses in the Antilles. The Antillean experience of iden- and self-sufficiency. With the ontological status of former
by the complexes of race, class, gender, and sexual orien- tity is probably symbolic of the struggles of Apollonian slaves the community has constructed a society far re-
tation. On the “inner plantation” one finds the monuments and Dionysian desire. It is the presence of Dionysian ele- moved from the racially codified existence of the “shons”
of language, cultural fusion, religion and mythology: the ments in the narrative construction of Almacita, Soul of - the white plantocratic class, their former masters.
essence and heartbeat of the Creole subject. Desolato that gives the film its epic dreamlike qualities as But with Alma Sola, patriarch of the “shons” and the per-
its protagonists ascend to an epiphanic resolution through sonification of evil, roaming the red earthen plains which
As I will demonstrate later in my reading of de Rooy’s resurrection. While in Ava & Gabriel it is the foregrounding circulate Desolato like a net, the people of Desolato for-
feature Ava & Gabriel it should be apparent how the film’s of sexuality, miscegenation and biblical messiah mythol- bid all contact with the “shons.” But Alma Sola’s identity
plot, narrative drives and characterizations are framed by ogy that produces the film’s climactic moment as Antillean goes further than a mere symbolic representation of evil.
Fanonian concepts of cultural location and identity. tragedy. His identity is defined in terms of fluidity and flows, and
In fact, the “internal plantation” is predominantly a Fano- invested with a Dionysian sexual personae, he is capable
nian space, in which there have been a number of experi- Creolization is therefore the grammar of brutality, mis- of psychosocial transformation: from male into female or
ments in literature and painting. Its presence has been felt cegenation, negotiation, racial fusion/exclusion, mimicry animal. With the capacity for assuming different identi-
in the fury and beauty of Walcott and Cesaire’s poetry, and parody. European, African and Amerindian cross-pol- ties, Alma Sola’s treachery is only revealed when the vigi-
in the passions and subliminal terrors of Wilfredo Lam”s linate, hybridity is born, a drama of Dionysian excess. It is lance of Desolato’s inhabitants is weakened. However, it is
paintings, in particular his 1945 masterpiece The Antil- this drama of encounters that de Rooy has often referred Alma Sola’s powers of self-transformation that makes him
lean Parade, and in ]ean Rhys’s literary masterpiece of the to as a “colonial orgasm” the recognition that the Antil- seductive and transgressive, this being the source of his
Creole imagination Wide Sargasso Sea. lean is a product of this orgasmic flow — the mixing of powers. I contend that Alma Sola’s display of transvestism
blood, language and culture. is a Dionysian identity trope that enables him to enter the
In de Rooy’s films the tragic and the mythological co-exist universe of female experience.
as optical devices through which the Antillean soul can be As an Antillean artist, de Rooy is himself a product of To embrace female personae is to pass through the dark
139 revealed as torn between reason and passion as it strug- this “colonial orgasm” and his films are emblematic of this tunnel and into the terrain of feminine sensibilities.
gles to ascend on a crest of power and excess. Driven by existential experience. In other words, de Rooy approxi- Here we have Alma Sola’s affirmation of his radical identi-
Dionysian concerns, de Rooy’s narratives are explorations mates C.L.R. James`s notion of the ideal artist: A supreme fication with the mother. One should also note that Alma
of the self, the body and the powers of transgression. Ra- artist exercises an influence on the national consciousness Sola also has a nomadic existence which is related to the
cial and sexual codes are subverted by the archetypal sta- which is incalculable. He is created by it but he himself mother-cult, the bearer of light.
tus of mythological tropes and legends. In deploying these illuminates and amplifies it, bringing the past up to date
devices, de Rooy achieves a complex recasting of Antillean and charting the future. Desolato’s spiritual guardian is the priestess/matriarch
identity: sexual, racial, historical. Identity is in freefall, no- Solem, a herbalist and a spiritual mediator. Solem has had
thing is fixed, everything is fluid and mercurial. These films As has already been noted, Almacita, Soul of Desolato is to sacrifice her fertility for the well being of Desolato.
are driven by cultural flows, they express Gilles Deleuzel’s the most dreamlike of his two films; it expresses most It is her transgression of this role that announces confu-
observation that: “Cinema considered as psychodynamics clearly Bergman’s insight that when “cinema is not docu- sion and chaos in Desolato. Forbidden from having
or spiritual automation is reflected in its own content, its ment, it is dream.” Its hermetic resonance is what makes relationships with men, Solem’s desire to experience the
themes, situations and characters. But the relationship is this film magical and revelatory. “mystery of physical love” provides Alma Sola with the
complicated, because this reflection gives way to opposi- opportunity to lead her into the theatre of physical
tions and inversion as well as to resolutions or reconcili- As Nietzsche suggests: “Nothing is more your own than ecstasy. While in search of food and herbs, Solem,
ations.” your dreams. Nothing more than your own work, content, accompanied by a young boy, Lucio, encounters a wound-
form, duration, performer, spectator - in these comedies ed man. Moved by a profound compassion, she hides him
As in his paintings and collages, Deleuze’s notion of spir- you are all of this yourself.” in a cave and nurses him, but in doing so Solem violates
itual automation finds an echo in de Rooy’s cinema, with the rules of Desolato. Seduced by the man who later dis-
appears, Solem is expelled

