ประชุมทำขวัญโบราณ

ธาตทุ ง้ั สแ่ี ลสมุฏฐาน ทง้ั สามกาลไวใ้ หบ้ รบิ รู ณ์ อยา่ ใหเ้ สือ่ ม
สญู อนั ตราย ใหเ้ ลีย้ งงา่ ยดายในทารก จะไดอ้ ปุ ถมั ภกใน
ศาสนา องคพ์ ระศาสดาพระกกุ กสุ นธ ์ ทงั้ พระทศพลโกนา
คมน์ พระสมณะโคดมพทุ ธกสั สป พระอริยเมตไตรยครบทง้ั
หา้ ท่านจงโมทนาเอากศุ ล ดจุ ยบุ ลกลา่ วมาดงั นีฯ้

~ 51 ~

คาํ ทําขวญั บ่าวสาว

บทเซน่ ผี

ศรีศรีวนั นีก้ ็เป็ นวนั ดี เป็ นราศีศภุ มงคล ขา้ พเจา้ จะ
ขอยอ่ ยน่ ประดษิ ฐานขนึ้ ทนั ใด ขออาํ นวยพร ยอกรขนึ้ ไหว ้
ท่านพอ่ ทา่ นแม่ ท่านเถา้ แกผ่ ูใ้ หญ่ ญาตกิ าฝูงผี ไม่วา่ ผูด้ ี
เขญ็ ใจ ผีเรือนแม่พอ่ ผีหอปลกู ใหม่ ขอเชญิ จงมาให ้
พรอ้ มกนั ในวนั นี้ วนั นีก้ ็เป็ นวนั ดี ท่านเศรษฐผี ูใ้ หญ่ ท่านจะ
เอาแกว้ มาเกย จะเอาเขยเขา้ มาฝาก จะเอาขนั หมากเขา้ มา
ให ้ ไดจ้ ดั แจงแตง่ ไว ้ ทง้ั สม้ สกู ลกู ไม้ ขนมหลายกองเกวียน
ขนมผิงฝอยทอง ลว้ นแตข่ องจาํ เนียร จนั อบั งาเจียน ผลไม้
นานา สม้ ซา่ สม้ ขาํ สม้ ทบั พลบั จนี ลกู อนิ ตะผาลาํ ขนมตม้
ลกู ใหญ่ กลว้ ยไขก่ ลว้ ยนํา้ มะพรา้ วออ่ นออ้ ยลาํ เหลา้ เขม้
หมูหนั หอ่ หมกทอดมนั สารพนั ท่ีจะมี อภิเษกสองศรี เซน่
ผีทงั้ หลาย ผีภตู ผีพราย แม่ซอื้ รกั ษา ที่ไดเ้ ลยี้ งไดด้ ู ทง้ั ผีป่ ผู ี
ยา่ ผียายผีตา ตามประสาพี่นอ้ ง ผีเกี่ยวผีดอง ทง้ั สอง
พรอ้ มกนั อยา่ ขงึ้ เคียดเดยี ดฉัน ขบฟันเขน่ เขยี้ ว จะมาเป็ น
พี่เป็ นนอ้ ง จะมาเป็ นทองแผ่นเดยี ว อยา่ พิโรธโกรธเกรีย้ ว
ชว่ ยอปุ ถมั ภค์ าํ้ ชู คมุ ้ โพยคมุ ้ ภยั คมุ ้ เสนียดจญั ไร ขออยา่ ให ้
มีมา คมุ ้ ใหส้ ารพดั อยา่ ใหห้ นูกดั หลงั คา คมุ ้ ทงั้ ผา้ นุ่งมุง้ ฝา
พอ้ มปายงุ ้ ฉาง ครอบครองสองรา โรคาเบาบาง คมุ ้ ลกู คมุ ้
เตา้ ทง้ั เขม่าตานทราง ญาติกาผีสาง คมุ ้ ครองป้ องกนั ลกู
เปรตเศษนรก กระยาจกอธรรม ์ อยา่ ใหม้ าเกดิ ในครรภ ์ ขอ
เชญิ เทวดา จตุ ิลงมาจากสวรรค ์ เพื่อจะเป็ นลกู เตา้ เมื่อเจา้

~ 52 ~

จะมีครรภ ์ ขา้ จะขอราํ พนั ทง้ั จว่ั ทง้ั ฝา รอดแปอกไก่ ผีประตู
หนา้ ตา่ ง เสาหอ้ งเสากลาง ผีสางนางไม้ ท่ีไดป้ ลกู เรือนอยู่
สองเจา้ ทง้ั คู่ ขอใหอ้ ยสู่ บาย คมุ ้ โพยคมุ ้ ภยั คมุ ้ ทง้ั เสนียด
จญั ไร สิ่งรา้ ยอยา่ ไดม้ ี ใหส้ วสั ดมี งคล ใหเ้ กดิ มรรคเกิดผล
แกต่ นเจา้ ทงั้ สอง ยกขนึ้ มาตงั้ พกั หินหนักฟักทอง เครอ่ื ง
สินสมรส ยกขนึ้ มาหมด ตงั้ ไวใ้ นหอ้ ง เชด็ หนา้ ดอกคาํ ขนั
นํา้ พานรอง หวกี ระจกคนั ฉ่อง โถแป้ งนํา้ มนั ยี่ภปู่ ูนอน ฟกู
หมอนม่านกงั้ เตียงตง้ั อฒั จนั ทร ์ กระโถนขนั เชยี่ นหมาก
มีดพบั ตลบั นาก พานหมากซองพลู เครอ่ื งกนิ เคร่ืองอยู่ ขนั
นํา้ จอกลอย แหนบใหญไ่ มส้ อย สาวนอ้ ยหาไว ้ เม่ือจะออก
เรือนไป เจา้ จะไดค้ รองกนั เจา้ คอ่ ยผ่อนคอ่ ยผนั ปรนนิบตั ิ
ผวั ตน จะเกดิ มงคล แกต่ นทกุ วนั อีกไมส้ ีฟัน ขนั นํา้ บว้ น
ปาก ดพู ลดู หู มาก ทง้ั ตลบั ขผี้ ึง้ อยา่ ตงั้ ปึ่ งเอาผวั อยา่ ทาํ ชว่ั
ถงึ ผูใ้ หญ่ เราสอนเจา้ ไว ้ จงเรง่ จดจาํ เวลาค่าํ อยา่ เท่ียวเตร่
อยา่ โลเลแกลง้ แชเชอื น การเหยา้ เรือนเตือนขา้ ไท ทุกสงิ่ ไป
ใหท้ ่วั สนิ้ เมื่อผวั จะกินดจู ดั แจง หุงตม้ แกงแตง่ ไวถ้ า้ ตม้ ผกั
หญา้ ปลายา่ งไฟ แกงปลาไหลจะใสผ่ กั อยา่ ใหม้ ากนักไม่สดู ้ ี
อยา่ จจู ้ ีค้ าํ หงุดหงิด ถา้ ผวั ผิดอยา่ บา้ บน่ ลบั หลงั คนจึงคอ่ ยวา่
ฟังคาํ ขา้ ที่สอนไว ้ จะใหพ้ รสอนเจา้ ไป เกี่ยวดองทงั้ สองขา้ ง
ถา้ ผิดพลงั้ ลกู เขยใหม่ คาํ โบราณทา่ นวา่ ดอู ชั ฌาอาศรยั
แม่ผวั กบั ลกู สะใภ ้ อยา่ ขงึ้ เคยี ดเดยี ดฉัน ทง้ั สองครองกนั ให ้
เป็ นฉันผวั เมีย อยา่ เรยี กเมียวา่ อี มนั ไม่ดีแกต่ วั ฝ่ ายวา่ เมียก็
กลวั ฝ่ ายวา่ ผวั ก็เกรง อยา่ ขนึ้ มึงขนึ้ เอง อยา่ ขม่ เหงใจกนั
อยา่ พูดกระแทกแดกดนั หุนหนั ดา่ ทอ อยา่ ใหร้ อ้ นถึงแม่พ่อ
ป่ ยู า่ ตายาย อดสดู รู า้ ย หญงิ ชายเยย้ เยาะ ผวั เมียผิดพลงั้

~ 53 ~

อดออมกนั ม่งั ยบั ยง้ั จงเหมาะ ผวั ก็พดู แตห่ วาน เมียก็ขาน
แตเ่ พราะ อยา่ โมโหมากปากเปราะ อยา่ ทาํ นํา้ ใจเสาะ มนั ไม่
เหมาะชอบกล เจา้ อยา่ ทาํ ขอ้ งขดั จงปรนนิบตั ิผวั ตน เมื่อ
เจา้ จะนอน ไหวพ้ ระสวดมนต ์ ถอื ศีลหา้ เป็ นตน้ สวสั ดีมีชยั
เมื่อค่าํ ราตรี เขา้ ที่กราบเทา้ ผวั เป็ นการดแี กต่ วั ไม่มีชว่ั สกั
เวลา ฝ่ ายขา้ งผวั ก็อยา่ ชา้ จงเรง่ มาใหพ้ รเมีย ทง้ั ทรพั ยส์ ินก็
จะได ้ เพิ่มไหลพนู มา ถงึ จะมีบุตรบี ุตรา ก็คงจะมาสืบสาย
จะมีลกู หญิงลกู ชาย ก็ไม่ชว่ั สกั คน มาแตบ่ นฟ้ า เทวดา
นิมนต ์ จตุ ิปฏสิ นธิ ์ คนท่ีชว่ั ไม่มี สอนเจา้ เท่านี้ ดีกวา่ เงิน
ทอง จงหม่นั ทง้ั สอง ฟังคาํ จาํ ไว ้ สมบตั ขิ องเจา้ อยา่ ใหร้ ู ้
ขาดสาย ใหไ้ หลมาเทมา เหมือนนํา้ คงคาบอ่ ทราย อยา่ รู ้
สิน้ รสู ้ ดุ ถงึ จะมีบุตร ก็บรสิ ทุ ธสิ ์ ดุ สืบสาย จะมีลกู หญงิ ก็เลีย้ ง
ง่าย จะมีลกู ชายก็เลยี้ งคง ขอใหอ้ ายยุ นื ยง ทงั้ สองครองกนั
ระงบั โศกโรคภยั ขอจงอยา่ ไดร้ มู ้ ี ใหเ้ ป็ นเศรษฐมี หาเศรษฐี
ใหม้ ีเรอื ขเ่ี ลย่ี มทอง ขา้ หญิงเหลอื หลาย ขา้ ชายเนืองนอง
ศฤงฆารบา้ นชอ่ ง ววั ควายชา้ งมา้ เรือแพนาวา จอดอยเู่ ต็ม
ท่า สนิ คา้ มากครนั ใหเ้ จา้ มีเงินนับแสน ใหเ้ จา้ มีแหวนนับ
พนั โตกถาดเชย่ี นขนั สารพนั ใชส้ อย มุง้ ม่านการเหยา้ ขา้
สาวบา่ วนอ้ ย เงินทองเบีย้ รอ้ ย ใชส้ อยครามครนั ใหต้ น้
กลั ปพฤกษ ์ งอกขนึ้ หวั นอน ตรงหนา้ บญั ชร ผา้ ผ่อนแพร
พรรณ จะนึกของสิง่ ใด ขอใหไ้ ดส้ ิง่ น้ัน ใหส้ มความ
ปรารถนา ใหม้ ีโรงชา้ งโรงมา้ มีทงั้ ฉางขา้ วฉางเกลือ คลงั เสอื้
คลงั ผา้ ใหม้ ีคลงั เงินตรา สว่ ยสาอากร เดชะพระพร ใหไ้ ด ้
กบั เจา้ ทงั้ สอง พทุ ธฺ ํ กมมฺ สิทธฺ ิ ธมมฺ ํ กมมฺ สทิ ธฺ ิ สงฆฺ ํ กมฺ
มสิทธฺ ิ อายุ วณโฺ ณ สขุ ํ พลํ ติ (จบบทเซน่ ผีแตเ่ ทา่ นี้)

~ 54 ~

บทถามขนั หมาก

ศรศี รสี ทิ ธเิ ตโชชยั ขา้ พเจา้ จะขออภยั แกท่ ่าน
ทงั้ หลาย ทง้ั หญิงชายทุกถว้ นหนา้ ที่ไดไ้ หวว้ านกนั มา เป็ น
มิ่งมงคล ขา้ จะขอถามความตน้ ตามนิสยั ประเพณี โดยคดี
มาแตโ่ บราณ ดว้ ยท่านเจา้ ของงาน อนั มีความสงสยั อยเู่ ป็ น
นักหนา จึงใชใ้ หข้ า้ พเจา้ มาถามดใู หร้ แู ้ น่ ตามกระแส
ขนั หมากมาน้ันเทา่ ไร ทุนสนิ ไซรเ้ ทา่ ไรนา เม่ือทา่ นจะ
ยาตรามากชี่ น้ั สาย ทา่ นทงั้ หลายท่ีพากนั มานี้ นางทง้ั สีท่ ่ีอมุ ้
ขนั หมุ ้ นั้นทา่ นชอื่ ไร ทา่ นเป็ นผูใ้ หญน่ ายขนั หมากมา จง
ชแี้ จงแจง้ กจิ จาใหแ้ น่ อยา่ แชเชอื นเบือนหนา้ หนี ถา้ บอก
ไม่ไดต้ อ้ งใหถ้ องสกั สองที ขา้ ไม่แกลง้ อวดถา้ ในขวดนั้นยิง่ ดฯี
(จบถามที่ขนั หมาก)

บทตอบขนั หมาก

ศรศี รีสิทธเิ ตโชชยั ขา้ จะขออภยั แกท่ ่านทงั้ หลาย ทงั้
หญงิ ทง้ั ชายทกุ ถว้ นหนา้ ที่ไดไ้ หวว้ านกนั มา เป็ นม่ิงมงคล
ออ้ ทา่ นมาถามความตน้ ฤาเจา้ ขา้ ใหเ้ ป็ นมูลคดีมีมาแต่
โบราณ ดว้ ยท่านเจา้ ของงานยงั สงสยั อยเู่ ป็ นนักหนา
ขา้ พเจา้ ก็ตรองตรึกปรกึ ษามาลว้ นแตท่ ี่ดี ไม่มีมลทินสิน้
ทง้ั น้ัน เมื่อขา้ พเจา้ จะยาตราผายผนั ก็สาํ เร็จไดเ้ จ็ดชน้ั สาย
ฤกษเ์ ม่ือตากบั ยายปลกู กลว้ ยเป็ นเงินทอง เดชะบญุ ของเจา้
ทงั้ สอง เคยเก็บดอกไมร้ ว่ มกนั มา เก็บดอกอญั ชนั บุษบาประ
ทมุ ชาติ บวั ขาวสะอาดจงกลนี เจา้ ไดเ้ คยถวายแกพ่ ระศรอี รยิ
ไมตรี เดชะกศุ ลสมพอง ของเจา้ ทงั้ สองนีเ้ ป็ นนักหนา ทุน

~ 55 ~

สนิ มีมา สนิ สอดสบิ ตาํ ลงึ เป็ นที่พึ่งแกบ่ ิดามารดา ญาตกิ าพ่ี
นอ้ ง ขา้ พเจา้ ชว่ ยกนั ประคบั ประคองมาทง้ั นี้ แตข่ นั หมากมี
หา้ สิบขนั แตค่ าํ โบราณเรียกวา่ รอ้ ยเอ็ด ทุนสินสอดเสร็จ
พรอ้ มกนั เป็ นสาํ คญั มาในวนั นี้ นางทงั้ ส่นี ้ันชอ่ื นางสธุ รรมา
นางสนุ ันทา นางสจุ ติ รา นางสชุ าดา ทง้ั สน่ี ีเ้ ป็ นเอกอรรค
มเหสีของพระอนิ ทรา ท่ีเป็ นใหญใ่ นขนั หมากมานั้น ขา้ พเจา้
จะกลา่ วใหฟ้ ังจงตงั้ ใจจาํ กาํ หนดใหแ้ น่ ตามกระแสวาระพระ
บาลี มีในคมั ภรี ป์ ฐมสมโพธิ โปรดกลา่ วไวใ้ นวิวาหมงคลปริ
วตั ิ จดั ตามปรเิ ฉททยสมั ปยตุ ขอท่านสบั บรุ ษุ พึงเขา้ ใจเถิด
มีมาแตก่ าํ เนิดตง้ั แตค่ รงั้ พระเจา้ กรงุ ศิริสทุ โธทนก์ บั นางศิริมหา
มายา สองกษตั ราราชาภเิ ษกกนั ในครงั้ น้ัน พระพิษณุกรรมก์ ็
ชวนกนั ลงมา ทง้ั เทพบตุ รเทพยดา ก็ลงมาชว่ ยทําปราสาท
พอ ทง้ั รอ้ ยเอ็ดเมืองก็มิไดย้ อ่ ทอ้ ชว่ ยขนั หมาก น่ีหาก
ขา้ พเจา้ กลา่ วมาโดยยอ่ ขอใหท้ ่านจาํ กาํ หนดเสียใหแ้ น่
ตามกระแสพระบาลี จึงไดต้ ดิ ตอ่ มาจนทุกวนั นี้ ที่สองขวดน้ัน
ยงั อยู่ ดี คอ่ ยรบั ประทานตามเวลาท่ีจะไดเ้ ซน่ ผีนั้นตอ่ ไปฯ
(จบบทตอบขนั หมาก)

