ประชุมทำขวัญโบราณ

1 ดอกบวั อยใู่ นประเภทดอกไมท้ ่ีสาํ คญั ที่สดุ
2 มะพรา้ ว อยใู่ นจาํ พวกผลไมท้ ่ีสาํ คญั
3 กลว้ ย นิยมใชท้ งั้ ผลกลว้ ยตน้ กลว้ ยกา้ นกลว้ ยใบกลว้ ย
4.หญา้ แพรก สาํ คญั ในพวกหญา้ ถอื วา่ แบ่งภาคมาจากพระ
ราหู
5.หญา้ คา..สาํ คญั ในจาํ พวกหญา้ ถือวา่ เป็ นหญา้ แห่งรตั น
บลั ลงั ก ์
6 หมอ้ สาํ รดิ หรือหมอ้ ทองแดง สาํ คญั ในพวกภาชนะ
7 สงั ข ์ เป็ นสง่ิ สาํ คญั ในประเภทหอย
8.เบีย้ เบีย้ แกช้ นิดเบีย้ จน่ั และหอยลาย สาํ คญั ในประเภท
เครื่องราง
9 กระแจะ สาํ คญั ในจาํ พวกแป้ งหอมแป้ งเจิม
10 หมากพลู สาํ คญั ตามความนิยมชอบในสมยั โบราณ
11 ขา้ วเปลือกขา้ วสาร สาํ คญั ในจาํ พวกธญั ญาหาร
12 งา สาํ คญั ในจาํ พวกพนั ธเุ ์ มล็ดท่ีงอกงาม
13 สมอพิเภก สาํ คญั ในจาํ พวกผลไมเ้ ครอ่ื งยา
14 นํา้ ตาล สาํ คญั ในจาํ พวกโอสถชกู าํ ลงั
15 ขนมนมเนย สาํ คญั ในจาํ พวกเครือ่ งสงั เวย
16.ออ้ ย สาํ คญั ในจาํ พวกทาํ เคร็ดเสย่ี งทาย หรือของในพิธี
สงั เวย

~ 151 ~

แวน่ เวียน

แวน่ เวยี นเทียนหรอื แวน่ เทียน นิยมใชก้ นั ในพิธที ํา
ขวญั หรอื สมโภชมีจาํ นวน 3 แวน่ เอาเทียนตดิ ไวแ้ วน่ ละ 3
เลม่ เป็ นเทียนขผี้ ึง้ แทข้ นาดใหญพ่ อควร ท่ีจะจดุ เวยี นเทียน
กนั ทว่ั ทุกคนที่น่ังลอ้ มวงรว่ มเวียนเทียน จนกวา่ จะครบ 7
รอบ ถา้ มีคนน่ังเวยี นเทียนมาก ก็ตอ้ งใชเ้ ทียนใหใ้ หญแ่ ละยาว
พอเหมาะกนั ปักแวน่ เทียนไวใ้ นขนั ใสข่ า้ วสาร วางไวใ้ นวงพิธี

งานพิธีเวียนเทียน ถอื วา่ เป็ นการปัดเป่ าดบั
เคราะหโ์ ศกโรคภยั ทงั้ ปวง นํามาซึง่ ความเจริญสุข
สวสั ดิ์ และเป็ นสรรพมงคลทุกประการ

การเจิม

เครอื่ งเจมิ ใชแ้ ป้ งหอมกระแจะจนั ทร ์ ผสมกบั หวั นํา้ มนั
หอม ใสใ่ นโถปรกิ หรือในผะอบทอง ผอบถม ไวส้ าํ หรบั ใช ้
เจมิ ถา้ จะทาํ ผงเจิมนาคในพิธีบวชนาคใชเ้ สกผงนน้ั
ดว้ ยนะโมพุทธายะ หรือบท 1 บทใดดว้ ย

เครื่องตรวจนํ้า

ควรมีเครื่องตรวจนํา้ โดยเฉพาะในเมื่อมีการทําบุญ
สวดมนตด์ ว้ ย เชน่ มีขวดเล็กๆใสน่ ํา้ ที่สะอาดไว ้ กบั มีภาชนะ
สาํ หรบั รองนํา้ ที่ตรวจ จะเป็ นขนั ถมขนั ทองเงิน หรอื ขนั แกว้ ก็
ใชไ้ ด ้ ทงั้ นีเ้ พ่ือความเป็ นระเบียบเรียบรอ้ ย

~ 152 ~

บาตรทราย
เม่ือมีการนิมนตพ์ ระประพรมนํา้ มนต ์ ถา้ ประสงคจ์ ะ
นิมนตใ์ หพ้ ระท่านโปรยทราย รอบบรเิ วณสถานที่อกี ก็ตอ้ งมี
บาตรหรือมีขนั ใสท่ รายตง้ั ไว ้ ขา้ งบาตรนํา้ มนตด์ ว้ ย ถา้ เป็ น
บาตรควรใชบ้ าตรเหล็ก สว่ นบาตรดินนน้ั นิยมใชเ้ ป็ น
บาตรนํ้ามนต ์ บาตรใสไ่ ทรายนีต้ อ้ งใหอ้ ยใู่ นวงดา้ ย
สายสญิ จนด์ ว้ เหมือนกนั

เครื่องประพรมนํ้ามนต ์

ควรใชห้ ญา้ คามดั ดว้ ยดา้ ยสายสิญจน์ ไวส้ าํ หรบั
ประพรมนํา้ มนตจ์ ึงจะถกู พิธี หาก หาไม่ไดจ้ ะใชใ้ บมะยมทงั้

กา้ นมดั รวมกนั พอควรแทนก็ได ้ บางทีใชใ้ บมะยมใบ
ชยั พฤกษใ์ บทบั ทิมและหญา้ คามดั รวมกนั เป็ นเครอ่ื ง
ประพรมนํา้ มนตอ์ ยา่ งโบราณเคยนิยมมา

ศีรษะสุกร
ในเคร่อื งสงั เวยถา้ เป็ นงานพิธนี อ้ ยจะใชเ้ นือ้ หมูสามชนั้
ชอ่ื เรียกวา่ หมูนอนตอง แทนก็ได ้ เชน่ พิธตี ง้ั ศาลพระภมู ิ

หรอื พิธบี วงสรวงเทวดา ในการปลกู บา้ นสรา้ งอาคารพิธี
บวงสรวงในวนั ขนึ้ บา้ นใหม่ เป็ นตน้ แตถ่ า้ เป็ นพิธกี ารใหญท่ ี่
สาํ คญั ก็ตอ้ งใชศ้ ีรษะสกุ ร ย่งิ กวา่ นั้นบางพิธยี งั นิยมใชเ้ คร่ืองคู่
คอื หวั หมูบายศรีซา้ ยขวาอีกดว้ ย

~ 153 ~

บายศรี

คาํ วา่ บายศรนี ั้นก็คอื บาย แปลวา่ ขา้ ว ตามภาษา
เขมร ศรี แปลวา่ ศิริ รวมความวา่ ขา้ วอนั เป็ นศิริ ขา้ ว
ขวญั บายศรีเทา่ ท่ีเคยเห็นมาทํากนั เป็ นหลายชนิด สดุ แตจ่ ะ
ใชใ้ นพิธมี งคลอยา่ งใด เป็ นงานใหญโ่ ตเพียงใด และประดิษฐ ์
เพ่ือความสวยงาม ประกอบดว้ ย

บายศรีปากชาม

ทําดว้ ยตองตานี กระจบั ขา้ งๆจะเย็บ สกั 3 ชนั้ 5 ชน้ั
หรอื 7 ชนั้ ก็ได ้ มี 3 ทาง และมีรปู หางแมงดาสลบั 3 อนั ทํา
ดว้ ยใบตองทง้ั สิน้ สว่ นไขน่ ้ัน เสยี บไมป้ ักไวย้ อดกลาง 1 ฟอง
ถา้ เต็มท่ีมีไขร่ ายปักษไ์ ว ้ ตามยอดขา้ งๆ อกี 3 ฟอง รวมเป็ น
4 ฟอง และเสยี บประดบั ดอกมะลิหรือบานไม่รโู ้ รย ตามยอด
รายยอดไขส่ กุ แตเ่ ห็นงาม จดั ใสไ่ วใ้ นชามเทพพนม หรือเบญจ
รงค ์ อยา่ งชามของเกา่

บายศรีชน้ั เดียว

ทาํ ดว้ ยกาบพลบั พลงึ ออ่ นขาว หรือตองตานีก็ได ้ เย็บ
เป็ นรปู ใบสหี ุม้ ไวก้ บั ตน้ ไมท้ ี่ฐานรองรบั สาํ หรบั ใหต้ ง้ั ไดใ้ บสีที่
ใชห้ มุ ้ นั้นหุม้ ไวเ้ พียงชน้ั เดียว

~ 154 ~

บายศรีฉตั ร

ทําดว้ ยกาบพลบั พลงึ หรอื ตองตานีเย็บเป็ นรปู ใบสหี ุม้
ไวก้ บั ตน้ ไมอ้ ยา่ งใบสีชนั้ เดียว แตท่ ําเพ่ิมใบสขี นึ้ เป็ นชน้ั ๆ หมุ่
ใหล้ ดหลน่ั กนั ดงั รปู ฉัตร สามญั ชนใชเ้ พียง 3-5 ชนั้ ถา้ เป็ น
เจา้ นายใช ้ 7 ชน้ั

บายศรชี น้ั เดยี วหรือบายศรฉี ัตรนี้ ถา้ ประสงคจ์ ะทําไว ้
เป็ นการประจาํ จะใชท้ าํ ดว้ ยทองหรือเงินองั กฤษก็ได ้ โดยไม่
ตอ้ งเสยี เวลาทาํ กนั บอ่ ยๆ แตไ่ ม่คอ่ ยนิยมเหมือนกบั ใชท้ ําดว้ ย
ของสด

สว่ นใบศรีปากชามน้ัน ทาํ ดว้ ยใบตองสดเสมอ เมื่อ
เสร็จพิธแี ลว้ ใหเ้ อาขา้ วกบั ไขอ่ อกนอกนั้น มดั รวมกนั นําไปไว ้
ที่คา่ คบตน้ ไมใ้ หญ่ หรอื ใตท้ ่ีโคนเสาพระภมู ิ บางตาํ รา ให ้
เอากรวยครอบเขา้ น้ันไวใ้ นที่บชู าศาลพระภมู ินอกน้ัน เอาไว ้
โคนศาล

สาํ หรบั บายศรีชนั้ เดียว กบั ใบสีฉตั ร นน้ั เมือ่
เสร็จงานแลว้ จะเกบ็ ไวใ้ นทีใ่ ดกไ็ ด้

