บรมครูศิลปิน ฉบับ 3 - ชุมนุมตำราไหว้ครูดนตรีนาฏศิลป

ชุมนุมเทวดา [2]

(เดนิ แปล)

สาธุ ขา้ พเจา้ ขอนอ้ มนมัสการ แดค่ รบู าอาจารยผ์ ู ้

เรอื งเวทย อญั ชลุ กี รขน้ึ เหนือเกศ สดดุ อี กี กระทั่ง

แมน่ างพระธรณี ทั่ว...ทกุ ทศิ า พระบรมกษัตรา

ขตั ตยิ ะราชา อนั เกรยี งไกร อกี ทัง้ เทา้ ไทเทเวทย์

ผเู ้ รอื งฤทธเิ์ ทพยเจา้ สงิ สถติ อยใู่ นโขดเขนิ แนว

เนนิ นอนน่านหลังขนุ เขาพระหมิ พานต์ วมิ าเน

เทพยเจา้ อยบู่ นวมิ านมาสอําพันผอ่ ง อยใู่ นพชิ ยั

รถทองและเรอื นหลวง จะคาเมเทพยเจา้ ทงั้ ปวง

อยใู่ นบา้ นนอ้ ย และเรอื นใหญ่ อยตู่ ามหลังคาเรอื น

ไรแ่ ละโรงนา ภมุ มาเทพเทพยเจา้ อยใู่ นพน้ื

ภมู ภิ าค อยใู่ นหว้ งเหวอนั หลายหลากทะเลวน อกี

ทัง้ คนทรรรมแ์ ละครฑุ ธา นาคามหาศาล เทยี่ ว

เพน่ พา่ นระแวดระวงั ภัยพบิ ตั แิ ดป่ วงชน พรอ้ มทงั้

ฤาษีมนุ นี าททกุ แหง่ หน ทรงฤทธธ์ิ าตะบะเดช อยู่

ในเขตทะเสมาอาณาจักร

(ขนึ้ ) ดกู อ่ นเทพยเจา้ ทงั้ หลายเอย... จงรว่ มรดู ้ ว้ ย

โสต สดบั อรรถธรมอนั ล้ําเลศิ ธัมมะสะวะนะกาโล

ธรรมะอนั บรรเจดิ ของพระพทุ ธองค์

201

ชุมนมุ เทวดา [3]

ขา้ พเจา้ ขอนอ้ มดว้ ย ชว่ ยบรรจงมาอวยพร
ดว้ ยเพอ่ นาค...จะมาบวชในพระพทุ ธบวร สาธฯุ
ยอกร ใหข้ า้ มเขตโอฆะวฏั ฏะสงสาร ขอเชญิ ลง
มาเป็ นพยานในการบดั นเ้ี ทอญ ...(เดนิ )...

พณิ พาทยท์ ําเพลงสาธกุ าร
ตอ้ นรับเทพยดา โหรอ้ ง ลน่ั ฆอ้ ง ขนึ้ 3 ที

เชญิ ครู

สาธุ ขา้ พเจา้ ขอเชญิ พระศรสี รรเพชณ์

เสด็จมาอยเู่ กลา้ ผม ขอเชญิ พระพรหมมาอยบู่ า่

ซา้ ย ขอเชญิ พระนารายณ์มาอยบู่ า่ ขว ขออญั เชญิ

แมพ่ ระคงคามาเป็ นนํ้าลาย ขอเชญิ พระพายมา

เป็ นลมปาก ขอเชญิ พระยาานาคมาเป็ นสรอ้ ย

สงั วาลย์ ขอเชญิ พระกาฬมาเป็ นหวั ใจ ดว้ ยสทิ ธิ

เดชอนั เกรยี งไกร ขอจงไดบ้ นั ดาลใหข้ า้ พเจา้

สําเร็จผล เป็ นมงคลในวนั น้ี

202

ไหวค้ รู

(ทํานองเพลงเขมรปากทอ่ )

สบิ นวิ้ ประนมเอย่ ขน้ึ เหนอื เศยี ร
พรอ้ มดอกไมแ้ ละธปู เทยี นมาไหวค้ รู

(ป่ีพาทยร์ ับ)

หมากพลบู หุ รก่ี ลว้ ยหวงี ามเอย่ ก็ครบครัน
เงนิ คา่ กํานนอยใู่ นพานถวายครู

(ปี่พาทยร์ ับ)

ลกู ขอเชญิ คณุ ครเู อย ทา่ นเสยี กอ่ น
ทัง้ คณุ ครทู ส่ี งั่ สอนทเี่ รยี นมา

(ป่ีพาทยร์ ับ)

เชญิ คณุ ครมู าเป็ นมงคลเอย่
นั่งบนเกศา มาน่ังอยใู่ นคอ
ชว่ ยลกู ตอ่ ปัญญา ใหป้ ัญญาลกู ไว

(ปี่พาทยร์ ับ)

203

ไหวค้ รู

เร็ว(จังหวะชนั้ เดยี ว)

ไหวค้ รเู สร็จสรรพเอย่ จับเนอื้ เรอื่ ง (ซ้ํา)
การทําขวัญอยา่ ไดเ้ ปลอื งแกเ่ วลา..(ซา้ํ )

(ปี่พาทยร์ ับ)

ไหวค้ รเู สร็จสรรพเอย่ จับพานจบ (ซา้ํ )
ไหวค้ รบสามครัง้ วางพานลง..(ซํ้า)

(ปี่พาทยร์ ับ)

204

ไหวค้ รเู พลงยา่ คา่

ทํานองรอ้ ง-คํารอ้ ง ประพันธโ์ ดย

ครจู าเนยี ร ศรไี ทยพนั ธุ์ ศลิ ปิ นแหง่ ชาติ

205

ไหวค้ รเู พลงยา่ คา่

ครน้ั คา่ ยา่ ฆอ้ ง ขนึ้ สามคาบ
กราบพระพทุ ธ พระธรรม และพระสงฆ2์ 8
พระรัตน ไตรแกว้ แพรว้ ดํารงค์
คณุ พระจง ปกเกศ คมุ ้ เพศภยั

ไหวพ้ ระอศิ วร อดศิ ร
พระนารายณ์สก่ี รขอวอนไหว ้
ไหวบ้ ดิ ามารดาบชู าให ้
อกี ไหวค้ รบู า และอาจารย์

พระคณุ ทา่ นทงั้ หลายไดพ้ รํ่าสอน
วา่ วอนสอนหลกั อคั รฐาน
คณุ บดิ ามารดาครอู าจารย์
จงบนั ดาลประสทิ ธส์ิ ขุ ทกุ เวลา

ไหวพ้ ระวษิ ณุกรรมผทู ้ รงฤทธ์ิ
ผปู ้ ระสทิ ธศิ์ ลิ ป์ ไวใ้ นใตห้ ลา้
ไหวพ้ ระปัญจสขิ รณ์เทพเทวา
ผฤู ้ าชาบรรเลงพณิ ระบลิ ฝี มอื

28 เพจไหวค้ รดู นตรไี ทย ครศุ าสตร์ จฬุ าฯ ปรับปรงุ สองวรรค
ของเดมิ
ใหเ้ ขา้ กบั รปู แบบงานไหวค้ รู เป็ นดงั นี้ “ประนมนว้ิ ยอกรขนึ้ เหนอื เกลา้
กราบพระพทุ ธเจา้ พระธรรมและพระสงฆ”์

206

ไหวพ้ ระปะระ คนั ธพัั คณุ ครเู ฒา่
เทพเจา้ ทเี่ คารพและยดึ ถอื
ขอพระครู ทงั้ สาม นามระบอื
ดลฝี มอื ผองขา้ เสอื่ มคลาย

อนงึ่ ขา้ ขอไหว ้ พระฤาษี
พระมนุ ผี ปู ้ ระสาทนาฏทงั้ หลาย
จงสถติ ยแ์ หง่ แหง่ กมลสกนธก์ าย
ใหเ้ ยอ้ื งกรายงามสงา่ ทา่ บรรเลง

