บรมครูศิลปิน ฉบับ 3 - ชุมนุมตำราไหว้ครูดนตรีนาฏศิลป

51

52

53

54

55

56

57

58

59

คาบชู าครู ของครอู าคม สายาคม

มอบใหน้ าย,นางสาว...........เมอื่ วนั ท.ี่ ...เดอื น.....พ.ศ.....

ใชว้ า่ นําเด็กและใหเ้ ด็กวา่ ตาม
กราบ 3 ครง้ั

ตงั้ นะโม 3 จบ (นะโมตสั สะ ภะคะวะโต...)
กราบ 3 ครง้ั

ชุมนมุ เทวดา

สคั เค กาเม จะ รเู ป คริ สิ ขิ ะระตะเฏ จันตะลกิ เข
วมิ าเน ทเี ปรัฏเฐ จะ คาเม
ตะรวุ ะนะคะหะเน เคหะวตั ถมุ หิ เขตเต
ภมุ มา จายนั ตุ เทวา ชะละถะละวสิ ะเม
ยกั ขะคนั ธพั พะนาคา ตฏิ ฐันตา
สนั ตเิ ก ยงั มนุ วิ ะระจะนัง สาธะโว เม สณุ ันตุ
ธมั มสั สะวะนะกาโล อะยมั ภะทนั ตา ( วา่ 3 ครัง้ )
กราบ 3 ครงั้

ตอ่ ไปนใี้ หเ้ ด็กจดุ ธปู เทยี นแลว้ วา่ นําเด็ก
ตง้ั นะโม 3 จบ
พทุ ธงั อาราธนานัง ธมั มงั อาราธนานัง สงั ฆงั อาราธนานัง
อติ ปิ ิโสภะคะวา นะโมนมสั การ ขา้ พเจา้ จะขอกราบไหว ้
พระพทุ ธรักษา พระธรรมะรักษา พระสงั ฆะรักษา
พระพทุ ธะรตนัง พระธมั ะรตนัง พระสงั ฆะรตนัง
พระพทุ ธคณุ นัง พระธมั มคณุ พระสงั ฆคณุ พระบดิ าคณุ ณัง
พระมารดาคณุ ณัง ราชะคณุ ณัง คณุ ครคู ณุ ณัง

60

คณุ พระอปุ ัชฌายค์ ณุ นัง แกว้ ทงั้ สามประการ ขอจง
ประทานความสวสั ดมี ชี ยั ขออญั เชญิ พระอศิ วรพระ
นารายณ์ ทา้ วสหมั บดพี รหมผเู ้ ป็ นเอกอดุ มดว้ ยไสยเวทย์

พระฤาษีทงั้ เจ็ดตนจงโปรดเกศแกพ่ วกขา้ อกี ทงั้ ทา่ น
เทวดาปัญจสงิ ขร พระประโคนธพั จงประทานพรสวสั ดี
พระวษิ ณุกรรมผมู ้ ศี กั ดาเดช พรอ้ มทงั้ พระพฆิ เนศผทู ้ รง
ฤทธิ์ ขอพระพริ าพจงประสทิ ธคิ์ วามรม่ เย็นเป็ นสขุ
ปราศจากความทกุ ขจ์ งหา่ งหาย โปรดประทานสงิ่ สมใจ

ดงั อธษิ ฐาน พรอ้ มทงั้ ขบวนการฟ้อนรําทงั้ หลาย ขอ
คณุ ครจู งชว่ ยใหส้ มคดิ ขอคณุ ครจู งประสทิ ธแิ์ กพ่ วกขา้

ขอบชู าดว้ ยเครอ่ื งหอม ธปู เทยี นดอกไมพ้ รอ้ มนอ้ มจติ ใจ
ขา้ ขอกราบไหวด้ ว้ ยกายใจอนั บรสิ ทุ ธด์ิ ว้ ย
พทุ ธบชู า ธมั มบชู า สงั ฆบชู า

สะหสั สะโกฏติ งั มงั รักขนั ตุ สพั พะพทุ ธา ชวิ หาคาถา เอหิ
สณุ าตุ เม ภนั เต ปะระมะมะ โอมสงมหาสง สารพัดสง
สวาหะ
อมิ งั อคั คพี ะหบู ปุ ผงั อะหงั ฆเิ นทตั ตะวา อศรตี ิ สพั พะโคติ
โย อภริ โุ ป มหาปัญโญ ทาเลนโต ปะตกิ ตั ตะยงั นพิ พานัง
ปะระมงั สขุ งั
*พทุ ธงั สทิ ธิ ธมั มงั สทิ ธิ สงั ฆงั สทิ ธิ
{ทตุ ยิ มั ปิ**../ตะตยิ มั ปิ***}