~ 155 ~

บายศรีสู่ขวญั

บายศรีท่ีใชส้ าํ หรบั ในงานพิธที าํ ขวญั นั้น ประเพณี
โบราณทํากนั อยา่ งปราณีต คือเม่ือเย็บเป็ นรปู บายศรีเสร็จ
แลว้ เอาไมไ้ ผ่มาขนาบขา้ งบายศรี เป็ นสามเสา้ แลว้ เอาดา้ ย
สายสิญจนผ์ ูกทุกชอ่ งทุกชอ่ ง .. เครอ่ื งบายศรปี ากชามขนึ้ ตงั้
บนยอดบายศรใี หญ่ เอาเครอื่ งสงั เวยใสไ่ วต้ ามชอ่ ง ระบายสี
คน่ั แลว้ ตดั เอาใบตองกลว้ ยมา 3 ทาง พ่มุ ใบสีผูกดว้ ยดา้ ย
สายสิญจนอ์ กี และเอาผา้ ขาวลว้ นหรือแพรสีมาหมุ ้ บายศรี
โดยหมุ ้ เวยี นจากซา้ ยมาขวา

ออ้ ยควน่ั

ใชอ้ อ้ ย 4 ท่อนหรอื ยาวท่อนละ 1 คืบของเจา้ ภาพ
แตล่ ะทอ่ นเป็ นขอ้ ๆภายในทอ่ น โดยอยา่ ใหข้ าดออกจากกนั
ใสจ่ านไว ้

ขา้ วรํา

ท่ีเรียกกนั วา่ ขา้ วราํ คอื เอาถว่ั คว่ั งาคว่ั ทุบพองแตก
ผสมกบั นํา้ ผึง้ หรือนํา้ ออ้ ยนํา้ ตาลก็ได ้ เคลา้ รวมกบั ขา้ วสกุ
ปากหมอ้ พอเขา้ กนั แลว้ ป้ันเป็ นกอ้ นๆ ตามจาํ นวนที่ตอ้ งการ

พลูจีบ

พลจู ีบ พลู ที่ใชค้ กู่ นั กบั หมากจีบน้ันเมื่อถวายพระก็ดี
เพื่อใชเ้ ป็ นเครอ่ื งบดั กรกี ็ดี ถา้ ในงานพิธีมงคลทา่ นใหใ้ ช้
พลูยาว ถา้ ใชใ้ นพิธแี ตง่ งานนิยมครยู าวชนิดตอ่ ยอด เวน้ แต่
จะใชใ้ นงานศพ หรืองานท่ีไม่เกีย่ วแกพ่ ิธมี งคลจงึ ใชพ้ ลสู นั้
อยา่ งธรรมดา

~ 156 ~

ถว่ั ดิบงาดิบกบั ขา้ วตอก
ถว่ั ดบิ งาดิบกบั ขา้ วตอก ของ 3 ส่ิงนีท้ ี่มีไวใ้ นพิธี มิใช่
จะใชถ้ วายเป็ นเครื่องสงั เวย เตรียมไวส้ าํ หรบั โปรยในขนั้
สดุ ทา้ ยของพิธี เพื่อขอความสมบูรณพ์ ูนผลใหเ้ จรญิ งอกงาม
เท่าน้ัน

~ 157 ~

ฆอ้ งชยั

ถา้ งานมงคลใดที่ทําเป็ นงานใหญ่ ควรมีฆอ้ งชยั สาํ หรบั
กนั้ ประโคม ในเวลาปฏิบตั กิ จิ ของพิธตี ามฤกษ ์ เป็ น
เครือ่ งหมายบอกสญั ญาวา่ ถึงเวลาฤกษง์ ามยามดี เป็ นตอน
ตอน บางตอนก็มีการโห๋รอ้ งเอาชยั ใหพ้ รกนั ตอ่ จากสาํ เนียง
เสยี ง ทิศที่จะแขวนฆอ้ งชยั นั้น ทา่ นกลา่ วไวด้ งั นี้

สิทธกิ ารยิ ะ ถา้ จะทาํ การใดๆ ถา้ เป็ นมงคลจะ
แขวนฆอ้ งเอาฤกษ ์ ถา้ แขวนบรู พาหนอสี าน อดุ รหา
ลาภมิได ้ ถา้ แขวนหนอาคเนยไ์ ฟจะไหม ้ ถา้ แขวน
หรดีของจะหาย ถา้ แขวนหนประจิมจะไดล้ าภลูก
เมียผูค้ น ถา้ แขวนหนพายพั จะไดล้ าภอนั ใหญ่
แล

เครื่องดนตรี

เครอ่ื งดนตรใี นงานพิธใี หญๆ่ ถา้ จะใหเ้ พียบพรอ้ มแลว้
ก็ควรมีเคร่อื งดนตรีดว้ ย จะใชพ้ ิณพาทย ์ แตรวง หรือเครอื่ ง
มโหรี อยา่ งใดก็สดุ แตโ่ อกาส และตอ้ งตามกาลเทศะ เพื่อเพ่ิม
ความลกึ ซงึ้ อีกเชน่ มีพิณพาทยใ์ นพิธที ําขวญั มีพิณพาทย ์
หรือแตรวง ในพิธฉี ลองและสมโภชมพี ิณพาทย ์ หรือเครอ่ื ง
สายในพิธแี ตง่ งานแลว้ กลอ่ มหอ มีแตรวงในขบวนแห่ เป็ นตน้

~ 158 ~

~ 159 ~

พิธีชา้ หงส1์ 2

พิธชี า้ หงสน์ ้ัน เป็ นพิธเี กย่ี วเน่ืองในวรรณคดีอนั สาํ คญั
เรม่ิ จากดว้ ยพระมหาราชครกู ระทาํ กรรมบชู า หรือกรรมพิธี
อญั เชญิ เทพเจา้ สรงนํา้ ... เสร็จแลว้ อญั เชญิ สภู่ ทั รบิฐ.. บชู า
อญั เชญิ เทพเทวรปู ตง้ั บนพานทอง แลว้ เดินชปู ระทกั ษิณ..เม่ือ
เวยี นครบ 3 รอบ แลว้ อญั เชญิ เทวดาขนึ้ มาบนบุษบก ..จาก
นีพ้ ระครพู ราหมณ์ 1 คู่ อา่ นพระเวทชา้ หงส ์ พระครู
พราหมณ์ มีคนหน่ึงไกวเปลหงสช์ า้ ๆ เป็ นจงั หวะ เสมือน
หนึ่งพญาหงสโ์ บยบินไปรอบๆจกั รวาล ครรไลสูส่ วรรค ์
จากการอา่ นพระเวทเป็ นทํานองฉันท ์ พรอ้ มกบั การแกวง่
ไกวขอเปลชาวบา้ นจงึ เรยี กกนั วา่ กล่อมหงส ์

ทาํ นองฉันทก์ ลอ่ มหงส ์ มีอยู่ 4 ทาํ นอง แตล่ ะทาํ นองก็
มีลีลาผิดกนั เฉพาะแตล่ ะอยา่ งมีความไพเราะเพราะพรงิ้ ตา่ งๆ
กนั คนละแบบ ซง่ึ ผูท้ ่ีเคยไดฟ้ ังมากกลา่ วเป็ นเสยี งเดยี วกนั วา่
เป็ นลีลาของเสียงอนั ไพเราะนุ่มนวล ยากที่จะหาฟังจากที่อืน่ ๆ
ได ้ ฉันทก์ ลอ่ หงสด์ งั กลา่ ว ไ ดร้ จนาไวเ้ ป็ นเวลาลว่ งมา
นับเป็ นพนั ปี กอ่ นพทุ ธกาล และทว่ งทาํ นองนีย้ งั คงรกั ษาไว ้

12 ประวตั ิสงั เขปเกีย่ วกบั พราหมณแ์ ละพิธีการตา่ งๆ
โดยพระราชครวู ามเทพมนุ ี พ.ศ.2508 อนุสรณใ์ นงานฌาปนกจิ ศพ
นางประเสริฐทะเบียน (หน่าย ยวุ กนิษฐ)์ พ.ศ. 2508

~ 160 ~

ทง้ั หมด ซงึ่ รวมทง้ั การออกเสียง ของอกั ขระและพยญั ชนะเป็ น

อกั ษร ถา้ ท่านไดฟ้ ังแลว้ จะรสู ้ กึ วา่ โบราณจารย ์ ไดร้ อ้ ยกรอง
ดว้ ยเสียงของวรรณคดี มีสมั ผสั หนักเบาไพเราะอยา่ งน่า

อศั จรรย ์

ตาม ตาํ นานปุรณะไดก้ ลา่ ววา่ ฉันทก์ ลอ่ มนีเ้ ป็ น
จินตนาการอนั เกิดจากดวงจติ ของมหาฤาษีวยาสะ โดยระดบั
เสยี งนกกระเรียนคผู่ วั เมียคหู่ นึ่ง
นกกระเรยี นคผู่ วั ถกู
นายพรานยงิ ตาย นกกระเรยี นตวั ผูเ้ มียจึงสง่ เสียงรอ้ งครา่ํ
ครวญหา โหยหวนวิเวก อนั นกกระเรียนน้ันมีเสยี งไพเราะ
กลางวนั โดยธรรมชาติอยแู่ ลว้ มหาฤาษีจึงเกิดจินตนาการ

เรยี บเรียงเสียงรอ้ ยกรองเขา้ บงั เกิดเป็ นโฉลกและฉันทต์ า่ งๆ
พระเวทชา้ หงส ์ จึงมีท่วงทํานองเป็ นอมตะ ที่วงการวรรณคดียก
ยอ่ ง โดยกาลเวลาท่ีผ่านมาหลายสิบศตวรรษ ทํานองการ
กลอ่ ม ในพิธดี งั กลา่ วยอ่ มผิดเพีย้ นไปบา้ ง ดว้ ยกฎของการ

ววิ ฒั น์ แตอ่ ยา่ งไรก็ตามผูร้ กั ษาพระเวศยงั คงดาํ รงรกั ษา
หลกั การใหญๆ่ ของลีลาและท่วงทาํ นองไวท้ งั้ หมด

... ยงั มีปรากฏการณท์ างปาฏิหาริยแ์ ปลกๆเพราะที่ปาก
ของอนั เป็ นเทพพาหนะของพระผูเ้ ป็ นเจา้ นั้น จะมีเทียนตดิ ตาม
ไฟอยตู่ ลอดพิธนี ํา้ ตาเทียนพระหงสป์ รากฏวา่ เป็ นที่
ปรารถนา ของขนุ นางขา้ ราชการและประชาชนท่ีเขา้ ฟังพระ

เวทย ์ ตา่ งพากนั แกง่ แยง่ ขอกนั เป็ นชลุ มุน เพราะถอื วา่ เป็ น
ของศกั ดิส์ ทิ ธมิ ์ ีผลทางบนั ดาลไดต้ า่ งๆที่เรียกกนั ติดปากวา่ สี
ผึง้ ปากหงส ์