ไหวค้ ณุ ครเู บอ้ื งตน้ ผจู ้ บั มอื
ครฝู ึกปรอื ใหช้ าํ นาญเพลงการเกง่
ไหวค้ รพู ักลกั จําเงอื่ นงําเพลง
ทงั้ วงั เวงใหห้ วลสํานวนดี

ไหวค้ ณุ ครผู ปู ้ ระสาทหนา้ พาทยใ์ หญ่
ไดร้ ับไวเ้ ป็ นสงา่ และราศี
ศษิ ยจ์ ะรักษาไวใ้ หด้ บิ ดี
มใิ หม้ ดี า่ งพรอ้ ยดอ้ ยนยิ ม

ขอคณุ ครผู ลู ้ ว่ งลับในโลกนี้
จงสทู่ สี่ รวงสวรรคช์ นั้ ปฐม
เสวยทพิ ยอ์ มิ่ เอมเปรมอารมณ์
ประทบั บรรทม ทพิ ยพ์ มิ าน สําราญเทอญ

207

208

ไหวค้ รเู พลงเกย่ี วขา้ ว29

๏ ลกู จะไหวโ้ พธศิ์ รแี มโ่ พสพ แมน่ พดารา

นางพระธรณีแมพ่ ระคงคา ลกู ก็ไหว ้

ใหม้ าปกเกลา้ ปกผม ลกู รักดงั รม่ โพธไ์ิ ทร ฯ

๏ ไหวค้ รเู สร็จสรรพ ลกู จะคํานับคณุ ใหม่
ไหวบ้ ดิ รมารดา ทท่ี า่ นเลยี้ งมาจนใหญ่
ไดอ้ าบนํ้าป้อนขา้ ว มาแกต่ วั ของเรานก่ี ะไร
ทงั้ น้ําขนุ่ มใิ หอ้ าบ ขมน้ิ หยาบๆมใิ หท้ า
ทา่ นเอาลกู ใสใ่ นเปล รอ้ งโอละเหล่ ะชา้ ไกว ฯ

29 ลทั ธธิ รรมเนยี มตา่ ง ๆ ภาค ๒๕ การเลน่ เพลง ราชบณั ฑติ ยสถาน
พ.ศ. ๒๔๗๙

209

ไหวค้ รเู พลงโคราช30

๏ จะยกหตั ถเ์ หนอื ผม จะประณมเหนอื เกลา้
จะไหวค้ ณุ พระเจา้ ทา่ นผมู ้ คี ณุ ดอกเด
ไหวท้ งั้ พระพทุ ธพระธรรม ทเ่ี ลศิ ล้ําในเวไนย ฯ

๏ ไหวบ้ ดิ รมารดา อกี ทงั้ คณุ ฟ้าคณุ ดนิ
จะไหวเ้ สยี ใหเ้ สร็จสนิ้ ตามอารมณ์ประสงค์
ไหวท้ งั้ ครพู ักอกั ษร ทไ่ี ดช้ บ้ี อ่ นบอกตรงให ้ ฯ

30 ลทั ธธิ รรมเนยี มตา่ ง ๆ ภาค ๒๕ การเลน่ เพลง ราชบณั ฑติ ยสถาน
พ.ศ. ๒๔๗๙ โดยผเู ้ ขยี นครัง้ นัน้ แจง้ วา่ นํามาจากหนังสอื พมิ พ์
จําหน่ายในทอ้ งตลาด ฉะบบั โรงพมิ พพ์ าณชิ ศภุ ผล

210

211

212

คาบชู าพระคเณศ

ตง้ั นะโม 3 จบ

หริ โอม ศรคี ณปตเย นม

คาบชู าพระพฆิ เนศ

ของพอ่ ครอู าคม สายาคม

ตง้ั นะโมฯ ๓ จบ

โอม นะโม พระคเณศายะ
นะโมนะมะ คนั ธะมาลา
สทิ ธาหะนัม กะพะมะนะ
สมั มาอะระหงั วนั ทามิ
สมั มาอะระหงั วนั ทามิ
สมั มาอะระหงั วนั ทามิ

213

คาบชู าพระภรตฤาษี

ของพอ่ ครอู าคม สายาคม

ตง้ั นะโมฯ ๓ จบ

โอม นะโม พระภะระตายะ
นะโมนะมะ คนั ธะมาลา
สทิ ธาหะนัม กะพะมะนะ
สมั มาอะระหงั วนั ทามิ
สมั มาอะระหงั วนั ทามิ
สมั มาอะระหงั วนั ทามิ

214

คาบชู าพระพระพริ าพ

ของพระยานัฏการรุ ักษ์ (ทองดี สวุ รรณภารต)

ตง้ั นะโมฯ ๓ จบ

๏ อมิ งั พทุ ธงั องคพ์ ระพริ าพัง
ขอเอหจิ งมา
ธมั มงั องคพ์ ระพริ าพัง
ขอเอหจิ งมา
สงั ฆงั องคพ์ ระพริ าพัง
ขอเอหจิ งมา

พทุ โธ สทิ ธฤิ ทธิ
ธมั โม สทิ ธฤิ ทธิ
สงั โฆ สทิ ธฤิ ทธิ
สขุ ะ สขุ ะ ไชยะ ไชยะ ลาภะ ลาภะ
สพั พะธมั มานัง ประสทิ ธเิ ม ประสทิ ธเิ ต
พทุ โธ สวสั ดมี ไี ชย ธมั โม สวสั ดมี ไี ชย
สงั โฆ สวสั ดมี ไี ชย
อมิ ัง ปทปี ัง สรุ ังคนั ธงั อธฏิ ฐามิ

215

216

คาบชู าครพู ระพริ าพ

ของพอ่ ครชู ติ แกว้ ดวงใหญ่

ตงั้ นะโม 3 จบ

พทุ ธบชู าครู กลั ยาเณหิ
ธมั มบชู าครู กลั ยาเณหิ
สงั ฆบชู าครู กลั ยาเณหิ
ขา้ พเจา้ ขอบชู าองคพ์ ระพริ าพธัง31

31 อธบิ ายภาพ พระพริ าพทรงเครอื่ ง
ฝี มอื ชา่ ง พอ่ ครชู ติ แกว้ ดวงใหญ่
ม.ร.ว.คกึ ฤทธ์ิ ปราโมช
ใหย้ มื จดั นทิ รรศกา นทิ รรศการหวั โขน ปี พ.ศ.2514
พระครพู ริ าพทรงเครอ่ื ง มสี หี นา้ และปากกบั ตา
เชน่ เดยี วกบั ศรษี ะโลน้ แตท่ รงมงกฎุ ยอดเดนิ หน
จาก อ.ปัญญา นติ ยสวุุ รรณ

217

คาถวายขา้ วพระพทุ ธ

ตงั้ นะโม 3 จบ

อมิ งั สปู ะพยัญชะนะ
สมั ปันนัง สาลนี ัง
โภชะนัง อทุ ะกงั วะรัง
พทุ ธสั สะ ปเู ชม3ิ 2 (มะ)

คาแปล
ขา้ พเจา้ ขอบชู าดว้ ยโภชนะ ขา้ วสาลี
พรอ้ มดว้ ยแกงกบั และ น้ํา อนั ประเสรฐิ น้ี
แดพ่ ระพทุ ธเจา้

คาลาขา้ วพระพทุ ธ

กราบกอ่ นและหลงั 3 ครง้ั

เสสงั มงั คะลงั ยาจามิ (มะ)

คาแปล
ขา้ พเจา้ ไดถ้ วายแลว้
ขออนุญาตรับประทานเพอ่ื เป็ นมงคล

32 คนเดยี วใช ้ “ม”ิ เป็ นหมคู่ ณะใช ้ “มะ”

218

คาถวายขา้ วคร3ู 3

ตง้ั นะโม 3 จบ

อมิ งั สปู ะพยญั ชะนะ
สมั ปันนัง สาลนี ังอิ
มจั ฉะมังงสงั
อทุ ะกงั วะรัง
(บรมครู อาจารยิ ์ สรรพวชิ า ทรานัง)34
อะหงั อภปิ ชู ะยามิ
สพั โสตถี ภวนั ตเุ ม

33 วเิ คราะหบ์ ทไหวค้ รโู ขน-ละคอน อ.พงศศ์ กั ด์ิ สงิ หะนัด
มลู นธิ ธิ นาคารกรงุ เทพฯ 2538
34 ถวายชอื่ องคใ์ ด กอ็ อกชอ่ื องคน์ ัน้
ถวายครทู วั่ ไป “บรมครู อาจารยิ ์ สรรพวชิ า ทรานัง”
ถวายพระฤาษี “พระฤาษี สาวงั ครอู าจารยิ งั ”
ถวายครอู น่ื ๆ “พระประคนธรรพ ปเท ครอู อาจารยิ งั พระพิ
ราทงั ครอู าจยิ งั ...”