ถวายเครอ่ื งหรอื ขนั กานลตง้ั

นะโม 3 จบ
พทุ ธงั ธมั มงั สงั ฆงั อมิ งั ปัญจะพทุ ธา นะมามหิ งั เอหสิ มา
ถงึ เอวังพระนะยโุ ต โสภะคะวา ขา้ ขออญั เชญิ มารับเครอื่ ง
บชู าสงั เวย กระยาบวช ซง่ึ ขา้ พเจา้ ไดน้ อ้ มนําถวาย ณ
สถานทน่ี ้ี ขอคณุ ครจู งประทานความสวสั ดมี งคล อํานวย
ลาภผลใหแ้ กข่ า้ พเจา้

61

ลาเครอ่ื งสงั เวย

ตงั้ นะโม 3 ครัง้
ขา้ พเจา้ ขอลาเครอื่ งบชู ากระยาบวช ซง่ึ อยสู่ ถานทนี่ ี้
อาโอม ไชยยะมงั คะลงั เสสงั มงั คะลงั ยาจามิ นะโมนะมะ
อาโอม ไชยยะมงั คะลงั เสสงั มงั คะลงั ยาจามิ นะโมนะมะ
อาโอม ไชยยะมงั คะลงั เสสงั มงั คะลงั ยาจามิ นะโมนะมะ
ขา้ พเจา้ ขออญั เชญิ คณุ ครไู ปสทู่ ส่ี ถติ ณ สถานเบอื้ งบน
ขอจงชว่ ยอวยพรมงคล ใหแ้ กข่ า้ พเจา้ ในกาลบดั นเี้ ทอญ
พทุ ธงั สทิ ธิ ธมั มงั สทิ ธิ สงั ฆงั สทิ ธิ
พทุ ธงั สทิ ธิ ธมั มงั สทิ ธิ สงั ฆงั สทิ ธิ
พทุ ธงั สทิ ธิ ธมั มงั สทิ ธิ สงั ฆงั สทิ ธิ
ขอความสขุ ความเจรญิ จงมแี กผ่ ทู ้ ยี่ ดึ มน่ั ใน
พระพทุ ธ พระธรรม พระสงฆ์ และครบู าอาจารย์

(พอ่ ครอู าคม สายาคม)

62

เกร็ดความรเู้ กย่ี วกบั พธิ ไี หวค้ รู

โดยพอ่ ครอู าคม สายาคม

การไหวค้ รนู าฏศลิ ป์ มกี ลี่ กั ษณะการไหวค้ รนู นั้
มอี ยู่ 2 ลกั ษณะ
1 เมอ่ื นักเรยี นหรอื นักศกึ ษาเมอ่ื เรม่ิ จะหดั รํากม็ กี ารบชู าครู
มดี อกไมธ้ ปู เทยี น ไมจ่ ําเป็ นจะตอ้ งมเี ครอ่ื งสงั เวย ไมม่ ี
ขนั กํานลไมม่ สี งิ่ ใดๆทงั้ นัน้ บชู าครแู ลว้ ครผู ใู ้ หญใ่ นทน่ี ัน้ จะ
เป็ นผกู ้ ลา่ วนําเพอื่ เป็ นกําลงั ใจแกผ่ ทู ้ จ่ี ะศกึ ษา
2 มเี ครอ่ื งบชู าครคู รบ มหี นา้ ครคู รบ มกี ารเรยี กหนา้ พาทย์
มกี ารครอบ ถา้ สมมตุ วิ า่ ไมม่ บี คุ คลทําพธิ ไี หวค้ รเู ราจะไหว ้
กนั อยา่ งไร โดยทที่ ําโดยไมต่ อ้ งครอบและจะใชเ้ ครอ่ื ง
สงั เวยอะไรบา้ ง และจะจัดพธิ อี ยา่ งไรไดโ้ ดยใชค้ ําบชู า
อยา่ งพอ่ ทแ่ี จกและวา่ ดงั น้ี

โอม นะโมพทุ ธายะพระภรตายะ นะโม
นะมะ คนั ธะมะระ สทิ ธาหะนมั กะพะมะ
นะ สมั มาอะระหงั วนั ทามิ

น่ัน พอ่ ทําไวใ้ หเ้ ป็ นวทิ ยาทาน ใหล้ กู ๆใชก้ ลา่ วบชู า
องคท์ า่ น บางคนบอกวา่ พอ่ ขอคําบชู าครหู น่อย พอ่ บอก
ใหว้ า่ รอ้ ยแกว้ ไป แตไ่ มเ่ อากนั เพราะกลวั ไมข่ ลงั จะตอ้ ง