~ 161 ~

งานสมโภชพระทวารชน้ั ใน13

พระทวารอนั เป็ นเขตพระราชฐานชนั้ ในน้ัน ในสมยั
โบราณทุกๆ ปี จะตอ้ งมีการสมโภชทว่ั ทุกพระทวาร พิธี
สมโภชก็เสมือนการสงั เวยเทพยดาอารกั ษ ์ ผูร้ กั ษาพระทวาร
นั้น การสมโภชนั้นกระทาํ ทีละประตขู นึ้ เริม่ ตน้ ดว้ ยประตู
สนามราชกจิ ขา้ งพระที่น่ังอมรนิ ทรว์ ินิจฉัย เวียนไปโดยรอบ
วงป่ี พาทย ์ ก็จะตอ้ งคอยตามไปบรรเลงทุกๆประตู การบรรเลง
ใชเ้ พลงสาธกุ ารครงั้ เดยี ว เหมือนกนั ทุกประตู

13 การบรรเลงปี่ พาทยใ์ นพระราชพิธี ครูมนตรี ตราโมท ศิลปิ นแห่งชาติ
~ 162 ~

งานสมโภชพระเจา้ ลูกเธอขนึ้ พระอู่

ประเพณีสมโภชพระราชโอรส และพระราชธดิ าน้ันใน
สมยั กรงุ ศรอี ยธุ ยา กาํ หนดไวถ้ งึ 10 ครงั้ คือ
1 เม่ือประสตู ิแลว้ ได ้ 3 วนั
2 เมื่อประสตู ไิ ด ้ 1 เดือน โปรดใหส้ มโภชขนึ้ พระอู่
3 เมื่อพระชนมพ์ รรษาลาว 7 หรือ 8 หรือ 9 เดอื นเมื่อพระ
ชนมข์ นึ้
4..เมื่อพระชนมพ์ รรษารว่ มขวบหน่ึงพระกมุ ารน้ันทรงพระ
ดาํ เนินได ้
5 เมื่อพระชนมพ์ รรษารว่ ง 3 ขวบแลว้ พระกมุ ารนั้นลงสรงนํา้
ได ้
6 เมื่อพระชนมพ์ รรษารว่ ม 9 หรอื 10 หรือ 11 ขวบทาํ พระ
ราชพิธโี สกนั ต ์
7 เม่ือพระชนมพ์ รรษารว่ ง 13 ขวบถา้ เป็ นพระโอรสทรง
ผนวชเป็ นสามเณรถา้ เป็ นพระธดิ าก็ทรงผนวชเป็ นชี
8 เม่ือพระชนมพ์ รรษาได ้ 16 หรือ 17 18 19 พรรษาทาํ
การววิ าหะมงคล
9 เมื่อพระชนมไ์ ด ้ 21 พรรษา ถา้ เป็ นพระราชโอรสทรงผนวช
เป็ นพระภกิ ษุ
10 เม่ือพระชนมไ์ ด ้ 25 พรรษาทาํ พิธมี งคลเบญจพิษเสกแต่
สมยั หลงั ๆนีค้ งมีเพียงขนึ้ พระอนู่ อกนั้นแลว้ แตก่ รณี

~ 163 ~

~ 164 ~

~ 165 ~

ท่านน้อย เปาโลหิตย ์

เกดิ ในสกลุ ตณั ฑเสน หลวงจิตรจ์ าํ นงวาณิช (เส็ง) บิดา
และ ฉา้ ย มารดา เกิดเม่ือวนั จนั ทรแ์ รมหกคา่ํ เดอื น 10 ปี
วอกสมั ฤทธศิ ก จลุ ศกั ราช 1210ตรงกบั วนั ท่ี 18 กนั ยายน
พ.ศ. 2391 เวลาย่าํ รงุ่ แลว้ ครน้ั เจรญิ วยั ขนึ้ ไดท้ ําพิธสี มรส
กบั ขนุ ศรธี รรมราช (สมบญุ ) ในสกลุ เปาโรหิตย ์ เม่ือปี จอ
จตั วาศก จลุ ศกั ราช 1224 พ.ศ. 2405 มีบุตรห์ ญงิ หลาย
คน แตม่ ีบุตรช์ ายคนเดียว บุตรธ์ ดิ าท่ีมีชวี ติ อยใู่ นเวลานี้ 3
คน คือ คณุ หญงิ (ชมุ่ ) ธรรมศาสตรน์ าถประณัย ,เจา้ พระยา
มุขมนตรี (อวบ เปาโรหิตย)์ หม่อมแชม่ ดิศกลุ ณ
อยธุ ยา ภายหลงั ขนุ ศรธี รรมราชถึงแกก่ รรม พ.ศ. 2436

ทา่ นนอ้ ยก็ ปกครองบา้ นเรอื นบตุ รธ์ ดิ าตลอดมา จนบตุ รแ์ ละ
ธดิ าไดท้ าํ พิธสี มรสออกเรอื นไปทา่ นนอ้ ยเป็ นสมั มาจาริณีมี
ศรทั ธาเลือ่ มใสในพระพุทธศาสนาอยา่ งเครง่ ครดั ไดเ้ กือ้ กลู
เสนาสนะและปฏบิ ตั ภิ ิกษุสามเณรเป็ นอนั มากครนั้ ถงึ อวสาน
การป่ วยเป็ นโรคชราถงึ แกก่ รรม เม่ือวนั ท่ี 14 สิงหาคม
พ.ศ. 2474 เวลา 04:10 น. โดยอาการอนั สงบดี คาํ นวณ
อายนุ ับเรียงปี ได ้ 84 ปี

~ 166 ~

หลวงธรรมาภิมณฑ ์ (ถึก จิตรกถกึ )

หลวงธรรมาภิมณฑ ์ (ถึก จิตรกถึก)

(5 กรกฎาคม พ.ศ. 2401- 22 กมุ ภาพนั ธ ์ พ.ศ. 2471)

~ 167 ~

ประวตั ิ

นามเดิม ถึก จิตรกถึก เป็ นชาวจงั หวดั จนั ทบุรี เป็ น
บตุ รขนุ มณีบบุ ผา (จีด) ในวยั เด็กไดศ้ กึ ษาวชิ าแตง่ คาํ
ประพนั ธก์ บั พระยาธรรมปรชี า (บญุ ) ผูเ้ ป็ นลงุ จนเชยี่ วชาญ
การแตง่ โคลง ฉันท ์ กาพย ์ กลอน
นายถึกเขา้ รบั ราชการเมื่อ พ.ศ.2427 โดยเป็ นเสมียนในกรม
ศึกษาธกิ ารแลว้ ยา้ ยไปเป็ นครรู องที่โรงเรยี นวดั ประยรุ วงศา
วาส จนถงึ พ.ศ. 2431 ไดเ้ ลอ่ื นเป็ นครใู หญโ่ รงเรียนวดั
จกั รวรรดิราชาวาส

เมื่อครงั้ ท่ีเป็ นครทู ่ีโรงเรยี นวดั จกั รวรรดริ าชาวาสน้ันได ้
มีโอกาสแตง่ โคลงถวายพระพรหลายครง้ั โดยใชน้ ามวา่ ครู
ถึก และเม่ือหอพระสมุดวชริ ญาณออกหนังสอื พิมพว์ ชิ
รญาณวิเศษ ไดแ้ ตง่ โคลงฉันทส์ ง่ มาลงพิมพห์ ลายครง้ั ทาํ ให ้
ชอื่ ของครถู กึ เป็ นท่ีรจู ้ กั มากยง่ิ ขนึ้
เมื่อพ.ศ. 2446 พระบาทสมเด็จพระจลุ จอมเกลา้ เจา้ อยหู่ วั ทรง
พระกรณุ าโปรดเกลา้ ฯ พระราชทานบรรดาศกั ดใิ ์ หเ้ ป็ นหลวง
ธรรมาภิมณฑ ์ รบั ราชการในกรมราชบณั ฑติ ตอ่ มาพ.ศ.
2452 กลบั มารบั ราชการในกระทรวงธรรมการ กองแตง่ ตาํ รา
เรยี น

พ.ศ. 2456 หลวงธรรมาภิมณฑไ์ ดย้ า้ ยมาเป็ น
พนักงานหนังสือไทยในหอพระสมุดวชริ ญาณสาํ หรบั พระนคร
และไดเ้ ลอื่ นยศเป็ นรองอาํ มาตยเ์ อก ไดร้ บั พระราชทาน
เครื่องราชอสิ รยิ าภรณจ์ ตรุ ถาภรณม์ งกฎุ สยาม กบั เหรยี ญ

~ 168 ~

จกั รพรรดมิ าลา หลวงธรรมาภมิ ณฑร์ บั ราชการในหอพระ
สมุดวชริ ญาณมาจนถงึ พ.ศ. 2470 จึงลาออกจากราชการ
เพราะป่ วยดว้ ยโรคชรา

ผลงานประพนั ธ ์

1. โคลงนิราศวดั รวก
2. โคลงนิราศวดั สมุหประดษิ ฐ ์
3. วนิ ิศวานิชคาํ ฉันท ์
4. เปรคิ ลิสคาํ ฉันท ์
5. สิทธศิ ลิ ปคาํ ฉันท ์
6. เพ็ชรมงกฏุ คาํ ฉันท ์
7. รชั มงั คลาภิเษกคาํ ฉันท ์
8. ฉันทด์ ษุ ฎีสงั เวย สาํ หรบั งานพระราชพิธฉี ัตรมงคลรชั กาล
ท่ี 6 ลา 1
9. ฉันทด์ ษุ ฎสี งั เวยกลอ่ มชา้ งเผือกพระเศวตวชริ ะพาหะ
10. กฎาหกคาํ ฉันท ์
11. ธาดามณีศรีสพุ ิน
12. เร่อื งสามกก๊ ตอนนางเตยี วเสยี้ นกบั ตง๋ั โตะ๊
13. ประชมุ ลาํ นํา
14. ปทมุ วดคี าํ ฉันท ์
15. ทาํ ขวญั โกนจกุ งานหลวง

~ 169 ~

นายหวอด คงเทีย่ ง

~ 170 ~

หมอขวญั แลสวดคฤหสั ตวั แม่
นายหวอด คงเที่ยง

"..พ่อบวชเมื่ออายไุ ด ้ 29 ปี ไดบ้ วชท่ีวดั ตกึ หรอื วดั ชนะ
สงคราม มีอาจารยเ์ กิดเป็ นอปุ ัชฌาย ์ แลว้ มาจาํ พรรษาที่วดั
ดา่ น ในขณะน้ันสมภารหน่องเป็ นพระอธกิ าร

กอ่ นบวชเพราะอา่ นหนังสอื ไดค้ ลอ่ งแคลว่ ทีเดยี วทา่ นอา่ น
7 ตาํ นาน 12 ตาํ นาน ปาฏิโมกขจ์ นจบมาแตบ่ า้ น
สาํ หรบั ปาฏิโมกขน์ ้ันทา่ นตอ้ งอยู่ 3 เดือนจงึ จบเพราะมาบวช
ก็สบายมิไดท้ ่องอกี เลยเพียงแตม่ าตรวจทานจากพระที่วดั ดา่ น
เทา่ นั้น

