รายงาน UNDP

รายงานฉบับสมบูรณ์ โครงการพัฒนาเมืองคาร์บอนต่ำผ่านระบบการจัดการเมืองอย่างยั่งยืน กุมภาพันธ์ 2564 1

รายงานฉบับสมบูรณ์ โครงการพัฒนาเมืองคาร์บอนต่ำผ่านระบบการจัดการเมืองอย่างยั่งยืน กุมภาพันธ์ 2564 ก สาส์นจากเทศบาลนครขอนแก่น ในนามของเทศบาลนครขอนแก่น ข้าพเจ้าใคร่ขอขอบคุณ โครงการพัฒนาแห่งสหประชาชาติ (UNDP) และองค์การบริหารจัดการก๊าซเรือนกระจก (องค์การมหาชน) หรือ อบก. และกองทุนสิ่งแวดล้อมโลก (GEF) ในการสนับสนุนเทศบาลนครขอนแก่นเป็น 1 ใน 4 ของเมืองนำร่อง ในการดำเนินโครงการสาธิตเมืองคาร์บอน ต่ำ ผ่านระบบการพัฒนาเมืองอย่างยั่งยืน นับตั้งแต่ปีพ.ศ. 2560 ถึง 2564 ซึ่งเทศบาลนครขอนแก่นได้ร่วมกับ ภาคีเครือข่ายในจังหวัดขอนแก่น ทั้งภาครัฐ ภาคเอกชน สถาบันการศึกษา และภาคประชาชน ขับเคลื่อนให้ เกิดการบูรณาการกับแผนพัฒนาเทศบาลขอนแก่น ส่งผลให้บรรลุเป้าหมายปริมาณก๊าซเรือนกระจก ที่เทศบาล นครขอนแก ่นได้รับ รวมทั้งโครงการฯ ได้ให้ข้อเสนอแนะเชิงนโยบาย ที ่สามารถนำสู ่การปฏิบัติอย ่างเป็น รูปธรรม ในการดำเนินการต่อไป ซึ่งไม่เพียงจะช่วยลดปริมาณการปล่อยก๊าซเรือนกระจกได้เท่านั้น แต่สิ่งสำคัญ คือ การสนับสนุนส่งเสริมให้บรรลุการพัฒนาที่ยั่งยืน (SDGs) ซึ่งเป็นเป้าหมายระดับสากล อีกทั้งยังเป็นไปตาม เจตนารมณ์ของรัฐธรรมนูญ แห่งราชอาณาจักรไทย ฉบับปีพุทธศักราช 2560 ในมาตรา 250 ที่ระบุไว้ส่วนหนึ่ง ว่า “ท้องถิ่นดำเนินการจัดทำบริการสาธารณะ เพื่อประโยชน์สุขของประชาชนด้วยหลักการพัฒนาที่ยั่งยืน” ข้าพเจ้าเชื่อมั่นว่า เรื่องราวความสำเร็จดังกล่าวที่เกิดขึ้น ที่สะท้อนให้เห็นถึง “พลังทวีคูณ” ของการ ประสานความร่วมมือ จากภาคส่วนต่างๆ จะสามารถพร้อมรับการเปลี่ยนแปลง ในยุคของความปั่นป่วนได้ อย่างมั่นคงตลอดไป ธีระศักดิ์ ฑีฆายุพันธ์ นายกเทศมนตรีนครขอนแก่น มีนาคม 2563

รายงานฉบับสมบูรณ์ โครงการพัฒนาเมืองคาร์บอนต่ำผ่านระบบการจัดการเมืองอย่างยั่งยืน กุมภาพันธ์ 2564 ข ที่ปรึกษาโครงการ กิตติกรรมประกาศ “เมื่อเราเป็นส่วนหนึ่งของโลก โลกเป็นส่วนหนึ่งของเรา อะไรที่เกิดขึ้นบนโลกใบนี้ย่อมส่งผลต่อพวก เราทุกคน ในทำนองเดียวกัน อะไรที่เราทำ ย่อมส่งผลต่อโลก ไม่วันนี้ก็วันหน้า เพราะไม่มีอะไรในโลกนี้เป็น อิสระจากกัน ทุกผู้ทุกคน ทุกองค์กรย่อมมีส่วนสำคัญ ที่จะส่งเสริมสนับสนุนซึ่งกันและกัน และนำไปสู่พลัง ทวีคูณที่ยั่งยืนทางการพัฒนาได้อย่างแท้จริง” ความสัมพันธ์เชิงระบบที ่เกิดขึ้นนี้ได้ถูกนำมาใช้เป็นฐานคิดสำคัญในการออกแบบ การดำเนิน “โครงการพัฒนาเมืองคาร์บอนต่ำ ผ่านระบบการจัดการเมืองอย่างยั่งยืน ของเทศบาลนครขอนแก่น” เพื่อให้ บรรลุเป้าหมายของการมีส่วนช่วยลดปริมาณก๊าซเรือนกระจกได้98,458.21 ตันคาร์บอนไดออกไซด์เทียบเท่า ในช่วง ปีพ.ศ. 2560-2564 และที่สำคัญหากทุกโครงการดำเนินการได้ตามวัตถุประสงค์ที่ตั้งไว้ จะสามารถลด ปริมาณการปล่อยก๊าซเรือนกระจกได้สูงถึง 415,883.00 ตันคาร์บอนไดออกไซด์เทียบเท่า ความสำเร็จดังกล่าวนี้ จะเกิดขึ้นไม่ได้ หากเทศบาลนครขอนแก่นไม่ได้รับการสนับสนุนจากองค์การ บริหารก๊าซเรือนกระจก (องค์การมหาชน) หรือ อบก. (TGO) โครงการพัฒนาแห ่งสหประชาชาติ ประจำประเทศไทย หรือ United Nations Development Programme (UNDP) กองทุนสิ ่งแวดล้อมโลก (GEF) ที่ให้การสนับสนุนงบประมาณในการดำเนินโครงการ รวมถึงองค์กรต่างๆอันได้แก่ เทศบาลเมืองศิลา เทศบาลเมืองเมืองเก่า เทศบาลตำบลสำราญ และเทศบาลตำบลท่าพระ ที่ได้ร่วมสร้างปรากฏการณ์ใหม่ให้กับ ประเทศไทย ในการจัดตั้งบริษัท ขอนแก ่น ทรานซิท ซิสเต็ม จำกัด (KKTS) วิสาหกิจของ 5 เทศบาล มหาวิทยาลัยขอนแก่น ในการสร้างองค์ความรู้ที่ได้จากการศึกษาวิจัย เพื่อสร้างความมั่นใจในการตัดสินใจ กำหนดและออกแบบโครงการ/กิจกรรม บริษัท ขอนแก่นพัฒนาเมือง (KKTT) ที่นำสิ่งดีๆ สู่จังหวัดขอนแก่น ขอบคุณหอการค้าและสภาอุตสาหกรรมจังหวัดขอนแก่น องค์การบริหารส่วนจังหวัดขอนแก่น มูลนิธิขอนแก่น ทศวรรษ องค์กรชุมชน สำนักงานพัฒนาเศรษฐกิจดิจิทัล (DEPA) สำนักงานจังหวัดขอนแก่น หน่วยบริหาร ราชการส่วนภูมิภาคทุกหน่วยในจังหวัดขอนแก่น สภาเมืองขอนแก่น วิทยาลัยการปกครองท้องถิ่น ทำหน้าที่ เป็นผู้บริหารโครงการและรวบรวมองค์ความรู้ที่เกิดขึ้น เพื่อถ่ายทอดให้คนรุ่นหลังได้เรียนรู้ ขอบคุณคณะทำงานโครงการ คนขอนแก่นหัวใจไร้มลพิษ หรือคณะทำงาน ขอนแก่นเมืองคาร์บอนต่ำ ที่ทำให้พลเมืองขอนแก่นได้ฝังลึกในเรื่องนี้ ขอบคุณ ดร. อมรวรรณ เรศานนท์ผู้จัดการโครงการพัฒนาแห่ง สหประชาชาติและทีมงาน ที่ได้ให้ความเอาใจใส่ กำกับ และติดตามเพื่อการสนับสนุนส่งเสริม ทั้งทางด้าน วิชาการ ด้านกำลังใจ ด้านการประสานงาน เพื ่อทำให้โครงการนี้บรรลุเป้าหมายที ่ได้ตั้งไว้ขอบคุณ คุณทัศนัย ประจวบมอญ ผู้อำนวยการส่วนส่งเสริมสาธารณสุขและสิ่งแวดล้อม และคุณศิรินารถ เทียมไธสง นักวิชาการสุขาภิบาล สำนักการสาธารณสุขและสิ่งแวดล้อม เทศบาลนครขอนแก่น ในความทุ่มเท เหนือสิ่งอื่นใด โครงการนี้ จะสำเร็จไม่ได้ หากปราศจากพลังเข้มแข็งของพลเมืองขอนแก่น ที่เป็น ผู้ตื่นรู้ทุกผู้ทุกคน ที่ร่วมกันขับเคลื่อนและมีส่วนร่วมในการคิด การทำ การติดตามและประเมินผล ทั้งหมดนี้ ตอกย้ำให้เห็นว่า “การมีส่วนร่วม การมีความสามัคคี คือสินทรัพย์ที่สำคัญของคนขอนแก่น” รศ.ดร.ศุภวัฒนากร วงศ์ธนวสุ

รายงานฉบับสมบูรณ์ โครงการพัฒนาเมืองคาร์บอนต่ำผ่านระบบการจัดการเมืองอย่างยั่งยืน กุมภาพันธ์ 2564 ค คำนำ รายงานฉบับนี้ จัดทำขึ้นเพื่อนำเสนอผลการดำเนิน “โครงการพัฒนาเมืองคาร์บอนต่ำผ่านระบบการ จัดการเมืองอย ่ างยั ่งยืน (Achieving Low Carbon Growth in Cities through Sustainable Urban Systems Management in Thailand)” ที่ดำเนินการ ณ เทศบาลนครขอนแก่น วัตถุประสงค์ของโครงการ คือ ส่งเสริมและพัฒนาเทศบาลนครขอนแก่นสู่การเป็นเมืองคาร์บอนต่ำ โดยโครงการได้ทำการประเมินข้อมูล ปริมาณก๊าซเรือนกระจก ของเทศบาลนครขอนแก่น ในปี พ.ศ. 2556-2560 และคาดการณ์ปริมาณก๊าซเรือน กระจกในอนาคต ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2560-2573 รวมถึงดำเนินกระบวนการมีส่วนร่วมระหว่างโครงการ เทศบาล และภาคส่วนต่างๆ ของเทศบาลนครขอนแก่น เพื่อกำหนดมาตรการคาร์บอนต่ำ จำนวน 16 มาตรการ โครงการคาร์บอนต ่ำสาธิตของเทศบาลนครขอนแก ่น มีการดำเนินการทั้งหมด 6 โครงการ (5 โครงการ และ 1 การศึกษา) ผ่านกระบวนการหารือและสร้างปฏิสัมพันธ์ร่วมกับทุกภาคส่วน ได้แก่ เทศบาล ภาคธุรกิจเอกชน และภาคประชาชน เพื ่อให้รับทราบถึงข้อกังวลด้านสิ ่งแวดล้อมของเมือง และเป็นการ ตัดสินใจที่มาจากความต้องการของท้องถิ่นอย่างแท้จริง จนนำไปสู่โครงการคาร์บอนต่ำสาธิตที่มุ่งเน้นการ จัดการขยะทั้งต้นน้ำ กลางน้ำ และปลายน้ำ การหันมาใช้พลังงานสะอาด พลังงานทางเลือก การผลิตไฟฟ้าจาก พลังงานขยะ และการจัดการระบบขนส่งมวลชนสาธารณะ การดำเนินโครงการนี้ ยังก่อให้เกิดแรงบันดาลใจ ต่างๆ ในด้านของความตระหนักและตื่นรู้เกี่ยวกับผลกระทบด้านสิ่งแวดล้อม จากการสนับสนุนหลักการจาก องค์การบริหารก๊าซเรือนกระจก (องค์การมหาชน) หรือ อบก. (TGO) โครงการพัฒนาแห่งสหประชาชาติหรือ United Nations Development Programme (UNDP) โครงการจึงสามารถจัดหาสนับสนุนเครื่องจักร และ อุปกรณ์สำหรับบริหารจัดการขยะ รวมไปถึงการศึกษาพัฒนาองค์ความรู้ให้แก่หลายภาคส่วนของเทศบาลนคร ขอนแก่น ให้มีศักยภาพเพียงพอ เพื่อให้สามารถรับมือกับสถานการณ์ที่อาจเกิดขึ้นในอนาคต การดำเนินโครงการมีความสอดคล้องกับแนวทางพัฒนาเมืองของเทศบาล ที่จะส่งเสริมให้เทศบาล นครขอนแก่นเป็นเมืองคาร์บอนต่ำในอนาคต หนุนเสริมให้บรรลุเป้าหมายการพัฒนาอย่างยั่งยืน (SDG Goals) ในมิติต ่าง ๆ ถึง 14 มิติรวมถึงมีส ่วนช ่วยสนับสนุนเป้าหมายการลดก๊าซเรือนกระจกของประเทศ NDC (Nationally Determined Contribution) โดยมีแผนการพัฒนาเมืองเพื่อมุ่งสู่การเป็นเทศบาลนครขอนแก่น อัจฉริยะ พร้อมนำไปสู่การเป็น “นครสีเขียวและมลภาวะต่ำ (Low carbon city)” คณะผู้จัดทำ 2564

รายงานฉบับสมบูรณ์ โครงการพัฒนาเมืองคาร์บอนต่ำผ่านระบบการจัดการเมืองอย่างยั่งยืน กุมภาพันธ์ 2564 ง บทสรุปผู้บริหาร โครงการพัฒนาเมืองคาร์บอนต่ำ ผ่านระบบการจัดการเมืองอย่างยั่งยืน ที่ดำเนินการ ณ เทศบาลนคร ขอนแก ่น ภายใต้การสนับสนุนของกองทุนสิ ่งแวดล้อมโลก (GEF) ผ ่านการดำเนินงานโดยองค์การบริหาร จัดการก๊าซเรือนกระจก (องค์การมหาชน) ร ่วมกับโครงการพัฒนาแห ่งสหประชาชาติ (UNDP) และมี วิทยาลัยการปกครองท้องถิ่น มหาวิทยาลัยขอนแก่น เป็นที่ปรึกษาโครงการ โดยมีระยะเวลาในการดำเนิน โครงการระหว่างเดือน เมษายน 2560 - กรกฎาคม 2564 ได้มีการดำเนินการใน 2 เรื่องหลักคือ 1) การจัดทำ ข้อมูลปริมาณก๊าซเรือนกระจกของเมือง และพัฒนายุทธศาสตร์การพัฒนาเมืองคาร์บอนต่ำ/มาตรการลดการ ปล ่อยก๊าซเรือนกระจก ภายใต้มาตรฐานที ่ยอมรับและปฏิบัติในระดับสากล และ 2) การพัฒนาโครงการ คาร์บอนต ่ำสาธิต (จำนวน 5 โครงการ 1 การศึกษา) ที ่มีเป้าหมายลดปริมาณขยะมูลฝอย การลดการใช้ พลังงาน การพัฒนาระบบขนส่งสาธารณะ ซึ่งเชื่อมโยงกับการลดก๊าซเรือนกระจกของเมือง จากผลสัมฤทธิ์ของโครงการ ได้มีการถอดบทเรียนและพิจารณาปัจจัยต ่างๆ ที ่ส ่งผลให้ประสบ ความสำเร็จ การจัดฝึกอบรม การพัฒนาข้อเสนอแนะเชิงนโยบาย และการเชื่อมโยงกับเป้าหมายการพัฒนาที่ ยั่งยืน (SDGs) โดยมีบทสรุปดังต่อไปนี้ 1) การจัดทำข้อมูลปริมาณก๊าซเรือนกระจกของเมือง (CCF) และพัฒนายุทธศาสตร์การพัฒนา เมืองคาร์บอนต่ำ การพัฒนาและการเจริญเติบโตของเทศบาลขอนแก่น ไม่เพียงแต่เป็นการเจริญเติบโตในด้านประชากร เศรษฐกิจ การศึกษา และทางการแพทย์เพียงเท่านั้น การคมนาคมขนส่งรวมถึงความต้องการใช้พลังงาน ก็มาก ขึ้นเช่นกัน จากการคาดการณ์การปลดปล่อยก๊าซเรือนกระจกของเทศบาลนครขอนแก่น พบว่า ในอนาคตอัน ใกล้ หากเรายังไม ่ริเริ ่มดำเนินการอะไรเลย เทศบาลนครขอนแก ่น จะมีการปล ่อยก๊าซเรือนกระจกถึง 644,475.58 ตันคาร์บอนไดออกไซด์เทียบเท่า ในปี พ.ศ. 2573 (จากปี พ.ศ. 2560 มีการปล่อย 413,480.28 ตันคาร์บอนไดออกไซด์เทียบเท่า) (รูปที่ 1) ดังนั้น การริเริ่มดำเนินโครงการ เพื่อทำการลดการปล่อยก๊าซเรือน กระจก จึงมีความจำเป็นอย่างมาก ในเทศบาลขอนแก่น รูปที่ 1การคาดการณ์ปริมาณการปล่อยก๊าซเรือนกระจกในปี พ.ศ. 2573 ที่มา: ข้อมูลปริมาณก๊าซเรือนกระจกระดับเมือง (City Carbon Footprint: CCF) เทศบาลนครขอนแก่น (2562) - 100,000 200,000 300,000 400,000 500,000 600,000 700,000 2556 2557 2558 2559 2560 2561 2562 2563 2564 2565 2566 2567 2568 2569 2570 2571 2572 2573 ปริมาณการปล่อยก๊าซเรือนกระจก (tCO2eq) ปี (พ.ศ.) กลุ่มการเกษตร ป่าไม้ และการใช้ประโยชน์ที่ดิน (AFOLU) กลุ่มกระบวนการอุตสาหกรรมและการใช้ผลิตภัณฑ์ (IPPU) กลุ่มการจัดการของเสีย กลุ่มขนส่ง กลุ่มเผาไหม้อยู่กับที่ 382,575 413,480 534,282 644,475

รายงานฉบับสมบูรณ์ โครงการพัฒนาเมืองคาร์บอนต่ำผ่านระบบการจัดการเมืองอย่างยั่งยืน กุมภาพันธ์ 2564 จ การจัดทำยุทธศาสตร์การพัฒนาเมืองคาร์บอนต่ำ (Low Emission Development Strategy: LEDS) ของเทศบาลนครขอนแก ่น เป็นการศึกษาถึงรายละเอียดมาตรการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกของเมือง ขั้นตอนการพัฒนายุทธศาสตร์ฯ ได้ใช้คู่มือยุทธศาสตร์การพัฒนาเมืองคาร์บอนต่ำ หรือ How-to Guide: Lowemission Development Strategies and Nationally Appropriate Mitigation Actions: Eastern Europe and CIS ที่ได้รับการพัฒนาโดยโครงการพัฒนาแห่งสหประชาชาติ (UNDP) ในปี 2553 ซึ่งเป็นคู่มือที่ มีมาตรฐานในระดับสากล สามารถระบุมาตรการ ได้ทั้งหมด 16 มาตรการ และแบ่งชนิดมาตรการได้เป็น 3 ระยะ ประกอบด้วย ระยะสั้น (ดำเนินมาตรการลดปริมาณก๊าซเรือนกระจกภายในปีพ.ศ. 2562 -2565) ระยะ กลาง (ดำเนินมาตรการลดปริมาณก๊าซเรือนกระจกภายในปีพ.ศ. 2566 – 2568) และระยะยาว (ดำเนิน มาตรการลดปริมาณก๊าซเรือนกระจกภายในปีพ.ศ. 2569 – 2573) โดยแต่ละมาตรการ สามารถดำเนินการ และสามารถลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก ได้ดังตารางที่ 1 และ 2 ตารางที่ 1 ปริมาณการลดก๊าซเรือนกระจกของแต่ละมาตรการตามแผน LEDS กลุ่มมาตรการ จำนวนมาตรการที่ดำเนินการ ปริมาณ GHG ที่คาดว่าจะลดได้ (tCO2eq) ระยะสั้น (พ.ศ.2563–2565) ระยะกลาง (พ.ศ.2566–2568) ระยะยาว (พ.ศ.2569–2573) กลุ่มการเพิ่มประสิทธิภาพ การใช้พลังงาน (EE) 2 1 - 42,695.36 กลุ่มการพัฒนาพลังงานทดแทน (AE) 3 - - 57,756.00 กลุ่มการจัดการของเสีย (WM) 3 - - 20,468.12 กลุ่มการขนส่งและคมนาคม (TM) 3 1 2 59,955.57 กลุ่มการจัดการป่าไม้พื้นที่สีเขียว และการเกษตร (FOR/AGR) 1 - - 1,452.00 รวม 16 182,327.05 ที่มา: รายงานกลยุทธ์การพัฒนาเมืองคาร์บอนต่ำเชิงบูรณาการ (2563) ตารางที่ 2 สรุปมาตรการคาร์บอนต่ำในระยะสั้น-กลาง-ยาว มาตรการตามแผน LEDS ระยะสั้น (พ.ศ.2563–2565) ระยะกลาง (พ.ศ.2566–2568) ระยะยาว (พ.ศ.2569–2573) กลุ่มการเพิ่มประสิทธิภาพการใช้พลังงาน (EE) • การสนับสนุนการปรับเปลี่ยนหลอด LED • การปรับเปลี่ยนอุปกรณ์ไฟฟ้าแสงสว่าง ทางสาธารณะแบบประหยัดพลังงาน • มาตรการส่งเสริมความร่วมมือกับ ภาคเอกชนและภาคีเครือข่าย เพื่อดำเนิน มาตรการเพิ่มประสิทธิภาพการใช้ พลังงาน - กลุ่มการพัฒนาพลังงานทดแทน (AE) • โครงการไฟสาธารณะพลังงาน แสงอาทิตย์ (Solar Cell) • โครงการผลิตไบโอดีเซล • การผลิตพลังงานไฟฟ้าจากพลังงาน แสงอาทิตย์เพื่อใช้เอง - - กลุ่มการจัดการของเสีย (WM) • การจัดตั้งศูนย์คัดแยกขยะมูลฝอยและ ผลิตสารปรับปรุงดิน • การรณรงค์การลดขยะอินทรีย์โดยการ หมักในครัวเรือน • การรณรงค์การคัดแยกขยะโดยหลัก 3R - -