บทนายประตูถาม

ศรศี รสี ถาพร ขา้ พเจา้ จะกลา่ วสนุ ทรตามวาที ขา้ จะ
ขอถามตามกระแสวาระพระบาลี เสยี งอึงมี่สน่ันหวน่ั ไหว โห่
รอ้ งกอ้ งโกญจนาท เห็นผิดประหลาดดว้ ยมีปื นคาบศลิ า
เครื่องศาสตราวธุ ประจจุ ดุ ยงิ ปื นคาบหินศิลา เออท่านจะมา
รบพงุ่ ชงิ เอาสมบตั พิ สั ถานในบา้ นเมือง ฤาท่านจะมาดว้ ย

~ 56 ~

เร่ืองเป็ นไมตรี ทา่ นทงั้ หลายท่ีพากนั มานี้ มาแตบ่ า้ นใดเมือง
ใด นามกรชอื่ ไร เจา้ นายท่านไซรช้ อ่ื ไรนา จงบอกฉันใหร้ ู ้
ฉันผูเ้ ฝ้ าพระทวารบานประตจู ะขอฟังฯ
(จบบทนายประตูถาม)

บทตอบนายประตู

ศรศี รีสถาพร ขา้ พเจา้ จะกลา่ วสนุ ทรตามวาที จะบอก
ไปตามกระแสพระบาลี ขา้ พเจา้ ทงั้ หลายท่ีพากนั มานี้ เดมิ
มาจากเมืองกบิลพสั ดบุ ์ ุรีศรมี หานคร นายขา้ พเจา้ ทรงนาม
กรชอื่ พระเจา้ สีหะหณุราช แตพ่ ระราชโอรสเป็ นมหาอปุ ราช
ทรงนามชอ่ื เจา้ กรงุ ศิริสทุ โธทน์ แตต่ วั ขา้ พเจา้ นีโ้ สด ชอ่ื มหา
พราหมณต์ ามนายมา แตน่ ายขา้ พเจา้ นีม้ ีความปรีดาพรอ้ ม
ใจกนั จึงไดน้ ําเอาแกว้ แหวนแสนสรรพเงินทองสงิ่ ของมีราคา
เพชรนิลจนิ ดาแกว้ วิเชยี รมุกดาหารหาคา่ มิได ้ แตต่ วั นาย
ขา้ พเจา้ นีไ้ ซร ้ มีรองเทา้ ทองฉลองพระบาท ของพระเจา้ กรงุ
สหี ะหณุราช เจา้ เมืองกบิลพสั ดมุ ์ หานคร นายขา้ พเจา้ ยก
พลนิกรมาในเวลาวนั นี้ มีเครอ่ื งศาสตราวธุ ประจจุ ดุ ยงิ ปื น
คาบหินศลิ า ปรารถนาจะป้ องกนั โจรผูร้ า้ ย ท่ีจะมาตชี งิ ว่ิงราว
เอาดวงแกว้ มุกดา ที่จะเอามาถวายเจา้ นายท่าน ท่านจง
เปิ ดเผยพระทวารบานประตใู หแ้ กข่ า้ พเจา้ ขา้ พเจา้ จะไดไ้ ป
เฝ้ าใหท้ นั ฤกษช์ ยั ขา้ พเจา้ จะขอถามนามพระทวารนีช้ อ่ื ไร
นา ทงั้ ซา้ ยขวาแลหญงิ ชาย จงบอกไปใหแ้ น่ตามกระแสวาระ
พระบาลี อยา่ ชา้ ทีจงบอกมา ใหท้ นั เวลาท่ีเราถามนีโ้ ดยเร็วฯ
(จบบทตอบนายประตู)

~ 57 ~

บทนายประตูตอบคาํ ถาม

ศรศี รีสถาพร ขา้ พเจา้ จะขอยอกรชแี้ จง แสดงความ
ไปตามพระบาลี ทา่ นมาถามถงึ นามพระทวารนี้ มีนามชอ่ื
พทุ ธมงคล ธรรมมงคล สงั ฆมงคล เรยี กวา่ มงคลสาม
ประการ ที่ขา้ พเจา้ รกั ษาพระทวารเบือ้ งขวาน้ัน ชอื่ ขนุ อนิ ทร
ยกั ษ ์ ภรยาชอ่ื นางอกั ขมุขี ท่ีรกั ษาพระทวารเบือ้ งซา้ ยนี้
นามชอื่ ขนุ นนทยกั ษ ์ ภรรยาชอ่ื นางธรรมรกั ษา ทา่ นจะให ้
ขา้ พเจา้ เปิ ดเผยพระทวารบานทวาราใหญ่ ดว้ ยทวารน้ันไซร ้
ใสก่ ลอนสลกั ลน่ั ชนั้ ในใสก่ ญุ แจไวช้ า้ นาน ดว้ ยกญุ แจนั้นมีกล
ในไขยาก เมื่อทา่ นจะสามิภกั ดิ ์ ใหท้ นั ฤกษพ์ านาที ทา่ นจง
เอานํา้ สรุ ามฤตย ์ ท่ีอยา่ งดมี าโสรจสรง ชาํ ระมลทินใหส้ นิ้ ราคี
น้ันเสียกอ่ น จงึ จะไดไ้ ขใหก้ บั ท่าน ทา่ นจะไดพ้ ากนั เขา้ ไป
เฝ้ าใหท้ นั ฤกษย์ าม สมตามความปรารถนาของทา่ นที่มานี้
สาํ เร็จไดท้ กุ ประการฯ
(จบนางเถา้ แกเ่ ปิ ดประตูเทา่ นี้)

~ 58 ~

ทําขวญั เสา

นโม ขา้ พเจา้ ขอนอบนอ้ มนมสั การ คณุ พระรตั นไตร
ยานอนั ยงิ่ ใหญ่ เป็ นมหาวิมลเมศม่ิงโมลภี พ อนึ่งจะขอยอกร
เคารพทุกเทวราช บรรดามีในหม่ืนโลกธาตทุ ว่ั ทุกสถาน
ลว้ นแตท่ รงมเหศกั ดาหาญมหิทธฤิ ทธิ ์ ตงั้ แตอ่ มรพิมานพรหม
โลกธาตสุ ถติ ถึงพสธุ า อีกเจา้ พิมานเมืองฟ้ ามหาไกรลาศเลิศ
อกี คณุ พระบรมจอมกษตั รยิ อ์ นั ประเสรฐิ ทรงแผ่นดนิ อกี คณุ
พระเพลงิ พระธรณินทรแ์ ลลมนํา้ คณุ ครอู ปุ ัชฌายอ์ าจารยผ์ ู ้
แนะนําอาํ นวยผล อกี คณุ บิดรมารดาเป็ นตน้ กรณีเหตุ ดว้ ย
ไดต้ ง้ั ตอ่ กอ่ เกิดเกศประกอบกาย ขอเดชะสรรพเดชพระคณุ
ทงั้ หลายทุกเหลา่ โลก จงมาชว่ ยป้ องกนั สรรพโศกศตั รภู ยั ทงั้
อปุ ัทวะเสนียดจญั ไรใหส้ ิน้ สญู ขอจงมีศิริสถาพรจรญู จิรงั กาล
แกท่ า่ นผูป้ ฏบิ ตั ิตามแบโบราณราชประเพณี

บดั นีจ้ ะขอกลา่ วตามคมั ภรี ไ์ สยประเสรฐิ เมื่อแรกจะ
บงั เกดิ ท่ีสถติ เคหะสถาน เป็ นปฐมภมู ิพืน้ พสธุ าธารทว่ั
ประเทศ ดว้ ยพระมหาสาครเขตขน้ เขา้ เป็ นตม ครง้ั น้ันหมู่
มหาพรหมจึงลงมา เพื่อจะดพู สธุ าตามตาํ รบั จึงเห็นแจง้ วา่
ภทั ทกปั นีเ้ ป็ นแกน่ สาร ดว้ ยปัญจประทุมมานบงั เกดิ มี จึง
ชวนกนั นอ้ มเกลา้ เกศลี งสอ้ งสาธกุ าร สว่ นรสดินก็บนั ดาล
โอชาชนื่ มหาพรหมทงั้ หลายก็ชวนกนั สาํ ราญรน่ื วรารส จงึ
บงั เกิดหทยั ไหวหวาดประหลาดหมดอดมิได ้ ก็ชวนกนั บริโภค

~ 59 ~

เขา้ ไปซง่ึ งว้ นดิน จงึ บงั เกิดกามราคราคนิ ใหเ้ รา่ รอ้ น ครนั้ งว้ น
ดินสิน้ แลว้ จงึ ผนั ผ่อนบรโิ ภคผล ขา้ วสาลีอนั ระคนดว้ ยหยาบ
คาย ทีน้ันรศั มีพรหมทงั้ หลายก็มวั หมอง ดว้ ยบรโิ ภคสรรพ
สิง่ ของอนั ลามก เพราะเกดิ กามราคเรง่ วติ กตามตาํ รบั รปู
เทพยเจา้ ก็อนั ตรธานกลบั เป็ นชายหญิง มีกมลประสงคส์ ิ่งอ
สทั ธรรมสงั วาสกามารมณ์ จึงรอ้ นถงึ องคอ์ ศิ ราพกาพรหมผูม้ ี
ศกั ดิ ์ ดว้ ยในพระทยั เธอเห็นแจง้ ประจกั ษจ์ รติ โลก จงึ ทรง
ประสาทสง่ิ สาํ หรบั ระงบั โศกทกุ สง่ิ สิน้ ทง้ั ไฟนํา้ แลลมดินอชั ฎา
กาศ อกี เขาพระสเุ มรมุ าศราชภผู า ทง้ั พระจนั ทรพ์ ระสรุ ยิ า
เป็ นลาํ ดบั ทวปี ใหญส่ าํ หรบั กปั ประกอบศรี ทวปี นอ้ ยสองพนั
อนั มีเป็ นบริวาร อกี สรรพพฤกษาสารทงั้ นอ้ ยใหญ่ สรรพ
สตั วจ์ ตั บุ าททวิบาทใดใดทง้ั ใหญน่ อ้ ย อีกเครอ่ื งบริโภคอปุ โภค
ใชส้ อยสรรพการงาน ลว้ นแตอ่ งคพ์ ระมเหศวรศกั ดาหาญ
ทรงประสาททุกสิง่ ครบ ทง้ั ปี เดอื นคืนวนั น้ันก็จบตามเวลา
อกี ทุ่มยามโมงบาทนาฬิกากาลทงั้ ปวง อีกหลาวเหล็กและผี
หลวงกาลไทย สรรพเคราะหน์ อ้ ยใหญย่ มขนั มฤตยทู กั ทิน
กาลทณั ฑอ์ สรุ นิ ทราหูจร ทง้ั หว่ งเฉียงรมุ นอนวนั ปลอดเนา
อีกฤดเู ดอื นดิถีขนึ้ แรมน้ันเลา่ ตามเวลา ลว้ นแตอ่ งคพ์ ระ
มเหศรศกั ดาทรงประสิทธปิ ระสาท จึงไดต้ งั้ แตง่ เป็ นตาํ รบั พระ
ราชพิธที งั้ หลาย

เย ชนา อนั วา่ นรชาติหญงิ ชายจะปลกู เรือน จึงใหห้ า
พิชยั ฤกษป์ ี เดือนโดยตาํ รบั ทาํ ใหถ้ กู ตอ้ งตามฉบบั แบบ
โบราณ จงึ จะอยเู่ ย็นเป็ นสขุ เกษมศานตภ์ ญิ โญยาว เพราะ

~ 60 ~

ประพฤตถิ กู ตามเรื่องราวโบราณมา ท่านผูจ้ ะสรา้ งเหยา้ เรอื น
แลเคหาที่อาศยั ยอ่ มไปตดั ไม้ ป่ าใตฝ้ ่ ายเหนือ
นางไมห้ ลายเหลอื เลอื กตรงตดั เอา กลงิ้ ลากถากเกลา ป่ ุม
เปาหูตา สรรจดั วดั วา เลอื กมาดว้ ยดี ปราศจากหมูสี เป็ ด
ไซไ้ กต่ อด เยือ้ งยกั สลกั รอด ก่ิวคอดไม่เอา แกลง้ สรรกลน่ั
เกลา ลว้ นเสาสถาพร แบกรอดเรยี งหมอน นางนอนเหนือ
เตยี ง ชวนชคู ้ เู่ คียง นางเรียงเขา้ หอ้ ง เศษหน่ึงเศษสอง เงิน
ทองมากมี เศษสามเศษส่ี เป็ นเศรษฐชี าวนา เศษหกเศษหา้
โรคาสญู หาย ทา่ นผูร้ ดู ้ หู มาย จาํ เพาะเหมาะตา ดาวรงุ่
โปรง่ ฟ้ า ตอ้ งตาํ ราเอกโท คใู่ ดใหญโ่ ต เอาเป็ นเสาแรกเสา
ขวญั วางเคยี งเรยี งรนั ชวนกนั ปอกปัด ลงเสน้ บรรทดั จดั
เหมาะเจาะเสร็จ ปรงุ ทาํ สาํ เร็จ ตามระบอบชอบควร บดั พลถี ี่
ถว้ น เซน่ กรงุ พาลี ไหวพ้ ระภมู ิเจา้ ที่ พระธรณีทรงศกั ดิ
บอกท่วั อารกั ษ ์ เทวฤทธอิ ์ ิศรา หาทา่ นผูร้ มู ้ า ประทํานํา้ มนต ์
ฤกษไ์ ดใ้ หค้ น ปราบพืน้ ที่ดิน ขดุ หลมุ เสร็จสิน้ ยกเสาเขา้
วาง ไวบ้ นขาหยง่ั ตามระเบียบเรยี บรอ้ ย หน่อกลว้ ยหน่อ
ออ้ ย ผูกแอบแนบปลาย มูลโคละลาย ดินสอพองประกอบ
ทาคอรอดรอบ ตามระบอบแบบโบราณ พอไดเ้ วลากาล ไก่
แกว้ แจว้ ขนั พวกพอ้ งพงศพ์ นั ธ ์ ปลกุ กนั พรอ้ มหนา้ หมาก
พลหู ามา เม่ือเวลาทําขวญั ไตไ้ ฟใหก้ นั พลั วนั ขนของ
พวงเงินพวงทอง สอดคลอ้ งปลายเสา ผา้ เลศิ เพริศเพรา
ท่านผูเ้ ฒ่าจดั แจง เสาขวญั เสาแรก เป็ นแผนกแปลกสี ผา้
สาํ อางอยา่ งดี คลีค่ ลมุ หุม้ ห่ม เห็นอรา่ มงามสม แจม่ แจง้ แสง
ใส ใหจ้ ดุ เทียนชยั ตดิ ไวท้ ุกตน้ ตง้ั ขนั นํา้ มนต ์ มงคลพิธี
นํา้ มนั แป้ งแตง่ ดี มีจบครบครนั จึงยกบายศรีสามชน้ั มาทํา

~ 61 ~

ขวญั เจา้ พระยาไม้ ทา่ นผูเ้ ฒา่ เขา้ ใจ เอามาลยั เสยี บแซม
เบญจมาศนางแยม้ บานมิโรยดาวเรือง แลวาวขาวเหลอื ง
ลาํ้ เลิศเฉิดฉาย เหมทองผ่องพราย พรรณรายรงั สี ขา้ ว
ขวญั ป้ันดี ประดบั ประดา มะลซิ อ้ นมะลลิ า หามาตามได ้
เรียบเรยี งเสียบใส่ ยอดไขส่ มควร ชนั้ บนถถ่ี ว้ น ลว้ นลกู ไม้
ลาย ขนมทงั้ หลาย ใสไ่ วช้ นั้ กลาง ของคาวตา่ งตา่ ง วางไว ้
ชน้ั ตน้ ประเสรฐิ เลิศลน้ มงคลสวสั ดี สมดว้ ยจารีตประเพณี
ทาํ มิ่งสิง่ ขวญั ใหโ้ ห่ขนึ้ เป็ นสาํ คญั ลน่ั ฆอ้ งอวยชยั ฯ