219

คาบชู าพระอศิ วร

โอม อศิ ราเม ศวิ ะเทวญั จะ ภะวนั ตเุ ม
ทตุ ยิ มั ปิ อศิ ราเม ศวิ ะเทวญั จะ ภะวนั ตเุ ม
ตะตยิ มั ปิ อศิ ราเม ศวิ ะเทวญั จะ ภะวนั ตเุ ม

คาบชู าพระพรหม

โอม พระพรหมา ปฏพิ าหายะ
ทตุ ยิ มั ปิ พระพรหมา ปฏพิ าหายะ
ตะตยิ มั ปิ พระพรหมา ปฏพิ าหายะ

220

คาบชู าพระนารายณ์

โอม นะโม นารายณะ นามะ ภะวนั ตเุ ม
ทตุ ยิ มั ปิ นะโม นารายณะ นามะ ภะวันตเุ ม
ตะตยิ มั ปิ นะโม นารายณะ นามะ ภะวันตเุ ม

คาบชู าพระพฆิ เณศร์

โอม พระพระพฆิ เนศวร สทิ ธิ
ประสทิ ธเิ ม มหาลาโภ

ทตุ ยิ มั ปิ พระพระพฆิ เนศวร สทิ ธิ
ประสทิ ธเิ ม มหาลาโภ

ตะตยิ มั ปิ พระพระพฆิ เนศวร สทิ ธิ
ประสทิ ธเิ ม มหาลาโภ

221

คาบชู าพระฤาษี

โอม อมิ ัสมงิ พระปะโคนธพั
พระมนุ เี ทวา หติ าตมุ เห
ปรภิ ญุ ชนั ตุ

ทตุ ยิ มั ปิ อมิ ัสมงิ พระปะโคนธพั
พระมนุ เี ทวา หติ าตมุ เห
ปรภิ ญุ ชนั ตุ

ตะตยิ มั ปิ อมิ ัสมงิ พระปะโคนธพั
พระมนุ เี ทวา หติ าตมุ เห
ปรภิ ญุ ชนั ตุ

222

คาบชู าพระขนั ทกมุ าร

โอม สะกนั ทะเทวะ ชนะมาเรนัง
อานุรัก ขนั ตุ

ทตุ ยิ มั ปิ สะกนั ทะเทวะ ชนะมาเรนัง
อานุรัก ขนั ตุ

ตะตยิ มั ปิ สะกนั ทะเทวะ ชนะมาเรนัง
อานุรัก ขนั ตุ

223

คาบชู าพระธรณี พระคงคา
พระพาย พระเพลงิ

โอม อคั คคี งคานัง วาโยอาโปธรณี
นะมะพะทะ

ทตุ ยิ มั ปิ อคั คคี งคานัง วาโยอาโปธรณี
นะมะพะทะ

ตะตยิ มั ปิ อคั คคี งคานัง วาโยอาโปธรณี
นะมะพะทะ

224

คาบชู าพระอนิ ทร์

โอม สกั กะ เทวะวนั ทานัง
สขุ ติ า มหาลาโภ

ทตุ ยิ มั ปิ สกั กะ เทวะวันทานัง
สขุ ติ า มหาลาโภ

ตะตยิ มั ปิ สกั กะ เทวะวันทานัง
สขุ ติ า มหาลาโภ

225

คาบชู าพระสรสั วดี

โอม สรัสวดี อติ ถเี มตตญั จะ
เทวะปัญชะเร ภะวนั ตเุ ม

ทตุ ยิ มั ปิ สรัสวดี อติ ถเี มตตญั จะ
เทวะปัญชะเร ภะวนั ตเุ ม

ตะตยิ มั ปิ สรัสวดี อติ ถเี มตตญั จะ
เทวะปัญชะเร ภะวนั ตเุ ม

226

คาบชู าพระลกั ษมี

โอม พระลกั ษมี อติ ถเี ทวะ
เมตตญั จะ มหาลาโภ

ทตุ ยิ มั ปิ พระลกั ษมี อติ ถเี ทวะ
เมตตญั จะ มหาลาโภ

ตะตยิ มั ปิ พระลักษมี อติ ถเี ทวะ
เมตตญั จะ มหาลาโภ

227

สมเด็จพระธรี ญาณมนุ ี (ธรี ์ ปณุ ฺณโก)

เจา้ อาวาสวดั จกั รวรรดริ าชาวาสวรมหาวหิ าร
ผศู ้ กึ ษาคน้ ควา้ เรอื่ ง “แคน”

228

คาถายกครหู รอื ไหวค้ รู

อม(โอม) สทิ ธิ์ อมสบั อมจบั อมถอื
อมทง(ทรง)บไ่ ดท้ งอาจ บไ่ ดป้ ระมาทครู
ไฮป่ ๊กั ป๊กั ป๊กั ใหเ้ สยี งออก
ไฮป่ อกปออก ใหเ้ สยี งมา
ผขู้ า้ สบั ลน้ิ ป่ี อยา่ ใหล้ นิ้ ป่ี แหง
สบั ลน้ิ แคน อยา่ ใหล้ น้ิ แคนแทง้
ใหล้ น้ิ กา้ ซา้ ยใหซ้ า่ ฮอดศรอี ยธุ ยา
กา้ ขวาแดนแถวเป็ นเขต
อมสะหบั 35

35 นายเคน จงกลรัตน์ ชา่ งแคนบา้ นสแี กว้

229

ออ้ ยกครทู าแคน

คาย 5 บาท
ดอกไม ้ 5 คู่
เทยี น 5 คู่
ซวย 4 อนั
เหลา้ 1 ขวด
ไข่ 1 ฟอง
ซน่ิ 1 ผนื
แพรขาว 1 วา
หวี 1 อนั
แหวน 1 วง
ผม 1 มดั เทา่ หวั แมม่ อื

อมสทิ ธ์ิ อมทง บท่ งอาจ
บป่ ระมาทครู เห็นฮอยพอ่ กม้ ดู
เห็นฮอยครกู ม้ กราบ
ครอู าบไดบ้ ไ่ ดอ้ าบเหนอื
อมสะหมตดิ

230

ออ้ ยกครทู าแคน

สาธเุ ดอ๊ ครหู ลวงใหม้ าเตา้
สาธเุ ดอ๊ ครเู คา้ ใหม้ าโฮม
ผเู้ ขา้ ตปี กั ปกั ใหเ้ สยี งออก
ผเู้ ขา้ ตปี ๊ อกป๊ อกใหเ้ สยี งมา
สบั ลนิ้ ป่ี อยา่ ใหล้ นิ้ ป่ี แหง
สบั ลนิ้ แคน อยา่ ใหล้ น้ิ แคนแทง้
อมสะหมตดิ
เชญิ ลงเยอ
เชญิ เจา้ ลงเยอ
เชญิ เจา้ มามดั จติ เขา้ ใสค่ ลองใน
เชญิ เขา้ มามดั ใจเขา้ ใคลองนอก
เชญิ เจา้ มานง่ั บอกอยา่ ใหป้ วดแอว
ขอใหเ้ สยี งแคนไหล ดงั ไปจจี๊ าด
เสยี งดงั จาดเหมอื อนดงั ตาดไซ
เสยี งดงั ใสไหลไปฮอ้ ยแหง่
เชญิ นางแตง่ ฮปู ี่ ฮแู คน
ลกู สะแนนใหด้ งั ถกู ตอ้ ง
อยา่ ใหข้ อ้ งลน้ิ ปี่ ลน้ิ แคน
อมสะหมตดิ