63

ทําภาษา มคธ บาลี สนั สกฤต พอ่ ก็ทําขน้ึ และก็บอก
พเิ ศษ ใหก้ บั ลกู ๆดว้ ยวา่ คําคาถาพวกนัน้ ขอใหล้ กู ๆทอ่ ง
ใหจ้ ําได ้ แลว้ ลกู นําไปใชไ้ ดท้ กุ โอกาส จะออกจากบา้ น
หรอื จะทําอะไรไดท้ งั้ นัน้ เพราะในนัน้ มคี าถาฝัน ซง่ึ พอ่ ฝัน
ไดแ้ ตพ่ อ่ บอกไมไ่ ดว้ า่ ตรงไหน ไมอ่ ยากใหส้ ญู ไปก็เลย
ฝากไวก้ บั ลกู ๆ ใหใ้ ชเ้ ป็ นประโยชน์ ซงึ่ เป็ นของดมี าก ทอี่ ยู่
ในนัน้ เพราะฉะนัน้ ควรจะทอ่ งใหไ้ ด ้ และใชไ้ ดด้ รี ับรองดว้ ย
เกยี รตยิ ศของพอ่ เพราะพอ่ ฝันไดอ้ ยตู่ อนหนงึ่ ใสไ่ วใ้ นนัน้ ก็
เลยใหไ้ ว ้

โอม นะโมพทุ ธายะพระภรตายะ พระภรตายะ
หมายถงึ พระภรตฤาษีทเี่ ขยี นตําราการฟ้อนรําครัง้ แรก
สว่ นครัง้ ที่ 2 พระนารทฤาษีรับเทวบญั ชา จากพระอศิ วร
เป็ นเจา้ เป็ นครัง้ ท่ี 2 ฉะนัน้ พระภรตายะคอื พระภรตฤาษี
พระนารทฤาษีคอื พระฤาษีทางดนตรคี รทู างดนตรี

การใชเ้ พลงหนา้ พาทยใ์ นการไหวค้ รู ถอื วา่ เป็ นการ
อญั เชญิ เทพ และสงิ่ ศกั ดสิ์ ทิ ธเิ์ สด็จมา แตล่ ะองคแ์ ตล่ ะ
เพลงทผี่ า่ นมาหลงั จาก สาธยายมนตรไ์ ปแลว้ ปัธยายเสร็จ
แลว้ หมายความวา่ หลงั จากทวี่ า่ เป็ นภาษาบาลสี นั สกฤต
เสร็จแลว้ กเ็ ชญิ ดว้ ยหนา้ พาทยอ์ กี ครัง้ แตล่ ะองคๆ์ เชน่
ตระเชญิ เชญิ พระอศิ วร ตระ บรรทมสนิ ธุ์ เชญิ พระนารายณ์
กลม—เสมอสามลา เชญิ พระพรหม เป็ นตน้

เพลงหนา้ พาทยน์ ัน้ ทา่ น อาจารยม์ นตรี ตราโมท
ไดก้ ลา่ วไวว้ า่ น่าจะนํามาจากนักรําเป็ นผเู ้ รยี ก เพราะการ
จะรําเพลงไปตามหนา้ พาทยน์ ัน้ ตอ้ งอาศยั เพลงกอ่ นเพลง
ตอ้ งเกดิ กอ่ น แลว้ ครอู าจารยก์ ค็ ดิ ทา่ รําตามใสไ่ ปในเพลง
หนา้ พาทย์ แลว้ นักรํากเ็ รยี กทา่ รํานว้ี า่ รําหนา้ พาทย์ ซง่ึ พอ่

64

กส็ นับสนุนคํานี้ วา่ สมเหตผุ ลควรจะเป็ นเชน่ นัน้ วา่ นักรํา
เป็ นผเู ้ รยี กวา่ รําหนา้ พาทย์