รายงานฉบับสมบูรณ์ โครงการพัฒนาเมืองคาร์บอนต่ำผ่านระบบการจัดการเมืองอย่างยั่งยืน กุมภาพันธ์ 2564 ฉ มาตรการตามแผน LEDS ระยะสั้น (พ.ศ.2563–2565) ระยะกลาง (พ.ศ.2566–2568) ระยะยาว (พ.ศ.2569–2573) กลุ่มการขนส่งและคมนาคม (TM) • การสนับสนุน/สร้างแรงจูงใจในการ ใช้ไบโอดีเซลสำหรับยานพาหนะ • การสนับสนุน/สร้างแรงจูงใจในการใช้ แก๊สโซฮอล์สำหรับยานพาหนะ • การจัดตั้งระบบขนส่งสาธารณะระบบ ราง (LRT) • การส่งเสริมการเดินเท้าและจักรยานใน เทศบาล • ส่งเสริมการใช้รถไฟฟ้าส่วนบุคคล (EV car) • การใช้รถขนส่งมวลชนสาธารณะ พลังงานไฟฟ้า (ทุกชนิด) กลุ่มการจัดการป่าไม้ พื้นที่สีเขียว และการเกษตร (FOR/AGR) • การเพิ่มพื้นที่สีเขียว ไม้แนวดิ่ง และพืช ยึดติด (เช่น กล้วยไม้) ในพื้นที่เขต เทศบาล - - ที่มา: รายงานกลยุทธ์การพัฒนาเมืองคาร์บอนต่ำเชิงบูรณาการ (2563) 2) การพัฒนาโครงการคาร์บอนต่ำสาธิต จากเป้าหมายที่ตั้งไว้ เทศบาลนครขอนแก่น ได้ทำการดำเนินโครงการฯ ภายใต้ความร่วมมือจากหลาย ภาคส่วน และที่สำคัญของการดำเนินการ คือ การดำเนินการควบคู่ไปกับแผนพัฒนาเทศบาลนครขอนแก่น 5 ปี(พ.ศ. 2561-2565) ซึ ่งมีวิสัยทัศน์ “พัฒนาเมืองสู ่สากล สร้างสังคมแห ่งความสุข” มุ ่งพัฒนาท้องถิ ่นให้ ประชาชนมีความเป็นอยู่ที่ดีขึ้นแก่ประชาชน และยุทธศาสตร์การพัฒนาเมืองคาร์บอนต ่ำ (Low Emission Development Strategy: LEDS) ของเทศบาลนครขอนแก ่น ส ่งผลให้การดำเนินโครงการสาธิต ได้ถูก ดำเนินการในด้านต่างๆ ประกอบไปด้วย การจัดการขยะทั้งต้นน้ำ กลางน้ำ และปลายน้ำ การหันมาใช้พลังงาน สะอาด พลังงานทางเลือก การผลิตไฟฟ้าจากพลังงานขยะ และการจัดการระบบขนส่งมวลชนสาธารณะ ได้ผล การดำเนินโครงการตลอดโครงการ (จนถึง กรกฎาคม 2564) โดยมีโครงการ อันได้แก่ 1) โครงการการคัดแยก ขยะรีไซเคิล เทศบาลนครขอนแก่น 2) ศูนย์การเรียนรู้การจัดการขยะอินทรีย์ด้วยวิถีพอเพียง เทศบาลนคร ขอนแก่น 3) โครงการติดตั้ง Solar Rooftop อาคารตลาดสดเทศบาล1 4) โครงการติดตั้งพลังงานทดแทนจาก พลังงานแสงอาทิตย์ (Solar cell) ที่สถานีบำบัดน้ำเสียบึงทางสร้าง และ 5) โครงการบริหารจัดการและกำจัด ขยะมูลฝอย ด้วยวิธีการแปรรูปขยะมูลฝอยเป็นพลังงานไฟฟ้า (Waste to Energy) ซึ่งรวมแล้ว สามารถลด การปล่อยก๊าซเรือนกระจกได้ 98,458.21 ตันคาร์บอนไดออกไซด์เทียบเท่า ซึ่งใกล้เคียงกับเป้าหมายที่จังหวัด ขอนแก่นได้รับคือ 100,500 ตันคาร์บอนไดออกไซด์เทียบเท่า (ตารางที่ 3 และรูปที่ 2)

รายงานฉบับสมบูรณ์ โครงการพัฒนาเมืองคาร์บอนต่ำผ่านระบบการจัดการเมืองอย่างยั่งยืน กุมภาพันธ์ 2564 ช ตารางที่ 3 ตัวเลขการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกภายใต้โครงการ โครงการ ประเภท ภายใต้ระยะเวลาโครงการ (จนถึง กรกฎาคม 2564) ตลอดอายุการใช้งาน ปริมาณขยะ ที่ลดลง (ตัน) ปริมาณการ ปล่อยก๊าซ เรือนกรจก (tCO2eq) พลังงาน ความร้อน ที่ประหยัดได้ (กิกะจูล) ปริมาณขยะ ที่ลดลง (ตัน) ปริมาณการ ปล่อยก๊าซ เรือนกรจก (tCO2eq) พลังงาน ความร้อน ที่ประหยัดได้ (กิกะจูล) 1 โครงการการคัดแยกขยะรี ไซเคิล เทศบาลนคร ขอนแก่น WM 878.69 667.04 - 1,226.00 931.00 - 2 ศูนย์การเรียนรู้การจัดการ ขยะอินทรีย์ด้วยวิถีพอเพียง เทศบาลนครขอนแก่น WM 3,302.70 1,739.32 - 11,971.00 6,301.00 - 3 โครงการติดตั้ง Solar Rooftop อาคารตลาดสด เทศบาล1 AE - 23.08 146.00 - 277.00 1,750.00 4 โครงการติดตั้งพลังงาน ทดแทนจากพลังงาน แสงอาทิตย์ (Solar cell) ที่ สถานีบำบัดน้ำเสียบึงทาง สร้าง AE - 21.66 137.01 - 264.00 1,672.00 5 โครงการบริหารจัดการและ กำจัดขยะมูลฝอย ด้วย วิธีการแปรรูปขยะมูลฝอย เป็นพลังงานไฟฟ้า (Waste to Energy) WM 588,305.44 96,007.10 610,214.64 2,593,524.00 408,110.00 2,593,916.00 รวม 592,486.83 98,458.21 610,497.65 2,606,721.00 415,883.00 2,597,339.00 ที่มา: Khon Kaen Project GHG Emission Reduction (2564) รูปที่ 2 ปริมาณการปล่อยก๊าซเรือนกระจกในการดำเนินการต่างๆ ที่มา: ข้อมูลปริมาณก๊าซเรือนกระจกระดับเมือง (City Carbon Footprint: CCF) เทศบาลนครขอนแก่น (2562); แผนการพัฒนาเมืองคาร์บอนต่ำที่ยั่งยืน (Final Low Carbon Sustainable Urban Development Plan) เทศบาลนคร ขอนแก่น (2563); Khon Kaen Project GHG Emission Reduction (2564); ศุภวัฒนากร วงศ์ธนวสุ และคณะ (2564) 0 100,000 200,000 300,000 400,000 500,000 600,000 700,000 2555 2556 2557 2558 2559 2560 2561 2562 2563 2564 2565 2566 2567 2568 2569 2570 2571 2572 2573 2574 2575 ปริมาณการปล่อยก๊าซเรือนกระจก (tCO2eq) ปี (พ.ศ.) ไม่มีการด าเนินการ ยุทธศาสตร์การพัฒนาเมืองคาร์บอนต่ า ยุทธศาสตร์การพัฒนาเมืองคาร์บอนต่ า+โครงการสาธิต 534,282 443,646 307,793 644,475 462,148 249,579 182,327 212,569 98,458 473,928 441,750 343,292 สิ้นสุดโครงการสาธิต ก.ค. 2564 สิ้นสุดยุทธศาสตร์ เมืองคาร์บอนต่ า2573

รายงานฉบับสมบูรณ์ โครงการพัฒนาเมืองคาร์บอนต่ำผ่านระบบการจัดการเมืองอย่างยั่งยืน กุมภาพันธ์ 2564 ซ นอกจากนี้ยังมีการดำเนินโครงการวิจัยเรื่องการวิเคราะห์การลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกจากการ พัฒนาระบบรถไฟฟ้ารางเบาในเขตเมืองขอนแก ่น พบว ่า ในอนาคตหากมีการเปิดให้บริการระบบขนส่ง สาธารณะครบทั้ง 5 เส้นทาง พบว่า อัตราการปล่อยก๊าซเรือนกระจกในแต่ละปีที่พิจารณา และอัตราการลดลง โดยเทียบกับกรณีที่มีโครงการและไม่มีโครงการ ได้ผลปริมาณการลดลงในแต่ละปี ดังแสดงในรูปที่ 3 รูปที่ 3 ผลการวิเคราะห์ปริมาณการปล่อยก๊าซเรือนกระจก กรณีไม่มีโครงการ และกรณีมีโครงการ ที่มา: พนกฤษณ คลังบุญครอง และคณะ (2563) ความสำเร็จในการบรรลุเป้าหมายของโครงการพัฒนาเมืองคาร์บอนต่ำผ่านระบบการจัดการเมือง อย่างยั่งยืน ที่ได้เรียนรู้และนำมาปรับใช้ในการดำเนินการ อันได้แก่ 1) “ระเบิดจากข้างใน” ด้วยใจรักบ้านเกิด ซึ่งหมายถึงการสร้างความตระหนัก ความรักบ้านเกิด การอยากให้มีบ้านที่น่าอยู่และสิ่งแวดล้อมที่ดี จนนำไปสู่ การเกิดนักเคลื่อนไหวทางสังคม ที่คอยออกมารณรงค์และพัฒนาบ้านของตัวเองให้น่าอยู่ 2) ความร่วมมือแบบ บูรณาการ (Integrated Collaboration) คือการได้รับการสนับสนุนอย่างดียิ่งจากหลายภาคส่วน รวมถึงการ เกิดปรากฏการใหม่ๆ ที่เกิดจากความร่วมมือของ 5 เทศบาลในจังหวัดขอนแก่น อันนำไปสู่การขับเคลื่อนใน การพัฒนาเมืองขอนแก่นไปสู ่เป้าหมายต ่างๆ 3) ศักยภาพในการขับเคลื ่อนและแปลงนโยบายสู ่การปฏิบัติ (Policy Implementation) คือ การขับเคลื่อนนโยบายสู่การปฏิบัติ ด้วยการนำวาระเป้าหมายต่างๆ บรรจุลง ในแผนยุทธศาสตร์ และมีการแต่งตั้งคณะกรรมการ เพื่อรับผิดชอบโครงการในการดำเนินการต่างๆ และ 4) การพัฒนาศักยภาพของบุคลากร (Capacity Building) โดยการพัฒนาผู้บริหาร สมาชิกสภาเทศบาล และ พนักงานเทศบาล ให้มีความรู้ พร้อมที่จะเป็นองค์กรที่มีสมรรถนะสูง ซึ่งทั้งหมดคือปัจจัยแห่งความสำเร็จที่ เกิดขึ้นจากการดำเนินโครงการพัฒนาเมืองคาร์บอนต่ำผ่านระบบการจัดการเมืองอย่างยั่งยืน ข้อเสนอทางนโยบาย ที่จะได้เสนอให้ทางเทศบาลนครขอนแก่นได้นำไปพิจารณา และนำไปสู่การลง มือทำอย่างจริงจัง อันได้แก่ 1) นโยบายการพัฒนาโครงข่ายระบบขนส่งมวลชนสาธารณะให้ครอบคลุมและ เชื่อมโยงทั้งระบบ รวมถึงการเทศบัญญัติส่งเสริมการใช้ขนส่งมวลชนของคนขอนแก่น 2) นโยบายการส่งเสริม ประสิทธิภาพการใช้พลังงานโดยเปลี่ยนมาใช้พลังงานทางเลือกหรือพลังงานทดแทน เพื่อเป็นการช่วยประหยัด ค่าใช้จ่ายในการจ่ายค่าไฟให้แก่เทศบาลนครขอนแก่น ซึ่งตรงกับเป้าหมายของแผนยุทธศาสตร์และแผนพัฒนา 200,000 220,000 240,000 260,000 280,000 300,000 320,000 340,000 360,000 380,000 400,000 420,000 440,000 460,000 480,000 500,000 2562 2567 2572 2577 2582 2587 2592 ปริมาณการปล่อยก๊าซเรือนกระจก (ตันต่อปี) ปี (พ.ศ.) กรณีไม่มีโครงการ กรณีมีโครงการ

รายงานฉบับสมบูรณ์ โครงการพัฒนาเมืองคาร์บอนต่ำผ่านระบบการจัดการเมืองอย่างยั่งยืน กุมภาพันธ์ 2564 ฌ ท้องถิ่น โดยมีเป้าประสงค์ เป็นนครสีเขียวและมลภาวะต่ำ (Low Carbon City) จึงควรนำโครงการสาธิตที่ เกิดขึ้น นำไปสู่การขยายผลเพื่อให้ทำงานได้อย่างเต็มประสิทธิภาพ รวมถึงการปรับเปลี่ยนเครื่องยนต์ในการ ขนส่งต่างๆให้เป็นประเภทไฟฟ้า และ 3) นโยบายการขยายคลัสเตอร์ในการจัดการขยะ โดยมีองค์กรกลางใน การจัดการขยะ ที่มีความคล่องตัว มีประสิทธิภาพ ประสิทธิผลสูงสุด เพื่อการทำงานต่างๆในการจัดการขยะมี ความคล่องด้วย ด้วยการดำเนินการจากบริษัทที่ตั้งขึ้นของ 5 เทศบาล การดำเนินการโครงการสาธิตต่างๆ นอกจากจะทำให้ได้เห็นในบทเรียน ผลลัพธ์ และแนวทางในการ ดำเนินการการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกของเทศบาลนครขอนแก่น ยังสามารถสร้างแรงบันดาลใจให้แก่ ผู้คน หน ่วยงาน หรือองค์กรต ่างๆ ที ่ให้ความสนใจในการพัฒนาเมือง สู่นครสีเขียวและมลภาวะต ่ำ (Low Carbon City) จนก ่อให้เกิด “โครงการคาร์บอนต ่ำ (ใหม ่) ที ่ได้รับแรงบันดาลใจจากโครงการคาร์บอนต่ำ สาธิต” จากแรงบันดาลใจที่เกิดขึ้น โดยมีโครงการคาร์บอนต่ำ (ใหม่) ที่เกิดขึ้น อันได้แก่ 1) โครงการครอบครัว ลดโลกร้อน หรือ ครอบครัวคาร์บอนต่ำ (Low carbon Family) 2) โครงการหลักสูตรรักษ์สิ ่งแวดล้อม เทศบาลนครขอนแก่น และ 3) โครงการขยายการติด SOLAR ROOFTOP ในสถานประกอบการ โดยความ ร่วมจากหอการค้าและสภาอุตสาหกรรมจังหวัดขอนแก่น กับบริษัท บ้านปู เน็กซ์

รายงานฉบับสมบูรณ์ โครงการพัฒนาเมืองคาร์บอนต่ำผ่านระบบการจัดการเมืองอย่างยั่งยืน กุมภาพันธ์ 2564 ญ EXECUTIVE SUMMARY Low- carbon city development with sustainable city management system project implementing in Khon Kaen City Municipality is supported by the Global Environment Facility ( GEF) and implemented by Thailand Greenhouse Gas Management Organization (Public Organization) together with United Nations Development Program (UNDP) , with College of Local Administration, Khon Kaen University, as the project advisor. This project is operated from April 2017 to July 2021 in 2 main focuses including 1) development of city carbon footprint and development a low- carbon city development strategy/ measures under universally accepted and practical standard, and 2) development of the demonstration low-carbon projects (5 projects and 1 study) to reduce waste, decrease energy consumption, develop public transportation system, connected with the city greenhouse gas emission reduction. From the project achievement, lessons are learned and factors affecting success are considered, with a training, development of policy-based suggestions, and lead to localization of sustainable development goals (SDGs). It can be concluded as follows. 1) Development of City Carbon footprint (CCF) and low-carbon city development strategy The development of Khon Kaen City Municipality is not only growth of population, economy, education and medicine, but also an increase in demand for transportation and energy use. From the greenhouse gas emission forecast Khon Kaen City Municipality is likely to emit greenhouse gases for 644,475.8 tons of carbon dioxide equivalent (tCO2e) in 2030 (compared to only 413,480.28 tCO2e in 2017) (Figure 1). Therefore, talking meaningful actions to reduce greenhouse gases is extremely necessary in Khon Kaen City municipality. Figure 1: Anticipated greenhouse gas emission in 2030 Source: City carbon footprint (CCF) information of Khon Kaen City Municipality (2019) - 100,000 200,000 300,000 400,000 500,000 600,000 700,000 2556 2557 2558 2559 2560 2561 2562 2563 2564 2565 2566 2567 2568 2569 2570 2571 2572 2573 Volume of Greenhouse gas (tCO2eq) emission ปี (พ.ศ.) กลุ่มการเกษตร ป่าไม้ และการใช้ประโยชน์ที่ดิน (AFOLU) กลุ่มกระบวนการอุตสาหกรรมและการใช้ผลิตภัณฑ์ (IPPU) กลุ่มการจัดการของเสีย กลุ่มขนส่ง กลุ่มเผาไหม้อยู่กับที่ 382,575 644,475 413,480 534,282 Agriculture, forestry and land use (AFOLU) Industrial process and product use (IPPU) Waste management Transport Stationary combustion year

รายงานฉบับสมบูรณ์ โครงการพัฒนาเมืองคาร์บอนต่ำผ่านระบบการจัดการเมืองอย่างยั่งยืน กุมภาพันธ์ 2564 ฎ Low Emission Development Strategy (LEDS) aims to propose a basket of measures to reduce the city carbon emission, the development methodology is based on universally standard manual “How- to Guide: Low Emission Development Strategies and Nationally Appropriate Mitigation Actions: Eastern Europe and CIS, developed by United Nations Development Programs (UNDP) in 2010. The LEDS of Khon Kaen City Municipality proposed 16 measures, categorized into 3 terms to reduce greenhouse gases including short term (2019- 2022) , mid-term (2023-205) and long term (2026-2030) . Table 1 and 2 demonstrate the proposed measures, greenhouse gas reduction potential and implementation terms. Table 1: Greenhouse gas reduction measures and reduction potential. Measure Number of measures GHG Reduction (tCO2e) Short term 2020-2022 Mid term 2023-2025 Long term 2026-2030 Energy efficiency enhancement (EE) 2 1 - 42,695.36 Alternative energy (AE) 3 - - 57,756.00 Waste management (WM) 3 - - 20,468.12 Transport management (TM) 3 1 2 59,955.57 Forest/ agricultural management (FOR/ AGR) 1 - - 1,452.00 Total 16 182,327.05 Source: Integrated low emission strategy report (2020) Table 2: Summary of low carbon measures in short, mid and long terms. Measures according to LEDS Short term (2020-2022) Mid-term (2023-2025) Long term (2026-2030) Energy efficiency enhancement (EE) Supporting LED bulb replacement Using energy-saving in public lightings Measures to promote cooperation with private sectors and related networks to enhance energy efficiency - Alternative energy (AE) Solar-cell public lightings project Biodiesel production project Solar power generating for self-consumption - - Waste management (WM) Setting up a waste sorting plant and producing soil improvement substances - -