231

ออ้ ยกครทู าแคน

เชญิ ลงเยอ เชญิ เจา้ ลงเยอ
กบั ทง้ั นางออ้ นอ้ ย นงุ่ ซน่ิ สเี งนิ
เชญิ มาเชญิ ลงมาขนางมวลพรอ้ ม
มานง่ั ลอ้ มขา้ งซา้ ยขา้ งขวา
อยา่ มดื มวั หตู าใหแ้ จง้
อยา่ ใหแ้ ทง้ ซกี ลู นไฟ
เสยี งแคนใส ดงั ไปฮอ้ ยแหง่
เชญิ นางแตง่ ตงั้ ทงุ้ แมเ่ ซ
อยา่ ใหเ้ พแมเ่ วยี งโป้ ซา้ ย
อยา่ หยบั ยา้ ยหนอี อกแวนไกล
ใหเ้ สยี งไหลหลง่ั มาปานนา้
อยา่ สะทา้ นเสพปี่ สบั ซอ
เสยี งบพ่ อเชญิ นางเอาใส่
เสยี งบใ่ หญเ่ ชญิ เจา้ เอาแถม
ใหด้ งั หมกอ้ ยขวากอ้ ยซา้ ย
อยา่ หยบั ยา้ ยเสพขลสุ บั ซอ
อมสะหมตดิ

นายสบุ นิ ซา้ ยศริ ิ บา้ นเขยี ดเหลอื ง
ตน้ ฉบบั คาถา

232

สมเด็จพระธรี ญาณมนุ ี (ธรี ์ ปณุ ฺณโก)
ผศู ้ กึ ษาคน้ ควา้ เรอ่ื ง “แคน”

ตอนเรยี นครัง้ แรกยกครู ครู บอกคาถาดงั ขา้ งตน้ น้ี
ใหว้ า่ ตามสามคาบ ก็คอื 3 จบ ตอ่ ไปกจ็ ดทอ่ งขนึ้ ใจ และ
เมอื่ เรม่ิ จะจดั ทําแคนแตล่ ะฤดู ก็ทําพธิ ไี หวค้ รู หรอื บชู าครู
อกี ทกุ ครัง้ โดยทํานองเดยี วกนั แตท่ ําเอาเอง

โดยปกตยิ กครู ครเู อาเงนิ เพยี ง 2 บาท คนื ให ้ 2
บาท ตอนทําครัง้ หลงั ๆ ทําพธิ เี ชน่ เดยี วกนั กบั ยกครเู งนิ ยก
ครนู ัน้ เมอ่ื ทําพธิ เี สร็จแลว้ ก็เกบ็ ไวค้ นื

233

ทา่ นครหู ลวงประดษิ ฐไพเราะ (ศร ศลิ ปบรรเลง)

234

การไหวค้ รู

หลวงประดษิ ฐไพเราะ (ศร ศลิ ปะบรรเลง)

การไหวค้ รดู นตรขี องไทย ถอื เป็ นประเพณีมาแต่

โบราณ ทา่ นทเ่ี ป็ นบรมครไู ดต้ งั้ เป็ นตําราไว ้ เพอ่ื ผทู ้ จี่ ะเป็ น

ตําราไวใ้ หน้ ักดนตรใี นรนุ่ หลงั จะไดป้ ฏบิ ตั ติ าม เหตทุ จี่ ะ

เกดิ พธิ ไี หวค้ รขู นึ้ ก็เพราะพวกนักดนตรเี ชอ่ื วา่ เครอ่ื ง

ดนตรไี ทยทกุ สงิ่ เชน่ ตะโพน ระนาด ฆอ้ ง ฯลฯ มคี รู

ประจาอยแู่ ละเชอื่ วา่ พระวษิ ณุกรรม เป็ นผปู ้ ระสทิ ธิ์

ประสาทใหเ้ กดิ ขน้ึ ตอ้ งทําการเคารพบชู าอยเู่ สมอ จงึ จะ

เป็ นความเจรญิ แกต่ นเอง ใหเ้ รายดึ มนั่ อยใู่ นความกตญั ํู

กตเวที ผทู ้ มี่ อี ปุ การคณุ แกต่ นเอง รองลงมาจากบดิ า

มารดา กค็ อื ครบู าอาจารยผ์ ใู ้ หค้ วามเจรญิ ในวชิ าการตา่ งๆ

ฉะนัน้ การเคารพนับถอื ครนู ัน้ ถอื กนั เครง่ ครัดมนั่ คง
มาก จะเห็นไดว้ า่ ศษิ ยร์ นุ่ เกา่ ๆ ในสมยั โบราณนับถอื ครู
จงรักภกั ดเี ป็ นอยา่ งยงิ่ ทงั้ ตอ่ หนา้ และลบั หลงั ถา้ ไดท้ ําให ้
ครโู กรธเคอื งแลว้ จะตอ้ งเดอื ดรอ้ นหาทางทจี่ ะทําใหห้ าย
โกรธดว้ ยวธิ ตี า่ งๆ เป็ นตน้ วา่ ขอขมาอภยั โทษ ทไี่ ด ้
ลว่ งเกนิ หรอื ประมาทพลาดพลงั้ ไปดว้ ย กาย วจี ใจ

235

แมว้ า่ ครลู ว่ งลบั ไปแลว้ ความเคารพนับถอื ยงั ไม่

เสอื่ มคลาย เมอ่ื ระลกึ ถงึ ครกู ็ทําบญุ ทําทานไปให ้ แตเ่ ชอื่

กนั แน่นแฟ้นวา่ ครนู ัน้ ถงึ ลว่ งลับไปแลว้ กย็ งั ไมส่ ญู ไป

ความจําไดห้ มายรู ้ ยงั คงอยฉู่ ะนัน้ จงึ มกี ารเซน่ สรวงทําพธิ ี

บชู าครู เชน่ เดยี วกบั บชู าเทวดาตามพธิ ไี สยศาสตร์

การไหวค้ รนู อกจากเป็ นเพอื่ แสดงความจงรักภกั ดี
แลว้ ยงั เป็ นการขอขมาโทษ ทไี่ ดป้ ระมาทไปโดยเจตนา
หรอื โดยมเิ จตนา และถอื วา่ ครไู ดอ้ ภยั ความผดิ นัน้ ๆแลว้
การไหวค้ รขู องไทยมอี ยู่ 3 ภาค

ภาคท่ี 1

เป็ นการไหวค้ รอู ยา่ งงา่ ย ไมต่ อ้ งมพี ธิ รี ตี อง ใช ้
สําหรับผเู ้ รม่ิ หดั ดนตรี ผทู ้ จ่ี ะฝากตวั เป็ นศษิ ย์ หาดอกไม ้
ธปู เทยี น มาเป็ นเครอื่ งคํานับครู เชน่ เดยี วกบั ผทู ้ จ่ี ะบวช นํา
ดอกไมธ้ ปู เทยี นไปให ้ อปุ ัชฌาย์ ครกู น็ ําดอกไมธ้ ปู เทยี น
นัน้ จดุ บชู าครู ทสี่ มมตุ วิ า่ เป็ นเทวดา โดยวา่ คาถาใหศ้ ษิ ย์
วา่ ตาม แลว้ ก็จบั มอื ศษิ ยใ์ หต้ เี ครอ่ื งดนตรี ตามทปี่ ระสงค์
จะหดั นัน้ การหดั เรยี นใหเ้ รมิ่ ตน้ ดว้ ยวนั พฤหสั บดหี รอื วนั
อาทติ ย์ ซงึ่ ถอื วา่ เป็ นวนั ครู การทไ่ี ดจ้ ดุ ธปู เทยี นบชู าครู
เทวดาก็เพอื่ จะขอใหม้ คี วามเฉลยี วฉลาด ในวชิ าทจ่ี ะเรยี น

