๙๔
๙๕ ชื่อยา : ยาขับฟอกโลหิต (ยาถ่าย) สรรพคุณ : ขับและฟอกโลหิต สูตรยา : (สมุนไพร ๑,๑๗๐ กรัม) ที่ ตัวยา ส่วน/ น้้าหนัก รสยา สรรพคุณ ๑ ดีเกลือฝรั่ง ๒๐ (๖๐๐ กรัม) เค็มเฝื่อน ถ่ำยพรรดึก ถ่ำยพิษไข้ ถ่ำยกระษัย ถ่ำยเสมหะ ขับเมือกมันในล้ำไส้ ๒ ยำด้ำสะตุ ๔ (๑๒๐ กรัม) ขมเหม็นเบื่อ เป็นยำถ่ำย ถ่ำยลมเบื องสูงลงสู่เบื องต่้ำ กัดฟอกเสมหะ และโลหิต ถ่ำยพิษไข้ ถ่ำยพยำธิตัวตืด ไส้เดือน ขับน ้ำดี มีฤทธิ์ไซ้ท้อง ฝนกับเหล้ำขำวทำหัวฝี ทำแก้ฟกบวม ๓ ใบมะกำ ๑ (๓๐ กรัม) ขมขื่น ถ่ำยเสมหะและโลหิต ถ่ำยพิษตำนซำง ถ่ำยพิษไข้ ชัก ลมเบื องสูงลงสู่เบื องต่้ำ ใบสดต้องปิ้งไฟก่อนใช้ กัน ไม่ให้ไซ้ท้อง ๔ ใบมะขำม ๑ (๓๐ กรัม) เปรี ยวฝำด ขับเสมหะในล้ำไส้ ฟอกโลหิต ขับเลือดและลมในล้ำไส้ แก้บิด แก้ไอ ต้มเอำนน ้ำโกรกศีรษะเด็กในตอนเช้ำ แก้ หวัดคัดจมูก
๙๖ ๕ ใบส้มป่อย ๑ (๓๐ กรัม) เปรี ยวฝำด ร้อนเล็กน้อย ถ่ำยเสมหะ ถ่ำยระดูขำว แก้บิด ล้ำงเมือกมันในล้ำไส้ ฟอกโลหิตระดู แก้โรคตำ ต้ำประคบแก้เส้นตึง ๖ เนื อในฝักคูณ ๑ (๓๐ กรัม) หวำนเอียน ถ่ำยเสมหะและแก้พรรดึก (แก้ท้องผูก) ระบำยพิษไข้ เป็นยำระบำยที่ไม่ปวดมวนหรือไซ้ท้อง ใช้ในเด็กหรือ สตรีระหว่ำงมีครรภ์ ผู้ที่ท้องผูกเรื อรัง แก้ไข้มำลำเรีย แก้บิด ถ่ำยพยำธิ แก้ตำนขโมย ใช้พอกแก้ปวดข้อ ๗ รำกขี กำแดง ๑ (๓๐ กรัม) ขม บ้ำรุงน ้ำดี แก้ไข้ ดับพิษไข้ แก้ปวดศีรษะ แก้จุกเสียด บดทำฝีฝักบัว แก้ตับโต ม้ำมย้อย อวัยวะในช่องท้อง บวมโต ๘ รำกขี กำขำว ๑ (๓๐ กรัม) ขม บ้ำรุงร่ำงกำย แก้ตับหรือม้ำมโต รำกสดต้ำผสมน ้ำมัน ทำแก้โรคเรื อน ๙ รำกตองแตก ๑ (๓๐ กรัม) เฝื่อนร้อนขม ถ่ำยลมถ่ำยเสมหะเป็นพิษ ไม่ไซ้ท้อง ใช้ในรำยที่ถ่ำย ด้วยยำด้ำไม่ได้ แก้บวมน ้ำ แก้ดีซ่ำน แก้ม้ำมอักเสบ แก้โลหิตจำง
๙๗ ๑๐ ฝักส้มป่อย ๑ (๓๐ กรัม) เปรี ยว เป็นยำถ่ำย ขับเสมหะ แก้ไอ แก้ไข้จับสั่น ท้ำให้ อำเจียน แก้น ้ำลำยเหนียว ต้มเอำน ้ำสระผม แก้รังแค แก้โรคผิวหนัง ฆ่ำพยำธิไส้เดือน ต้ำนเชื อรำและเชื อ แบคทีเรีย ๑๑ เนื อลูกสมอไทย ๑ (๓๐ กรัม) ฝำดเปรี ยวขม แก้ไขเพื่อเสมหะ แก้โลหิตในอุทร แก้น ้ำดี ถ่ำยอุจจำระ รู้ถ่ำยรู้ปิดเอง แก้ลมป่วง แก้พิษร้อนภำยใน แก้ลมจุก เสียด ถ่ำยพิษไข้ คุมธำตุ แก้ไอเจ็บคอ ขับน ้ำหลืองเสีย แก้เสมหะเป็นพิษ แก้ดีพลุ่ง แก้อำเจียน บ้ำรุงร่ำงกำย แก้นอนสะดุ้งผวำ ดองกับน ้ำมูตรโค ดื่มแก้ปวดเมื่อย ตำมร่ำงกำยตำมข้อ แก้อ่อนเพลีย บดเป็นผงโรยแผล เรื อรัง ๑๒ ลูกสมอดีงู ๑ (๓๐ กรัม) ขมฝำด แก้พิษดี พิษโลหิต แก้ไอ ขับโลหิตระดู ถ่ำยพิษไข้ พิษ เสมหะและโลหิต ถ่ำยอุจจำระธำตุ ระบำยแรงกว่ำสมอ อื่นๆ ๑๓ เถำวัลย์เปรียง ๑ (๓๐ กรัม) เฝื่อนเอียน ต้มรับประทำนถ่ำยเส้น ถ่ำยกระษัย แก้เส้นเอ็นขอด ถ่ำยเสมหะ ไม่ถ่ำยอุจจำระ เหมำะที่จะใช้ในโรคบิด แก้ไอ แก้หวัด ใช้ในเด็กได้ดี ท้ำให้เส้นเอ็นอ่อนลง ขับ ปัสสำวะ แก้ปัสสำวะพิกำร คั่วให้หอมชงดื่ม แก้เส้น เอ็นพิกำร แก้เมื่อยขบตำมร่ำงกำย แก้กระษัยเหน็บชำ ๑๔ ขี เหล็กทั ง ๕ ๑ (๓๐ กรัม) ขม ถ่ำยพิษกระษัย พิษไข้ พิษเสมหะ ถ่ำยเส้น ถ่ำยพิษทั ง ปวง
๙๘ ๑๕ หัวหอม ๑ (๓๐ กรัม) ร้อน ขับลมในกระเพำะอำหำรล้ำไส้ ด้ำสุมกระหม่อมเด็กแก้ หวัด ๑๖ หญ้ำไซ ๑ (๓๐ กรัม) จืดขื่น ขับปัสสำวะ ขับและฟอกโลหิตระดู แก้โลหิตระดูเป็น ลิ่มก้อนด้ำเน่ำเหม็น ให้เจ็บปวดตำมท้องน้อย บั นเอว และเป็นยำบ้ำรุงโลหิตในตัว ขับฟอกพิษในตับ ๑๗ ใบไผ่ป่ำ ๑ (๓๐ กรัม) ขื่นเฝื่อน ขับและฟอกล้ำงโลหิตระดูที่เสีย ขับระดูขำว แก้มดลูก อักเสบ ขับปัสสำวะ
๙๙ วิธีท้า : ๑.น้ำสมุนไพรที่ถูกชั่งเตรียมไว้มำชั่งซ ้ำทุกชนิด ให้มีน ้ำหนักประมำณที่ระบุในตำรำงด้ำนบน ±๕ กรัม ๒.แยกดีเกลือฝรั่ง และยำด้ำสะตุ ออก ไม่ต้องน้ำมำอบ ๓.เนื อในฝักคูณ มีกำรท้ำควำมสะอำดแล้ว (บำงทีมีกำรใส่ดีเกลือกันหนอนขึ น) โดยปกติเนื อในฝักคูณ มีกำรคลุกเกลืออยู่แล้ว ๔.น้ำสมุนไพรแต่ละชนิดมำอบซ ้ำโดยน้ำมำวำงในถำดสเตนเลส แยกเป็น ๒ ถำด ดังนี ๕.น้ำถำดสมุนไพรที่เตรียมไว้เข้ำอบในตู้อบโดยน้ำถำดสมุนไพรที่มีขนำดชิ นใหญ่และแข็งวำงชั นบน เพื่อให้ใกล้ส่วนให้ควำมร้อนของตู้อบส่วนใบไม้และสมุนไพรให้น ้ำมันวำงชั นถัดลงมำ (กรณีมีสมุนไพรชนิด อื่นอบในตู้อบด้วยให้เว้นชั นวำงเพื่อให้สังเกตได้ง่ำย) ๖.จับเวลำกำรอบเมื่ออุณหภูมิในตู้อบ ๑๐๐ O C อบเป็นเวลำ ๑ ชั่วโมง ๗.เตรียมเครื่องบดยำและเครื่องร่อนผงสมุนไพรที่ท้ำควำมสะอำดโดยกำรเช็ดผ้ำเปียกและเป่ำแห้ง ๘.เมื่อถึงก้ำหนดเวลำแล้ว ให้น้ำถำดสมุนไพรออกมำจำกตู้อบและพักไว้ประมำณ ๑๐ - ๑๕ นำที ๙.น้ำสมุนไพรที่อบแล้วมำใส่เครื่องบดโดยใส่สมุนไพรที่มีควำมแข็งก่อน โดยใส่ รากตองแตก ลูกสมอ ดีงู เถาวัลย์เปรียงและขี้เหล็กทั้ง ๕ ลงไปในเครื่อง ปรับขำกวำดนอกของเครื่องบดให้ยกขึ น ขำกวำดในให้ อยู่ชิดแกน (ให้ชิดแกนตลอดไม่ต้องยกขึ น) หำกสมุนไพรดูแล้วบดง่ำยและใช้เครื่องบดค่อนข้ำงใหญ่ไม่
๑๐๐ จ้ำเป็นต้องน้ำขำกวำดบนขึ นก็ได้สำมำรถปรับลงได้ในกำรบดครั งแรกเลย ในกำรบดครั งนี สำมำรถบดได้ ง่ำยจึงไม่ได้ปรับให้ขำกวำดนอกยกขึ น เปิดเครื่องบด ๑๐.เมื่อสมุนไพรเริ่มละเอียดใส่รากขี้กาแดง รากขี้กาขาว ฝักส้มป่อย เนื้อลูกสมอไทย ลงไป ปล่อย ให้เครื่องบดให้สมุนไพรเป็นผงละเอียด จำกนั นเติมใบระกา ใบมะขาม ใบส้มป่อย หัวหอม หญ้าไทร ใบ ไผ่ป่า บดต่อจนเป็นผงละเอียด ๑๑.แบ่งตักยำที่บดแล้วมำบี กับเนื อในฝักคูณ เพื่อท้ำให้เนื อนิ่มๆ กลืนไปกับตัวยำ จำกนั นน้ำไปบด รวมในเครื่องบดอีกครั ง ๑๒.จำกนั นน้ำยำด้ำลงบด และน้ำดีเกลือฝรั่งค่อยๆใส่แล้วบด ๑๓.เมื่อบดสักพักให้ตักสมุนไพรขึ นมำร่อนโดยใช้เครื่องร่อนขนำดตะแกรงควำมหยำบที่เบอร์ ๘๐ ๑๔.เมื่อร่อนแล้วน้ำส่วนกำกที่เหลือมำบด ๑๕.กำรบดสมุนไพรให้เหลือกำกที่กรองไม่ได้ไม่เกิน ๕% ดังนั นสมุนไพรน ้ำหนักรวม ๑,๑๗๐ กรัม ต้องเหลือกำกไม่เกิน ๕๘.๕ กรัม ในกำรเตรียมยำครั งนี เหลือกำกจ้ำนวนประมำณ ๑๖ กรัม ๑๖.เมื่อบดยำและร่อนยำเรียบร้อยแล้ว ชั่งยำจดน ้ำหนัก น้ำยำที่บดได้ไปอัดแคปซูล ๑๗.เก็บยำและท้ำควำมสะอำดเครื่องบดยำ และเครื่องร่อนยำ ผลการท้ายา : - น ้ำหนักเริ่มต้น : ๑,๑๗๐ กรัม - น ้ำหนักที่ได้ : ๑,๑๕๔ กรัม - สูญเสีย : ๑๖ กรัม - ประเมินผล : ส่วนที่สูญเสียประกอบด้วยชิ นส่วนหยำบที่บดละเอียดไม่ได้ คิดเป็นสัดส่วนประมำณ ๒.๘%
๑๐๑
๑๐๒ ชื่อยา : ยาธรณีสัณฑะฆาต ( ต้ำรับยำสำมัญประจ้ำบ้ำน ) สรรพคุณ : แก้กษัยเส้น เถำดำน ท้องผูก ขนาดการใช้: รับประทำนวันละ ๑ ครั งก่อนอำหำรเช้ำ หรือก่อนนอน ชนิดผง ผู้ใหญ่ครั งละ ๑/๒ - ๑ ช้อนกำแฟ ละลำยน ้ำสุก หรือน ้ำผึ งปั้นเป็นลูกกลอน ค้าแนะน้าและข้อควรระวังในการใช้ยา : ห้ำมใช้กับสตรีมีครรภ์ เด็ก ผู้ป่วยที่มีอำกำรไข้ ผู้ป่วยโรค กระเพำะอำหำร และผู้สูงอำยุ สูตรยา : (สมุนไพร ๑,๑๒๐ กรัม) ที่ ตัวยา ส่วน/น้้าหนัก รสยา สรรพคุณ ๑ ลูกจันทน์ ๑ (๗ กรัม) ร้อนหอมติดฝำด บ้ำรุงก้ำลัง บ้ำรุงธำตุ แก้ธำตุพิกำร ขับลม แก้ปวด มดลูก แก้ท้องร่วง บ้ำรุงโลหิต ๒ ดอกจันทน์ ๑ (๗ กรัม) เผ็ดร้อน บ้ำรุงโลหิต บ้ำรุงธำตุ ขับลม ๓ ลูกกระวำน ๑ (๗ กรัม) เผ็ดร้อนหอม ขับเสมหะ ขับโลหิต ขับลม บ้ำรุงธำตุ กระจำยเลือด และลม ให้ว่ำนผสมยำถ่ำย ป้องกันไม่ให้จุกเสียดและไซ้ ท้อง น้ำลูกมำแช่แอลกอฮอล์ได้น ้ำยำสีแดง รับประทำน บ้ำรุงธำตุ แก้ธำตุพิกำร อำหำรไม่ย่อย ท้องอืดเฟ้อ ระบำยอุจจำระธำตุ ใช้ปรุงอำหำร