รายงานฉบับสมบูรณ์ โครงการพัฒนาเมืองคาร์บอนต่ำผ่านระบบการจัดการเมืองอย่างยั่งยืน กุมภาพันธ์ 2564 ฏ Measures according to LEDS Short term (2020-2022) Mid-term (2023-2025) Long term (2026-2030) Campaign for reducing organic waste by composting in households Campaign for waste sorting under 3R principle Transport Management (TM) Supporting/ motivating use of biodiesel in vehicles Supporting/ motivating use of gasohol in vehicles Establishing the light rail transit system Promoting walking and use of bicycles in municipal district Promoting EV Car Using electric public transport vehicles (all kinds) Forest/ agricultural management (FOR/ AGR) Increasing green area, vertical plants and aerial roots plants in municipal district - - Source: Integrated low emission development strategy report (2020) 2) Demonstration Low Emission Project Development From the set goals, Khon Kaen City Municipality has operated the project under cooperation with various sectors. The key of this operation is to proceed the project to be in agreement with the 5-year Khon Kaen City Municipality Development Plan (2018-2022) with vision to “develop to be an universal acceptance city and create a happy society” with a focus on developing local areas for people to have better livelihood, and the Low Emission Development Strategy (LEDS) of Khon Kaen City Municipality. This results in the demonstration projects to be operated in various aspects including upstream, mid-stream and downstream waste management, clean energy, alternative energy, waste-based power generating, and public mass transportation management with good result throughout the project term (until July 2021). The projects include 1) recycled waste sorting project of Khon Kaen City Municipality, 2) sufficient organic waste management learning center, Khon Kaen City Municipality, 3) solar rooftop installation project at Tessaban Market Building, 4) Solar PV installation project at Bueng Thang Sang Waste Water Treatment Plant, and 5) Waste to Energy Project. The carbonemission can be mitigated for 98,458.21 tons of carbon dioxide equivalent, which is very closed to the set target of Khon Kaen Province as 100,500 tons of carbon dioxide equivalent (Table 3 and Figure 2)

รายงานฉบับสมบูรณ์ โครงการพัฒนาเมืองคาร์บอนต่ำผ่านระบบการจัดการเมืองอย่างยั่งยืน กุมภาพันธ์ 2564 ฐ Table 3: Number of GHG emission reduction in the project Project Type During project term (until July 2021) Throughout useful life Reduced waste (tons) Carbon emission (tCO2e) Heat saving (Gigajoule) Reduced waste (tons) Carbon emission (tCO2e) Heat saving (Gigajoule) 1 Recycled waste sorting project of Khon Kaen City Municipality WM 878.69 667.04 - 1,226.00 931.00 - 2 Sufficient organic waste management learning center, Khon Kaen City Municipality WM 3,302.70 1,739.32 - 11,971.00 6,301.00 - 3 Solar Rooftop installation project at Tessaban Market Building AE 23.08 146.00 - 277.00 1,750.00 4 Solar PV installation project at Bueng Tang Sang Waste Water Treatment Plant AE - 21.66 137.01 - 264.00 1,672.00 5 Waste to energy project WM 588,305.4496,007.10 610,214.64 2,593,524.00408,110.002,593,916.00 Total 592,486.83 98,458.21 610,497.65 2,606,721.00 415,883.00 2,597,338.00 Source: Khon Kaen Project GHG Emission Reduction (2021) Figure 2: Greenhouse gas emission in any activities Source: City Carbon Footprint: CCF Information of Khon Kaen City Municipality (2019); Final Low Carbon Sustainable Urban Development Plan of Khon Kaen City Municipality (2020); Khon Kaen Project GHG Emission Reduction (2021); Wongtanawasu, S. et al (2021) 0 100,000 200,000 300,000 400,000 500,000 600,000 700,000 2555 2556 2557 2558 2559 2560 2561 2562 2563 2564 2565 2566 2567 2568 2569 2570 2571 2572 2573 2574 2575 Volume of Greenhouse gas (tCO2eq) emission ปี (พ.ศ.) ไม่มีการด าเนินการ ยุทธศาสตร์การพัฒนาเมืองคาร์บอนต่ า ยุทธศาสตร์การพัฒนาเมืองคาร์บอนต่ า+โครงการสาธิต 534,282 443,646 307,793 644,475 462,148 249,579 182,327 212,569 98,458 473,928 441,750 343,292 End of demonstration project (July 2021) End of low carbon city strategy (2030) No operation Low carbon city development strategy Low carbon city development strategy+ demonstration project Year

รายงานฉบับสมบูรณ์ โครงการพัฒนาเมืองคาร์บอนต่ำผ่านระบบการจัดการเมืองอย่างยั่งยืน กุมภาพันธ์ 2564 ฑ Furthermore, a research project related to analysis of greenhouse gas emission reduction from development of light rail transit system in Khon Kaen City found that, in the future, if the 5 routes of this public transport system were fully in operation, the rate of greenhouse gas emission in each year and reduction rate comparing between with and without project, will be decreased in each year as demonstrated in Figure 3 Figure 3: Analysis of greenhouse gas emission without and with the project Source: Klangboonkrong, P. et al (2020) Success factors in achieving the goals of the low carbon sustainable urban development project include 1) “explosion from inside” with affection to hometown which means raising awareness, sense of hometown loving, desire to develop their hometown to be livable with good environment, leading to social activists to launch a campaign and development of their hometown, 2) integrated collaboration allows good support from different sectors as well as new phenomena from collaboration of 5 municipalities in Khon Kaen Province, which results in Khon Kaen City development to reach the goals, 3) potential for policy implementation which is to implement the policy by adding goal agendas in the strategic plan with appointment of the committee to be responsible for project operations, and 4) capacity building by education executives, municipal council members and municipal staffs to be ready to be a high-capacity organization. All of this is factors of success arising from operations of the low carbon sustainable urban development project. Policy-based recommendation to Khon Kaen City Municipality for consideration and implementation include 1) public transportation development to cover and connect the entire system in the municipal area by law to promote mass transit use of Khon Kaen people, 2) a policy to promote energy efficiency and alternative energy in Khon Kaen City Municipality, which meets the goal of the strategic plan and local development plan with objectives to become low carbon city. Therefore, a demonstration project should be extended for fully effective operations and vehicles’ engines should be replaced by electric ones and 3) a policy 200,000 220,000 240,000 260,000 280,000 300,000 320,000 340,000 360,000 380,000 400,000 420,000 440,000 460,000 480,000 500,000 2562 2567 2572 2577 2582 2587 2592 Volume of Greenhouse gas emission (ton/ year) ปี (พ.ศ.) กรณีไม่มีโครงการ กรณีมีโครงการ Year Without project With project

รายงานฉบับสมบูรณ์ โครงการพัฒนาเมืองคาร์บอนต่ำผ่านระบบการจัดการเมืองอย่างยั่งยืน กุมภาพันธ์ 2564 ฒ of expanding clusters for waste management with a central organization of waste management for flowing and effective operations with highest efficiency so that the waste management is proceeded unceasingly with operations from an established company owned by 5 municipalities. The implementation of the demonstration projects does not only show us the thorough procedures, results and potential mechanism to reduce greenhouse gas emission implemented by Khon Kaen City Municipalty, but also encourages official, private organizations and people who possess the strong intention of transforming a traditional city to a low carbon city. That led to the initiation of “Low Carbon City Project (new)” as follows: 1) Low Carbon Family Project 2) Environmental Conservation Course Project by Khon Kaen City Municipality and 3) Solar Rooftop Adaptation in Organizations with the Cooperation of the Khon Kaen Chamber of Commerce, the Federation of Thai Industries Khon Kaen Chapter and Banpu NEXT Company Limited.

รายงานฉบับสมบูรณ์ โครงการพัฒนาเมืองคาร์บอนต่ำผ่านระบบการจัดการเมืองอย่างยั่งยืน กุมภาพันธ์ 2564 ณ สารบัญ รายการ หน้า สาส์นจากเทศบาลนครขอนแก่น ก กิตติกรรมประกาศ ข คำนำ ค บทสรุปผู้บริหาร ง สารบัญ ณ บทที่ 1 หลักการและเหตุผล 1-1 บทที่ 2 การประเมินปริมาณก๊าซเรือนกระจกของเมืองและยุทธศาสตร์การพัฒนาเมืองคาร์บอนต่ำ 2-1 2.1 ข้อมูลทั่วไป 2-1 2.2 ข้อมูลด้านปริมาณขยะในเทศบาลนครขอนแก่น 2-3 2.3 ข้อมูลด้านการใช้พลังงานในเทศบาลนครขอนแก่น 2-4 2.4 ข้อมูลด้านการคมนาคมในเขตเทศบาลนครขอนแก่น 2-5 2.5 ปริมาณเชื้อเพลิงในการขนส่งทางถนน 2-7 2.6 ข้อมูลปริมาณก๊าซเรือนกระจกของเมืองขอนแก่น 2-8 2.6.1 ปริมาณก๊าซเรือนกระจกของเมืองขอนแก่นในปี 2556-2560 2-8 2.6.2 ประเมินการคาดการณ์ปริมาณก๊าซเรือนกระจกในอนาคตตั้งแต่ปี พ.ศ. 2560-2573 2-10 2.7 ยุทธศาสตร์การพัฒนาเมืองคาร์บอนต่ำ 2-13 2.7.1 ยุทธศาสตร์การพัฒนาเมืองคาร์บอนต่ำของเทศบาลนครขอนแก่น 2-13 บทที่ 3 โครงการสาธิตคาร์บอนต่ำ 3-1 3.1 ที่มาโครงการสาธิตคาร์บอนต่ำ 3-1 3.1.1 โครงการสาธิตที่ 1: โครงการส่งเสริมการคัดแยกขยะเพื่อลดปริมาณขยะที่ต้องจัดการ 3-2 3.1.2 โครงการสาธิตที่ 2: ศูนย์การเรียนรู้การจัดการขยะอินทรีย์ด้วยวิถีพอเพียง เทศบาลนครขอนแก่น 3-13 3.1.3 โครงการสาธิตที่ 3: โครงการติดตั้ง Solar Rooftop อาคารตลาดสด เทศบาล1 3-20 3.1.4 โครงการสาธิตที่ 4: โครงการติดตั้งพลังงานทดแทนจากพลังงานแสงอาทิตย์ (Solar cell) ที่สถานีบำบัดน้ำเสียบึงทางสร้าง 3-27 3.1.5 โครงการบริหารจัดการและกำจัดขยะมูลฝอย ด้วยวิธีการแปรรูปขยะมูลฝอยเป็นพลังงาน ไฟฟ้า (Waste to Energy) 3-32 3.1.6 โครงการศึกษาวิจัยเรื่อง การวิเคราะห์การลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกจากการพัฒนา ระบบรถไฟฟ้ารางเบา ในเมืองขอนแก่น (Light Rail Transit: LRT) 3-41 3.2 บทเรียนและปัจจัยแห่งความสำเร็จ 3-52 3.3 โครงการคาร์บอนต่ำ (ใหม่) ที่ได้รับแรงบันดาลใจจากโครงการคาร์บอนต่ำสาธิต 3-56 บทที่ 4 ความสำเร็จที่สอดคล้องกับเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืนและประโยชน์อื่น ๆ 4-1 4.1 การตอบสนองต่อเป้าหมายการพัฒนาอย่างยั่งยืน 4-1 4.2 การจัดการฝึกอบรม 4-8 บทที่ 5 นโยบายที่เกิดขึ้นอันเป็นผลมาจากโครงการ 5-1 5.1 การวิเคราะห์เชิงสถาบันและข้อกฎหมาย 5-2 5.2 ยุทธศาสตร์การพัฒนาและแผนงานของเทศบาลนครขอนแก่น (2561-2565) 5-5 5.3 ข้อเสนอแนะเชิงนโยบาย 5-10 บทที่ 6 เรื่องราวความสำเร็จ 6-1

รายงานฉบับสมบูรณ์ โครงการพัฒนาเมืองคาร์บอนต่ำผ่านระบบการจัดการเมืองอย่างยั่งยืน กุมภาพันธ์ 2564 ด สารบัญ (ต่อ) รายการ หน้า ภาคผนวก 1 ภาคผนวก ก. โครงการส่งเสริมการคัดแยกขยะเพื่อลดปริมาณขยะที่ต้องจัดการ ได้แก่ 2 1) โครงการการคัดแยกขยะรีไซเคิล เทศบาลนครขอนแก่น (โครงการบุญทวีด้วยรีไซเคิล โครงการฌาปนกิจเปลี่ยนขยะเป็นบุญ) 2 2) ศูนย์การเรียนรู้การจัดการขยะอินทรีย์ด้วยวิถีพอเพียง เทศบาลนครขอนแก่น 15 ภาคผนวก ข. โครงการติดตั้ง Solar Rooftop อาคารตลาดสดเทศบาล1 38 ภาคผนวก ค. โครงการติดตั้งพลังงานทดแทนจากพลังงานแสงอาทิตย์ (Solar cell) ที่สถานีบำบัด น้ำเสียบึงทุ่งสร้าง 63 ภาคผนวก ง. โครงการบริหารจัดการและกำจัดขยะมูลฝอย ด้วยวิธีการแปรรูปขยะมูลฝอยเป็น พลังงานไฟฟ้า 89 ภาคผนวก จ. โครงการศึกษาวิจัยเรื่อง การวิเคราะห์การลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกจากการพัฒนา ระบบรถไฟฟ้ารางเบา ในเมืองขอนแก่น 138 ภาคผนวก ฉ. หนังสือบันทึกข้อความราชการ 159 ภาคผนวก ช. คณะผู้ดำเนินงาน 175 บรรณานุกรม 178

รายงานฉบับสมบูรณ์ โครงการพัฒนาเมืองคาร์บอนต่ำผ่านระบบการจัดการเมืองอย่างยั่งยืน กุมภาพันธ์ 2564 ต สารบัญตาราง รายการ หน้า ตารางที่ 2-1 ข้อมูลทั่วไปเทศบาลนครขอนแก่น 2-2 ตารางที่ 2-2 การจัดการของเสีย (Waste) ของเทศบาลนครขอนแก่น 2-3 ตารางที่ 2-3 ข้อมูลการใช้พลังงาน แบ่งออกตามประเภทสถานที่ 2-5 ตารางที่ 2-4 ข้อมูลทั่วไปของรถประจำทางหมวดที่ 1 ที่ให้บริการในเขตผังเมืองรวมเมืองขอนแก่น 2-6 ตารางที่ 2-5 ปริมาณการใช้เชื้อเพลิงในการขนส่งทางถนน 2-8 ตารางที่ 2-6 สรุปปริมาณการปล่อยก๊าซเรือนกระจก รายกลุ่มกิจกรรม ในช่วงปี พ.ศ. 2556-2560 2-9 ตารางที่ 2-7 สัดส่วนการปล่อยก๊าซเรือนกระจกจากกลุ่มต่างๆ ในปี พ.ศ. 2560 2-9 ตารางที่ 2-8 การคาดการณ์ปริมาณการปล่อยก๊าซเรือนกระจกในปี พ.ศ. 2560, 2568, และ 2573 2-10 ตารางที่ 2-9 การคาดการณ์อัตราการเปลี่ยนแปลงของการปล่อยก๊าซเรือนกระจกในแต่ละกลุ่มกิจกรรม ระหว่างปี 2560-2573 และสัดส่วนการปล่อยก๊าซเรือนกระจกในปี พ.ศ. 2573 2-12 ตารางที่ 2-10 ปริมาณการลดก๊าซเรือนกระจกของแต่ละมาตรการตามแผน LEDS 2-14 ตารางที่ 2-11 สรุปมาตรการคาร์บอนต่ำในระยะสั้น-กลาง-ยาว 2-14 ตารางที่ 3-1 จุดตั้งวางจุดแยกขยะและสถานีคัดแยกขยะ(ขยะอันตราย รีไซเคิล ขยะทั่วไป) สำนักการสาธารณสุข และสิ่งแวดล้อม เทศบาลนครขอนแก่น 3-5 ตารางที่ 3-2 ค่าใช้จ่ายในโครงการ 3-8 ตารางที่ 3-3 ค่าใช้จ่ายในโครงการ 3-16 ตารางที่ 3-4 เครือข่ายการผู้คัดแยกขยะอินทรีย์ (สถานประกอบการ ร้านอาหารในเขตเทศบาลนครขอนแก่น) 3-18 ตารางที่ 3-5 ปริมาณขยะอินทรีย์ ปี 2561-2563 3-19 ตารางที่ 3-6 รายงานผลการลดค่าไฟจากการติดตั้งระบบผลิตไฟฟ้าพลังงานแสงอาทิตย์ ขนาด 12.4 กิโลวัตต์ ณ ตลาดสดเทศบาล1 เทศบาลนคร ขอนแก่น 3-25 ตารางที่ 3-7 รายงานผลการลดค่าไฟจากการติดตั้งระบบผลิตไฟฟ้าพลังงานแสงอาทิตย์ ขนาด 12.4 กิโลวัตต์ ณ สถานีบำบัดน้ำเสียบึงทุ่งสร้าง เทศบาลนครขอนแก่น 3-30 ตารางที่ 3-8 ปริมาณการลดการปลดปล่อยก๊าซเรือนกระจกต่อเดือน 3-39 ตารางที่ 3-9 การคาดประมาณตัวเลขการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกภายใต้โครงการ 3-40 ตารางที่ 3-10 ผลการคาดประมาณการปล่อยก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ จากการสร้างระบบรถไฟฟ้ารางเบา ในจังหวัดขอนแก่น 3-46 ตารางที่ 3-11 สมมติฐานต่าง ๆ ในปีต่าง ๆ ที่วิเคราะห์ 3-49 ตารางที่ 3-12 ผลการวิเคราะห์ปริมาณการปล่อยก๊าซเรือนกระจก กรณีไม่มีโครงการ และกรณีมีโครงการ (2562-2572) 3-50 ตารางที่ 3-13 ผลการวิเคราะห์ปริมาณการปล่อยก๊าซเรือนกระจก กรณีไม่มีโครงการ และกรณีมีโครงการ (2573-2582) 3-50 ตารางที่ 3-14 ผลการวิเคราะห์ปริมาณการปล่อยก๊าซเรือนกระจก กรณีไม่มีโครงการ และกรณีมีโครงการ (2583-2592) 3-50 ตารางที่ 3-15 ผลการดำเนินการชุมชนหลังศูนย์ราชการ1 3-61 ตารางที่ 4-1 การตอบสนองเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน 17 ประการ (SDGs) 4-1 ตารางที่ 5-1 ยุทธศาสตร์การพัฒนาและแผนงาน 5-5 ตารางที่ 5-2 ข้อจำกัดและข้อเสนอแนะการพัฒนาโครงข่ายระบบขนส่งมวลชนสาธารณะให้ครอบคลุมและเชื่อมโยง 5-12 ทั้งระบบ ตารางที่ 5-3 ข้อจำกัดและข้อเสนอแนะการส่งเสริมประสิทธิภาพการใช้พลังงานโดยเปลี่ยนมาใช้พลังงานทางเลือก หรือพลังงานทดแทน 5-14

รายงานฉบับสมบูรณ์ โครงการพัฒนาเมืองคาร์บอนต่ำผ่านระบบการจัดการเมืองอย่างยั่งยืน กุมภาพันธ์ 2564 ถ สารบัญรูป รายการ หน้า รูปที่ 2-1 อาณาเขตของเทศบาลนครขอนแก่น (เขตผังเมืองรวมเมืองขอนแก่น ฉบับปรับปรุงครั้งที่ 3) 2-1 รูปที่ 2-2 ปริมาณการใช้พลังงานไฟฟ้าภายในเขตเทศบาลนครขอนแก่น 2-4 รูปที่ 2-3 เส้นทางการเดินรถขนส่งมวลชนสาย 24 2-7 รูปที่ 2-4 ปริมาณการปล่อยก๊าซเรือนกระจก เทศบาลนครขอนแก่น ในช่วงปี พ.ศ. 2556-2560 2-9 รูปที่ 2-5 การคาดการณ์ปริมาณการปล่อยก๊าซเรือนกระจกในปี พ.ศ. 2573 2-11 รูปที่ 2-6 ขั้นตอนการพัฒนายุทธศาสตร์การพัฒนาเมืองคาร์บอนต่ำ (LEDS) 2-13 รูปที่ 2-7 แผนที่นำทางการลดก๊าซเรือนกระจกในเทศบาลนครขอนแก่น 2-16 รูปที่ 3-1 คนขอนแก่น หัวใจไร้มลพิษ 3-3 รูปที่ 3-2 แผนที่แสดงสถานีคัดแยกขยะเดิม และสถานีคัดแยกขยะที่เพิ่มขึ้น 3-4 รูปที่ 3-3 ตู้คัดแยกขยะอันตราย ตู้คัดแยกขยะรีไซเคิล และคัดแยกขยะทั่วไป จากโครงการฯ 3-11 รูปที่ 3-4 จัดอบรมหลักสูตรการคัดแยกขยะและการใช้ประโยชน์จากขยะ 3-11 รูปที่ 3-5 กิจกรรมการแนะนำการใช้สถานีต่างๆ 3-12 รูปที่ 3-6 โครงการ การจัดการขยะมูลฝอย 3-14 รูปที่ 3-7 การจัดการขยะด้วยการนำไปหมักทำปุ๋ยอินทรีย์ 3-15 รูปที่ 3-8 การจัดการขยะอินทรีย์ด้วยแรงงานคน 3-15 รูปที่ 3-9 เครื่องกลับกองปุ๋ยอินทรีย์และระบบราง 3-16 รูปที่ 3-10 รถแทรกเตอร์ ที่ได้รับการสนับสนุนจากโครงการฯ 3-17 รูปที่ 3-11 เครื่องบดย่อยกิ่งไม้ ที่ได้รับการสนับสนุนจากโครงการฯ 3-18 รูปที่ 3-12 ตลาดสดเทศบาล1 3-20 รูปที่ 3-13 การใช้งานอุปกรณ์และเครื่องใช้ไฟฟ้าต่างๆ ของตลาดสดเทศบาล1 3-21 รูปที่ 3-14 โครงการการใช้พลังงานแสงอาทิตย์ทดแทนพลังงานไฟฟ้าที่ตลาดสดเทศบาล1 3-22 รูปที่ 3-15 แผนการออกแบบการติดตั้ง Solar Rooftop เต็มพื้นที่ 3-23 รูปที่ 3-16 แผนการออกแบบการติดตั้ง Solar Rooftop ตามโครงการสาธิต 3-23 รูปที่ 3-17 Solar Rooftop ที่อาคารตลาดสดเทศบาล1 3-24 รูปที่ 3-18 ต้นแบบความสว่างไสวไร้มลพิษ 3-26 รูปที่ 3-19 สถานีสูบน้ำเสียบึงทุ่งสร้างของเทศบาลนครขอนแก่น 3-27 รูปที่ 3-20 ระบบบำบัดน้ำเสียแบบสระเติมอากาศ (Aerated Lagoon) 3-28 รูปที่ 3-21 โครงการการใช้พลังงานแสงอาทิตย์เพื่อทดแทนพลังงานไฟฟ้าที่สถานีบำบัดน้ำเสียบึงทุ่งสร้าง เทศบาล นครขอนแก่น 3-28 รูปที่ 3-22 ตำแหน่งในการออกแบบ และติดตั้งแผงโซล่าเซลล์ที่สถานีบำบัดน้ำเสียบึงทุ่งสร้าง 3-29 รูปที่ 3-23 Solar Rooftop ที่สถานีบำบัดน้ำเสียบึงทุ่งสร้าง 3-29 รูปที่ 3-24 โครงการบริหารจัดการและกำจัดขยะมูลฝอย ด้วยวิธีการแปรรูปขยะมูลฝอยเป็นพลังงานไฟฟ้า (WASTE TO ENERGY) 3-33 รูปที่ 3-25 ผังกระบวนการและอุปกรณ์ในการแปรรูปขยะมูลฝอยเพื่อผลิตเป็นพลังงานไฟฟ้า 3-35 รูปที่ 3-26 แผนที่สถานที่ตั้งของโครงการกำจัดขยะมูลฝอยด้วยวิธีการแปรรูปขยะมูลฝอยเป็นพลังงานไฟฟ้า 3-36

