วิญญาณดนตรี ครูเหม เวชกร

50

อยา่ งกรณีเพลงกราวใน เป็ นเพลงทเ่ี ต็มไปดว้ ย
หลกั วชิ าการมากทส่ี ดุ ยาวทส่ี ดุ สงู ทสี่ ดุ ยอดทสี่ ดุ ของ
บรรดาเพลงเดยี่ วทงั้ หลาย ทสี่ ําคญั มนั มาเองมาจากไหน
ไมร่ แู ้ ตส่ มบรู ณ์แบบครบทกุ อยา่ ง ประสานสอดคลอ้ งกนั
อยา่ งไพเราะมาก อธบิ ายไมไ่ ด ้ จงึ รวบรัดและคอ่ นขา้ งจะ
ชดั เจนทส่ี ดุ เป็ นอมตะ เป็ นสากล ไมใ่ ชค่ วามรสู ้ กึ สว่ นตวั

เรอื่ งความสมั พนั ธร์ ะหวา่ งครฝู รง่ั กบั ครไู ทย

พดู ถงึ ครใู นชวี ติ ผมความสมั พันธ์ ระหวา่ งครกู บั ลกู
ศษิ ยล์ กึ ซง้ึ แคก่ ารตอ่ เพลงซงึ่ กนั และกนั แลว้ อาจจะมรี นุ่ พี่
รนุ่ พท่ี ต่ี อ่ เพลงให ้ ก็ยงั ไมย่ กมอื ไหวเ้ ป็ นครู ยกมอื ไหวใ้ น
ฐานะเป็ นผทู ้ ม่ี คี วามรมู ้ ากกวา่ อาวโุ สมากกวา่

ครจู งึ มอี ะไรพเิ ศษ มศี รัทธาเคารพถอื อยา่ งมาก ยก
มอื ไหว ้ ฝากตวั เป็ นลกู ศษิ ย์ ในชวี ติ ของผมผมกค็ ดิ วา่ มคี รู
3 คนดว้ ยกนั เป็ นฝร่ัง 2 คน และครบู ญุ ยงค4์ เป็ นอกี คน

หนง่ึ ทงั้ ๆทตี่ อ้ งอธบิ ายวา่ ยงั มคี รรู องลงมาอกี ขนั้ หนง่ึ

หลายๆคน

ผมรํา่ เรยี นดนตรตี งั้ แตเ่ ล็กๆ ก็มคี รสู อนผหู ้ ญงิ ขา้ ง

บา้ น สอนเปียโนผมเรยี นไปเรอื่ ยๆ จนกระทง่ั เขา้

มหาวทิ ยาลยั เจอครคู นแรกทเ่ี รยี กวา่ ครคู นแรกใน

ความหมายอยา่ งลกึ ซง้ึ ทเี่ ปิดเผยชแี้ นะในเรอ่ื งวญิ ญาณ

4 ครูบุญยงค์ เกตุคง ศิลปิ นแห่งชาติ

โครงการจดั ต้งั มลู นิธเิ พลงสยาม

51

สงิ่ ทอี่ ยเู่ หนอื กวา่ เสยี ง อยากจะเนน้ เสยี ง

ไมใ่ ชป่ ลายทางของดนตรี แตเ่ สยี งเป็ น

จดุ เรมิ่ ตน้ ของดนตรี จดุ มงุ่ หมายของดนตรี

เป็ นสง่ิ ทอี่ ยขู่ า้ งหลงั อยเู่ ลยเสยี งดนตรไี ป

เสยี งเป็ นเพยี งพาหนะนาวญิ ญาณ ไปสคู่ วาม

เงยี บ5

ครคู นแรก โคลดอฟสกี้ เป็ นครเู ปียโน ทไี่ ปเรยี น
กบั ทา่ นดว้ ยความศรทั ธา ครคู นทส่ี องคอื จอหน์ เคห์ ไมไ่ ด ้
เรยี นกบั ทา่ นหรอก ไดพ้ บกนั เพยี ง 3 ครัง้ ในชวี ติ แตท่ า่ นมี
อทิ ธพิ ลตอ่ ผมมาก

ทา่ นพดู ถงึ ดนตรกี บั ความหลดุ พน้ เสยี งเป็ นสอื่ ท่ี
จะหลดุ พน้ จากกเิ ลส john cage เป็ นลกู ศษิ ยข์ อง suzuki
ซงึ่ ไดร้ ับอทิ ธพิ ลจาก เซน อยา่ งมาก

เหมอื นกบั ดนตรไี ทย ทน่ี ักดนตรไี ทยหลายๆคนมา
ชว่ ยกนั แตง่ เพลง6 ชนั้ เดยี วเป็ นของคนนัน้ สองชนั้ เป็ น

ของโบราณ สามชนั้ นแี้ ตง่ กลายเป็ นเถาขนึ้ มา ไมต่ อ้ งตดิ
ชอื่ วา่ ใครแตง่ ไมต่ อ้ งมลี ขิ สทิ ธ์ิ ดนตรไี ทยจงึ อยเู่ หนอื

5 เป็นแนวทางเดียวกบั ท่ีท่านพทุ ธทาสกล่าวไว้ และช่วยย้าแนวคิดเร่ือง วิญญาณ
ดนตรี ของครูเหม เวชกร
6 เพลงเดียวกนั แต่แต่งเติมขยาย

โครงการจดั ต้งั มลู นธิ เิ พลงสยาม

52

ความคดิ คนหนง่ึ คนใด ทเ่ี ป็ นจดุ สําคญั ทท่ี ําใหผ้ มตดิ
ดนตรไี ทย ผมกําลงั มองหา ดนตรที ที่ าใหบ้ รรลแุ ละหลดุ
พน้ จากตวั เอง อยา่ งดนตรคี ลาสสคิ สมยั ใหม่ เป็ นผลงาน
ของฉัน เป็ นการอวดตวั อวดวา่ เกง่

แตด่ นตรไี ทย เกดิ จากทศั นะของศาสนาพทุ ธ
วา่ เราทกุ คนชว่ ยกนั พงึ่ พาอาศยั กนั สรา้ งความดี ไม่
ตอ้ งพดู วา่ ผลงานเป็ นของคนนน้ั คนนี้ เพราะความดี
คอื ความดี ชว่ ยกนั สรา้ งโลกทดี่ กี วา่ เพอื่ เพอื่ นมนษุ ย์
ดว้ ยกนั การทอ่ี วดวา่ เกง่ เป็ นใคร ก็เป็ นมายาการ
ทงั้ นน้ั มนั ไมม่ ตี วั กู ผมตดิ ใจอกี เรอื่ งคอื การเลน่ สด ของ
ดนตรไี ทย ทตี่ อ้ งคดิ ทางใหเ้ หมาะสม เหมอื นดนตรขี อง
บาค ทต่ี อ้ งคดิ ทางประดบั เพลงเดมิ เป็ นแตโ่ ครงเทา่ นัน้

อยากใหพ้ ดู ถงึ “วญิ ญาณดนตร”ี

ผมมคี วามศรัทธาในครคู นหนง่ึ บลิ ลา บารท์ อก วลิ
ลา่ ทา่ นพดู ถงึ ดนตรขี องชาติ วญิ ญาณของดนตรี ไดพ้ ดู
ถงึ ขนั้ ตอนในการแตง่ เพลงไว ้ 3 ระดบั

ระดบั แรก เป็ นการเอาทํานองนําเดมิ มาเรยี บเรยี ง
ใหม่ ทําใหค้ นตน่ื เตน้ ใหม่ สําหรับคนสว่ นใหญส่ นใจ ใน
มรดกของตวั เอง .. เครอื่ งดนตรใี หมเ่ กดิ ขน้ึ ตลอดเวลา
ระนาดทมุ ้ ฆอ้ งวงเล็ก ระนาดแกว้ กเ็ ป็ นของใหม่ ทงั้ นัน้
มกี ารทดลองเครอ่ื งดนตรใี หมๆ่ ตลอดเวลา ไมเ่ คยหยดุ นงิ่
จะหยดุ นงิ่ เมอื่ มนั ตาย

โครงการจดั ตั้งมลู นิธเิ พลงสยาม

53

เพลงเขมรไทรโยคครัง้ แรก ก็มเี ชลโลผ่ สมนับวา่

ไพเราะมาก เคยมเี ครอื่ งสายผสมเปียโนออรแ์ กน เป็ นตน้ ..

วงดนตรลี กู ทงุ่ เขาทํากนั มานานแลว้ คณะลเิ กกม็ กี าร

ทดลองทว่ั ภาคกลาง ใชแ้ ซกโซโฟนบา้ งทดลองกนั ไป

เรอื่ ยๆ เราคงไมพ่ ดู วา่ ดหี รอื ไมด่ ี แตจ่ ะพดู วา่ ไดผ้ ลหรอื ไม่

ไดผ้ ล ไพเราะหรอื ไมไ่ พเราะ แตก่ ารทไี่ มค่ วรทดลองคง

หา้ มเขาไมไ่ ด.้ .

ระดบั สอง เราอาจจะคน้ ควา้ ลกึ ซงึ้ เขา้ ไปอกี ถงึ

ลกู เลน่ ตา่ งๆ กล เม็ดเด็ดพรายตลอดจนบนั ไดเสยี ง ของ

ไทย ทมี่ ี 7 เสยี งเทา่ กนั ซงึ่ น่าภาคภมู ใิ จมาก การคน้ ควา้

นํากรรมวธิ ตี า่ งๆ มาแตง่ เพลงก็เป็ นอกี ขนั้ หนงึ่ แลว้ ไม่

จําเป็ น ตอ้ งอาศยั ทํานองโบราณแตง่ ขน้ึ มาใหม่ แตใ่ ช ้

ลกู เลน่ ตา่ งๆของมรดกไทย ใหเ้ กดิ รสชาตแิ บบดนตรไี ทย

ขน้ึ มา

สว่ นระดบั ที่ 3 เป็ นจดุ มงุ่ หมายสงู สดุ ไมต่ อ้ งอาศยั
ทํานอง หรอื วธิ เี ลน่ แตง่ ขนึ้ มาใหม่ แตย่ งั มวี ญิ ญาณแบบ
ไทยๆอยู่ เหลอื แตว่ ญิ ญาณ มองไมเ่ ห็น ไมม่ รี ปู แบบแต่
จับความไดว้ า่ วญิ ญาณยงั เป็ นไทย และศลิ ปิ นทกุ คน
ตอ้ งทาในแตล่ ะแขนงเพอื่ แสวงหาสง่ิ ทม่ี องไมเ่ ห็น..