๒

ศรศี รีสถาพร บวรวไิ ลในโลกเลิศ ขออญั เชญิ เทพย
เจา้ ผูป้ ระเสริฐมเหศกั ดิ ์ อนั เป็ นท่ีพึ่งพํานักนรากร เชญิ ชว่ ย
ทรงอนุสรประสาทผล ใหบ้ งั เกดิ สวสั ดมี ่ิงมงคลที่เคหา ขอ
องคจ์ อมจกั วาลาไกรลาศโลก จงมาชว่ ยประสิทธอิ มฤตโชค
มหาชยั แลว้ ประสาทนามพระยาไมไ้ วใ้ หส้ บื สม ควรเป็ นท่ี
เกษมศานตส์ ารภริ มยบ์ ํารงุ รกั
เสาหน่ึงประจกั ษ ์ ชอื่ พรหมพิทกั ษฤ์ าสาย เสาสองเฉิดฉาย
ชอ่ื นารายณเ์ รอื งภพ เสาสามงามลบ ชอ่ื จบพระนคร เสาส่ี
บวร ชอ่ื สวุ รรณขวญั เมือง เสาหา้ ฤาเล่อื ง ชอ่ื เรอื งราหุล
เสาหกสมบญุ ชอ่ื เจา้ คณุ พระคลงั เสาเจ็ดรอ้ ยชง่ั ชอ่ื บงั โพย
ภยั เสาแปดน้ันไซร ้ ชอื่ ชยั มงคล รอดหน่ึงเป็ นตน้ ชอื่
ประจญมารา รอดสองโสภา ชอ่ื มหาโภคทรพั ย ์ รอดสาม
งานสรรพ ชอ่ื ดบั ถอ้ ยความ รอดส่มี ีนาม ชอื่ หา้ มทกุ ขร์ อ้ น
พรงึ รีเรยี งหมอน ชอื่ สนุ ทรพิทกั ษ ์ พรงึ รีมีศกั ดิ ์ ชอื่ พระ

~ 62 ~

ลกั ษณจ์ าํ ลอง พรงึ สกดั ทง้ั สอง ชอ่ื หอ้ งไสยาสน์ ขอื่ หนึ่ง
สะอาด ชอ่ื มาศนพคณุ ขอ่ื สองสมบุญ ชอื่ เจา้ คณุ อมั พร
ขอ่ื สามงามงอน ชอื่ มงั กรลอ่ แกว้ ขอื่ สีด่ แี ลว้ ชอ่ื แคลว้ ศตั รู
ดงั้ ยนื ทง้ั คู่ ชอ่ื ธนูจาํ นง ดงั้ สามงามทรง ชอื่ ณรงคเ์ รืองชยั
คมุ ้ เสนียดจญั ไร โพยภยั ไม่มี ใหน้ ามตามท่ี ประสทิ ธทิ ุกอนั
บดั นีข้ า้ พเจา้ ขออญั เชญิ ขวญั เจา้ พระยาไม้ อนั เท่ียวสญั จร
กระเจิงอยใู่ นไพรพนาเวศ ลว้ นสรุ วงศพ์ งศเ์ พศเผ่าพนั ธุ ์
เรยี บเรียงรนั ดรณุ รนจาํ เรญิ ในพนัศพนมเนินสดุ ท่ีจะนับ
บงั เกดิ สาํ หรบั กบั ประดบั ดง พระธรณีทรงทุกส่งิ อนั มีสารพนั
เพียบพิภพ เต็มมหรรณพเนินแนวไพร เชญิ พระขวญั มา
อยา่ ไปชมในพนาวาศ ลว้ นแตร่ กุ ขชาตติ า่ งๆ เหลา่ ยงู ยาง
พะยอมยง รกั รงั รงโรกทุเรยี นเรียง เหียนมะหาดเหียงหิงหาย
หนั โมกมูกมนั มะม่วงโมง เถาวลั ยโ์ ยงระยา้ ยอ้ ย เคย่ี มแค
ขอ่ ยตะเคียนคาง คดั เคา้ ขานางฝางแฟบมะฝ่ อฝิ่ น ออ้
อินทนิลกระถินกระทมุ่ เพกากมุ่ มะกอกกกั สเี สียดสกั โศก
ชมุ แสง ประดแู่ ดงกระโดนโกรน ทิง้ ถอ่ นโทนทองแทงทวย
กรา่ งไกรกรวยสลวยดง ปรางปรปู รงมะปริงปริก ลนิ้ จ่ีจกิ แจง
จนั ทนจ์ วง พลไู พลพลวงพลบั พลงึ พลอง เต็งหมากตอ้ งตมู
มะตาดแตว้ กรรณิกามะกอกแกว้ เกดตะโก โพกพายโพ
กะลาํ พอ เสม็ดสมอแสมสาร เหลาหลกลานโลดเสลา ชงิ ชนั
กนั เกรามะดกู เดื่อ สนตาเสอื ซกึ ซากซาง สกุ รมกรา่ งมะกรดู
กรกั กลมั พกั กฤษณา รสโอชาน่าชนื่ ใจ เชญิ พระขวญั มา
อยา่ ไป ชมวสิ ยั ชาติปักษิน การเวกบินกะเรยี นรอ่ น มยเุ รศ
ฟ้ อนกนิ นรราํ เสยี งเรไรร่าํ ระหรงิ่ เรอื่ ย จกั จน่ั เจือ้ ยแจว้ จบั จติ
สาํ บนั ทิตกระทาโรม อลุ มุ ้ ตะกรมุ โกรมกรอดรอ้ ง เหมหงส ์

~ 63 ~

ทอ่ งลอ่ งลอยบิน เหลา่ หสั ดนิ อนิ ทรี นางนวลโนรสี ตั วา
เบญจวรรณาสาลกิ าแลว้ ดเุ หวา่ แวว่ วิเวกไพร พระขวญั เอย่
เชญิ มาอยา่ ไปชมวิสยั สตั วจตั บุ าท ลว้ นหมู่กญุ ชรชาตฉิ าย
เฉิด สกณุ เลศิ บวรลกั ษณา สรริ มงั สาตา่ งๆตอ้ ง เผือกผิว
ผ่องสงั ขส์ มสกลู เยอื้ งประยรู สงู ใหญเ่ ยีย่ ม เผือกนิลเนียม
แนมพินาย บริวารหลายสลอนหอ้ ม ฝูงเตีย้ คอ่ มคบั คง่ั เคียง
สง่ สรุ ะเสียงอยเู่ ซง็ แซ่ งาประกนั แปรแ๋ ปร๋อยเู่ ปรื่องปรา่ ง ยกหู
หางระเร็จเห เสยเสยี ดเขา้ แทรกแซง แม่แปรกแรงรา้ ยรามา
งวงไขวค่ วา้ เที่ยวตราตรวจ เป็ นหมู่หมวดอยเู่ กลอ่ื นกลาด
ลว้ นเชยี่ วชาญกญุ ชรชาติ อดเิ รกราชสหี ส์ งิ ห ์ ถึกกระทิงหมู่
เลยี งผา เหลา่ มหิงษากาษรสหี ์ ฉมนั ชะมดหมีแลหมูเม่น
สงิ โตเตน้ ตนุ่ กระตา่ ย ฝูงแรดรา้ ยทรายคะนอง พระขวญั อยา่
ปองท่องทอ้ งธาร หว้ ยละหานหินเหวผา แหลง่ ศิลาลาดเลือ่ ม
ลาย ศขิ รินรายสายคงคา ฝูงมจั ฉาชาติกมุ ภลี ์ เงือกงูมีหมู่
มงั กร เหราจรประจาํ วงั กรกฏกงุ ้ กงั้ แลมงั กร พิมพาตะพง
ตะเพียนทอง พระขวญั อยา่ ปองไปชมเชย เชญิ ขวญั
เจา้ พระยาไมท้ งั้ หลายเอย่ อยา่ หลงเชยน้ันไม่สม อยา่ หลงชม
น้ันไม่ชอบ ผิดระบอบโบราณไป เชญิ ขวญั เจา้ พระยาไม้ จง
มาสงิ สอู่ ยใู่ นเคหะสถาน ชมเชยศฤงฆารบรวิ ารรอบเรียง คบั
คง่ั เคยี งเสยี งผูค้ น งามเหลือลน้ ดลู าํ้ เลิศ สดุ ประเสริฐสารพดั
โภคสมบตั อิ นั บวร เครอ่ื งบรรจถรณท์ ี่ปูลาด สดุ สะอาดอนั
เอกเอย่ี ม เสื่อพรมเจียมงามบรรจงพรอ้ ม อลงั การไปดว้ ย
เครือ่ งหอมประดษิ ฐป์ ระดบั สง่ิ สนิ ทรพั ยน์ ับหมื่นพนั ทงั้ หิรญั
นพรตั น์ โภคสมบตั แิ สนเสบย เชญิ พระขวญั เจา้ พระยาไม้

~ 64 ~

ทง้ั หลายเอย่ จงมาอยเู่ ป็ นสขุ ในเคหะสถาน ใหส้ าํ ราญสาํ เร็จ
กิจ ดจุ ถอ้ ยคาํ ขา้ พเจา้ ประสิทธโิ หราจารย ์

บดั นีเ้ วลากาลจวนฤกษย์ าม จงชวนกนั กระทําตาม
ประเพณี เอาแป้ งหอมนํา้ มนั ดมี าจีเ้ จมิ เฉลิมเขา้ เอานํา้ มนต ์
ประพรมเสา เอายนั ตป์ ิ ดเขา้ จงเร็วไว
กนั ฟ้ ากนั ไฟ โพยภยั ทง้ั หลาย จวนฤกษพ์ รรณราย วนุ่ วาย
แตง่ ตวั เอามงคลแจกทว่ั ตามอยา่ งตามธรรมเนียม เอะอะ
ตระเตรยี ม พรอ้ มพรง่ั ตงั้ ใจ ประคองเสาเขา้ ไว ้ คอยท่าน
ผูใ้ หญบ่ ญั ชา พอไดฤ้ กษเ์ วลา ปลกู กลว้ ยเป็ นทอง ท่านจึง
ใหล้ น่ั ฆอ้ ง เขา้ เป็ นสาํ คญั โหเ่ ล่ือนลน่ั ขนึ้ สามลา
ผูเ้ ฒา่ มาประนํา้ มนต ์ ทุกตวั ตนลว้ นคนขยนั ยกเสาพลนั
ทนั ท่วงที เสียงมะม่ีวิง่ ไปมา ฉวยมีดพรา้ ควา้ สายรยางค ์ ทาํ
ตา่ งๆตามจาํ นง ยกเสาสง่ ตรงเสอื กใส่ สาํ คญั ไดด้ งั ใจหมาย
ขอ่ื ทงั้ หลายรายทกุ เสา ดง้ั สอดเขา้ ถงึ ที่ดี แปยาวรสี ง่ ขนึ้ ไป
จนั ทนั ใสอ่ กไกส่ บั ดงั้ แขวนปรบั ปรงุ ขยนั เหยียบจนั ทนั ถกู
ทา่ ทาง แปลานวางถกู จงั หวะ เหล็กตาปูกะประกอบดี ขวาน
ตอ่ ยตจี งแน่นแฟ้ น จบั ปลงิ แขวนแน่นประกบั แปหวั เสาลบั
เสร็จทนั ใด คนเขา้ ใจใหเ้ ชงิ กลอน จวนแดดรอ้ นเรง่ รดั ทํา
บา้ งสง่ นํา้ แจกหมากพลู คนผูร้ ใู ้ หป้ ้ันลม กลอนระดมดู
เรยี บรอ้ ย เหล็กตาปนู อ้ ยตอ่ ยตเี สร็จ มุงทําสาํ เร็จกระเบือ้ ง
หลบ พรึงฝาครบพืน้ กระดาน พอเสร็จการประกอบฤกษ ์
เวลาเลิกอาหารเลีย้ ง คาวหวานเรยี งวรารส อ่ิมหนําหมดทุก
ตวั ตน แตบ่ รรดาคนท่ีมาชว่ ย ตา่ งอาํ นวยอวยพระพร ให ้

~ 65 ~

ท่านเป็ นเศรษฐถี าวรพนู สวสั ดิ ประกอบไปดว้ ยศิริสขุ สมบตั ิ
เจรญิ ดี ใหโ้ ห่ขนึ้ สามที ลน่ั ฆอ้ งอวยชยั ฯ

๓

ศรีศรีสถาพรบวรวิเศษ ไดอ้ มฤตฤกษอ์ ิศเรศหิรญั ราง
พอแสงสวุ รรณรตั นวจิ ิตรกระจา่ งสวา่ งแจง้ ดว้ ยพระสรุ ิยรถรีบ
เร็วรงุ่ รงั สี เสด็จโดยนภาดลวถิ ียคุ นั ธร เผยอเยี่ยมเหลย่ี มเมรุ
ราชศงิ ขรเป็ นธรรมดา พอเป็ นเวลาปัจจสุ มยั ประกอบไปดว้ ย
เชงิ โชควิเชยี รชยั อนั ใหญย่ ิง่ บรรดาเทพยเจา้ ซงึ่ สสู่ งิ ทิศา
สานต ์ มีพระกมลเบง่ บานสบายเบิก ดว้ ยทา่ นผูป้ ฏบิ ตั ิ
ถกู ตอ้ งตามพิชยั ฤกษข์ องเทเวศร ์ ตา่ งองคก์ ็ประสาทพระพร
อนั วเิ ศษทกุ ส่งิ สรรพ ์ ปลกู แลว้ สาํ เร็จเสร็จพลนั ทนั ฤกษย์ าม
ทา่ นผูอ้ ยจู่ งตง้ั จติ ประณามนอ้ มประณต เคารพรบั ศภุ พจน์
แห่งเทวราช เป็ นคาํ สภุ าษิตประสาทสถาผล ประกอบไปดว้ ย
ศภุ มงคลศิริสวสั ดิ ขออาํ นาจพระพุทธคณุ จงมาเป็ น
เศวตฉัตรรตั นมณฑล กางกน้ั สรรพภยั ในเบือ้ งบนอยา่ พาน
แผว้ ขออาํ นาจพระธรรมคณุ จงมาเป็ นปราการแกว้ แวดลอ้ ม
อยโู่ ดยรอบ เป็ นเขอื่ นขนั ธก์ น้ั เขตขอบคามา บาํ บดั เสยี ซงึ่
ความทกุ ขโ์ ศกโรคโรคาอยา่ ยายี ขออาํ นาจพระสงั ฆคณุ จง
มาเป็ นเดชศรชี ว่ ยพิทกั ษร์ กั ษา ขอใหท้ ่านเจา้ เคหาจงเกษม
สขุ จงนิราศปราศจากทกุ ขภ์ ยนั ตราย ทง้ั อปุ ัทวนั ตราย
ฉันนวตุ ติโรคา ราชภยั โจรพาลาแลอคั นีวธุ วาตภยั อนั เร็วรดุ
ทง้ั อทุ กภยั สรรพพาหิรกะภยั ทง้ั หลายแลสรรพทกุ ข ์ จง
เปลอื้ งปลดหมดยคุ อยา่ ไดม้ ีมา แกท่ ่านผูเ้ จา้ เคหาจงทกุ
ประการ ขอใหท้ ่านบริบรู ณไ์ ปดว้ ยทรพั ยศ์ ฤงฆารแลโภค