Antillean Cinema in the Absence of Ruins: the Case of Felix de Rooy

from Desolato when her pregnancy becomes known. de Rooy uses the painting of a Black Madonna as a pri- In the end the painter falls victim to the scandal that his 140
Her pregnancy is associated with evil forces. Again de mal scene of catharsis to deconstruct the insular decadent vision has fuelled. The moment he arrives he is warned by
Rooy returns to the tropes of nomadology, racial fusion morality of colonial settlers and hypocrisies of the church. the police chief Carlos Zarius: “We are easygoing people,
and “spiritual automation”. Solem is turned into the wan- The narrative hinges on a radical re-interpretation of Mr. Goedbloed, but if necessary we can be mean moth-
derer/nomad as she, Lucio and the newborn Almacita leave Christianity’s most enduring trope: the Immaculate Con- erfuckers.” In the resulting tragedy de Rooy weaves a
in search of Matriz di Piedat, the place of dwelling spirits. ception. It focuses on the myth of the Archangel Gabriel, complex machinery of Antillean characters to produce a
Solem’s journey becomes a quest for the light of the spirit who brings joyful tidings to the world, impregnates the Virgin portrait of Antillean existence that is both celebratory and
world, which will cleanse her and Almacita of the ravages Mary and then returns to the spiritual world through death. transgressive. But it is the characters’ Fanonian personae
of evil. But with Matriz di Peitat located in the region of It is de Rooy’s imaginative use of this myth that permeates that remain one of the film’s outstanding achievements.
Alma Sola, Solem’s efforts are threatened by sabotage. the film’s narrative composition and embellishes his charac- Initially, before her encounter with Gabriel, one imagines
Her struggles with Alma Sola result in the death of Almacita, ters with complex psychological dispositions. It is very much Ava to have an identical psycho racial existence as does
and it is Lucio who carries the body to Matriz di Piedat, where about what happens to people when the sacred is revital- the Antillean figure of Mayotte in Fanon’s seminal text
she is reborn into the world of ancestral spirits. ized and when the Antillean artist attempts to express in Black Skin, White Masks. Mayotte asks for nothing more
Almacita’s tragic death and rebirth becomes a kind of his painting the grammar of Creole existence. This dilem- than a piece of whiteness in her life.
consolation for Solem when she finally arrives in Matriz di ma is most clearly expressed when the painter Goedbloed
Piedat. Cleansed of evil forces, Solem and Lucio return to presents his sketch for the Madonna to his patrons, the Ava’s encounters with Gabriel, first as model and later as
Desolato. Eros, the life force, conquers the death instincts ecclesiastical order of the Catholic church and the island’s lover, represent catharsis; the origins of her later personal
and redemption is secured through rebirth. In some of the governor and his wife. Their reaction to the painting of transformation germinates in this encounter. It is a state-
film’s most intensely lyrical passages, the Dionysian vision a Black Madonna represents a series of splits, which is a ment about the powers of art to transform conceptions
is expressed in a ritual of song, dance, music, caves, and statement as much about race as it is about the modern- of self and personal location within the larger fabric of
the symbolic references to red earth. Existence becomes a ist movement in painting. The first reaction comes from cultural flows. Again, in an ensuing confrontation with her