๑๐๓ ๔ กำนพลู ๑ (๗ กรัม) เผ็ดร้อนปร่ำ กระจำยเสมหะ แก้เสมหะเหนียว แก้เลือดออกตำม ไรฟัน แก้หืด ท้ำอำหำรให้งวด แก้ปวดฟัน แก้ร้ำมะนำด แก้ปวดท้อง แก้ลม แก้เหน็บชำ แก้พิษโลหิต พิษ น ้ำเหลือง ขับน ้ำคำวปลำ ท้ำอุจจำระให้ปกติ ดับกลิ่น กล้ำ แก้ธำตุทั ง ๔ พิกำร แก้ท้องขึ น กดลมให้สู่เบื องต่้ำ ๕ โกฐกระดูก ๑ (๗ กรัม) มันสุขุมหอม แก้ลมในกองเสมหะ (มักเกิดในตอนเช้ำ) บ้ำรุงกระดูก ๖ โกฐเขมำ ๑ (๗ กรัม) สุขุมหอม แก้โรคในปำกในคอ แก้แผลเน่ำเปื่อย แก้เสียดแทงสอง รำวข้ำง แก้หอบหืด ๗ โกฐน ้ำเต้ำ ๑ (๗ กรัม) ฝำดมันสุขุม บ้ำรุงธำตุ แก้ธำตุพิกำร อำหำรไม่ย่อย ระบำยท้อง รู้ ถ่ำยรู้ปิดเอง แก้ท้องเสีย ขับลมในล้ำไส้ ขับปัสสำวะ และอุจจำระให้เดินสะดวก แก้ตำเจ็บ แก้ริดสีดวงทวำร ๘ เทียนด้ำ ๑ (๗ กรัม) เผ็ดขม ขับเสมหะให้ลงสู่คูถทวำร ขับลมในล้ำไส้ แก้อำเจียน บ้ำรุงโลหิตให้สมบูรณ์
๑๐๔ ๙ เทียนขำว ๑ (๗ กรัม) เผ็ดร้อนหอม แก้ลมและดีพิกำร ขับเสมหะ แก้นิ่ว ขับระดูขำว ขับผำยลม แก้ท้องขึ นในเด็ก น้ำมำสกัดได้น ้ำมันยี่หร่ำ ใช้ท้ำเครื่องหอม เครื่องดื่มและยำขับลม ๑๐ ดองดึง ๑ (๗ กรัม) ร้อนเมำ แก้โรคเรื อน คุดทะรำด แก้โรคปวดข้อ (gout) แก้กำมโรค แก้พิษแมลงสัตว์กัดต่อย ขับผำยลม เป็นยำ อันตรำย จะต้องใช้ในปริมำณน้อย ถ้ำเกินขนำดอำจ เกิดพิษได้ ๑๑ หัวบุก ๑ (๗ กรัม) เบื่อคัน กัดเถำดำน กัดเสมหะ แก้เลือดจับเป็นก้อนเป็นดำน หุงกับน ้ำมันทำกัดฝ้ำบำดแผล นิยมใช้บุกรอท้ำยำ ใช้หัวบุกเนื อทรำยท้ำเป็นอำหำร ไม่นิยมใช้บุกคำงคก เพรำะคันมำก ๑๒ หัวกลอย ๑ (๗ กรัม) เมำเบื่อ กัดเถำดำนในท้อง หุงน ้ำมันใส่แผล กัดฝ้ำกัดหนอง มีพิษท้ำให้อำเจียนมึนงง ๑๓ หัวกระดำดขำว ๑ (๗ กรัม) เมำคัน กัดเถำดำนในท้อง กัดฝ้ำ กัดหนอง สมำนแผล แก้มะเร็ง ฆ่ำพยำธิภำยนอก
๑๐๕ ๑๔ หัวกระดำดแดง ๑ (๗ กรัม) คันเมำ หุงน ้ำมันสมำนแผล ผสมท้ำยำกัดฝ้ำหนอง ๑๕ ลูกเร่ว ๑ (๗ กรัม) ร้อนเผ็ดปร่ำ ขับลมในล้ำไส้ แก้ท้องขึ นอืดเฟ้อ แก้ปวดท้อง แก้คลื่นเหียนอำเจียน แก้ริดสีดวง หืดไอ กัดเสมหะ แก้ไข้สันนิบำต ขับน ้ำนม บ้ำรุงธำตุ ๑๖ ขิง ๑ (๗ กรัม) หวำนเผ็ดร้อน ขับลม แก้ท้องอืด จุกเสียด แน่นเฟ้อ คลื่นไส้อำเจียน แก้หอบไอ ขับเสมหะ แก้บิด เจริญอำกำศธำตุ กระตุ้น กำรบีบตัวของกระเพำะอำหำรและล้ำไส้ ๑๗ ชะเอมเทศ ๑ (๗ กรัม) หวำนขมชุ่ม แก้น ้ำลำยเหนียว แก้เสมหะเป็นพิษ (ไอ) ท้ำเสมหะให้ งวด ท้ำให้ชุ่มคอ บ้ำรุงปอด แก้พิษ คั่วแล้ว แก้เบื่อ อำหำร แก้ปวดท้อง แก้อ่อนเพลีย แก้ไข้ แก้ไอ สงบ ประสำท แก้ดีและโลหิต บ้ำรุงกล้ำมเนื อให้เจริญ ๑๘ รำกเจตมูล เพลิงแดง ๑ (๗ กรัม) ร้อน บ้ำรุงธำตุ บ้ำรุงโลหิต ขับลมในกระเพำะอำหำรและ ล้ำไส้ ขับโลหิตระดู แก้ริดสีดวงทวำร เกลื่อนฝี ให้ควำม อบอุ่นแก่ร่ำงกำย กระจำยเลือดลม มีฤทธิ์บีบมดลูกท้ำ ให้แท้งได้ ทำแก้โรคผิวหนัง
๑๐๖ ๑๙ รำกผักแพวแดง ๒ (๑๔ กรัม) ร้อนเผ็ด แก้ลม แก้ธำตุพิกำร แก้ริดสีดวง แก้หืด แก้ไอ แก้ปวด ท้อง ท้องขึ นอืดเฟ้อจุกเสียด ขับผำยลม แก้ท้องมำน แก้กระเพำะอำหำรพิกำร แก้อุจจำระพิกำร แก้เส้นประสำทพิกำร แก้ปวดเมื่อยตำมข้อกระดูก ๒๐ เนื อมะขำมป้อม ๒ (๑๔ กรัม) เปรี ยวฝำดขม เป็นยำฝำดสมำน แก้ริดสีดวงทวำร แก้บิดท้องเสีย ใช้ควบกับธำตุเหล็ก แก้ดีซ่ำนและช่วยย่อยอำหำร หมักได้แอลกอฮอล์ รับประทำนแก้อำหำรไม่ย่อย แก้ไอ ๒๑ รงทอง (ประสะ) ๔ (๒๘ กรัม) เอียนเบื่อ ถ่ำยลม ถ่ำยน ้ำเหลือง ถ่ำยเสมหะและโลหิต เป็นยำถ่ำยอย่ำงแรง ถ่ำยโรคท้องมำน แก้โลหิตคลั่งใน สมอง กำรใช้ท้ำยำต้องฆ่ำฤทธิ์เสียก่อนทุกครั ง บดผสม กะทิสดทำแผลผุพอง น ้ำเหลืองเสีย แก้ปวดแผล ๒๒ เนื อสมอไทย ๖ (๔๒ กรัม) ฝำดเปรี ยว แก้บิด แก้ท้องผูก แก้ท้องขึ นอืดเฟ้อ แก้โรคเกี่ยวกับ น ้ำดี แก้โรคท้องมำน แก้ตับ ม้ำมโต แก้อำเจียน แก้สะอึก แก้หืดไอ แก้ท้องร่วงเรื อรัง ๒๓ มหำหิงค์ ๖ (๔๒ กรัม) เฝื่อนร้อนเหม็น ขับลมในล้ำไส้ แก้ท้องขึ น อืดเฟ้อ แน่นจุกเสียด แก้ปวดท้อง บ้ำรุงธำตุ ขับเสมหะ ขับผำยลม แก้โรคเส้นประสำท ช่วยย่อยอำหำร แก้ปวด แก้ชักกระตุก แก้ฮิสทีเรีย ทำแก้ท้องขึ น นวดท้องในเด็ก
๑๐๗ ๒๔ กำรบูร ๖ (๔๒ กรัม) ร้อนปร่ำเมำ บ้ำรุงธำตุ ท้ำให้อำหำรงวด ขับเสมหะและลม แก้ธำตุ พิกำร แน่นจุกเสียดปวดท้อง ขับลมในล้ำไส้ แก้เลือด ลม แก้ไอ ชูก้ำลัง แก้คัน แก้โรคตำ ขับลมให้ผำย กระจำยลม บ้ำรุงก้ำหนัด ขับเหงื่อ แก้ปวดตำมเส้น เกลื่อนฝี แก้เคล็ดขัดยอก บวม แก้กระดูก แก้ปวดข้อ แก้ปวดเส้นประสำท แก้รอยผิวหนังแตก แก้พิษแมลง สัตว์กัดต่อย เป็นยำชำเฉพำะที่ แก้โรคผิวหนังเรื อรัง ขับ น ้ำเหลือง บ้ำรุงหัวใจ ใช้ปรุงกลิ่นรสในยำอื่น ๒๕ ยำด้ำ ๒๐ (๑๔๐ กรัม) ขมเหม็นเบื่อ เป็นยำถ่ำย ถ่ำยลมเบื องสูงลงสู่เบื องต่้ำ กัดฟอกเสมหะ และโลหิต ถ่ำยพิษไข้ ถ่ำยพยำธิตัวตืด ไส้เดือน ขับน ้ำดี มีฤทธิ์ไซ้ท้อง ฝนกับเหล้ำขำวทำหัวฝี ทำแก้ฟกบวม ๒๖ พริกไทยล่อน ๙๖ (๖๗๒ กรัม) เผ็ดร้อน แก้ลมอัมพฤกษ์ แก้ลมลั่นในท้อง บ้ำรุงธำตุ แก้ท้องอืด เฟ้อ แก้เสมหะเฟื่อง แก้มุตกิด หมายเหตุ : เมล็ดพริกไทยล่อน สามารถใช้พริกไทยล่อนป่นและพริกไทยด้าป่น น ้าหนักอย่างละครึ่งก็ได้ วิธีท้า : ๑. กำรอบยำ จัดเป็น ๓ ถำด ดังนี ถาดที่ ๑ ประกอบด้วย โกฐกระดูก-โกฐเขมำ-โกฐน ้ำเต้ำ-ชะเอมเทศ-ดองดึงหัวบุก-หัวกลอย-หัวกระดำดขำว-หัวกระดำดแดง อบชั นบนสุด ถาดที่ ๒ ประกอบด้วย รำกผักแพรวแดง-เร่ว-ขิง-รำกเจตมูลเพลิง-เนื อ มะขำมป้อม-เนื อสมอไทย-ดอกจันทน์-ลูกกระวำน อบชั นที่ ๒ ถาดที่ ๓ ประกอบด้วย ลูกจันทน์-เทียนขำว-เทียนด้ำ อบชั นที่ ๓ น้ำตัวยำทั งหมดอบนำน ๑ ชั่วโมง ๑๐๐ องศำ เพื่อให้ตัวยำสะอำด กรอบ บดละเอียดง่ำย
๑๐๘ ๒. น้ำวัตถุดิบถำดที่ ๑ ที่อบแล้วเข้ำเครื่องบด ปรับขำกวำดนอกขึ น บดไป เรื่อยๆ พอละเอียด ๓. ปรับขำกวำดนอกลง น้ำวัตถุดิบถำดที่ ๒ บดเรื่อยๆ พอละเอียด ๔. ใส่ลูกจันทน์ลงในเครื่องบด ตำมด้วยเทียนด้ำ เทียนขำว บดกระทั่งยำเริ่ม ละเอียดดี ๕. ปิดเครื่องบดและร่อนทันที ถ้ำเย็นจะจับเป็นก้อน น้ำยำมำร่อนครั งที่ ๑ ใช้ เครื่องร่อนตะแกรงเบอร์ ๘๐ ๖. น้ำยำส่วนที่เหลือจำกกำรร่อนมำบดด้วยเครื่องบดจนละเอียดและร่อนครั ง ที่ ๒ ใช้เครื่องร่อนตะแกรงเบอร์ ๘๐ ๗. น้ำยำส่วนที่เหลือจำกกำรร่อนมำบดด้วยเครื่องบดจนละเอียดและร่อนครั ง ที่ ๓ ใช้เครื่องร่อนตะแกรงเบอร์ ๖๐ กำกที่ร่อนไม่ได้แล้วคัดแยกออกไป ๘. เตรียม มหำหิงค์-ยำด้ำ-รงทอง-พริกไทย-กำรบูร ไว้ใส่บดรอบสุดท้ำย โดย น้ำตัวยำแต่ละตัวแยกใส่ถุงชนิดละ ๑ ถุง ทุบให้ละเอียด ๙. น้ำยำที่ได้จำกกำรร่อนใส่เครื่องบดก่อนครึ่งหนึ่ง เปิดเครื่องบดช้ำๆ ค่อยๆ โรยมหำหิงค์ทีละน้อยจนหมด บดพอละเอียดแล้วให้ใส่ยำด้ำโร ยช้ำๆ บดจน ละเอียด สุดท้ำยใส่รงทอง ค่อยๆโรยเช่นกัน บดจนละเอียดไม่มีเม็ด ใส่ยำส่วน ที่เหลือลงไปบดให้เข้ำกัน ๑๐.เมื่อบดยำละเอียดและเข้ำกันดีแล้ว ใส่พริกไทยล่อน (บดแล้ว) นวดยำให้ เข้ำกันดี ๑๑.สุดท้ำยใส่กำรบูรลงไปนวดบดให้เข้ำกันดี จึงปิดเครื่องทิ งพักยำไว้ ประมำณ ๒๐-๓๐ นำที เพื่อไม่ให้ผงยำฟุ้งออกมำ จึงเปิดฝำเครื่องบด น้ำยำธรณีสัณฑะฆำตที่ได้ไปบรรจุแคปซูล ผลการท้ายา : - น ้ำหนักเริ่มต้น : ๑,๑๒๐ กรัม - น ้ำหนักที่ได้ : ๑,๐๘๒ กรัม - สูญเสีย : ๓๘ กรัม - ประเมินผล : คิดเป็นสัดส่วนประมำณ ๓.๓๙ %