รายงานฉบับสมบูรณ์ โครงการพัฒนาเมืองคาร์บอนต่ำผ่านระบบการจัดการเมืองอย่างยั่งยืน กุมภาพันธ์ 2564 ท สารบัญรูป (ต่อ) รายการ หน้า รูปที่ 3-27 โรงงานแปรรูปขยะมูลฝอยเป็นพลังงานไฟฟ้า 3-37 รูปที่ 3-28 โครงการศึกษาวิจัยเรื่อง การวิเคราะห์การลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกจากการพัฒนาระบบ รถไฟฟ้ารางเบา ในเมืองขอนแก่น (LIGHT RAIL TRANSIT: LRT) 3-44 รูปที่ 3-29 แผนที่นำทางรถไฟฟ้ารางเบา (LIGHT RAIL TRANSIT: LRT) 3-45 รูปที่ 3-30 ผลการคาดประมาณการปล่อยก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์จากการสร้างระบบรถไฟฟ้ารางเบา ในจังหวัดขอนแก่น 3-46 รูปที่ 3-31 ตำแหน่งพื้นที่ในการพัฒนา TOD 3-47 รูปที่ 3-32 โครงข่ายระบบสาธารณะ LRT 3-48 รูปที่ 3-33 ช่วงเวลาในการพัฒนาโครงข่ายระบบสาธารณะ LRT 3-48 รูปที่ 3-34 เส้นทางระบบเส้นทางระบบรถสองแถวปัจจุบันและระบบรถเสริม (Feeder) ที่เสนอแนะ 3-49 รูปที่ 3-35 ผลการวิเคราะห์ปริมาณการปล่อยก๊าซเรือนกระจก กรณีไม่มีโครงการ และกรณีมีโครงการ 3-50 รูปที่ 3-36 คุณลักษณะครอบครัวลดโลกร้อน หรือ ครอบครัวคาร์บอนต่ำ (Low carbon Family) 3-56 รูปที่ 3-37 การเก็บข้อมูลปริมาณคาร์บอนฟุตปริ้นท์ของครัวเรือน 3-60 รูปที่ 3-38 รูปแบบในการดำเนินการครอบครัวลดโลกร้อน (Low carbon Family) 3-60 รูปที่ 3-39 บรรยากาศในการประชุมชี้แจงคณะทำงาน อบรมผู้ร่วมโครงการ 3-61 รูปที่ 3-40 กิจกรรมตามยุทธศาสตร์ที่ 1: สังคมแห่งต้นไม้ 3-63 รูปที่ 3-41 กิจกรรมตามยุทธศาสตร์ที่ 2: สังคมไร้มลพิษ 3-64 รูปที่ 3-42 การติดตั้ง Solar rooftop ที่บริษัท โตโยต้า สุโขทัย และสถานประกอบการอื่นๆ 3-66 รูปที่ 3-43 แอพพลิเคชั่น BANPU 3-67 รูปที่ 4-1 เป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน 17 ประการ (Sustainable Development Goals หรือ SDGs) 4-1 รูปที่ 4-2 กิจกรรมการฝึกอบรมการประชุมเชิงปฏิบัติการเพื่อนำเสนอยุทธศาสตร์การพัฒนาเมืองคาร์บอนต่ำ (Low Emission Development Strategy:LEDS) 4-9 รูปที่ 4-3 กิจกรรมการฝึกอบรมการจัดทำ City Carbon Footprint (CCF) และ การวิเคราะห์ผลเพื่อการวาง แผนเมืองคาร์บอนต่ำ 4-11 รูปที่ 4-4 กิจกรรมการฝึกอบรมการประเมินความต้องการในการพัฒนาศักยภาพตามบริบทเมืองคาร์บอนต่ำ 4-13 รูปที่ 4-5 กิจกรรมการฝึกอบรมการตรวจวัด รายงาน และทวนสอบ (MRV) 4-15 รูปที่ 5-1 องค์ประกอบของเทศบาลนครขอนแก่นอัจฉริยะ 5-3

รายงานฉบับสมบูรณ์ โครงการพัฒนาเมืองคาร์บอนต่ำผ่านระบบการจัดการเมืองอย่างยั่งยืน กุมภาพันธ์ 2564 ธ อักษรย่อและสัญลักษณ์ ตัวย่อ ความหมาย อบก. องค์การบริหารจัดการก๊าซเรือนกระจก (องค์การมหาชน) AEDP Alternative Energy Development Plan AFOLU Agriculture, Forestry and other Land Use BOD Biological Oxygen Demand CCF City Carbon Footprint CH4 Methane CO2 Carbon Dioxide EEP Energy Efficiency Plan EM Effective Microorganisms ERC Energy Regulatory Commission EUI Energy Utilization Index EV Electric Vehicle F-Gas Fluorinated Gases GEF Global Environment Facility GHG Greenhouse Gases GPC Global Protocol for Community GWP Global Warming Potential IE Included Elsewhere IPCC Intergovernmental Panel on Climate Change IPPU Industrial Process and Product Use kWh Kilowatt Hour LED Light Emitting Diode LEDS Low Emission Development Strategies LPG Liquid Petroleum Gas mg/l Milligram per Liter MOU Memorandum of Understanding MRV Measurement Reporting and Verification MtCO2e Mega Tonnes of Carbon Dioxide Equivalent MW Megawatt NDC Nationally Determined Contribution NE Not Estimated PDD Project Design Document PDP Power Development Plan PEA Provincial Electricity Authority RAC NAMA Refrigeration and Air Conditioning NAMA RDF Refuse derived fuel SDGs Sustainable Development Goals tCO2eq Tonnes of Carbon Dioxide Equivalent TKN Total Kjeldahl Nitrogen TSS Total Suspended Solids T-VER Thailand Voluntary Emission Reduction Program UNDP United Nations Development Programme UNFCCC United Nations Framework Convention on Climate Change V Volt

รายงานฉบับสมบูรณ์ โครงการพัฒนาเมืองคาร์บอนต่ำผ่านระบบการจัดการเมืองอย่างยั่งยืน กุมภาพันธ์ 2564 1-1 บทที่1 หลักการและเหตุผล เมืองคาร์บอนต่ำ (Low Carbon City) เป็นยุทธศาสตร์สำคัญ ที่ถูกนำมาใช้เพื่อนำไปสู่การสร้างเสริม คุณภาพสิ่งแวดล้อมที่ดี ลดปริมาณการเกิดมลพิษ ช่วยส่งเสริมคุณภาพชีวิตของประชาชนที่อาศัยในเขตเมือง สนับสนุนให้เกิดการจัดการระดับพื้นที่หรือระดับเมืองที่จะนำไปสู่ “เมืองคาร์บอนต่ำ” จึงจำเป็นจะต้องกระตุ้น สนับสนุน และส่งเสริมให้กลไกหลักในการพัฒนาเมือง อันได้แก่ องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น โดยเฉพาะอย่าง ยิ่ง “เทศบาล” ซึ่งเป็นองค์กรที่มีภารกิจในการจัดบริการสาธารณะ และพัฒนาท้องถิ่นให้บรรลุสู่เป้าหมายของ การพัฒนาที ่ยั ่งยืน (Sustainable development) (มาตรา 250 รัฐธรรมนูญแห ่งราชอาณาจักรไทย พ.ศ. 2560) ร่วมกันขับเคลื่อนกับ “ฝ่ายวิชาการ” ที่จะต้องเป็นผู้สนับสนุนองค์ความรู้และนวัตกรรมในการพัฒนา เมืองคาร์บอนต่ำ โดยมีภาค “ประชาชน” และ “ภาคเอกชน” เป็นผู้หนุนเสริมและร่วมในการดำเนินงานกับ ทางเทศบาล ในลักษณะเครือข่าย (Networking) ซึ่งในสภาวการณ์ปัจจุบัน เมืองต่าง ๆ ในแต่ละภูมิภาค อาทิ เช่น เทศบาลนครขอนแก่น เทศบาลนครเชียงใหม่ เทศบาลนครราชสีมา และเทศบาลเกาะสมุย ยังมีแนวโน้ม ในการดำเนินการที่ยังไม่ชัดเจนนัก การขับเคลื่อนแนวคิดสู่การปฏิบัติเพื่อให้บรรลุการเป็นเมืองคาร์บอนต่ำจึง เป็นที่มาในการสนับสนุนให้เมืองเหล่านี้ดำเนินการอย่างมีระบบ โดยใช้กลไกความรู้และข้อมูล อันจะนำไปสู่ การเป็นเมืองต้นแบบให้แก่เมืองอื่น ๆ ได้เรียนรู้จึงเป็นประเด็นสำคัญ ดังนั้น โครงการพัฒนาแห ่งสหประชาชาติ (UNDP) และองค์การบริหารจัดการก๊าซเรือนกระจก (องค์การมหาชน) หรือ อบก. หรือ Thailand Greenhouse Gas Management Organization (Public Organization) โดยการสนับสนุนงบประมาณจากกองทุนสิ่งแวดล้อมโลก (GEF) จึงได้จัดทำโครงการพัฒนา เมืองคาร์บอนต ่ำผ ่านระบบการจัดการเมืองอย ่างยั ่งยืน ระหว ่างปี 2560 - 2564 นำร ่องใน 4 เทศบาล อันได้แก่ เทศบาลนครขอนแก ่น เทศบาลนครเชียงใหม่ เทศบาลนครราชสีมา และเทศบาลเกาะสมุย โดยคาดหวังให้มี“บทเรียน ประสบการณ์และความสำเร็จ” ของเมืองต้นแบบทั้ง 4 เมือง โดยมีเป้าหมาย คือ ลดการปลดปล่อยก๊าซเรือนกระจกทั้งสิ้น ไม่น้อยกว่า 177,708 ตันคาร์บอนไดออกไซด์เทียบเท่า ซึ่งในส่วนของ เทศบาลนครขอนแก ่น ได้รับเป้าหมายให้มีการลดปริมาณการปล ่อยก๊าซเรือนกระจกให้ได้ 100,500 ตัน คาร์บอนไดออกไซด์เทียบเท่าจากเป้าหมายทั้งหมด ผ่านการดำเนินโครงการสาธิต “เมืองคาร์บอนต่ำ” และ การดำเนินระบบการพัฒนาเมืองอย่างยั่งยืน ที่มุ่งเน้นไปที่การบริหารจัดการขยะ ตั้งแต่ ต้นทาง กลางทาง จนถึงปลายทาง ส่งเสริมการใช้พลังงานทางเลือกและพลังงานทดแทน การจัดการปรับระบบขนส่งสาธารณะ โดยใช้กลไกความรู้และข้อมูล ตลอดจนเครือข่ายความร่วมมือทั้งภาครัฐ ภาคเอกชน และภาคประชาชน

รายงานฉบับสมบูรณ์ โครงการพัฒนาเมืองคาร์บอนต่ำผ่านระบบการจัดการเมืองอย่างยั่งยืน กุมภาพันธ์ 2564 2-1 บทที่2 การประเมินปริมาณก๊าซเรือนกระจกของเมืองและยุทธศาสตร์การพัฒนาเมืองคาร์บอนต่ำ 2.1 ข้อมูลทั่วไป เทศบาลนครขอนแก่น ตั้งอยู่ในพื้นที่อำเภอเมือง จังหวัดขอนแก่น มีพื้นที่รวมทั้งสิ้น 45.41 ตาราง กิโลเมตร หรือประมาณ 28,750 ไร่ ซึ่งแบ่งชุมชนออกเป็น 4 เขต ตามเขตเลือกตั้ง โดยมีชุมชนทั้งหมด 95 ชุมชน ในปี พ.ศ. 2563 มีประชากร 111,332 คน (เทศบาลนครขอนแก ่น, 2563) โดยสามารถจำแนกตาม ประเภทของชุมชนออกเป็น 1) ชุมชนกึ่งเมือง ร้อยละ 56 2) ชุมชนเมือง ร้อยละ 29 3) ชุมชนหมู่บ้านจัดสรร ร้อยละ 7 4) ชุมชนแออัดหรือชุมชนสลัม ร้อยละ 6 และ 5) หน ่วยราชการ ร้อยละ 2 ดังรูปที ่ 2-1 และ ตารางที่ 2-1 (สำนักงานโยธาธิการและผังเมืองจังหวัดขอนแก่น, 2558) รูปที่ 2-1 อาณาเขตของเทศบาลนครขอนแก่น (เขตผังเมืองรวมเมืองขอนแก่น ฉบับปรับปรุงครั้งที่ 3) ที่มา: สำนักงานโยธาธิการและผังเมืองจังหวัดขอนแก่น (2558)

รายงานฉบับสมบูรณ์ โครงการพัฒนาเมืองคาร์บอนต่ำผ่านระบบการจัดการเมืองอย่างยั่งยืน กุมภาพันธ์ 2564 2-2 ตารางที่ 2-1 ข้อมูลทั่วไปเทศบาลนครขอนแก่น ข้อมูลทั่วไป รายละเอียด ชื่อเมือง เทศบาลนครขอนแก่น สถานะ เทศบาลนคร จังหวัด ขอนแก่น อาณาเขต ทิศเหนือ ติดกับ ต.ศิลา ทิศใต้ ติดกับ ต.เมืองเก่า ทิศตะวันออก ติดกับ ต.พระลับ ทิศตะวันตก ติดกับ ต.บ้านเป็ด พื้นที่ (ตารางกิโลเมตร) 45.41 ตารางกิโลเมตร หรือ ประมาณ 28,750 ไร่ ประชากร 111,332 (ณ พ.ศ.2563) เศรษฐกิจ ผลิตภัณฑ์มวลรวมจังหวัด (Gross Provincial Product: GPP) 200,000 ล้านบาท ภูมิประเทศ เทศบาลนครขอนแก่น ตั้งอยู่ในระดับความสูงประมาณ 150 – 200 เมตร จากระดับน้ำทะเลปานกลาง ลักษณะทั่วไปเป็นที่ราบและลาดชันขึ้นไปทาง ทิศเหนือ ซึ่งเป็นที่ตั้งของบริเวณมหาวิทยาลัยขอนแก่น ภูมิอากาศ สภาพภูมิอากาศโดยทั ่วไปของจังหวัดขอนแก่น เป็นแบบทุ่งหญ้าในเขต ร้อน คือ มีฝนตกสลับกับแห้งแล้ง โดยได้รับอิทธิพลจากลมมรสุมตะวันตก เฉียงใต้และตะวันออกเฉียงเหนือ จากสถิติข้อมูลอุณหภูมิของจังหวัด ขอนแก่น เปรียบเทียบย้อนหลัง 10 ปี (พ.ศ. 2550-2559) พบว่า อุณหภูมิ เฉลี่ยสูงสุด วัดได้ 35.20 องศาเซลเซียส (ปี พ.ศ. 2555) อุณหภูมิเฉลี่ย ต่ำสุด วัดได้ 18.35 องศาเซลเซียส (ปี พ.ศ. 2559) และอุณหภูมิสูงสุดวัด ได้ 42.00 องศาเซลเซียส (ปี พ.ศ. 2553) อุณหภูมิต่ำสุดวัดได้ 9.50 องศา เซลเซียส (ปี พ.ศ. 2559) ที่มา: เทศบาลนครขอนแก่น (2563), สำนักงานคลังจังหวัดขอนแก่น (2563)

รายงานฉบับสมบูรณ์ โครงการพัฒนาเมืองคาร์บอนต่ำผ่านระบบการจัดการเมืองอย่างยั่งยืน กุมภาพันธ์ 2564 2-3 2.2 ข้อมูลด้านปริมาณขยะในเทศบาลนครขอนแก่น การพัฒนาและการเจริญเติบโตของเมือง ส่งผลให้ขยะที่เกิดขึ้นในบริเวณเขตเทศบาลนครขอนแก่นนั้น มีแนวโน้มที่สูงขึ้นในทุกๆปี รวมไปถึงการปล่อยก๊าซเรือนกระจกที่มากขึ้น โดยประเภทของขยะที่เกิดขึ้นในเขต เทศบาลนครขอนแก ่น ประกอบไปด้วยเศษอาหาร มีมากถึงร้อยละ 53.80 รองลงมาจะเป็นขยะจำพวก ถุงพลาสติก ร้อยละ 19.59 และยังพบว่ามีการทิ้งขยะอันตรายปะปนมากับขยะ ร้อยละ 0.08 จากสถานการณ์ ปัญหาขยะมูลฝอยที ่เกิดขึ้น จะเห็นได้ว่าขยะย ่อยสลาย (Compostable waste) (Organic Waste Management – The Sufficient Way, 2562) หรือขยะอินทรีย์ เป็นประเภทขยะที่มีสัดส่วนมากที่สุดในขยะ ทั้งหมด โดยเฉพาะเศษอาหารที่เหลือจากการบริโภคตามร้านอาหาร บ้านเรือน ตลาดสด รวมทั้งที่เหลือจาก กระบวนการผลิต นอกจากนั้นยังมีจำพวกเศษใบไม้ กิ่งไม้ ที่เกิดจากการตัดแต่งกิ่ง ซึ่งก่อให้เกิดเป็นปัญหาใน การจัดการขยะและมีการลักลอบทิ้งตามที่ว่างต่างๆ เป็นประจำ ดังนั้น วิธีการที่จะต้องจัดการของเสีย จึงต้องมี รูปแบบและวิธีการที่ครอบคลุมกับขยะในแต่ละประเภท เพื่อการจัดการขยะที่เหมาะสมและลดการปล่อยก๊าซ เรือนกระจกให้ได้มากที่สุด โดยการจัดการของเสีย (Waste) ของเทศบาลนครขอนแก่นนั้น สามารถจำแนกออกเป็น 4 กลุ่มหลัก ได้แก่ การฝังกลบขยะมูลฝอย การจัดการขยะมูลฝอยวิธีการทางชีวภาพ การเผาไหม้ขยะมูลฝอยและติดเชื้อ และการจัดการน้ำเสีย มีปริมาณในการดำเนินการต่างๆ ดังแสดงในตารางที่ 2-2 ตารางที่2-2 การจัดการของเสีย (Waste) ของเทศบาลนครขอนแก่น ประเภท ขยะมูลฝอยที่ ใช้วิธีการฝัง กลบ ขยะมูลฝอยที่ ใช้วิธีการทาง ชีวภาพ วิธีการเผา รวม ปริมาณและค่าบีโอดีของน้ำเสียที่เข้าสู่ระบบ ขยะมูลฝอย ขยะติดเชื้อ บำบัดของเทศบาล ปี ปริมาณขยะ (ตัน/ปี) ปริมาณน้ำเสียขาเข้า (ลบ.ม.ปี) ค่าบีโอดีเฉลี่ย (มก./ลิตร) 2556 53,732.56 302.62 0 406.79 54,441.97 8,159,116.40 ไม่มีข้อมูล 2557 57,771.87 403.28 0 495.22 58,670.37 11,832,967.40 16.03 2558 56,452.58 540.36 0 918.89 57,911.83 10,614,592.40 23.37 2559 44,807.79 583.25 13,591.67 881.3 59,864.01 13,713,772.40 22.47 2560 0 638.6 60,345.49 990.17 61,974.26 12,562,400.40 16.32 ที่มา: ข้อมูลปริมาณก๊าซเรือนกระจกระดับเมือง (City Carbon Footprint: CCF) เทศบาลนครขอนแก่น (2562) หมายเหตุ: หลุมฝังกลบของเทศบาลนครขอนแก่นได้เปิดใช้งานตั้งแต่ปี พ.ศ. 2511 ถึง 2559 โดยเทศบาลได้เปลี่ยนวิธีการกำจัดขยะมูลฝอยจาก การฝังกลบเป็นการเผาเพื่อผลิตเป็นพลังงานไฟฟ้า ตั้งแต่เดือนกันยายน พ.ศ. 2559 ในปี 2557 คณะทำงานยุทธศาสตร์ลดปริมาณขยะ ได้มีการปรับยุทธศาสตร์ในการจัดการขยะ เพื่อให้ การขับเคลื ่อนในการลดปริมาณขยะมีความชัดเจนและเป็นรูปธรรม ประกอบด้วย 4 ยุทธศาสตร์คือ ยุทธศาสตร์การป้องกันการเกิดขยะ ยุทธศาสตร์การรณรงค์ลดการสร้างขยะ ยุทธศาสตร์การสร้างเครือข่ายผู้ คัดแยกขยะ และยุทธศาสตร์การคัดแยกขยะไปจัดการอย่างเหมาะสม โดยตั้งเป้าหมายในการนำขยะกลับมาใช้ ประโยชน์ให้ได้ร้อยละ 30 สอดคล้องกับแผนจัดการคุณภาพสิ่งแวดล้อม พ.ศ. 2555-2559 ที่มุ่งเน้นการนำขยะ กลับมาใช้ประโยชน์โดยแนวทาง 3 Rs (Reduce, Reuse, and Recycle)