ritual of worship to the powers of nature. Louise, the governor’s wife: “This really is most interesting mother, the smashing of her father’s photograph and her
Where Almacita, Soul of Desolato is an exploration of the Mr. Goedbloed. Eccentric. Those Antillean elements com- battles with Carlos Zarius’s family, these are instances of
legend, and the powers of religion and mythology, Ava bined with Western technique.” But the governor’s reaction is Ava struggling to cleanse herself of racial demons.
& Gabriel deploys one central semiotic regime through somewhat circumspect, when turning to Goedbloed he says: Without having to get stuck into micro analyses of charac-
which de Rooy examines artistic vision and the politics of “Technically not bad, but a Madonna against an Antillean ter psychology, my fundamental contention is that de Rooy’s
patronage, colonized and colonizer and the psychosocial background doesn’t seem historically correct.” complex study of racial psychosis, sexual personae and the
dynamics of sexuality. The narrative revolves around the From this difference of opinion the narrative unfolds from powers of artistic vision to provoke, scandalize and heal
ancient messiah myth and its archetypal status in Antil- one cathartic moment to the next. It is Gabriel’s (the racial lacerations are emerging as a central feature in An-
lean culture. I differ from those who claim that Ava & painter) vision of a Black Madonna for the Antilles that tillean cinema.
Gabriel is a historical drama set in an exotic location. precipitates character transformation, because his vision
That kind of textual reading serves only to imprison the of art with historical and racial relevance appears scan- Undoubtedly, these questions will remain a central feature
film into the madhouse of realism and historical determi- dalous to this Antillean community. The emotional and for epistemological and ontological inquiry. There is little
nacy. An alternative reading of this film would necessarily spiritual chaos that this causes is two-fold. First, Gabriel choice in the matter, for this is the Antillean`s cultural
have to exist outside of the formalist excesses of realism. is not a native of Curacao. His existence is nomadic; he is and historical inheritance. And as the literary giants of
As a product/construction of the Creole imagination, the from Suriname. He is an outsider and his presence signifies the “internal plantation” have done, Antillean filmmakers
film’s nomadic structure indicates an attempt to develop disorder. Second, he chooses a young local teacher, Ava will have to do likewise. The task is to continuously invent
a cinema free of boundaries, a cinema in which genre is Recordina, the Creole daughter of an Antillean mother and new Ways of addressing our existential states; like Fanon
made redundant and the Apollonian temple upon which Dutch father as his model for the painting of the Virgin has done in psychiatry and Walcott in poetry it is now the
genre is built crumbles. Mary. This symbiotic relationship is further problematized turn of filmmakers to achieve this in cinema.
But the film is also de Rooy’s most intensely Fanonian when Ava becomes sexually involved with Gabriel.
interrogation and dissection of the Creole psyche and he This has the effect of forcing her lover`s - the white police Reece Auguiste
does so through a series of interlocking narrative tropes: chief Carlos Zarius- disapproval to turn into fear (psycho-
religion, miscegenation, homo-erotica and cultural con- sexual anxieties), which will later result in violence against Abridged version
frontation. The film is set in 1948 colonial Curacao and both painter and model.
Cine-action

Radical Film Criticism and Theory ( no. 32 Fall 1993)