~ 66 ~

ทรพั ย ์ เป็ นตน้ วา่ วิญญาณกอวิญญาณกะ ทุกส่งิ สรรพน้ัน
จงประสิทธิ ์ ขออาํ นาจเทพยเจา้ อนั เรอื งฤทธจิ ์ งอาํ นวยการ
ใหท้ า่ นตงั้ อยใู่ นความเกษมสาํ ราญในจตรุ ิยาบถทงั้ ส่ี คือจตรุ
พรของสมเด็จพระพิชติ โมลศี าสดาจารย ์ ซง่ึ ทรงโปรดประทาน
ไว ้ วา่ อายวุ รรณะสขุ ะพละนั้น อนึ่งขา้ พเจา้ ขอตอ่ เทพเทวญั
อนั เรอื งฤทธิ ์ แมน้ ท่านจะสถติ ณ ท่ีใดใด ท่ีนั้นไซรเ้ ป็ น
มงคลทว่ั ปรมิ ณฑลปกปัก ดว้ ยอาํ นาจเทพยเจา้ ชว่ ยพิทกั ษ ์
ทกุ ประการ แมถ้ ึงคราวสมยั จะจากสถานมีอฐั ทิศเป็ นตน้ ขอ
เทพยเจา้ ทุกตาํ บลจงอวยชยั ใหส้ บสรรพโภไคยหิรญั รตั น์
อีกโภคสมบตั ิอปุ ถมั ภ ์ พรอ้ มคณามรพุ งศจ์ งประจาํ บําเรอจิต
ดจุ ถอ้ ยคาํ ขา้ พเจา้ ประสิทธดิ งั วาจี (สิทธฺ กิ จิ จฺ ํ สิทธฺ กิ มฺมํ
สทิ ธิ การยิ ตภาคโต สทิ ธฺ เิ ตโช ชโย นิจจฺ ํ สิทธฺ ลิ าโภ
นิรนฺตรํ สพพฺ กมฺมํ ปสทิ ธฺ ิ เต รกขฺ นฺตุ สพพฺ เทวตานุภา
เวน สทา โสตถฺ ี ภวนฺตุ เต) ขอพระพรทงั้ หลายซงึ่
พรรณนามาฉะนี้ จงบงั เกิดมีแกท่ า่ นเจา้ เคหะสถาน ดงั
ถอ้ ยคาํ พระอรรถกถาจารยเ์ จา้ ประมวลมา ใหโ้ หส่ ามลา ลน่ั
ฆอ้ งอวยชยั ฯ

~ 67 ~

ทาํ ขวญั ขา้ ว

ศรศี รี วนั นีก้ ็เป็ นวนั ดีอนั เลศิ ลบ ขา้ จะยกคณุ พระ
โพสพออกราํ พนั จะไดอ้ า้ งเป็ นทางทําขวญั ตามโบราณ หนึ่ง
ขา้ จะขออญั เชญิ เทพยดาเจา้ ทุกสถานมาสถติ ทง้ั เจา้ ทุง่
ท่าววราฤทธมิ ์ ีศกั ดา อกี ทงั้ ป่ ูเจา้ ในเหวผาภเู ขาเขนิ ซงึ่ สถติ
อยใู่ นโตรกตรอกซอกเนินคิรธี าร หน่ึงขา้ จะขออญั เชญิ พระ
จอมมฆั วานทงั้ ชน้ั พรหม อีกทงั้ นางอปั สรสาวสนมในชน้ั ฟ้ า
นางพระธรณีพระคงคาทา้ วนาคิน ขา้ จะขอเชญิ เสียเสร็จสิน้
ตามประสงค ์ หนึ่งขา้ จะขออญั เชญิ องคพ์ ระศลุ ี ทงั้ เทพยดา
ในราศีทกุ ถว้ นหนา้ ขออญั เชญิ เสด็จลงมาสมู่ ณฑล รบั
เครื่องตง้ั สงั เวยบนที่บวงสรวง แลว้ เทพยดาทงั้ ปวงจะไดช้ ว่ ย
อวยชยั วนั นีก้ ็เป็ นวนั จะมีลาภใหญเ่ ป็ นลน้ พน้ ขา้ จะขอ
กลา่ วอนุสนธโิ ดยปรารภ ถงึ กาํ เนิดที่เกดิ แม่พระโพสพแต่
เดมิ มา นีก้ ็เป็ นคาํ ปรมั ปราแตก่ อ่ น ตอนแรกแตค่ รง้ั ตงั้ ปฐม
เหตมุ า แตเ่ ดมิ ทีมี ฤาษีมหากระไลยโกฏ อยใู่ นอารญั
สนั โดษถือเอกา แตค่ รงั้ วา่ งพระพทุ ธศาสนาในครง้ั นั้น เกดิ
เหตผุ ลชอบกลครนั โลกพิลกึ เสียงดินฟ้ าอึกกระทึกเป็ นโกลา
เพ็ชหึงก็ตงึ ลน่ั มาดว้ ยทนั ที เกดิ วบิ ตั พิ ดั เมล็ดขา้ วสาลี
กระจายจร ตกอยหู่ นา้ คนั ธกฎุ ที ่ีศิงขรริมฝ่ังสระ เหนือขอนไม้
บนั ไดพระมุนีนารถ ขา้ วน้ันก็ขนึ้ อยู่รมิ หาดแลสลา้ ง เป็ นตน้
กอชอ่ ใบในระหวา่ งรมิ กฎุ ี องคพ์ ระมุนีนั้นก็พิศวง จงึ ไดแ้ ตง่
สรรบรรจงรมิ วารี แตพ่ อเชา้ ฤดหู นาวขา้ วสาลีก็แกจ่ ดั พระ

~ 68 ~

โยคกี ็มีความโสมนัสทกุ เวลา วา่ ผลไมน้ ีโ้ อชาหอมกระหลบ
ตวั เราเอยก็พึ่งเคยพบในครง้ั นี้ แตพ่ ระคณุ มุนีนึกใจจิต ครนั้
จะเสพฤาก็กลวั วา่ เป็ นยาพิษอนั แรงรา้ ย จาํ จะน่ิงอยดู่ แู ยบ
คายของปักษา สกณุ ีและสกณุ าคงพาหมู่ มาบินตรงลงสู่
ผลาหาร ถา้ แมน้ กกินไดไ้ ม่วายปราณแน่กระน้ัน ชาวเราก็
คงจะเสพกนั ไดง้ ่ายดาย มนุษยใ์ นโลกหญงิ ชายจะไดเ้ ป็ นสขุ
ในครงั้ นีม้ ีแตท่ ุกขอ์ ดอาหาร นับจาํ เดิมกาลแตน่ ้ันมา ยงั มี
ปักษาหมู่กระจาบ พากนั โผผินบินฉาบเมล็ดขา้ ว กินแลว้ กิน
เลา่ จนอิม่ หนํา พระดาบสก็เก็บทาํ แตน่ ั้นมา จงึ เป็ นขอ้ ความ
ตามตาํ ราคาํ โบราณ วา่ ฤาษีเธอประสิทธธิ ญั ญาหารดงั กลา่ ว
ไว ้ พอไดม้ หาโชคชยั ทกุ ถว้ นหนา้ ใหโ้ หต่ ามกนั ขนึ้ สามลา
ลน่ั ฆอ้ งเอาชยั ฯ

ศรศี รี วนั นีว้ นั ดเี ป็ นลน้ ลบ ขา้ จะขอเชญิ ขวญั แม่พระ
โพสพอยา่ หมองหมาง เชญิ เถิดมาสยู่ งุ ้ ฉางในวนั นี้ ขวญั แม่
เอย่ อยา่ เลยหนีตื่นตกใจ เมื่อยามลมพดั ระบดั ใบลม้ ระดะ
ขวญั แม่เอย่ อยา่ ละเลยเท่ียวสญั จร ขวญั แม่เอย่ อยา่ ไปหลง
อยใู่ นหมู่กินนรสรุ างคน์ าฏ ขวญั แม่อยา่ ไปเที่ยวขนึ้ ยงั ฝ่ัง
อโนดาตรมิ บรรพต ขวญั แม่เอย่ อยา่ ไปเพลนิ เที่ยวเลีย้ วลดให ้
ไกลตา แม่อยา่ ไปเพลินชมในยมนาฝ่ังนที ขวญั แม่เอย่ อยา่
หลกี ไปใหไ้ กลที่พน้ นอกเขต ขวญั แม่อยา่ เท่ียวเตรเ่ นรเทศ
สญั จรไป ขวญั แม่อยา่ หลงเขา้ พงไพรชมสิงหส์ ตั ว ์ เสือสมี ี
สารพดั มฤคา เสยี งชะนีผีป่ ารอ้ งโดง่ ดงั ขวญั แม่เอย่ อยา่ มวั ไป
งงหลงฟังไม่ตอ้ งการ ขอเชญิ ขวญั แม่มาอยสู่ ถานประจาํ ท่ี ถา้
แมน้ จะซอื้ ฤาก็ใหไ้ ดง้ า่ ย ถา้ แมน้ จะขายฤาก็ไดด้ มี ีราคา

~ 69 ~

ขา้ พเจา้ จะขอใสอ่ งั คาสไวใ้ นพระศาสนาเผื่อแผ่ผล จะไดเ้ ป็ น
อาณาประโยชนต์ นไปภายหนา้ แลว้ จะกรวดนํา้ ตามตาํ รา
โบราณมี ขวญั เอย่ อยา่ เลยหนีไปหา่ งไกล ขวญั แม่อยา่ ตกใจ
ใหฉ้ ุนเฉียว เมื่อเวลาเขาตรงลงเคียวเกย่ี วกระหวดั แลว้ มดั
ควบรวบรดั ผูกเป็ นกาํ ขวญั แม่เอย่ อยา่ เลยตกใจซาํ้ ยาม
กระเทือน เม่ือเวลาเอาควายเทียมใสเ่ ลอ่ื นลากเขา้ มา ขวญั
แม่เอย่ เลยลาหา่ งสถาน ขวญั แม่อยา่ ตกใจเม่ือใสใ่ นลานสาด
กระบือย่าํ อตุ สาหเ์ ก็บกวาดมารอ่ นทาํ ใหส้ ะอาด อตุ สา่ หส์ ู ้
พิทกั ษต์ กั ขนึ้ พดั กระพือ แตช่ นั้ ฟางสกั นิดก็มิไดต้ ิดมือเขา้
ปะปน สอู ้ ตุ สา่ หเ์ อานํา้ มนั จนั ทนส์ รรระคนนํา้ อบปรงุ กระแจะ
พรอ้ มหอมฟ้ ุงไปดว้ ยกล่นิ จนั ทน์ ขอเชญิ แม่กลบั จรจรลั มาสู่
ที่ ขวญั แม่เอย่ อยา่ หลงตามลม จงมาชมบายศรีแกว้ สวุ รรณ
แตล่ ว้ นโสภาทงั้ หา้ ชน้ั วไิ ลนัก ชน้ั ท่ีหน่ึงน่าพึงรกั พิศดู ลว้ น
แตก่ ินรินบินเป็ นหมู่แลสลบั แวววาว ขาวเหลอื งเครื่องประดบั
งามสกนธ ์ กนิ นรนางตา่ งตนลว้ นราํ ฟ้ อน ลว้ นแตก่ ายาสง่า
งอนควรพิศวง ชน้ั ที่สองทองเบญจรงคล์ ายกระหนก มีหมู่
ปักษาคณานกเที่ยวโผผิน แผ่ปี กหางกางบินลงชายหาด
มยรุ าหงสเ์ หมราชคะนองรอ้ ง ลงเลน่ นํา้ ในลาํ ทอ้ งอโนดาต
แลแตล่ ว้ นสกณุ าปักษาชาติอยมู่ ากมี ชนั้ ท่ีสามงามดดี เู ขยี ว
สด ประดบั แลว้ ไปดว้ ยแกว้ มรกตดวงจินดา แลวจิ ติ รรปู
พิทยาธรฤทธริ าวี เขา้ แยง่ ผะกานารผี ลอลหม่าน ชนั้ ท่ีสม่ี ี
ธารทะเลลึก แลดคู ลื่นฤาก็ออกครืนครึกเป็ นระลอก นํา้ เป่ี ยม
ฝ่ังถง่ั กระฉอกขนึ้ กลางหาด มีรปู สบุ รรณฉาบคาบนาคราช
แลว้ บินไป ชน้ั ท่ีหา้ เป็ นมาลยั กรองดว้ ยแกว้ สเี หลืองขาว
วาวแววแดงระยบั ท่ีเขยี วก็เขยี วปี กแมงทบั ไม่เปรยี บได ้ ขวญั

~ 70 ~

แม่เอย่ จงมาเนาในสถานท่ีนี้ ทง้ั ท่านเจา้ ของในทอ้ งท่ีก็ใหส้ ขุ
สวสั ดิ ์ มีทรพั ยส์ นิ สิน้ โทมนัสแสนสขุ าภิรมย ์ ทงั้ แกว้ แหวน
เงินทองใหก้ องมาอดุ มจนมากมูล ความเจ็บไขใ้ หส้ าบสญู ทงั้
อนั ตราย มีบตุ รหญงิ ก็ใหส้ ืบสาย มีบุตรชายก็ใหส้ ืบพระ
ศาสนา ใหม้ ีขา้ คนชา้ งมา้ โคกระบือ ชาวนาชาวไรก่ ็ใหน้ ับ
ถอื อยา่ จดื จาง จะนึกส่งิ ไรใหไ้ ดท้ ุกอยา่ งดงั ประสงค ์ หนึ่ง
ทรพั ยก์ ็อยา่ รสู ้ นิ้ ทงั้ สินก็ใหค้ งทุกเวลา ถา้ ท่านจะทํานาก็ให ้
ไดร้ อ้ ยเกวยี นถว้ น ถา้ ทา่ นจะทาํ สวนก็ใหไ้ ดผ้ ลไมม้ ากมี ถา้
ท่านจะทาํ ราชการก็ใหเ้ ล่อื นเป็ นที่ขนุ นาง ใหป้ รากฏยศอยา่ ง
คนฤาชา ใหส้ ืบบุตรนัดดาตง้ั แตว่ นั นี้ ทา่ นจงเป็ นเศรษฐมี หา
เศรษฐี ใหล้ น่ั ฆอ้ งเขา้ สามทีโห่รอ้ งเอาชยั ฯ

~ 71 ~

คาํ ทําขวญั นา

พระยาไชยวิชิต(เผือก) แตง่

เหเ่ อยจะกลา่ วกลอ่ ม พรอ้ มกนั วนั นี้ ฤกษง์ ามยามดี
เป็ นศรีศภุ วนั มีความปราโมช สมโภชทาํ ขวญั ตน้ ขา้ วท่วั
กนั ขอบขณั ฑเสมา พระโพสพเจา้ เอย เคยบาํ รงุ รกั ษา ตน้
ขา้ วในนา งามน่าปลืม้ ใจ ขา้ วไวออกรวง พมุ่ พวงไสว ทรง
ยอดทอดใบ ทกุ ไรท่ ุกนา ขา้ วหางมา้ ผ่าหลาม งามนักงาม
หนา ออกรวงระยา้ น่าชมมากมาย นาทุ่งกรุงเกา่ ตน้ ขา้ ว
เหลอื หลาย แตกกอกระจาย แน่หนาน่ารกั ทงั้ ขา้ วนาดาํ
ลาํ นํ้าป่ าสกั เรียกวา่ นาปัก แตง่ ตวั ตน้ กลม กลดั ยอดผ่า
หลาม งอกงามน่าชม ดสู ะพรง่ั ดงั ผม สาวสาวชาวเมือง ฝน
ฟ้ าเจา้ ขา้ เอย๋ ตกเชยอยเู่ นืองๆ ลน้ เหลือมาบเหมือง นํา้ ขงั
คนั นา นํ้าแควพิษณโุ ลก ไหลโกรกลงมา เหลอื ลน้ พน้ ท่า
มากกวา่ ทกุ ปี นํ้าแควระแหง เรยี่ วแรงเต็มที ไหลหลาก
มากมี แตกแม่ลงมา นํ้าแควศรีราช ดาดาษนักหนา
ท่วมหินทว่ มผา ทว่ มศลิ าเผาปนู นํา้ แควป่ าสกั ชกั เติม
เพิ่มพนู หลม่ เลยเพชรบูรณ์ อดุ หนุนลงมา นาทงุ่ นาดาํ นํา้
ขงั คนั นา เลีย้ งตน้ ขา้ วกลา้ น่ารกั เต็มที แขวงนครเสนา
นํา้ ท่าเต็มดี นํา้ ฝนก็มี ตกเติมทกุ วนั แขวงอทุ ยั รอบกรงุ
เขา้ ท่งุ ท่วั กนั ทุ่งไหนทงุ่ นั้น นํา้ งามเหลอื ใจ ตน้ ขา้ วออกเขยี ว
กลวั จะเกยี่ วไม่ไหว ดนู ่าปลมื้ ใจ ทุกไรท่ ุกนา จะดนู ํา้ ฝน
เหลอื ลน้ นักหนา จะดนู ํา้ ทา่ ขนึ้ มาทุกวนั เจา้ บา้ นผ่านเมือง
แตง่ เคร่ืองทาํ ขวญั บูชาสารพนั พวงเงินพวงทอง ธปู เทียน
ขา้ วตอก ดอกไมร้ อ้ ยกรอง แกว้ แหวนเป็ นกอง ทําขวญั ครนั