รายงานฉบับสมบูรณ์ โครงการพัฒนาเมืองคาร์บอนต่ำผ่านระบบการจัดการเมืองอย่างยั่งยืน กุมภาพันธ์ 2564 2-4 ผลที่เกิดขึ้นจากการดำเนินการตามยุทธศาสตร์ 3 Rs ส่งผลให้ในปัจจุบันเทศบาลฯ มีความสามารถใน การนำขยะอินทรีย์มาไปใช้ประโยชน์ได้ประมาณ 5-6 ตันต่อวัน ซึ่งส่วนมากจะจัดการโดยนำไปหมักทำปุ๋ย อินทรีย์ โดยผ่านกิจกรรมการคัดแยก ณ แหล่งกำเนิดมาผลิตในชุมชน โรงเรียน ครัวเรือน วัด และการคัดแยก โดยรถเก็บเทศบาลฯ ขนจากร้านอาหาร ตลาดสด แล้วส ่งต ่อให้เกษตรกรผลิตปุ๋ยในพื้นที ่นอกเมือง และ บางส่วนใช้ในกิจกรรมด้านสิ่งแวดล้อมของเทศบาลโดยได้ดำเนินการก่อสร้างปรับปรุงอาคารโรงปุ๋ย และจัดซื้อ เครื่องมือ เครื่องยนต์ หรือเครื่องจักรกล เพื่อเพิ่มศักยภาพการคัดแยกขยะอินทรีย์จากแหล่งกำเนิด ระบบการ เก็บขนและการผลิตปุ๋ยอินทรีย์ ซึ่งดำเนินการได้ไม่น้อยกว่า 10 ตัน/วัน 2.3 ข้อมูลด้านการใช้พลังงานในเทศบาลนครขอนแก่น พลังงานที่ใช้ในเทศบาลนครขอนแก่น ส่วนใหญ่แล้วใช้กับกิจกรรมที ่เรียกว่า การเผาไหม้อยู่กับที่ (Stationary Energy) โดยแบ่งพลังงานออกเป็น 2 ส่วน ได้แก่ 1) พลังงานเชื้อเพลิงในการเผาไหม้ และ 2) พลังงานไฟฟ้าจากสายส่ง แบ่งออกตามประเภทสถานที่ ได้เป็น 5 กลุ่มหลัก ได้แก่ 1) การใช้พลังงานในที่พัก อาศัย 2) การใช้พลังงานในอาคารพาณิชย์ ธุรกิจการค้าและหน่วยงานต่าง ๆ 3) การใช้เชื้อเพลิงในการผลิต พลังงาน (อุตสาหกรรม) 4) การใช้พลังงานของภาคเกษตร ป ่าไม้และประมง และ 5) การใช้พลังงานของ อุตสาหกรรมการผลิตและการก่อสร้าง ซึ่งการใช้พลังงานเหล่านี้ล้วนเป็นกิจกรรมหลักที่ปล่อยก๊าซเรือนกระจก เข้าสู ่ชั้นบรรยากาศ โดยในแต ่ละปีมีการใช้พลังงานเหล ่านี้เพิ ่มขึ้นดังจะเห็นในรูปที ่ 2-2 เมื ่อพิจารณา รายละเอียดการใช้เชื้อเพลิงและพลังงาน ตั้งแต่ปี 2556 ถึง 2560 จำแนกตามแหล่งการผลิตและประเภท พลังงานที ่ใช้ สามารถแสดงดังตารางที ่ 2-3 (ข้อมูลปริมาณก๊าซเรือนกระจกระดับเมือง (City Carbon Footprint: CCF) เทศบาลนครขอนแก่น, 2563) รูปที่ 2-2 ปริมาณการใช้พลังงานไฟฟ้าภายในเขตเทศบาลนครขอนแก่น ที่มา: ข้อมูลปริมาณก๊าซเรือนกระจกระดับเมือง (City Carbon Footprint: CCF) เทศบาลนครขอนแก่น (2563) 331,641 343,683 355,868 372,281 379,058 320,000 330,000 340,000 350,000 360,000 370,000 380,000 390,000 2555 2556 2557 2558 2559 2560 2561 ปริมาณการใช้พลังงานไฟฟ้า (กิโลวัตต์-ชั่วโมง/ปี) ปี (พ.ศ.)

รายงานฉบับสมบูรณ์ โครงการพัฒนาเมืองคาร์บอนต่ำผ่านระบบการจัดการเมืองอย่างยั่งยืน กุมภาพันธ์ 2564 2-5 ตารางที่ 2-3 ข้อมูลการใช้พลังงาน แบ่งออกตามประเภทสถานที่ สถานที่ ประเภทของพลังงานที่ใช้ ปริมาณการใช้เชื้อเพลิงในแต่ละปี(ลิตร/ปี) 2556 2557 2558 2559 2560 ที่พักอาศัย LPG 4,889,678.44 4,746,614.20 4,600,675.39 4,770,400.92 4,927,883.77 ไฟฟ้า (กิโลวัตต์-ชั่วโมง/ปี) 97,782,087.05 101,360,863.46 105,063,834.56 109,900,009.32 111,833,587.04 อาคาร พาณิชย์ ธุรกิจการค้า และ หน่วยงาน ต่าง ๆ ดีเซล 340,128.10 324,509.28 334,328.77 462,919.07 344,658.45 เบนซิน 630 - - - - แก๊สโซฮอล์ 91 14,220.62 14,756.11 13,616.09 15,977.61 18,607.80 แก๊สโซฮอล์95 3,337.30 4,134.46 2,865.25 3,266.96 3,063.61 น้ำมันเตา 97,166.07 96,942.86 105,667.13 116,882.77 128,706.00 ไฟฟ้า (กิโลวัตต์-ชั่วโมง/ปี) 135,462,022.91 140,419,866.48 145,549,762.66 152,249,538.01 154,928,212.17 ผลิตพลังงาน (อุตสาหกรรม) ดีเซล 11,329.56 12,439.84 12,561.98 12,778.10 16,630.30 เกษตร ป่าไม้ และประมง ไฟฟ้า (กิโลวัตต์-ชั่วโมง/ปี) 364,858.53 378,212.18 392,029.23 410,074.66 417,289.50 อุตสาหกรรม การผลิตและ การก่อสร้าง ดีเซล 1,384,602.50 984,485.92 664,407.23 632,000.68 436,985.49 เบนซิน 15,062.13 8,038.00 2,659.27 667.36 1,262.29 เบนซิน 91 11,347.71 - - - - แก๊สโซฮอล์ 91 203,938.39 224,217.92 216,937.47 189,988.22 173,259.88 แก๊สโซฮอล์ 95 57,249.92 68,817.89 35,914.57 84,323.50 68,342.83 E20 441 12,830.40 14,364.00 3,996.00 3,592.60 น้ำมันเตา 1,886.38* 1,932.80 1,980.37 988.68 2,079.04* ไฟฟ้า (กิโลวัตต์-ชั่วโมง/ปี) 2,936,130.44 2,948,053.13 2,685,251.47 2,840,898.62 3,118,098.54 ที่มา: ข้อมูลปริมาณก๊าซเรือนกระจกระดับเมือง (City Carbon Footprint: CCF) เทศบาลนครขอนแก่น (2562) จากตารางที่ 2-3 ดังกล่าว แสดงให้เห็นว่า การใช้เชื้อเพลิงแต่ละประเภท มีปริมาณเพิ่มสูงขึ้นอย่าง ต ่อเนื ่องทุกปี โดยเฉพาะพลังงานไฟฟ้า ที ่เกิดขึ้นจากการใช้ไฟฟ้าของอาคารพาณิชย์ ธุรกิจการค้าและ หน่วยงานต่าง ๆ ปริมาณการใช้เชื้อเพลิงที่เพิ่มขึ้น แปรผันโดยตรงกับปริมาณการปล่อยก๊าซเรือนกระจกที่เพิ่ม สูงขึ้น ดังนั้น การใช้พลังงานทางเลือกเพื่อทดแทนหรือลดปริมาณการใช้เชื้อเพลิงดังกล่าว จึงเป็นประเด็นที่ต้อง ดำเนินการ 2.4 ข้อมูลด้านการคมนาคมในเขตเทศบาลนครขอนแก่น จังหวัดขอนแก ่น ถือเป็นเมืองหลักในภูมิภาคที่มีศักยภาพสูงในการพัฒนาในหลายด้าน ทั้งด้าน การศึกษา ด้านการคมนาคมขนส ่งและด้านโลจิสติกส์ รวมถึงการมีศูนย์กลางทางการแพทย์ของภาค ตะวันออกเฉียงเหนือ การเป็นศูนย์กลางดังกล่าว ส่งผลให้จังหวัดขอนแก่นมีการพัฒนาและเจริญเติบโตในด้าน ประชากร ด้านเศรษฐกิจ ด้านการคมนาคมขนส่ง และด้านการขยายตัวของเมือง จนก ่อให้เกิดผลกระทบ ตามมา อาทิเช่น การจราจรติดขัด มลพิษทางอากาศ ส่งผลให้เกิดภาวะก๊าซเรือนกระจกมีปริมาณมากขึ้น

รายงานฉบับสมบูรณ์ โครงการพัฒนาเมืองคาร์บอนต่ำผ่านระบบการจัดการเมืองอย่างยั่งยืน กุมภาพันธ์ 2564 2-6 การพัฒนาระบบขนส่งสาธารณะ ที่สามารถดึงดูดให้ประชาชนสนใจที่จะใช้บริการขนส่งสาธารณะมาก ขึ้น เพื่อลดสภาวการณ์แออัดของการจราจร ลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก อันเกิดขึ้นจากการนิยมใช้รถยนต์ ส่วนบุคคล จึงเป็นเรื่องสำคัญอย่างมาก เมื่อพิจารณาระบบขนส่งสาธารณะในเขตเทศบาลเมืองขอนแก่น สามารถจำแนกได้ 2 ประเภทได้แก่ 1) รถโดยสารประจำทางที่ให้บริการในเขตเมืองขอนแก่น และ 2) รถขนส่งมวลชนสาย 24 หรือที่เรียกว่า ขอนแก่นซิตี้บัส โดยมีรายละเอียด ดังนี้ 1) รถโดยสารประจำทางที่ให้บริการในเขตเมืองขอนแก่น รถที่ให้บริการภายในเขตเทศบาลนครขอนแก่น (รถโดยสารประจำทาง หมวดที่ 1) ซึ่งปัจจุบันมีการให้บริการจำนวนทั้งสิ้น 20 เส้นทาง โดยรายละเอียดเส้นทางการให้บริการของรถโดยสาร หมวด 1 ได้แสดงใน ตารางที่ 2-4 ตารางที่ 2-4 ข้อมูลทั่วไปของรถประจำทางหมวดที่ 1 ที่ให้บริการในเขตผังเมืองรวมเมืองขอนแก่น สาย ชื่อสายทาง ระยะ ทาง (กม.) จำนวน รถ (คัน) ความถี่ (รวมเที่ยวไปกลับ) (เที่ยว/วัน) อัตราค่า โดยสาร 2 บ.โคกฟันโปง – บ.โคกน้อย 20 52 240 5 – 10 ตัดช่วงมหาวิทยาลัยขอนแก่น – ห้างเซ็นทรัลพลาซ่า (รถตู้โดยสารปรับอากาศ) 5 4-6 40 15 3 สถานีขนส่งผู้โดยสารจังหวัดขอนแก่น แห่งที่ 3 – บ้านพรหม นิมิตร 25 68 720 6 – 10 4 สถานีขนส่งผู้โดยสารจังหวัดขอนแก่น แห่งที่ 3 –บ้านหนอง น้ำเกลี้ยง 23 54 320 9 5 ตลาดหนองไผ่ล้อม – บ้านทุ่ม 15 42 520 9 6 ตลาดสดเทศบาล1 – บ้านเหล่านกซุม 27 18 100 5 – 10 8 มหาวิทยาลัยขอนแก่น – บ้านดอนบม 12 62 650 9 9 บ้านสามเหลี่ยม – บ้านสะอาด 13 49 750 9 10 มหาวิทยาลัยขอนแก่น – สนามม้าจังหวัดขอนแก่น 14.5 50 320 9 11 บ้านโนนสวรรค์ – บ้านขามเจริญ – ถนนมะลิวัลย์ 18 30 432 5 – 10 12 พิพิธภัณฑ์สถานแห่งชาติจังหวัดขอนแก่น – โรงเรียนท่าพระ วิทยายน 17 42 100 5 – 10 13 หมู่บ้านน้อยนิเวศน์ – บ.สว่างมรรคา 22 34 384-476 9 14 มหาวิทยาลัยขอนแก่น (ประตูมอดินแดง) – บ้านโนนตุ่น (รถตู้โดยสารปรับอากาศ) 17 15 120 15 16 บ้านโนนทัน – วัดป่าอดุลยาราม 12 30 580 9 17 บ้านโนนทัน – บ้านโคกท่า 24 82 530 10 18 สถานีรถไฟขอนแก่น – บ้านดงพอง 15 5 32 9 19 ตลาดหนองไผ่ล้อม – บ้านโนนเรือง 18 8 80 9 20 ตลาดหนองไผ่ล้อม – บ้านกางฮุง 18 25 88 9 21 บ.โนนเขวา – บ้านดอนยาง 20 46 336 9 22 บ้านหนองไฮ – บ้านหนองหญ้านาง 12 12 100 9 23 ตลาดสดเทศบาล ๑ – บ้านห้วยเตย 22 25 232 9 24 วงกลมสถานีขนส่งผู้โดยสารจังหวัดขอนแก่นแห่งที่ 3 17 6 - 16 80 15 ที่มา: ข้อมูลปริมาณก๊าซเรือนกระจกระดับเมือง (City Carbon Footprint: CCF) เทศบาลนครขอนแก่น (2562)

รายงานฉบับสมบูรณ์ โครงการพัฒนาเมืองคาร์บอนต่ำผ่านระบบการจัดการเมืองอย่างยั่งยืน กุมภาพันธ์ 2564 2-7 2) รถขนส่งมวลชนสาย 24 (ขอนแก่นซิตี้บัส) บริการรถขนส่งมวลชนขอนแก่น สาย 24 (รถเมล์ปรับอากาศ) ซึ่งมีจุดต้นทางจาก สถานีขนส่งผู้โดยสารแห่งที่ 3 เชื่อมต่อไปยังในเขตเมืองขอนแก่นและท่าอากาศยานขอนแก่น โดยให้บริการทุก วัน ให้บริการตลอด 24 ชั่วโมง โดยช่วงเวลา 06.00-20.00 น. จะมีความถี่ของการให้บริการ 10 นาทีต่อคัน และในช่วงเวลา 20.00-06.00 น. จะมีความถี่ของการให้บริการ 30 นาทีต่อคัน ความจุของของตัวรถสามารถจุ ผู้โดยสารได้ 22 ที่นั่ง สำหรับอัตราค่าโดยสาร ประชาชนทั่วไป คิดค่าโดยสาร 15 บาทตลอดสาย ส่วนนักเรียน คิดค่าโดยสาร 10 บาทตลอดสาย สำหรับเส้นทางการเดินรถดังแสดงในรูปที่ 2-3 รูปที่ 2-3 เส้นทางการเดินรถขนส่งมวลชนสาย 24 ที่มา: บริษัท ขอนแก่นซิตี้บัส จำกัด (2562) 2.5 ปริมาณเชื้อเพลิงในการขนส่งทางถนน ปริมาณการใช้เชื้อเพลิงในการขนส ่งทางถนนภายในเขตเทศบาลนครขอนแก ่น จะพิจารณาจาก ปริมาณน้ำมันในแต่ละประเภท ที่ถูกนำไปใช้ในรถยนต์ทุกประเภท ที่วิ่งในเขตเทศบาลนครขอนแก่น ซึ่งเป็น กิจกรรมการปล่อยก๊าซเรือนกระจกในกลุ่มการขนส่ง เมื่อพิจารณาสามารถจำแนกชนิดของเชื้อเพลิงที่ใช้งานใน การขนส่งทางถนน ได้ดังตารางที่ 2-5 ซึ่งจากตารางดังกล่าวแสดงให้เห็นว่า การใช้เชื้อเพลิงมีปริมาณเพิ่มสูงขึ้น เรื ่อยๆ จากในปี 2556 ถึง 2560 มีการใช้ปริมาณเชื้อเพลิงมากขึ้นจาก 34,181,400.94 ลิตรต ่อปีเป็น 51,473,177.13 ลิตรต ่อปี อันเนื ่องมาจากการที ่ประชาชนนิยมใช้รถยนต์ส ่วนบุคคล มากกว ่ารถขนส่ง สาธารณะ (ข้อมูลปริมาณก๊าซเรือนกระจกระดับเมือง (City Carbon Footprint: CCF) เทศบาลนครขอนแก่น, 2562)