๑๐๙ เทคนิคและข้อควรระวัง : - เครื่องยำที่ไม่ต้องไปอบ ได้แก่ มหำหิงค์ รงทอง กำรบูร ยำด้ำ พริกไทยร่อนป่น - โกฐน ้ำเต้ำ เนื อสมอไทย และหัวดองดึง ควรรอให้คลำยควำมร้อนจนตัวยำกรอบ จึงน้ำไปบด ถ้ำ น้ำไปบดขณะตัวยำยังเหนียวอยู่ จะท้ำให้ผงยำเกำะกันเป็นก้อนและบดยำกขึ น - กำรใส่ตัวยำลงเครื่องบด ควรทยอยใส่ครำวละ ๑ สิ่ง รอให้ตัวยำล้ำดับแรกแตกเป็นชิ นเล็กๆ เสียก่อน จึงใส่ตัวยำล้ำดับต่อไป - ไม่ควรใส่ ลูกจันทน์ และดอกจันทน์ ลงไปบดก่อน เพรำะตัวยำทั ง ๒ นี มีน ้ำมันหอมระเหย ถ้ำบด นำนจนน ้ำมันออกมำอำจท้ำให้ผงยำจับตัวเป็นก้อนได้ - ในกำรบดรงทอง ให้ใส่รงทองลงไปครึ่งหนึ่ง จึงเปิดเครื่องเริ่มท้ำกำรบด ถ้ำสังเกตเห็นว่ำ รงทองติด ล้อให้เติมผงยำที่แบ่งเอำไว้เพิ่มเติม และบดต่อไป เมื่อเห็นตัวยำเข้ำกันดี ให้ปิดเครื่อง ใส่รงทองที่เหลือทั ง หมดแล้วบดต่อ จนตัวยำเข้ำกันดี - หลังจำกใส่พริกไทยลงเครื่องบดแล้ว จะบดต่อประมำณ ๕-๑๐ นำที จะได้กลิ่นพริกไทยแรงขึ น และ สีฉ่้ำขึ น แสดงว่ำน ้ำมันในพริกไทยออกมำแล้ว - เพื่อให้กำรบูรแตกตัวได้ดีไม่จับตัวเป็นก้อน หลังจำกน้ำกำรบูรใส่ถุงใช้สำกหรือไม้คลึง คลึงให้ ละเอียดแล้ว ให้ตักพริกไทยป่นประมำณ ๑ ใน ๔ ใส่ลงไปในถุงกำรบูร แล้วใช้สำกหรือไม้คลึง คลึงอีกครั ง ให้ส่วนผสมเข้ำกัน
๑๑๐ ชื่อยา : ยาอาโปธาตุน้้ามันในข้อ (จำกคัมภีร์สรรพคุณยำไทย ของ คล้อย ทรงบัณฑิตย์ หน้ำ ๑๔๕ ) สรรพคุณ : แก้อำโปธำตุก้ำเริบเพื่อโลหิต และน ้ำมันในข้อ ในกระดูก วิธีการ : บดเป็นผง ละลำยน ้ำผึ งหรือส้มซ่ำ สูตรยา : (สมุนไพรสุทธิ ๑,๒๐๐ กรัม) ที่ ตัวยา ส่วน /น้้าหนัก รสยา สรรพคุณ ๑ โกฐเชียง ๑ (๑๐๐ กรัม) หวำนขมเผ็ด เล็กน้อย แก้ไข้ แก้สะอึก แก้ไอ แก้หอบ แก้เสียดแทงสองรำวข้ำง รักษำควำมผิดปกติของประจ้ำเดือน ปวดประจ้ำเดือน ใช้รักษำอำกำรปวดท้อง ปวดข้อ และอำกำรปวดหลัง จำกกำรผ่ำตัด แก้ท้องผูก ตับอักเสบเรื อรัง บ้ำรุงโลหิต กระจำยโลหิต ๒ โกฐสอ ๑ (๑๐๐ กรัม) สุขุมกลิ่นหอม แก้ไข้ แก้หืด แก้ไอ บ้ำรุงหัวใจให้ชุ่มชื่น ๓ โกฐหัวบัว ๑ (๑๐๐ กรัม) ขมมันหวำน แก้ลมในกองริดสีดวง กระจำยลมทั งปวง (หมำยถึงลมที่ คั่งอยู่ในล้ำไส้เป็นตอนๆท้ำให้ผำยออกมำ) ขับลม แก้ ปวดศีรษะ ปวดข้อ ปวดกระดูก จีนใช้โกฐหัวบัวเป็นยำ แก้หวัด แก้ปวดศีรษะ แก้โรคโลหิตจำง แก้ปวด ประจ้ำเดือน แก้ประจ้ำเดือนมำไม่ปรกติ ปวดเจ็บต่ำงๆ รวมทั งปวดฟัน อำเจียนเป็นเลือด ไอ วัณโรค โรคเข้ำข้อ ตกเลือด
๑๑๑ ๔ โกฐเขมำ ๑ (๑๐๐ กรัม) สุขุมหอม แก้โรคในปำกในคอ แก้แผลเน่ำเปื่อย แก้เสียดแทงสอง รำวข้ำง แก้หอบหืด ๕ โกฐจุฬำลัมพำ ๑ (๑๐๐ กรัม) ขมกลิ่นหอม แก้ไข้เจรียง แก้ไข้ที่มีผื่นขึ นตำมตัว เช่น หัดเหือด สุกใส ด้ำแดง ฝีดำษ ไข้รำกสำด แก้หืด ไอ แก้ไข้เพื่อเสมหะ ๖ ขิงแห้ง ๑ (๑๐๐ กรัม) หวำนเผ็ดร้อน ขับลม แก้ท้องอืด จุกเสียด แน่นเฟ้อ คลื่นไส้อำเจียน แก้ หอบไอ ขับเสมหะ แก้บิด เจริญอำกำศธำตุ กระตุ้นกำร บีบตัวของกระเพำะอำหำรและล้ำไส้ ๗ พริกไทย ๑ (๑๐๐ กรัม) เผ็ดร้อน แก้ลมอัมพฤกษ์ แก้ลมลั่นในท้อง บ้ำรุงธำตุ แก้ท้องอืด เฟ้อ แก้เสมหะเฟื่อง แก้มุตกิด ๘ ดีปลี ๑ (๑๐๐ กรัม) ร้อน แก้ปถวีธำตุพิกำร แก้ท้องร่วง ขับลมในล้ำไส้
๑๑๒ ๙ ลูกจันทร์ ๑ (๑๐๐ กรัม) ร้อนหอมติด ฝำด บ้ำรุงก้ำลัง บ้ำรุงธำตุ แก้ธำตุพิกำร ขับลม แก้ปวดมดลูก แก้ท้องร่วง บ้ำรุงโลหิต ๑๐ ดอกจันทร์ ๑ (๑๐๐ กรัม) เผ็ดร้อน บ้ำรุงโลหิต บ้ำรุงธำตุ ขับลม ๑๑ หัวหญ้ำ ชันกำด ๑ (๑๐๐ กรัม) จืดเย็น แก้ทำงเดินปัสสำวะอักเสบ ขับปัสสำวะ แก้อำกำรบวม น ้ำเนื่องจำกโรคไตและโรคหัวใจ ลดควำมร้อน แก้พิษไข้ กำฬ ๑๒ ใบคนทีสอ ๑ (๑๐๐ กรัม) ร้อน แก้ปวดข้อ ปวดกล้ำมเนื อ บ้ำรุงและรักษำไข้
๑๑๓ วิธีท้า : ๑.กำรอบยำ จัดเป็น ๒ ถำด ดังนี ถำดที่ ๑ ประกอบด้วย โกฐเชียง โกฐสอ โกฐหัวบัว โกฐเขมำ ขิงแห้ง พริกไทย ดีปลีและหัวหญ้ำ ชันกำดขำว ให้อบชั นบนสุด ถำดที่ ๒ ประกอบด้วย ใบคนทีสอ โกฐจุฬำลัมพำ ลูกจันทน์ ดอกจันทน์ โดยวำงลูกจันทน์ไว้บนโกฐ จุฬำลัมพำ และวำงดอกจันทน์ไว้ด้ำนบนใบคนทีสอ ให้อบชั นที่ ๒ ๒.น้ำตัวยำทั งหมดอบ ๑๐๐ องศำ ๑ ชั่วโมง เพื่อให้ตัวยำสะอำด กรอบ และบดละเอียดง่ำย ๓.เมื่อถึงก้ำหนดเวลำแล้ว ให้น้ำถำดสมุนไพรออกมำจำกตู้อบและพักให้คลำยควำมร้อนประมำณ ๑๐-๑๕ นำที ๔.คัดลูกจันทน์และดอกจันทน์ออกจำกถำดแยกไว้ก่อน ๕.น้ำสมุนไพรที่อบแล้วใส่เครื่องบด โดยใส่สมุนไพรที่มีควำมแข็งก่อนลงเครื่อง บด คือ โกฐเชียง โกฐสอ โกฐหัวบัว โกฐเขมำ ขิงแห้ง พริกไทย ดีปลีและหัวหญ้ำ ชันกำด จำกนั นท้ำกำรเปิดเครื่องบด ไม่จ้ำเป็นต้องยกขำกวำดนอกขึ นเพรำะ สมุนไพรบดง่ำยและใช้เครื่องบดขนำดใหญ่ แต่หำกสมุนไพรนั นบดยำกหรือใช้ เครื่องบดขนำดเล็กจ้ำเป็นต้องปรับขำกวำดนอกของเครื่องบดให้ยกขึ น แต่ขำกวำด ในให้อยู่ชิดแกน โดยให้ชิดแกนตลอดไม่ต้องยกขึ น เพื่อช่วยให้บดง่ำยขึ น ๖.เมื่อสมุนไพรเริ่มละเอียดให้ใส่ใบคนทีสอและโกศจุฬำลัมพำลงไปบดจนเป็น ผงละเอียด โดยสังเกตสีของสมุนไพรจะเป็นสีเหลืองอ่อน จำกนั นใส่ลูกจันทน์ และ ดอกจันทน์ลงไป สังเกตว่ำสมุนไพรไม่ฟุ้งขึ นมำและสีของสมุนไพรเข้มขึ นจำกสี
๑๑๔ เหลืองอ่อนเป็นสีน ้ำตำล เมื่อบดสักพักให้ตักสมุนไพรขึ นมำร่อนโดยใช้เครื่องร่อนขนำดตะแกรงควำมหยำบ ที่เบอร์ ๘๐ หำกบดนำนเกินไปท้ำให้สมุนไพรส่วนที่เป็นน ้ำมันจับตัวเป็นก้อนได้ ๗.เมื่อร่อนแล้วน้ำส่วนกำกที่เหลือมำบดต่อ สังเกตเห็นว่ำสีของสมุนไพรที่บดแล้วจะสีน ้ำตำลอ่อนลง มีลักษณะน ้ำมันลดลงกว่ำกำรบดช่วงแรก หำกตะแกรงร่อนติดสมุนไพรค่อนข้ำงมำกให้เปลี่ยนเป็นตะแกรง เบอร์ ๖๐ ที่มีควำมละเอียดลดลง ๘.กำรบดสมุนไพรให้เหลือกำกที่กรองไม่ได้ไม่เกิน ๕% ดังนั นสมุนไพรน ้ำหนักรวม ๑,๒๐๐ กรัม ต้อง เหลือกำกไม่เกิน ๖๐ กรัม ในกำรเตรียมยำครั งนี เหลือกำกจ้ำนวน ๑๐ กรัม ๙.เมื่อบดยำและร่อนยำเรียบร้อยแล้ว ให้น้ำยำทั งหมดมำเขย่ำในถุงเพื่อให้ผงยำที่มีน ้ำมันคลุกเคล้ำ รวมกับผงยำในส่วนอื่นๆ ๑๐.น้ำยำที่บดได้ไปจัดเก็บเตรียมน้ำไปอัดแคปซูล ๑๑.เก็บยำและท้ำควำมสะอำดเครื่องบดยำ และเครื่องร่อนยำ ผลการท้ายา : - น ้ำหนักเริ่มต้น : ๑,๑๖๕ กรัม - น ้ำหนักที่ได้ : ๑,๐๓๐ กรัม - สูญเสีย : ๓๕ กรัม เทคนิคและข้อควรระวัง : - กำรใส่ตัวยำลงเครื่องบด ควรทยอยใส่ครำวละ ๑ สิ่ง รอให้ตัวยำล้ำดับแรกแตกเป็นชิ นเล็กๆ เสียก่อน จึงใส่ตัวยำล้ำดับต่อไป - ไม่ควรใส่ ลูกจันทน์ และ ดอกจันทน์ ลงไปบดก่อน เพรำะตัวยำทั ง ๒ นี มีน ้ำมันหอมระเหย ถ้ำบด นำนจนน ้ำมันออกมำอำจท้ำให้ผงยำจับตัวเป็นก้อนได้
๑๑๕ ชื่อยา : ยาปราบชมพูทวีป สรรพคุณ: แก้สำรพัดโรค เช่น โรคเรื อน มะเร็ง ริดสีดวง เป็นง่อย พุงโร ไส้พองท้องใหญ่ ท้องมำน ไส้เลื่อน หืด ๒๐ จ้ำพวก โรคลม ๑๐๘ จ้ำพวก กุฏฐัง ๒๐ จ้ำพวก แก้เสมหะ ๒๐ จ้ำพวก ตำมืด ตำฟำง หู หนวก หูตึง เจ็บสะโพก หลังเสียดแทง ลมจุกอก คุดทะรำด ๒๐ จ้ำพวก ลมทั งสรรพำงค์กำย ฝีดำษ ลม วิงเวียนศีรษะ ลมชักปำกเบี ยว ตำแหก เจ็บคอหอย จำมไอ ลมปัตคำด บำดทะยัก ลมกระดูกทั งสรรพำงค์ กำย ลมชัก หำว เรอ จำมไอทุกค่้ำเช้ำ บวมช ้ำทั งตัว ลมปัสสำวะ โลหิตมำไม่สม่้ำเสมอ ธำตุทั ง ๔ ไม่เสมอ กัน ลมมักให้นอนหลับและไม่หลับ ลมมักให้ขึ งโกรธ อัมพฤกษ์อัมพำต มือเท้ำหมดควำมรู้สึก เหยียดแขน ขำไม่ออก ชำตำมจุดต่ำง ๆ มึนศีรษะ ที่มา: ตำมต้ำนำนกล่ำวกันว่ำ นายเดโช ได้ตำมเสด็จไปถึงเมืองเขมร ในเมืองโพธิสัตย์ ที่วัดช้ำงเทียม พบแผ่นศิลำจำรึก ยำขนำนนี อยู่ที่ประตูวัด จึงได้คัดลอกมำ ต้ำรับยำขนำนนี ได้มีกำรสำปแช่งก้ำกับไว้ด้วย ว่ำ หำกใครคิดเอำต้ำรำยำนี ไปซื้อขายก็ดี หรือน้ำยำไปหำกินหำประโยชน์ใส่ตนก็ดี ขอให้เกิดทุกข์ทรมำน ด้วยโรคร้ำย ตกนรกหมกไหม้ อย่ำได้ผุดได้เกิด แต่ขอให้ช่วยบอกต่อๆไป จะได้อำนิสงส์พันกัป ขนาดการใช้: รับประทำนครั งละ ๗๕๐ มิลลิกรัม – ๑.๕ กรัม วันละ ๔ ครั ง ก่อนอำหำรและก่อน นอน หำกรู้สึกว่ำ อำกำรโรคที่เป็นค่อยทุเลำ รู้สึกตัวว่ำดีขึ นให้ท้ำบุญใส่บำตร ด้วยอำหำรคำวหวำนกล้วย น ้ำว้ำ ๑ หวี ดอกบัวขำว ๙ ดอก ธูป เทียน เงิน ๖ บำท ถวำยแก่พระภิกษุแล้วกรวดน ้ำ แผ่ส่วนบุญกุศล ให้แก่เจ้ำของยำนี ค้าแนะน้าและข้อควรระวังในการใช้ยา: ๑. ห้ำมใช้เมื่อพบภำวะแทรกซ้อนจำกกำรแพ้อำกำศ เช่น ไซนัสอักเสบ กำรติดเชื อแบคทีเรียที่มี อำกำรเจ็บบริเวณไซนัส ไข้สูง น ้ำมูลและเสมหะเขียว เป็นต้น ๒. ห้ำมใช้ในหญิงตั งครรภ์ ผู้ที่มีไข้ เด็ก ๓. ควรระวังกำรใช้กับผู้ป่วยโรคควำมดันเลือดสูง โรคหัวใจ โรคแผลเปื่อยเพปติก และโรคกรดไหล ย้อน เนื่องจำกเป็นต้ำรับยำรสร้อน ๔. ควรระวังกำรใช้ยำเกินขนำดในผู้ป่วยที่มีควำมผิดปกติของตับ ไต หรือทำงเดินปัสสำวะ เนื่องจำก อำจเกิดพิษจำกกำรบูร ๕. ควรระวังกำรใช้ยำนี ร่วมกับยำ phenytoin, propranolol, theophylline และ rifampicin เนื่องจำกต้ำรับนี มีพริกไทยในปริมำณสูง อาการไม่พึงประสงค์: แสบร้อนยอดอก