พธิ กี ารครอบไหวค้ รนู ัน้ มกี ารสบื ตอ่ กนั มาตงั้ แต่
สมยั กรงุ ศรอี ยธุ ยาเป็ นราชธานแี ลว้ เมอื่ หลงั จากทก่ี รงุ แตก
แลว้ มหี นังสอื สมดุ ขอ่ ยมา 2 เลม่ ตดิ มาถงึ กรงุ
รัตนโกสนิ ทร์ เลม่ 1 เป็ นทา่ รํา เทพนม ปฐม พรหมสห่ี นา้ ..
เป็ นลายแลว้ มที องปิด เขยี นดว้ ยทอง อกี เลม่ หนง่ึ เป็ นสมดุ
ขอ่ ย ทเี่ ป็ นตําราโองการทอี่ า่ นไหวค้ รทู พี่ อ่ อา่ น ซงึ่ เลม่ น้ี
อยทู่ พ่ี อ่ เวลาน้ี พอ่ ไดร้ ับจากพระยานัฏกานุรักษ์
พอ่ ครเู กศเกดิ ในสมยั รัชกาลที่ 3 แตท่ ําพธิ ใี นปลาย
รัชกาลท่ี 3 ถงึ ตน้ รัชกาลท่ี 4
พอ่ ครแู ผนทําพธิ ใี นสมยั รัชกาลที่ 4 ถงึ รัชกาลที่ 5
พระยานฏั กานรุ กั ษ์ ทําพธิ ี รัชกาลท่ี 5 ถงึ รัชกาลที่ 6
ครหู ลวงวลิ าศวงงาม ทําพธิ จากรัชกาลที่ 8 ถงึ รชั กาลที่ 9
และรัชกาลที่ 9 มาสดุ พอ่ (พอ่ ครอู าคม สายาคม)

เพราะฉะนัน้ ผทู ้ ท่ี ําพธิ ไี หวค้ รมู ี 5 คนคอื ครเู กศ
ครแู ผน พระยานฏั กานรุ กั ษ์ หลวงวลิ าศวงงาม นาย
อาคม สายาคม รับชว่ งกนั มา ซง่ึ พอ่ ก็ไดร้ ับมรดกจากพระ
ยานัฏกานุรักษ์ กม็ ี ไมเ้ ทา้ หนา้ เนอื้ ซงึ่ เกดิ จากรัชกาลท่ี 3
สมดุ ขอ่ ย ตํารารํา อยทู่ บ่ี า้ น หนา้ พระพริ าพ หนา้ พระฤาษี
ตพู ้ ระเทวรปู พรอ้ มเทวรปู เป็ นของทพ่ี อ่ รับชว่ งมา คนทร่ี ับ
ชว่ งตามหลกั ของทางราชการแลว้ ตอ้ งเป็ นตวั นายโรง
หรอื ตวั พระรามซง่ึ คนทงั้ 5 เป็ นตวั นายโรง..

65

66

คานา
พธิ ไี หวค้ รแู ละตาราครอบโขนละคอน

ของอาจารยธ์ นติ อยโู่ พธ1ิ์

“...พธิ ไี หวค้ รนู ัน้ ปรากฏวา่ ทา่ นคณาจารยแ์ ตก่ อ่ น ไดก้ ําหนด
ระเบยี บ และบญั ญตั วิ ธิ ไี วใ้ หป้ ฏบิ ตั กิ นั มาดว้ ยหลักเกณฑอ์ นั ดี
เพอื่ ใหเ้ กดิ มงคลและประสทิ ธภิ าพแกบ่ รรดาศลิ ปินทกุ คน แต่
เป็ นกฎธรรมดา ของระเบยี บบญั ญัตทิ งั้ หลายทไี่ มไ่ ดจ้ ัดการลง
ไวเ้ ป็ นลายลักษณ์อกั ษร หรอื จดไวเ้ พยี งเพอื่ ชว่ ยความจํา ฉัน
สงวนไวร้ กู ้ นั แตเ่ ฉพาะตวั ครบู าอาจารย์ มาบอกเราใหป้ ฏบิ ตั สิ บื
ตอ่ กนั มาดว้ ยความทรงจํา นานนานเขา้ กว็ ปิ ลาสคาดเคลอ่ื นไป
จากบญั ญัตเิ ดมิ บา้ ง บางอยา่ งก็กลายรปู ไปบา้ ง ระเบยี บการ
ไหวค้ รโู ขนละครและดนตรปี ี่พาทย์ ก็ตกอยใู่ นกฎธรรมดา
ดงั กลา่ วนี้

แตจ่ ะตําหนิ ครบู าอาจารยแ์ ตก่ อ่ นวา่ ทําหวงแหนก็ไมไ่ ด ้
เพราะถา้ ผมู้ คี วามไมส่ จุ รติ ในใจ ไดร้ ะเบยี บบญั ญตั ขิ อง
ทา่ นไปแลว้ นาไปใชต้ ามความประสงคข์ องตนทมี่ คี วามไม่
สจุ รติ ในใจก็กลายเป็ นไรป้ ระสทิ ธภิ าพ นําความสญู เสยี มาสู่
วงการศลิ ปะและกอ่ ใหเ้ กดิ อปั มงคลขน้ึ แกศ่ ลิ ปินท่ัวไป