รายงานฉบับสมบูรณ์ โครงการพัฒนาเมืองคาร์บอนต่ำผ่านระบบการจัดการเมืองอย่างยั่งยืน กุมภาพันธ์ 2564 2-8 เมื ่อเป็นเช ่นนั้น เทศบาลนครขอนแก ่น จึงได้ร ่วมมือกับเทศบาลใกล้เคียงอีก 4 เทศบาลอันได้แก่ เทศบาลเมืองศิลา เทศบาลตำบลสำราญ เทศบาลเมืองเมืองเก่า และเทศบาลตำบลท่าพระ ได้ร่วมกันจัดตั้ง บริษัท ขอนแก่น ทรานซิท ซิสเต็ม จำกัด (KKTS) เพื่อทำหน้าที่บริหารจัดการ ระบบรถไฟฟ้ารางเบา (Light Rail Transit: LRT) โดยการประสานความร ่วมมือจากภาคเอกชน หอการค้า สภาอุตสาหกรรม ภาครัฐ สถาบันการศึกษา ภาคประชาชน และบริษัท KKTS จนเป็นที่รู้จักกันอย่างกว้างขวางว่า “ขอนแก่นโมเดล” และเป็นรูปแบบของการพัฒนาเมืองแบบพึ่งพาศักยภาพของตนเอง ทำโดยเอกชนในพื้นที่เป็นผู้ช่วยขับเคลื่อน (Private- led urban development) เพื ่อให้ได้ข้อมูลที ่ชี้ให้เห็นว ่า หากเทศบาลนครขอนแก ่น ได้มีการพัฒนาระบบขนส ่งมวลชนเมือง ขอนแก ่นตามแผนแม ่บท 5 เส้นทาง รวมทั้งการปรับเปลี ่ยนรูปแบบทางเดินระบบรถเสริม (Feeder) เพื่อ เชื่อมต่อกับระบบขนส่งมวลชนสายหลักรถไฟฟ้ารางเบา จะสามารถลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกได้มากน้อย เพียงใด รวมถึงการพัฒนาพื้นที่รอบสถานีรถไฟฟ้า (Transit-Oriented Development : TOD) จึงจำเป็นต้อง มีการศึกษา ตารางที่ 2-5 ปริมาณการใช้เชื้อเพลิงในการขนส่งทางถนน ปี ปริมาณการใช้เชื้อเพลิง (ลิตร/ปี) รวม ดีเซล เบนซิน เบนซิน 91 แก๊สโซฮอล์ 91 แก๊สโซฮอล์ 95 E20 E85 LPG 2556 20,767,683.18 344,843.29 86,103.81 4,894,859.53 2,192,839.52 1,608,745.91 199,793.24 4,086,532.46 34,181,400.94 2557 46,200,951.17 235,551.51 - 5,808,574.15 2,383,142.73 2,168,703.14 421,691.91 5,118,662.89 62,337,277.50 2558 24,935,387.04 204,644.12 - 6,728,749.16 2,924,160.22 2,416,815.96 389,767.33 4,543,027.97 42,142,551.80 2559 27,147,069.48 206,465.18 - 6,856,825.38 3,762,265.73 2,612,325.46 434,862.84 3,762,841.30 44,782,655.37 2560 26,570,662.60 584,079.07 - 12,335,503.18 4,244,658.31 3,738,754.71 524,050.79 3,475,468.47 51,473,177.13 ที่มา: ข้อมูลปริมาณก๊าซเรือนกระจกระดับเมือง (City Carbon Footprint: CCF) เทศบาลนครขอนแก่น (2562) 2.6 ข้อมูลปริมาณก๊าซเรือนกระจกของเมืองขอนแก่น 2.6.1 ปริมาณก๊าซเรือนกระจกของเมืองขอนแก่นในปี 2556-2560 ปริมาณการปล่อยก๊าซเรือนกระจกระดับเมืองของเทศบาลนครขอนแก่น สามารถแสดงได้ดัง ตารางที่ 2-6 และรูปที่ 2-4 ซึ่งแสดงให้เห็นว่า การปล่อยก๊าซเรือนกระจกมีแนวโน้มเพิ่มสูงขึ้นและเพิ่มสูงขึ้นใน ทุกกลุ่มกิจกรรม โดยมีปริมาณการปล่อยก๊าซเรือนกระจกสูงสุดมาจากกลุ่มการเผาไหม้อยู่กับที่ รองลงมาคือ การขนส่ง การจัดการของเสีย กลุ่มกระบวนการอุตสาหกรรมและการใช้ผลิตภัณฑ์ (IPPU) และกลุ่มการเกษตร ป่าไม้ และการใช้ประโยชน์ที่ดิน (AFOLU) ตามลำดับ กลุ่มกิจกรรมที่มีการปล่อยก๊าซเรือนกระจกดังแสดงในตารางที่ 2-7 บอกถึงสัดส่วนการปล่อย ก๊าซเรือนกระจกในปี พ.ศ.2560 ซึ่งพบว่า การปล่อยก๊าซเรือนกระจกจากกลุ่มการเผาไหม้อยู่กับที่ มีสัดส่วน เกินกว่าครึ่งของปริมาณการปล่อยทั้งหมด (ร้อยละ 57.82) ตามด้วยกลุ่มขนส่ง ที่มีสัดส่วนการปล่อยเป็น 1 ใน 3 ของปริมาณการปล่อยทั้งหมด (ร้อยละ 28.59) ส่วนกลุ่มการจัดการของเสีย มีสัดส่วนการปล่อย เท่ากับร้อย ละ 10.90 (ข้อมูลปริมาณก๊าซเรือนกระจกระดับเมือง (City Carbon Footprint: CCF) เทศบาลนครขอนแก่น, 2562)

รายงานฉบับสมบูรณ์ โครงการพัฒนาเมืองคาร์บอนต่ำผ่านระบบการจัดการเมืองอย่างยั่งยืน กุมภาพันธ์ 2564 2-9 ตารางที่ 2-6 สรุปปริมาณการปล่อยก๊าซเรือนกระจก รายกลุ่มกิจกรรม ในช่วงปี พ.ศ. 2556-2560 ปี ปริมาณการปล่อยก๊าซเรือนกระจก (tCO2eq) กลุ่มการเผาไหม้อยู่ กับที่ กลุ่มขนส่ง กลุ่มการจัดการ ของเสีย กลุ่มกระบวนการ อุตสาหกรรมและ การใช้ผลิตภัณฑ์ (IPPU) กลุ่มการเกษตร ป่า ไม้ และการใช้ ประโยชน์ที่ดิน (AFOLU) รวม 2556 212,651.89 80,743.82 80,166.65 7,875.28 1,137.73 382,575.38 2557 215,206.98 154,741.55 86,057.50 7,992.57 1,253.90 465,252.50 2558 226,252.29 98,768.23 84,413.15 7,905.45 1,375.26 418,714.38 2559 236,234.41 105,854.45 77,470.79 9,579.31 1,513.86 430,652.81 2560 239,076.54 118,214.43 45,078.71 9,497.45 1,613.15 413,480.28 ที่มา: ข้อมูลปริมาณก๊าซเรือนกระจกระดับเมือง (City Carbon Footprint: CCF) เทศบาลนครขอนแก่น (2562) รูปที่ 2-4 ปริมาณการปล่อยก๊าซเรือนกระจก เทศบาลนครขอนแก่น ในช่วงปี พ.ศ. 2556-2560 ที่มา: ข้อมูลปริมาณก๊าซเรือนกระจกระดับเมือง (City Carbon Footprint: CCF) เทศบาลนครขอนแก่น (2562) ตารางที่ 2-7 สัดส่วนการปล่อยก๊าซเรือนกระจกจากกลุ่มต่างๆ ในปี พ.ศ. 2560 กลุ่มกิจกรรม สัดส่วนการปล่อยในปี พ.ศ. 2560 (ร้อยละ) กลุ่มการเผาไหม้อยู่กับที่ 57.82 กลุ่มขนส่ง 28.59 กลุ่มการจัดการของเสีย 10.90 กลุ่มกระบวนการอุตสาหกรรมและการใช้ผลิตภัณฑ์ (IPPU) 2.30 กลุ่มการเกษตร ป่าไม้ และการใช้ประโยชน์ที่ดิน (AFOLU) 0.39 รวม 100.00 ที่มา: ข้อมูลปริมาณก๊าซเรือนกระจกระดับเมือง (City Carbon Footprint: CCF) เทศบาลนครขอนแก่น (2562) - 100,000 200,000 300,000 400,000 500,000 2556 2557 2558 2559 2560 ปริมาณการปล่อยก๊าซเรือนกระจก (tCO2eq) ปี (พ.ศ.) กลุ่มการเกษตร ป่าไม้ และการใช้ประโยชน์ที่ดิน (AFOLU) กลุ่มกระบวนการอุตสาหกรรมและการใช้ผลิตภัณฑ์ (IPPU) กลุ่มการจัดการของเสีย กลุ่มขนส่ง กลุ่มเผาไหม้อยู่กับที่ 382,575 465,252 418,714 430,652 413,480

รายงานฉบับสมบูรณ์ โครงการพัฒนาเมืองคาร์บอนต่ำผ่านระบบการจัดการเมืองอย่างยั่งยืน กุมภาพันธ์ 2564 2-10 2.6.2 ประเมินการคาดการณ์ปริมาณก๊าซเรือนกระจกในอนาคตตั้งแต่ปี พ.ศ. 2560-2573 การคาดการณ์ปริมาณการปล่อยก๊าซเรือนกระจก ได้พิจารณาเฉพาะกิจกรรมที่เป็นกิจกรรม พื้นฐานของเทศบาลนครขอนแก่น จากกิจกรรมการปล่อยก๊าซเรือนกระจกทั้ง 3 กลุ่ม ได้แก่ 1) กลุ่มการเผา ไหม้อยู ่กับที ่ 2) กลุ ่มขนส ่ง และ 3) กลุ ่มการจัดการของเสีย โดยที ่การปล ่อยก๊าซเรือนกระจกจากกลุ่ม กระบวนการอุตสาหกรรมและการใช้ผลิตภัณฑ์ (IPPU) และกลุ่มการเกษตร ป่าไม้ และการใช้ประโยชน์ที่ดิน (AFOLU) ถูกกำหนดให้ไม่มีการเปลี่ยนแปลง เนื่องจากมีปริมาณการปล่อยก๊าซเรือนกระจกต่ำ ซึ่งคาดว่าไม่มี การเปลี ่ยนแปลงที ่เพิ ่มขึ้นอย ่างมีนัยสำคัญ ในทางกลับกันยังมีแนวโน้มการปล ่อยลดลง เนื ่องด้วย ความก้าวหน้าทางเทคโนโลยีในการใช้ผลิตภัณฑ์ทางอุตสาหกรรมต่าง ๆ เช่น การใช้สารทำความเย็นที่มีค่า ศักยภาพที่ทำให้เกิดภาวะโลกร้อนต่ำ การเพิ่มขึ้นของพื้นที่สีเขียวที่ช่วยกักเก็บปริมาณคาร์บอนในเขตเทศบาล เป็นต้น จากการคาดการณ์การปลดปล่อยก๊าซเรือนกระจกของเทศบาลนครขอนแก่นในปี พ.ศ. 2560 2568 และ 2573 แสดงให้เห็นว ่า การปล ่อยก๊าซเรือนกระจกจะเพิ ่มขึ้นจาก 413,480.28 ตัน คาร์บอนไดออกไซด์เทียบเท่า ในปี พ.ศ. 2560 เป็น 644,475.58 ตันคาร์บอนไดออกไซด์เทียบเท่า ในปี พ.ศ. 2573 คิดเป็นร้อยละ 55.86 โดยหากพิจารณาสัดส่วนการปล่อยที่สำคัญใน 3 อันดับแรก พบว่า การปล่อยก๊าซ เรือนกระจกในกลุ่มการเผาไหม้อยู่กับที่ ยังมีสัดส่วนการปล่อยสูงสุด รองลงมาคือ การปล่อยก๊าซเรือนกระจก จากกลุ่มขนส่งและการจัดการของเสีย ตามลำดับ ดังแสดงในตารางที่ 2-8 และรูปที่ 2-5 ตารางที่ 2-8การคาดการณ์ปริมาณการปล่อยก๊าซเรือนกระจกในปี พ.ศ. 2560, 2568, และ 2573 กลุ่มกิจกรรม ปริมาณการปล่อยก๊าซเรือนกระจก (ตันคาร์บอนไดออกไซด์เทียบเท่า) พ.ศ. 2560 พ.ศ. 2568 พ.ศ. 2573 กลุ่มการเผาไหม้อยู่กับที่ 239,076.54 302,229.47 352,831.43 กลุ่มขนส่ง 118,214.43 166,189.90 218,706.57 กลุ่มการจัดการของเสีย 45,078.71 54752.79 61826.98 กลุ่มกระบวนการอุตสาหกรรมและการใช้ผลิตภัณฑ์ (IPPU) 9,497.45 9,497.45 9,497.45 กลุ่มการเกษตร ป่าไม้ และการใช้ประโยชน์ที่ดิน (AFOLU) 1,613.15 1,613.15 1,613.15 รวม 413,480.28 534,282.77 644,475.58 ที่มา: ข้อมูลปริมาณก๊าซเรือนกระจกระดับเมือง (City Carbon Footprint: CCF) เทศบาลนครขอนแก่น (2562)

รายงานฉบับสมบูรณ์ โครงการพัฒนาเมืองคาร์บอนต่ำผ่านระบบการจัดการเมืองอย่างยั่งยืน กุมภาพันธ์ 2564 2-11 รูปที่ 2-5การคาดการณ์ปริมาณการปล่อยก๊าซเรือนกระจกในปี พ.ศ. 2573 ที่มา: ข้อมูลปริมาณก๊าซเรือนกระจกระดับเมือง (City Carbon Footprint: CCF) เทศบาลนครขอนแก่น (2562) หากพิจารณาการคาดการณ์อัตราการเปลี่ยนแปลงของการปล่อยก๊าซเรือนกระจก ดังแสดง ในตารางที่ 2-9 จะพบว่า การปล่อยก๊าซเรือนกระจกในภาคขนส่ง จะมีอัตราการเปลี่ยนแปลง (เพิ่มขึ้น) มาก ที่สุด คิดเป็นร้อยละ 4.85 ต่อปี รองลงมาคือ กลุ่มเผาไหม้อยู่กับที่ และกลุ่มการจัดการของเสีย คิดเป็น ร้อยละ 3.04 และ 2.86 ต่อปี ตามลำดับ ทั้งนี้กิจกรรมการใช้พลังงานเชื้อเพลิงทั้งในกลุ่มดีเซลและเบนซินในช่วงปี พ.ศ. 2556-2560 มีแนวโน้มการแปรปรวนสูง ซึ่งแสดงให้เห็นถึงแนวโน้มการบริโภคที่สูงขึ้นด้วย โดยหาก เปรียบเทียบกับสถานการณ์การใช้พลังงานของประเทศ1 พบว่า ปริมาณการใช้น้ำมันสำเร็จรูปในปี พ.ศ. 2560 มีอัตราสูงขึ้นประมาณร้อยละ 2.0 โดยแบ่งเป็นกลุ่มเบนซินคิดเป็นร้อยละ 3.8 และ ดีเซลคิดเป็นร้อยละ 2.6 ขณะที่ปริมาณการใช้ก๊าซปิโตรเลียมเหลวและน้ำมันเตามีปริมาณลดลง คิดเป็นร้อยละ 1.8 และ 7.2 ตามลำดับ ซึ่งสอดคล้องกับแนวโน้มการเพิ่มขึ้นของการใช้พลังงานขนส่งของเทศบาล ฯ ที่มีการใช้เชื้อเพลิงชนิดดีเซลและ กลุ่มเบนซินสูง หากเทศบาลฯ ไม่มีมาตรการหรือนโยบายในการลดการใช้ปริมาณน้ำมันเชื้อเพลิงในกลุ่มขนส่ง สัดส่วนการปล่อยก๊าซเรือนกระจกในกลุ่มนี้จะเพิ่มขึ้นจากร้อยละ 28.59 ในปีพ.ศ.2560 เป็นร้อยละ 33.94 ใน ปี พ.ศ.2573 ส่วนอัตราการเพิ่มขึ้นของการปล่อยก๊าซเรือนกระจกในกลุ่มการเผาไหม้อยู่กับที่และกลุ่มการ จัดการของเสีย ยังมีอัตราการเพิ่มสูงขึ้นเช่นกัน หากเปรียบเทียบกับสถานการณ์พลังงาน1 ในปี พ.ศ. 2560 พบว ่า ปริมาณการใช้พลังงานไฟฟ้าของประเทศมีอัตราสูงขึ้น เท ่ากับร้อยละ 1.4 และ GDP ที ่คาดว ่าจะ ขยายตัวเท่ากับร้อยละ 3.9 ซึ่งสอดคล้องกับอัตราการเพิ่มขึ้นของกิจกรรมการปล่อยก๊าซเรือนกระจกของ เทศบาล ฯ ทั้ง 2 กลุ่ม 1 สถานการณ์พลังงานปี 2560 และแนวโน้มปี 2561 โดยสำนักงานนโยบายและแผนพลังงาน กระทรวงพลังงาน - 100,000 200,000 300,000 400,000 500,000 600,000 700,000 2556 2557 2558 2559 2560 2561 2562 2563 2564 2565 2566 2567 2568 2569 2570 2571 2572 2573 ปริมาณการปล่อยก๊าซเรือนกระจก (tCO2eq) ปี (พ.ศ.) กลุ่มการเกษตร ป่าไม้ และการใช้ประโยชน์ที่ดิน (AFOLU) กลุ่มกระบวนการอุตสาหกรรมและการใช้ผลิตภัณฑ์ (IPPU) กลุ่มการจัดการของเสีย กลุ่มขนส่ง กลุ่มเผาไหม้อยู่กับที่ 382,575 413,480 534,282 644,475

รายงานฉบับสมบูรณ์ โครงการพัฒนาเมืองคาร์บอนต่ำผ่านระบบการจัดการเมืองอย่างยั่งยืน กุมภาพันธ์ 2564 2-12 ตารางที่ 2-9 การคาดการณ์อัตราการเปลี่ยนแปลงของการปล่อยก๊าซเรือนกระจกในแต่ละกลุ่มกิจกรรม ระหว่างปี2560-2573 และสัดส่วนการปล่อยก๊าซเรือนกระจกในปี พ.ศ. 2573 กลุ่มกิจกรรม อัตราการเปลี่ยนแปลงต่อปี พ.ศ. 2560-2573 (ร้อยละต่อปี) สัดส่วนการปล่อยก๊าซเรือนกระจก ในปี พ.ศ. 2573 (ร้อยละ) กลุ่มการเผาไหม้อยู่กับที่ + 3.04 54.75 กลุ่มการขนส่ง + 4.85 33.94 กลุ่มการจัดการของเสีย + 2.46 9.59 กลุ่มกระบวนการอุตสาหกรรมและการใช้ ผลิตภัณฑ์ (IPPU) กำหนดให้ไม่มีการเปลี่ยนแปลงใน อนาคต 1.47 กลุ่มการเกษตร ป่าไม้ และการใช้ประโยชน์ ที่ดิน (AFOLU) กำหนดให้ไม่มีการเปลี่ยนแปลงใน อนาคต 0.25 รวม + 3.47 100.00 ที่มา: ข้อมูลปริมาณก๊าซเรือนกระจกระดับเมือง (City Carbon Footprint: CCF) เทศบาลนครขอนแก่น (2562) ข้อมูลปริมาณก๊าซเรือนกระจกที่เกิดขึ้นในปัจจุบัน และแนวโน้มที่จะเกิดขึ้นในอนาคต ที่ได้ กล่าวไปแล้วข้างต้น แม้ว่าจะสามารถบ่งชี้แหล่งการปล่อยก๊าซเรือนกระจกระดับกลุ่ม และกิจกรรมในระดับ เมืองได้ อาทิ กลุ่มการเผาไหม้อยู่กับที่กลุ่มขนส่ง กลุ่มการจัดการของเสีย กลุ่มกระบวนการอุตสาหกรรมและ การใช้ผลิตภัณฑ์ (IPPU) กลุ่มการเกษตร ป่าไม้ และการใช้ประโยชน์ที่ดิน (AFOLU) อันจำนำไปสู่การกำหนด มาตรการหรือกิจกรรมที่สามารถช่วยให้เกิดการลดก๊าซเรือนกระจกจากแหล่งต่างๆ ได้อย่างมีประสิทธิภาพ แต่ ทั้งนี้ คุณภาพของข้อมูลที ่จะถูกนำมาใช้ในการคำนวณปริมาณก๊าซเรือนกระจก เป็นสิ ่งที ่มีความสำคัญ โดยเฉพาะอย่างยิ่ง ปริมาณการใช้ไฟฟ้า ปริมาณการจำหน่ายเชื้อเพลิง และการจัดการของเสีย เนื่องจากเป็น แหล่งการปล่อยก๊าซเรือนกระจกที่สำคัญในเขตเทศบาล หากข้อมูลที่ใช้ไม่มีความสมบูรณ์ ถูกต้อง ครบถ้วน ก็ จะส่งผลอย่างมากต่อการคำนวณปริมาณก๊าซเรือนกระจก และการคาดประมาณแนวโน้มที่ก๊าซเรือนกระจกจะ มีการปลดปล่อยในอนาคต ทักษะในการสำรวจและจัดทำข้อมูลปริมาณก๊าซเรือนกระจก การทวนสูตรการคำนวณและ การเตรียมบุคลากรให้มีความรู้ จึงเป็นความจำเป็นและสำคัญ นอกจากคุณภาพของข้อมูลแล้ว การคาดการ ปริมาณก๊าซเรือนกระจกในอนาคต จำเป็นต้องใช้สมมติฐานที่เหมาะสมและครบถ้วน รวมถึงการสะท้อนความ เป็นจริง ที่อาจเกิดขึ้นได้ในอนาคต โดยคำนึงถึงการเปลี่ยนแปลงจากปัจจัยต่างๆ เช่น กฎหมาย นโยบาย และ เทคโนโลยี เป็นต้น ดังนั้น การปรับสมมติฐานและการทบทวนข้อมูลที่รวบรวมอย่างสม่ำเสมอ จึงเป็นประเด็น สำคัญที่เทศบาลควรมีการดำเนินการ