โครงการจัดตัง้ มลู นิธเิ พลงสยาม

54

อ.บรซู แกสตนั ศลิ ปินศลิ ปาธรกติ ตคิ ณุ

สาขาคตี ศลิ ป์ ประจาปี พ.ศ. 25527
7

ภาพอาจารยบ์ รซู แกสตัน ขนึ้ บา้ นไทยเกา่ ความทา้ ทายในการเรยี นรคู ้ วามเป็ นไทย

https://www.rcac84.com/portfolio_page/%E0%B8%9A%E0%B8%A
3%E0%B8%B9%E0%B8%8B%E0%B9%81%E0%B8%81%E0%B8%AA%E

0%B8%95%E0%B8%B1%E0%B8%99

โครงการจัดต้งั มูลนธิ เิ พลงสยาม

55

อ.บรซู แกสตนั (องั กฤษ: Bruce Gaston; เกดิ

พ.ศ. 2490) เป็ นนักดนตรชี าวอเมรกิ นั ทมี่ าใชช้ วี ติ อยใู่ น
ประเทศไทยตงั้ แตอ่ ายุ 22 ปี เป็ นหนงึ่ ในผกู ้ อ่ ตงั้ วงดนตรี
ฟองนํ้ารว่ มกบั ครบู ญุ ยงค์ เกตคุ ง ตัง้ แต่ พ.ศ. 2522 โดย
นําเสนอดนตรไี ทยเดมิ มาผสมผสานกบั ดนตรแี บบตะวันตก
โดยยดึ เอาแกน่ ความคดิ ดนตรขี องทงั้ สองฟากมาผสมผสาน
โดยกลวธิ ตี า่ ง ๆ

อ.บรซู แกสตนั จบการศกึ ษาดา้ นทฤษฎดี นตรี การ
ประพันธเ์ พลงและปรัชญา และมคี วามสามารถในการเลน่ เครอื่ ง
ดนตรตี ะวนั ตกหลากหลายชนดิ หลังจากเขา้ มาอาศยั ในประเทศ
ไทย ไดฝ้ ึกฝนการเลน่ เครอ่ื งดนตรไี ทยกบั ครบู ญุ ยงค์ เกตคุ ง
และรว่ มกนั ตัง้ วงดนตรฟี องน้ําในเวลาตอ่ มา

อ.บรซู แกสตัน สมรสกบั ผศ. สารภี แกสตนั อาจารย์
ประจําคณะอกั ษรศาสตร์ จฬุ าลงกรณม์ หาวทิ ยาลัย มบี ตุ รชาย
คอื ธรี ดล ธโี อดอร์ แกสตัน (เท็ดด)ี้ มอื กตี ารว์ งฟลัวร์

อ.บรซู แกสตนั ไดร้ ับการยกยอ่ งจากสาํ นักงาน
ศลิ ปวัฒนธรรมรว่ มสมัย กระทรวงวฒั นธรรม รบั รางวลั ศลิ ปา
ธรกติ ตคิ ณุ สาขาคตี ศลิ ป์ ประจาปี พ.ศ. 2552 โดยเป็ น
ชาวตา่ งชาตเิ พยี งคนเดยี วทไี่ ดร้ ับรางวัลนี้8

ลกู ศษิ ยท์ สี่ ําคญั ณรงฤทธิ์ ธรรมบตุ ร ไกวัล กลุ วัฒ
โนทยั อานันท์ นาคคง จริ ะเดช เสตะพันธุ บญุ รัตน์ ศริ ริ ัตน
พนั ธ วาณชิ โปตะวณชิ ดํารหิ ์ บรรณวทิ ยกจิ ;

8 8ประวตั ิ อาจารยบ์ รซู แกสตนั

https://th.wikipedia.org/wiki/%E0%B8%9A%E0%B8%A3%E0%B8%B9%E0
%B8%8B_%E0%B9%81%E0%B8%81%E0%B8%AA%E0%B8%95%E0%B8
%B1%E0%B8%99

โครงการจัดต้ังมูลนิธเิ พลงสยาม

56

สมาธกิ บั ดนตร9ี

ผศ.พันเอกพเิ ศษ ชชู าติ พทิ กั ษากร ศลิ ปินแหง่ ชาติ

9 บทสมั ภาษณ์ พันเอกชชู าติ พทิ ักษากร ศลิ ปินแหง่ ชาติ โดย
อาจารยศ์ นั สนยี ์ จะสวุ รรณ, อาจารยพ์ นั ธศุ์ กั ด์ิ วนั ด,ี อาจารยป์ ถมา
เอย่ี มสะอาด หนังสอื ดนตรไี ทย ศนู ยศ์ ลิ ปวฒั นธรรมสหวทิ ยาลยั
รัตนโกสนิ ทร์ วทิ ยาลยั ครสู วนดสุ ติ

โครงการจัดต้งั มลู นิธิเพลงสยาม

57

เรอ่ื งของสมาธกิ บั การเลน่ ดนตรมี ี
ความสมั พนั ธเ์ กยี่ วขอ้ งกนั หรอื ไมอ่ ยา่ งไร

มแี ตก่ อ่ นอนื่ ควรทราบกอ่ นวา่ สมาธหิ มายถงึ อะไร
คําวา่ สมาธคิ อื การตงั้ จติ ไวใ้ หม้ น่ั ในอารมณ์เดยี ว อาจจะ
คดิ ถงึ เรอื่ งอะไรสกั เรอื่ งหนงึ่ เพยี งเรอื่ งเดยี ว หรอื อาจจะ
มองอะไรทจี่ ดุ เดยี วอยา่ งน้ี คอื สมาธิ เวลาเลน่ ดนตรถี า้ มี
สมาธดิ ี การฝึกเครอ่ื งมอื ใดกต็ าม เรากส็ ามารถมงุ่ หรอื
ตงั้ ใจของเราไปในทจ่ี ดุ หนงึ่ เชน่ เลน่ เปียโน เรากําลงั ฝึก
มอื ซา้ ย ใจของเราก็ควรจะอยทู่ มี่ อื ซา้ ย ถา้ เรามสี ตอิ ยทู่ ่ี
การฝึก เรากร็ วู ้ า่ การฝึกของเรานัน้ บรรลเุ ป้าหมาย ถา้ เรามี
สมาธดิ ี เวลาฝึกดนตรสี มาธกิ จ็ ะอยทู่ ตี่ รงนัน้ ทําใหฝ้ ึกโดย
ไมผ่ ดิ ทนี่ กี้ ารฝึกโดยไมผ่ ดิ นจ้ี ติ ใตส้ ํานกึ ของเราจะรับ
ขอ้ มลู เอาไว ้ ถา้ เราไมม่ สี มาธแิ ละถา้ ฝึก 10 ครัง้ ผดิ เสยี 5
ครัง้ จติ ใตส้ ํานกึ กจ็ ะรับไว ้ ผลเสยี คอื เวลาเลน่ บนเวที
คอนเสริ ต์ สง่ิ ทฝี่ ึกไวผ้ ดิ ๆ กจ็ ะปรากฏออก มาเหมอื น
คอมพวิ เตอร์ ทเี่ ขยี นโปรแกรมผดิ ก็จะใหค้ ําตอบผดิ เวลา
ฝึกไมม่ สี มาธเิ ลน่ ผดิ ๆถกู ๆ เวลาแสดงก็ไมแ่ น่ใจวา่ ทแี่ สดง
นัน้ ถกู หรอื ผดิ ยง่ิ เวลาซอ้ มโดยไมม่ สี มาธิ จติ ใจมวั แต่
กงั วลหรอื คดิ ถงึ เรอ่ื งอนื่ ๆ จะทําใหเ้ สยี ผล เราควรจะใชว้ ธิ ี
ทวี่ า่ จติ เป็ นนายกายเป็ นบา่ ว โดยใหจ้ ติ เราควบคมุ การ
เคลอ่ื นไหวของมอื และแขนเวลาซอ้ มไมผ่ ดิ เวลาแสดง
จรงิ ก็ไมผ่ ดิ ถา้ มสี มาธิ

โครงการจดั ตัง้ มลู นิธิเพลงสยาม

58

ฉะนัน้ สมาธมิ คี วามสมั พันธ์ กบั ดนตรมี ากทงั้ เวลา
ฝึกซอ้ ม และเวลาแสดงดว้ ย
ระยะเวลาทเ่ี หมาะสมในการฝึ กซอ้ มนนั้ ในแตล่ ะครงั้
ควรจะใชเ้ วลานานเทา่ ไหร่

เป็ นคําถามทด่ี ี ระยะเวลาทําสมาธเิ พอื่ ฝึกซอ้ มนัน้
แตล่ ะคนไมเ่ ทา่ กนั บางคนแนะนําวา่ ถา้ บทเพลงยากและ
เร็วควรจะซอ้ มสกั 4 ครัง้ พักสกั นดิ และซอ้ มอกี 4 ครัง้
ตรงทเี่ ดมิ นัน้ ถา้ ไปไดไ้ มเ่ ป็ นไรกพ็ ักผอ่ น และไปทํางาน
อยา่ งอน่ื กอ่ นกไ็ ดแ้ ลว้ คอ่ ยกลบั มาฝึกใหม่