1 พธิ ไี หวค้ รแู ละตาราครอบโขนละคอน
http://mobile.nlt.go.th/ebookall/detail/357971

67

ทงั้ จะกลา่ วหาวา่ ทา่ นปิดบงั ซอ่ นเรน้ ก็ไมถ่ กู อกี เพราะ
ปรากฏวา่ เมอ่ื ทา่ นผเู ้ ป็ นคณาจารยน์ ัน้ ๆ ท่ านสงั เกตพจิ ารณาเห็น
วา่ ศษิ ยค์ นใดมคี ณุ วฒุ ดิ แี ลว้ มสี จุ รติ ในใจ ทา่ นก็ยกตํารับตํารา
ประสทิ ธปิ์ ระสาทไวใ้ ห ้ แกส่ ทิ ธคิ์ นนัน้ มอบใหเ้ ป็ นตวั แทนทจ่ี ะ
ทําการไหวค้ รแู ละครอบใหศ้ ษิ ยย์ านุศษิ ยส์ บื ไป

แตถ่ า้ ผใู ้ ดมไิ ดร้ ับประสทิ ธป์ ระสาท ใครเป็ นตวั แทนของ
ทา่ น แมจ้ ะไดต้ ํารับตําราไปกเ็ พยี งแตเ่ กบ็ ไวบ้ ชู า ไมเ่ ป็ นผนู ้ ําทํา
พธิ ไี หวค้ รแู ละครอบใหแ้ กใ่ ครได ้ ระเบยี บบญั ญัตใิ นการไหวค้ รู
และตําราครอบโขนละคอน จงึ มเี ป็ นหลกั ฐานสบื มา

พธิ ไี หวค้ รแู ละตําราครอบโขนละคอน ทข่ี า้ พเจา้ รวบรวม
ไวน้ ี้ แตเ่ ดมิ ก็เคยเก็บและสงวนไวร้ กู้ นั โดยเฉพาะ
เหมอื นกนั แตเ่ มอื่ พจิ ารณาดกู ็เห็นวา่ มขี อ้ วปิ ลาสคาดเคลอื่ นอยู่
จงึ พยายามตรวจตราชาํ ระสอบสวนตามเวลาวา่ ง ตอนใดเห็นวา่
ผดิ เพยี้ นก็แกไ้ ข ตามทเ่ี ห็นวา่ ทถี่ กู ทคี่ วรจะเป็ นอยา่ งทแี่ กน้ ัน้
เชน่ คาถาภาษาบาลแี ละชอื่ หัวขอ้ ธรรม ตอนใดเห็นวา่ ขาดตก
บกพรอ่ งกเ็ พม่ิ เตมิ มาใหค้ รบ เชน่ ตอนกลา่ วถงึ จํานวนเทา่ นัน้
เทา่ นี้ แตข่ าดจํานวนไป แลว้ ตอนใดทสี่ งสยั ไมแ่ น่ใจ ก็ทําเป็ น
เชงิ อรรถไว ้ สว่ นตอนใดทข่ี า้ พเจา้ ยงั ไมส่ ามารถทราบขอ้ ผดิ ถกู
ก็พยายามรักษาถอ้ ยคําและอกั ขระไว ้ ตามตน้ ฉบบั เดมิ เชน่ ตอน
ทเ่ี ป็ นอาคมเวทมนตรบ์ างแหง่ ..

ซงึ่ ตอนทก่ี ลา่ วถงึ ภายหลงั นี้ คาดคะเนวา่ เดมิ จะเป็ น
คําสนั สกฤตและถา้ เป็ นจรงิ ดงั คาดคะเน ก็จะตอ้ งถอื วา่ ทา่ น
คณาจารยแ์ ตก่ อ่ นผบู ้ ญั ญัตพิ ธิ ไี หวค้ รู และครอบโขนละครและ
ดนตรปี ี่พาทยน์ ี้ ถา้ จะตอ้ งบญั ญัตไิ วด้ ว้ ยความรอบคอบ แมแ้ ต่
เพลงหนา้ พาทย์ ทที่ ําประกอบในพธิ กี เ็ ลอื กกาํ หนดไวแ้ ตล่ ว้ น
เพลงฉันครู คงจะถอื เป็ นบทบญั ญตั สิ ําคญั ทส่ี ามารถอํานวย

68

ประสทิ ธภิ าพ แกผ่ เู ้ ขา้ ประกอบพธิ ไี หวค้ รแู ละผไู ้ ดร้ ับครอบจาก
ครแู ลว้ เพอื่ ใหม้ ภี าวะศลิ ปิน เป็ นผคู ้ วรแกก่ ารยกยอ่ ง