Every Picture tells a Story

1978 | Super 8 mm

Production Company: Metsch Media Productions TWEEDE PRODUCTIE METCH MEDIA:
“EVERY PICTURE TELLS A STORY”
Director: Rene Metsch / Felix de Rooy UITGEZONDEN VIA TELECURAÇAO

Screenplay: Felix de Rooy

Cinematographer: Mike Elias / Hendrik Jan van Heijningen

Photography: Carlos Tramm “… WILLEMSTAD – Nadat ongeveer een jaar geleden
de eerste produktie Letitia’s Day via TeleCuraçao werd
Editor: Rene Metsch / Mike Elias vertoond, is thans de tweede produktie van Metch Me-
dia gereed gekomen. Every Picture Tells a Story is de titel
Music: Lee Erwin van deze 20 minuten durende speelfilm. Het verhaal
handelt over de ambitieuze vrouw Dolores Lamar, die
Leading players: Rosemarie van Hoop, Cliff San a Jong, haar vriend – een kunstschilder — gebruikt om haar
intrede in de modewereld te doen, waarna aan haar
Erik van Dijk carrière als filmactrice op abrupte wijze een einde
komt.
Also with: Chris Engels, Hemert van Breda, René J. Metsch regisseerde deze film in samenwerking
met Felix de Rooy, die ook voor het scenario en de
Norman de Palm, Corrie van Heijningen spelregie zorgdroeg. Mike Elias nam het cineastenwerk
en de montage voor zijn rekening, terwijl Hendrik
and many others Jan van Heijningen de zuivere belichting van de film
hanteerde. Rosemarie van Hoop vertolkt de hoofdrol
Dolores Lamar, terwijl verschillende andere personen uit SPEELFILM VAN METSCH EN DE ROOY. 142
onze gemeenschap ook een rol vertolken. ‘EVERY PICTURE’ TOONT ONBARMHARTIGE
De Amerikaanse organist Lee Erwin verzorgde de mu- LIEFDE
ziek op authentieke wijze zoals dit geschiedde in de
jaren twintig. “… Die Story is heel zorgvuldig doordacht, en de ma-
Het concept van Every Picture Tells a Story is dan ook kers moeten er veel pret om gehad hebben. Dat stralen
gebaseerd op de klassieke stomme film …” de beelden ook uit. Technisch gezien haalt de film een
Beurs- en Nieuwsberichten (1978) ruime voldoende…”

“… Geslaagd, als men de dubbele bodems ziet.
Want wie analyseert, komt tot de conclusie dat Metsch
en De Rooy hún visie op de werkelijkheid geven.
Waar dat overkomt, is kunst gemaakt. Met en zonder
nostalgie, want EVERY PICTURE TELLS A STORY toont
hun liefde voor een aantal Curaçaose persoonlijkheden
onbarmhartig…”
B. Jos de Roo
Amigoe (1978)

Apo-clypse

1979 | Super 8 mm

Production Company: Cosmic Illusion Producions

Director / Producer: Felix de Rooy

Screenplay: Felix de Rooy

Production Design: Felix de Rooy

Poetry: Norman Ph. de Palm

Cinematographer: Mike Elias / Hendrik Jan van Heijningen

Editor: Felix de Rooy / Zina Ilya / Susan Jaspers

Music: Angel Salsbach / Edsel Provence

Leading Players: Norman de Palm, Diana Lebacs,

Marnel Bosma

Kas di Stranjo

Sombra di sonjo
derá den buki di mucha
dorna ku deseonan foi slá
krusifiká ku Santu klabu
den pechunan di Mama
ku secretamente den wiriwiri di oranan
ta kima pa Sagrado Kurasón.

Kasnan di papel a skirbi bofón
riba planta di mi man
mará na murajanan di ansia.
Mi historia ta papia di lejnan sacral
ku a dirti den porta di misa
sofoká den sensia.