ถา้ มเี วลาการฝึกซอ้ มตดิ ตอ่ กนั รอ้ ยครัง้ อาจจะมี
สมาธเิ พยี ง 10 ครัง้ แรกครัง้ ท่ี 11 ถงึ รอ้ ยไมไ่ ดผ้ ลแลว้
ดงั นัน้ จะไมส่ ามารถใหผ้ ลอะไรเลย เพราะใจไมอ่ ยทู่ น่ี ั่น
แลว้ จงึ ควรพจิ ารณาวา่ จะซอ้ มกคี่ รัง้ นานแคไ่ หน ขนึ้ อยกู่ บั
ความยากงา่ ยของบทเพลงตอนนัน้ ดว้ ย
แลว้ ตวั บคุ คลมอี ทิ ธพิ ลดว้ ยหรอื ไม่

ใช่ ขนึ้ อยกู่ บั ตวั บคุ คลดว้ ย ถา้ เราเรม่ิ รตู ้ วั วา่ ตนเอง
ไมม่ สี มาธิ ตอ้ งหยดุ พกั กอ่ น แลว้ คอ่ ยซกั ซอ้ ม แลว้ คอ่ ย
ซอ้ มตอ่ ไป ถา้ ยงั คงซอ้ มตอ่ ไป จะทําใหผ้ ดิ ไดม้ ากขน้ึ
แปลวา่ เราแยแ่ ลว้

โครงการจดั ตงั้ มูลนธิ เิ พลงสยาม

59

จาเป็ นหรอื ไมท่ จี่ ะตอ้ งนง่ั สมาธิ และการฝึ กนง่ั สมาธิ

มปี ระโยชนต์ อ่ การเรยี น และการฝึ กซอ้ มดนตรี

อยา่ งไร

สมาธิ มี 2 อยา่ ง คอื สมาธแิ บบน่ังและสมาธแิ บบ

เคลอ่ื นไหว สมาธแิ บบน่ัง ยงั แบง่ ได ้ 2 อยา่ ง คอื สมาธิ

แบบทรงตวั และสมาธแิ บบคดิ

ถา้ สมาธแิ บบนั่งโดยการนั่งนง่ิ เลย นัน้ อาจจะ

กําหนดพทุ โธ สมั มาอะระหงั และฝึกจติ ใหน้ ง่ิ ไปเลย

เรยี กวา่ แบบนงิ่ จติ ใจจะสงบไมฟ่ ้งุ ซา่ นคดิ ถงึ เรอ่ื งตา่ งๆ

ทงั้ ทผี่ า่ นมา และยงั ไมเ่ กดิ ขน้ึ เมอ่ื จติ ใจสงบจติ ใจจะมี

อํานาจมาก ถา้ เราทอ่ งหนังสอื ตอนนัน้ จะจําไดเ้ ร็วมาก

เพราะจติ สะอาด ไมม่ สี งิ่ ตา่ งๆมากนั้ ไว ้ จะเรยี นรไู ้ ดเ้ ร็วมาก

ถา้ เราน่ังแลว้ จติ ใจไมท่ รงตวั อยากคดิ ทา่ นกส็ อน
ใหค้ ดิ ไปเลย คดิ วา่ รา่ งกายของคนเรา ไมด่ ไี มง่ าม ไมค่ งที่
คงแกไ่ ปสกั วนั ใหค้ ดิ แบบน้ี อยา่ งน้ี ก็เรยี กวา่ สมาธแิ บบ

หนง่ึ ทนี่ ถี้ ามวา่ ดไี หม ตอบ คอื ก็ดี เพราะวา่ ถา้ เราทําจติ
เป็ นหนง่ึ เราก็ชนะแลว้ เราไมฟ่ ้งุ ซา่ นจติ ใจก็มอี ํานาจซงึ่ ถา้
เราเอาใชก้ บั การเรยี นดนตรี กจ็ ะมปี ระโยชน์

สมาธแิ บบเคลอ่ื นไหวในทางพทุ ธเรา ก็มกี ารเดนิ
จงกรม ถอื เป็ นสมาธแิ บบเคลอื่ นไหว ถา้ ใครไดส้ มาธแิ บบ
เคลอ่ื นไหว จะเสอ่ื มยาก เพราะแบบน่ังกจ็ ะน่ังนง่ิ แตแ่ บบ
เคลอื่ นไหว สมาธจิ ะออกจากฐานไป

โครงการจดั ตัง้ มลู นธิ ิเพลงสยาม

60

ในการเลน่ ดนตรี เราควรมเี ราควรทําสมาธิ แบบ
เคลอ่ื นไหว เพราะการเลน่ ดนตรี ตอ้ งมกี ารเคลอื่ นไหว
ตลอดเวลา ถา้ เรามสี มาธกิ ารเรยี นดนตรี จะเรยี นเร็ว เลน่
เร็ว โดยไมผ่ ดิ ฉะนัน้ จะมปี ระโยชนม์ าก ยง่ิ ถา้ เรานกึ ไดท้ งั้
2 แบบ ทงั้ น่ังและเคลอื่ นไหว การฝึกควรจะเรมิ่ จาก
เคลอ่ื นไหว เพราะจติ ใจของคน active มาก จะมสี งิ่ ทมี่ า
กระทบจติ ใจ ใหเ้ กดิ อารมณ์ไดต้ า่ งๆนานา ดงั นัน้ การทํา
สมาธจิ งึ สอนใหเ้ ดนิ จงกรมกอ่ นน่ังกรรมฐาน เพราะนั่นคอื
สมาธแิ บบเคลอื่ นไหว เดนิ ไปเรอื่ ยๆจนจติ ใจสงบ แลว้ จงึ
นั่ง การนั่งก็จะมวี ธิ อี กี เชน่ ใหน้ ับลมหายใจ ใหเ้ ป็ นตวั เลข
และคอ่ ยๆลด การนั่งสมาธนิ ัน้ ยากเพราะใจไมไ่ ดอ้ ยเู่ ฉยๆ
เชน่ กาย แตใ่ จยงั บนิ ไปบนิ มา จะตอ้ งมสี ง่ิ ลอ่ ถา้ เราจะใช ้
กบั การเลน่ ดนตรี ก็ใชด้ นตรลี อ่ โดยการเลน่ เพลงยาก
เพราะเพลงยากทําใหม้ งุ่ มาก ตงั้ ใจมาก จติ ใจจะอยทู่ เ่ี พลง
หมดเวลาคดิ เรอ่ื งอน่ื ทําใหเ้ กดิ สมาธิ ก็จะทําใหเ้ ลน่ ดนตรี
ไดด้ ี เพราะการเลน่ ดนตรตี อ้ งมสี มาธอิ ยแู่ ลว้ วธิ นี เี้ ป็ นวธิ ี
ของผม ซง่ึ ไมร่ ับรองวา่ ถกู ตอ้ ง แตพ่ อเรม่ิ มสี มาธิ จะทําให ้
อารมณ์เป็ นอนั หนงึ่ อนั เดยี วกนั แลว้ คอ่ ยเอาเพลงอนื่ มา
บรรเลง เป็ นการลอ่ ใจใหส้ งบ พอมสี มาธแิ ลว้ ก็มา
พจิ ารณาเปรยี บเทยี บเสยี งดนตรกี บั ชวี ติ ซงึ่ ไมแ่ น่นอน สกั
วนั หนง่ึ ก็ตอ้ งตาย ทําใหค้ ดิ ได ้ และไปน่ังสมาธไิ ด ้ เชน่ นี้
คอื เราทําอารมณ์หยาบใหล้ ะเอยี ด โดยใชด้ นตรเี ป็ นสอื่

โครงการจัดตง้ั มลู นธิ ิเพลงสยาม

61

นคี่ อื วธิ กี ารทําสมาธิ จะทําใหอ้ ารมณ์แจม่ ใส ไม่
เครง่ เครยี ด ทนี เ้ี รอื่ งดนตรกี บั สมาธจิ ะพบวา่

1.ดนตรสี ามารถสรา้ งสมาธไิ ด ้

2.ดนตรคี อื สอื่ ของสมาธิ ดงั นัน้ ถา้ เราใชส้ มาธชิ ว่ ยดนตรี
ดนตรกี ็จะชว่ ยสมาธิ

ดนตรใี นศาสนา เชน่ ดนตรเี ซน มเี นอื้ หาหรอื ไม่ หรอื
มเี ฉพาะเสยี ง

มเี สยี ง แตเ่ วลาฟังเราใชส้ มาธฟิ ัง อยา่ คดิ แตฟ่ ัง
เฉยๆ ฟังเพอื่ ฟัง เขาจะไมแ่ ตง่ เพลงทฟ่ี ังแลว้ เกดิ กเิ ลส แต่
จะฟังเพลงทง่ี า่ ยๆมี 2-3 เสยี งก็หายไป แลว้ ก็มเี สยี งขนึ้ มา
ใหม่ หมนุ ไปเรอื่ ยๆ เราอยา่ ไปคดิ วา่ มนั คอื อะไร เห็นกค็ อื
เห็น ไดย้ นิ คอื ไดย้ นิ เทา่ นัน้ แตเ่ ราเอาสมาธไิ ปตงั้ อยตู่ รง
นัน้ คอื สมาธทิ พ่ี ยายามฟังวา่ มเี สยี งแลว้ หยดุ แลว้ นัน้ เทา่
เอง ซงึ่ ผมก็ดดั แปลงมาใชก้ บั เพลง คอื การฝึ กสมาธดิ ว้ ย
เพลง เทา่ กบั การเลน่ ดนตรี ยงิ่ เลน่ กย็ ง่ิ มสี มาธิ ยง่ิ มสี มาธิ
กย็ งิ่ เลน่ ดี เป็ นวงรอบเกอ้ื หนุนกนั

อกี อยา่ งหนง่ึ ทผ่ี มนํามาดดั แปลง คอื สมยั กอ่ นผม
เรยี นกําลงั ภายใน เรยี นไปสกั พักเป็ นการเรยี นเพอ่ื หลดุ พน้
เพราะการสมาธกิ ารเรยี นกําลงั ภายใน ตอ้ งน่ังสมาธกิ อ่ น
อยา่ งทา่ ทเ่ี ขาปักใจ จะตอ้ งอยกู่ บั มอื เป็ นการทําสมาธแิ บบ
เคลอ่ื นไหว ฝึกกนั วนั ละหลายๆชว่ั โมง จติ ใจสงบนงิ่ นั่นคอื
สมาธแิ ลว้ เวลาเขาตอ่ สู ้ ไมไ่ ดต้ อ่ สดู ้ ว้ ยอารมณ์ คนทเ่ี ป็ น