~ 72 ~

ครบ บายศรีเงินเรืองรอง บายศรที องเลิศลบ ทาํ ขวญั พระ

โพสพ นอบนบบชู า หวั หมูก็มี บายศรซี า้ ยขวา กลว้ ยออ้ ย
โอชา เครื่องกระยาสงั เวย สม้ สกุ พรา้ วตาล คาวหวานของ
เสวย ทงั้ ขนมนมเนย ยี่ซว่ั ถว่ั งา แป้ งหอมนํา้ มนั จวงจนั ทน์
กฤษณา นํา้ กหุ ลาบอาบทา แป้ งสดสารภี เชญิ ฟั งกลา่ ว

กลอ่ ม เพราะพรอ้ มดนตรี พิณพาทยม์ โหรี กลอง
แขกปี่ ชวา ขวญั ขา้ วเจา้ เอย๋ เชญิ มาแม่มา ทว่ั ทุง่ ไรน่ า
เชญิ มาพรอ้ มกนั มาเชยมาชม สมโภชทําขวญั สงิ่ ของ
สารพนั บรรจงบชู า ใหง้ ามทกุ ตน้ เมล็ดผลใหน้ ักหนา
นํา้ ฝนนํา้ ท่า มีมาพรอ้ มแลว้ แตง่ ตวั แตง่ รวง ราวกบั พวงพมุ่
แกว้ ตน้ ใบใหแ้ พรว้ เพริศพริง้ เพราตา ออกรวงพวงผล

เหลอื ลน้ นักหนา ทุกไรท่ กุ นา อยา่ มีอนั ตราย อารกั ษร์ อบ
กรงุ เจา้ ทงุ่ ทงั้ หลาย พระที่น่ังเจา้ นาย เชญิ ชว่ ยอภิบาล ให ้
ขา้ วตง้ั ตน้ ออกผลตระการ เม็ดรวงเปี่ ยมปาน ขา้ วทิพสาลี
ใหไ้ ดโ้ ดยมาก เต็มภาคภมู ิที่ นาทงุ่ ใหด้ ี นาปักใหง้ าม ใหไ้ ด ้
เกย่ี วรวดเร็ว ใหไ้ ดน้ วดเดอื นสาม ใหไ้ ดเ้ ม็ดมากขาม ซอื้

ขายอยา่ รขู ้ าด คงถนนราคา เกวียนละหา้ หกบาท
ขา้ วสารทอ้ งตลาด คาดถงั ละเฟื้อง ใหถ้ กู เต็มประดา ทงั้ นา

สวนนาเมือง ยงุ ้ บา่ ฝาเฝื อง เรง่ รดั ตระเตรียม ขา้ วหลวงให ้
เหลือฉาง ยงุ ้ ขนุ นางใหเ้ ต็มเปี่ ยม ยงุ ้ไพรต่ ามธรรมเนียม มี
กินท่วั กนั พระสงฆส์ ามเณร เชา้ เพลใหพ้ อฉัน เครื่องกิจ
เครอื่ งกณั ฑ ์ จงั หนั นิจภตั ร ขา้ วเหลือเกลือถกู ลกู ไมแ้ ออดั
เนือ้ ปลาสารพดั ทกุ ส่งิ สารพนั พระพิรณุ เจา้ เอย ปรายเปรย
ฝนสวรรค ์ ชดเชยทุกวนั ตกตามเทศกาล พระคงคาไหลลน่ั
ทุกที่ทุกสถาน แตพ่ อประมาณ อยา่ ใหเ้ หลือลน้ เชญิ ขวญั

~ 73 ~

แม่มา ทง้ั นํา้ ทา่ นํา้ ฝน ทว่ มทุกแหง่ หน จนลน้ นาดอน อยา่
มากอยา่ นอ้ ย คอ่ ยขนึ้ คอ่ ยหยอ่ น ตน้ ขา้ วแกอ่ อ่ น ผ่อนขนึ้
ผ่อนลง พอเหมาะพองาม ตามตอ้ งประสงค ์ นํา้ ขนึ้ แลว้ ทรง
คงอยเู่ นืองนอง อยา่ เพอ่ ลดเลอ่ื น จนเดอื นสบิ สอง ลาํ นํา้ ลาํ
คลอง ทอ้ งทุ่งไรน่ า กวา่ ขา้ วตากดอก ออกรวงระยา้ จึงคอ่ ย
เคลอ่ื นคลา ถอยถดลดลง นํา้ ก็หยอ่ นผ่อนตาม ขา้ วก็งาม
ย่งิ ยง หมายไดโ้ ดยจง คงเหมือนถอ้ ยคาํ ใหข้ า้ วเต็มนา
ขอใหป้ ลาเต็มนํา้ ตน้ ขา้ วที่ทาํ เม็ดผลบรบิ รู ณ์ เห่ เห ้ เห่

เห่เอย๋ อยา่ พรน่ั ขวญั ขา้ วมาแลว้
เหเ่ อย๋ อยา่ ครา้ ม
เห่เอย๋ อยา่ กลวั ขา้ วงามเหลือแลว้
นาในนานอก
ขา้ วเจา้ ขา้ วเหนียว ขา้ วแตง่ ตวั แลว้
ไชโยพอ่ แกว้
เห่ เห ้ เหฯ่ ขา้ วออกรวงแลว้
ไดเ้ กยี่ วอยแู่ ลว้
สนุกแลว้ ปี นี้

~ 74 ~

ทําขวญั ชา้ ง

ศรศี รสี วสั ดี วนั นีเ้ ป็ นวนั ดีเป็ นวนั สงา่ ขา้ จะเรียกเอา
ขวญั ชา้ งแกลว้ กลา้ เลศิ ตวั ดีงาม เจา้ อยา่ เอาใจเป็ นชา้ งอทุ าม
ตวั บม่ ีปลอก ขวญั เจา้ อยา่ เอาใจออกจากเถื่อน อนั ฝูงเพื่อน
เลน่ หมู่เคยกนิ ขวญั เจา้ อยา่ ใบวินหลายเถอ่ื น อนั ฝูงเพ่ือน
เลน่ หมู่เคยกนิ ขวญั เจา้ อยา่ ไปวินหลายเถ่ือน ขวญั เจา้ อยา่
ไปเป็ นเพื่อนหมู่วอกคา่ งกวางทรายคาํ ขวญั เจา้ จงมาสขุ
สบายจมิ เจา้ จงมากนิ กลว้ ยและขา้ ว อนั แตง่ ไวเ้ ต็มขนั เต็มวา
ชา้ งสทนั ตก์ ็ยงั บเ่ ทา่ เขากระทําอนั ใดบถ่ กู บ่แม่น ก็ยงั รลู ้ น
แลน่ กระทาํ อนั ใดบแ่ ม่น ก็ยงั รแู ้ สนสเคียน เหมือนดงั นกเขยี น
รอ้ งนั้นดาย บดั นีเ้ จา้ อยา่ เอาใจเป็ นชา้ งบด่ ีกดั ปลอก เจา้ อยา่
ไปออกองู อางแกวง่ ไกวตวั เจา้ อยา่ ไดไ้ กวหวั กวดั แกวง่ แลน่ ไป
มา เจา้ อยา่ เยยี ะพาลาใจเกลยี ด ใหเ้ จา้ รเู ้ หมียดเชอื กอนั จกั
ขอ้ งหลกั และตอ แมว้ า่ เชอื กเท่าเชอื กไก่ เจา้ ก็อยา่ ไดค้ าบ
เคีย้ วใหย้ อ้ ยตกดิน เจา้ อยา่ วนิ หลายเถ่ือนเดินไป ใหเ้ จา้ คดิ
ใจถงึ ทางบา้ น เจา้ ยา่ ขยี้ า่ นรตู ้ ื่นเตน้ เรรน ถา้ วา่ เห็นคนอยา่ เร
รนรา่ํ รอ้ ง ถา้ วา่ ไดย้ ินเสียงกลองและเสียงฆอ้ ง ทงั้ เสียง
พิณพาทยแ์ ละมโหรีรมย ์ ทง้ั ฟ้ ารวนรอ้ ง และลมฝน อยา่
รหู ้ นตื่นเตน้ ตกใจ ทง้ั บอกไฟและสนิ าดกอ้ ง ทงั้ ฟ้ ารอ้ งและลม
ตี ใหเ้ จา้ ตงั้ ใจใหด้ ีและม่นั เท่ียง อยา่ รคู ้ ว่าํ อยั งไปมา ขา้ ก็
ตกแตง่ ภาชนดาเคร่อื งพรอ้ ม มาตอ้ นรบั รองเอาขวญั เจา้ มา
กิน มีทง้ั เสอื่ ดาํ นิลผืนงามลาํ้ เลิศ ผา้ ผืนประเสรฐิ อนั เกิดจาก

~ 75 ~

เมืองสวรรค ์ ผา้ แดงผืนยาววา ผา้ ขาวหนาพอขนาด มีทง้ั
เงินหา้ บาท พรอ้ มหมากพลเู ทียน ขา้ ก็ตกแตง่ เบียนภาชนะ
โตกตงั้ ไวแ้ ลว้ ขา้ ขออญั เชญิ ขวญั ชา้ งมงคลแกลว้ กลา้ พอ
มากนิ กอ่ นเทอญฯ

โอมสิทฺธิกจิ จฺ ํ สิทฺธิกมมฺ ํ สิทฺธิลาภํ ชยมงฺคลํ
อมสมฺมาธิมา กกุ กฺ มุ ามาฯ

อชชฺ ในวนั นีก้ ็เป็ นวนั ดี มีฤกษก์ ็งามมียามก็ปลอด
วนั นีเ้ ป็ นวนั ยอดพระยาวนั ขา้ จะเรยี กเอาขวญั ชา้ งหมากเตา้
งาแหลม ก็มีในวนั นี้ ขา้ จกั เรยี กเอาขวญั ชา้ งแขมงามงั ก็ให ้
มาในวนั นี้ จกั เรยี กเอาขวญั ชา้ งที่น่ังมงคล ก็ใหม้ าวนั นี้
ขวญั ชา้ งเทียนตวั หลงหนีไปเป็ นเป็ นเพ่ือนชา้ งเอราวณั ก็ให ้
มาวนั นี้ ขวญั ชา้ งสทนั ตเ์ ป็ นเพ่ือนอยใู่ นเถือ่ นกวา้ งพมห
พานต ์ ก็ใหม้ าในวนั นี้ ขวญั เจา้ อยา่ ไปเป็ นเพ่ือนชา้ งสารอยู่
กลางดงไพรป่ ากวา้ ง ก็ใหม้ าวนั นี้ พอ่ หมอสเบียงมอบหมอ
เถา้ อนั ท่านคลอ้ งเจา้ มาหวั ที เขาไปไลเ่ ลยเจา้ มาวนั นี้ แม้
ขวญั เจา้ ไดต้ กใจ ปางเม่ือ หมอพิษณุเอาหนังประกาํ ขนึ้ หอ้ ย
ปางเม่ือเจา้ ยงั นอ้ ยแอว่ เถือ่ นทวยแม่ไปมา บดั นีเ้ จา้ ก็ไดค้ า
จากเถ่อื น ไดม้ าเป็ นเพื่อนเป็ นฝูง ขอขวญั เจา้ มาอยกู่ บั ตน
แมว้ า่ งวั กระทิงทนอยา่ ไดพ้ าลา แรดรา้ ยอยา่ ดพาหนี เสอื หมี
อยา่ ไดพ้ าเอา ขวญั เจา้ ลา แมว้ า่ สตั วร์ า้ ยอนั อยใู่ นป่ า เจา้ ก็
อยา่ ไดจ้ าพ่อ แมว้ า่ เขาสบั เขาฟันดว้ ยพรา้ และขอ ขวญั เจา้

~ 76 ~

ก็อยา่ ออ่ นลืม ขา้ ก็เรียกเอาขวญั เจา้ หนหน่ึง แลว้ ก็ลืมแถมถ
วน ถวนขวญั เจา้ อยา่ ไปตกใจหมองตา่ํ คอ้ ย ปางเมื่อเจา้ ได ้
เป็ นชา้ งนอ้ ยแอว่ ลาเลน่ กลางดงไพร บดั นีไ้ ดม้ าเป็ นชา้ งใน
เมืองมนุษยโ์ ลก บดั นีข้ า้ ก็ยกเอาภาชนะโคก เขา้ รบั รองเอา
ขวญั เจา้ มาเสวยกอ่ นเทอญฯ

อชชฺ ในวนั นีก้ ็เป็ นวนั ดีศรีวนั ขนึ้ เป็ นวนั ถึงพืน้ อกั
นิษฐา บดั นีข้ า้ ก็ตกแตง่ ดาพรา่ํ พรอ้ ม เพ่ือวา่ จกั มาทาํ ขวญั
เจา้ มีทงั้ หม่อมเถา้ พรา่ํ พรอ้ มหมู่นารี ทง้ั ขา้ วของเงินคาํ ดตี งั้
ใบเบียนภาชนะโตก ราชโชคสวาทตั ถสีลคณุ คอ้ ง มีทงั้ เงิน
คาํ เต็มถงุ สพาด มีทงั้ กลว้ ยออ้ ยอาดเต็มพา มีทงั้ เหลา้ ยา
หลายเหลือยิ่ง บดั นีห้ มอฤทธใิ ์ หญผ่ ูน้ ่ังคอก็จกั เสียไพ ก็วา่ มี
ดใี นวนั นี้ หมอเถา้ ผูเ้ พ่ือนคอ้ ง เจา้ น่ังอยทู่ า่ เสียไพ ก็วา่ ดีใน
วนั นี้ หมอไถเ้ ขาอยคู่ อยสอนชา้ ง ก็จิงทกั ชา้ งรา้ ยหมู่จงั ไร มี
ทงั้ ฟางไฟจบั หนา้ ผาก ก็ใหห้ ายเสยี ในวนั นี้ ทง้ั ตวั หางขออยู่
ปากอา้ อมโลบอมฝอย ก็ใหห้ ายเสียในวนั นี้ มีทง้ั ตวั หากา่ น
ปากอมถา่ นลนิ้ กา่ นปลอ้ งหมู่ขยุ ตมุ มีทง้ั ขมุ ผีจบั หนา้ ผาก หู
หวากหวิดหวขี นึ้ บ่งั คอ ก็ใหห้ ายเสยี วนั นี้ มีทงั้ หวั หางขอนอ
ใตท้ อ้ งลนิ้ กา่ น ปลอ้ งหมอเถา้ ก็วา่ จงั ไร มีทง้ั ถวนไฟจบั สขี า้ ง
ม่านกง้ั หมู่สามหาว ชา้ งตาขาวขยี้ า่ น ก็ใหห้ ายเสียในวนั นี้
ชา้ งขาหว้ นชา้ งขาเห็ง ทงั้ ชา้ งหเู ง็งพิวเพลา มนั ชา้ งตาํ เขา้
แกวง่ ไกวตนี ก็ใหห้ ายเสียในวนั นี้ แรกแตน่ ีไ้ ปหนา้ ใหข้ วญั
เจา้ กลา้ ผาบแพแ้ กศ่ ตั รู บดั นีผ้ ูข้ า้ ก็ตกแตง่ เครอื่ งพรอ้ ม มา
ตอ้ นมารบั รองเอาขวญั เจา้ แลว้ จงมาอยกู่ บั เนือ้ กบั ตวั เจา้
ทกุ ค่าํ เชา้ วนั ยาม กอ่ นเทอญฯ