Riba su tenchi borá mi lenga a dwal
y m’a kologá mi pikanan na su korono di sumpinja.
Pa un biaha so, primi su rosea foi garganta
y asina liberá mi sexó defamá
hoga den bendishon di su aliento todopoderoso.
M’a seka mi pikanan ku dons di kabei di mi orgáno
y mi kamisa manera Veronika m’a karga pa su heridanan
pa kurí y lubidá humanidad pa semper.

Norman Ph. de Palm (1979)

APO-CLYPSE, Kas di Stranjo het werk van Michelangelo in de Sixtijnse Kapel, waarin God Adam het van kennis, vol van cultuurkennis. Hij wil dit graag delen. Het is ook
leven geeft. In deze fantasie met zijn muze en haar minnaar vindt de tegelijkertijd zijn schreeuw naar de wereld. Naar alle kerkelijke verhalen
We zijn in 1979 als Felix de Rooy zijn eerste film naar een 8 mm film- dichter bevrediging. die ons worden voorgehouden. Wij moeten de christelijke mythologie
festival in Venezuela stuurt ter mededinging. Het juryrapport raadt de Hij masturbeert en daagt de christelijke normen van straf en verdoeme- niet letterlijk nemen, we moeten de poëtische symboliek leren te de-
filmmaker vervolgens aan in therapie te gaan bij een psychiater. nis uit onder de ogen van Santa Theresa in extase. coderen om onszelf te bevrijden. ‘Neem het verhaal van de onbevlekte
Fascinerend hoe deze film, waarvan de maker beweert dat de technische Bij het verlaten van de peesgelegenheid betaalt hij de hoerenmadam. ontvangenis niet letterlijk, het is een symbolische weergave’.
kwaliteit mager is, de kijker toch zo naar de strot kan grijpen. Een aflaat, de zonde afgekocht. Maria was een vrouw die onbevlekt was, in de betekenis van zonder
Welke confrontatie biedt deze film waardoor men een dergelijke reactie Het geeft maar even opluchting en snel is hij weer terug bij het zondige zonde. Niet in de betekenis van haar maagdelijkheid.
durft te formuleren. Inderdaad, je moet gek zijn om te durven de hei- verlangen. Het conflict is niet opgelost, het eeuwige zoeken blijft.
lige huisjes van christelijke mythologie aan te tasten. Dat durfde Felix En langzaam zien wij de dichter zijn geestelijk evenwicht verliezen. Het is goed te weten dat het moment waarop Felix de Rooy, in zijn vroe-
de Rooy met zijn film Apo-clyps, Kas di Stranjo. Deze film kan gezien Hij wordt door de vrouw, nu een sirene met harp, gelokt naar zijn diep- ge jeugd, besloot kunstenaar te worden na het zien van de Schreeuw
worden als sleutelfilm van het oeuvre van deze multi-getalenteerde ste verlangen. Hij stapt zijn onderbewuste in, komt de bron van zijn van Edvard Munch was, in een tentoonstelling op zijn geboorte eiland
kunstenaar. Door de verbeelding van zijn belangrijkste thema’s Eros & conflict tegen, daar waar godsdienst en seksualiteit in elkaar overlopen. Curaçao. In het werk van De Rooy, of het nu film, theater, beeldende
Thanatos, zien we de zelfdestructie van een kunstenaar die uiteindelijk Hij ziet Jezus aan het kruis hangen en terwijl hij in volle aanbidding kunst of poëzie is, schreeuwt hij ons toe om te zien. Te kijken in de
zijn conflicten, opgelopen in de vroege jeugd, niet kan oplossen. is verandert Jezus in het object van zijn verlangen, de begeerde man. eigen ziel. En als je zo toegeschreeuwd wordt door een kunstenaar, kun
Als hij zich overgeeft aan zijn poging om heel te zijn, een seksueel je wel beweren dat de kunstenaar naar de psychiater moet. Maar heb je
De protagonist, die door de acteur Norman de Palm op indringende wezen te zijn, wordt zijn innerlijk conflict slechts groter en de enige dan zelf de geopenbaarde werkelijkheid onder ogen willen zien?
wijze wordt neergezet, zit als dichter gekluisterd in een keurslijf van uitweg is dan om het object van zijn verlangen te doden.
saaiheid in een bureaucratisch bestaan. Hij probeert te ontsnappen Eros wordt vernietigd door Thanatos. Glenn Helberg - Psychiater
door zijn typemachine ook te gebruiken voor de intimiteit zijn crea- Dit leidt tot complete ontreddering. De dichter denkt te kunnen vluch-