๑๑๖ ที่ ตัวยา ส่วน/น้้าหนัก รสยา สรรพคุณ ๑ ลูกจันทน์ ๑ (๑ กรัม) ฝำดหอม บ้ำรุงก้ำลัง บ้ำรุงธำตุ แก้ธำตุพิกำร ขับลม แก้ปวดมดลูก แก้ท้องร่วง บ้ำรุงโลหิต ๒ ดอกจันทน์ ๒ (๒ กรัม) เผ็ดร้อน บ้ำรุงโลหิต บ้ำรุงธำตุ ขับลม ๓ กระวำน ๓ (๓ กรัม) เผ็ดร้อนหอม ขับเสมหะ ขับโลหิต ขับลม บ้ำรุงธำตุ กระจำยเลือดและ ลมให้ซ่ำนผสมยำถ่ำย ป้องกันไม่ให้จุดเสียดและไซ้ท้อง น้ำลูกมำแช่แอลกอฮอล์ได้น ้ำยำสีแดง รับประทำนบ้ำรุง ธำตุ แก้ธำตุพิกำร อำหำรไม่ย่อย ท้องอืดเฟ้อ ระบำย อุจจำระธำตุ ใช้ปรุงอำหำร ๔ พิลังกำสำ ๖ (๖ กรัม) ร้อนฝำดสุขุม แก้ไข้ท้องเสีย แก้ลมพิษ แก้ธำตุพิกำร แก้ซำงขโมย ๕ ดีปลี ๕ (๕ กรัม) เผ็ดร้อนขม แก้ธำตุปถวีธำตุ ๒๐ ประกำร แก้ธำตุดินพิกำร แก้ท้องร่วง ขับลมในล้ำไส้ แก้หืดไอ แก้ลมวิงเวียน แก้ริดสีดวงทวำร แก้คุดทะรำด เจริญอำหำร แก้หลอดลมอักเสบ แก้นอนไม่ หลับ แก้โรคลมบ้ำหมู ขับน ้ำดี ขับระดู ท้ำให้แท้ง ขับ พยำธิ แก้ปวดกล้ำมเนื อ แก้อำกำรอักเสบ
๑๑๗ ๖ ล้ำพันหำงหมู ๗ (๗ กรัม) เค็มกร่อยร้อน ขับโลหิตระดู แก้พิษโลหิตระดูท้ำให้คลั่งเพ้อ ขับลมใน ล้ำไส้ แก้จุกเสียดแน่นท้อง ๗ โกฐสอ ๘ (๘ กรัม) สุขุมหอม แก้ไข้ แก้ไข้จับสั่น แก้หืดไอ แก้สะอึก บ้ำรุงหัวใจ แก้ เสมหะเป็นพิษ แก้หลอดลมอักเสบ ๘ โกฐเขมำ ๙ (๙ กรัม) สุขุมหอม แก้โรคในปำกในคอ แก้แผลเน่ำเปื่อย แก้เสียดแทงสอง รำวข้ำง แก้หอบหืด ๙ เทียนด้ำ ๑๐ (๑๐ กรัม) เผ็ดขม ขับเสมหะให้ลงสู่คูถทวำร ขับลมในล้ำไส้ แก้อำเจียน บ้ำรุงโลหิตให้สมบูรณ์ ๑๐ เทียนแดง ๑๑ (๑๑ กรัม) เผ็ดร้อน ขมหอม แก้เสมหะ แก้ลม แก้น ้ำดีพิกำร แก้ลมเสียดแทงสองรำว ข้ำง แก้คลื่นเหียนอำเจียน ขับน ้ำนม แก้ลักปิดลักเปิด ฟอกโลหิต เอำแช่น ้ำให้พอง รับประทำนช่วยลดอำกำรได้
๑๑๘ ๑๑ เทียนตำตั๊กแตน ๑๓ (๑๓ กรัม) ขมเผ็ด เล็กน้อย บ้ำรุงธำตุ ช่วยย่อยอำหำร แก้ท้องอืดเฟ้อในเด็ก ขับลม แก้เสมหะพิกำร แก้ก้ำเดำ ๑๒ เทียนแกลบ ๑๔ (๑๔ กรัม) เผ็ดร้อน เล็กน้อย แก้ลมขึ นเบื องสูง (ท้ำให้หูอื อ) แก้ลมขึ นตำท้ำให้ตำพร่ำ พรำย เขม่นหน้ำตำ ขนหัวลุก ๑๓ ขิงแห้ง ๑๕ (๑๕กรัม) เผ็ดร้อน ขับลม แก้ท้องอืด จุกเสียด แน่นเฟ้อ คลื่นไส้อำเจียน แก้ หอบไอ ขับเสมหะ แก้บิด เจริญอำกำศธำตุ กระตุ้นกำร บีบตัวของกระเพำะอำหำรและล้ำไส้ ๑๔ เจตมูลเพลิง ๑๖ (๑๖ กรัม) ร้อน บ้ำรุงธำตุ บ้ำรุงโลหิต ขับลมในกระเพำะอำหำรและล้ำไส้ ขับโลหิตระดู แก้ริดสีดวงทวำร เกลื่อนฝี ให้ควำมอบอุ่น แก่ร่ำงกำย กระจำยเลือดลม มีฤทธิ์บีบมดลูกท้ำให้แท้งได้ ทำแก้โรคผิวหนัง ๑๕ สมอไทย ๑๗ (๑๗ กรัม) ฝำด เปรี ยว ขม แก้ไข้เพื่อเสมหะ แก้โลหิตในอุทร แก้น ้ำดี ถ่ำยอุจจำระ รู้ ถ่ำยรู้ปิดเอง แก้ลมป่วง แก้พิษร้อนภำยใน แก้ลมจุกเสียด ถ่ำยพิษไข้ คุมธำตุ แก้ไอเจ็บคอ ขับน ้ำเหลืองเสีย แก้ เสมหะเป็นพิษ แก้ดีพลุ่ง แก้อำเจียน บ้ำรุงร่ำงกำย แก้ นอนสะดุ้งผวำ ดองกับน ้ำมูตรโค ดื่มแก้ปวดเมื่อยตำม ร่ำงกำยตำมข้อ แก้อ่อนเพลีย บดเป็นผงโรยแผลเรื อรัง
๑๑๙ ๑๖ สมอเทศ ๑๘ (๑๘ กรัม) เปรี ยวฝำด ระบำยอ่อนๆ ระบำยเสมหะ ระบำยลม รู้ถ่ำยรู้ปิดเอง แก้ เสมหะ ท้ำให้ลมเดินสะดวก ๑๗ บุก ๑๙ (๑๙ กรัม) เบื่อคัน กัดเถำดำน กัดเสมหะ แก้เลือดจับเป็นก้อนเป็นดำน หุง กับน ้ำมันทำกัดฝ้ำบำดแผล นิยมใช้บุกรอท้ำยำ ใช้หัวบุก เนื อทรำยท้ำเป็นอำหำร ไม่นิยมใช่บุกคำงคกเพรำะคัน มำก ๑๘ กลอย ๑๙ (๑๙ กรัม) เมำเบื่อ กัดเถำดำนในท้อง หุงน ้ำมันใส่แผล กัดฝ้ำกัดหนอง มีพิษ ท้ำให้อำเจียนมึนงง ๑๙ กำนพลู ๒๐ (๒๐กรัม) เผ็ดร้อนปร่ำ กระจำยเสมหะ แก้เสมหะเหนียว แก้เลือดออกตำมไรฟัน แก้หืด ท้ำอำหำรให้งวด แก้ปวดฟัน แก้ร้ำมะนำด แก้ปวด ท้อง แก้ลม แก้เหน็บชำ แก้พิษโลหิต พิษน ้ำเหลือง ขับ น ้ำคำวปลำ ท้ำอุจจำระให้ปกติ ดับกลิ่นกล้ำ แก้ธำตุทั ง ๔ พิกำร แก้ท้องขึ น กดลมให้ลงสู่เบื องต่้ำ ๒๐ หัสคุณเทศ ๔๓ (๔๓ กรัม) ต้ น , ร ำ ก - ร้อน ขับเลือดและหนองให้ตก ขับลม กระจำยเลือดลม ขับพยำธิ
๑๒๐ ๒๑ ใบกัญชำเทศ ๒๕๓ (๒๕๓กรัม) ใบ, รำก -สุขุม แก้ไข้ ๒๒ พริกไทยล่อน หรือพริกไทยด้ำ ๒๔๗ (๒๔๗ กรัม) เผ็ดร้อน แก้ลมอัมพฤกษ์ แก้ลมลั่นในท้อง บ้ำรุงธำตุ แก้ท้องอืด เฟ้อ แก้เสมหะเฟื่อง แก้มุตกิด ๒๓ เหงือกปลำหมอ (ลูก ดอก ใบ) ๒๔๐ (๒๔๐ กรัม) เค็มกร่อย แก้พิษฝีดำษ แก้ฝีภำยใน ตัดรำกฝีทั งปวง แก้โรคผิวหนัง น ้ำเหลืองเสีย ต้มอำบ แก้พิษไข้หัว แก้โรคผิวหนังผื่นคัน ปิดหัวฝี แผลเรื อรัง ต้ำคั นเอำน ้ำทำศีรษะบ้ำรุงรำกผม เป็นยำอำยุวัฒนะ ๒๔ กำรบูร ๔ (๔ กรัม) ร้อนปร่ำเมำ บ้ำรุงธำตุ ท้ำให้อำหำรงวด ขับเสมหะและลม แก้ธำตุ พิกำรแน่นจุดเสียด ปวดท้อง ขับลมในล้ำไส้ แก้ไอ แก้ เลือดลม ชูก้ำลัง แก้คัน แก้โรคตำ ขับลมให้ผำย กระจำย ลม บ้ำรุงก้ำหนัด ขับเหงื่อ แก้ปวดตำมเส้น เกลื่อนฝี แก้เคล็ดขัดยอกบวม แก้กระตุก แก้ปวดข้อ แก้ปวด เส้นประสำท แก้รอยผิวหนังแตก แก้พิษแมลงสัตว์กัดต่อย เป็นยำชำเฉพำะที่ แก้โรคผิวหนังเรื อรัง ขับน ้ำเหลือง บ้ำรุงหัวใจ ใช้ปรุงกลิ่นรสในยำอื่น ไล่ยุงและแมลง
๑๒๑ ประเภทของเครื่องยา: ๑. เครื่องยำอบเพื่อฆ่ำเชื อ ประกอบไปด้วยตัวยำ ๒๒ ตัว ได้แก่ ๑. ลูกจันทน์ ๒. ดอกจันทน์ ๓. กระวำน ๔. พิลังกำสำ ๕. ดีปลี ๖. ล้ำพันหำงหมู ๗. โกฐสอ ๘. โกฐเขมำ ๙. เทียนด้ำ ๑๐. เทียนแดง ๑๑. เทียนตำตั๊กแตน ๑๒. เทียนแกลบ ๑๓. ขิงแห้ง ๑๔. เจตมูลเพลิง ๑๕. สมอไทย ๑๖. สมอเทศ ๑๗. บุก ๑๘. กลอย ๑๙. กำนพลู ๒๐. หัสคุณเทศ ๒๑. ใบกัญชำเทศ ๒๒. ต้นเหงือกปลำหมอ ๒. เครื่องยำที่สำมำรถน้ำมำใช้ได้เลย ประกอบไปด้วยตัวยำ ๒ ตัว ได้แก่ ๑. พริกไทยล่อนหรือ พริกไทยด้ำ ๒. กำรบูร วิธีท้า: ๑. การเตรียมเครื่องยาโดยย่อ ๑.๑ เครื่องยำทุกตัวต้องท้ำกำรคัดหำสิ่งแปลกปลอมและสิ่งที่ปนเปื้อนออกไปก่อนที่จะน้ำมำอบฆ่ำเชื อ โดยเครื่องยำอบ (กำรอบเพื่อฆ่ำเชื อ สำมำรถอ่ำนได้ในหน้ำ ๒๒) ๑.๑.๑ ลูกจันทน์ – ใช้แปรงปัดผิวด้ำนนอกให้สะอำด แล้วใช้มีดผ่ำเพื่อดูว่ำมีเชื อรำหรือไม่ ถ้ำมีให้คัด ทิ ง ก่อนท้ำกำรอบ ๑.๑.๒ ดอกจันทน์ กระวำน พิลังกำสำ ดีปลี ล้ำพันหำงหมู เทียนด้ำ เทียนแดง เทียนตำตั๊กแตน เทียน แกลบ กำนพลู ใบกัญชำเทศ ต้นเหงือกปลำหมอ – ร่อนเพื่อเอำเศษผงขนำดเล็กออก และคัดแยกสิ่ง แปลกปลอมที่มีขนำดใหญ่ออก ก่อนท้ำกำรอบ ๑.๑.๓ เจตมูลเพลิง หัสคุณเทศ โกฐสอ โกฐเขมำ บุก กลอย ขิงแห้ง – ใช้แปรงปัดผิวด้ำนนอกให้ สะอำด ถ้ำชิ นใหญ่ให้สับหรือซอยเพื่อให้มีขนำดใกล้เคียงกัน ก่อนท้ำกำรอบ ๑.๑.๔ สมอไทย สมอเทศ – คัดเอำลูกที่สมบูรณ์ ไม่มีเชื อรำมำใช้ เครื่องยำที่สำมำรถน้ำมำใช้ได้เลย ๑.๑.๕ พริกไทยล่อนหรือพริกไทยด้ำ –ใช้พริกไทยป่นส้ำเร็จรูปซึ่งมีควำมสะอำดอยู่แล้วมำใช้ได้ ๑.๑.๖ กำรบูร (ธำตุวัตถุ) – เลือกใช้กำรบูรที่มีคุณภำพดี ซึ่งสำมำรถน้ำมำใช้ได้เลย ๑.๒ หลังจำกคัดสิ่งแปลกปลอมออกไปแล้ว จึงท้ำกำรชั่งเครื่องยำแต่ละตัวตำมน ้ำหนักที่ต้องกำร จำกนั นจึงท้ำกำรอบเพื่อฆ่ำเชื อ โดยเครื่องยำแต่ละตัวจะถูกแยกไว้เป็นส่วนๆเพื่อให้ง่ำยในกำรน้ำมำใช้ ๒. การบดยา ๒.๑ เครื่องยำที่ท้ำกำรอบมำก่อนหน้ำนี ต้องรอให้คลำยควำมร้อนออกไปก่อนจำกนั นจึงเริ่มกำรบดยำ โดยเริ่มจำกสมอเทศ สมอไทย โกฐสอ โกฐเขมำ ล้ำพันหำงหมู พิลังกำสำ ขิงแห้ง และหัสคุณเทศ