โครงการจดั ต้งั มลู นธิ ิเพลงสยาม

62

แลว้ เขาตอ่ สดู ้ ว้ ยปัญญา คอื ทําตามหนา้ ท่ี คอื ธาตทุ งั้ 4 ก็
ธาตทุ งั้ 4 มนั สกู ้ นั ดนิ นํ้า ลมไฟ ก็คอื ดนิ นํ้าลมไฟ

สมมตุ วิ า่ ผมจะตอ้ งสกู ้ บั อาจารย์ และอาจารยม์ ี
ชอื่ เสยี งมากหมดั ซา้ ยมหากาฬ วนั รงุ่ ขนึ้ ผมจะตอ้ งสกู ้ บั
อาจารย์ แตผ่ มฝึกมาทางเชน คนื นผี้ มกไ็ มไ่ ดค้ ดิ ถงึ
อาจารยเ์ ลย ผมก็จะกนิ ได ้ ทําสมาธแิ ลว้ ก็นอน กําหนดลม
หายใจนับไปจนหลบั พอพรงุ่ นเ้ี ชา้ ผมก็ยงั ไมค่ ดิ ถงึ อาจารย์
เพราะผมยงั ไมไ่ ดส้ กู ้ บั อาจารย์ ผมกไ็ มร่ วู ้ า่ หมดั ซา้ ยของ
อาจารยจ์ ะหนักขนาดไหน ขนึ้ ไปบนเวทแี ลว้ ผมก็เห็น
อาจารย์ คอื อาจารย์ ผมกค็ อื ผม เพราะยงั ไมไ่ ดส้ กู ้ นั น่ี ผม
ไมไ่ ดก้ ลวั และผมกไ็ มไ่ ดก้ ลา้ ดว้ ย กว็ างใจเฉยมากเลย
เฉยกค็ อื สมาธิ คอื สตพิ อสกู ้ บั อาจารย์ ผมกร็ วู ้ า่ หมดั ซา้ ย
ของอาจารยแ์ บบน้ี ผมจะกนั ซา้ ยอยา่ งไร จะหลอกลอ่
อาจารยอ์ ยา่ งไร ผมทําดที สี่ ดุ เลยใชป้ ัญญา ไมใ่ ชอ้ ารมณ์
เพราะอารมณ์ คอื ความกลวั สกู ้ นั ดว้ ยฝี มอื พอดผี มพลาด
อาจารยน์ ็อคผมได ้

พอผมฟื้นขน้ึ มา ผมก็ตอ้ งมาคดิ วา่ ผมพลาดเพราะอะไร
เทคนคิ เราฝึกตรงไหน ไมใ่ ชจ่ ะมาน่ังเสยี ใจ เห็นไหมครับ
วา่ ใชป้ ัญญาไมม่ อี ารมณ์วเิ คราะหท์ เี่ ราพลาด เพราะอะไร
จบแคน่ ัน้ เลย ไมน่ ํากลบั ไปบา้ น ไมม่ คี วามแคน้ ฉะนัน้ จดุ
นัน้ ก็คอื จดุ ทเี่ ราจะตอ้ งทํา ทนี่ ส้ี มมตุ วิ า่ ผมฟลคุ๊ ผมชนะ
อาจารย์ เพราะผมเตรยี มมาแลว้ อาจารยพ์ ลาดผมกน็ ็อค

โครงการจดั ต้งั มูลนธิ เิ พลงสยาม

63

อาจารยไ์ ด ้ กรรมการจะเขา้ มายกมอื ผม ผมกไ็ มค่ วรจะตอ้ ง
ดใี จอะไรทงั้ สนิ้ จบแคน่ ัน้ แลว้ ก็มาคดิ วา่ เราชนะเพราะ
อะไร เดนิ ลงมาดว้ ยความสงบเสงย่ี ม มนั จบตงั้ แตต่ อน
อาจารยน์ ็อคแลว้ น่ี เป็ นเรอ่ื งของการกระทํากริ ยิ า โดย
ปราศจากกรรม ทําโดยไมท่ ําเป็ นคําพดู ของเซนคอื จติ
ไมไ่ ดท้ ํา แตใ่ จทํา ทําไปโดยอํานาจของมนั เชน่ สกู ้ ็ตอ้ งสู ้
กนั ดว้ ยวชิ าชพี และจติ ไมไ่ ดค้ ดิ แคน้ หรอื ดใี จ หรอื เสยี ใจ
ก็มกี ริ ยิ า แตไ่ มม่ กี รรม ไมเ่ ป็ นกรรมตดิ ตวั กนั ตอ่ ไป

ในทางดนตรี ถา้ เรามสี มาธแิ บบนี้ เราทําอะไรก็
สําเร็จทงั้ นัน้ คอ่ ยๆแกไ้ ปตามสถานการณ์ เด็กบางคนจะ
สอบ หรอื เลน่ ดนตรบี นเวที เรานกึ แลว้ คราวนขี้ นึ้ ไปเสร็จ
แน่ มแี ตค่ นใหญโ่ ตมาดู มแี ตค่ นมฝี ี มอื เรากส็ นั่ เพราะเรา
ไปคดิ ลว่ งหนา้ ไปกอ่ น แลว้ เราไมค่ วรทําอยา่ งนัน้ คนื นัน้
เราควรกลบั ไปทําสมาธิ ทําลมหายใจดๆี เดนิ ขน้ึ ไปบนเวที
เรายงั ไมไ่ ดเ้ ลน่ น่ี ทําใจใหม้ นั ดๆี เราเคยฝึกเลน่ ดว้ ยการทํา
สมาธิ เราเขา้ ทพ่ี ักกเ็ ลน่ ดว้ ยสมาธิ คนอนื่ ไมไ่ ดเ้ กยี่ วกบั เรา
จะมาดสู กั 10 คน หรอื ไมม่ าเลย เราก็เลน่ เหมอื นเดมิ ของ
เรา เพราะเราฝึกแบบสมาธิ แบบอยกู่ บั ท่ี และแบบ
เคลอื่ นไหวมาแลว้ จะชว่ ยเราไดม้ ากเลย

เพราะฉะนัน้ เราจะตอ้ งฝึก เราแคค่ ดิ ไมม่ ที กั ษะ
ไมไ่ ด ้ ดนตรกี ารเขา้ ใจทกั ษะเฉยๆเราทําไมไ่ ด ้ ตอ้ งนกึ
เพราะฉะนัน้ กค็ อื การฝึกซอ้ มทกุ ๆครัง้ จะตอ้ งทําสมาธิ มี
สมาธิ ถา้ ซอ้ มแลว้ เราคดิ เรอ่ื งอนื่ จะตดิ นสิ ยั อกี หน่อยกจ็ ะ
ฟ้งุ ซา่ นตลอดเวลา เราจะตอ้ งฝึกจนเป็ นนสิ ยั ใหด้ …ี

โครงการจัดต้งั มูลนิธิเพลงสยาม

64

โดยสรปุ แลว้ มขี อ้ คดิ สาหรบั ผทู้ ส่ี นใจคอื
1.การฝึกสมาธไิ มส่ ายเกนิ ไปสําหรับดนตรี
2.อาการสนั่ ประหมา่ แกไ้ ขโดยสมาธิ อาจจะทําโยคี หรอื
ทางเซนก็ได ้ โดยการ
-กลนั้ ลมหายใจยาวๆลกึ ๆเขา้ ไป
-เดนิ การเคลอ่ื นไหวเรอื่ ยๆ
-หลบั ตาเพอื่ ใหเ้ ป็ นสมาธิ

โครงการจัดตงั้ มูลนธิ เิ พลงสยาม

65

ผศ พนั เอกพเิ ศษ ชูชาติ พทิ กั ษากร ศลิ ปิ นแหง่ ชาติ
ปี 2553 (ในภาพซา้ ยมอื ) และ ศาสตรเมธี รศ.ดร.
โกวทิ ย์ ขนั ธศริ ิ (ในภาพขาวมอื

ภาพสองบรมครนู กั ไวโอลนิ

ผมู ้ จี ติ วญิ ญาณตวามเป็ นไทย

โครงการจัดต้งั มลู นธิ เิ พลงสยาม

66

อ.โกวทิ ยบ์ นั ทกึ ไวว้ า่ “..ทา่ นรบั ผมเป็ นศษิ ย์

ไวโอลนิ คนแรก หลงั จากทา่ นสาเร็จ การศกึ ษาทาง

ไวโอลนิ และคอนดกั ตง้ิ จากลอนดอน ประเทศ

องั กฤษ เป็ นทง้ั พช่ี าย และคณุ ครู ทท่ี าใหผ้ ม รกั

ไวโอลนิ และมวี นั นค้ี รบั ทา่ นแกก่ วา่ ผม 9 ปี 10 ..”