~ 77 ~

ทําขวญั กระบือ

ศรีศรี สวสั ดสี ถาพรเป็ นบวรมงคล วนั นีข้ า้ พเจา้ จะ
แผ่ผลท่วั ขอบเขต ดว้ ยกระบืออนั วเิ ศษของขา้ พเจา้ เกิดมา
ขอเทพยดาจงเสด็จลงมา อีกทงั้ เจา้ ทุ่งและเจา้ ทา่ ท่ีอยปู่ ่ าและ
อยดู่ ง อยหู่ ว้ ยเขาลาํ เนาพงทกุ ท่อธาร วนั นีเ้ ป็ นวนั สขุ
สาํ ราญดว้ ยกระบือปลอด ของขา้ คลอดออกมาดงู ามครนั ทง้ั
ทว่ งท่าสสี นั ก็ชอบกล ตง้ั แตไ่ ดก้ ระบือตวั นีก้ ็มีผลเหลอื
ประมาณ ทงั้ ขา้ วปลาและอาหารก็ทวี ทง้ั เงินทองฤาก็มากมี
ออกไหลมา จะนึกส่งิ ใดก็ไดส้ มความปรารถนาทุกส่ิงอนั วนั นี้
ขา้ พเจา้ ขอทาํ ขวญั กระบือผู ้ ใหล้ าํ้ เลศิ เชดิ ชตู ามโบราณ วา่
ขวญั เจา้ เอย่ จงมาสอู่ ยบู่ า้ นอยา่ ไปไกล ขวญั เจา้ อยา่ หลง
ตามเพ่ือเขา้ ในเถอ่ื นไพรทางดงดอน ขวญั เจา้ อยา่ ไปลงบึงทึง้
บอนเป็ นอาหาร ขวญั เจา้ อยา่ ไปเที่ยวริมธารป่ าละเมาะ เห็น
ทางเปล่ียวอยา่ เลยี้ วเลาะเที่ยวสญั จร มาอยเู่ ถิดแตใ่ นนากนิ
หญา้ ออ่ นใหส้ บาย พ่อเขางอนอยา่ ซอ่ นกายเท่ียวหนีเรน้
อยา่ เท่ียวเดินเพลนิ เลน่ ไกลท่งุ นา ถา้ แมน้ เจา้ เติบโตขนึ้ มามี
เปลย่ี วปละอยา่ เกยี จครา้ น แตพ่ อเดอื นหกฝนตกทว่ มบา้ นลง
มาเย็นใจ พ่อนีก้ ็จะผูกแอกไถเป็ นเครอ่ื งครบ ออกทงุ่ นาอยา่
ปรารภความเหน่ือยเหน็ด ถึงเขาจะตพี อ่ สกั เทา่ ใดก็อยา่ ขาม
เขด็ จงทนเอา ตวั พอ่ นีจ้ ะตง้ั ชอื่ เจา้ วา่ อา้ ยเปลย่ี ว ถา้ แมน้ งาน
มีทําเรียกคาํ เดียวจงว่ิงมา อยา่ ทาํ เป็ นหวั ดือ้ เหมือนกระบือป่ า
เที่ยวยืนเบ่ิง คนวง่ิ ไลไ่ พลกระเจงิ เที่ยวสญั จร จนดาวเคลื่อน

~ 78 ~

เดอื นดบั ไม่กลบั มานอนที่ในคอก เท่ียวซกุ ซอ่ นนอนซอกป่ า
ละเมาะ ทาํ ใหเ้ จา้ ของเท่ียวมองเสาะทกุ ตาํ บล ขวญั พอ่ เอย่
อยา่ ไดค้ ะนองลองเชงิ ชนเป็ นควายเปลย่ี ว หนทางกลางไพร
เขยี วอยา่ ไปใหห้ า่ ง เรง่ ระวงั ตวั กลวั เสือชา้ งจะยายี อนึ่งศตั รู
หมู่ผีเท่ียวสญั จร มนั จะพาเจา้ เขา้ ซกุ ซอ่ นอดหญา้ ฟาง เห็น
ทางไหนใหญก่ วา้ งพอ่ จงกลบั อยา่ เดนิ เฉยใหเ้ ลยลบั จนหลง
บา้ น ขวญั เจา้ จงอยทู่ าํ การงานอยา่ แชเชอื น เทียมเกวยี น
ลากเลือ่ นตะพายแอก ทง้ั ดมุ วงกงแปรกมีครบครนั ตวั พ่อนี้
จะไดก้ ระสนั เจา้ ไวก้ บั หลกั แลว้ รอ้ ยจมูกผูกชกั จงู วนเวียน
พรอ้ มผูค้ นหนุ่มสาวจนเขา้ เตียนไปทงั้ ลาน แลว้ ใหโ้ หส่ ะทา้ น
ขนึ้ สามลาฯ

ศรีศร๊ เจริญศิริสวสั ดมี ีสขุ ทกุ ขอ์ ยา่ พาน นับวนั จง
เจรญิ ดว้ ยการอนั ย่งิ ใหญ่ อดุ มทงั้ ทรพั ยส์ ง่ิ สนิ้ ทง้ั เงินและทอง
จะนึกแกว้ ก็ใหแ้ กว้ กอง จะนึกทองก็ใหท้ องไหลมา ทง้ั
ขา้ วเปลือกก็เต็มนา ปลาก็เต็มทุ่ง ขา้ วสารก็เต็มยงุ ้ เงินเต็ม
ถงุ ทองเต็มไถ ้ ตง้ั แตน่ ีไ้ ม่มีทุกข ์ จะมีแตส่ ขุ สบายทกุ คืนวนั ที
นีข้ า้ จะราํ พนั ถึงกาํ เนิดกระบือ ซงึ่ มีนามตามชอ่ื โบราณมา
อน่ึงเลา่ เป็ นสีดาํ ธรรมดาหนา้ ผากโต มีดา่ งใหญเ่ ป็ นใบโพพอ
งามดี งามเกนิ เจรญิ ศรศี ิริสวสั ดิ ์ ใครเป็ นเจา้ ของตอ้ งพิพฒั น์
บริบูรณ์ ทงั้ สมบตั ิก็มากมูลเนืองนองมา คนนับถอื ฤาชายอ่ ม
ปรากฏ มีทง้ั ลาภและยศอนั ย่งิ ใหญ่ กระบือนีย้ อ่ มดีจริงตอ้ ง
ตาํ รา ยงั อกี ตวั หนึ่งเป็ นคาํ ปรมั ปราท่านกลา่ วไว ้ วา่ สเี หมือน
ทองแดงแสงสดใสขนเป็ นมนั หนา้ กอ้ รอ่ คอควน่ั เป็ นมงคล
อีกทงั้ สกนธก์ ็ดา่ งพรอ้ ย เกิดมาตงั้ แตน่ อ้ ยไปจนใหญ่ ทา่ น

~ 79 ~

เจา้ ของนีม้ ีขา้ ไทบริบูรณ์ ทง้ั สินทรพั ยก์ ็นับมากมูลเป็ นกา่ ย
กอง ชนั้ แตจ่ ะคา้ ขายก็ไดค้ ลอ่ งไม่ยากจน อยา่ งท่ีกระบือดาํ
ปลอดตลอดตนงามนักหนา ทา่ นเรยี กวา่ นิลสาลกิ าปัดตลอด
งามจริงยิง่ ยอดกระบือดี ใครเลีย้ งไวก้ ็ไดม้ ีสขุ สบาย
ปราศจากอนั ตรายและโรคา ขวญั พ่อเอย่ พ่อเขาตู ้ จงอยเู่ ฝ้ า
นาอยา่ ไปไกล พอ่ นีจ้ ะทาํ ขวญั ใหใ้ นวนั นี้ กระแจะจนั ทนเ์ จิม
เฉลมิ ศรีดา้ ยผูกคอ บรรดาพรรคพวกชาวนาก็ถว้ นหนา้ พอ
ไดฤ้ กษใ์ หโ้ หข่ นึ้ สามลา ใหเ้ ป็ นสวสั ดีมงคลฯ

~ 80 ~

~ 81 ~

ทําขวญั 1

สมเดจ็ พระเจา้ บรมวงศเ์ ธอ กรมพระยาดาํ รงราชานุภาพ

ขวญั ประจาํ พิทกั ษร์ กั ษาตวั
ประเพณีการทําขวญั เห็นจะมีมาเกา่ แกแ่ ตด่ ึกดาํ

บรรพ ์ เกดิ แตค่ วามเชอ่ื วา่ บรรดาคนแตเ่ กิดมา มีธรรมชาติ
อนั หนึ่งเรยี กวา่ “ขวญั ” ประจาํ สาํ หรบั พิทกั ษร์ กั ษาตวั ทุกๆ
คน ถา้ ขวญั ของใครอยกู่ บั ตวั ผูน้ ั้นก็มีความสขุ สาํ ราญอยู่
เป็ นปรกติ ถา้ ขวญั ของใครหลบลีห้ นีทิง้ ไปเสียจากตวั ผูน้ ้ันก็
มกั มีอนั เป็ น เชน่ เกดิ ไขเ้ จ็บ เป็ นตน้
1 ประชมุ เชญิ ขวญั ฉบบั พิมพค์ รง้ั แรก ปี มะเมีย พ.ศ. 2461
โรงพิมพไ์ ทย ถนนรองเมือง

~ 82 ~

ขวญั เป็ นพีเ่ ลีย้ งรุ่นราวคราวเดียวกนั
ขวญั ทํานองเป็ นพี่เลยี้ งท่ีรนุ่ ราวคราวเดยี วกนั กบั ตวั

คนเจา้ ของขวญั เวลาตวั คนยงั เป็ นทารก ขวญั ก็มกั ขี้
ตืน่ เตน้ ตกใจเหมือนทารก มีเหตอุ ะไรน่ากลวั สกั หน่อย ก็
อาจจะทิง้ เจา้ ของหลบหนีกระเจดิ กระเจิงไปอยตู่ ามป่ าตามดง
จนหายตกใจจงึ จะกลบั มาสรู่ า่ งอยา่ งเดิม เม่ือตวั คนเติบใหญ่
ขนึ้ ขวญั ก็คอ่ ยรจู ้ กั หนักแน่นมีสติอารมณย์ งิ่ ขนึ้ ตามตวั คน
โดยลาํ ดบั จนเป็ นผูห้ ลกั ผูใ้ หญพ่ ่อเหยา้ เจา้ เรือน ขวญั ก็
เป็ นผูใ้ หญไ่ ปดว้ ยกนั

คติของการทําขวญั
คตขิ องการทําขวญั น้ัน พิเคราะหด์ ตู ามบทบาทคาํ

เชญิ ขวญั ของโบราณ ดเู หมือนเม่ือเหตกุ ารณส์ าํ คญั อนั ใด
เกดิ ขนึ้ แกต่ วั บุคคลผูใ้ ด อนั อาจจะใหเ้ ป็ นคณุ ฤๅเป็ นโทษแก่
ตวั ผูน้ ั้นแลว้ ผูห้ ลกั ผูใ้ หญใ่ นหมู่ญาตมิ ิตร ก็บอกกลา่ วให ้
ขวญั ของผูน้ ั้นรเู ้ หตุ แลว้ ปลอบโยนวิงวอนใหข้ วญั ชว่ ย
อภบิ าลบํารงุ ผูน้ ้ันใหไ้ ดบ้ รรลถุ งึ คณุ แลประโยชนต์ ามมุ่งหมาย
ลกั ษณะการทาํ ขวญั นั้น ผูห้ ลกั ผูใ้ หญจ่ ดั หาอาหารอนั
ประณีต ตกแตง่ ใสใ่ นภาชนะท่ีงดงาม เรยี กวา่ บายศรี เป็ น
ทํานองของเสน้ ขวญั ยกมาตง้ั ตรงหนา้ ผูท้ ี่เป็ นเจา้ ของขวญั
แลว้ พวกญาตมิ ิตรท่ีมาประชมุ กนั จึงสมมติใหผ้ ูท้ ่ีสงู อายคุ น
1 เป็ นผูเ้ ชญิ ขวญั ตกั เตอื นวงิ วอน ดว้ ยถอ้ ยคาํ อนั ออ่ นหวาน
ขอใหข้ วญั มาอยปู่ ระจาํ ทาํ นุบาํ รงุ ผูน้ ้ัน ครนั้ เสร็จแลว้ ก็เอา
เครอ่ื งกระยาหารซง่ึ ตกแตง่ มาในบายศรีมอบใหผ้ ูเ้ จา้ ของขวญั
นั้นบรโิ ภค เคา้ ของการทาํ ขวญั ดมู ีเทา่ นีเ้ อง

~ 83 ~

พิธีทาํ ขวญั
แตก่ ารพิธที าํ ขวญั ท่ีทํากนั ในท่ีตา่ งๆ เตมิ โน่นบา้ งน่ี

บา้ งตามความนิยมในประเทศนั้นๆ ทางเมืองลาวทง้ั มณฑล
ภาคพายพั แลมณฑลอดุ ร รอ้ ยเอ็ด อบุ ล ยงั คงทาํ ใกลก้ บั
อยา่ งที่วา่ มาแลว้ มีเพ่ิมเตมิ ขนึ้ แตจ่ ดุ เทียนบูชาพระรตั นตรยั
กอ่ นที่จะเชญิ ขวญั แลเมื่อเชญิ ขวญั แลว้ ผูห้ ลกั ผูใ้ หญ่
ชว่ ยกนั เอาดา้ ยผูกขอ้ มือใหผ้ ูเ้ จา้ ของขวญั เป็ นสวสั ดิมงคล
ดว้ ยอีกอยา่ ง 1

ตกั ขวญั
วธิ ที าํ ขวญั ในหวั เมืองขา้ งใตล้ งมา จนในกรงุ เทพฯ นี้

ยงั ถอื เคล็ดเนื่องในเหตตุ อ่ ออกไป เป็ นตน้ วา่ ถา้ ทารกไปหกลม้
ลงที่ตีนท่า กลบั มาถงึ เรือนเกดิ อาการตวั รอ้ นรมุ เป็ นไข ้ ผู ้
หลกั ผูใ้ หญก่ ็มกั ไปตกั ขวญั คือเอาขนั ขา้ วมีผา้ คลมุ ถอื ไปกบั
ทารพี จนถงึ ตรงท่ีหกลม้ รอ้ งเรยี กขวญั ซงึ่ เขา้ ใจวา่ ไดท้ ิง้
รา่ งไปเสยี แตใ่ นขณะตกใจเมื่อเด็กหกลม้ นั้น แลว้ เอาทารพี
ตกั ขวญั ใสล่ งในขนั พากลบั มาเรอื น แลว้ จงึ มาทาํ ขวญั เด็กท่ี
หกลม้ สว่ นการพิธที ําขวญั น้ัน ทํากนั เป็ น 2 อยา่ ง คอื ทาํ
ในครวั เรอื นอยา่ งเงียบๆ อยา่ ง 1 ทาํ ตอ่ หนา้ ธารกาํ นัล มี
การประชมุ สมาคมอยา่ ง 1 ถา้ ทาํ ในครวั เรือนอยา่ งเงียบก็
เพียงเอาเคร่ืองกระยาหารจดั ใสช่ าม ตกแตง่ เรียกวา่ บายศรี
ปากชามมาตงั้ สมมติใหผ้ ูส้ งู อายเุ ชญิ ขวญั แลว้ ผูกขอ้ มือให ้
เจา้ ของขวญั

~ 84 ~

พิธีทําขวญั ทีเ่ มืองลาว
ทาํ นองเดยี วกบั ที่ทํากนั เมืองลาว ถา้ ทําขวญั เป็ นงาน

ประชมุ ชนก็จดั การเป็ นการใหญค่ รึกครืน้ ทาํ เป็ นบายศรี
ใบตองมีเครื่องประดบั ประดา (เอาเครื่องกระยาหารใสโ่ ตะ๊ ถาด
ภาชนะเสยี ตา่ งหาก) มีแวน่ เวียนเทียนตามวธิ พี ราหมณแ์ ลมี
ฆอ้ งสาํ หรบั ลน่ั เอาชยั เม่ือผูเ้ จา้ ของขวญั มาน่ังในมณฑลพิธี
ตรงบายศรี ผูเ้ ชญิ ขวญั จดุ เทียนบูชาพระรตั นตรยั แลวา่
เชญิ ขวญั ลาหนึ่งแลว้ ใหล้ น่ั ฆอ้ งโหเ่ อาชยั ครงั้ 1 จน
ครบทงั้ 3 ลา แลว้ ใหพ้ ราหมณเ์ วียนเทียนตามวธิ ขี อง
พราหมณต์ อ่ ไป แลมีปี่ พาทยป์ ระโคมในเวลาเวยี นเทียน
กึกกอ้ งจนเสร็จเวียนเทียนก็เป็ นเสร็จพิธที ําขวญั

ทําขวญั งานหลวง
แตก่ ารทําขวญั ท่ีเป็ นงานหลวง ถา้ เป็ นการสมโภช

เจา้ นาย ทาํ พิธพี ราหมณอ์ ยา่ งเดยี วไม่มีวา่ เชญิ ขวญั ตอ่
มิใชส่ มโภชเจา้ คอื ดงั เชน่ ทําขวญั โกนจกุ ฤๅบวชนาค
มหาดเล็ก จงึ มีวา่ เชญิ ขวญั อยา่ งทํากนั เป็ นประเพณีเชลย
ศกั ดิ ์

คาํ เชิญขวญั
คาํ เชญิ ขวญั น้ัน แตเ่ ดิมก็คงเป็ นถอ้ ยคาํ แลว้ แตผ่ ูท้ ี่วา่

จะนึกเห็นวา่ เป็ นการสมควร บางคนก็วา่ เป็ นอยา่ งสามญั
บางคนที่มีปฏิภาณก็อาจวา่ ใหไ้ พเราะถกู ใจผูฟ้ ัง จงึ เกิดความ
นิยมแลเลอื กหาผูท้ ี่จะวา่ เชญิ ขวญั ใหไ้ พเราะ แลจึงมีกวีคิด