๑๒๒ ๒.๒ ในกำรใส่เครื่องยำเพื่อท้ำกำรบดเพิ่มเติมแต่ละครั ง จ้ำเป็นต้องท้ำกำรปิดเครื่องก่อนเพื่อป้องกัน กำรฟุ้งกระจำยของตัวยำออกมำนอกเครื่อง ๒.๓ เมื่อเครื่องยำข้ำงต้นบดละเอียดดีแล้ว จึงท้ำกำรใส่เครื่องยำดังต่อไปนี เพื่อท้ำกำรบดต่อ – ลูก จันทน์ เจตมูลเพลิง บุก กลอย ดีปลี ๒.๔ เมื่อท้ำกำรบดจนละเอียดดีแล้ว จึงใส่เครื่องยำเพิ่มดังนี – ดอกจันทน์ กระวำน กำนพลู ต้นเหงือก ปลำหมอ และใบกัญชำเทศ ๒.๕ เมื่อเครื่องยำข้ำงต้นละเอียดแล้ว จึงใส่เครื่องยำที่อบแล้วส่วนเหลือ อันได้แก่ เทียนด้ำ เทียนแดง เทียนตำตั๊กแตน และเทียนแกลบ ๒.๖ บดเครื่องยำทั งหมดจนกว่ำจะละเอียด ซึ่งใช้เวลำประมำณ ๓๐ นำที ๓. การร่อนยา ๓.๑ แบ่งตัวยำจ้ำนวนหนึ่งจำกเครื่องบดมำใส่ในเครื่องร่อนโดยใช้ตะแกรงเบอร์ ๘๐ เพื่อท้ำกำรร่อน เอำตัวยำที่บดดีแล้วออกมำก่อน ๓.๒ ทยอยร่อนยำไปเรื่อยๆ จนกว่ำจะหมด จำกนั นน้ำตัวยำที่ไม่สำมำรถร่อนผ่ำนได้ไปท้ำกำรบดอีก รอบ โดยใช้เวลำในกำรบดประมำณ ๓๐ นำที ๓.๓ น้ำตัวยำที่ท้ำกำรบดแล้วในข้ำงต้น ๓.๒ มำท้ำกำรทยอยร่อนอีกครั งผ่ำนตะแกรงเบอร์ ๘๐ เป็น รอบที่ ๒ โดยตัวยำที่ไม่สำมำรถร่อนผ่ำนได้จะถูกน้ำไปบดอีกครั ง โดยใช้เวลำประมำณ ๓๐ นำที ๓.๔ น้ำตัวยำที่ท้ำกำรบดดีแล้วมำทยอยร่อนอีกครั งผ่ำนตะแกรงเบอร์ ๖๐ เป็นรอบที่ ๓ ๓.๕ ตัวยำที่ไม่สำมำรถร่อนผ่ำนตะแกรงเบอร์ ๖๐ ได้จะถูกน้ำมำชั่งน ้ำหนัก ถ้ำน ้ำหนักน้อยกว่ำ ๕% ของน ้ำหนักรวมของเครื่องยำทั งหมดก่อนกำรบดรวม สำมำรถไปยังขั นตอน ถัดไปในข้อ ๔ ได้ ถ้ำน ้ำหนักมำกกว่ำ ๕% ท้ำขั นตอนถัดไป ๓.๖ ๓.๖ ตัวยำที่ไม่สำมำรถร่อนผ่ำนตะแกรงเบอร์ ๖๐ และมีน ้ำหนักมำกกว่ำ ๕% จะถูกน้ำไปบดอีกครั ง ด้วยเครื่องบดควำมเร็วสูง โดยจะต้องทยอยใส่ตัวยำลงไปในเครื่องบด ๓.๗ จำกนั นน้ำยำที่บดดีแล้วมำท้ำกำรร่อนอีกครั งผ่ำนกระชอนตำถี่ที่ใช้ในกำรร่อนยำแทน แล้วน้ำตัว ยำที่ไม่สำมำรถร่อนผ่ำนกระชอนได้ ไปท้ำกำรชั่งน ้ำหนักอีกครั ง ถ้ำน ้ำหนักน้อยกว่ำ ๕% จึงจบขั นตอน กำรร่อนยำ
๑๒๓ ๔. การผสมการบูรและพริกไทยป่น อุปกรณ์ที่ต้องเตรียมส้ำหรับขั นตอนนี : - ถุงพลำสติกสะอำดจ้ำนวน ๒ ใบ (ขนำดกลำง ๑ ใบ และขนำดใหญ่ ๑ ใบ) - สำก ๑ อัน ๔.๑ น้ำกำรบูรทั งหมดและผงยำที่ร่อนแล้วประมำณ ๒-๓ ช้อนโต๊ะใส่ลงในถุงสะอำดหนึ่งใบ (ขนำด กลำง) ๔.๒ ใช้สำกกลิ งไปกลิ งมำบนถุงที่มีกำรบูรและผงยำเพื่อให้ผสมรวมกัน และไม่จับตัวเป็นก้อน แล้ววำง พักไว้ก่อน ๔.๓ ใส่ผงยำที่ร่อนแล้วครึ่งหนึ่งส่งในเครื่องบดอีกครั งเพื่อท้ำกำรบดรวมกับพริกไทยป่น จำกนั นเปิด เครื่องบด ๔.๔ เมื่อส่วนผสมเข้ำกันดี ให้ท้ำกำรปิดเครื่องและน้ำผงยำที่ร่อนแล้วส่วนที่เหลือใส่ลงไป แล้วเปิด เครื่องประมำณ ๕ นำที ๔.๕ ปิดเครื่องบดแล้วเอำส่วนผสม (ผงยำและกำรบูร) ที่ท้ำไว้ดีแล้วทั งหมด น้ำมำใส่ลงเครื่องบดอีก ครั ง เปิดเครื่องท้ำกำรบดผสมรวม ๔.๖ ปิดเครื่องบดเมื่อส่วนผสมเข้ำกันดีแล้ว สังเกตจำกกลิ่นของกำรบูรที่หอมขึ นจมูกและเย็นขึ นตำ ๔.๗ ตักเก็บผงยำทั งหมดใส่ในถุงสะอำด มัดถุงให้พองและแน่น จำกนั นท้ำกำรเขย่ำถุงเพื่อให้ยำ ทั งหมดเข้ำกันดี แกะปำกถุงเพื่อท้ำกำรปล่อยลมออกก่อนที่จะมัดปิดอีกครั งโดยให้มีลมในถุงยำน้อยที่สุด ๔.๘ ท้ำกำรชั่งและจดบันทึกปริมำณยำที่ได้และกำกยำ ๔.๙ เขียนชื่อยำ วันที่ผลิต และน ้ำหนักไว้บนหน้ำถุงยำ ๕. การบรรจุยาแคปซูล น้ำยำที่ได้มำบรรจุลงในแคปซูล ผลการท้ายา: น ้ำหนักเริ่มต้นก่อนกำรบด: ๑,๐๐๐ กรัม น ้ำหนักหลังกำรร่อน: ๙๒๑ กรัม น ้ำหนักกำกยำ: ๑๓ กรัม น ้ำหนักยำสูญเสีย: ๖๖ กรัม
๑๒๔ ชื่อยา : ยาโรคนิทาน สรรพคุณ: แก้ปถวีธำตุ ๘ ประกำร คือ ผม ขน เล็บ ฟัน หนัง เนื อ กระดูก เอ็น พิกำร ที่มาของต้ารับยา: ต้ำรำแพทย์ศำสตร์สงเครำะห์ คัมภีร์โรคนิทำน หน้ำ ๓๒๑ ขนาดการใช้: รับประทำนเช้ำ-เย็น แก้ปถวีธำตุ ๘ จ้ำพวกอันก้ำเริบดังกล่ำวมำนั น หำยสิ นแล ที่ ตัวยา ส่วน/น้้าหนัก รสยา สรรพคุณ ๑ ใบบอระเพ็ด ๑ (๘๐ กรัม) ขมเมำ แก้ร้ำมะนำด ปวดฟัน ฆ่ำแมลงที่เข้ำหู ฆ่ำพยำธิไส้เดือน แก้ไข้ แก้โรคผิวหนัง ดับพิษปวดแสบปวดร้อน บ้ำรุงน ้ำดี ๒ หัวแห้วหมู ๑ (๘๐ กรัม) เผ็ดหอมปร่ำ บ้ำรุงหัวใจ ขับเหงื่อ ขับปัสสำวะ ขับลมในล้ำไส้ แก้ปวด ท้อง อืดเฟ้อ บ้ำรุงก้ำลัง บ้ำรุงธำตุ บ้ำรุงทำรกในครรภ์ เป็นยำอำยุวัฒนะ แก้ไข้ ลดควำมดันเลือด ลดกำรอักเสบ แก้บิด ท้องเสีย แก้อำเจียน แก้ตับอักเสบ และยังยั งกำร เติบโตของเชื อมำลำเรียชนิดฟัลซิรัม ๓ ชิรำกำกี (ใบมะขำมแขก) ๑ (๘๐ กรัม) เปรี ยวหวำน ชุ่ม ระบำยท้อง ถ่ำยพิษอุจจำระเป็นมูก ถ่ำยน ้ำเหลือง ถ่ำย พิษไข้ ถ่ำยโรคบุรุษ ถ่ำยพยำธิ แก้ริดสีดวงทวำร ไซ้ท้อง มำกกว่ำฝัก เหมำะกับคนที่ก้ำลังน้อยหรือเด็กและคนที่ เป็นริดสีดวงทวำร ๔ ลูกมะตูมอ่อน ๑ (๘๐ กรัม) ฝำดร้อนปร่ำขื่น แก้ธำตุพิกำร แก้ท้องเสีย แก้บิด แก้โรคกระเพำะอำหำร เจริญอำหำร ขับผำยลม บ้ำรุงก้ำลัง
๑๒๕ ๕ เกลือสินเธำว์ ๑ (๘๐ กรัม) เค็ม แก้พรรดึก ล้ำงเมือกในล้ำไส้ ขับพยำธิภำยในท้อง ละลำย นิ่ว แก้ตรีโทษ ๖ กระเทียม ๑ (๘๐ กรัม) ร้อนฉุน แก้ไอ แก้โรคผิวหนัง กลำกเกลื อน แผลเนื อร้ำย บ้ำรุงธำตุ ขับโลหิตระดู แก้โรคประสำท แก้ปวดหู แก้หูอื อ ระบำย พิษไข้ แก้ริดสีดวงงอก ขับพยำธิในท้อง แก้โรคในปำกคอ แก้หืด แก้อัมพำต แก้ลมเข้ำข้อ แก้จุกเสียดแน่นเฟ้อ แก้ ขัดปัสสำวะ บ้ำรุงปอด แก้ปอดพิกำร แก้เสมหะ แก้ น ้ำลำยเหนียว แก้เลือดออกตำมไรฟัน แก้ฟกบวม แก้ สะอึก อมบ้วนปำกฆ่ำเชื อโรคในปำก ขจัดไขมันที่อุดตันใน หลอดเลือด ลดควำมดันโลหิต ๗ ชะเอมเทศ ๑ (๘๐ กรัม) หวำน แก้น ้ำลำยเหนียว แก้เสมหะเป็นพิษ (ไอ) ท้ำเสมหะให้งวด ท้ำให้ชุ่มคอ บ้ำรุงปอด แก้พิษ คั่วแล้ว แก้เบื่ออำหำร แก้ ปวดท้อง แก้อ่อนเพลีย แก้ไข้ แก้ไอ สงบประสำท แก้ดี และโลหิต บ้ำรุงกล้ำมเนื อให้เจริญ ๘ โกฐสอ ๑ (๘๐ กรัม) สุขุมหอม แก้ไข้ แก้ไข้จับสั่น แก้หืดไอ แก้สะอึก บ้ำรุงหัวใจ แก้ เสมหะเป็นพิษ แก้หลอดลมอักเสบ ๙ โกฐก้ำนพร้ำว ๑ (๘๐ กรัม) ขม แก้ไข้ซึ่งมีอำกำรสะอึก แก้ไข้เรื อรัง แก้หอบ แก้เสมหะ เป็นพิษ
๑๒๖ ๑๐ ขิงแห้ง ๑ (๘๐ กรัม) เผ็ดร้อน ขับลม แก้ท้องอืด จุกเสียด แน่นเฟ้อ คลื่นไส้อำเจียน แก้ หอบไอ ขับเสมหะ แก้บิด เจริญอำกำศธำตุ กระตุ้นกำร บีบตัวของกระเพำะอำหำรและล้ำไส้ ๑๑ พริกไทย ๑ (๘๐ กรัม) เผ็ดร้อน แก้ลมอัมพฤกษ์ แก้ลมลั่นในท้อง บ้ำรุงธำตุ แก้ท้องอืด เฟ้อ แก้เสมหะเฟื่อง แก้มุตกิด ๑๒ ดีปลี ๑ (๘๐ กรัม) เผ็ดร้อนขม แก้ธำตุปถวีธำตุ ๒๐ ประกำร แก้ธำตุดินพิกำร แก้ท้องร่วง ขับลมในล้ำไส้ แก้หืดไอ แก้ลมวิงเวียน แก้ริดสีดวงทวำร แก้คุดทะรำด เจริญอำหำร แก้หลอดลมอักเสบ แก้นอนไม่ หลับ แก้โรคลมบ้ำหมู ขับน ้ำดี ขับระดู ท้ำให้แท้ง ขับ พยำธิ แก้ปวดกล้ำมเนื อ แก้อำกำรอักเสบ ๑๓ เปลือกต้น ตีนเป็ด ๑ (๘๐ กรัม) ขมเย็น แก้ไข้เพื่อดีพิกำร สมำนล้ำไส้ แก้บิดท้องเสียเรื อรัง ขับ พยำธิ แก้ไข้หวัด แก้หลอดลมอักเสบ ๑๔ สมอไทย (เนื อ) ๑ (๘๐ กรัม) ฝำดเปรี ยวขม แก้ไข้เพื่อเสมหะ แก้โลหิตในอุทร แก้น ้ำดี ถ่ำยอุจจำระ รู้ ถ่ำยรู้ปิดเอง แก้ลมป่วง แก้พิษร้อนภำยใน แก้ลมจุกเสียด ถ่ำยพิษไข้ คุมธำตุ แก้ไอเจ็บคอ ขับน ้ำเหลืองเสีย แก้ เสมหะเป็นพิษ แก้ดีพลุ่ง แก้อำเจียน บ้ำรุงร่ำงกำย แก้ นอนสะดุ้งผวำ ดองกับน ้ำมูตรโค ดื่มแก้ปวดเมื่อยตำม ร่ำงกำยตำมข้อ แก้อ่อนเพลีย บดเป็นผงโรยแผลเรื อรัง