อ.ชชู าติ ไดเ้ รยี นดนตรไี ทยและสากล จาก เรอื

โทยรรยง แดงกรู (เกดิ พ.ศ. 2460) 11 ซง่ึ ครยู รรยง มี

เชย่ี วชาญทงั้ ดนตรไี ทยและสากล รวมถงึ โนต้ เพลงทกุ

รปู แบบ เลน่ ไดท้ งั้ ซอไทย ซอฝร่ัง (ไวโอลนิ )

อ.โกวทิ ย์ ไดม้ โี อกาสเรยี นซอไทยกบั ปรามาจารย์
นายจํานงราชกจิ , หลวงไพเราะเสยี งซอ ก็คอื ครหู ลวง
ไพเราะเสยี งซอ ทมี่ กั มภี าพรรว่ มวงดนตรกี บั ครเู หม เวชกร

อยเู่ สมอน่ังเอง

10 https://web.facebook.com/kovit.kbu/posts/1461198640675080

11
https://sirindhornmusiclibrary.li.mahidol.ac.th/hall_of_fame/tha

i-musicians145/

โครงการจัดตัง้ มลู นธิ ิเพลงสยาม

67

ทงั้ สองทา่ นมพี นื้ ฐานดนตรไี ทยดเี ยย่ี ม ตงั้ เยาวว์ ยั

และตอ่ ยอดมาเลน่ ไวโอลนิ แบบบคลาสสคิ อ.ชชู าติ คอื ผู ้

ทถ่ี า่ ยทอดเรอื่ ง ดนตรกี บั สมาธิ ในหนังสอื เลม่ น้ี ปฐู าน

เชอื่ มโยงไปสวู่ ญิ ญาณดนตรี สว่ น อ.โกวทิ ย์ คอื ผสู้ ี

ไวโอลนิ ของครเู หม ในวาระ 100 ปี ครเู หม เวชกร

ไวโอลนิ คมู่ อื ครเู หม บรรเลงโดยครโู กวทิ ขนั ธศริ ิ

งานวนั เปิดนทิ รรศการภาพเขยี นของครเู หม ปี พ.ศ.2548

ภาพถา่ ยขของ อ.อานันท์ นาคคง

โครงการจัดต้ังมลู นธิ ิเพลงสยาม

68

ภาพครเู ล็ก ฑฆี กลุ ผบู ้ นั ทกึ ประวตั ิ วงเครอ่ื งสายครเู จอื
หรอื วงเตชนเสนี ทําใหส้ นั ตสริ ิ และครเู หม เวชกรพบกนั

โครงการจัดตง้ั มูลนิธเิ พลงสยาม

69

วงเครอื่ งสายครเู จอื “เตชนเสน”ี

ยอ้ นไปราว 90 ปีทแี่ ลว้ วงเครอ่ื งสายครเู จอื หรอื
ตอ่ มาปี พ.ศ.2478 มชี อ่ื อยา่ งเป็ นทางการวา่ “เตชนเสน”ี
วงนนี้ ับเป็ นวงเครอื่ งสายผสมเครอ่ื งดนตรสี ากล ทมี่ ี
ชอ่ื เสยี งมากในพระนคร ครเู จอื เสนวี งศ์ ณ อยธุ ยา ได ้
รวบรวมทงั้ เพอื่ นพนี่ อ้ งและศษิ ยม์ ารว่ มวงดนตรกี นั

นับเป็ นจดุ พบครัง้ แรกระหวา่ ง สนั ตสริ ิ หรอื ครสู งบ
สวนสริ ิ กบั ครเู หมม เวชกร กอ่ นตกลงปลงใจจากคําเชญิ
ชวนของครเู จอื ไปเลน่ ดนตรหี นังเงยี บรว่ มกนั อา่ นเพมิ่ เตมิ
ไดใ้ น ไมแ่ ตพ่ ระวษิ ณุกรรมพระประโคนธพั ก็ตอ้ งการ
เหม เวชกร

ครเู จอื เสนวี งศ์ ณ อยธุ ยา ทา่ นนนี้ ่าจะเป็ นหนง่ึ
ในกลั ยาณมติ ร และเป็ นครผู แู ้ นะนําเพลงดนตรใี หก้ บั ครู

เหม เวชกร แมบ้ นั ทกึ ฉบบั น้ี ครเู ล็ก ฑฆี กลุ ได้
เขยี นไวก้ อ่ นถงึ แกก่ รรม ไมไ่ ดร้ ะบุ

โครงการจัดตง้ั มลู นธิ เิ พลงสยาม

70

ตลอดระยะเวลาทชี่ วี ติ ของขา้ พเจา้ ไดค้ ลกุ คลี อยู่
ในวงการของดนตรไี ทยเดมิ อนั เป็ นสมบตั วิ ฒั นธรรม อนั
เกา่ แกล่ ํ้าคา่ ของประเทศไทยเรา มานานกวา่ 40 ปี

ขา้ พเจา้ ใครจ่ ะขอพดู ไดว้ า่ ไมม่ รี ะยะเวลาท่ี
ขา้ พเจา้ จะมคี วามสขุ เพลดิ เพลนิ และสนุกสนานในการ
บรรเลงดนตรี เหมอื นในระยะเวลาทขี่ า้ พเจา้ กบั เพอื่ นฝงู

รว่ มวงบรรเลงกนั ในนาม คณะเครอื่ งสายครเู จอื แลว้
ตอ่ มาไดต้ งั้ ชอื่ ใหมว่ า่ คณะเตเชนะเสนี ในระยะนัน้ ดนตรี

ไทยกําลงั อยใู่ นยคุ เฟื่องฟู ประชาชนกําลงั ใหค้ วามนยิ ม
อยา่ งกวา้ งขวาง นักดนตรที กุ คนไดร้ ับการยกยอ่ ง จากวง
สงั คมทกุ ๆชนั้ อยา่ งน่าภาคภมู ใิ จ เป็ นอยา่ งดที ส่ี ดุ

นักดนตรสี ว่ นมาก มอี าชพี ประจําเป็ นหลกั ฐาน ได ้
ใชเ้ วลายามวา่ ง มาแสวงหาความเพลดิ เพลนิ แสวงหา
ความสขุ ทางการบรรเลงดนตรไี ทย ดงั นัน้ เจา้ ภาพ ทเี่ ป็ น
เจา้ ของบา้ นหรอื เจา้ ของงาน จงึ ตอ้ งใหก้ ารตอ้ นรับและให ้
เกยี รตแิ กน่ ักดนตรเี ป็ นอยา่ งดี

เครอ่ื งสายครเู จอื เรมิ่ จับกลมุ่ กนั ในระยะแรกๆ ที่
บา้ นของครเู จอื เสนยี ว์ งศ์ ณ อยธุ ยา ทหี่ นา้ โรงเลยี้ งเด็ก
ถนนบํารงุ เมอื ง อําเภอป้อมปราบศตั รพู า่ ย จงั หวดั พระนคร

ตอ่ มาไดย้ า้ ยบา้ นไปอยู่ ตรอกเชงิ สะพานตกึ ดนิ
อําเภอพระนคร ในระยะทยี่ า้ ยมาอยทู่ ใ่ี หมน่ ้ี ชอื่ เสยี งของ
ดนตรไี ทยคณะเครอื่ งสายครเู จอื เรม่ิ โดง่ ดงั ขน้ึ จงึ ไดม้ ี
ผสู ้ มคั รเขา้ เป็ นศษิ ยม์ ากขน้ึ ตลอดจนเพอ่ื นฝงู ของครเู จอื
เองทม่ี ฝี ี มอื ในทางดนตรไี ทย ก็ไดเ้ รม่ิ มารวมกลมุ่ มกี าร
ตดิ ตอ่ ปรกึ ษาหารอื ลลี าทํานองเพลง และทําการซกั ซอ้ ม
กนั เป็ นเนอื งนติ ย์

โครงการจัดตง้ั มลู นธิ เิ พลงสยาม

71

ทกุ ๆวนั ในเวลาเย็น จะมเี สยี งเพลง ดงั อยใู่ นบา้ นครู
เจอื โดยมไิ ดข้ าดเสยี ง มที งั้ เสยี งเพลงทกี่ ําลงั ตอ่ ใหล้ กู
ศษิ ย์ เสยี งทก่ี ําลงั ซกั ซอ้ มทบทวนความทรงจํา เสยี ง
หวั เราะตอ่ กระซกิ สําราญใจ หากวนั ใดตรงกบั วนั หยดุ
นักขตั ฤกษ์แลว้ เสยี งตา่ งๆนจ้ี ะดงั อยตู่ ลอดวนั ตงั้ แตเ่ ชา้
เป็ นตน้ มา ทกุ ๆคนจะยมิ้ แยม้ โอภาปราศรัยกนั อยา่ งมี
ความสขุ ศษิ ยร์ นุ่ หลงั ก็จะใหค้ วามเคารพคารวะศษิ ยร์ นุ่ พ่ี
ทต่ี ามลําดบั อาวโุ ส และในระยะนเ้ี อง เครอ่ื งสายครเู จอื จงึ
มงี านทต่ี อ้ งไปบรรเลงมากขน้ึ เกอื บจะทกุ ๆวนั

ในบางครัง้ ตอ้ งแยกวงดนตรอี อกเป็ น 2 วง กย็ งั
ตอ้ งกระทํา ทงั้ นกี้ ็เพอ่ื เป็ นการสนองศรัทธา ใหแ้ ก่
ประชาชน ทใ่ี หก้ ารตอ้ นรับ และใหค้ วามนยิ มเป็ นอยา่ งมาก
ในบางครัง้ นักดนตรตี อ้ งหาตอ้ งลาหยดุ ราชการบา้ ง ลา
งานบา้ ง เพอ่ื ไปบรรเลงทต่ี า่ งจงั หวัด โดยตอ้ งนอนคา้ ง
อา้ งแรมตากยงุ กนั ไป แตท่ กุ คนกเ็ ต็มใจไป ดว้ ยความรัก
ใครส่ ามคั คกี ลมเกลยี ว รักหมคู่ ณะกนั เป็ นทตี่ งั้ และมใี จ
ปรารถนาทต่ี รงกนั อยทู่ ว่ี า่ เมอ่ื ถงึ เวลาบรรเลงแลว้ ทกุ ๆ
คนจะตอ้ งทําหนา้ ทข่ี องตนใหด้ ที สี่ ดุ พรอ้ มทงั้ ตอ้ งรักษา
มารยาท วางตวั ใหเ้ จา้ ภาพ หรอื เจา้ ของบา้ นเกรงใจ ไม่
กลา้ ดหู มน่ิ ดแู คลนไดโ้ ดยเด็ดขาด