236

และเป็ นการปฏญิ าณตนวา่ จะเป็ นศษิ ยท์ ดี่ มี คี วามเคารพ
ครผู ฝู ้ ึกสอนอยทู่ กุ เมอ่ื

ภาคท่ี 2

เมอ่ื ศษิ ยผ์ ไู ้ ดห้ ดั เพลงตา่ งๆ ตามทไ่ี ดก้ ําหนดไวใ้ ห ้
จนครเู ห็นวา่ มฝี ี มอื พอทจี่ ะออกงานไดด้ แี ลว้ ก็จะตอ้ งทํา
พธิ ไี หวค้ รภู าคที่ 2 ตอ่ ไป ภาคนจี้ ะใชเ้ ฉพาะผทู ้ เี่ ป็ นดนตรี
แลว้ พธิ ตี อนนมี้ ากกวา่ ภาค 1 คอื ศษิ ยจ์ ะตอ้ งหาเครอื่ ง
กระยาบวชสงั เวย เพอ่ื เซน่ สรวงครเู ทวดาดว้ ย เครอ่ื ง
สงั เวยทใี่ ชต้ อ้ งมี

1 ศรี ษะสกุ ร
2 เป็ ดสกุ ทงั้ ตวั
3 ไกส่ กุ ทงั้ ตวั
4 บายศรปี ากชาม 1 คู่
5 ขนมตม้ แดง ตม้ ขาว คนั หลาว หชู า้ ง
6 กลว้ ยสกุ มะพรา้ วออ่ น และผลไมต้ า่ งๆ
7 สํารับคาวหวาน
8 เหลา้
9 ขา้ วตอก ดอกไม ้ ธปู เทยี น กระแจะ
10 ผา้ ขาว ขนั ลา้ งหนา้ และขนั ทํานํ้ามนตค์ รู
11 ผา้ สชี มพู ทําเป็ นผา้ หนา้ โขน
12 เครอื่ งกําหนด
12 เงนิ จํานวน 6 บาท

237

ของเหลา่ นต้ี อ้ งเตรยี มใหเ้ สร็จกอ่ น เวลา สามโมง
เชา้ (9.00 น.) เวลา จะไหวค้ รตู อ้ งจัดตงั้ เครอ่ื งดนตรใี ห ้
เรยี บรอ้ ย ปผู า้ ขาว ตงั้ เครอ่ื งสงั เวยตา่ งๆ และครผู ทู ้ จี่ ะ
ประกอบพธิ ไี หวค้ รู จะไดท้ ําน้ํามนตค์ รู และแจกธปู เทยี น
ใหแ้ กศ่ ษิ ยบ์ ชู าคณุ พระพทุ ธเจา้ ตามแตจ่ ะอธษิ ฐานแลว้ จงึ
บชู าครตู ามคาถา ซง่ึ ครจู ะไดบ้ อกนําให ้ คาถาในพธิ นี ม้ี ี
หลายบท มกี ารอา่ นโองการเชญิ พระอศิ วร พระ
นารายณ์ พระวษิ ณุกรรม เชญิ พระฤาษแี ละเทวดาทงั้
9 องคเ์ ชญิ พระประโคนธรรพ ซง่ึ เป็ นบรมครใู หญแ่ ละ
ครทู ป่ี ระจา ระนาด ฆอ้ ง กลอง ตะโพน ปี่ มาประชมุ
พรอ้ มกนั ขอศลี ขอพร และขอขมาอภยั ทไี่ ดป้ ระมาท
พลาดพลงั้ ไป ดว้ ยกาย วจี ใจ

เสร็จจากการขอศลี ขอพรแลว้ ก็ถวายเครอ่ื งสงั เวย
ทเี่ ตรยี มไว ้ โดยมคี าถากํากบั อกี และจะลาเครอ่ื งสงั เวยก็
ตอ้ งมคี าถา และตอ้ งแบง่ เครอื่ งสงั เวย ใสย่ อดตอง
นาไปใหแ้ กพ่ าหนะของครทู อี่ ยตู่ ามบนั ไดของทศิ
ตา่ งๆอกี ครผู อู ้ า่ นโองการโปรยขา้ วตอกดอกไม ้ และ
ประพรมนํ้ามนตต์ ามเครอื่ งดนตรเี จมิ กระแจะและผกู หนา้
โขนใหม่ และตอ้ งประพรมน้ํามนตแ์ ละเจมิ หนา้ ใหแ้ กศ่ ษิ ย์
ดว้ ย เวลาเจมิ หนา้ ตอ้ งมคี าถาตา่ งหากเป็ นเสร็จพธิ ี พธิ นี ้ี
ศษิ ยจ์ ะรวมกนั หลายคน หาเครอื่ งสงั เวยรวมไหวพ้ รอ้ มกนั
ทเี ดยี วก็ได ้

238

ภาคที่ 3

เป็ นพธิ ขี นั้ สดุ ทา้ ย คอื การครอบพธิ นี ้ี ทําเฉพาะตวั ผทู ้ เ่ี รยี น

เพลงขนั้ สงู และผทู ้ ตี่ อ้ งการจะเป็ นผสู ้ อนศษิ ยต์ อ่ ไป เป็ น

พธิ ขี อกรรมสทิ ธต์ิ อ่ ครู ผทู ้ จ่ี ะขอครอบตอ้ งจัดหาเครอ่ื ง

สงั เวย เหมอื นพธิ ภี าค 2 และทําพธิ เี หมอื นกนั แตใ่ น

ตอนทา้ ยพธิ ี ครจู ะเรยี กศษิ ยม์ าทําพธิ คี รอบ คอื ใหศ้ ษิ ยถ์ อื

เครอ่ื งดนตรที กุ ชนดิ ทท่ี ําได ้ เขา้ มาหาครู ศษิ ยก์ ราบลง 3

ครัง้ ครวู า่ คาถาบชู าครใู หศ้ ษิ ยว์ า่ ตาม ครสู ง่ เครอ่ื งดนตรี

เหลา่ นัน้ ใหแ้ กศ่ ษิ ย์ และใหพ้ รใหศ้ ษิ ยน์ ัน้ เจรญิ รงุ่ เรอื ง เป็ น

ครผู อู ้ น่ื ไดต้ อ่ ไป ผทู ้ จี่ ะไดร้ ับรอบนจ้ี ะตอ้ งเป็ นผทู ้ มี่ อี ายุ

พอสมควร ไมต่ ํา่ กวา่ 25 ปี พอทจ่ี ะสง่ั สอนผอู ้ น่ื ได ้ ครทู จี่ ะ

ครอบใหถ้ า้ ผนู ้ ัน้ ตอ้ งการจะเป็ น หวั หนา้ ในการประกอบ

พธิ ไี หวค้ รู ก็จะตอ้ งทอ่ งตําราไหวค้ รจู นขน้ึ ใจ และขอ

กรรมสทิ ธต์ิ อ่ ครู ครกู จ็ ะประสทิ ธป์ิ ระสาทใหแ้ ละศษิ ย์

จะตอ้ งถอื มน่ั ไวว้ า่ ตราบใดทคี่ รขู องตนยงั มชี วี ติ อยู่

สามารถจะไปทาการไหวค้ รตู ามทต่ี า่ งๆไดส้ ทิ ธจิ์ ะไม่

ยอมทาพธิ ไี หวค้ รใู หแ้ กผ่ อู้ นื่ ตอ้ งใหค้ รขู องตนเป็ นผู ้

ประกอบพธิ นี ัน้ เวน้ ไวแ้ ตค่ รจู ะอนุญาตใหต้ น ทําแทนจงึ จะ

ประกอบพธิ นี ัน้ ได ้

การไหวค้ รอู าจมบี างทา่ นเห็นเป็ นเรอ่ื งเห็นเป็ น
การเชอ่ื อยา่ งเหลวไหล แตพ่ วกนักดนตรที กุ คนทราบดี
ถงึ ผลของการไหวค้ รเู พราะ