tiviteit. Norman de Palm schrijft de poëzie voor het personage dat hij ten naar zijn ‘oude vertrouwde’ bestaan. Die realiteit bestaat echter niet Amsterdam (2012)
speelt. Dit gedicht onthult enerzijds de conflicten en verlangens van meer, de waanzin neemt het over.
het personage, anderzijds bepaalt het mede de narratieve vorm van de Op kantoor breekt hij ‘alles ‘af. Hij gooit zijn typemachine uit het raam. 144
film: “Mi historia ta papia di leinan sacral ku a dirti den porta di misa, Is dit zijn creatieve castratie, is hij nu bevrijd van zijn trauma’s of pleegt
sofoká den sensia.” hij zelfmoord?
De dichter is opgevoed in een godsvruchtig rooms-katholiek milieu Eros wordt uit het raam gegooid, blijft Thanatos dan over? Met die
waarin de symboliek niet ontbreekt en waar hem geleerd wordt moe- vragen blijft de kijker achter.
der Maria die onbevlekt ontvangen is, te eren. Hij leert dat seksualiteit
slechts een plek mag hebben als het de Heer dient. Zijn seksualiteit Met Apo-clypse, Kas di stranjo neemt Felix de Rooy, een kind van het
moet worden opgeofferd aan de regels van het geloof, tot hij ziet dat eiland Curaçao, een plaats in naast westerse kunstenaars die paralelle
zijn eigen vrome moeder vreemd gaat met de koordirigent van de kerk. thema’s uitwerkten. Peter Shaffer met Equus en Pier Paolo Pasolini in
Later ontdekken wij dat de koordirigent dit jongetje mogelijk niet ‘on- Theorema en Salò. Ook deze films brengen confronterende thema’s aan
bevlekt’ heeft gelaten. Met deze erfenis stapt hij de adolescentie en de orde en zijn zeker niet alleen met lof ontvangen.
volwassenheid in, waarin het hem niet lukt om zijn eigen onderdrukte Apo-clyps heeft nooit het oog van het grote publiek bereikt. In mijn
seksualiteit te integreren. Hij vraagt zich af wat zijn bestemming is, ogen, nu komt het woord echt van pas, zonde.
in de omarming van een vrouw of van een man? Is hij liever bruid of Felix de Rooy, tracht bespreekbaar te maken hoe menselijke erotische
bruidegom. De protagonist vertoeft in het huis van de vreemde – kas di driften in conflict komen met de christelijke en de sociale moraal.
stranjo. Zowel op zijn werk als in het sociale leven blijkt de dichter een De filmmaker oordeelt niet, hij openbaart slechts met voor die tijd vrij
buitenstaander te zijn, een toeschouwer. In een restaurant observeert confronterende beelden. Hierbij kan de kijker denken, waarom heeft de
hij een man die wellustig een stuk vlees eet en de associatie oproept dat westerse godsdienst, die diep verankerd is in de Caribische geest, het
hij een vagina verslind . Als de dichter aan zijn eigen maaltijd wil begin- meest elementaire in de mens trachten te onderdrukken? En wat blijft
nen, krijgt hij geen hap meer door zijn keel. Het is niet ‘zijn’ maaltijd. er over, een rudimentair leeg beleven van seksualiteit, waar veel ellende
Om bevrediging te vinden spoedt hij zich naar een bordeel. De vrouwe- uit voortkomt. Zoals misbruik, incest, verkrachting, tiener zwanger-
lijke vormen die hem worden opgedrongen, wijst hij af. Hij kiest ervoor schappen, etc.
om zich alleen in een kamertje omringd door christelijke beelden terug Als mens willen wij ons graag als hogere(genormeerde) seksuele wezens
te trekken en geeft zich over aan zijn erotische fantasieën. Met zijn zien, we gaan prat op het feit dat we geëvolueerd zijn, maar waar leidt
geïdealiseerde vrouw, zijn muze, beleeft hij de door de kerk toegestane deze spirituele kneveling toe?
intimiteit. ‘Als ik maar toe kan geven aan de heteroseksuele intimiteit,
kan ik misschien ook toegeven aan mijn diepere verlangens naar een Apo-Clypse is een volle film. Felix de Rooy schildert ons een werkelijk-
man’. De man, de vermoedde minnaar van de vrouw verschijnt in beeld. heid door een sterk gebruik van symboliek. Niets in zijn werk is toeval-
Het eerste intieme contact tussen de man en de dichter verwijst naar lig. Over elk detail is nagedacht. Zijn werk geeft zijn geest weer, vol