ตามปกตคิ รเู จอื เป็ นผทู ้ ชี่ อบและรักระเบยี บแบบ
แผนตา่ งๆมาก สง่ิ ใดทจ่ี ะทําความไมด่ มี าสหู่ มคู่ ณะ แมแ้ ต่
เพยี งเล็กๆนอ้ ยๆ ครเู จอื ก็มไิ ดเ้ คยละเวน้ ทจ่ี ะป้องกนั เสยี
ทนั ที การแตง่ ตวั ของนักดนตรที กุ ๆคน ในเวลาจะไปงาน
ทกุ คนจะตอ้ งใสเ่ สอื้ นอก คอ ปิดกระดมุ 5 เม็ด นุ่งผา้ มว่ ง
หรอื สวมกางเกงแพร ทงั้ นส้ี ดุ แทแ้ ตส่ ภาพของงาน และ
สถานทท่ี จ่ี ะไปบรรเลง ซง่ึ ครเู จอื จะเป็ นผสู ้ ง่ั นักดนตรที กุ
คน จะรับประทานสรุ าอาหารจนเมามายเสยี กรยิ าไมไ่ ด ้

โครงการจัดตงั้ มลู นธิ เิ พลงสยาม

72

โดยเด็ดขาด การพดู คยุ กนั ในระหวา่ งบรรเลง หรอื ตอน
หยดุ พกั การบรรเลง จะตอ้ งไมท่ ําใหเ้ กดิ เสยี งดงั ผดิ ปกติ
ในระหวา่ งบรรเลงนัน้ นักดนตรคี าบบหุ รส่ี บู ไปบรรเลงไป
ไมไ่ ด ้ เมอ่ื ดนตรเี รม่ิ บรรเลงแลว้ นักดนตรที กุ คนจะตอ้ งดบั
บหุ รท่ี นั ที และเมอ่ื การบรรเลงจบลงทอ่ นหนง่ึ เครอ่ื ง
ดนตรจี ะทอดเสยี งนํานักรอ้ งในทอ่ นตอ่ ไปนัน้ จะตอ้ งเป็ นผู ้
ทไี่ ดร้ ับมอบหมาย เชน่ ซอดว้ ง หรอื ออรแ์ กนเทา่ นัน้
เครอื่ งดนตรชี นิ้ อนื่ ไมม่ หี นา้ ทที่ อดเสยี ง จะตอ้ งหยดุ เงยี บ
ทงั้ หมด และในระหวา่ งทกี่ ําลงั บรรเลงอยนู่ ัน้ หากนักดนตรี
ชน้ิ ใดชน้ิ หนงึ่ เสยี งผดิ เพยี้ นไป ผทู ้ เี่ ลน่ เครอื่ งดนตรชี นิ้ นัน้
จะตอ้ งรบี ปรับเสยี งใหมใ่ หถ้ กู ตอ้ ง อาทิ เชน่ เสยี งขมิ
ผดิ เพยี้ นไป ผู ้ เลน่ ขมิ อยจู่ ะตอ้ งรบี ตอกหลกั ขมิ ปรับเสยี ง
ใหมท่ นั ที และในการตอกหลกั ขมิ น้ี จะตอ้ งตอกใหพ้ อดี
กบั จังหวะฉงิ่ เพอื่ ป้องกนั มใิ หเ้ สยี งอน่ื ๆ ดงั รบกวนใน
ระหวา่ งการบรรเลงฯลฯ

หลกั การปฏบิ ตั ติ า่ งๆ ตามทไี่ ดย้ กมาใหเ้ ห็นเป็ น
ตวั อยา่ งเล็กๆในนอ้ ย ขา้ งตน้ นอี้ นั เป็ นหลกั การปฏบิ ตั ทิ คี่ รู
เจอื ไดก้ ําหนดขน้ึ ใชภ้ ายในคณะ เครอื่ งสายครเู จอื จงึ
ทําใหช้ อื่ เสยี งของคณะดนตรี คณะนโ้ี ดง่ ดงั ไกลออกไป
มากยงิ่ ขน้ึ เป็ นลําดบั ๆ และไดเ้ ป็ นพลงั ใจ ทผ่ี ลกั ดนั ใหค้ รู
เจอื มมุ านะปรับปรงุ คณะดนตรขี องตนเองใหด้ ยี งิ่ ขน้ึ

พรอ้ มทงั้ ไดค้ ดิ คน้ ปรับปรงุ แนวทางบรรเลง และ
ลกู เพลง ใหผ้ ฟู ้ ังเกดิ รสของเพลงไพเราะมากยง่ิ ขน้ึ
จํานวนลกู ศษิ ยล์ หู ากเ็ พม่ิ จํานวนทวมี ากขน้ึ จนไมม่ เี วลา
สอน

โครงการจดั ตั้งมูลนิธเิ พลงสยาม

73

ใ นระยะทเี่ ครอื่ งสายครเู จอื เจรญิ สงู สดุ นี้ บรรดา
ศษิ ยท์ ใี่ กลช้ ดิ และเพอื่ นฝงู บางคนประมาณ 10 กวา่ คน
เทา่ ทพ่ี อจะจําไดม้ ี

คณุ จว๋ น, นพ ตสิ งิ ห,์ สารวย สวุ รรณวนชิ , ชนื้ อากาศ
ภา,เล็ก ภาณุนนั ท,์ ถาวร สภุ าวสทุ ธ,ิ์ ศริ ิ พงษป์ าล,
ทองโปรย นมุ่ สวุ รรณ, ชด ไมม้ งคล, เทยี ม แยม้ แดง,
ป๋ ยุ มโี ชค และขา้ พเจา้

ไดป้ รกึ ษาหารอื รว่ มกบั ครเู จอื วา่ ตงั้ แตน่ ตี้ อ่ ไป
นับวนั คณะของเราก็จะเตบิ ใหญอ่ อกไปทกุ ที ลกู ศษิ ยล์ กู
หาก็จะมากขนึ้ ๆ หากเราไมม่ สี ญั ลกั ษณ์ใดๆ ใหร้ เู ้ ป็ นศษิ ย์
ครเู ดยี ว หรอื กนิ ขา้ วหมอ้ เดยี วกนั มาแลว้ ตา่ งคนตา่ งก็จะ
ไมร่ จู ้ ักกนั ความรักใครส่ ามคั คที คี่ วร ทพี่ วกเราสรา้ งมาแต่
เดมิ ก็จะสญู สลายไปเป็ นทนี่ ่าเสยี ดายมาก และในขณะ
ระยะเดยี วกนั นี้ เราก็ควรจะคดิ จะตงั้ ชอื่ คณะเสยี ที จงึ จะ
ชอบจะควร จากนัน้ มาก็ไดม้ กี ารปรกึ ษาหารอื กนั อยหู่ ลาย
ครัง้ หลายหนนานเต็มที จงึ มผี เู ้ สนอชอ่ื คณะมาใหเ้ ลอื ก 2
ชอื่ คอื คณะเจอื เสนี และ คณะเตชนเสนี

ในทส่ี ดุ ความเห็นสว่ นมาก ใหเ้ ลอื กเอา คณะเชน
เสนยี ์ สว่ นเครอื่ งหมายอนั จะเป็ นสญั ลกั ษณ์ ของพวกเรา
นัน้ ควรทําเป็ นแหนบเสยี บกระเป๋ าเสอ้ื นอกชนั้ บน
ดา้ นซา้ ย ในสมยั นัน้ กําลงั นยิ มใชแ้ หนบเสยี บกระเป๋ ากนั

ทว่ั ๆไป และแหนบนัน้ ควรจะมรี ปู ทา่ นครพู ระประโทนทร
รพ12 พรอ้ มคํายอ่ ของชอื่ คณะวา่ ต.ส. อยดู่ ว้ ย แตจ่ ะวาง

รปู รา่ งอยา่ งใดขา้ พเจา้ เป็ นผรู ้ ับมอบหมายที่ ใหม้ าคดิ

12 ประโคนธรรพ

โครงการจัดตั้งมลู นิธิเพลงสยาม

74

จัดทําไปพจิ ารณารว่ มกนั หลายๆคน ขา้ พเจา้ จงึ ไดต้ ดิ ตอ่
ให ้ คณุ วรรณสทิ ธิ เป็ นผคู ้ ดิ และรา่ งแบบให ้ จนผล
สดุ ทา้ ย ทกุ คนก็เห็นชอบดว้ ยกนั

ครเู จอื ไดน้ ําเรอื่ งทงั้ หมด พรอ้ มดว้ ยแบบของ
แหนบ ต.ส. ไปเรยี นหารอื เพอ่ื ขอรับความเห็นชอบจาก
คณุ ครหู ลวงประดษิ ฐไพเราะ ซง่ึ เป็ นปรมาจารยท์ เี่ คารพ

นับถอื ของพวกเราทกุ ๆคน เพราะพวกเราไดร้ ับการ
ประสทิ ธปิ์ ระสาทวชิ า และครอบจากทา่ นเป็ นสว่ นมาก ผล

จากในการเรยี นหารอื คณุ ครหู ลวงประดษิ ฐไพเราะ ก็ไดใ้ ห ้
คําแนะนําหลายอยา่ งหลายประการ ซงึ่ พวกเราก็ไดจ้ ัด
แกไ้ ขโดยครบถว้ น

ครเู จอื จงึ ไดป้ ระกาศเรอ่ื งนใี้ หศ้ ษิ ยท์ ททงั้ หลาย
ทราบโดยท่วั กนั พรอ้ มทงั้ เปิดใหศ้ ษิ ย์ ผปู ้ ระสงคจ์ ะได ้
ไวไ้ ดแ้ จง้ ความจํานงเพอ่ื จะสงั่ ทําตอ่ ไป
แหนบ ต.ส.
แหนบทกุ ๆแหนบ ไดจ้ ดั ทําท่ี รา้ นอมราภรณ์ เชงิ สะพาน
ตกึ ดนิ ตวั แหนบทําดว้ ยเงนิ พน้ื หนา้ ลงยาสเี ขยี วมรี ัศมใี น
ตวั ตรงกลางมรี ปู ทา่ นครพู ระประโคนทรรพ ป๊ัมดว้ ยทองคํา
บรสิ ทุ ธต์ิ ดิ อยู่ ขา้ งลา่ งพนื้ ลงยาสขี าว มตี วั อกั ษร ต.ส.
ดา้ นหลงั มชี อ่ื เจา้ ของแหนบ