เม่ือท่านเป็ นพระทา่ นหดั เทศนก์ ณั ฑก์ มุ าร
และหดั สวดคฤหสั ถ ์
โดยมีพระภิกษุนิลเป็ นผูห้ ดั สวดคฤหสั ถใ์ ห ้
พ่อบอกวา่ ท่านบวชพระแลว้ เพลินไม่อยากสึกเลยแตจ่ าํ เป็ น
เพราะพ่ีสาวหรอื ป้ าเอี่ยมเป็ นโรคทอ้ งมานจึงถึงแกก่ รรมลงไม่มี

~ 171 ~

ใครอยกู่ บั แม่จงึ ลาสึกออกมาพอ่ บวชอยู่ 3 พรรษาศกึ เมื่อ
ประมาณอายุ 32 ปี
พ่อสวดคฤหาสนไ์ ดเ้ กง่ มาก ท่ีเลน่ กนั อยมู่ ี
1 นายฉุย พนั ธชุ า
2 นายพฒุ
3 นายหวอด คงเที่ยง หรอื พอ่
4 หมอเรงิ ยิม้ สด
พอ่ เป็ นแม่คเู่ พราะรอ้ งราํ ไดเ้ พราะ
ท่านเคยออกเสยี งของเธอเสมอวา่ ทา่ นมีแกว้ เสยี งเมื่อท่าน
อายปุ ระมาณ 60 ปี จึงออกทาํ ขวญั นาคทว่ั ไป
กบั นายออ่ น
ไม่ไดค้ ดิ เงินทองอะไรเพื่อเป็ นการกศุ ลและอยากสนุกสนาน
เท่าน้ันทา่ นละวา่ ไดส้ งเคราะหค์ นไปประมาณ 4 ถงึ 500 คน
และที่ท่านภมู ิใจมากท่ีสดุ คือ
เมื่อมีคนชมวา่ ท่านเสียงด1ี 4

14 อนุสรณใ์ นงานฌาปนกิจศพ นายหวอด คงเที่ยง ปี
2523

~ 172 ~

~ 173 ~

หนงั สือทาํ ขวญั นาคไหวค้ รู

ปี พ.ศ.2507 ทาํ ขวญั ตา่ งๆ มีวิธที ําขวญั แหลต่ า่ งๆ
สมบูรณแ์ บบฯ สามารถใชเ้ ป็ นคมู่ ือ ไดเ้ ป็ นอยา่ งดี 46 หนา้

สารบญั

1 พิธบี วชหนา้
2 พิธบี วชสามเณร
3 การเตรยี มบวชพระ
4 การลาบวช
5 การทาํ ขวญั นาค
6 บทไหว ้
7 บทชมุ นุมเทวดา
8 บทนะโม
9 บทไหวค้ รู
10 บทคณุ มารดา
11 กลา่ วถึงชอื่ หนา้
12 บทสง่ั สอนหนา้
13 บทเชญิ ขวญั นาต
14 บทบรรพชาบรรพชาอปุ สมบทแบบธรรมยตุ ตินิกาย
15 บทบนั ทึกบรรพชาอปุ สมบทแบบมหานิกาย

16 บทพิธีทาํ ขวญั นา*
17 บทกาํ เนิดแมโ่ พสพ*
18 บทเชิญขวญั แมโ่ พสพ*
19 บททาํ ขวญั โกนจกุ

*เลือกมาศึกษาเฉพาะ บทพิธีทําขวญั นา
กาํ เนิดแมโ่ พสพ และทําขวญั แมโ่ พสพ

~ 174 ~

บทพิธีทําขวญั นา

ศรี ศรี ฤกษง์ ามยามดี ปี นีฝ้ นตกชกุ นํ้านอง
น่าสนุกเหลือใจ ชาวไรช่ าวนา ปรีเปรมอม่ิ หรรษา บา้ ง
ก็จบั คนั ไถไถนา บา้ งก็ตกกลา้ กนั ทว่ั ทงุ่ ตา่ งมุ่งทาํ นา

หากนิ ขา้ ขอบชู าเทพเจา้ ในแผ่นดิน เทวารกั ษ ์

อมรนิ ทรบ์ นฟ้ า เทพยดารกั ษารกุ ขชาติ ทงั้ เทพผู ้
ประสาทนํา้ ฝน พระแม่โพสพผูด้ ลใหเ้ ขา้ ออกงาม อีก
พระสยามเทวาธริ าช พระเสือ้ เมืองผูป้ ราศจากอคติ
จงเชญิ มาเสวยเครอ่ื งบูชา ซงึ่ ถา้ ไดจ้ ดั หามาถวาย มี

บายศรี หวั หมู หมากพลู กลว้ ยออ้ ย อนั โอชาอนั
เป็ นเครือ่ งกระยาเสวย อยา่ ละเลย สม้ สกุ ลูกมะพรา้ ว
ของคาวของหวาน ขนมนมเนย จงมาเสวยใหอ้ ิม่
สาํ ราญ ทง้ั ของหวานของคาวสารพดั เครือ่ งบูชาก็จดั
มาพรอ้ มสรรพ สาระพนั ดว้ ยพวงเงินพวงทอง รอ้ ย
กรองดว้ ยขา้ วตอกดอกไมค้ รบครนั * เครื่องขบฉันก็มี
บริบูรณ์ ขอพระแม่โพสพเจา้ เกอื้ กลู ใหข้ า้ วกลา้ งอก
งามในนาเหลือลน้ ทง้ั ฟ้ าฝนก็อย่าใหข้ าด ปราศจาก
ซงึ่ สตั วม์ าเบียดเบียนใหเ้ สียหาย จงบนั ดาลใหพ้ น้

อนั ตรายจากศตั รู ใหร้ วงงอกพวงพรดู ว้ ยเมล็ด เก็บ

~ 175 ~

เกย่ี วใหเ้ สร็จทนั ฤดกู าล ไดผ้ ลประการเต็มยงุ ้ ฉาง ทง้ั
ราคาขายน้ันเล่า ขอใหข้ า้ วจงมีราคาคา้ ขนึ้ จะกิน
กลืนใหเ้ อร็ดอรอ่ ย พระพิรณุ อยา่ ใหน้ อ้ ย จนเหือด
หาย ใหผ้ ่อนคลายพอเหมาะพอเจาะ ใหม้ ีจาํ เพาะจน
ขา้ วแก่ ขอเชญิ แม่พระโพสพรกั ษาขา้ วกลา้ ในนาให ้
เรอื งรงุ่ ใหเ้ ก็บเกี่ยวไดเ้ ต็มยงุ ้ ฉาง จงปกปักรกั ษาอย่า
จดื จางตลอดไป ขอใหเ้ สวยเครือ่ งสงั เวยใหอ้ ิ่มเอม เป็ น
ท่เี กษมสาํ ราญ ณ บดั นี้

~ 176 ~

บทกาํ เนิดแม่โพสพ

ศรี ศรี วนั นี้เป็ นวนั เลิศลม ขา้ จะยกเอาคณุ

พระแม่โพสพมาราํ พนั จะไดอ้ ญั เชญิ ขวญั ตาม
ประเพณี ขออญั เชญิ เทพเทพีกลางทงุ่ นา ผูม้ ี
อานุภาพศกั ดดิ์ าเรืองฤท ธเิ์ ทพเจา้ ท่ีสิงสถิตโขดเขนิ ภู
ผา ทงั้ อินทรพรหมยมนาทง้ั หลาย ผูท้ ี่ฤทธมิ ากมายทว่ั
แผ่นดนิ อกี ทง้ั นาคนิ ในคงคา นางพระยาธรณีผูห้ ลง่ั
นํา้ เลิศลาํ้ เทพยดาในชนั้ ฟ้ า ขา้ ขอเชญิ เสด็จมา
ชมุ นุมสโมสร* เสวยสงั วรเครอ่ื งบวงสรวง ขอเทพเจา้
ทงั้ ปวงชว่ ยอวยชยั ขา้ นีไ้ ซรจ้ ะยกบุญคณุ แม่พระ
โพสพ ขนึ้ นบนอบเหนือเศียรจาํ เนียรกาลเลา่ มานี้

เดิมทมี ีฤาษีมหากะไลยโ์ กฏ อยูส่ นั โดษในอรญั
บาํ เพ็ญพรหมขนั ธใ์ นกฎุ ี เพลา หน่ึงเกดิ อสรุ ฟี ้ าฟาด
อากาศวิปริตโกลาหล ฟ้ าฝนก็ตกลงมามิหยดุ หยอ่ น
มีเมล็ดขา้ วสาลีปลิววอ่ นกระจาย พอฝนหายหรอื สีก็
เห็นเป็ นอศั จรรย ์ จงึ จดั สรรนําไปปลกู ริมฝ่ังสระ นํา้ ฝน
ชะตลอดมา จขา้ วกลา้ แกแ่ ตกรวง การลว่ งเขา้ ฤดู
หนาว เมล็ดขา้ วสาลีก็แกจ่ ดั พระฤาษีก็โสมนัสย่ิงนัก

~ 177 ~

ครงั้ จะนํามากินก็เกรงจะเบ่ือเมา อนั ตวั เราก็เพ่ิงพบ
คราวนี้ คราว หน่ึงสกณุ ีสกณุ ามาเป็ นหมู่เขา้ กินขา้ ว
สาลี ฤาษีเห็นดงั นั้นพนั รวู ้ า่ หมู่ปักษามิไดต้ ายวาย

ชวี ิต ก็คิดวา่ คงจะเป็ นอาหารอนั โอชารส พระดาบสจึง
เก็บพนั ธไุ ์ วเ้ พาะปลกู กระจายลกู หลานเหลน ไดเ้ ป็ น

อาหารของมนุษยส์ ุดประเสริฐ โดยกาํ เนิดขององค ์
ดาบสตราบเทา่ ทกุ วนั นี้

ลน่ั ฆอ้ งเอาชยั โหร่ อ้ งขนึ้ สามลา

~ 178 ~

บทเชญิ ขวญั แมโ่ พสพ

ศรี ศรี วนั นี้เป็ นวนั เลิศลม ขา้ ขอเชญิ ขวญั แม่
พระโพสพในนา จงเขา้ มาอยใู่ นยงุ ้ ฉางในวนั นี้ ขวญั
แม่อย่าหนีตน่ื ตกใจ เม่ือลมพดั สะบดั ใบรว่ งหลน่ ขวญั
แม่อย่าใหจ้ รดลเที่ยวหนี อย่าไดห้ ลงกนิ รรี า่ ยราํ
ขวญั แม่อยา่ ไดถ้ ลําในไพรพฤกษ ์ แมส้ ญั จรอยู่ในหว้ ง