๑๒๗ ๑๕ ใบสะเดำ ๑ (๘๐ กรัม) ขม บ้ำรุงธำตุ ช่วยย่อยอำหำร ฆ่ำแมลงศัตรูพืช ๑๖ * เทียนด้ำ ๑ (๘๐ กรัม) เผ็ดขม ขับเสมหะให้ลงสู่คูถทวำร ขับลมในล้ำไส้ แก้อำเจียน บ้ำรุงโลหิตให้สมบูรณ์ *เทียนด้ำเป็นสมุนไพรที่เพิ่มเข้ำมำ โดยได้มีกำรตัดยำสมุนไพรออก ๓ ตัว อันได้แก่ ใบรัก ๑ ส่วน แฝกหอม ๑ ส่วน กกลังกำ ๑ ส่วน
๑๒๘ วิธีท้า: ๑. เครื่องยำทุกตัวต้องท้ำกำรคัดหำสิ่งแปลกปลอมและสิ่งที่ปนเปื้อนออกไปก่อนที่จะน้ำมำอบฆ่ำเชื อ โดยเครื่องยำอบ (กำรอบเพื่อฆ่ำเชื อ) ๑.๑. ใบบอระเพ็ด หัวแห้วหมู ชิรำกำกี(ใบมะขำมแขก) กระเทียม เมล็ดพริกไทย ดีปลี ใบสะเดำ เทียนด้ำ ร่อนเพื่อเอำเศษผงขนำดเล็กออก และคัดแยกสิ่งแปลกปลอมที่มีขนำดใหญ่ออก ก่อนท้ำกำรอบ ๑.๒. ชะเอมเทศ โกฐสอ เปลือกต้นตีนเป็ด ขิงแห้ง ใช้แปรงปัดผิวด้ำนนอกให้สะอำด ถ้ำชิ นใหญ่ให้สับ หรือซอยเพื่อให้มีขนำดใกล้เคียงกัน ก่อนท้ำกำรอบ ๑.๓ สมอไทย ลูกมะตูมอ่อน ใช้แปรงปัดท้ำควำมสะอำด และคัดเอำลูกที่สมบูรณ์ ไม่มีเชื อรำมำใช้ ๑.๔ เกลือสินเธำว์ (ธำตุวัตถุ) เลือกใช้เกลือที่มีคุณภำพดี ซึ่งสำมำรถน้ำมำใช้ได้เลย ๒. หลังจำกคัดสิ่งแปลกปลอมออกไปแล้ว จึงท้ำกำรชั่งเครื่องยำแต่ละตัวตำมน ้ำหนักที่ต้องกำร จำกนั นจึงท้ำกำรอบเพื่อฆ่ำเชื อ โดยเครื่องยำแต่ละตัวจะถูกแยกไว้เป็นส่วนๆ เพื่อให้ง่ำยในกำรน้ำมำใช้ ๓. น้ำเครื่องยำที่ท้ำกำรอบมำก่อนหน้ำนี ต้องรอให้คลำยควำมร้อนออกไปก่อนจำกนั นจึงเริ่มกำรบด ยำ โดยเริ่มจำกเปลือกต้นตีนเป็ด หัวแห้วหมู ชะเอมเทศ สมอไทย โกฐสอ ขิงแห้ง ลูกมะตูมอ่อน ดีปลี เมล็ดพริกไทย ในกำรใส่เครื่องยำเพื่อท้ำกำรบดเพิ่มเติมแต่ละครั ง จ้ำเป็นต้องท้ำกำรปิดเครื่องก่อนเพื่อ ป้องกันกำรฟุ้งกระจำยของตัวยำออกมำนอกเครื่อง ๔. เมื่อเครื่องยำข้ำงต้นบดละเอียดดีแล้ว จึงท้ำกำรใส่เครื่องยำดังต่อไปนี เพื่อท้ำกำรบดต่อ – โกฐ ก้ำนพร้ำว ชิรำกำกี(ใบมะขำมแขก) ใบบอระเพ็ด ใบสะเดำ ๕. เมื่อเครื่องยำข้ำงต้นละเอียดแล้ว จึงใส่เครื่องยำที่อบแล้วส่วนที่เหลือ อันได้แก่ เทียนด้ำ และ กระเทียม ตำมล้ำดับ บดเครื่องยำทั งหมดจนกว่ำจะละเอียด ซึ่งใช้เวลำประมำณ ๓๐ นำที ๖. แบ่งตัวยำจ้ำนวนหนึ่งจำกเครื่องบดมำใส่ในเครื่องร่อนโดยใช้ตะแกรงเบอร์ ๘๐ เพื่อท้ำกำรร่อน เอำตัวยำที่บดดีแล้วออกมำก่อน ทยอยร่อนยำไปเรื่อยๆ จนกว่ำจะหมด จำกนั นน้ำตัวยำที่ไม่สำมำรถร่อน ผ่ำนได้ไปท้ำกำรบดอีกรอบ โดยใช้เวลำในกำรบดประมำณ ๓๐ นำที ๗. น้ำตัวยำที่ท้ำกำรบดแล้วในข้ำงต้น ๓.๒ มำท้ำกำรทยอยร่อนอีกครั งผ่ำนตะแกรงเบอร์ ๘๐ เป็น รอบที่ ๒ โดยตัวยำที่ไม่สำมำรถร่อนผ่ำนได้จะถูกน้ำไปบดอีกครั ง โดยใช้เวลำประมำณ ๓๐ นำที ๘. น้ำตัวยำที่ท้ำกำรบดดีแล้วมำทยอยร่อนอีกครั งผ่ำนตะแกรงเบอร์ ๖๐ เป็นรอบที่ ๓ ๙. ตัวยำที่ไม่สำมำรถร่อนผ่ำนตะแกรงเบอร์ ๖๐ ได้จะถูกน้ำมำชั่งน ้ำหนัก
๑๒๙ - ถ้ำน ้ำหนักน้อยกว่ำ ๕% ของน ้ำหนักรวมของเครื่องยำทั งหมดก่อนกำรบดรวม สำมำรถไปยัง ขั นตอนถัดไปในข้อ ๑๐ ได้ - ถ้ำน ้ำหนักมำกกว่ำ ๕% จะถูกน้ำไปบดอีกครั งด้วยเครื่องบดควำมเร็วสูง โดยจะต้องทยอยใส่ตัวยำ ลงไปในเครื่องบด จำกนั นน้ำยำที่บดดีแล้วมำท้ำกำรร่อนอีกครั งผ่ำนกระชอนตำถี่ที่ใช้ในกำรร่อนยำแทน แล้วน้ำตัวยำที่ ไม่สำมำรถร่อนผ่ำนกระชอนได้ ไปท้ำกำรชั่งน ้ำหนักอีกครั ง ถ้ำน ้ำหนักน้อยกว่ำ ๕% จึงจบขั นตอนกำร ร่อนยำ ๑๐. กำรผสมเกลือสินเธำว์: น้ำเกลือสินเธำว์และผงยำที่ร่อนแล้วประมำณ ๒-๓ ช้อนโต๊ะใส่ลงในถุง สะอำดหนึ่งใบ (ขนำดกลำง) ใช้สำกกลิ งไปกลิ งมำบนถุงที่มีเกลือสินเธำว์และผงยำเพื่อให้ผสมรวมกัน และ ไม่จับตัวเป็นก้อน แล้ววำงพักไว้ก่อน ๑๑. ใส่ผงยำที่ร่อนแล้วในเครื่องบดอีกครั ง และเอำส่วนผสมในถุง (เกลือสินเธำว์และผงยำ) ใส่ลงใน เครื่องบดเช่นกัน จำกนั นเปิดเครื่องบด ๑๒. ปิดเครื่องบดเมื่อส่วนผสมเข้ำกันดีแล้ว โดยจะใช้เวลำประมำณ ๓๐ นำที ๑๓. ตักเก็บผงยำทั งหมดใส่ในถุงสะอำด มัดถุงให้พองและแน่น จำกนั นท้ำกำรเขย่ำถุงเพื่อให้ยำ ทั งหมดเข้ำกันดี แกะปำกถุงเพื่อท้ำกำรปล่อยลมออกก่อนที่จะมัดปิดอีกครั งโดยให้มีลมในถุงยำน้อยที่สุด ๑๔. ท้ำกำรชั่งและจดบันทึกปริมำณยำที่ได้และกำกยำ ๑๕. เขียนชื่อยำ วันที่ผลิต และน ้ำหนักไว้บนหน้ำถุงยำ ๑๖. น้ำยำที่ได้มำบรรจุลงในแคปซูล ผลการท้ายา: น ้ำหนักเริ่มต้นก่อนกำรบด: ๑,๒๘๐ กรัม น ้ำหนักหลังกำรร่อน: ๑,๒๒๑ กรัม น ้ำหนักกำกยำ: ๔ กรัม น ้ำหนักยำสูญเสีย: ๕๕ กรัม
๑๓๐ ชื่อยา : ยาลดความดันโลหิต สรรพคุณ ยำลดควำมดันโลหิตสูง สูตรยา น ้ำหนักรวม ๑,๗๘๒ กรัม ที่ ตัวยา ส่วน รสยา สรรพคุณ ๑ เทียนแกลบ ๕ เผ็ดร้อนเล็กน้อย แก้ลมขึ นเบื องสูง (ท้ำให้หูอื อ) แก้ลมขึ นตำ ท้ำให้ตำพร่ำ พรำย เขม่นหน้ำตำ ขนหัวลุก ๒ รำกระย่อม ๕ ขม แก้พิษกำฬ แก้ป้ำงเพื่อดีและโลหิต ระงับประสำท แก้จุก เสียด บ้ำรุงน ้ำนม ช่วยย่อยอำหำร บ้ำรุงประสำท แก้นอน ไม่หลับ แก้คลุ้มคลั่งเนื่องจำกดีและโลหิต แก้ควำมดัน โลหิตสูง เจริญอำหำร ขับพยำธิ ขับระดู แก้บิด แก้ ท้องเดิน ขับปัสสำวะ ระงับปวด ๓ ดอกค้ำฝอย ๓ เกสร – หวำนร้อน ขับระดู บ้ำรุงประสำท บ้ำรุงหัวใจ แก้ดีพิกำร ขับเหงื่อ ระงับประสำท บ้ำรุงโลหิต แก้ตกเลือด แก้ไข้ในเด็ก แก้ดี ซ่ำน แก้ไขข้ออักเสบ แก้หวัดน ้ำมูกไหล แก้ปวดในรอบ เดือน ๔ รำกหญ้ำคำ ๒ หวำนเย็น ขับปัสสำวะ แก้กระเพำะปัสสำวะอักเสบ แก้ปัสสำวะแดง ขุ่นข้น บ้ำรุงไต ขับระดูขำว แก้ร้อนในกระหำยน ้ำ แก้ดี ซ่ำน ตัวเหลือง ตำเหลือง อ่อนเพลีย เบื่ออำหำร แก้ควำม ดันเลือดสูง แก้บวมน ้ำ แก้หนองใน แก้ประจ้ำเดือนมำก ผิดปกติ
๑๓๑ ๕ ฟ้ำทะลำยโจร ๒ ขม แก้ไข้ แก้หวัด แก้ต่อมทอนซิลอักเสบ แก้ปอดอักเสบ แก้ บิด แก้ท้องเดิน ต้มกับเบญจมำศดื่มแก้ไส้ติ่งอักเสบ ลด ควำมดันเลือด ไม่ควรใช้ติดต่อกันนำนเกินไป ผู้ที่ควำมดัน ต่้ำหรือเป็นโรคหัวใจไม่ควรใช้ ๖ กระเทียม ๒ ร้อนฉุน แก้ไอ แก้โรคผิวหนัง กลำกเกลื อน แผลเนื อร้ำย บ้ำรุงธำตุ ขับโลหิตระดู แก้โรคประสำท แก้ปวดหู แก้หูอื อ ระบำย พิษไข้ แก้ริดสีดวงอก ขับพยำธิในท้อง แก้โรคในปำกคอ แก้หืด แก้อัมพำต แก้ลมเข้ำข้อ แก้จุกเสียดแน่นเฟ้อ แก้ ขัดปัสสำวะ บ้ำรุงปอด แก้ปอดพิกำร แก้เสมหะ แก้ น ้ำลำยเหนียว แก้เลือดออกตำมไรฟัน แก้ฟกบวม แก้ สะอึก อมบ้วนปำกฆ่ำเชื อโรคในปำก ขจัดไขมันที่อุดตันใน หลอดเลือด ลดควำมดันโลหิต ๗ กระล้ำพัก ๑ หอมสุขุม (ขมหอม) แก้ไข้ ขับลม บ้ำรุงหัวใจ บ้ำรุงครรภ์รักษำ วิธีท้ายา ๑. น้ำสมุนไพรที่ชั่งไว้ ใส่ถำด อบ ๑๐๐ องศำเซลเซียส ๑ ชั่วโมง (กระเทียม อบทีหลัง ประมำณ ๒๐ นำทีแค่ให้ผ่ำนควำมร้อน) ๒. เอำไปบด ใส่ตำมควำมแข็งของสมุนไพร บดในเครื่องใหญ่ ๓. บดเสร็จ น้ำไปร่อนตะแกรงควำมละเอียดกลำง เบอร์๘๐ ได้กำก น้ำไปบดซ ้ำในเครื่องบดเล็ก แล้วน้ำร่อนตะแกรงควำมละเอียดกลำงอีกครั ง เบอร์๘๐ ได้กำก น้ำไปบดซ ้ำในเครื่องบดเล็ก แล้วน้ำร่อนตะแกรงควำมละเอียดน้อย เบอร์๖๐ ได้กำก อำจน้ำไปปั่นต่อในเครื่องปั่น แล้วน้ำร่อนตะแกรงควำมละเอียดน้อย เบอร์๖๐ เก็บผงยำที่ได้ หมายเหตุ : ยำรวม ๑,๘๑๐ กรัม บดเป็นผงได้ ๑,๗๘๒ กรัม กำก ๑๕ กรัม และสูญเสีย ๑๓ กรัม
๑๓๒ ชื่อยา : ยาต้อเช้า ที่มา : สูตรเฉพำะของคลินิคกำรแพทย์แผนไทยเนตรดำว สรรพคุณ/ข้อบ่งใช้ : แก้ต้อ รับประทำนในช่วงเวลำเช้ำควบคู่กับต้ำรับยำสรรพต้อ น้้าหนักรวมที่ต้องการ ๓,๐๐๐ กรัม ที่ ตัวยา ส่วน/น้้าหนัก รสยา สรรพคุณ ๑ ใบมะค้ำไก่ ๑ (๓๐๐ กรัม) รสขมเบื่อ เล็กน้อย ต้ำพอกฝี ปรุงยำถ่ำยพิษฝี ถ่ำยเส้น ถ่ำยกระษัย ๒ เปลือกหอยขม ๑ (๓๐๐ กรัม) เผำไฟให้สุกดีจะได้ “ปูนหอย” ใช้เป็นยำแก้กรดใน กระเพำะอำหำร แก้โรคล้ำไส้และไตพิกำร ขับลมในล้ำไส้ ขับปัสสำวะ แก้จุกเสียดแน่นท้อง ท้ำให้มีลมผำยและลม เรอ และเป็นยำบ้ำรุงกระดูก ๓ ตรีกฏุก ๑ (๓๐๐ กรัม) รสเผ็ดร้อน แก้วำตะ เสมหะ ปิตตะวำตะในกองธำตุ ฤดู อำยุ และ กองสมุฎฐำน ๔ กระเทียม ๑ (๓๐๐ กรัม) ร้อนฉุน แก้ไอ โรคผิวหนัง กลำกเกลื อน แผลเนื อร้ำย บ้ำรุงธำตุ ขับโลหิตระดู โรคประสำท ปวดหู หูอื อ ระบำยพิษไข้ ริดสีดวงอก ขับพยำธิในท้องโรคในปำกคอ หืด อัมพำต ลมเข้ำข้อ จุกเสียดแน่นเฟ้อ แก้ขัดปัสสำวะ บ้ำรุงปอด ปอดพิกำร เสมหะ น ้ำลำยเหนียวเลือดออกตำมไรฟัน ฟก บวม สะอึก อมบ้วนปำกฆ่ำเชื อโรคในปำก