เชน่ เดยี วกบั บทบญั ญตั ไิ วใ้ น วธิ บี รรพชาอปุ สมบท
ของพระภกิ ษุสงฆใ์ น พระบวรพทุ ธศาสนา ซง่ึ ในครง้ั
โบราณกาหนดใหผ้ เู้ ขา้ รบั บรรพชาอปุ สมบทตอ้ งรบั พระ
ไตรสรณคมน์ ทงั้ ในภาษาบาลแี ละภาษาสนั สกฤตควบ
กนั เพอ่ื ป้ องกนั อกั ขระวบิ ตั ิ และสงิ่ สาํ คญั ของทา่ นคณาจารย์
ศลิ ปินผนู ้ ําทําพธิ ไี หว ้ และครอบนัน้ เขา้ ใจวา่ อยทู่ คี่ วาม
มน่ั คงในสมาธจิ ติ และกาํ ลังใจ อนั สจุ รติ ของทา่ น ถา้ เขา้ วปิ ลาส
คาดเคลอ่ื นอนั ใดยังมอี ยอู่ กี ในหนังสอื เรอ่ื ง พธิ ไี หวค้ รแู ละ
ตาราครอบโขนละคอน ทร่ี วบรวมชาํ ระไวน้ ้ี

ขา้ พเจา้ ขอฝากทา่ นผรู ้ ู ้ ไดโ้ ปรดชว่ ยกนั พจิ ารณาแกไ้ ข
เพมิ่ เตมิ ใหถ้ กู ตอ้ งสมบรู ณใ์ นกาลตอ่ ไป และโดยเหตทุ ห่ี นังสอื น้ี

เคยเป็ นตํารา ทคี่ รบู าอาจารยท์ า่ นเคยสงวนรกั ษากนั ไว ้
โดยเฉพาะ เมอ่ื ไดน้ ํามาตพี มิ พเ์ ผยแพรข่ นึ้ เชน่ นแ้ี ลว้ ขา้ พเจา้ ก็
ขอฝากคําวอนใหแ้ กท่ า่ นผใู ้ ดรับไปพงึ นาไปใชด้ ว้ ยความ
เคารพและสจุ รติ เพอื่ รกั ษาไวซ้ ง่ึ ประสทิ ธภิ าพของศลิ ปะ
และเพอ่ื เกดิ มงคลแกบ่ รรดาศลิ ปินผคู ้ วรแกก่ ารยกยอ่ ง

ตลอดไป...”

69

พระตาราครอบครลู ะคร

ฉบบั หลวง ครงั้ รชั กาลท่ี 4

ตงั้ เครอื่ งพธิ สี งฆ์

พระชยั 1 พระทรงเครอื่ ง 1 พระหา้ มสมทุ ร 1 บาตร
นํ้ามนต์ 5 บาท พระสงฆจ์ บั สายสญิ จนจ์ ากมงคล ใส่ครู ใส่
ลกู ศษิ ยท์ กุ ๆคน พระสงฆ์ 5 รปู ส วดพระปรติ ร 12 ตํานาน

ตง้ั เครอื่ งละคร

เทวรปู 3 องค์ พระอศิ วร 1 พระนารายณ์ 1 พระ
มลุ ลาชะนิ 1 สงั ข์ 1 กรด 1 หญา้ คา 5 กํา ครอบสมั ฤทธิ์
1 แหวนงู 1 แหวนนพเกา้ 1 หนังคา่ ง 1 หนา้ ฤาษี 1 หนา้
ทศกณั ฐ์ 1 เทรดิ 1 หนา้ พริ าบป่ า 1 หนา้ พระราม 1 หนา้
พระลกั ษณ์ 1 หนา้ พระสตั รดุ 1 หนา้ พระเพลารถ((พรต) 1
มงกฎุ 1 ชฎา 1 รัดเกลา้ 1 พระขรรค์ 1 ศร 1 กรับ 1 สมดุ
บท 1 พัดโตนด 2 เลม่ ห างนกยงู คู่ 1 ไมเ้ ทา้ ฤาษี 1
ตะบองเงาะ 1 ตะบองเกลยี วว 1 หอกพริ าบป่ า 1 หมดใน
เครอ่ื งละครแตเ่ ทา่ นี้

70

พระแสงขอ 1 พระแสงกรชิ 1 ชนัก 1 แมข่ นั 12 นัก
กษัตรขนั 1 ฆอ้ งโหมง่ 1 ผา้ ขาวปิดปากขนั 1 ผา้ ขาวรอง
กน้ ขนั 1 เชอื กบาศ 1 หนังเสอื หนังหมสี ําหรับใหล้ กู ศษิ ยน์ ่ัง
เมอื่ ครจู ะครอบ