ลึกก็กลบั มา ขวญั แม่อยา่ ไดห้ ลงชมสิงสาราสตั ว ์ แม้

ถกู เคยี วอยา่ ตกใจ แมจ้ ะถกู ไถลและคราด ถกู ฟัดฟาด

ลงกลางดนิ ถกู ขบกินเป็ นอาหารมวลมนุษย ์ ขวญั แม่
อย่าไดร้ ดุ หน่ายหนี จงเป็ นศรีในยงุ ้ ฉาง ขอเชญิ แม่
นางมาชมบายศศรี ซง่ึ มากมีทงั้ คาวหวานสารพดั
เจา้ ของไดจ้ ดั มาสงั เวยบวงสรวง ขอใหม้ ีลาภทง้ั ปวง
เกษมสนั ต ์ มีเงินทองอนั น้ันย่ิงนัก มีความรกั มน่ั คง
สถาพร พน้ จากความเดือดรอ้ นทง้ั ปวง ไม่มี
อปุ สรรคมาขดั ขวางทางเดนิ ขอใหม้ ีแตส่ รรเสริญ

ลาภยศมีลกู ปรากฏเกยี รติขจร มีหมอนหนุนใจไม่
หน่ายหนี ทงั้ พาชโี คกระบือมากมาย มีขา้ ทาสหญิง

ชายไวใ้ ชส้ อย มีขา้ วรอ้ ยเกวียนเต็มยงุ ้ ฉาง เป็ นขนุ
นางปรากฏยศฤาชา มีลูกยาเสียตง้ั แตว่ นั นี้ทา่ นจะเป็ น

เศรษฐี มหาเศรษฐี ขอใหม้ ีเมียสวยรวยทรพั ย ์ ใหม้ ีผวั

~ 179 ~

อยา่ ตกอบั หม่นหมอง มีแกว้ แหวนเงินทองอเนกอนันต ์
มีสขุ สนั ตท์ กุ วนั คืน ดว้ ยเดชแห่งพระแม่โพสพ เป็ นที่
เคารพของปวงประชาไดอ้ าศยั เลีย้ งชวี าไม่หิวโหย ได ้
กอบโกยซงึ่ เงินทอง สิ่งใดที่คะนองทาํ ลว่ งเกิน เหมือน
ขอใหเ้ ป็ นทพ่ี ่ึงของมวลมนุษยส์ ืบไป
ลน่ั ฆอ้ งเอาชยั โหร่ อ้ งขึน้ สามลา

~ 180 ~

บททําขวญั โกนจุก

ศรี ศรี ขา้ ขอนอ้ มเศียรเคารพ คณุ พระไตร
จอมภพสรวงสวรรค ์ อภินันทแ์ ดค่ รบู าอาจารย ์ ทง้ั
บิดามารดาอนั ประเสริฐ ผูใ้ หก้ าํ เนิดพระบตุ แลธดิ า

อปุ ัชฌายะอาจารยม์ ีคณุ อนันต ์ อกี อินทรพรหมบน
สวรรคช์ นั้ ดาวดงึ ส ์ อนึ่งพระนารายณแ์ ละเทพเจา้
ทง้ั หลายประจาํ จกั รราศี

วนั นีจ้ ะทาํ พิธโี กนจกุ เป็ นมิ่งขวญั แก่ลูกทา่ น
เจา้ ของอนั เป็ นมงคลยิ่ง และเจา้ ตวั ผูเ้ ป็ นม่ิงบตุ ร
สุดสวาท ขอใหน้ ิราศอนั ตรายทง้ั ปวง ขอใหล้ ุลว่ งไป
ดว้ ยดี เป็ นศรสี วสั ดิ์ ภยั พิบตั ิอย่าไดก้ ลํา้ กลายหวั
หมอง แกเ่ จา้ ของงานผูม้ ีจติ เล่ือมใส ใคร่ จะโกนจกุ
ลกู ออกจากเกลา้ ในวนั นี้

ศรี ศรีสวสั ดิ์ บวรนิวฒั นอ์ นั ประเสริฐ ศภุ
วาระดิถอี นั เลิศมงคล ประสบผลพิบลู ยพ์ ิบลู ยพ์ ูล
สวสั ดิ์ ดว้ ยจะจดั โกนจกุ กมุ ารอี นั เจรญิ วยั ตามพิธอี นั
นับในโบราณกาล พ่อจงฟังโอวาทสุนทรสารสําแดง
แจกแจงคณุ บิดามารดาใหป้ ระจกั ษ ์ อนั ความรกั ของ

~ 181 ~

ทา่ นมีตอ่ บุตร สุดประมาณพระคณุ ทา่ นนั้นใหญก่ วา่
แผ่นดนิ และแผ่นฟ้ า กว่าจะเลีย้ งลูกใหญ่มาถึงเพียงนี้
แทบจะเอาชวี ิตไม่รอด นับตงั้ แตล่ กู ยงั กอดอยใู่ นครรภ ์
มารดายงั ไม่เป็ นเนื้อหนังมงั สาออ่ นๆ สูอ้ ปุ ถมั ภล์ ูกใน
ครรภม์ ิใหก้ ระทบกระทง่ั ระมดั ระวงั กลวั จะเป็ นอนั ตราย

จะเดินจะยา้ ยดว้ ยละทะนุถนอม สูอ้ ดออมการกิน
ตามใจปาก เผ็ดรอ้ นมากก็กลวั จะไดร้ บั เวทนา สู่
ถนอมนําพามิไดป้ ระมาทจนถว้ นกาํ หนดทศมาสไดส้ ิบ
เดือน ทารกก็เคล่ือนออกจากครรภ ์ แม่นั้นทนทกุ ข ์

ทรมานแทบใจขาด เจ็บปวดแทบชวี ีวาตยว์ างวาย
กวา่ ลกู จะเคลื่อนคลายออกจากครรภ ์ เหมือนยก
ภูเขานั้นออกจากอก ตอ้ งชว่ ยอปุ ถมั ภค์ าํ้ พกคอยปก
ปักรกั ษาอยูท่ กุ วนั พ่อแม่นั้นเสน่หาไม่วายวาง ยาม
หิวแม่ก็จะป้ อนขา้ วนมนั้นเล่าก็ใหก้ นิ ไม่วา่ งเวน้ ทกุ
เชา้ และเย็นตอ้ งอาบนํา้ ชาํ ระกายปะแป้ งใหเ้ ย็นสบาย
ไม่ทกุ ขร์ อ้ น ยามเขา้ นอนจะไกวเปลกล่อม ยงุ ไม่ให ้
ไตไ่ รไม่ใหต้ อมทะนุถนอมลกู ยิ่งชวี า ไม่ใหม้ ีแมแ้ ต่
นํ้าตาอาบแกม้ เลีย้ งลกู ใหแ้ ฉลม้ สดใส หาฤกษโ์ กน
ผมไฟตอ้ งตามวยั ครบสามเดือนใหโ้ กนเก็บไว ้

กระหม่อม แลว้ กลา้ รกั จอมจกุ เกศากระมวดมุ่นเหมือน
ชฎาปักป่ิ น
ลงยาราชาประดบั พลอยถา้ ผมว่าง

คอ่ นขา้ งนอ้ ยไม่สมหนา้ ก็ขอเกศาผูด้ มี ีเหล่ามาทาํ ชอ้ ง

~ 182 ~

ใหเ้ ขา้ ทาํ นองรบั ใบหนา้ ครงั้ ชนั ษาเจริญวยั ได ้ สิบเอ็ด
สําหรบั บุตรบี อกเสร็จตามคาํ ไข แดผ่ ูช้ ายน้ันถึงสิบ
หา้ ไม่หา้ มไว ้ ครบกาํ หนดไดป้ ี เดือนตามโบราณหา
โหราจารยใ์ หฤ้ กษย์ าม กาํ หนดตามโหราศาสตร ์
คลาดเคลื่อน พ่อแม่จึงเตอื นใหญ้ าตกิ บั พี่นอ้ งบิดรทง้ั
สองฝ่ ายใหม้ ารว่ มงาน อาราธนาพระอาจารยม์ าสวด
พุทธมนต ์ ใหเ้ ป็ นมงคลแกบ่ ตุ ร ใหผ้ ุดผ่อง ทง้ั ญาติ
มิตรสหายทงั้ ผูเ้ ฒ่าผูแ้ ก่ แม่ยาย ญาตมิ ิตรทงั้ หลาย
มาพรอ้ มชมุ นุมกนั มาชว่ ยกนั โกนจกุ ออกจากเกลา้
ในวนั นี้

ใหล้ น่ั ฆอ้ งสามที โหร่ อ้ งเอาชยั ดว้ ย

พิธโี กนจกุ นี้ โบราณถือวา่ เป็ นพิธที ใี่ หญ่โตท่ีสุ
พิธหี นึ่ง ย่ิงลูกทา่ นหลานเธอแลว้ การโกนจกุ ลูกจงึ
เป็ นงานท่ขี นึ้ หนา้ ขนึ้ ตา ไม่แพง้ านมงคลอ่นื เหมือนกนั
แตบ่ ดั นี้เหตกุ ารณไ์ ดเ้ ปลี่ยนไป ทง้ั นี้เพราะจรยิ ธรรม
สมยั ใหม่ เขา้ มาทาํ ใหป้ ระเพณีอนั นีถ้ กู มองไปในความ
ไม่สําคญั เสีย จะเห็นทาํ กนั ก็เพียงบางกลมุ่ เทา่ นั้น ซง่ึ

สว่ นมากมกั จะใหพ้ วกพราหมณเ์ ป็ นผูโ้ กน จบ

~ 183 ~

~ 184 ~

ทําขวญั ตา่ งๆ

ทาํ ขวญั นาค

ศรศี รี เจริญศิริสวสั ดิ์ แตใ่ นเวลาวนั นีเ้ ป็ นพิธี
มหามงคล ขา้ พเจา้ จะขอแผ่ผลทกุ ขอบเขตร ์ อน่ึง
ขา้ พเจา้ จะขออญั เชญิ เทเวศและอมั รา ทงั้ ป่ เู จา้ หว้ ย
เขาโป่ งป่ าทะเลหลวง ยงั อีกเทพเจา้ ทง้ั ปวง ซง่ึ สถติ อยู่
ทกุ ตาํ แหน่งปรมิ ณฑล จนถว้ นทว่ั ทกุ ตาํ บลทว่ั เขตร ์
ขอบจกั รวาล ทว่ั ทงั้ จตโุ ลกบาลทงั้ สิน้ ทง้ั สี่ ยงั อกี ทงั้
นางพระธรณีพระคงคา ทง้ั นางอปั สรเมขลามหาสมุทร ์
ทงั้ ทา้ วนาคาพระยาครฑุ ท่ีเรอื งฤทธิ์ เชญิ มาสิงสถิต
พิธี

วนั นีเ้ ป็ นวนั ฤกษด์ มี หามงคล ขา้ พเจา้ จะขอแผ่
กศุ ลโพธสิ มภาร ทงั้ พระยามารก็อยา่ หาญมาผจญ
จงมารบั ส่วนกศุ ลอนโุ มทนา จงอทุ ศิ จิตตง้ั หลงั หลอ่ พระ
ธาราดว้ ยอวยชยั ขอจงชว่ ยป้ องกนั สรรพภยั ท่ีพอ้ ง
พาน จะไดอ้ ปุ สมบทราชกมุ ารหน่อพุทธางกรู มิให ้
เสื่อมสญู ในพระพุทธศาสนา พระพุทธองคไ์ ม่ทรงสรร
นามวา่ ชอื่ เจา้ นาค เขา้ ส่อู าวาสปราศจากซงึ่ ราคนิ