ระหวา่ งนกี้ ไ็ ดจ้ ัดทําประกาศ จดั ตงั้ ชอ่ื คณะเตชน
เสน โดยเขยี นตวั บรรจงอยา่ งสวยงามบนแผน่ กระดาษ
ครัน้ ทกุ ๆอยา่ งไดจ้ ดั ทําเสร็จเรยี บรอ้ ยแลว้ ครจู งึ ไดน้ ํา
แหนบทงั้ หมด ประกาศตงั้ ชอ่ื คณะ ไปเขา้ พธิ ใี นวนั ทําพธิ ี
ไหวค้ รปู ระจําปี ทบี่ า้ นคณุ ครหู ลวงประดษิ ฐไพเราะ เพอื่
ความเป็ นสริ มิ งคลสบื ตอ่ ไป

จากนัน้ ครเู จอื กไ็ ดก้ ําหนดวนั ทําพธิ ไี หวค้ รขู นึ้ ที่
บา้ นเชงิ สะพานตกึ ดนิ เพอื่ กระทําพธิ แี จกแหนบ ต.ส. โดย

โครงการจดั ต้ังมูลนธิ เิ พลงสยาม

75

ไดเ้ รยี นเชญิ คณุ ครหู ลวงประดษิ ฐไพเราะ มาเป็ นผกู ้ ระทํา
พธิ ี และเป็ นประธานในงาน

พธิ ที กี่ ระทําในวนั นัน้ ทกุ ๆคนไดร้ ว่ มมอื กนั จดั อยา่ ง
ปราณีตสวยงามมากทสี่ ดุ โดยศษิ ยแ์ ตล่ ะคนแบง่ ๆ หนา้ ท่ี
กนั ไป เทา่ ทจ่ี ะทําทจ่ี ะทําได ้ การจัดโตะ๊ หมบู่ ชู าพระ บชู า
ครู คณุ ศริ พิ งษ์ ปาละ เป็ นผจู ้ ัดการ และจัดตงั้ รว่ มกบั คณุ
เล็ก ภานุนันท์ การจัดดอกไมท้ งั้ หมด หมอ่ มเจา้ หญงิ ศรี
อกั ษร วรวฒุ ิ เป็ นผจู ้ ัดรว่ มกบั คณุ แหวน อาหารคาวหวาน
คณุ จว๋ นกบั ศษิ ยท์ งั้ หมดชว่ ยกนั จัด คณุ พจ มาฬมงคล กบั
พวกวดั สามปลม้ื มคี ณุ นพ คณุ สํารวย คณุ ชนื้ จัดเรอื่ ง
สถานทแ่ี ละรับแขก นับวา่ ทกุ คนเหนอ่ื ยดว้ ยความเต็มใจ
และปิตยิ นิ ดเี ป็ นอยา่ งมาก ทไ่ี ดเ้ ห็นความเจรญิ เป็ นปึกแผน่
พรอ้ มดว้ ยชอื่ เสยี งของคณะ ทเ่ี ป็ นไปอยา่ งดที สี่ ดุ

หลงั จากพธิ ที างศาสนา และพธิ ไี หวค้ รพู ธิ คี รอบได ้
เสร็จสน้ิ แลว้ คณุ ครหู ลวงประดษิ ฐไพเราะกไ็ ดอ้ า่ นประกาศ
ตงั้ ชอื่ คณะเครอื่ งสายครเู จอื เป็ นเครอื่ งสาย คณะเต
ชนเสนี และทําการแจกมอบแหนบ ต.ส. แกศ่ ษิ ยท์ ม่ี ารว่ ม
พธิ ใี นวนั นัน้ โดยทว่ั ถงึ กนั ทกุ คน

จงึ เป็ นอนั วา่ คณะเตชนเสนี เรมิ่ กอ่ กําเนดิ ตงั้ แตป่ ี
พทุ ธศกั ราช 2478 ถา้ ผดิ พลาดขออภยั ดว้ ยเป็ นตน้ มาจน
บดั นบ้ี รรดาสมาชกิ เตเชนะเสนยี ร์ นุ่ แรกน้ี เทา่ ทคี่ วามจํา
ของขา้ พเจา้ พอจะจําได ้ โดยอาศยั ความสนทิ สนมทเ่ี คยได ้
รว่ มบรรเลงดว้ ยกนั อยเู่ ป็ นประจําเสมอๆ พอจะนกึ ออกมี
ดงั นี้

โครงการจัดตง้ั มลู นิธเิ พลงสยาม

76

ในระยะทเี่ ครอ่ื งสายครเู จอื เจรญิ สงู สดุ นบี้ รรดาศษิ ยท์ ่ี
ใกลช้ ดิ และเพอ่ื นฝงู บางคนประมาณ 10 กวา่ คนเทา่ ท่ี
พอจะจําได ้ มี

1 ครเู จอื เสนยี ว์ งศ์ ณ อยธุ ยา ควบคมุ วง
2 คณุ จติ ร เสนยี ว์ งศ์ ณ อยธุ ยา ซอดว้ ง
3 คณุ ป๋ ยุ มโี ชค ซอดว้ ง
4 คณุ เทยี ม แยม้ แดง ซอดว้ ง
5 คณุ ศริ ิ บญุ ทอง ซออู ้
6 คณุ เฮง สทุ ธพิ บิ รู ณ์ ซออู ้
7 คณุ เล็ก ภานุนันท์ ซออู ้
8 หมอ่ มเจา้ หญงิ ศรอี กั ษร วรวฒุ ิ ซออู ้
9 คณุ ถาวร สภุ าวสทุ ธิ ออรแ์ กน
10 คณุ ศริ ิ พงษ์ปาระ ออรแ์ กน
11 คณุ สํารวย สวุ รรณวนชิ ขลยุ่
12 คณุ เถา ขลยุ่
13 คณุ นพ อตสิ งิ ห์ ขมิ
14 ตวั ขา้ พเจา้ เอง เล็ก ฑฆี กลุ ขมิ
15 คณุ จว๋ น ขมิ
16 คณุ ประเสรฐิ วอ่ งสง่ สาร ขมิ
17 คณุ จําเนยี ร เสนยี ว์ งศ์ ณ อยธุ ยา ขมิ
18 คณุ ทพิ ย์ ปิยะมาน จะเข ้
19 คณุ ปรญิ ลมิ ปิโกวทิ ย์ ไวโอลนิ
20 คณุ เกษม มลิ นิ ทจนิ ดา ไวโอลนิ
21 คณุ ทยุ ้ ศริ เิ ดช ไวโอลนิ
22 คณุ ประจักษ์ วงศาโรจน์ ไวโอลนิ
23 คณุ ทองโปรย นุ่มสวุ รรณ ไวโอลนิ
24 คณุ ประกอบ สกุ ณั หะเกตุ ไวโอลนิ
25 คณุ ชนื้ อากาศภา ไวโอลนิ

โครงการจดั ตง้ั มลู นิธิเพลงสยาม

77

26 คณุ บญุ ชว่ ย เล็กสมั ฤทธ์ิ ไวโอลนิ
27 คณุ ทองผอ่ น ไวโอลนิ
28 คณุ มนสั ไวโอลนิ
29 คณุ สวสั ดิ์ เนตรวเิ ชยี ร ฉงิ่
30 คณุ เชอ้ื เล็กบญุ แถม ฉาบ
31 คณุ เยอื้ น ภรู่ ะยบั กลอง
32 คณุ ชด มาฬมงคล กลอง
33 คณุ จมิ้ ลม้ิ กลุ ตณั ฑ์ รอ้ ง
34 คณุ ผออง (แพทยค์ ด)ี คชสงั สหี ์ รอ้ ง
36 คณุ รําจวน ถน่ิ คํา รอ้ ง
35 คณุ ชน้ื จอ้ ยหลกั แหลม รอ้ ง

ฯลฯ และยงั มอี ยอู่ กี เป็ นจํานวนมาก ขา้ พเจา้ จงึ ใครข่ อ

ประทานอภยั ไว ้ ณ ทน่ี ดี้ ว้ ย เพราะระยะเวลานานมากแลว้
จงึ อาจจะหลงลมื ไปบา้ ง นกึ ชอื่ ไมอ่ อกบา้ ง บางทา่ น
ขา้ พเจา้ นกึ ไดแ้ ตช่ อ่ื ตวั ชอ่ื สกลุ นกึ ไมไ่ ด ้ หรอื อกั ขระ
ผดิ เพย้ี นไปบา้ ง จงึ ใครข่ อประทานอภยั ไวใ้ นทนี่ ดี้ ว้ ย สว่ น
ทา่ นสมาชกิ ทขี่ า้ พเจา้ ไดอ้ อกนามมาแลว้ ขา้ งตน้ น้ี ขา้ พเจา้
จําไดโ้ ดยอาศยั ความใกลช้ ดิ สนทิ สนมกนั มา ตงั้ แตค่ รัง้

เครอื่ งสายครเู จอื มาแตเ่ ดมิ มไิ ดเ้ ป็ นการเลอื กทรี่ ัก มกั
ทชี่ งั หรอื มอี คตใิ ดๆทงั้ สน้ิ

ตอ่ มาประมาณปี พทุ ธศกั ราช 2485 ครเู จอื เสนยี ์
วงศ์ ณ อยธุ ยา ไดถ้ งึ แกก่ รรมลง พวกเราสว่ นมาก ก็ไดย้ ก
ยอ่ งใหค้ ณุ จติ เสนยี ว์ งศ์ ณ อยธุ ยาซงึ่ เป็ นพช่ี าย ไดเ้ ป็ น