239

1.เป็ นการประกนั ความยดึ มน่ั ในความเคารพจงรักภกั ดตี อ่
ครู ไดผ้ ลในการอบรมจรรยาอยา่ งมาก ศษิ ยท์ ดี่ จี ะไมก่ ลา้
ทรยศตอ่ ครขู องตนเอง
2.เป็ นการขออภยั โทษ ในระหวา่ งครกู บั ศษิ ย์ แมว้ า่ จะมี
ขอ้ ผดิ พอ้ งหมองใจ กเ็ ป็ นอนั ใหอ้ ภยั ซง่ึ กนั และกนั เมอื่
ศษิ ยผ์ นู ้ ัน้ มาทําการเคารพในพธิ ไี หวค้ รู
3.เป็ นการสมานความสามคั คใี นระหวา่ งเพอ่ื นศษิ ยด์ ว้ ยกนั
4.ปลกุ ความเชอื่ มนั่ มจี ติ ใจเขม้ แข็งเชอ่ื ภมู คิ วามรู ้ และ
ความสามารถของตน ดว้ ยเหตดุ งั กลา่ วนก้ี ารไหวค้ รดู นตรี
จงึ ไมค่ วรละเวน้ ถา้ ปฏบิ ตั ไิ ดเ้ พยี งปีละ 1 ครัง้ ก็จะทําใหผ้ ู ้
ปฏบิ ตั นิ ัน้ มคี วามสบายใจ มคี วามเจรญิ รงุ่ เรอื ง ในกจิ การ
งานของตน เป็ นทนี่ ยิ มนับถอื ของคนทงั้ หลาย

ประดษิ ฐไพเราะ
๘/๑๒/๘๒

บทความนที้ า่ นครหู ลวงประดษิ ฐไพเราะ (ศร ศลิ ปบรรเลง)
ไดเ้ ขยี นไวใ้ นหนังสอื ปกณิ กะสงั คตี ซงึ่ ไดจ้ ดั พมิ พแ์ จก
เป็ นทร่ี ะลกึ ในงานฌาปนกจิ คณุ หญงิ ภมู เี สวนิ (เออ้ื น จติ
ตะเสว)ี เป็ นภรรยา ของพระยาภมู เี สวนิ (จติ ต์ จติ ตะเสว)ี

240

พธิ ไี หวค้ รู

ของโรงเรยี นนาฏศลิ ป์

โรงเรยี นน้ี มพี ธิ พี เิ ศษทต่ี อ้ งปฏบิ ตั เิ ป็ นประจําปีอยู่
อยา่ งหนงึ่ คอื พธิ ไี หวค้ รนู าฏศลิ ป์ และดรุ ยิ างคศ์ ลิ ป์ พธิ ี
ไหวค้ รปู ระจําปีนี้ เป็ นพธิ ที ศี่ ลิ ปินทางโขนละคร และดนตรี
ไดป้ ฏบิ ตั สิ บื ตอ่ เป็ นประเพณีกนั มาแตโ่ บราณ มกี ําหนด
นยิ มใหจ้ ัดทําในวนั พฤหสั บดี ซงึ่ นับถอื เป็ นวนั ครู ถา้ ยงั
ไมไ่ ดท้ ําพธิ ไี หวค้ รู และพธิ คี รอบเศยี รกอ่ นแลว้ บรรดาครู
อาจารยท์ างศลิ ปะ ก็ไมก่ ลา้ สอนเพลงหนา้ พาทยด์ นตรี
บางเพลง และทา่ รําบางทา่ ใหแ้ กศ่ ษิ ย์ ซงึ่ นับถอื กนั วา่ เป็ น
เพลงและทา่ รําทศ่ี กั ดส์ิ ทิ ธ์ิ อาจเป็ นผลรา้ ยแกค่ รผู สู ้ อน
และแกศ่ ษิ ยเ์ องดว้ ย และถา้ เกดิ อบุ ตั เิ หตดุ งั กลา่ วขนึ้ ก็
เรยี กกนั วา่ ผดิ ครู หรอื แรงครู

ในการพธิ นี ศ้ี ลิ ปินทางโขนละคร จะจดั ตงั้ โตะ๊ มี
เครอื่ งบชู า และอญั เชญิ ศรี ษะพระฤาษีคอื พระภรตมนุ ี ผู ้
เป็ นประมาจารยแ์ หง่ นาฏศลิ ป์ และหวั โขนชนดิ ตา่ งๆกบั
เครอื่ งสวมหวั สําหรับละคร เชน่ มงกฎุ และชฎา เป็ นตน้
เรยี กกนั วา่ ศรี ษะครู พรอ้ มดว้ ยเครอื่ งอปุ กรณ์ ในการ
แสดงโขนละครบางอยา่ ง นําออกมาตงั้ ประจําบนโตะ๊ บชู า

สว่ นบรรดาศลิ ปินทางดนตรี ก็จะตงั้ ศรี ษะครทู าง
ดนตรี คอื ศรี ษะพระนารทมนุ ี และศรี ษะพระปัญจศขิ ร
เทพคนธรรพ พรอ้ มดว้ ยเครอ่ื งดนตรไี ทยชนดิ ตา่ งๆ

241

แลว้ ตา่ งฝ่ าย ก็นําเครอื่ งสงั เวย มบี ายศรี เหลา้ ขา้ ว

หวั หมเู ป็ ดไก่ เป็ นตน้ มาจดั วางตรงหนา้ โตะ๊ บชู า แลว้ มอบ

ใหค้ รศู ลิ ปินผใู ้ หญใ่ นศลิ ปะนัน้ ๆ แตล่ ะฝ่ าย ซง่ึ มปี ระเพณี

กําหนดไวว้ า่ ตอ้ งเป็ นผชู ้ าย แตง่ ตวั นุ่งผา้ ขาวหม่ ผา้ ขาว

เขา้ ประกอบพธิ ี โดยเฉพาะพธิ อี ญั เชญิ สงั เวยครทู าง

นาฏศลิ ป์ นัน้ บรรดาศลิ ปินผเู ้ ป็ นศษิ ยร์ นุ่ ใหญ่ จะชว่ ยกนั ยก

ภาชนะเครอ่ื งสงั เวย ขนึ้ รําถวายกอ่ น แลว้ นําเครอ่ื งสงั เวย

ไปวางหนา้ โตะ๊ บชู า ครผู ใู ้ หญท่ างนาฏศลิ ป์ กก็ ลา่ วคํา

อญั เชญิ เทพเจา้ ผเู ้ ป็ นครปู ระจําศลิ ปะ และอญั เชญิ ครู

อาจารยศ์ ลิ ปินผลู ้ ว่ งลบั ไปแลว้ มารับเครอ่ื งสงั เวยบชู า

พรอ้ มกนั นี้ ก็มวี งดนตร(ี ปี่พาทย)์ บรรเลงเพลง

อญั เชญิ เทพเจา้ และครบู าอาจารยผ์ ลู ้ ว่ งลับไปแลว้ นัน้

ประกอบพธิ ไี ปเป็ นระยะๆดว้ ย ตอนทําพธิ อี ญั เชญิ และ

สงั เวยครนู ้ี มกี ําหนดวา่ ตอ้ งทําใหเ้ สร็จภายในเทยี่ งวนั แลว้

บรรดาศลิ ปินผเู ้ ป็ นศษิ ยก์ ช็ ว่ ยกนั ถอน เครอ่ื งสงั เวยออก

จากท่ี และบรรดาศลิ ปินผเู ้ ป็ นศษิ ยก์ ็ถอื ภาชนะเครอ่ื ง

สงั เวยยกขน้ึ รํากนั ตอนนก้ี ม็ ี

เสร็จการบชู าและสงั เวยแลว้ ครศู ลิ ปินผใู ้ หญท่ งั้

ฝ่ ายนาฏศลิ ป์ และดรุ ยิ างคศ์ ลิ ป์ ก็พรมน้ํามนตแ์ ละเจมิ

หนา้ ผากใหแ้ กศ่ ษิ ยท์ กุ คนทมี่ ารว่ มพธิ ี แตค่ รศู ลิ ปินผใู ้ หญ่

ทงั้ สองนัน้ นอกจากเจมิ หนา้ ผากใหแ้ กศ่ ษิ ยแ์ ลว้ จะตอ้ ง

ทําพธิ คี รอบใหแ้ กศ่ ษิ ยด์ ว้ ย

242

พธิ คี รอบทางนาฏศลิ ป์ กค็ อื ครศู ลิ ปินผใู ้ หญน่ ํา
นําเอาศรี ษะฤาษี และหวั โขน มงกฎุ ชฎา ฯลฯ ทเี่ รยี กกนั
วา่ ศรี ษะครู สําหรับใชใ้ นการแสดงโขนและละคร ซง่ึ นํามา
ตงั้ บชู าในการพธิ นี ัน้ สวมลงไปบนศรี ษะของศษิ ย์ ทลี ะ
คนๆ จนทว่ั เรยี กวา่ พธิ คี รอบครโู ขนละคร เสร็จแลว้ ครู
ศลิ ปินผใู ้ หญ่ กน็ ํากแ็ นะนําบรรดาศษิ ยท์ งั้ หลาย รําพรอ้ ม
กบั ดนตรที บ่ี รรเลง เรยี กกนั วา่ ราถวายมอื