~ 185 ~

จงตง้ั ใจใหส้ ละทรพั ยส์ ินทงั้ กเิ ลส ตดั ห่วงหมดทรงพรต
เป็ นเพศพรหมจรรย ์ จงตงั้ หฤทยั ไวใ้ หม้ น่ั ในสนั ดาน
ถอื ใหเ้ ครง่ บาํ เพ็ญญาณสว่ นกศุ ล เปรียบปานกบั ได ้
ดา่ นมหาชลทะเลลึก อนั ส่ิงใดที่ชว่ั ชา้ พ่ออย่าประพฤติ
จงหยุดจงยง้ั หยดุ อยา่ เฉโกรบั โอวาทในพุทธศาสนา

อย่างวยงงหลงราคาไปดว้ ยกามราค แมน้ เวลาใดให ้
เกิดโทสะมากแลว้ จงดบั ใหห้ กั จติ ตค์ ิดกลบั หามรรค
ผล จะไดก้ อ่ สรา้ งทางกศุ ลดว้ ยศีลทาน สิ่งอนั ใดไม่ดที ่ี
เป็ นพานบําหยดั ยง้ั หน่วงนํา้ จิตคดิ ตง้ั จากกเิ ลส จะ
ไดแ้ ทนคณุ บิตเุ รศพระมารดา เสียแรงทง้ั อมุ ้ อทุ รป้ อน
ขา้ วมาแตย่ งั เยาว ์ คณุ ของพระแม่เจา้ นั้นเป็ นยอดยิ่ง
สิน้ ทกุ อนั สรรพสิ่งไม่เปรียบได ้ ถงึ วา่ จะเอาแผ่นดิน

ดอนสิงขรเขาพระเมรมุ ส เขา้ มาชา่ งก็ยงั มิอาจจะ
เปรียบได ้ เวน้ ไวแ้ ตพ่ ระธรรมคมั ภีรม์ ีนิสสยั ตาม
กาํ หนด กบั ทีพ่ ่อไดอ้ ปุ สมบทในพระพุทธศาสนา

พ่อนาคเอย๋ ควรพ่อจะตอ้ งบรรพชา จะไดแ้ ทน

คณุ บิดาพระชนนี แตพ่ อไดม้ หาพิชยั ฤกษ ์ ก็ใหเ้ บิก
บายศรีแกว้ ชชั วาล เทพเจา้ ทกุ สถานก็มาแวดลอ้ มอยู่

พรอ้ มหนา้ ตา่ งก็ชวนกนั สกั การะบูชาประนมกร

แสนสนุกสโมสรเปรมปรีดา

~ 186 ~

ชนั้ ตน้ โสภณเจรญิ ตางามบวร สดบั สรา่ งไปดว้ ย
นางกินนรมยุรา

ชน้ั ที่สอง ผ่องโสภางามโสภณ มีแกว้ กองทองปนงาม
วิไล จาํ รสั ลายระบาพาดสีตา่ งๆ ระยา้ ยอ้ ยหอ้ ยสลา้ ง
แลสลบั เป็ นมงั กรรอ่ นรบั คาบมณี

ชนั้ ที่สาม งามโสภีวิเชยี รชว่ ง สียอ้ ยดงั จะลอยรว่ งตก
ลงมา เป็ นสุบรรณฉ์ าบคาบนาคาแลว้ โผผิน

ชนั้ ทีส่ ีเ่ ป็ นท่ถี ่นิ อโนดาต มีกระแสไหลใสสะอาดดง่ั นํา้
เพชรบรรจงดว้ ยแกว้ รจู ีมีเสร็จเป็ นรกุ ขชาติ ทงั้ ดอก
ผลหรอื ก็หล่นกราด หมู่ภมรมาสหรอื ก็มารอ่ นประคอง
เคียง โกลาลน่ั สน่ันเสียงไปดว้ ยสิงหส์ ตั ว ์

ชนั้ ทีห่ า้ เป็ นพนาพนัสแนวสิงขร ฟังแตเ่ สียงชะนี
วิเวกวอนสน่ันพง มีทงั้ หมู่ละมง้ั กวางดงและเนือ้ ทราย

พระขวญั พ่อเอย๋ จงผนั ผายกลบั คนื มา ชม
เคร่ืองทพิ ยโ์ อชาปริมณฑล ลว้ นสารพดั โสภณทกุ สิ่ง
มีแกว้ เกา้ วาวสีงามอดุ ม ทงั้ โตะ๊ ถาดทองของนาคถม
เครือ่ งประดบั แวน่ มณีสี ระยบั พูนคะแนน ทงั้ พานพุ่ม

~ 187 ~

ตะลุ่มแสนท่ีมีราคา บรรจงใสไ่ ตรแพรผา้ สวมมาลี มี
สิน้ ทกุ ส่ิงปิ้จ่ีเครื่องโอชา มะพรา้ วออ่ นชอ้ นจินดาใส่
ถาดทอง

ครน้ั ไดฤ้ กษพ์ าบรรดาญาติ พี่นอ้ งคลาคลาดจดุ
เทียนชยั อวย สวสั ดิก์ าํ จดั ภยั เอาฤกษพ์ า พรอ้ ม
บิดามารดาญาติวงศ ์ ใหจ้ บั แว่นเทยี นขนึ้ เวียนสง่
ตามโบราณ มโหรปี ี่ กลองแตรแซป่ ระสานเสียงไพเราะ
ยิ่งเพลินฟังก็ยิ่งดงั เพราะเคร่ืองดีดสี

ครนั้ สําเร็จเสร็จสรรพดบั เทยี นพลนั แลว้ ก็โบก
ควนั อคั คี ใหล้ น่ั ฆอ้ งขนึ้ สามทีโหร่ อ้ งเอาชยั

ศรีศรี สวสั ดมี งคล ขา้ พเจา้ จะขอเจรญิ ผลไป
ทว่ั แหลง่ หลา้ ทง้ั เทพเจา้ ในเขาเขนิ เนินภผู าหว้ ยซอก
ธาร ทงั้ เทพเจา้ ในพิมานเบือ้ งบน ทกุ ถว้ นทว่ั
ปริมณฑลนับแสนโกฏิ์ ขออญั เชญิ เสด็จมาปราโมทย ์
สว่ นกศุ ล จาํ เดมิ แตพ่ รงุ่ นี้เชา้ จะเขา้ สู่ปริมณฑลพระ
อาวาส ขอจงสลดั ตดั ขาดดว้ ยบว่ งมาร จะไดเ้ ขา้ สู่
นฤพานไปภายหนา้ ขอเทพยดาจงชว่ ยอาํ นวยการ

~ 188 ~

ขา้ ขออญั เชญิ เทพทกุ สถานทว่ั วสากล สพั เพ
เทวาเทพเจา้ เบือ้ งบนทงั้ หลาย
จงมาชว่ ยป้ องกนั
อนั ตรายอย่ายายี จงเสด็จสุขทกุ อยา่ งมีมาแผว้ พาน
ขา้ พเจา้ จะขอบทมาลยพ์ ระสารีบตุ รอกี ทงั้ พระฉิมพาลี
ท่ีสดุ อนั ลํา้ เลิศ จงมาชว่ ยเอ็นดชู เู ชดิ แกเ่ จา้ นาค ผู ้
จะละสมบตั ปิ ราศจากห่วงโลกยี ์ จะไดเ้ ป็ นหน่อเนือ้
พระชนิ สีห ์

ใหล้ น่ั ฆอ้ งขนึ้ สามทีโหร่ อ้ งเอาชยั

สาธะโว เม สุณันตุ ขา้ แตเ่ ทพยดาทงั้ หลายอนั มีฤทธิ์
ขอจงมีหรอื ไทยในจิตเจตนา

สกั เค กาเม ท่เี สด็จอยูใ่ นชนั้ กามาพิมานมาศ ขอ
อญั เชญิ เทวราชทกุ พระองคอ์ นั ศกั ดสิ์ ิทธิ์ ตามที่
ขา้ พเจา้ ไดน้ อ้ ยไดน้ อ้ มเศียรอญั ชลิต ทง้ั ในชน้ั ยา

มาดสุ ิตปรมิ ิตรถว้ นทกุ พระองค ์ เชญิ เสด็จชว่ ยแตง่
สรรคบ์ รรจงงามโอฬาร ์ แตพ่ อเสร็จสรรพเชญิ รบั
สกั การะบูชาแกเ่ จา้ นาค วนั นีจ้ ะเป็ นวนั กาํ จดั จากยงั
สถาน ขอใหม้ ีสุขทกุ อยา่ งพานสกั ราตรี

จะรเู ป พรหม ทง้ั สิบหกหอ้ งชนั้ มหานภากาศ

~ 189 ~

สิขะระตะเฏ ซงึ่ สถิตอยู่ในหว้ ยเหวหาดถน่ิ คีรี
ทเี ป รฎั เฐ เทวราชซงึ่ รกั ษาพระมหากษตั ริยส์ วสั ดีทกุ
คืนวนั
จะคาเม ซง่ึ สิงสถติ อยูใ่ นเคหะหนา้ บนั
ตะรวุ ะนะคคะหะเน เคหะวตั ถมุ หิ เขตเต ซง่ึ สถติ อยู่ใน
รม่ รกุ ขาเป็ นชอ่ ชนั้ กบั เทพเจา้ ทงั้ นั้นซง่ึ สถติ อย่ทู กุ
ตาํ บล
ภุมมาจายนั ตเุ ทวา ขา้ พเจา้ ขออญั เชญิ เทพเจา้ เบือ้ ง
บนทกุ หนา้ ท่ี อกี ทงั้ นางพระธรณีพระคงคา ทงั้ พระ
ภมู ิเจา้ ท่ีกรงุ พาลีมีศกั ดิด์ าทว่ั ทกุ ทศิ
คนั ธพั พะนาคา ขา้ พเจา้ จะขออญั เชญิ ทง้ั มหายกั ษา
ซง่ึ อยนู่ อกจกั รวาล อกี ทงั้ หมูนาคาในบาดาลซงึ่ มี
ศกั ดิ์ อีกขา้ พเจา้ ขออญั เชญิ เทพเจา้ ทกุ สํานักทว่ั ราศี
จงมาพรอ้ มพรง่ั ในพิธี ใหล้ น่ั ฆอ้ งเขา้ 3 ทีโหรอ้ ง
เอาชยั