~ 85 ~

แตง่ คาํ เชญิ ขวญั ขนึ้ สาํ หรบั ทอ่ งจาํ ไปวา่ ดว้ ยเหตนุ ีค้ าํ กลอน
เชญิ ขวญั จึงมีขนึ้ แตม่ ีมาชา้ นานนับดว้ ยรอ้ ยปี มีทงั้ ในเมือง
ลาวขา้ งเหนือ แลในเมืองไทยขา้ งใต ้

เชญิ ขวญั มนุษย ์ ปศสุ ตั ว ์ และสิง่ ของ
มีหลายอยา่ งทง้ั คาํ สาํ หรบั เชญิ ขวญั มนุษยข์ วญั ปศุ

สตั ว ์ แลขวญั สิง่ ของบางอยา่ งมีเขา้ กลา้ เป็ นตน้ ทาํ ใหเ้ ห็นวา่
คนแตก่ อ่ นเชอื่ วา่ ในบรรดาสิ่งซงึ่ มีวิญญาณยอ่ มมีขวญั มิใช่
แตม่ นุษยเ์ ท่าน้ัน สว่ นส่ิงของ เชน่ เสาเรอื นแลขา้ วกลา้ ถึงไม่
มีวิญญาณก็มีเทพารกั ษเ์ จา้ ป่ าเจา้ ทุ่งบาํ รงุ รกั ษา การทํา
ขวญั สิง่ ของก็คือบวงบนขอพรเทพารกั ษน์ ้ันเอง

ความมงุ่ หมายในการทาํ ขวญั
แตเ่ มื่อวา่ ท่ีแท ้ ทําขวญั มนุษยก์ บั ทาํ สตั วแ์ ลส่ิงของผิด

กนั ในขอ้ สาํ คญั เพราะทําขวญั มนุษยม์ ุ่งหมายใหส้ วสั ดมิ งคล
แกผ่ ูอ้ ่นื กลา่ วคอื ใหแ้ กผ่ ูท้ ่ีเป็ นเจา้ ของขวญั แตท่ ําขวญั สตั ว ์
แลสง่ิ ของเป็ นการมุ่งสวสั ดิมงคลหมาย ใหแ้ กต่ นผูเ้ ป็ นเจา้ ของ
สตั วแ์ ลสิง่ ของน้ัน ดว้ ยเหตนุ ีจ้ ึงเห็นวา่ ประเพณีเดมิ จะมีแตท่ าํ
ขวญั มนุษย ์ สว่ นทําขวญั สตั วแ์ ลส่งิ ของจะเป็ นของเกดิ ขนึ้
โดยอนโุ ลมตอ่ ในชนั้ หลงั ท่ีกลา่ วมาทง้ั ปวงนีเ้ ป็ นความ
สนั นิษฐานตามอตั โนมตั ิของขา้ พเจา้ จะผิดถกู อยา่ งไร
แลว้ แตท่ า่ นทงั้ หลายจะวนิ ิจฉัย

~ 86 ~

เหตเุ กดิ จากนายอยู่ เสภาชาวอา่ งทองลงมากรุงเทพฯ
หนังสอื คาํ เชญิ ขวญั ของเกา่ มีอยใู่ นหอพระสมุดวชิ

รญาณ หลายอยา่ งหลายสาํ นวนเป็ นอกั ษรไทยก็มี อกั ษร
ลาวก็มี ที่พิมพแ์ ลว้ ก็มี ที่ยงั ไม่ไดพ้ ิมพก์ ็มาก ยงั ไม่ไดป้ รารภ
วา่ จะรวมพิมพม์ าแตก่ อ่ น ครน้ั เม่ือในเดอื นพฤษภาคม ท่ีลว่ ง
มาแลว้ นายอยู่ เสภาชาวอา่ งทองลงมากรุงเทพฯ แวะ
มาหาขา้ พเจา้ ถามไดค้ วามวา่ เขาหาใหล้ งมาวา่ ทําขวญั
นาค ดูกป็ ระหลาดใจที่ตอ้ งขึน้ ไปหาคนวา่ เชิญขวญั ถงึ
อา่ งทอง เห็นจะเป็ นดว้ ยเด๋ียวนีไ้ ม่ใครจ่ ะมีใครหดั วา่ เหมือน
แตก่ อ่ น ไดล้ องใหน้ ายอยวู่ า่ ใหฟ้ ัง วา่ เป็ นสํานวนของ
ท่านวดั ถนน (วดั นั้นอยู่รมิ ลาํ นํา้ สกี กุ ตอ่ พรมแดนกรงุ เกา่
กบั อา่ งทอง) ที่แตง่ เทศนก์ ณั ฑท์ านกณั ฑ ์ สงั เกตดถู อ้ ยความ
ก็แตง่ ดี แตน่ ายอยหู่ ลงลมื วา่ วปิ ลาสเสยี หลายแหง่ นัก

ใหห้ ลวงธรรมาภิมณฑค์ ดั รวมบททําขวญั

จึงนึกปรารภขนึ้ วา่ คาํ เชญิ ขวญั ของเกา่ ที่แตง่ เพราะๆ
จะสญู ไปเสยี ดว้ ยเหตนุ ีข้ า้ พเจา้ จงึ วาน
หลวงธรรมาภิ
มณฑ ์ ถึก จิตรกถกึ ซงึ่ เป็ นผูเ้ คยแตง่ คาํ เชญิ ขวญั
ทูลเกลา้ ฯ ถวายเม่ือในรชั กาลท่ี 5 ครงั้ 1 ใหช้ ว่ ยรวบรวม
คาํ เชญิ ขวญั บรรดามีที่ในหอพระสมุดมาเลอื กคดั แตท่ ี่สาํ นวน
ดีในอยา่ งหน่ึงๆ รวมกนั ไวส้ าํ หรบั จะพิมพเ์ ป็ นเรือ่ งประชมุ เชญิ
ขวญั ในเวลานีโ้ อกาส พอ นายแหเจา้ ของโรงพิมพไ์ ทย
ทราบ รบั จะพิมพ ์ จึงไดอ้ นุญาตใหน้ ายแหพิมพฉ์ บบั นีเ้ ป็ น
ครง้ั แรก

~ 87 ~

คาํ เชิญขวญั เป็ นกลอนอยา่ งเดียวกบั เทศนม์ หาชาติ
ลกั ษณะกลอนท่ีแตง่ คาํ เชญิ ขวญั เป็ นกลอนอยา่ ง

เดยี วกบั เทศนม์ หาชาติ ทาํ นองท่ีวา่ ก็ใชท้ าํ นองมหาชาติทง้ั
ทาํ นองเดินแลทํานองขนึ้ ตอนเชญิ ขวญั วา่ เป็ นทํานองกณั ฑ ์
กมุ าร ตอนบายศรีวา่ เป็ นทาํ นองบายศรี ในกณั ฑม์ หาราช
ความท่ีเพราะเจาะก็เป็ นอยา่ งเดยี วกนั เพราะกวที ี่แตง่ ก็
จาํ พวกเดียวกนั มีท่านวดั ถนน แลกรมสมเด็จพระปรมานุชติ
ชโิ นรสเป็ นตน้

ทําขวญั นา พระยาไชยวิชติ (เผือก)กแ็ ตง่ ดนี กั หนา

แตง่ ดที ง้ั ถอ้ ยคาํ แลความท่ีกลา่ วเป็ นโอวาท บางแหง่ ถึง
อาจจะจบั ใจผูฟ้ ังได ้ มีท่ีแตง่ เป็ นกาพย ์ 28 อยบู่ า้ ง เชน่ ทาํ
ขวญั นาของพระยาไชยวิชติ เผือก แตง่ กแ็ ตง่ ดี
นกั หนา เสียดายท่ีไม่ทราบชอื่ กวีผูแ้ ตง่ เสียหลายสาํ นวน

คาํ เชิญขวญั ชา้ ง เป็ นสํานวนกวีในเชยี งใหม่
คาํ เชญิ ขวญั ชา้ งท่ีพิมพใ์ นเลม่ นี้ เป็ นสาํ นวนกวีใน

เชยี งใหม่ คดั มาจากฉบบั อกั ษรลาว เพราะไม่มีฉบบั อ่นื
นอกจากนี้ แตท่ ่ีเรยี กวา่ ทําขวญั บ่าวสาวน้ัน ที่จริงเป็ นคาํ
สาํ หรบั วา่ เมื่อขนั หมากมาถงึ ลาหนึ่งวา่ สาํ หรบั การอยา่ งหน่ึง
ดงั แจง้ไวท้ ี่ตวั บทน้ัน

~ 88 ~

คาํ เชญิ ขวญั ยงั มีอกี จาํ พวก 1 ซงึ่ สาํ หรบั พิธพี ิเศษ
เชน่ คาํ เจา้ นายมณฑลภาคพายพั เชญิ พระขวญั เมื่อสมโภช
พระบาทสมเด็จพระเจา้ อยหู่ วั ในรชั กาลท่ี 5 เสด็จกลบั จาก
ยโุ รปครงั้ แรก แลคาํ เชญิ พระขวญั เมื่อพระบาทสมเด็จพระ
เจา้ อยหู่ วั ในรชั กาลปัจจบุ นั นี้ (รชั กาลที่ ๖) เสด็จมณฑล
ภาคพายพั น้ันเป็ นตน้

ถา้ กะไรจะรวมพิมพต์ อ่ ไปตา่ งหาก ในเลม่ นีพ้ ิมพ ์
เฉพาะแตค่ าํ เชญิ ขวญั ท่ีมีท่ีใชป้ ระจาํ การไปเลม่ 1 กอ่ น
ขา้ พเจา้ เชอื่ วา่ หนังสอื ประชมุ เชญิ ขวญั ซง่ึ หอพระสมุดใหร้ วม
พิมพเ์ ลม่ นี้ ทา่ นทงั้ หลายท่ีไดไ้ ปอา่ นคงจะชอบใจกนั โดยมาก.

สมเดจ็ พระเจา้ บรมวงศเ์ ธอ กรมพระยาดํารงราชานุภาพ

หอพระสมุดวชริ ญาณ
วนั ท่ี 21 มิถนุ ายน พ.ศ.2461
~ 89 ~

~ 90 ~

มีละครทาํ ขวญั พระราชวงั ทุกประตู

ในปี ขาลน้ันเจา้ จอมเป้ า บตุ รพระยาบรริ กั ษภธู ร
โกรธวา่ อีกมิ จทู าสหนี จบั ตวั ไดผ้ ูกมืออีกมิ จทู าสเฆ่ียนจน
ขาดใจตายในพระราชวงั ขา้ งใน รบั สง่ั ใหเ้ จา้ จอมเป้ า มีละคร
ทําขวญั พระราชวงั ทุกประตู2

2 พระราชพงศาวดาร กรุงรตั นโกสินทร ์ รชั ชกาลที่ ๔ พ.ศ. ๒๓๙๔ –

๒๔๑๑ ฉบบั เจา้ พระยาทิพากรวงศ ์ พิมพเ์ ป็ นทีร่ ะลึก ในงานพระราชทานเพลิงศพ

คณุ หญิงธรรมสารเนติ (อบ บนุ นาค) ; วนั ที่ ๑๗ กุมภาพนั ธ ์ พ.ศ. ๒๔๗๗ ณวดั

ประยรู วงศาวาส; พิมพท์ ีโ่ รงพิมพพ์ ระจนั ทร ์ ทา่ พระจนั ทร ์ พระนคร

~ 91 ~

การทาํ ขวญั พระองคเ์ จา้

ไดร้ บั หนังสือบอกขา่ วหญงิ เล็กออกลกู ไม่มีอนั ตรายน้ัน
มีความยินดี ขออาํ นวยพรใหเ้ จา้ ทง้ั สองคนและเด็กท่ีเกดิ ใหม่
ดว้ ย เด็กคนนีจ้ ะใหเ้ ป็ นพระองคเ์ จา้ การทาํ ขวญั ไมร่ ูว้ า่
พระองคเ์ จา้ ชะนิดนี้เขาทาํ กนั อยา่ งใด เพราะพ่อไม่เคยมี
ลกู เป็ นพระองคเ์ จา้ แตด่ เู หมือนจะไม่เหมือนกนั โดยมาก
ตามอทั ธยาไศรยใครฤาครบู าอาจารยเ์ ขาจะแนะนํา เมื่อศรี
วิไลยออกนั้นไดถ้ ามกรมสมเด็จพระบาํ ราบ ทา่ นก็ไม่สง่ั ใหท้ าํ

อยา่ งไรเป็ นอนั ตามใจ ก็ใชพ้ านถมเป็ นบายศรวี านพราหมณ์
เขาทํา เมื่อทาํ ขวญั เดอื นก็ทําคลา้ ยเจา้ นาย แตไ่ ม่มี
พราหมณเ์ หก่ ลอ่ ม มี พราหมณค์ นเดียวทง้ั ทําขวญั และ
ยกขนึ้ วางเปลเท่านนั้ เห็นวา่ การที่จะทาํ ใหเ้ ป็ นการเลีย้ งดู

พวกพอ้ งกนั เป็ นอยา่ งใหม่ ๆ จะดกี วา่ ไปคน้ หาแบบอยา่ ง
เจา้ นายใหเ้ ป็ นเกียรติยศอยา่ งคฤา ซง่ึ จะตน่ื เตน้ กนั ก็
เล็กนอ้ ย3

3 สําเนาพระราชหตั ถเลขา พระบาทสมเด็จพระจลุ จอมเกลา้ เจา้ อยหู่ วั (ฉะบบั ที่ ๕)
จดหมายเหตุพระราชกิจรายวนั พระราชนิพนธใ์ นพระบาทสมเด็จพระจลุ จอมเกลา้
เจา้ อยู่หวั ภาค ๑๒

~ 92 ~

เล่าถึงทําขวญั

สมเดจ็ เจา้ ฟ้ ากรมพระยานริศรานุวดั ตวิ งศ ์

ในการท่ีท่านเลา่ ถงึ ทําขวญั วา่ เขาเอาเสอื้ ผา้ ของ
เด็กผูร้ บั ทาํ ขวญั ใสใ่ นพานบายศรดี ว้ ยน้ัน ทําใหน้ ึกถึงการ
เวยี นเทียนสมโภชในราชการ ทาํ อยเู่ ปนสองอยา่ ง อยา่ งเต็ม
ยศเวียนเทียนหา้ รอบ อยา่ งคร่งึ ยศเวยี นสามรอบ อยา่ งครึ่ง
ยศนั้นบายศรีเปิ ด อยา่ งเต็มยศน้ันบายศรปี ิ ด ใชใ้ บตองทงั้ ใบ
สามใบ ห่อบายศรเี ปนชน้ั ใน แลว้ เอาผา้ ทอง ๆ ห่อทบั
ชน้ั นอก

เม่ือเวียนเทียนไปไดส้ ามรอบ พราหมณเ์ ขาก็แกค้ ลมุ
บายศรี เอาผา้ ห่อใบตองเปนมว้ นยาว ๆ ไปวางบนตกั ผูซ้ ง่ึ
ไดร้ บั ทําขวญั

ฉันคิดไม่ออกวา่ ทําเชน่ น้ันประสงคอ์ ะไร ใบตองและ
ผา้ ที่คลมุ บายศรนี ั้นก็คอื ฝาชี แลว้ เปิ ดฝาชเี อาไปวางบนตกั ผู ้
ไดร้ บั ทําขวญั จะหมายความวา่ กะไร

คิดไปถงึ ไดร้ บั ทาํ ขวญั เมื่อเด็กๆ ผูใ้ หญเ่ ขามาใหพ้ ร
แลว้ เขาก็ใหก้ ินอาหารอนั แตง่ ไวใ้ นบายศรี และแบ่งอาหารใส่
ใบตองวางส่ีทิศ หรอื สามเหลีย่ มเซน่ ผีดว้ ย

~ 93 ~

แลว้ เขาเอาใบตองบายศรหี อ่ ผา้ ไปซกุ ไวใ้ ตห้ มอนท่ีเคย
นอนอกี ดว้ ย จงึ่ เห็นวา่ เปนวิธอี ยา่ งเดียวกนั ที่เอาใบตองคลมุ
บายศรกี ็เพราะบายศรไี ม่เป็ นใบตองเสยี แลว้ ตอ้ งการใบตอง
ห่อจงึ เอาใบตองมาคลมุ บายศรเี ปนชน้ั ใน แตผ่ า้ นั้นเอาเขา้
กบั ผา้ ของผูไ้ ดร้ บั ทาํ ขวญั ยงั ไม่ถนัด อาจท่ีแตก่ อ่ นนีผ้ า้ นั้นเป
นของคนที่ไดร้ บั ทาํ ขวญั ก็ได ้