Tur kos bon na New York

1981 | 16 mm Documentary

Production Company: Cosmic Illusion Producions

Director: Felix de Rooy

Screenplay: Felix de Rooy / Norman de Palm

Production Design: Felix de Rooy
STICUSA
Producer:

Cinematographer: Karen Sloe

Choreography: Myrena Sint Jago

Editor: Felix de Rooy & Roberto Romano

Sound: Sylvie Thouard

Still Photography: Jon Davis

Leading players: Norman de Palm, Myrena Sint Jago

TUR KOS BON NA NEW YORK 146

“... Felix de Rooy die met een Sticusa-stagebeurs de filmopleiding
volgt aan de New York University maakt daar als studieproject
de ongeveer een half uur durende documentaire Tur Kos Bon Na
New York over leven en werk van twee andere Antilliaanse kunste-
naars in New York, de danseres-choreografe Myrena St. Jago en
de schrijver-performer Norman de Palm.
In de film die op 16 mm in kleur wordt opgenomen, wordt
getracht iets te laten zien van de invloed van New York op de
creativiteit van beiden in relatie tot hun culturele achtergrond:
de Nederlandse Antillen...”
Sticusa Journaal (1981)



Desiree

1984 | 16 mm Fiction

Production Company: Cosmic Illusion Producions

Director: Felix de Rooy

Producer: Norman de Palm

Screenplay: Norman de Palm

Cinematographer: Ernest Dickenson

Editors: Edgar Burcksen / Jacques Marcus

Sound: Gil Kraus / Anne Rodgers

Music: Ronald Snijders

Leading Players: Marian Rolle. Dan Strayhorn, Cynthia Belgrave,

Joanne Jacobson, Maxwell Glanville,

Askina Touree

DESIREE pregnant. Desiree loses her job, her man, her status begoochelingen van 148
as a True Confessor, and finally her mind. Marian Desiree te verbeelden.
“Desiree” is a film with a complicated international Rolle is extraordinary, managing a virtuoso per- Marian Rolle speelt ze, toneelvoorstelling, uitkomt op een bericht uit een
history. Writer and director come from Dutch formance full of deepfelt emotion. The only flaw net als in het theater New Yorkse krant over een moeder die haar baby ter
islands in the Caribbean. Norman de Palm is a writ- is a certain theatricality, more due, probably, to op een huiveringwek- zuivering van de duivel in de oven stopte. Desiree
er, an actor and a Ph.D. in clinical psychology. Felix writing and direction than to the actress. kende manier. Wel zijn en haar baby zijn daarmee het slachtoffer gewor-
de Rooy is a legit and film director, actor, painter “Desiree” never quite becomes cinema, but re- nu de herinneringen den van egoïsme, hypocrisie en van de commercials
and art teacher. mains somewhat stagy, one or two cinematic se- van Desiree aan haar van de geloofs- en zeeppoederindustrie.
De Palm saw a news story that on New Year’s Eve quences notwithstanding. The other performances verstikkend domine- Het klinkt merkwaardiger dan het is. Ga maar kij-
1980, in New York, a black woman burned her child are good, but not in the Marian Rolle class. Good rende moeder, haar ken. De film is opgenomen in New York en Engels
in her oven in order to exorcise an “evil force” in tunes include vocals and arrangements by Rolle. niet minder rampza- gesproken. Toch betreft het een Nederlandse pro-