๑๓๓ ๕ มะไฟเดือนห้ำ ๒ (๖๐๐ กรัม) รสร้อน แก้โลหิตท้ำพิษในเรือนไฟ แก้สันนิบำตโลหิต ขับโลหิต ระดู ขับพยำธิไส้เดือน ฆ่ำเชื อโรคผิวหนัง เรื อนกุฎฐัง ๖ ใบพริกไทย ๔ (๑,๒๐๐ กรัม) รสเผ็ดร้อน แก้ลม จุกเสียดแน่น แก้ปวดมวนท้อง วิธีท้า ๑. น้ำวัตถุดิบตำมต้ำรับต้อเช้ำไปท้ำกำรอบ *วางในเตาอบ : น้ำสมุนไพรที่มีลักษณะแข็งวำงชั นบน ส่วนสมุนไพรที่เป็นใบวำงชั นล่ำง เพื่อไม่ให้ใบ โดนไฟโดยตรงจะท้ำให้ไหม้ได้ อบที่อุณหภูมิ ๑๐๐ องศำ เป็นเวลำ ๑ ชั่วโมง *วางบนถาด : เลือกสมุนไพรที่มีน ้ำมันวำงบนใบ เรียกว่ำกำรฝังยำ เช่น น้ำกระเทียม เหง้ำขิง วำงบน ใบมะค้ำไก่ อบที่อุณหภูมิ ๑๐๐ องศำ เป็นเวลำ ๑ ชั่วโมง ๒. น้ำสมุนไพรทั งหมดที่อบแล้วมำท้ำกำรบดให้ละเอียด โดยให้มีกำรล้ำดับควำมแข็งของสมุนไพร โดยให้สมุนไพรที่มีควำมแข็งลงก่อน แล้วไล่จนถึงใบและน ้ำมัน โดยต้ำรับนี จะล้ำดับกำรใส่ดังนี คือ มะไฟเดือนห้ำ -> ดีปลี-> ขิง -> เปลือกหอยขม -> ใบพริกไทย -> ใบมะค้ำไก่ -> ท้ำกำรเปิดเครื่อง ย่้ำก่อนให้แตก -> จำกนั นใส่สมุนไพรที่มีน ้ำมันตำมลงไป คือ กระเทียม และเมล็ดพริกไทย ๓. ท้ำกำรบดไปเรื่อยๆจนละเอียด ๔. ท้ำกำรร่อนผ่ำนตะแกรงเบอร์ ๘๐ เมื่อร่อนแล้ว น้ำส่วนที่เหลือจำกกำรถูกร่อนไปบดอีกครั งให้ ละเอียด แล้วน้ำมำผ่ำนตะแกรงร่อนเบอร์ ๘๐ ท้ำซ ้ำแบบนี ประมำณ ๒-๓ รอบ ๕. น้ำส่วนที่เหลือจำกกำรถูกร่อน มำท้ำกำรบดด้วยเครื่องบดเครื่องเร็วสูงแล้วน้ำมำผ่ำนตะแกรงร่อน เบอร์ ๖๐ หำกมีส่วนที่ไม่ผ่ำนตะแกรงร่อนอีก ให้ท้ำกำรบดอีกครั ง แล้วน้ำมำผ่ำนกำรร่อนซ ้ำอีกรอบ สุดท้ำยก็จะเหลือส่วนที่ไม่สำมำรถบดที่ได้อีกแล้ว จะเหลือประมำณ ๕% ของวัตถุดิบทั งหมด ๖. เมื่อร่อนยำเสร็จ ตักผงยำที่ปรุงเสร็จแล้วใส่ถุงสะอำด มัดปำกถุงให้ชิดผงยำ น้ำผงยำที่ปรุงเสร็จ แล้วและกำกยำไปชั่งน ้ำหนัก เขียนชื่อยำ วันเดือนปีที่ผลิต น ้ำหนักยำสุทธิไว้บนถุง จำกนั นน้ำยำไปบรรจุ แคปซูลต่อไป
๑๓๔ ผลการท้ายา น ้ำหนักเริ่มต้นของยำ : ๓,๐๐๐ กรัม น ้ำหนักยำที่ได้ : ๒,๘๕๐ กรัม น ้ำหนักกำกยำหลังไม่สำมำรถบดได้ : ๑๓๕.๕ กรัม น ้ำหนักสูญเสีย : ๖๗ กรัม (คิดเป็นสัดส่วนร้อยละประมำณ ๒.๒๓%) ชื่อยา : ยาต้อเย็น ที่มา : สูตรเฉพำะของคลินิคกำรแพทย์แผนไทยเนตรดำว สรรพคุณ : แก้ต้อ รับประทำนในช่วงเวลำเย็นควบคู่ไปกับต้ำรับยำต้อเช้ำและยำสรรพต้อ น้้าหนักรวมที่ต้องการ ๓,๐๘๐ กรัม ที่ ตัวยา ส่วน / น้้าหนัก รสยา สรรพคุณ ๑ ใบสะเดำ ๑ (๒๒๐ กรัม) รสขม ใบอ่อน แก้โรคผิวหนัง น ้ำเหลืองเสีย พุพอง ใบแก่ บ้ำรุงธำตุช่วยย่อยอำหำร ๒ ใบมะค้ำไก่ ๑ (๒๒๐ กรัม) รสขมเบื่อ เล็กน้อย ต้ำพอกฝี ปรุงยำถ่ำยพิษฝี ถ่ำยเส้น ถ่ำยกระษัย ๓ ใบคนทีสอ ๑ (๒๒๐ กรัม) รสขมเมำ บ้ำรุงน ้ำดี ขับลม ฆ่ำพยำธิผิวหนัง
๑๓๕ ๓ ขมิ นอ้อย ๑ (๒๒๐ กรัม) รสฝำดเฝื่อน แก้ครั่นเนื อครั่นตัว สมำนล้ำไส้ แก้ระดูขำว ขับปัสสำวะ ต้ำพอก แก้ฟกบวม อักเสบ ๕ รำกเจตมูลเพลิง ๑ (๒๒๐ กรัม) รสร้อน บ้ำรุงธำตุ บ้ำรุงโลหิต ขับลมในล้ำไส้และกระเพำะ อำหำรให้เรอ แก้ท้องอืด เฟ้อ เสียด แน่นหน้ำอก ท้ำให้ ร่ำงกำยเกิดควำมอบอุ่น ถ้ำรับประทำนมำก ท้ำให้แท้ง ลูก บดเป็นผงปิดพอกฝี ท้ำให้เกิดควำมร้อน เกลื่อนฝีได้ แก้ริดสีดวงทวำร ๖ ว่ำนน ้ำ ๑ (๒๒๐ กรัม) รสร้อนกลิ่น หอมแรง แก้บิด แก้ปวดท้อง แน่นจุกเสีย แก้ท้องขึ นอืดเฟ้อ ฝน กับน ้ำสุรำทำหน้ำอกเด็ก แก้ปอดและหลอดลมอักเสบ ๗ ดีปลี ๑ (๒๒๐ กรัม) รสร้อน แก้ปฐวีธำตุพิกำร แก้ท้องร่วง ขับลมในล้ำไส้ ๘ พริกไทย ๗ (๑,๕๔๐ กรัม) เผ็ดร้อน แก้ลมอัมพฤกษ์ ลมมุตฆำต ลมลั่นในท้อง แก้ท้องขึ นอืด เฟ้อ บ้ำรุงธำตุ แก้เสมหะเฟื่อง
๑๓๖ วิธีท้า ๑. น้ำวัตถุดิบตำมต้ำรับต้อเย็นไปท้ำกำรอบ *วางในเตาอบ : น้ำสมุนไพรที่มีลักษณะแข็งวำงชั นบน ส่วนสมุนไพรที่เป็นใบวำงชั นล่ำง เพื่อไม่ให้ใบ โดนไฟโดยตรงจะท้ำให้ไหม้ได้ อบที่อุณหภูมิ ๑๐๐ องศำ เป็นเวลำ ๑ ชั่วโมง *วางบนถาด : เลือกสมุนไพรที่มีน ้ำมันวำงบนใบ เรียกว่ำกำรฝังยำ เช่น น้ำพริกไทย ขมิ นอ้อย วำง บนใบคนทีสอ ใบมะค้ำไก่ ใบสะเดำอบที่อุณหภูมิ ๑๐๐ องศำ เป็นเวลำ ๑ ชั่วโมง ๒. น้ำสมุนไพรทั งหมดที่อบแล้วมำท้ำกำรบดให้ละเอียด โดยให้มีกำรล้ำดับควำมแข็งของสมุนไพร โดยให้สมุนไพรที่มีควำมแข็งลงก่อน แล้วไล่จนถึงใบและน ้ำมัน โดยต้ำรับนี จะล้ำดับกำรใส่ดังนี คือ รำกเจตมูลเพลิง-> ดีปลี-> ว่ำนน ้ำ ท้ำกำรเปิดเครื่องย่้ำก่อนให้แตก -> จำกนั นใส่ใบไม้กับสมุนไพรที่ มีน ้ำมันตำมลงไป คือ -> ใบมะค้ำไก่-> ใบคนทีสอ-> ใบสะเดำ -> พริกไทย ๓. ท้ำกำรบดไปเรื่อยๆ จนละเอียด ๔. ท้ำกำรร่อนผ่ำนตะแกรงเบอร์ ๘๐ เมื่อร่อนแล้ว น้ำส่วนที่เหลือจำกกำรถูกร่อนไปบดอีกครั งให้ ละเอียด แล้วน้ำมำผ่ำนตะแกรงร่อนเบอร์ ๘๐ ท้ำซ ้ำแบบนี ประมำณ ๒-๓ รอบ ๕. น้ำส่วนที่เหลือจำกกำรถูกร่อน มำท้ำกำรบดด้วยเครื่องบดเครื่องเร็วสูงแล้วน้ำมำผ่ำนตะแกรงร่อน เบอร์ ๖๐ หำกมีส่วนที่ไม่ผ่ำนตะแกรงร่อนอีก ให้ท้ำกำรบดอีกครั ง แล้วน้ำมำผ่ำนกำรร่อนซ ้ำอีกรอบ สุดท้ำยก็จะเหลือส่วนที่ไม่สำมำรถบดที่ได้อีกแล้ว จะเหลือประมำณ ๕% ของวัตถุดิบทั งหมด ๖. เมื่อร่อนยำเสร็จ ตักผงยำที่ปรุงเสร็จแล้วใส่ถุงสะอำด มัดปำกถุงให้ชิดผงยำ น้ำผงยำที่ปรุงเสร็จ แล้วและกำกยำไปชั่งน ้ำหนัก เขียนชื่อยำ วันเดือนปีที่ผลิต น ้ำหนักยำสุทธิไว้บนถุง จำกนั นน้ำยำไปบรรจุ แคปซูลต่อไป ผลการท้ายา น ้ำหนักเริ่มต้นของยำ : ๓,๐๘๐ กรัม น ้ำหนักยำที่ได้ : ๒,๙๔๐ กรัม น ้ำหนักกำกยำหลังไม่สำมำรถบดได้ : ๑๑๕ กรัม น ้ำหนักสูญเสีย : ๗๒ กรัม (คิดเป็นสัดส่วนร้อยละประมำณ ๒.๓๓%)
๑๓๗ ชื่อยา : ยาแดงสีเสน ที่มำ : หนังสือแพทย์ศำสตร์สังเขป เล่ม ๑ โดย พระยำพิศณุประสำทเวช หน้ำ ๔๙ สรรพคุณ : แก้ชักหอบ ใช้กระสำยยำน้ ำดอกไม้ แก้ลม ใช้กระสำยยำน้ ำขิง แก้รำก ใช้กระสำยยำน้ ำลูกยอกับลูกผักชีต้มแทรกพิมเสน แก้ลมจุกเสียดแน่นหน้ำอก ใช้กระสำยยำน้ ำกระเทียมต้ม หรือน้ ำขิงต้ม แก้โลหิตแห้งร้ำง ใช้กระสำยยำน้ ำเทียนด ำ ต้มกินหำย สูตรยา : (สมุนไพร ๑,๒๙๐ กรัม) ที่ ตัวยา ส่วน / น าหนัก รสยา สรรพคุณ ๑ โกฐเชียง ๑ (๓๐ กรัม) หวำนสุขุม แก้ไข้ แก้ไอ แก้สะอึก แก้เสียดแทงสองรำวข้ำง ๒ โกฐสอ ๑ (๓๐ กรัม) สุขุมหอม แก้ไข้ แก้ไข้จับสั่น แก้หืดไอ แก้สะอึก บ ำรุงหัวใจ แก้เสมหะ เป็นพิษ แก้หลอดลมอักเสบ ๓ โกฐหัวบัว ๑ (๓๐ กรัม) มันสุขุมหอม แก้ลมในกองริดสีดวง กระจำยลมทั้งปวง ขับลมในล ำไส้
๑๓๘ ๓ โกฐเขมำ ๑ (๓๐ กรัม) สุขุมหอม แก้โรคในปำกในคอ แก้แผลเน่ำเปื่อย แก้เสียดแทงสองรำว ข้ำง แก้หอบหืด ๕ โกฐจุฬำลัมพำ ๑ (๓๐ กรัม) สุขุมหอมร้อน แก้ไข้เจรียง (ไข้ที่มีเม็ดผื่นตำมตัว เช่น ไข้หัด สุกใสด ำแดง เป็นต้น) แก้ไข้เพื่อเสมหะ แก้หืด แก้ไอ แก้ไข้จับ เป็นยำเร่ง ประสำทส่วนกลำงเหมือนกำรบูร ขับลมแก้ตกเลือด ต ำพอก แก้ลม แก้ช้ ำใน แก้ปวดเมื่อยรูมำติก แก้บิด แก้ปวดท้องหลัง คลอด แก้ระดูมำมำกเกินไป ๖ เทียนด ำ ๔ (๔๐ กรัม) เผ็ดขม ขับเสมหะให้ลงสู่คูถทวำร ขับลมในล ำไส้ แก้อำเจียน บ ำรุง โลหิตให้สมบูรณ์ ๗ เทียนแดง ๔ (๔๐ กรัม) เผ็ดร้อนขมหอม แก้เสมหะ แก้ลม แก้น้ ำดีพิกำร แก้ลมเสียดแทงสองรำวข้ำง แก้คลื่นเหียนอำเจียน ขับน้ ำนม แก้ลักปิดลักเปิด ฟอกโลหิต เอำมำแช่น้ ำให้พอง รับประทำนช่วยลดอำหำรได้ ๘ เทียนขำว ๔ (๔๐ กรัม) เผ็ดร้อนขมหอม แก้ลมและดีพิกำร ขับเสมหะ แก้นิ่ว ขับระดูขำว ขับผำยลม แก้ท้องขึ้นในเด็ก น ำมำสกัดได้น้ ำมันยี่หร่ำ ใช้ท ำเครื่องหอม เครื่องดื่มและยำขับลม