สว่ นพธิ คี รอบทางดรุ ยิ างคศลิ ป์ นัน้ ครศู ลิ ปินผใู ้ หญ่
จะตอ้ งจับมอื ใหศ้ ษิ ยต์ เี ครอ่ื งดนตรที เี่ ป็ นหลกั คอื ฆอ้ งวง
ใหญห่ รอื ตะโพน เพลงทจี่ บั มอื ครอบใหต้ นี ัน้ เรยี กวา่ เพลง
ครู มสี งู ตํา่ ลดหลนั่ กนั ไปเป็ นชนั้ ๆแลว้ แตศ่ ษิ ยผ์ นู ้ ัน้ จะถงึ
ขนั้ ถงึ ชนั้ ไหน และจับมอื ใหต้ เี พยี งประโยคตน้ ประโยค
เดยี ว สามครัง้ เป็ นเสร็จพธิ ี

พธิ ไี หวค้ รปู ระจําปีของโรงเรยี นนาฏศลิ ป์ ทจี่ ดั เป็ น
พธิ ใี หญ่ โดยปกตปิ ีละครัง้ และจะตอ้ งจดั ใหม้ ใี นวนั
พฤหสั บดใี นตอนตน้ ของภาคเรยี น ภาคแรก ของปี
การศกึ ษา เพอื่ ครศู ลิ ปะและนักเรยี นจะไดเ้ รม่ิ สอนและเรม่ิ
เรยี นกนั ไป โดยเรยี บรอ้ ยและสะดวกใจ ตงั้ แตต่ อนตน้ เปิด
ภาคเรยี นภาคตน้

พธิ ไี หวค้ รปู ระจําปีของโรงเรยี นนาฏศลิ ป์ นัน้ จัดทํา
เป็ นระเบยี บดงั น้ี
1 พระสงฆเ์ จรญิ พระและฉันภตั ตาหารแลว้ อนุโมทนา
2 พธิ ไี หวค้ รสู ามญั
3 พธิ ไี หวค้ รนู าฏศลิ ป์ และดรุ ยิ างคก์ สณิ
4 วธิ คี รอบของครฝู ่ ายนาฏศลิ ป์ และดรุ ยิ างคศ์ ลิ ป์

243

การไหวค้ รใู นพธิ พี ทุ ธาภเิ ษก36

วนั ทติ วา อาจรยิ ะปะทงั อนั ตรายา วนิ าสสนั ติ
สทิ ธกิ จิ จงั สทิ ธกิ มั มงั สทิ ธลิ าภงั สทิ ธอิ รา
ตะถาคะโต ตถาคโต สทิ ธเิ ต โชนริ ันตรัง
สทิ ธพิ ทุ ธงั สทิ ธธิ มั มงั สทิ ธสิ งั ฆงั ประสทิ ธเิ ม
ตรนี สิ งิ เห สตั ตนาเค ปัญจพนิ ุ กญั เจวะ
สพั พะกมั พา ฉวราชา เอกอนิ ทรา เอกยกั ขา
ยาเทวา ปัญจะพรหมมา สะหตั เถราชา ปัญจะพทุ ธา
นะมามหิ งั

สโิ รเม พทุ ธเทวญั ญจ นราหตั เถ พสิ สนู กญั เจวะ
สพั กมั มา ประสทิ ธเิ ม

ขา้ พเจา้ กราบพระบาทของพระอรยิ ะ ขออนั ตรายตา่ งๆ
จงุ่ อยา่ ไดม้ ี กจิ การงานโชคลาภ ดว้ ยเดชะพระตถาคต
จงสําเร็จ พระพทุ ธ พระธรรม พระสงฆ์
จงุ่ ประสทิ ธ์ิ ประสาทแกต่ วั ขา้ พเจา้ ไจไ้ จ ้ ราชสหี ์ 3 ตวั
พระยานาค 7 ตวั พระพษิ ณุ 5 ตน พระอนิ ทร์ อนั เป็ นใหญ่
บนชนั้ ฟ้าสวรรค และพระพรหม 16 ชนั้ ยกั ษ์ 1 ตวั เทวดา
9 องค์ พระพรหม 5 พระราชา พระอรหนั ตา พระพทุ ธเจา้
5 พระองค์ จงุ่ ประสทิ ธป์ิ ระสาทหอ้ื การงานสําเร็จไปดว้ ยดี
ขา้ พเจา้ กราบไหว ้ พระพทุ ธ เทวดา และพระพษิ ณุดว้ ยหวั
แหง่ ขา้ ขอกรรมทงั้ หลายทงั้ มวล การงานทกุ อยา่ ง
จงสําเร็จแกข่ า้ พเจา้ ดว้ ยเทอญ

36เป็ นการไหวค้ รสู มโภช พระพทุ ธรปู ใหม่

244

การไหวค้ รดู าบ

นะโม 3 จบ
สาธุ สาธุ ขา้ แตค่ รบู าอาจารย์
ครเู คา้ ครปู ลาย ครตู าย ครยู งั
ตนทข่ี า้ นับถอื
บดั นข้ี า้ อนั เป็ นลกู ศษิ ยล์ กู หา
ของครบู าอาจารยช์ อ่ื

(กลา่ วชอ่ื ครอู าจารยผ์ สู ้ อน)

และไดน้ ํามาขนึ้ ครู ขอครบู าอาจารยจ์ งุ่ รับรไู ้ ว ้
เอาเป็ นลกู ศษิ ยล์ กู หา ของครอู าจารยต์ อ่ ไป
และขา้ จะนําวชิ านไ้ี ปใชใ้ นทางทดี่ ที ช่ี อบ

ถา้ หากวา่ ขา้ นําวชิ านไ้ี ปใชใ้ นทางทไี่ มด่ ี ไมช่ อบ
ขอหอ้ื มอี นั เป็ นไปตา่ งๆ นานา
ลกุ หอื้ เป็ นหอก อออกหอ้ื เป็ นลวง เป็ นลาย
โอมสวาหะ (กลา่ ว 3 ครัง้ )

245

คาถาออ้ 37

นะโมพทุ ธายะ
องคพ์ ระพทุ ธเจา้ พระเจา้ ใหแ้ กก่ ู
ครกู ดู ี ชอื่ พระเมตตา
คน่ั กู วา่ ดว้ ยควมได๋
ขอใหเ้ สยี งกใู สสอ่ งแจง้
พน้ แหง่ หอ้ งตาตน
มนตก์ นู ช้ี อ่ื วา่ อง่ั ทรงหนา้
องั่ ทรงหลงั นะทรงตวั
ขอใหเ้ ทวดามาจําซอยจอื่
อมนํ้ามนั งา มาใหเ้ กลา้ ผ
ขอรมคําหมาก
ขอใหป้ ากกดู ี สกี ขู าวๆ
ผสู ้ าวมกั กู เมยี เพนิ่ มกั กู
ชเู ้ พนิ มกั กู อยา่ ลมื กเู ดอ๊
ตนกนู ชี้ อื่ พระยากาเผอื ก
ใหร้ อ้ งเรยี กหากู
อมสรสี วั หม