จบทาํ ขวญั นาคเท่านี้

~ 190 ~

ทําขวญั จุก

นะโม ขา้ พเจา้ จะขอนอ้ มเกลา้ นมสั การ คณุ
แกว้ สาม ประการเป็ นยอดย่ิง อนั เป็ นพระมหามงคลว่ิง
ทว่ั พิภพ อนึ่งขา้ จะขอเคารพนพเทพเจา้ ทง้ั ปวง ซงึ่
สถติ อยูใ่ นวงั เวียงวงั คลงั หลวงทกุ แหลง่ หลา้ ตง้ั แตช่ น้ั
จตมุ หาราชกิ าจนถึงพรหมราช อีกทง้ั จอมเทา้ เจา้
ไกรลาสพิมานแมน ทา่ นยอ่ มเป็ นใหญ่ในดินแดนทว่ั
พิภพ สิน้ ทงั้ มหรรณพทกุ ตาํ บลแผ่อาํ นาจ ทงั้ ทา่ น
อนึ่งขา้ จะขอ
พระครผู ูใ้ นไสยศาสตรโ์ หราจารย ์
เคารพพระผูผ้ ่านแผ่นพระธรณี อนั เป็ นพระมหาอิส

ราบดีเลิศดิลก ชว่ ยมาชว่ ยชชู บุ อปุ ถมั ภกตวั
ขา้ พเจา้ อีกทง้ั ปิ ตเุ รศเกศเกลา้ พระชนนี ข ้ าจะขอ

อญั เชญิ เทพทกุ ราศีทกุ ถว้ นหนา้ จงมาชว่ ยอวยชยั ให ้
คณาลาภแกเ่ จา้ งาน วนั นี้ก็เป็ นวนั ของพระสยมภูว
ญาณอนุญาต ตามพระวินัยไสยศาสตรบ์ รสิ ทุ ธิ์ จงึ ได ้
คดิ กอ่ สรา้ งทางกศุ ลตามตน้ พุทธศาสนา เพื่อใหบ้ ตุ ร
นัดดาจะไดโ้ กนจไุ รเกศ ตามนิยมครงั้ ปฐมเหตแุ ตเ่ ดมิ

มา

~ 191 ~

แตค่ รง้ั นั้นพระอมั รินทรเ์ ป็ นตน้ เหตุ ดว้ ยจะ
โสกนั ตพ์ ระหน่อนอ้ ยนเรศราชกมุ าร คดิ แลว้ จงึ เออื้ น
เทวโองการตรสั สง่ั แกเ่ ทพยดา ใหอ้ ญั เชญิ เทพเจา้ ทกุ

ทศิ ามาพรอ้ มหมด จะโสกนั ตห์ น่อนาถราชโอรสผู ้
ปรีชา แลว้ ใหด้ ฤู กษพ์ ารา้ ยดี เทพยดาทกุ ราศีก็นอ้ ม

เกลา้ กราบทลู ว่าขา้ แตส่ มเด็จพระองค ์

เจา้ ป่ิ นโลกีย ์ ซงึ่ โสกนั ตว์ นั พรงุ่ นีค้ งเกิดเหตุ ตอ้ ง
อาราธนาพระมหาศรีสรรเพชรขนึ้ มาน่ังเป็ นประธาน
พระพุทธองคจ์ ะไดท้ รงเจริญการสวดพระพุทธมนต ์
แลว้ จะไดส้ อดสวมพระมหามงคลเพื่อโกนเกศ ถา้ มิทาํ
จะนี้จะมีเหตุ ในวนั พรงุ่ นีเ้ ชา้ ส่ีโมงเศษกบั สิบนาที

ขอใหพ้ ระจอมภพโมลีจงทราบบทมาลย ์

องคพ์ ระสยมภูวญาณคลงั แจง้ กจิ ดว้ ยความ
ประมาทมิอาจทจี่ ะคดิ ระลึกได ้ ดาํ รสั วา่ เทพไทกล่าว
ทง้ั นี้ เราก็เป็ นผูม้ ีอิทธฤิ ทธอิ์ นั เลิศลพ ทกุ วนั แควน้
แดนพิภพทว่ั สากล มิควรจะตอ้ งนิมนตท์ า่ นขนึ้ มาใย
ใหล้ ําบาก เทพยดาหรอื ก็มากออกเนืองนอง ใครจะ
อาจจิตคิดปองทาํ รา้ ยได ้ ดาํ รสั พรางทางพระจอมไกร
พิมานมาส จงึ มีเทวบญั ชาสง่ั มหาเทวราชมาตลุ ี กบั
เทวดาทีม่ ีฤทธนี ั้นคอื พระวิศวกรรม ใหจ้ ดั แจงแตง่ ทาํ
โรงพิธี แลว้ ไปดว้ ยเคร่อื งทพิ ยร์ จู ีแกว้ สุวรรณ ครงั้ สง่ั

~ 192 ~

เสร็จแลว้ เสด็จไปผนั รว่ งลีลาศเขา้ สยู่ งั หอ้ งทพิ ยพิมาน
มาสอนั รจู ี ฝ่ ายพระมาตลุ ีเวสสุกกรรม ออกมา
จดั แจงสาํ แดงฤทธิ์ แลว้ พระองคก์ ็ทรงนิรมิต แตล่ ว้ น
แลว้ ไปดว้ ยแกว้ มณีแกมสุวรรณ ตง้ั เศวตฉัตรขนึ้ 7
ชน้ั เป็ นเบญจา ราชวตั รฉัตรมหาเบญจรงค ์ ลว้ นแล
ละลิ่วทิวธงสลอน ครนั้ พรอ้ มเสร็จแลว้ เสด็จจรสยู่ งั
พิมานมาส

อิศยม บรมนาถก็เปรมปรดี า จึงอญั เชญิ เทพย
ดาทกุ สถาน มาประชมุ ไวใ้ นการจะโกนเกศ อนั ผลที่
จะมีเหตขุ นึ้ ฉุนเฉียว ลืมเสียแตพ่ ระองั คารองคเ์ ดยี ว
มิไดเ้ ชญิ มา พระ องั คารก็แสนโกรธาเป็ นพน้ นัก ว่า
ตวั เราก็มีฤทธสิ์ ิทธศิ กั ดิเ์ ป็ นสามารถ เหตไุ ฉนใยองค ์
อมั ราชไม่บอกเล่า วา่ โอโ้ ออ๋ กเราครง้ั นี้เอ๋ยชา่ งอาภพั
เสียนี่กระไรเลยเป็ นเหลือแสน ครนั้ วา่ เราจะไม่คดิ แก ้
แคน้ เทพเจา้ ก็จะดแู คลนไปภายหนา้ ดาํ รคิ ดิ อยใู่ น
หอ้ งพิมานแมนแสนโกรธาเป็ นพน้ นัก จาํ จะใหเ้ ห็น
ประจกั ษด์ ว้ ยฤทธี ถา้ แมน้ ว่าแห่โสกนั ตว์ นั พรงุ่ นี้เอก
เรกิ เราจะเขา้ ชงิ ชยั ใหเ้ สียฤกษข์ องอมั รา

~ 193 ~

ดาํ รพิ รางทางสาํ แดงเดชา เหาะ ออกจาก
พิมานมาส พระองั คารชาญชยั ฉกาจกาํ บงั กาย แต่
พอแหโ่ สกนั ตพ์ ระหน่อนารายณน์ เรศเจา้ องคพ์ ระ
องั คารน้ันเล่าก็หนุ หนั หตั ถข์ ยบั จบั พระขรรคค์ มกลา้
กาํ บงั องคเ์ ขา้ ทรงตดั เอาเกศาพระหน่อนาถ ครนั้ ได ้
แลว้ ก็ลีลาศไม่อึกทกึ เอาไปถว่ งสง่ ลงในทะเลลึกยมนา
ครงั้ สิน้ เสร็จก็เสด็จกลบั มาสู่ยงั พิมานมาส ฝูงเทพ
ราชทกุ ถว้ นหนา้ มิไดม้ ีใครรวู ้ ่าเกดิ อนั ตราย ครน้ั รบี จร
จรลั ผนั ผายมายงั โรงพิธี จงึ แจง้ ว่าพระหน่อวรเดช
นเรศตรีพระเศียรหาย เทพเจา้ ทง้ั หลายก็มาชวนกนั
พิศวง พรกั พรอ้ มหนา้ พากนั เขา้ เฝ้ าองคอ์ ศิ ราราช
ถวายบงั คมพรางทางทลู บาททา้ วอมั รินทรต์ ามสรรพ
ส่ิงสิน้ ท่มี ีเหตุ ขอใหพ้ ระองคท์ รงเดชจงทราบบทมาลย ์
ปางพระสยมภูวญาณไดฟ้ ังเรอ่ื ง ใหห้ นักแน่นแสน
โกรธเคอื งแตใ่ นพระทยั แลว้ ดบั เดือดลงไดจ้ าํ ลิคด
ทา้ วเธอก็ทรงทราบกิจมิทนั นาน ชะรอย วา่ พระองั คาร
เป็ นแม่นมน่ั จงึ ดาํ รสั สง่ั พระเพชรฉลูกณั ฑน์ ้ันไปเทยี่ ว
หาศีรษะ จนทว่ั รอบเขตขอบพระธรณี ก็มิไดพ้ บพระ
ศอหน่อธบิ ดดี ง่ั ทีเ่ ทวบญั ชา สมเด็จพระอมรนิ ทราจึง
ส่งพระขรรคใ์ หไ้ ปฟันเศียรคชสารนั้นบาเร็วรา ครนั้
ไดเ้ สร็จสมเด็จพระอนิ ทราเธอวินิจ จะทรงตอ่ เทา่ ไหรก่ ็
ไม่ติดดง่ั ประสงค ์ จงึ ตอ้ งไปนิมนตพ์ ระพุทธองคข์ นึ้ ไปน่ัง

~ 194 ~

เป็ นประธาน เศียรพระราชกมุ ารสนิทได ้ พระอิสรภาพ
ผูท้ รงชยั จงึ ไดน้ อ้ มเกลา้ นมสั การพระพุทธองคจ์ งึ ได ้
ทรงเจริญการพระพุทธมนต ์ ครน้ั สมเด็จพระทศพล
กลบั ลงมา องคส์ มเด็จพระอมั ราจึงศาปสรรพ ์ วา่ ผูใ้ ด
ใครจะโกนกนั จไุ รเกศ ตอ้ งอาราธนาพระสงฆอ์ นั ทรง
ไตรเพทมาเจริญพระพุทธมนต ์ อน่ึงบุตรรว่ มทอ้ งตนมิ
ใหโ้ กนพรอ้ มกนั โดยเหตขุ องอมั รามาครง้ั น้ันแตเ่ ดิม
มี