รายงานฉบับสมบูรณ์ โครงการพัฒนาเมืองคาร์บอนต่ำผ่านระบบการจัดการเมืองอย่างยั่งยืน กุมภาพันธ์ 2564 2-13 2.7 ยุทธศาสตร์การพัฒนาเมืองคาร์บอนต่ำ 2.7.1 ยุทธศาสตร์การพัฒนาเมืองคาร์บอนต่ำของเทศบาลนครขอนแก่น ยุทธศาสตร์การพัฒนาเมืองคาร์บอนต่ำ (Low Emission Development Strategy: LEDs) หรือที่เรียกว่า “แผนเมืองคาร์บอนต่ำ” เป็นเครื่องมือสำคัญต่อการผลักดันให้เกิดการเปลี่ยนแปลงที่จะนำไปสู่ การพัฒนาที่ยั่งยืน (SDGs) การจัดทำย ุทธศาสตร์การพัฒนาเมืองคาร์บอนต ่ำ (Low Emission Development Strategy: LEDS) ของเทศบาลนครขอนแก่น เป็นการศึกษาถึงรายละเอียดมาตรการลดการปล่อยก๊าซเรือน กระจกของเมือง ขั้นตอนการพัฒนายุทธศาสตร์ฯ ได้ใช้คู่มือยุทธศาสตร์การพัฒนาเมืองคาร์บอนต่ำ หรือ Howto Guide: Low-emission Development Strategies and Nationally Appropriate Mitigation Actions: Eastern Europe and CIS ที่ได้รับการพัฒนาโดยโครงการพัฒนาแห่งสหประชาชาติ (UNDP) ในปี 2553 ซึ่ง เป็นคู่มือที่มีมาตรฐานในระดับสากล ประกอบด้วย 5 ขั้นตอนหลักแสดงในรูปที่ 2-6 รูปที่2-6 ขั้นตอนการพัฒนายุทธศาสตร์การพัฒนาเมืองคาร์บอนต่ำ (LEDS) โดยในโครงการนี้ได้พิจารณามาตรการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกของเทศบาลนครขอนแก่น จาก หลายปัจจัยที ่เกี ่ยวข้องอันได้แก ่ นโยบายการลดก๊าซเรือนกระจกในระดับนานาชาติและระดับประเทศ นโยบายการลดก๊าซเรือนกระจกในระดับเทศบาล สถานการณ์ด้านสิ ่งแวดล้อมของเมืองและการลำดับ ความสำคัญ ตลอดจนศักยภาพของเมืองที ่สามารถดำเนินมาตรการได้ในอนาคต ทั้งนี้จากกระบวนการ ปรึกษาหารือ สามารถระบุมาตรการ ได้ทั้งหมด 16 มาตรการ และแบ ่งชนิดมาตรการได้เป็น 3 ระยะ ประกอบด้วย • ระยะสั้น (ดำเนินมาตรการลดปริมาณก๊าซเรือนกระจกภายในปีพ.ศ. 2562 -2565) • ระยะกลาง (ดำเนินมาตรการลดปริมาณก๊าซเรือนกระจกภายในปีพ.ศ. 2566 - 2568) • ระยะยาว (ดำเนินมาตรการลดปริมาณก๊าซเรือนกระจกภายในปีพ.ศ. 2569 – 2573)

รายงานฉบับสมบูรณ์ โครงการพัฒนาเมืองคาร์บอนต่ำผ่านระบบการจัดการเมืองอย่างยั่งยืน กุมภาพันธ์ 2564 2-14 โดยปริมาณการลดก๊าซเรือนกระจกของแต่ละมาตรการ จำแนกตามระยะการเริ่มดำเนินการ ดังแสดง ในตารางที่ 2-10 โดยสรุปรายละเอียดชนิดมาตรการ ดังแสดงในตารางที่ 2-11 และมีแผนที่นำทาง (Road map) ของมาตรการต่างๆ ดังแสดงในรูปที่ 2-7 ตารางที่ 2-10 ปริมาณการลดก๊าซเรือนกระจกของแต่ละมาตรการตามแผน LEDS กลุ่มมาตรการ จำนวนมาตรการที่ดำเนินการ ปริมาณ GHG ที่คาดว่าจะลดได้ (tCO2eq) ระยะสั้น (พ.ศ.2563–2565) ระยะกลาง (พ.ศ.2566–2568) ระยะยาว (พ.ศ.2569–2573) กลุ่มการเพิ่มประสิทธิภาพ การใช้พลังงาน (EE) 2 1 - 42,695.36 กลุ่มการพัฒนาพลังงานทดแทน (AE) 3 - - 57,756.00 กลุ่มการจัดการของเสีย (WM) 3 - - 20,468.12 กลุ่มการขนส่งและคมนาคม (TM) 3 1 2 59,955.57 กลุ่มการจัดการป่าไม้พื้นที่สีเขียว และการเกษตร (FOR/AGR) 1 - - 1,452.00 รวม 16 182,327.05 ที่มา: รายงานกลยุทธ์การพัฒนาเมืองคาร์บอนต่ำเชิงบูรณาการ (2563) ตารางที่ 2-11 สรุปมาตรการคาร์บอนต่ำในระยะสั้น-กลาง-ยาว มาตรการตามแผน LEDS ระยะสั้น (พ.ศ.2563–2565) ระยะกลาง (พ.ศ.2566–2568) ระยะยาว (พ.ศ.2569–2573) กลุ่มการเพิ่มประสิทธิภาพการใช้พลังงาน (EE) • การสนับสนุนการปรับเปลี่ยนหลอด LED • การปรับเปลี่ยนอุปกรณ์ไฟฟ้าแสง สว่างทางสาธารณะแบบประหยัด พลังงาน • มาตรการส่งเสริมความร่วมมือกับ ภาคเอกชนและภาคีเครือข่าย เพื่อ ดำเนินมาตรการเพิ่มประสิทธิภาพการ ใช้พลังงาน - กลุ่มการพัฒนาพลังงานทดแทน (AE) • โครงการไฟสาธารณะพลังงาน แสงอาทิตย์ (Solar Cell) • โครงการผลิตไบโอดีเซล • การผลิตพลังงานไฟฟ้าจากพลังงาน แสงอาทิตย์เพื่อใช้เอง - - กลุ่มการจัดการของเสีย (WM) • การจัดตั้งศูนย์คัดแยกขยะมูลฝอย และผลิตสารปรับปรุงดิน • การรณรงค์การลดขยะอินทรีย์โดย การหมักในครัวเรือน • การรณรงค์การคัดแยกขยะโดยหลัก 3R - -

รายงานฉบับสมบูรณ์ โครงการพัฒนาเมืองคาร์บอนต่ำผ่านระบบการจัดการเมืองอย่างยั่งยืน กุมภาพันธ์ 2564 2-15 มาตรการตามแผน LEDS ระยะสั้น (พ.ศ.2563–2565) ระยะกลาง (พ.ศ.2566–2568) ระยะยาว (พ.ศ.2569–2573) กลุ่มการขนส่งและคมนาคม (TM) • การสนับสนุน/สร้างแรงจูงใจในการ ใช้ไบโอดีเซลสำหรับยานพาหนะ • การสนับสนุน/สร้างแรงจูงใจในการ ใช้แก๊สโซฮอล์สำหรับยานพาหนะ • การจัดตั้งระบบขนส่งสาธารณะ ระบบราง (LRT) • การส่งเสริมการเดินเท้าและจักรยาน ในเทศบาล • ส่งเสริมการใช้รถไฟฟ้าส่วนบุคคล (EV car) • การใช้รถขนส่งมวลชนสาธารณะ พลังงานไฟฟ้า (ทุกชนิด) กลุ่มการจัดการป่าไม้ พื้นที่สีเขียว และการเกษตร (FOR/AGR) • การเพิ่มพื้นที่สีเขียว ไม้แนวดิ่ง และ พืชยึดติด (เช่น กล้วยไม้) ในพื้นที่เขต เทศบาล - - ที่มา: รายงานกลยุทธ์การพัฒนาเมืองคาร์บอนต่ำเชิงบูรณาการ (2563)

รายงานฉบับสมบูรณ์ โครงการพัฒนาเมืองคาร์บอนต่ำผ่านระบบการจัดการเมืองอย่างยั่งยืน รูปที่ 2-7 แผนที่นำทางการลดก๊าซเรื ที่มา: แผนการพัฒนาเมืองคาร์บอนต่ำที่ยั่งยืน (Final Low Carbon Sus

กุมภาพันธ์ 2564 2-16 รือนกระจกในเทศบาลนครขอนแก่น stainable Urban Development Plan) เทศบาลนครขอนแก่น (2563)

รายงานฉบับสมบูรณ์ โครงการพัฒนาเมืองคาร์บอนต่ำผ่านระบบการจัดการเมืองอย่างยั่งยืน กุมภาพันธ์ 2564 3-1 บทที่3 โครงการสาธิตคาร์บอนต่ำ 3.1 ที่มาโครงการสาธิตคาร์บอนต่ำ โครงการสาธิตคาร์บอนต่ำ ที่เทศบาลนครขอนแก่นเลือกดำเนินการ มีเป้าหมายเพื่อลดการปลดปล่อย ก๊าซเรือนกระจกให้ได้ 100,500 ตันคาร์บอนไดออกไซด์เทียบเท่านั้น ได้พิจารณาจากการลำดับความสำคัญ และความเป็นไปได้ในระยะเวลาโครงการ รวมทั้งกิจกรรมที่ส่งผลให้เกิดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกเข้าสู่ชั้น บรรยากาศมากขึ้น อันได้แก่ วิธีการจัดการขยะและของเสีย ที่เกิดขึ้นจากภาคครัวเรือน ภาคอุตสาหกรรม และ ภาคบริการ ซึ่งวิธีการในการจัดการขยะและของเสีย ที่แตกต่างกัน มีผลส่งต่อปริมาณการปลดปล่อยก๊าซเรือน กระจกที่ต่างกัน การใช้พลังงานทั้งพลังงานไฟฟ้าของสถานประกอบการต่างๆ รวมถึงการใช้พลังงานเชื้อเพลิงที่ เกิดขึ้นจากการจราจรขนส่ง ที่นับวันจะมีปริมาณเพิ่มมากขึ้น อันเนื่องมาจาก ประชาชนนิยมใช้รถยนต์ส ่วน บุคคลมากกว ่าระบบขนส ่งสาธารณะ แต่ทั้งนั้น จะต้องมีองค์ความรู้ที ่สามารถวัดได้อย่างชัดเจนว่า แต่ละ โครงการที ่เทศบาลเลือกดำเนินการนั้น สามารถลดการปลดปล่อยก๊าซเรือนกระจกได้ปริมาณเท ่าใด หาก โครงการใดหรือกิจกรรมใด ยังไม ่สามารถระบุได้ชัดเจน ก็จะทำการศึกษาเพิ ่มเติมเพื ่อนำไปสู ่การพัฒนา ข้อเสนอแนะในการดำเนินการต่อไป ดังนั้น โครงการสาธิตคาร์บอนต ่ำ ที ่เทศบาลนครขอนแก ่นเลือกดำเนินการ จึงประกอบไปด้วย 6 โครงการ (5 โครงการ 1 การศึกษา) ได้แก่ 1) โครงการส่งเสริมการคัดแยกขยะเพื่อลดปริมาณขยะที่ต้องจัดการ ซึ่งประกอบไปด้วย 2 โครงการย่อย ได้แก่ 1.1) โครงการการคัดแยกขยะรีไซเคิล เทศบาลนครขอนแก่น และ 1.2) ศูนย์การเรียนรู้การจัดการขยะอินทรีย์ด้วยวิถีพอเพียง เทศบาลนครขอนแก่น 3) โครงการติดตั้ง Solar Rooftop อาคารตลาดสดเทศบาล1 4) โครงการติดตั้งพลังงานทดแทนจากพลังงานแสงอาทิตย์ (Solar cell) ที่สถานีบำบัดน้ำเสียบึงทางสร้าง 5) โครงการบริหารจัดการและกำจัดขยะมูลฝอย ด้วยวิธีการแปรรูปขยะมูล ฝอยเป็นพลังงานไฟฟ้า (Waste to Energy) และ 6) โครงการศึกษาวิจัยเรื่อง การวิเคราะห์การลดการปล่อย ก๊าซเรือนกระจกจากการพัฒนาระบบรถไฟฟ้ารางเบา ในเมืองขอนแก่น ซึ่งโครงการที่ 1 ถึง 5 เป็นโครงการที่สามารถดำเนินได้ภายในช่วงเวลาดำเนินโครงการ และส่งผลให้ ลดปริมาณก๊าซเรือนกระจกได้ทั้งสิ้น 98,000 ตันคาร์บอนไดออกไซด์เทียบเท่า ส่วนโครงการรถไฟฟ้ารางเบา (LRT) นั้น แม้จะยังไม่สามารถสร้างได้ในเวลาที่กำหนด แต่ก็ได้มีความ คืบหน้าในการดำเนินการมาโดยตลอด และมีผลการศึกษาการคาดประมาณก๊าซเรือนกระจกของการใช้ระบบ รถไฟฟ้ารางเบาว่าสามารถลดได้สูงถึง 457,355 ตันคาร์บอนไดออกไซด์เทียบเท่า (ในปี 2589) ซึ่งเทียบเป็น 15.06 เปอร์เซ็นต์ ของการที่ไม่มีระบบรถไฟฟ้ารางเบา (LRT) (Long et al., 2018) รวมถึงหากมีการปรับปรุง ระบบรถเสริม (Feeder) และการพัฒนาพื้นที่รอบสถานี (TOD) จะช่วยลดในการปล่อยก๊าซเรือนกระจกจาก ระบบขนส่งระบบรองได้ถึง 60,784 ตันคาร์บอนไดออกไซด์เทียบเท่า (ในปี 2589) (พนกฤษณ คลังบุญครอง และคณะ, 2563) โดยรายละเอียดแต่ละโครงการ มีดังต่อไปนี้

รายงานฉบับสมบูรณ์ โครงการพัฒนาเมืองคาร์บอนต่ำผ่านระบบการจัดการเมืองอย่างยั่งยืน กุมภาพันธ์ 2564 3-2 3.1.1 โครงการสาธิตที่ 1: โครงการส่งเสริมการคัดแยกขยะเพื่อลดปริมาณขยะที่ต้อง จัดการ โดยในโครงการสาธิตที่ 1 และ 2: โครงการส่งเสริมการคัดแยกขยะเพื่อลดปริมาณขยะที่ต้อง จัดการ สามารถแบ ่งโครงการได้เป็น 2 โครงการย ่อย ตามประเภทและรูปแบบการจัดการขยะ โดยมี รายละเอียด ดังนี้ โครงการสาธิตที่ 1: โครงการการคัดแยกขยะรีไซเคิล เทศบาลนครขอนแก่น (โครงการ บุญทวีด้วยรีไซเคิล โครงการฌาปนกิจเปลี่ยนขยะเป็นบุญ) ความเป็นมา การเจริญเติบโตและการพัฒนาของเมืองเทศบาลนครขอนแก่น ซึ่งมีจำนวนประชากรอาศัย อยู่ประมาณ 111,332 คน มีการคาดการณ์ว่าประชากรแต่ละคนจะสร้างขยะประมาณ 1.89 กิโลกรัมต ่อวัน หรือประมาณ 200 ตันต่อวัน ซึ่งปริมาณขยะจำนวนนี้ เป็นจำนวนขยะที่เทศบาลนครขอนแก่นต้องทำการ จัดการในแต่ละวัน ขยะเหล่านี้ประกอบไปด้วย ขยะอินทรีย์และขยะอนินทรีย์ที่มีขยะอันตรายปะปน ซึ่งจะ ถูกจัดเก็บไปยังบ่อเก็บขยะของเทศบาลนครขอนแก่น โดยขยะบางประเภทสามารถนำกลับมาใช้ซ้ำและนำ กลับมาใช้ใหม่ได้ แต่ส่วนที่เหลือจะถูกส่งไปยังโรงไฟฟ้าพลังงานขยะ เพื่อเข้าสู่กระบวนการรวบรวมขยะและ กระบวนการเปลี่ยนขยะเป็นพลังงานไฟฟ้าด้วยการเผา (รายงานสถานการณ์ขยะมูลฝอยของประเทศไทยปี พ.ศ. 2563, กรมควบคุมมลพิษ) เทศบาลนครขอนแก่นได้มีวิธีการในการจัดการขยะและลดปริมาณการปลดปล่อยก๊าซเรือน กระจกจากการกำจัดขยะของแต่ละประเภท ด้วยวิธีการให้เจ้าหน้าที่ฝ่ายสิ่งแวดล้อมดำเนินการจัดอบรมให้ ความรู้และสร้างการมีส่วนร่วมของประชาชนในหัวข้อ “คนขอนแก่น หัวใจไร้มลพิษ” ในการลดปริมาณขยะ ภายในชุมชน และส่งเสริมการใช้ทรัพยากรที่มีอยู่อย่างคุ้มค่า สามารถช่วยลดปริมาณขยะให้น้อยลง ด้วยการ ลดการใช้ การนำกลับมาใช้ซ้ำ และการนำขยะกลับมาใช้ใหม่ (Reduce Reuse and Recycle: 3Rs) ดังแสดง ในรูปที่ 3-1 จึงได้มีการกำหนดยุทธศาสตร์ในการดำเนินงานเป็น 4 กลยุทธ์ ประกอบด้วย 1) การป้องกันการ เกิดขยะ 2) การรณรงค์ลดการสร้างขยะ 3) การคัดแยกขยะไปกำจัดด้วยวิธีที ่เหมาะสม และ 4) การสร้าง เครือข่ายผู้คัดแยกขยะ โดยเป้าหมายหลักของยุทธศาสตร์จะมุ่งเน้นให้ปริมาณขยะที่นำไปกำจัดมีปริมาณลดลง ไม่น้อยกว่า 30 เปอร์เซ็นต์ โดยเน้นการสร้างการมีส่วนร่วมในบริการจัดการขยะตั้งแต่ ต้นทาง ลดปริมาณและ คัดแยกขยะมูลฝอย ณ แหล่งกำเนิด กลางทาง เพิ่มประสิทธิภาพการเก็บขนขยะมูลฝอย และ ปลายทาง การ กำจัดขยะมูลฝอยด้วยการแปรรูปเป็นพลังงานไฟฟ้า

รายงานฉบับสมบูรณ์ โครงการพัฒนาเมืองคาร์บอนต่ำผ่านระบบการจัดการเมืองอย่างยั่งยืน กุมภาพันธ์ 2564 3-3 รูปที่ 3-1 คนขอนแก่น หัวใจไร้มลพิษ เพื่อเป็นการแก้ไขปัญหาตั้งแต่ต้นทาง เทศบาลนครขอนแก่นจึงได้มีแนวคิดการจัดการขยะ ตั้งแต่ต้นทางในระดับครัวเรือน ซึ่งมีการขับเคลื่อนผ่านเครือข่ายในหลายกิจกรรมโดยเน้นการคักแยกขยะทั้ง 4 ประเภท คือขยะอินทรีย์ ขยะรีไซเคิล ขยะอันตรายและขยะทั่วไป ตามกลยุทธ 3Rs เพื่อลดปริมาณขยะ ณ แหล่งกำเนิด โดยในปัจจุบัน เทศบาลนครขอนแก่นได้มีการตั้งวางจุดคัดแยกขยะอันตรายในรูปแบบสถานีคัด แยกขยะและรูปแบบถังขยะอันตรายตั้งเดี่ยวในหน่วยงาน จำนวน 73 จุดและจุดบริการสถานีแยกขยะจำนวน

รายงานฉบับสมบูรณ์ โครงการพัฒนาเมืองคาร์บอนต่ำผ่านระบบการจัดการเมืองอย่างยั่งยืน กุมภาพันธ์ 2564 3-4 47 จุด โดยในปี2561 ได้มีปริมาณขยะพิษหรือขยะอันตรายนำไปกำจัดปริมาณ 3.7 ตัน แต่จากการสำรวจการ ทิ้งขยะในถังขยะทั่วไป พบว่า ยังมีการทิ้งขยะอันตรายปะปนกับขยะทั่วไป อันได้แก่ ถ่านไฟฉาย แบตเตอรี่มือ หลอดไฟ ขวดบรรจุยาฆ่าแมลง และกระป๋องสี/กระป๋องสเปรย์ เป็นต้น จึงจำเป็นต้องมีการดำเนินงานโครงการ เพื่อรณรงค์ประชาสัมพันธ์ให้ประชาชนได้มีการทิ้งขยะอันตรายชุมชนให้ถูกต้องเพื่อป้องกันปัญหาสารพิษจาก ขยะอันตรายปนเปื้อนในสิ่งแวดล้อม ดังนั้น โครงการย่อยโครงการนี้ จึงมีวัตถุประสงค์ในการดำเนินการในส่วนของการเพิ่มสถานี การคัดแยกขยะรีไซเคิล และขยะอันตรายที ่เกิดขึ้นในชุมชนอีก 50 สถานี ดังแสดงในรูปที่ 3-2 เพื ่อเพิ่ม ประสิทธิภาพในการคัดแยกขยะเหล่านี้ ไม่ให้ปะปนไปยังถังขยะทั่วไป โดยจะมีสถานีรองรับขยะพิษ (Drop Off) และกิจกรรมวางกล่องคัดแยกขยะอิเล็กทรอนิกส์และเครื่องใช้ไฟฟ้า (WEEE) ในชุมชน หน่วยงาน ราชการ สถานศึกษา และเอกชน นอกจากนี้ยังมีการตั้งวางถังคัดแยกขยะอันตรายบนถนนสายหลัก สำหรับขยะพิษหรือ ขยะอันตรายที่รวบรวมได้ จะนำขยะที่คัดแยกได้ เก็บรวบรวมและส่งขายที่ร้านรับซื้อของเก่าอย่างน้อยเดือนละ 1 ครั้ง และมีรายละเอียดรายชื่อของแต่ละสถานีทั้งจุดวางเดิมและจุดวางใหม่ ดังแสดงในตารางที่ 3-1 รูปที่3-2 แผนที่แสดงสถานีคัดแยกขยะเดิม และสถานีคัดแยกขยะที่เพิ่มขึ้น