ใบเงนิ ใบทอง 1 ใบมะตมู 1 ใบมะยม 1 ใบราช
พฤกษ์ 1 ใบชยั พฤกษ์ 1 ใบแทงสาร 1 ใบรัก 1 ใบบวั 5 ใบ
ดอกบวั 5 ดอก หญา้ แพรก 1 ผา้ แดงหมุ ้ เสากลางโรงละคร
แลว้ เอาใบไมท้ กี่ ลา่ วมาแลว้ มดั เขา้ ทเี่ สากลางโรงละคร

มะกรดู 1 สม้ ป่ อย 1 ใหใ้ สใ่ นน้ํากรด นํ้าสงั ขพ์ ระกนั
โทษ บตั ร สเ่ี หลยี่ มชมุ นุมเทวดา 8 บตั ร บตั รพระภมู ิ
สเี่ หลย่ี มใหญบ่ ตั ร 1 บตั รกรงุ พาลี 1 เทยี นหนักเลม่ ละเฟ้ือง
40 เลม่ ธปู 40 ดอก ธงเล็กๆ 40 อนั ดอกไม ้ 40 ดอกกระทง
เครอ่ื งกระยาบวชพรอ้ ม 40 กระทง

ตวั ครู ตวั ละคร ใหใ้ สม่ งคลทกุ ๆคน ใหม้ เี ทยี นหนัก
เลม่ ละ 2 สลงึ ธปู 2 ดอก ดอกไม ้ 2 กระทง อบุ ะ 1
พวงมาลยั 1 ใหม้ มี าทว่ั ทกุ คน

สายสญิ จนใ์ หว้ งรอบโรงละคร แลว้ ใหว้ งหนา้ โขน
ดว้ ย มาจนกระทงั่ ถงึ ทเี่ สาหมุ ้ ผา้ แดงทก่ี ลางโรงละครดว้ ย
วงสายสญิ จนน์ ัน้ บาตรน้ํามนตก์ บั พระพทุ ธรปู ใหว้ งดว้ ยกนั

พระ ไสยศาสตร์ กบั หนา้ โขนกบั เครอื่ งละครนัน้ ให ้
ตงั้ ไวด้ ว้ ยกนั อยา่ ใหม้ าตงั้ ไวก้ บั พระพทุ ธรปู

71

ครกู บั พวกละครนัน้ ครัน้ พระสงฆส์ วดพระปรติ รจบ
แลว้ ใหพ้ ระสงฆท์ า่ นรดน้ํามนต์ ใหท้ งั้ ครแู ละศษิ ยท์ กุ ๆคน

บตั ร 8 บตั ร นัน้ ใหต้ งั้ ตามทศิ เทวดา ฆอ้ งชยั 1

ปี พาทย์ 1 กลองแขก 1

จบเพลาเย็นเทา่ นี้

รงุ่ ขน้ึ เราเชา้ พระฉันแลว้ บตั ร 9 ชนั้ 1 เทยี นหนัก
เลม่ ละเฟื้อง 9 เลม่ ธปู 9 ดอก ดอกไม ้ 9 ดอก ธ ง 9 อนั
กระทงเครอื่ งกระยาบวชพรอ้ ม 9 กระทง แลว้ ใหเ้ อาบตั รไป
ตงั้ ทเ่ี สากลางโรงละคร เทยี นเงนิ หนัก 6 สลงึ 6 เลม่ เทยี น
ทองหนัก 6 สลงึ 6 เลม่ บชู าพระอศิ วรคหู่ นง่ึ พระนารายณ์
คหู่ นงึ่ พระมลุ าคนิ คี หู่ นง่ึ ผา้ ขาว 2 สําหรับสําหรับครนู ุ่ง
หม่ เทยี นหนักเลม่ 1 บาท 9 เลม่ ใหจ้ ดุ บชู าเทวดาทงั้ 8
ทศิ เลม่ หนงึ่ นัน้ ใหบ้ ชู าทเี่ สาคลมุ ผา้ แดงกลางโรงละคร
เทยี นหนักเลม่ ละ 2 สลงึ 20 เลม่ สําหรับครจู ะไดใ้ ช ้ เทยี น
หนักเลม่ 1 ตําลงึ เลม่ หนง่ึ สําหรับครจู ะไดใ้ ชเ้ ฉลมิ เนตร
หนา้ โขน เทยี นหนักเลม่ ละ 1 บาท 20 เลม่ เอาตดิ แวน่ ละ
3 เอาตดิ แวน่ ๆละ 3 เลม่ แวน่ 2 สํารับ 2 เลม่ เอามาตดิ ที่
ยอดบายศรี เครอ่ื งกระยาบวช 3 สําหรับ ถวายพระอศิ วร
พระนารายณ์ ถวายพระมลุ าขะนี ขา้ วตอกขนั เชงิ 1
ดอกไมต้ า่ งสขี นั เชงิ 1 ผา้ ขาวรองพระประโคนธพั ผนื 1