37 คาถาออ้ ของหมอลําสมร วารยี นั ต์ บา้ นดอนสวน อําเภอกนั ทรวชิ ยั

จังหวดั มหาสารคาม “หมอลําท่ัวไปรวมทัง้ หมอแคนและชา่ งแขนดว้ ยมกั จะ
บอกเฉพาะลกู ศษิ ยน์ อกเหนอื จากนัน้ กต็ อ้ งเป็ นคนทร่ี ักเขา้ ใจกนั จรงิ ๆเทา่ นัน้ ”
วารสาร รฦก พธิ กี รรมไหวค้ รอู สี าน, สมชาย นลิ อาธ,ิ หนา้ 34

246

คาไหวค้ รขู องเกา่

๐ ศรศี รี วนั นเ้ี ป็ นวนั ดี
ขอใหเ้ จรญิ ศรสี ขุ สวสั ดิ์ นมสั การพระชนิ สหี ์
ยอกรอญั ชลุ ขี นึ้ เหนอื เกลา้ ประณตนวิ้ ดษุ ฎี
ขา้ ขอไหวพ้ ระพทุ ธเจา้ พระธรรมเจา้ พระสงั ฆเจา้
จงมาปกเกศี ทกุ คํา่ เชา้ เพรางาย ฯ

๐ อนง่ึ ขา้ จะไหว ้ พระอศิ วรและพระนารายณ์
ไหวเ้ ทพทงั้ หลายขอจงใหเ้ มตตา
ขา้ ขอไหวค้ ณุ บดิ าและมารดา
ขา้ ขอไหวค้ ณุ ครบู าและอาจารยท์ ไ่ี ดส้ ง่ั สอนมา
ขอคณุ ครจู งรักษาใหอ้ ยเู่ ย็นเป็ นสขุ ทกุ วนั นเ้ี ถดิ ฯ

247

คาไหวค้ รขู องเกา่ (2)

๐ นโม อนั วา่ นมสั การ
ขา้ ขอกราบกราน เทพไททงั้ สามพระองค์
คอื พระวศิ นุกรรม์ อนั เรอื งฤทธ์ิ
ทา่ นไดป้ ระสทิ ธิ์ ประสาทสรร
ทงั้ เครอื่ งเลน่ สารพัน ในใตห้ ลา้
อกี ทงั้ เทวดา พระปัญจศขี ร
พระกรทา่ น ถอื พณิ ดดี ดงั เสนาะสน่ัน
อกี ทงั้ พระประคนธรรพ พระครเู ฒา่
พระครทู งั้ นัน้ เลา่ สบื กนั มาถงึ ทกุ วนั นี้
ขา้ ขออญั เชญิ มารับ เครอื่ งสกั การบชู ากระยาบวช ใน
สถานทนี่ ี้
ขา้ อญั เชญิ พระฤาษีทงั้ เจ็ดตน
จงมาชว่ ยอวยพรชยั มงคล ใหก้ บั ขา้ ทงั้ ผองน้ี ฯ

248

ประวตั ผิ เู้ ขยี น

คมสนั ตว์ รรณวฒั น์ สทุ นต์
แบเบาะทบ่ี า้ นทา่ อู่ สรี่ อ้ ย วเิ ศษชยั ชาญ โตทบี่ า้ นสามโก ้
เรยี นวทิ ยาลยั นาฏศลิ ปอา่ งทอง จบชนั้ กลาง ดรุ ยิ างคไ์ ทย
จฬุ าลงกรณม์ หาวทิ ยาลยั ครศุ าสตร์ ภาควชิ าดนตรศี กึ ษา
ผดู ้ ําเนนิ รายการ รว่ มทมี ขอ้ มลู “บางบรรเลงเพลงระนาด”
ผดู ้ ําเนนิ รายการ รว่ มดําเนนิ การผลติ รายการ“ไทยโชว”์
สถานโี ทรทศั นท์ วี ไี ทย(พ.ศ.2552-2554)
ทนุ สนับสนุนจากฝ่ ายวจิ ัย จฬุ าลงกรณม์ หาวทิ ยาลยั ๒๕๓๕
คณะกรรมการฯอํานวยการขนึ้ ทะเบยี นมรดกภมู ปิ ัญญาทาง
วฒั นธรรม กรมสง่ เสรมิ วฒั นธรรม กระทรวงวฒั นธรรม

249

บทความวจิ ยั และบทความวชิ าการ
-รําโทน : สารานุกรมสําหรับเยาวชน วฒั นธรรมไทยภาคกลาง.
กรงุ เทพฯ: มลู นธิ สิ ารานุกรมวฒั นธรรมไทย.
-บทความวชิ าการในหนังสอื ทําเนยี บศลิ ปินทอ้ งถน่ิ อมั พวา ๑๓๐
ปี
ชาตกาล หลวงประดษิ ฐไพเราะ (ศร ศลิ ปบรรเลง),
-ครชู า่ งหนังใหญบ่ างนอ้ ย สงัด ใจพรหม
-อคั รศลิ ปินถนิ่ อมั พวา-รัชกาลท่ี ๒
-หนุ่ กระบอกอมั พวา กรรณกิ าร์ แกว้ ออ่ น
-ครเู ออ้ื สนุ ทรสนาน โออ้ มั พวานห้ี นางามจรงิ
-ทลู ทองใจ เทพบตุ รเสยี งกงั สดาล
-ศรครี ี ศรปี ระจวบ มนตร์ ักแมก่ ลอง
-พญาซอแหง่ บางคนฑี สมพร เกตแุ กว้
-ไทยบรรเลงป่ีพาทยป์ ระชนั แหง่ อมั พวา ฯลฯ
-แหลธ่ รรมมะ พระพร ภริ มย,์ ในหนังสอื พระราชทานเพลงิ ศพ
พระบญุ สม ปญุ ญวงั โส หรอื
หลวงพอ่ พร ภริ มย์ พ.ศ.๒๕๕๔
-เจาะใจ ดเี จแมจ่ ติ ต์ สดุ จติ ต์ ดรุ ยิ ประณตี ศลิ ปินแหง่ ชาตฯิ ,
บทความ : ในหนังสอื ๘๐ กะรัต
-ไหวค้ รหู นังใหญว่ ดั พลบั พลาชยั เพชรบรุ ี : นติ ยสารทอ่ งเทย่ี ว
ไกด์ แมพ อนิ ไทยแลนด์ พ.ศ. ๒๕๕๖
-โนต้ เพลงไทย ๑๐ แผน่ ดนิ พ.ศ. 2560 เป็ นตน้
ประสบการณท์ เ่ี กย่ี วกบั ศลิ ปวฒั นธรรมไทย
-วจิ ัยหนังใหญไ่ ดร้ ับทนุ สนับสนุนจาก กรมสง่ เสรมิ วฒั นธรรม
-วจิ ัย ดรุ ยิ ะแหง่ รัตนโกสนิ ทร“์ ดนตรพี นื้ บา้ น-ชาตพิ นั ธไุ์ ทย”
มลู นธิ หิ อสมดุ ดนตรพี ระบาทสมเด็จพระเจา้ อยหู่ วั รัชกาลที่ ๙ ๒๕๕๕
-งานวจิ ัย : การศกึ ษาเพลงราโทน บา้ นหนา้ วดั โบสถ์ อา่ งทอง
ทนุ วจิ ัยจากสํานักงานคณะกรรมการวฒั นธรรมแหง่ ชาติ (สวช.)๒๕๔๑
-งานวจิ ัย : กระบวนทากลองหมบู่ า้ นเอกราช จังหวดั อา่ งทอง

อธบิ ายภาพ (หนา้ 199)
ภาพครจู าเนยี ร ศรไี ทยพนั ธุ์ ศลิ ปิ นแหง่ ชาติ ชาตกาล 100 ปี
มอบประสารทความเป็ นครดู นตรี

250