๑๓๙ ๙ เทียนข้ำวเปลือก ๔ (๔๐ กรัม) หวำนเผ็ดหอม บ ำรุงก ำลัง ขับผำยลม แก้เส้นศูนย์กลำงท้องพิกำร แก้ชีพจร อ่อนหรือพิกำร แก้นอนสะดุ้ง (โทษน้ ำดี) แก้คลั่ง ๑๐ เทียนตำตั๊กแตน ๔ (๔๐ กรัม) ขมเผ็ดเล็กน้อย บ ำรุงธำตุ ช่วยย่อยอำหำร แก้ท้องอืดเฟ้อในเด็ก ขับลม แก้ เสมหะพิกำร แก้ก ำเดำ ๑๑ ลูกจันทน์ ๔ (๔๐ กรัม) ร้อนหอมติดฝำด บ ำรุงก ำลัง บ ำรุงธำตุ แก้ธำตุพิกำร ขับลม แก้ปวดมดลูก แก้ ท้องร่วง บ ำรุงโลหิต ๑๒ ดอกจันทน์ ๔ (๔๐ กรัม) เผ็ดร้อน บ ำรุงก ำลัง บ ำรุงธำตุ ขับลม ๑๓ ลูกกระวำน ๔ (๔๐ กรัม) เผ็ดร้อนหอม ขับเสมหะ ขับโลหิต ขับลม บ ำรุงธำตุ กระจำยเลือดและลม ให้ซ่ำนผสมยำถ่ำย ป้องกันไม่ให้จุกเสียดและไซ้ท้อง น ำลูก มำแช่แอลกอฮอล์ได้น้ ำยำสีแดง รับประทำนบ ำรุงธำตุ แก้ ธำตุพิกำร อำหำรไม่ย่อย ท้องอืดเฟ้อ ระบำยอุจจำระธำตุ ใช้ ปรุงอำหำร
๑๔๐ ๑๔ ดอกกำนพลู ๔ (๔๐ กรัม) เผ็ดร้อนปร่ำ กระจำยเสมหะ แก้เสมหะเหนียว แก้เลือดออกตำมไรฟัน แก้ หืด ท ำอำหำรให้งวด แก้ปวดฟัน แก้ร ำมะนำด แก้ปวดท้อง แก้ลม แก้เหน็บชำ แก้พิษโลหิต พิษน้ ำเหลือง ขับน้ ำคำวปลำ ท ำอุจจำระให้ปกติ ดับกลิ่นกล้ำ แก้ธำตุทั้ง ๔ พิกำร แก้ท้อง ขึ้น กดลมให้ลงสู่เบื้องต่ ำ ๑๕ อบเชย ๔ (๔๐ กรัม) เผ็ดหวำน แก้ลมอัณฑพฤกษ์ ปลุกธำตุอันดับให้เจริญ แก้ไข้สันนิบำต แก้อ่อนเพลีย ขับผำยลม ๑๖ สมุลแว้ง ๑ (๓๐ กรัม) หอมร้อนปร่ำ แก้ลมวิงเวียน ใจสั่น แก้พิษหวัด แก้ก ำเดำ ขับลมในล ำไส้ แก้ ธำตุพิกำร ๑๗ เปรำะหอม ๑ (๓๐ กรัม) เผ็ดขม แก้โลหิตซึ่งเจือด้วยลมพิษ สุมศีรษะเด็ก แก้หวัดคัดจมูก ขับ ลมในล ำไส้ แก้เสมหะ เจริญไฟธำตุ แก้ลงท้อง ๑๘ หัวดองดึง ๑ (๓๐ กรัม) ร้อนเมำ แก้โรคเรื้อน คุดทะรำด แก้โรคปวดข้อ (gout) แก้กำมโรค แก้พิษแมลงสัตว์กัดต่อย ขับผำยลม เป็นยำอันตรำยจะต้อง ใช้ในปริมำณน้อย ถ้ำเกินขนำดอำจเกิดพิษได้ ๑๙ เจตมูลเพลิงแดง ๑ (๓๐ กรัม) ร้อน บ ำรุงธำตุ บ ำรุงโลหิต ขับลมในกระเพำะอำหำรและล ำไส้ ขับ โลหิตระดู แก้ริดสีดวงทวำร เกลื่อนฝี ให้ควำมอบอุ่นแก่ ร่ำงกำย กระจำยเลือดลม มีฤทธิ์บีบมดลูกท ำให้แท้งได้ ทำ แก้โรคผิวหนัง
๑๔๑ ๒๐ เจตพังคี ๑ (๓๐ กรัม) ขมร้อนขื่น แก้ธำตุพิกำร จุกเสียดแน่นเฟ้อ ปวดท้อง ขับผำยลม ท ำให้ เรอ แก้ท้องร่วง เจริญอำหำร ขับลมในล ำไส้ แก้มูกเลือด ฝน กับน้ ำปูนใสและมหำหิงคุ์ ทำท้องเด็กแก้ท้องขึ้นอืดเฟ้อ ๒๑ พริกไทย ๑ (๓๐ กรัม) เผ็ดร้อน แก้ลมอัมพฤกษ์ แก้ลมลั่นในท้อง บ ำรุงธำตุ แก้ท้องอืดเฟ้อ แก้เสมหะเฟื่อง แก้มุตกิด ๒๒ พริกหอม ๑ (๓๐ กรัม) ร้อน ขับลมในล ำไส้ ขับปัสสำวะ บ ำรุงธำตุ ถอนพิษฟกบวม แก้ หนองใน ๒๓ พริกหำง ๑ (๓๐ กรัม) เผ็ดร้อน เล็กน้อย ขับปัสสำวะ บ ำรุงธำตุ ถอนพิษฟกบวม แก้หนองใน ขับลม ในล ำไส้ ท ำให้หำวเรอ ๒๔ เหง้ำขิง ๑ (๓๐ กรัม) หวำนเผ็ดร้อน ขับลม แก้ท้องอืด จุกเสียด แน่นเฟ้อ คลื่นไส้อำเจียน แก้ หอบไอ ขับเสมหะ แก้บิด เจริญอำกำศธำตุ กระตุ้นกำรบีบ ตัวของกระเพำะอำหำรและล ำไส้ ๒๕ สักขี ๒ (๖๐ กรัม) ร้อนฝำดเมำ บ ำรุงธำตุ แก้รัตตะปิตตะโรค แก้ไข้พิษ แก้อุจจำระธำตุพิกำร แก้เลือดออกตำมไรฟัน แก้คุดทะรำด ขับเสมหะ แก้ไข้พิษ บ ำรุงโลหิต กล่อมเสมหะโลหิตและอำจม แก้อำเจียน
๑๔๒ ๒๖ ฝำงเสน ๔ (๑๒๐ กรัม) ขมฝำด บ ำรุงโลหิต แก้ปอดพิกำร แก้ร้อนในกระหำยน้ ำ แก้ท้องร่วง ธำตุพิกำร แก้โลหิตออกทำงทวำรหนัก แก้เสมหะ ก ำเดำ ๒๗ ดอกค ำไทย ๔ (๑๒๐ กรัม) หวำนสุขุม บ ำรุงโลหิตและน้ ำเหลืองให้เป็นปกติ แก้แสบร้อนคันตำม ผิวหนัง บ ำรุงโลหิตระดู ขับระดู แก้โรคโลหิตจำง แก้บิด แก้ ไตพิกำร แก้ดีพิกำร แก้พิษ บ ำรุงประสำท บ ำรุงหัวใจ ๒๘ ลูกผักชีล้อม ๙ (๒๗๐ กรัม) ขมฝำดร้อนหอม ขับลมในล ำไส้ บ ำรุงธำตุ แก้ไตพิกำร เจริญอำหำร ขับลม แก้ ท้องขึ้นอืดเฟ้อ จุกเสียดแน่น วิธีท า : ๑. เตรียมสมุนไพรตำมต ำรับยำแดงสีเสนมำชั่งให้มีน้ ำหนักตำมที่ระบุในตำรำงด้ำนบน ±๕ กรัม ๒. แยกตัวยำเป็นกลุ่มใส่ถำดสเตนเลสเพื่อน ำมำอบไล่ควำมชื้น สำมำรถจัดเรียงได้ ๓ ถำด ดังนี้ - ถำดที่ ๑ : แก่นฝำงเสน แก่นสักขี โกฐหัวบัว โกฐสอ เปลือกอบเชยเทศ เปลือกสมุลแว้ง รำกเจตพังคี รำกเจตมูลเพลิงแดง เหง้ำขิงแห้ง โกฐเขมำ เมล็ดพริกไทย หัวเปรำะหอม ลูกกระวำน หัวดองดึง โกฐเชียง - ถำดที่ ๒ : โกฐจุฬำลัมพำ ดอกกำนพลู ดอกค ำไทย พริกหอม พริกหำง ลูกจันทน์ ดอกจันทน์ ลูกผักชีล้อม (วำงลูกจันทน์และดอกจันทน์ไว้บนลูกผักชีล้อม เพื่อให้ซับน้ ำมันหอมระเหยไว้) - ถำดที่ ๓ : เทียนด ำ เทียนแดง เทียนขำว เทียนข้ำวเปลือก เทียนตำตั๊กแตน ๔. น ำถำดสมุนไพรที่เตรียมไว้เข้ำอบในตู้อบโดยน ำถำดสมุนไพรที่มีขนำดชิ้นใหญ่และแข็งวำงชั้นบน เพื่อให้ใกล้ส่วนให้ควำมร้อนของตู้อบส่วนใบไม้และสมุนไพรให้น้ ำมันวำงชั้นถัดลงมำ (กรณีมีสมุนไพรชนิด อื่นอบในตู้อบด้วยให้เว้นชั้นวำงเพื่อให้สังเกตได้ง่ำย) ๕. จับเวลำกำรอบเมื่ออุณหภูมิในตู้อบ ๑๐๐ OC อบเป็นเวลำ ๑ ชั่วโมง ๖. เตรียมเครื่องบดยำและเครื่องร่อนผงสมุนไพรที่ท ำควำมสะอำดโดยกำรเช็ดผ้ำเปียกและเป่ำแห้ง
๑๔๓ ๗. เมื่อถึงก ำหนดเวลำแล้ว ให้น ำถำดสมุนไพรออกมำจำกตู้อบและพักไว้ประมำณ ๑๐ - ๑๕ นำที (ส ำหรับหัวดองดึงและโกฐเชียง ควรรอพักจนกระทั่งตัวยำกรอบจึงค่อยน ำไปบด ไม่ควรบดตัวยำ ๒ สิ่งนี้ ขณะที่ยังมีควำมเหนียวอยู่ เพรำะจะท ำให้ยำเกำะกันเป็นก้อนและบดยำยำกขึ้น) ๘. ปรับขำกวำดนอกของเครื่องบดให้ยกขึ้น ขำกวำดในให้อยู่ชิดแกน (ให้ชิดแกนตลอดไม่ต้องยกขึ้น) ๙. น ำสมุนไพรที่อบแล้วมำใส่เครื่องบดโดยใส่สมุนไพรที่มีควำมแข็งก่อน โดยเริ่มจำก - ใส่ แก่นฝางเสน แก่นสักขี โกฐหัวบัว โกฐสอ ลงไปในเครื่องบดล ำดับแรก บดจนเครื่องยกแตก เป็นชิ้นเล็กๆ - ใส่ เปลือกอบเชย เปลือกสมุลแว้ง รากเจตพังคี รากเจตมูลเพลิงแดง เหง้าขิงแห้ง บดต่อให้ตัวยำ แตกเป็นชิ้นเล็กๆ - ใส่ โกฐเขมำ เมล็ดพริกไทย หัวเปรำะหอม ลูกกระวำน บดจนตัวยำเป็นผงละเอียด - ใส่ หัวดองดึง โกฐเชียง ลงเครื่องบดพร้อมกัน บนจนตัวยำเป็นผงละเอียด - ใส่ โกฐจุฬำลัมพำ ดอกกำนพลู ดอกค ำไทย พริกหอม พริกหำง ลงเครื่องบดพร้อมกัน บดจนยำ ละเอียด - ใส่ เทียนด ำ เทียนแดง เทียนขำว เทียนข้ำวเปลือก เทียนตำตั๊กแตน ลงเครื่องบดพร้อมกัน บดจนยำ ละเอียด - ใส่ ลูกจันทน์ ดอกจันทน์ลงเครื่องบดพร้อมกัน บดให้ละเอียด และใส่ ลูกผักชีล้อมตำมลงไป บนจน ยำละเอียด (ลูกจันทน์ ดอกจันทน์ ลูกผักชีล้อม ควรใส่เป็นล ำดับสุดท้ำย เพรำะตัวยำ ๓ สิ่งนี้ เป็นตัวยำที่มี น้ ำมัน หำกน ำไปบดก่อนจะท ำให้ยำแฉะ) ๑๐. น ำตัวยำทั้งหมดที่บดจนละเอียดแล้ว มำท ำกำรร่อนผ่ำนตะแกรงเบอร์ ๘๐ เมื่อร่อนแล้ว น ำส่วน ที่เหลือจำกกำรถูกร่อนไปบดอีกครั้งให้ละเอียด แล้วน ำมำผ่ำนตะแกรงร่อนเบอร์ ๘๐ อีกครั้ง ท ำซ้ ำแบบนี้ ประมำณ ๒-๓ รอบ ๑๑. หลังจำกนั้นน ำส่วนที่เหลือจำกกำรถูกร่อน มำท ำกำรบดด้วยเครื่องบดเครื่องเร็วสูงแล้วน ำมำ ผ่ำนตะแกรงร่อนเบอร์ ๖๐ หำกมีส่วนที่ไม่ผ่ำนตะแกรงร่อนอีก ให้ท ำกำรบดอีกครั้ง แล้วน ำมำผ่ำนกำร ร่อนซ้ ำอีกรอบ (กำรบดสมุนไพรให้เหลือกำกที่กรองไม่ได้ไม่เกิน ๕% ดังนั้นสมุนไพรน้ ำหนักรวม ๑,๒๙๐ กรัม จะเหลือกำกไม่เกิน ๖๔ กรัม ) ๑๒. เมื่อร่อนยำเสร็จ ตักผงยำที่ปรุงเสร็จแล้วใส่ถุงสะอำด มัดปำกถุงให้ชิดผงยำ น ำผงยำที่ปรุงเสร็จ แล้วและกำยยำไปชั่งน้ ำหนัก เขียนชื่อยำ วันเดือนปีที่ผลิต น้ ำหนักยำสุทธิไว้บนถุง จำกนั้นน ำยำไปบรรจุ แคปซูลต่อไป .