การใหก้ นิ ของในบายศรีน้ัน การสมโภชในราชการ
พราหมณเ์ ขาก็ทําอยู่ แตย่ น่ ยอ่ ลงเปนตกั ลมขา้ งบายศรี ใส่
ในลกู มะพรา้ วแลว้ เอานํา้ มะพรา้ วป้ อนแกผ่ ูซ้ งึ่ ไดร้ บั ทําขวญั
สามชอ้ น

การตกั ลมขา้ งบายศรีเปนสมมตวา่ ตกั ของกินใน
บายศรใี สร่ วมลงในลกู มะพรา้ ว พราหมณเ์ ด๋ียวนีต้ กั แตล่ ม
เคยเห็นพราหมณแ์ ตก่ อ่ นเขาตกั เอาขนมลางอยา่ ง มี
ทองหยิบเปนตน้ ใสล่ งไปในลกู มะพรา้ วพรอ้ มทง้ั ลมดว้ ย
แสดงใหเ้ ห็นวา่ ที่คดิ คาดน้ันไม่ผิด4

4 สมเด็จเจา้ ฟ้ ากรมพระยานรศิ รานุวดั ติวงศทรงบนั ทึกเรือ่ งความรตู ้ า่ ง ๆ
ประทาน พระยาอนุมานราชธน

~ 94 ~

พิธีบายศรีเป็ นพิธีดงั้ เดิมของชนชาติไทย

สมเดจ็ พระเจา้ บรมวงศเ์ ธอ กรมพระยาดํารงราชานุภาพ

ตงั้ แตเ่ มืองชนบทไป ฉันพกั ที่เมืองไหนพวกชาวเมืองก็
มาทาํ พิธบี ายศรีทาํ ขวญั ทุกเมือง คอื เอาของกนิ ตงั้ เรียงใน
พานซอ้ นกนั สองชนั้ สามชน้ั ประดบั ประดาดว้ ยดอกไมส้ ด
อยา่ งประณีตบรรจง ขนาดของบายศรใี หญห่ รอื เล็กตาม
ฐานะของเมือง

พวกชาวเมืองเขา้ ขบวนกนั แห่บายศรมี าทําขวญั เมือง
ใหญก่ ็มีขบวนแหแ่ ละเครอื่ งประโคมมากอ่ น ถา้ เป็ นเมืองนอ้ ย
คนเชญิ บายศรกี ็นําหนา้ มีผูเ้ ฒา่ สองสามคนนําราษฎรชาย
หญงิ เดินตามบายศรีมาตงั้ รอ้ ย ฉันน่ังรบั ท่ีมุขหนา้ พลบั พลา
เขาเอาบายศรมี าตงั้ ที่ตรงหนา้ คนท่ีมาทําขวญั น่ังหลงั บายศรี
ตอ่ ออกไป ถา้ ท่ีบนพลบั พลาไม่พอก็น่ังหลามลงไปถงึ ในสนาม
หนา้ พลบั พลา

เรมิ่ พิธดี ว้ ยผูเ้ ฒ่าที่เป็ นหวั หนา้ จดุ ธปู เทียนเคร่อื ง
สกั การะ แลว้ วา่ คาํ เชญิ ขวญั เป็ นทาํ นอง บางคนเสยี งดี
ทาํ นองก็ไพเราะน่าฟัง ความขนึ้ ตน้ ขอคณุ พระรตั นตรยั และ
ขอพรเทวดา แลว้ ประสทิ ธพิ รใหแ้ กฉ่ ันเป็ นอเนกปริยาย เม่ือ
จบแลว้ ผูเ้ ฒา่ เอาดา้ ยคาดขอ้ มือฉัน ที่บางแห่งเวลาคาดดา้ ย
นั้นคนท่ีมาดว้ ยแตะตอ้ งตวั กนั ตอ่ ๆ ไปจนหมด เป็ นนัยวา่

~ 95 ~

ชว่ ยกนั คาดดา้ ยทุกๆ คน ที่บางแหง่ เม่ือทําขวญั แลว้ ยงั มี
การฟ้ อนราํ เป็ นเครอ่ื งมหรสพใหด้ ดู ว้ ย

อนั ประเพณีบายศรีทําขวญั นี้ ดเู ป็ นประเพณีโบราณ

ของชนชาติไทย มีดว้ ยกนั ทุกจาํ พวก ชาวลานนากท็ าํ
เหมือนกบั ชาวลานชา้ ง ไทยในราชธานีกย็ งั มีพิธีทาํ

ขวญั เป็ นแตไ่ มแ่ หบ่ ายศรี ดงั เชน่ ทําขวญั เด็กก็ทํา
บายศรมี ีของกนิ ใสช่ ามตกแตง่ ดว้ ยดอกไมส้ ด เรียกวา่

“บายศรีปากชาม” มีผูเ้ ฒ่าวา่ คาํ เชญิ ขวญั แลว้ ผูกดา้ ย
คาดขอ้ มือใหเ้ ด็ก เมื่อเด็กจะโกนจกุ หรือจะบวช ก็ทาํ ขวญั
ดว้ ยมีบายศรีตองทําหลายชนั้ คลา้ ยฉัตร และมีคนวา่ คาํ เชญิ
ขวญั เป็ นแตเ่ อาพิธเี วยี นเทียนของพราหมณเ์ พิ่มเขา้ พิธี

หลวงสมโภชเจา้ นาย ก็เอาพานแกว้ ทอง เงิน ซอ้ นกนั เป็ น
บายศรมี ีเคร่อื งกระยา เป็ นแตเ่ ปล่ยี นไปใหพ้ ราหมณเ์ วยี น

เทียนผูกดา้ ยคาดขอ้ พระหตั ถ ์ แตห่ ามีสวดเชิญขวญั ไม่
ถงึ กระน้ันก็เห็นเป็ นเคา้ ไดว้ า่ พิธีบายศรีเป็ นพิธีดง้ั เดิม
ของชนชาติไทย และไทยยงั ทําอยทู่ กุ จาํ พวกจนบดั นี5้

5 นิทานที่ ๑๖ เรื่องลานชา้ ง นิทานโบราณคดี

~ 96 ~

ทําขวญั ขออย่าเป่ าแตรสงั ข ์

“.. ผูใ้ ดจะเลน่ ก็เลน่ เถิด ขอยกเสียแตร่ ดั เกลา้ ยอด
อยา่ งหน่ึง เครอ่ื งแตง่ ตวั ลงยาอยา่ งหนึ่ง พานทองหีบทองเป็ น
เคร่ืองยศอยา่ งหน่ึง เมือ่ บททําขวญั ยกแตแ่ ตรสงั ขอ์ ยา่ ง
หนึ่ง แลว้ อยา่ ใหฉ้ ุดบุตรชายบตุ รหญิงที่เขาไม่สมคั เอามา
เป็ นละคอนใหเ้ ขาไดค้ วามเดอื ดรอ้ นอยา่ งหน่ึง ขอหา้ มไวแ้ ต่
การเหลา่ นี้ ใหท้ า่ นทง้ั ปวงเลน่ ไปเหมือนอยา่ งแตก่ อ่ นเถิด6

บายศรีใหญ่คูก่ บั บายศรีปากชาม

บายศรีท่ีเปนชน้ั เขาเรียกรวมวา่ บายศรใี หญ่ เป
นของคกู่ บั บายศรปี ากชาม บายศรใี หญต่ ามที่ทําใชก้ นั อยู่
เปนพืน้ ก็ ๕ ชนั้ ถา้ มี ๓ ชนั้ ๗ ชน้ั ก็อาจทําเปนพิเศษ
แต่ ๙ ชน้ั เชอื่ วา่ ไม่มีแน่ บายศรใี หญม่ ีชนั้ เดยี ว

ไดเ้ คยเหนในงานออกรา้ นท่ีวดั เบญจมบพิตร ไม่มีคนั
รองรบั สนมพลเรือนทาํ ขายใหบ้ ูชาพระ เชอื่ วา่ สนมคิดทํา
ขนึ้ สาํ หรบั งานนั้นโดยจาํ เพาะ เพ่ือใหข้ ายไดด้ ว้ ยราคา
เล็กนอ้ ย

6 ๑๐ วา่ ดว้ ยละครผหู้ ญิงของหลวง ชมุ นุมพระบรมราชาธบิ าย ใน
พระบาทสมเด็จพระจอมเกลา้ เจา้ อยหู่ วั ภาคที่ ๓ หมวดราชจารีต
โบราณ

~ 97 ~

อนั ไขข่ วญั ยอดบายศรีปากชามไม่ใชไ้ ขไ่ ก่

อนั ไขข่ วญั ยอดบายศรปี ากชามนั้น เขาไม่ใชไ้ ขไ่ ก่

เพราะไม่ใชข่ องธรรมดาเท่ากบั จะใชไ้ ขน่ กกะสา นกกะทงุ
อะไรพวกนั้น ทง้ั กรวยก็กรวย นมแมวก็นมแมว ไม่ใชก่ รวย
คอื นมแมว ทํากนั คนละอยา่ งผิดกนั เปนไหนๆ

ทางเมืองชวาเขาจดั บายศรีมีตวั ผูต้ วั เมีย ท่ีใช ้
กลว้ ยใชแ้ ตงกวาน้ันเปนตวั ผู ้ ถา้ เปนตวั เมียก็ใชข้ นมแบน ๆ

เชน่ งาตดั เปนตน้ บายศรีตวั ผูส้ ําหรบั บูชาเจา้ พอ่
บายศรีตวั เมียสําหรบั บูชาเจา้ แม่ บายศรขี องเขาไม่ได ้

ทําอยา่ งบายศรีของเรา ใชข้ องกินจดั ใสถ่ าดประดบั ใหพ้ นู
สงู ขนึ้ ไปเท่านั้นเอง แขง่ ขนั เอาดีเอาชว่ั กนั ดว้ ยการจดั ประดบั

ตกั อากาศขา้ งบายศรี

ตามท่ีกลา่ วถงึ วธิ ที าํ ขวญั วา่ ตกั นํา้ มะพรา้ วมาวนๆ
ท่ีบายศรีแลว้ ป้ อนใหเ้ ด็กกิน นั้น ผิดกบั การท่ีทาํ จริง และตา่ ง
กบั ที่กลา่ วมาแลว้ ขา้ งตน้ ดว้ ย ควรจะแกเ้ สยี ใหเ้ ปนวา่ ตกั
อากาศขา้ งบายศรีใสล่ งในลกู มะพรา้ ว แลว้ ตกั นํา้ มะพรา้ ว
ป้ อนใหเ้ ด็กกิน (คาํ วา่ ใส่ มีพระราชบญั ญตั หิ า้ มใชค้ าํ ใส่
ท่ีมีรปู ดว้ ยถือวา่ เปนคาํ หยาบ จ่งึ ยกั ยา้ ยเอาคาํ อนื่ มาใชก้ นั
แทน แตก่ ็ขดั ดว้ ยผิดภาษาจง่ึ คงใชต้ ามภาษาจะแกเ้ อาคาํ อื่น
ใชแ้ ทนก็ตามใจ)

~ 98 ~

การทําขวญั แบบหลวง

ในการทําขวญั แบบหลวงมีหลายวธิ ี แตจ่ ะบอกดไี ม่ได ้
เพราะไม่ไดส้ งั เกตจาํ ไวถ้ ว้ นถ่พี อท่ีจะบอกไดจ้ รงิ จงั แตจ่ ะ
พยายามบอกเท่าที่สงั เกตเหน อนั บายศรขี องหลวงน้ันมีอยู่
๓ ชะนิด คอื

๑. บายศรีสาํ รบั เลก็ มีชน้ั แกว้ กบั พานทองเงินซอ้ นกนั
หา้ ชน้ั แตเ่ ปนขนาดเล็ก ตงั้ บายศรแี กว้ ไวก้ ลาง ทองขวา
เงินซา้ ย ของผูร้ บั ทําขวญั สาํ หรบั ทาํ ขวญั ในการอนั เล็กนอ้ ย

๒. บายศรีสาํ รบั ใหญ่ มีลกั ษณะเหมือนกนั แตเ่ ป
นขนาดใหญ่ สาํ หรบั ทําขวญั ในการอยา่ งใหญ่

๓. บายศรีตองลองทองขาว เชน่ เคยบอกมาแตก่ อ่ น
แลว้ ดเู หมือนเปนเจ็ดชน้ั มีคหู่ น่ึงแตใ่ ชอ้ ยา่ งไรบอกไม่ถกู
ใชเ้ ติมกบั บายศรสี าํ รบั ใหญก่ ็มี แตต่ ง้ั ไวต้ า่ งหากไม่ไดเ้ ขา้ แถว
กนั เคร่อื งประกอบบายศรมี ี

ก.-ขนั ปักแวน่ สามใบ เปนแกว้ ทองเงินเรียกวา่ ขนั
เหม ใสข่ า้ วสาร มีแวน่ ปักขา้ งละ ๕ แวน่ ติดเทียนแวน่ ละ ๓
เลม่ แวน่ น้ันเปนแกว้ ทองเงินตามขนั เวน้ แตข่ นั แกว้ น้ันเปน
แวน่ แกว้ แต่ ๓ เปนแวน่ ทองอีก ๒ แสดงใหเ้ หนวา่ เตมิ เขา้ ที
หลงั แตก่ อ่ นมี ๓ แวน่ เทา่ นั้น

ข.-มีเทียน ๑ เลม่ บกั บนเชงิ แกว้ ทองเงิน เรียกวา่
เทียนชยั

~ 99 ~

ค.-มีนํา้ มนั หอมใสภ่ าชน ๑ เปนแกว้ ทองเงิน สาํ หรบั
คากบั ป้ ายไสเ้ ทียนที่แวน่

ฆ.-พาน ๓ ใบใสใ่ บพลเู รยี งซอ้ น แตจ่ ะซอ้ นกี่ใบไม่
ทราบ กบั ตลบั แป้ งเจมิ อยใู่ นนั้นดว้ ย เปนพานและตลบั แกว้
ทองเงินตามบายศรี

ง.-ดา้ ยผูกมือหลายเสน้ รวมใสไ่ วใ้ นพานรองใบพลู แต่
ใสไ่ วพ้ านเดยี วเทา่ นั้น เหนจะมีแตท่ าํ ขวญั คน

จ.-มพรา้ วออ่ นปอกเปลือกเฉาะปากรองพานมีชอ้ น มีที่
เดยี วเหนจะมีแตท่ ําขวญั คนเหมือนกนั

ฉ.-เป็ ดปั้นดว้ ยแป้ งมีผกั ชโี รยอยบู่ นหลงั รองพาน แตจ่ ะ
มีคหู่ น่ึง หรือเทา่ ไร จาํ ไม่ได ้ กอ่ นนีม้ ีเปนประจาํ แต่
เดีย๋ วนี้หายไปเสียแลว้ ผูใ้ หญว่ า่ มีไขอ่ ยใู่ นนั้น นอกจากนี้
ก็มีเพิ่มเตมิ เปนอติเรก ลางทีก็มีหวั หมูดว้ ยอีกคหู่ น่ึง ลางทีก็
มีโตะ๊ เงิน เคร่ืองอาหารดว้ ยอีกหลายโตะ๊ แตจ่ ะเติมเขา้ ในการ
ชนิดไรใหก้ ารไม่ถกู

ทางปฏบิ ตั พิ ิธมี ีพราหมณเ์ ขา้ ประจาํ บายศรี ๓ คน
ผูใ้ หญอ่ ยกู่ ลางประจาํ บายศรีแกว้ ผูร้ องอยขู่ า้ งซา้ ยประจาํ
บายศรที อง (ขวาของคนหรอื สิ่งซงึ่ รบั ทาํ ขวญั ) ผูน้ อ้ ยอยขู่ า้ ง
ขวาประจาํ บายศรีเงิน (ซา้ ยของคนหรือสิ่งซง่ึ รบั ทาํ ขวญั ) หลงั
ไปมีพราหมณถ์ อื สงั ข ์ จะเปนสามคนเท่าผูเ้ บิกแวน่ หรือสี่คน
ก็ไม่ไดส้ งั เกตนับ หลงั พราหมณถ์ อื สงั ขไ์ ปมีพนักงานถอื

~ 100 ~