the baby. The Palm’s film is based on his own play Edgar Burcksen’s editing is outstanding, other lige geestelijke ‘helper’ duktie, vanuit financieringsoogpunt en omdat de
about this incident. technical credits okay...” en haar begripvolle makers Nederlanders zijn: Felix de Rooy werd ge-
A Dutch film, set and shot in New York, with Wall, Variety (1984) maar machteloze man boren op Curaçao, Norman Ph. de Palm op Aruba.
American actors, in English, “Desiree” should be geënscèneerd. Maar daarvoor is Desiree nu ook Maar niet alleen vanwege deze gegevens is
of interest mainly for black audiences. During per- DESIREE: HUIVERINGWEKKENDE een film. En het is een in alle opzichten ijzersterke Desiree een film van internationale allure.”
formance in an Amsterdam theater the blacks in MONOLOOG INTEGER VERFILMD film, waarin de essentie van de monoloog niets aan RvR, Provinciale Gelderse en Nijmeegse Courant
the audience reacted passionately to the happen- zeggingskracht ingeboet heeft. Desiree is volledig (1984)
ings on the screen. “Twee jaar geleden (29 oktober 1982) schreef ik weggezonken in waanzin. Ze praat tegen een kar-
Desiree (Marian Rolle) carries a carton around with een recensie over de door Marian Rolle in de regie tonnen doos, waarin ze haar baby Joycie waant en
her in which she imagines is her baby. She talks to van Felix de Rooy schitterend gespeelde toneel- vanuit dat gekeuvel wordt ze steeds weggeslingerd
it, feeds it, dresses and undresses it,. Flashbacks monoloog Desiree van Norman Ph. de Palm, dat naar haar jeugd en haar meer recente verleden,
tell her history. Father disappeared, the domineer- ik mijn bedenkingen had tegen de toen op handen waarin ze haar moeder, haar baantje, haar vriend
ing mother gets the money to bring up her daugh- zijnde verfilming van dit werk. Het verbijsterende en uiteindelijk ook haar dochtertje verloor.
ter from an stuk over een jonge, fataal vereenzaamde moe- Een religieuze obsessie, intact gehouden door een
ever-changing chain of “uncles”. After mother’s der in een krottenwijk zou wel eens te veel horror of ander eng kerkgenootschap, loopt als een rode
death, Desiree comes under the influence of the kunnen worden en het volledig visualiseren van draad door de herinneringen. Ze heeft altijd in een
sect of the True Confessors of Father Siego. The de hallucinaties van de titelfiguur zou het accent grotere waarde dan het leven geloofd en argwaan
sect has strange rules, for instance, no drinking of op haar noodlot, haar feitelijke leven, teloor kun- of zelfs angst gekoesterd tegen al het reële, dat een
milk, and sex only with other True Confessors. nen doen gaan. De film is er nu en ik vraag me af mens verlangen kan. Stukje bij beetje wordt duide-
Desiree falls in love with the doorman of a chic hoe ik De Palm (producent) en De Rooy destijds zo lijk wat Desiree in haar ontoerekeningsvatbaarheid
apartment house where she cleans for a rich white heb kunnen onderschatten. Ze hebben zich geen gedaan heeft, waarmee de film, zoals destijds de
woman. The woman sees to it that Freddy, the moment laten verleiden de afschrikwekkende zins-
doorman, loses his job when Desiree becomes

2

1 Poster design Nando Faneyter 2 Storyboards Felix de Rooy
1985
Oil on Canvas

1