รายงานฉบับสมบูรณ์ โครงการพัฒนาเมืองคาร์บอนต่ำผ่านระบบการจัดการเมืองอย่างยั่งยืน กุมภาพันธ์ 2564 3-5 ตารางที่ 3-1 จุดตั้งวางจุดแยกขยะและสถานีคัดแยกขยะ(ขยะอันตราย รีไซเคิล ขยะทั่วไป) สำนักการ สาธารณสุขและสิ่งแวดล้อม เทศบาลนครขอนแก่น ลำดับ จุดตั้งวาง/สถานที่ ถนน/ซอย ประเภทตู้แยกขยะ/ถังขยะ อันตราย รีไซเคิล ทั่วไป อินทรีย์ 1 เทศบาลนครขอนแก่น ถ.ประชาสำราญ 2 โรงแรมพลูแมน ถ.ประชาสำราญ 3 ตรงข้ามตลาดรถไฟ ถ.รื่นรมย์ 4 ศาลาชุมชนโนนหนองวัด 1 ถ.วุฒาราม 5 วัดวุฒาราม ถ.วุฒาราม 6 หน้าบ้านประธานชุมชน โนนหนองวัด 1 ซ.วุฒาราม 8 7 กลาง ซ.วุฒาราม 10 ถ.วุฒาราม 8 ร.ร.เทศบาลโนนหนองวัด ถ.วุฒาราม 9 ต้นซอยเหล่านาดี 12 ซ.เหล่านาดี 12 10 กลางซอยเหล่านาดี 12 ซ.เหล่านาดี 12 11 หน้าสนามกีฬากลาง จ.ขก. ถ.เหล่านาดี 12 ซ.เหล่านาดี7 ถ.เหล่านาดี 13 ซ.อุปบุตร ถ.เหล่านาดี 14 ร.ร.เทศบาลวัดกลาง ถ.เหล่านาดี 15 ม.ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ถ.บ้านกอก 16 ตลาดต้องชม (ตลาดเขียว) ถ.นิกรสำราญ 17 หน้าร้าน 2K เนื้อกระทะ ถ.รอบบึง 18 ชุมชนพิมานชลร่วมใจพัฒนา ถ.รอบบึง 19 ตรงข้ามดับเพลิงเมืองเก่า ถ.รอบบึง 20 ทางเข้าชุมชน การเคหะ ถ.กลางเมือง 21 ศาลาชุมชนการเคหะ ถ.กลางเมือง 22 ร.ร.เทศบาลบ้านตูม ถ.แก่นตูม ประชาราษฎร์ 23 หน้า รร.ท.บ้านตูม ถ.แก่นตูม ประชาราษฎร์ 24 ข้าง ศูนย์แพทย์วัดหนองแวงพระอารามหลวง ถ.รอบบึง 25 ตรงข้ามเจ้าแม่สองนาง ถ.รอบบึง 26 ชุมชนเมืองเก่า2 ซ.เมตตา ถ.กลางเมือง 27 ตรงข้ามหมู่บ้านเขาไทย ถ.กลางเมือง 28 หน้าอัมพรแหนมเนือง ถ.กลางเมือง 29 ชุมชนพระนครศรีบรีรักษ์ ถ.กลางเมือง 30 ข้าง ร.ร.เทศบาลสวนสนุก ถ.นิกรสำราญ 31 ร.ร.เทศบาลสวนสนุก ถ.กลางเมือง 32 ห้างสรรพสินค้าแฟรี่พลาซ่า ถ.หน้าเมือง 33 หลังห้างสรรพสินค้าแฟรี่พลาซ่า (หน้าร้านขาย มอเตอรไซด์) ถ.หน้าเมือง 34 สำนักการสาธารณสุขฯ (โรงหนังปริ้นซ์) ถ.หน้าเมือง

รายงานฉบับสมบูรณ์ โครงการพัฒนาเมืองคาร์บอนต่ำผ่านระบบการจัดการเมืองอย่างยั่งยืน กุมภาพันธ์ 2564 3-6 ลำดับ จุดตั้งวาง/สถานที่ ถนน/ซอย ประเภทตู้แยกขยะ/ถังขยะ อันตราย รีไซเคิล ทั่วไป อินทรีย์ 35 ชุมชนเจ้าพ่อเกษม ถ.หน้าเมือง 36 ชุมชนเจ้าพ่อทองสุข ถ.อำมาตย์ 37 หน้าร้านเป็นหนึ่งคาร์แคร์ ถ.เทพารักษ์ 38 บขส. 1 ถ.ประชาสโมสร 39 ศาลจังหวัด (ในบริเวณศาล) ถ.ศูนย์ราชการ 40 หน้าศูนย์วิทยาศาสตร์การแพทย์ (ตรงข้ามศาล จังหวัด) ถ.หน้าศูนย์ ราชการ 41 ตรงข้าม อบจ.ขอนแก่น ถ.หน้าเมือง 42 สนง.สิ่งแวดล้อมภาคที่ 10 ถ.กลางเมือง 43 ข้างแฟลตตำรวจ ถ.กลางเมือง 44 ข้าง สนง.ป้องกันควบคุมโรคที่ 7 (หลัง รพ.จิต เวช) ถ.หน้าศูนย์ ราชการ 45 ตรงข้าม ตชด. ถ.หลังศูนย์ ราชการ 46 ตชด. (ในสำนักงาน) ถ.หลังศูนย์ ราชการ 47 ชุมชนหลังศูนย์ราชการ2 ถ.หลังศูนย์ ราชการ 48 ร.ร.เทศบาลบ้านศรีฐาน ถ.มะลิวัลย์ 49 ข้างร้าน Box Wood ถ.กัลปพฤกษ์ 50 หน้าวัดจอมศรี(ศรีฐาน4) ถ.ศรีจันทร์ (บ้านศรีฐาน) 51 ชุมชนศรีฐาน3 ซอย. มก. ถ.มะลิวัลย์ 52 หน้าร.ร.เทศบาลสามเหลี่ยม (สามเหลี่ยม3) ถ.ศิลปสนิท 53 รร.ท.สามเหลี่ยม ถ.ศิลปสนิท 54 ร.ร.สาธิตศึกษาศาสตร์ มข. มข. 55 ข้างแฟลตตำรวจ(ศพฐ) ถ.กัลปพฤกษ์ 56 ปตท. (ใกล้ตำรวจทางหลวง) ถ.มิตรภาพ 57 รพ.ศรีนครินทร์ ถ.มิตรภาพ 58 ชุมชนแหนองแวงตราชู1 (หน้าสถานีดับเพลิง ซ.มิตรภาพ 25) ถ.มิตรภาพ 59 ทางหมู่บ้านขอนแก่นวิลล่า (ตรงข้าม รพ.ศรี นครรินทร์) ใต้สะพานลอย ถ.มิตรภาพ 60 หน้าวัดหนองแวงตราชู ถ.มิตรภาพ 61 ร.ร.เทศบาลหนองแวง ถ.มิตรภาพ 62 ตลาดต้นตาล ถ.มิตรภาพ 63 ประตูเมือง ถ.มิตรภาพ 64 หน้าสถานีช่อง7 ถ.มิตรภาพ 65 ตรงข้ามตลาดจอมพล ถ.กสิกรทุ่งสร้าง

รายงานฉบับสมบูรณ์ โครงการพัฒนาเมืองคาร์บอนต่ำผ่านระบบการจัดการเมืองอย่างยั่งยืน กุมภาพันธ์ 2564 3-7 ลำดับ จุดตั้งวาง/สถานที่ ถนน/ซอย ประเภทตู้แยกขยะ/ถังขยะ อันตราย รีไซเคิล ทั่วไป อินทรีย์ 66 หน้าห้องน้ำสาธารณะในบึงทุ่งสร้าง (ฝั่งตลาด จอมพล) ถ.รอบบึงทุ่งสร้าง 67 หน้าสวนสุขภาพบึงทุ่งสร้าง (ทิศใต้) ถ.รอบบึงทุ่งสร้าง 68 หน้าห้องน้ำบึงทุ่งสร้าง(ฝั่งโนนชัย) สวนใหม่ ถ.รอบบึงทุ่งสร้าง 69 ชุมชนหัวสะพานสัมพันธ์ ถ.รอบบึงทุ่งสร้าง 70 ข้าง กกต. ถ.กสิกรทุ่งสร้าง 71 ชุมชนดอนหญ้านาง1 ถ.กสิกรทุ่งสร้าง 72 ชุมชนดอนหญ้านาง1(ม.พัชชา) ถ.กสิกรทุ่งสร้าง 73 หน้าศูนย์บริการสาธารณสุข โนนชัย(ศูนย์3) ถ.ราษฎร์คนึง 74 ม.มหามกุฏราชวิทยาลัย วิทยาเขตอีสาน ถ.ราษฎร์คนึง 75 ม.มหามกุฏราชวิทยาลัย วิทยาเขตอีสาน ถ.ราษฎร์คนึง 76 ร.ร.เทศบาลบ้านโนนชัย ถ.ราษฎร์คนึง 77 ชุมชนโนนชัย 1 ซ.ราษฎรคนึง 14 ถ.ราษฎร์คนึง 78 ชุมชนโนนชัย 2 ถ.ราษฎร์คนึง 79 ศาลาชุมชนโนนชัย 3 ถ.ราษฎร์คนึง 80 ตรงข้ามภูมิสิทธิ์ ถ.ราษฎร์คนึง 81 ตรงข้าม ร.ร.ภูมิสิทธิ์ ถ.ราษฎร์คนึง 82 หน้าร้านตะวันแดง ถ.เฉลิมพระ เกียรติ 83 ชุมชนบะขาม ถ.ศรีจันทร์ 84 ชุมชนธนาคร ซ.ประชาสโมสร 46 ถ.ประชาสโมสร 85 หลัง ม.ราชมงคลเทคโนโลยีอีสาน ถ.ประชาสโมสร 86 แฟมิลี่มาร์ท (แยก ถ.ประชาสโมสร) ถ.เฉลิมพระ เกียรติ 87 อีสานทัวร์ ถ.ประชาสโมสร 88 ชุมชนหนองใหญ่ 1 ถ.ศรีจันทร์ 89 หน้าศูนย์บริการสาธารณสุข หนองใหญ่(ศูนย์ 5) ถ.ศรีจันทร์ 90 ชุมชนธารทิพย์ ถ.ประชาสโมสร 91 ตรงข้าม สนง.สาธารณสุขจังหวัดขอนแก่น ถ.อนามัย 92 วิทยาลัยสาธารณสุขสิริธร ถ.อนามัย 93 รพ.จิตเวช ถ.ชาตะผดุง 94 หลังวิทยาลัยเทคนิค ถ.ชาตะผดุง 95 ข้างศูนย์อนามัย ที่7 ถ.ชาตะผดุง ซ.6 96 ศูนย์อนามัยที่ 7 ถ.ชาตะผดุง 97 ร.ร.เทศบาลบ้านโนนทัน ถ.ชาตะผดุง 98 หลังหมู่บ้านเซนทาร่า ถ.ชาตะผดุง 99 ศรีจันทร์พัฒนา (ใกล้ รร.มหาไถ่) ถ.ชาตะผดุง 100 รร.ท.โนนทัน ถ.ชาตะผดุง 101 ชุมชนหน้า รพ.ศูนย์ขอนแก่น ถ.ศรีจันทร์

รายงานฉบับสมบูรณ์ โครงการพัฒนาเมืองคาร์บอนต่ำผ่านระบบการจัดการเมืองอย่างยั่งยืน กุมภาพันธ์ 2564 3-8 ลำดับ จุดตั้งวาง/สถานที่ ถนน/ซอย ประเภทตู้แยกขยะ/ถังขยะ อันตราย รีไซเคิล ทั่วไป อินทรีย์ 102 ตรงข้าม Mini Big C ถ.ฉิมพลีถนนจะ ไปบ้านผือ 103 คุ้มดอนเงิน ซ.ฉิมพลี 9/1 ถ.ฉิมพลี 104 โนนทัน5 (แยกหนองไผ่ ตลาดสามแยก) ถ.โพธิสาร 105 ชุมชนโนนทัน 7 ถ.โพธิสาร 106 หน้าศูนย์ปฏิบัติธรรมโพธิ์แก้ว ถ.โพธิสาร 107 หน้าตึกธนาคารแห่งประเทศไทยเดิม (ข้าง ร.ร. ขอนแก่นวิทย์) ถ.กลางเมือง 108 ข้างวัดศรีนวล ถ.รอบเมือง 109 ข้างโรงแรม HOP IN ถ.รอบเมือง 110 หน้าร้านทุกอย่าง 20 บาท ใกล้โต้รุ่งรื่นรมย์ ถ.กลางเมือง 111 หลัง ร.ร.ขอนแก่นวิทย์ ถ.หน้าเมือง 112 ร.ร.เทศบาลคุ้มหนองคู ถ.รอบเมือง 113 โรงแรมโรมาโฮเต็ล ถ.กลางเมือง 114 หน้า รร.อนุบาลขอนแก่น ถ.กลางเมือง 115 ใกล้ ไอดีไดรฟ์เวอร์ ถ.ศรีจันทร์ 116 หนองใหญ่3 ข้างบึงหนองใหญ่ ถ.ศรีจันทร์ 117 ใกล้หอพักไท้อัน ถ.ศรีจันทร์ 118 ห้างสรรพสินค้าเซ็นทรัล พลาซ่าขอนแก่น ถ.ศรีจันทร์ 119 วัดศรีจันทร์ ถ.ศรีจันทร์ 120 วัดวุฒาราม ถ.วุฒาราม หมายเหตุ: จำนวนจุดตั้งวางของสถานีคัดแยกที่ได้รับการสนันสนุนจาก UNDP 50 จุด จากจำนวนจุดตั้งวางเดิม 70 จุด ในการดำเนินโครงการจัดการขยะอันตราย และขยะรีไซเคิล เทศบาลนครขอนแก่นได้รับการ สนับสนุนงบประมาณ จากโครงการพัฒนาเมืองคาร์บอนต่ำ ผ่านระบบการจัดการเมืองอย่างยังยืน (Achieving Low Carbon Growth in Cities through Sustainable Urban Systems Management in Thailand) ซึ่ง ได้รับการสนับสนุนจากกองทุนสิ ่งแวดล้อมโลก (GEF) โดยสำนักงานโครงการพัฒนาแห ่งสหประชาชาติ (UNDP) เป็นจำนวน 885,740 บาท มีจุดประสงค์เพื่อเพิ่มเติมสถานีคัดแยกขยะรีไซเคิล อีกจำนวน 50 สถานี ในกลุ่มของขยะรีไซเคิล และขยะอันตราย โดยมีการบริหารจัดการงบประมาณ ดังตารางที่ 3-2 ตารางที่ 3-2 ค่าใช้จ่ายในโครงการ รายการ จำนวน ราคา (บาท) 1) จัดซื้อชุดภาชนะคัดแยกขยะเพื่อจัดทำสถานีเรียนรู้การคัดแยกขยะ 50 ชุด 475,000 2) จัดซื้อชุดถังหมักปุ๋ยน้ำ 50 ถัง 50,000 3) จัดซื้ออุปกรณ์ทำปุ๋ยจากขยะอินทรีย์ 400 คอก 120,000 4) ศึกษาดูงานเกี่ยวกับการดำเนินงานกองทุนฌาปนกิจโดยขยะรีไซเคิล - 145,100 5) วัสดุสาธิตและวัสดุประชาสัมพันธ์และอิ่น ๆ - 95,640 รวม 885,740

รายงานฉบับสมบูรณ์ โครงการพัฒนาเมืองคาร์บอนต่ำผ่านระบบการจัดการเมืองอย่างยั่งยืน กุมภาพันธ์ 2564 3-9 โดยชุดภาชนะคัดแยกขยะเพื่อจัดทำสถานีเรียนรู้การคัดแยกขยะ จำนวน 50 ชุด ได้ ดำเนินการสร้างออกเป็น 3 รูปแบบสถานี อันได้แก่ ตู้คัดแยกขยะอันตราย ตู้คัดแยกขยะรีไซเคิล และคัดแยก ขยะทั่วไป (รูปที่ 3-3) และนอกจากนี้ยังมีการจัดอบรมให้แก่ประชาชนในชุมชนเกี่ยวกับการรู้จักการคัดแยก ขยะ ส่งเสริมให้ชุมชนคัดแยกขยะรีไซเคิลในครัวเรือนนำมาขายกับกรรมการชุมชนกลุ่มย่อย โดยกระบวนการ จัดเป็นกองทุนฌาปนกิจเปลี่ยนขยะเป็นบุญในแต่ละชุมชน เพื่อเป็นการตอบแทนผลประโยชน์ให้แก ่คนใน ชุมชน ได้เล็งเห็นถึงความสำคัญของการคัดแยกขยะรีไซเคิลและขยะอันตราย (รูปที่ 3-4) และมีการแนะนำการ ใช้ให้แก่คนในชุมชน ดังแสดงในรูปที่ 3-5 โดยมีรายละเอียดในการอบรมให้ความรู้แก่คนในชุมชน ดังนี้ รายละเอียดการอบรม “การแยกให้ถูกต้องช่วยลดปริมาณขยะและรักษาสิ่งแวดล้อม” ขยะ หมายถึง สิ่งต่างๆที่ผู้คนไม่ต้องการ และทิ้งไป ขยะมีมากมายหลายรูปแบบ ทั้งที่เป็นของแข็ง ของเหลว ขยะที่ ย่อยสลายได้และที่ย่อยสลายไม่ได้ ของที่ใช้ประโยชน์ได้และประโยชน์ไม่ได้ และขยะมีพิษต่อมนุษย์และสิ่งแวดล้อม ถังขยะในประเทศไทยแบ่งถังขยะเป็น 4 สี 4 ประเภท ได้แก่ ถังสีฟ้า สำหรับขยะทั่วไป ถังสีเหลือง สำหรับขยะรีไซเคิล ถังสีเขียว สำหรับขยะเปียก ถังสีแดง สำหรับขยะอันตราย ขยะทั่วไป ขยะทั่วไปหรือขยะมูลฝอยทั่วไป คือ ขยะประเภทอื่นนอกเหนือจากขยะย่อยสลาย ขยะรีไซเคิล และขยะอันตราย มี ลักษณะที่ย่อยสลายยาก และคุ้มค่าสำหรับการนำกลับมาใช้ใหม่ เช่น พลาสติกห่อลูกอม ซองบะหมี่กึ่งสำเร็จรูป ถุงพลาสติก เปื้อนเศษอาหาร โฟมเปื้อนอาหาร ฟอยล์เปื้อนอาหาร ซองหรือถุงพลาสติกสำหรับบรรจุเครื่องอุปโภค เป็นต้น ขยะเปียก ขยะเปียกหรือขยะย่อยสลายได้ คือ ขยะที่เน่าเสียและย่อยสลายได้เร็ว สามารถนำมาหมักปุ๋ยได้ เช่น เศษผัก เศษ อาหาร เปลือกผลไม้ ใบไม้ เศษเนื้อสัตว์ เป็นต้น แต่ไม่รวมถึงซากหรือเศษของพืช ผัก ผลไม้ หรือสัตว์ที่เกิดจากการทดลองใน ห้องปฏิบัติการ เป็นต้น ขยะรีไซเคิล ขยะรีไซเคิล คือ ของเสียบรรจุภัณฑ์หรือวัสดุเหลือใช้ ซึ่งสามารถนำกลับมาใช้ประโยชน์ใหม่ได้ เช่น แก้ว กระดาษ กระป๋อง เครื่องดื่ม เศษพลาสติก เศษโลหะ อะลูมิเนียม ยางรถยนต์ กล่องเครื่องดื่มแบบ UHT เป็นต้น ขยะอันตราย ขยะอันตราย คือ ขยะที่ปนเปื้อนหรือมีองค์ประกอบของวัตถุดังต่อไปนี้ วัตถุระเบิดได้ วัตถุไวไฟ วัตถุออกไซด์ วัตถุมีพิษ วัตถุที่ทำให้เกิดโรค วัตถุกัมมันตรังสี วัตถุที่ก่อให้เกิดการเปลี่ยนแปลงทางพันธุกรรม วัตถุกัดกร่อน วัตถุที่ก่อให้เกิด การระคายเคือง วัตถุอย่างอื่นที่ก่อให้เกิดผลกระทบต่อคุณภาพสิ่งแวดล้อมหรืออาจทำให้เกิดอันตรายแก่บุคคล สัตว์ พืช หรือ ทรัพย์ เช่น หลอดปลูออเรสเซนต์ ถ่านไฟฉาย หรือแบตเตอรี่โทรศัพท์เคลื่อนที่ ภาชนะที่ใช้บรรจุสารกำจัดแมลงหรือวัชพืช กระป๋องสเปรย์บรรจุสีหรือสารเคมี เป็นต้น ผลกระทบต่อสุขภาพ หากทิ้งขยะอันตรายไม่ถูกวิธีจะก่อให้เกิดผลกระทบต่อสุขภาพอนามัยของประชาชนทั้งในระยะสั้นและระยะยาว ซึ่ง จะมีผลกระทบ ได้แก่

รายงานฉบับสมบูรณ์ โครงการพัฒนาเมืองคาร์บอนต่ำผ่านระบบการจัดการเมืองอย่างยั่งยืน กุมภาพันธ์ 2564 3-10 1. ระบบทางเดินหายใจ 2. ระบบทางเดินอาหาร 3. ระบบผิวหนัง และทั้งนี้ยังมีผลกระทบอีก 2 แบบ ได้แก่ 1. แบบเฉียบพลัน: ระคายเคืองผิว ผิวหนังไหม้ เวียนศีรษะ 2. แบบเรื้อรัง: มะเร็ง อัมพาต ผลต่อทารก เสียชีวิต ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับสารพิษที่ได้รับ โดยมีรายละเอียดของขยะอันตราย ดังแสดงในรูปที่ 1 รูปที่1 ขยะอันตราย