พอไดฤ้ กษแ์ ลว้ ใหห้ วั ขึน้ สามที ลน่ั ฆอ้ งเอาชยั

ศรศี รี วนั นี้เป็ นฤกษด์ ีสถาผล จวนอรณุ รงุ่ พระ
พระสุรยิ นสว่างภพ ตา่ งก็ปพู รมเตรยี มครบงามพิจติ ร ์
ทงั้ หมอ้ นํา้ สมั ฤทธิส์ ะอาดเอีย่ ม มีดโกนกรรไกรใช ้
เตรยี มไวต้ ามที่ สรรพส่ิงทงั้ นีง้ ามปรากฏขนั สมั ฤทธิ์
สาํ หรบั รดนํา้ พระพุทธมนต ์ หอกดาบทวนธงมงคลมี
สิน้ เสร็จ ทงั้ ยอดตาลจานตะบองเพชรตามโบราณ
หมู่ญาตกิ าพรอ้ มลอ้ มกมุ ารมาถว้ นหนา้ แลลว้ นแต่
เพชรนิลจินดาเครอื่ งประดบั แกว้ เกา้ วะวาววบั กม
สวุ รรณ บิดรมารดาก็พากนั ประคองชม พยงุ ใหน้ ่ังยงั

เหนื อพรหมมีหมอนรอง บรรดายา่ ป่ ูผูเ้ ฒ่าเขา้
ประคองสะพรกั พรอ้ ม แบง่ เกศาออกเป็ นหย่อมมีสามม

~ 195 ~

แฉก ไปมะตูมหญา้ แพรกถกั เป็ นแหวนพิรอด
วงเล็กนอ้ ยคอ่ ยสวมสอดผูกเกศา ทง้ั พระสงฆส์ ิกขาก็
พรอ้ มทงั้ สิน้ ทงั้ น้ัน ทา่ นก็น่ังสวดชะยนั โต แตพ่ ออรณุ
รงุ่ พระสุริโยแจม่ จาํ รสั ทา่ นก็เอากรรไกรตดั ซงึ่ เกศา
หมู่ญาติกาก็ลน่ั ฆอ้ งหึ่ง ยิงปื นตึงเสียงคล่ืนเครง
สงั ขแ์ ตรแซป่ ระสานดงั กึกกอ้ ง ทง้ั พิณพาทยร์ ะนาด
ฆอ้ งตะโพนตี ทงั้ บิดรชนนีและป่ ูย่า ก็พากนั เขา้
โกนเกศาใหห้ ลานแกว้ แตพ่ อสาํ เร็จเสร็จแลว้ ก็อมุ ้ ชู
ประคองขา้ งขนึ้ วางสูบ่ นเบญจา พรอ้ มทว่ั ทงั้ ญาติวงศ ์
ก็พากนั รดนํ้าพระพุทธมนตต์ าม
พงศามาทกุ คน

ประเพณี แลว้ อมุ ้ ลงบรรจงพลดั ภษู าสีดว้ ยเร็วพลนั
แลว้ จดั แจงแตง่ ศพั ทส์ ่ิงของ ใส่โตกจานพานรองยก

ลีลาศ เด็กผูใ้ หญ่ใส่บาตรตามโบราณ แลว้ ยกกบั ขา้ ว
คาวหวานประเคนสงฆ ์ โดยนํา้ จติ คดิ จาํ นงตาม
ศรทั ธา ครน้ั ฉันเสร็จสรรพกลบั วดั วาโดยทนั ที

แตพ่ อไดฤ้ กษจ์ ึงเบิกบายศรีมาทาํ ขวญั ตามท่ี
ไดจ้ ดั สรรสําหรบั โลก เป็ นพิธขี องทิศาปาโมกขแ์ ตเ่ ดิม
มา จะขอกลา่ วเป็ นคาํ ปรมั ปราในครงั้ นี้

ขอเชญิ ขวญั เจา้ เอย่ จงมาชมแกว้ แหวนแสน
มณีอดุ มมาก ทงั้ ส่ิงของทองและนากเครือ่ งสมบตั ิ

~ 196 ~

ขวญั เจา้ เอย่ อยา่ เลยพดั ไปกลางเถื่อน เทีย่ วงวยงงหลง
ตามเพื่อนไม่ตอ้ งการ เชญิ ขวญั มาชมทรพั ยศ์ ฤงคาร
อนั อดุ ม ขวญั เจา้ เอย่ อย่าเลยไปชมในสิงขร ตอ้ งแดด
ลมระงมรอ้ นจะมีเหตุ ขวญั เจา้ อย่าตกใจเม่ือโกนจไุ ร
เกศศจากกายา ขวญั เจา้ เอย่ อยา่ หลงไปไลไ่ กก่ าตาม
หมู่เพ่ือน ขวญั เจา้ เอย่ อยา่ เลยเชอ่ื นไปลงทะเลใหญ่
ขวญั เจา้ อย่าตกใจออกจากกาย

**ตง้ั แตน่ ี้จะสขุ สบายพน้ ทะเวศ เมื่อพ่อมีจไุ รเกศนั้น
แสนลาํ บาก พระมารดาดา่ แลว้ ก็กระชากเม่ือยามจะ
สาง พ่อนี้ก็จะตอ้ งหมองหมางกินนํ้าตา ครนั้ ผม
เหม็นสาบเหมือนเขาก็ว่าเสียไม่เป็ นอนั เม่ือยามจะ
กลา้ หรือก็ราวกบั ฟ่ันเชอื กเป็ นเกลียว ตอ้ งติดขผี้ ึง้ จงึ
จะเหนียวพอกลา้ ได ้ แสนจะเจ็บเสียนี่กระไรนะเพราะ
หนูนอ้ ย ชลเนตรหรอื ก็ไหลยอ้ ยลงรอตกั ครน้ั นุ่มถงุ ยุ่ง
นักแลว้ มารดา จกิ เกษีตดี า่ ไม่ปราศรยั

***ตงั้ แตน่ ี้ก็จะสบายใจทกุ เวลา ขอเชญิ ขวญั เจา้ มา
ชมหมู่ญาตกิ าในครง้ั นี้ ใหล้ น่ั ฆอ้ งสามที โหเ่ อา
ชยั ฯ

~ 197 ~

ศรศี รี เวลานีเ้ ป็ นวนั ฤกษด์ ี จงเอาแวน่ มณีจดุ
เทียนชยั เวียนสามรอบไปเป็ นอนั ดบั ใหล้ น่ั ฆอ้ ง
สําทบั ตะโพนตเี สียงพิณพาทยร์ ะนาดป่ี แจว้ จบั ใจ
ใหส้ น่ันเสียงหวน่ั ไหวเป็ นโกลา
หมู่คณาญาติกา
ประชมุ พรอ้ ม ตา่ งเขา้ แวดลอ้ มเวียนแวน่ ไป ชน้ั ครบ

สาํ เร็จเสร็จสรรพ ก็ ดบั เทียนชยั ตามโบราณราช
ประเพณี แลว้ เปลือ้ งผา้ หมุ ้ ใบสีลงกอง พ่อสามยอด
ตองสง่ ใหก้ มุ ารา ครั้ นเสร็จสรรพจบั แวน่ มาโบกควนั

กระแจะจนั ทรเ์ จมิ นลาฏ แลว้ อวยชยั ใหก้ มุ าราช
สถาพร จงึ ตกั เอานํ้ามะพรา้ วออ่ นส่งป้ อนใหเ้ จา้ กนิ
เผ่าพงศว์ งศษ์ ามาทงั้ สิน้ ก็อวยพร ใหพ้ ่อเจรญิ สขุ
ทกุ ขภ์ ยั อยา่ บีฑา บิตุเรศมารดาน่ีก็แสนยินดี ถนอม
เลีย้ งลูกไวก้ ็หมาย ฝากไขผ้ ีเมื่อขาดแคลน

พ่อเอย่ พระคณุ ชนนีนี้ก็เหลือแสนจะเปรียบปาน มาก
เสียกว่าแผ่นดนิ ดาลเมรไุ กร พ่อจงอตุ สา่ หร์ กั ษาใจไว ้
ใหห้ นักแน่น จนคณุ พ่อแม่ทา่ นจะไดพ้ ่ึง อย่าทาํ ให ้
ทา่ นโกรธขงึ้ จะมีโทษทณั ฑ ์

~ 198 ~

พ่อเอ๋ยกมุ ารทจ่ี ะดสู พู่ ิธี ในที่ทาํ ขวญั เหมือน
พ่อนี้ก็นอ้ ยนัก ทีบ่ างคนนีก้ ็จนประจกั ษแ์ สนสาหสั
เงินและทองก็คลอ่ งขดั ไม่ผาสุก เห็นเขาโกนจกุ แลว้ ก็
เป็ นทกุ ขถ์ ึงลกู ตน ไม่มีส่ิงใดจะขวนขวายใหเ้ ทยี มหนา้
ตอ้ งโสมนัสเขา้ วดั วาไปตามแกน นี่ บญุ คณุ ของพ่อนี้
เหลือแสนไม่ยากจน จึงไดเ้ ขา้ ปรมิ ณฑลสุขสวสั ดิ์
ตง้ั แตน่ ีพ้ ่อจะพูลพิพฒั นไ์ ปดว้ ยลาภและยศ จะไดล้ ือ
ชาปรากฏทงั้ ธานี ใหพ้ ่อเป็ นเศรษฐมี หาเศรษฐใี นชว่ ง
หนา้ และชว่ งนี้ ใหล้ น่ั ฆอ้ งขนึ้ สามที โหร่ อ้ งเอา
ชยั

จบทาํ ขวญั จุก

~ 199 ~

ทาํ ขวญั เสา

ศรีศรี วนั นีก้ ็เป็ นวนั ฤกษด์ ี ตามพิธขี องไสย
ศาสตร ์ ขา้ จะขออญั เชญิ เทวดาทกุ ราศี ซง่ึ สิงสถติ อยู่
ในธานีและเขาเขนิ ทว่ั ธารถาํ้ ลําเนาเนินหว้ ยเหวหาด
ทงั้ อินพรมยมราชโลกบาล พระอาทติ ยพ์ ระจนั ทรพ์ ระ
องั คารและพระเสาร ์ ทว่ั ทง้ั สิบสองเหล่ียมเขาพระสุเมรุ
มาส อีกทงั้ เทพเจา้ ทอ่ี งอาจสิน้ ทง้ั นั้น ข ้ าจะขอ
อญั เชญิ พระเพชรฉลูกณั ฑผ์ ูศ้ กั ดิส์ ิทธิ์ จงมาน่ังตง้ั จิต
ชว่ ยแผ่ผล ขา้ พเจา้ จะขอทาํ การมงคลในวนั นี้ อนึ่ง
ขา้ พเจา้ จะขออาราธนาคณุ พระมุนีทรงไตรเพท ขอ
เชญิ ชว่ ยอาํ นวยอานิสงสต์ ามจงเจตนาใจ วนั นี้ก็เป็ น
วนั ฤกษด์ มี ีชยั โชคลาภ ขอจงอวยชยั ใหเ้ จา้ ภาพมี
ความสุขความเจ็บอย่าไดท้ ง้ั ไข ้ ทกุ ขอ์ ยา่ อยา่ แผว้

พาน

วนั นี้ก็ตอ้ งตามแบบโบราณ ทา่ นกลา่ วไวว้ ่า เสา
เล็ก เสาใหญ่ ป่ าเหนือ ป่ าใต ้ เสาใน เสานอก ไมโ้ ปรง่

~ 200 ~