ผา้ ขาวปิดฆอ้ งชยั ผนื 1 ผา้ สชี มพู หอ้ ยหนา้ โขน ทกุ ๆหนา้
ผา้ สชี มพใู หญ่ หอ้ ยประตคู หู่ นง่ึ บายศรี 5 ชนั้ 2 สํารับ

72

73

74

75

76

77

78

79

80

81

82

83

84

85

86

87

88

89

90

91

92

93

94

95

96

97

"..พระวษิ ณุกรรม กลา่ ววา่ เป็ นผสู ้ รา้ งสรรคด์ นตรตี า่ งๆ
พระปญั จสงิ ขร เป็ นครใู นทางเครอื่ งดดี สี

ปรคนธรรพ์ เป็ นครตู ะโพน ซงึ่ ถอื วา่ เป็ นบรมครู

พระสพั พาศรี เป็ นครรู ะนาด
พระนาคพภิ พ เป็ นครฆู อ้ ง

พระศรลี มชาย บางทกี ็เรยี ก พระศรลี มเฉอื่ ย
เป็ นครปู ีและเครอ่ื งเป่ าตา่ งๆ
พระศรสี นน่ั เป็ นครกู ลอง.."

ท่านครูหลวงประดษิ ฐไพเราะ (ศร ศิลปะบรรเลง)

98

การคานบั คร2ู

เป็ นการไหวค้ รู ทมี่ อี งคป์ ระกอบทส่ี ําคญั คอื มี
ผอู ้ า่ นโองการนําไหวค้ รู มบี ทกลา่ วคําไหวค้ รู และการตงั้
เครอ่ื งสงั เวยเทา่ นัน้ ไมม่ กี ารบรรเลงเพลงหนา้ พาทย์
ประกอบพธิ ไี หวค้ รู การคํานับครทู างดนตรไี ทยจงึ เป็ น
พธิ กี รรมทเ่ี กา่ มาก

ครชู นก สาครกิ ไดส้ มั ภาษณ์ คณุ หญงิ ชนิ้ ศลิ ปบรรเลง
เมอ่ื ปี พทุ ธศกั ราช 2541 เรอื่ งทมี่ าของการบรรเลงเพลง
หนา้ พาทยใ์ นพธิ ไี หวค้ รดู นตรไี ทยไวว้ า่

"..เรอื่ งเรยี กเพลงหนา้ พาทยส์ มยั กอ่ นไมม่ ี เมอ่ื ตอนป่ ู
สนิ (ครสู นิ ศลิ ปะบรรเลง) คณุ พอ่ (หลวงประดษิ ฐไพเราะ)
ไหวค้ รู ไมเ่ คยเรยี กเพลงหนา้ พาทยเ์ ลย เพราะหนา้ พาทย์
ถอื เป็ นเพลงชนั้ สงู ของสงู จะเอามาเลน่ บอ่ ยๆไมไ่ ด ้ แตม่ ี
ขอ้ แมว้ า่ พระเจา้ แผน่ ดนิ ก็เทา่ กบั เทพเจา้ องคห์ นง่ึ เราถอื
สงู ขนาดนัน้ เพราะฉะนัน้ เพลงหนา้ พาทย์ ไดแ้ พรห่ ลาย
มาก..ในสมยั รัชกาลท.ี่ . จะทรงละครตอนองคพ์ ระพริ าพ ก็
โปรดเกลา้ ใหด้ นตรหี ลวงหดั เพลงหนา้ พาทย์ ก็ไดม้ ขี นึ้ มา
ตงั้ แตบ่ ดั นัน้ ..”

2 องคค์ วามรเู ้ รอื่ งพธิ ไี หวค้ รดู นตรไี ทย ีี พ.ศ. 2552
สํานักการสงั คตี กรมศลิ ปากร กระทรวงวฒั นธรรม

99

ภาพท่านครูหลวงประดษิ ฐไพเราะ เป็ นผู้อ่านโองการไหว้ครูดนตรีไทย

ภาพท่านคุณครูมนตรี ตราโมท ศิลปิ นแห่งชาติ อ่านโองการไหว้ครูดนตรี

100