ผนู ้ ําและควบคมุ วงแทน

โครงการจัดตัง้ มูลนธิ เิ พลงสยาม

78

แตร่ ะยะนดี้ นตรไี ทย เรมิ่ เสอ่ื มความนยิ มลง เพราะ

อทิ ธพิ ลของดนตรแี ละเพลงตา่ งประเทศ ประกอบกบั ขาด

การไดร้ ับความอมุ ้ ชสู นับสนุนจากทางราชการ บรรดานัก

ดนตรมี อื ดๆี บางคน จงึ ไดเ้ ลกิ รา้ งกนั ไป พวกทเ่ี หลอื อยจู่ งึ

มไิ ดม้ กี ารซกั ซอ้ มเพลงการเหมอื นสมยั เดมิ บางคนกไ็ ด ้

แยกออกไปตงั้ คณะของตนเองบา้ ง แตท่ งั้ นม้ี ไิ ด ้

หมายความวา่ ขาดการตดิ ตอ่ กนั ไปเสยี เลย เพราะตาม

ความเป็ นจรงิ แลว้ เตชนเสนี รนุ่ แรกๆนี้ ไดม้ กี ารตดิ ตอ่

เยยี่ มเยยี นทกุ ขส์ ขุ คอยดแู ลชว่ ยเหลอื ซงึ่ กนั และกนั มา

ตลอดเวลาจนบดั นี้

โครงการจดั ตั้งมูลนธิ ิเพลงสยาม

79

ครเู จอื เสนวี งศ์ ณ อยธุ ยา13

ครเู จอื เสนวี งศ์ ณ อยธุ ยา สบื สายบวรราชสกลุ
“เสนวี งศ”์ จากกรมหลวงเสนบี รริ ักษ์ ในกรมพระราชบวร
สถานภมิ ขุ ทา่ นเป็ นนักดนตรไี ทยและครเู ครอ่ื งสายที่
สําคญั ในรัชสมยั พระบาทสมเด็จพระปกเกลา้ เจา้ อยหู่ วั และ
พระบาทสมเด็จพระเจา้ อยหู่ วั อานันทมหดิ ล

ครเู จอื เสนวี งศ์ ณ อยธุ ยา เป็ นนักดนตรที ชี่ าํ นาญ
ในการเลน่ ซออแู ้ ละออรแ์ กน จงึ ถนัดในการเลน่ เครอื่ งสาย
ผสมออรแ์ กน ไดแ้ ตง่ เพลงเถาและเพลงเดยี่ วไวม้ ากมาย
หลายเพลง เชน่ เพลงมอญชมจนั ทร์ ๓ ชนั้ เพลงจนี วงั
หลวง เถา (พ.ศ. ๒๔๗๘) เป็ นตน้

สําหรับชวี ประวตั ขิ องทา่ นนัน้ จะทราบเพยี งแตว่ า่
ครเู จอื เคยเขา้ รับราชการในกรมตํารวจ และมยี ศเป็ น
จ.ส.ต. ไมท่ ราบถงึ ครอบครัวและปีทถี่ งึ แกก่ รรม

13
http://110.170.81.29/history_special/1428376082272/1427790462
508/general

โครงการจดั ต้ังมลู นิธเิ พลงสยาม

80

จติ วา่ งเป็ นดนตร1ี 4

พทุ ธทาสภกิ ขุ

อาตมาอยากจะกลา่ วเป็ นสํานวนโวหาร อกี
อยา่ งหนงึ่ วา่ จติ วา่ งนี้ หรอื ความวา่ งน้ี เป็ นดนตรอี นั
ไพเราะอยใู่ นตวั มนั เอง ชวี ติ จะมสี ภาพเหมอื นดนตรี อนั

14 สว่ นหนงึ่ ของการแสดงธรรมในหวั ขอ้ “ ความวา่ งจติ วา่ ง”ณ
หอประชมุ ครุ สุ ภา เมอ่ื วนั ที่ 19 มกราคม พ.ศ. 2508

โครงการจัดตง้ั มูลนธิ ิเพลงสยาม

81

ไพเราะ ตอ่ เมอื่ เรามจี ติ วา่ ง ในขณะใดทเี่ รามจี ติ วา่ งชวี ติ
เป็ นดนตรี มนั เป็ นสง่ิ ทน่ี ่าชนื่ ใจสกั เทา่ ไหร่ พอมจี ติ วนุ่ ชวี ติ
นกี้ ็หมดความเป็ นดนตรี คอื มแี ตค่ วามมดื มวั เศรา้ หมอง เรา่
รอ้ น ไมส่ งบ สะอาด สวา่ ง เยอื กเย็น ไมม่ คี วามไพเราะอยู่
ในตวั มนั เหมอื นกบั ดนตรี

จติ ทเี่ ป็ นประภสั สร ไมม่ กี เิ ลสครอบงํา เมอ่ื ดนตรอี ยู่
ในตวั มนั เอง คอื ใหค้ วามชมุ่ ชนื่ ไพเราะ อยใู่ นตวั มนั เอง

เราเรยี กวา่ เป็ น ดนตรที างวญิ ญาณ หรอื อะไรก็

แลว้ แตจ่ ะเรยี ก ไมใ่ ช่ ดนตรี ดดี สี ตี เป่ า อยา่ งทเ่ี รา
เห็นกนั อยู่ แตค่ วามหมายนัน้ อยา่ งเดยี วกนั คอื ความ
ไพเราะเหลอื ทจี่ ะกลา่ ว

เพราะฉะนัน้ ดนตรที แ่ี ทก้ ค็ อื ความไพเราะ ความ
สวยงาม ความเยอื กเย็น อะไรอยา่ งหนง่ึ ซง่ึ ไดร้ ับไดย้ นิ ได ้
ฟังไดส้ มั ผสั ในขณะทม่ี จี ติ วา่ ง

ทนี่ พ้ี อมานกึ ถงึ ดนตรที เ่ี ราใชก้ นั อยใู่ นเวลานี้ เราก็
ควรจะอา่ นออกแลว้ วา่ ดนตรหี รอื บทเพลงหรอื ทํานอง
เพลงก็ตามมนั มอี ยู่ 2 ชนดิ คอื เรา้ ใหจ้ ติ วนุ่ วายก็มี ดนตรี
หรอื บทเพลงทก่ี ลอ่ มจติ ใหส้ งบเย็นลงไป ใหว้ า่ งกม็ ี

เพราะฉะนัน้ ดนตรที แ่ี ทจ้ รงิ ทถ่ี กู ตอ้ งกบั ความ

ตอ้ งการตามธรรมชาตนิ ัน้ จะตอ้ งเป็ นดนตรที ที่ ําใหจ้ ติ วา่ ง

ลงวา่ งลง สงบเย็นลง สงบเย็น ลง แตเ่ ดย๋ี วนเ้ี ราไมช่ อบ

เราไปชอบดนตรขี องภตู ผปี ีศาจ ทยี่ ทุ ก่ี ระตนุ ้ ใหจ้ ติ เตน้ เรา่

โครงการจดั ต้ังมูลนธิ เิ พลงสยาม

82

ๆ ๆ เหมอื นภตู ผปี ีศาจน้ี เรยี กวา่ สง่ เสรมิ ใหจ้ ติ วนุ่ และเมอื่
เรานยิ มกนั อยา่ งนที้ วั่ ๆไปแลว้ ก็แปลวา่ เรานยิ มความมจี ติ
วนุ่ เป็ นพนื้ ฐานของสงั คม ไมน่ ยิ มความวา่ ง ไมน่ ยิ มความ
เป็ นอยดู่ ว้ ยจติ วา่ ง

ฉะนัน้ จงึ จะเขา้ ใจกนั ยาก พดู กนั เทา่ ไหรก่ ย็ ากทจ่ี ะ
เขา้ ใจกนั ได ้ นกึ ดถู งึ ดนตรขี องป่ ยู า่ ตายาย ในสมยั โบราณ
ลว้ นแตม่ ที ํานองเป็ นไปในทางชว่ ยตะลอ่ มกลอ่ มเกลา ให ้
จติ วา่ ง แตล่ กู หลานอตุ รสิ รา้ งแตด่ นตรชี นดิ ทจี่ ะทําใหจ้ ติ
วนุ่ เพราะไปนยิ มคนตา่ งประเทศ ทเ่ี ขาไมป่ ระสปี ระสา ใน
เรอื่ งนี้ เตลดิ เปิดเปิงไปในทางความวนุ่ นัน้ เอามาเป็ นครู

แมแ้ ตล่ ะครองั กฤษ ..สมยั เชค็ สเปียร์ ในประเทศ
องั กฤษ ละครใชผ้ ชู ้ ายลว้ นอยา่ งนม้ี นั น่าเอน็ ดู ทงั้ ตะลอ่ ม
ใหเ้ กดิ ความรสู ้ ตปิ ัญญา ไมท่ ําใหจ้ ติ วนุ่ สง่ เสรมิ ไปในทาง
จติ วา่ ง

ทน่ี กี้ เิ ลสของคนสมยั หลงั แกไ้ ขเอาผหู ้ ญงิ เป็ น
ผหู ้ ญงิ ผชู ้ ายเป็ นผชู ้ าย แสดงบทบาททยี่ วั่ มากขนึ้ ทกุ ที
ละครจงึ เป็ นเครอื่ งมอื สง่ เสรมิ จติ วนุ่ ไป แมท้ ส่ี ดุ แตโ่ นรา
เขาเลน่ เป็ นผชู ้ ายลว้ นๆ แมล้ ะครปราโมทยั สมยั หนง่ึ เลน่
แตผ่ หู ้ ญงิ ลว้ น บทอยา่ งนม้ี นั น่าเอน็ ดแู ละมนั สง่ เสรมิ ไป
ในทางวา่ งนี้ แตเ่ ราไมเ่ อา เราเปลย่ี นแปลงใหม้ นั ตรงตาม
กเิ ลสตณั หาไปทกุ สง่ิ ทกุ อยา่ ง นเ่ี รยี กวา่ เราเอยี งนอ้ มมา
ในทางทจี่ ะมจี ติ วนุ่ มนั กต็ อ้ งไดว้ นุ่ โดยแน่นอน

โครงการจดั ต้ังมลู นิธเิ พลงสยาม

83

โครงการจัดตง้ั มลู นิธิเพลงสยาม

84

ขอวางอารมณ์ถวลิ ไวแ้ ทนมาไล
แด่ ครเู หม เวชกร

รงค์ วงษส์ วรรค์

“.. ยอ้ นไปนานและไกลในอดตี มเี งนิ เหลอื
เพยี งสองสตางคแ์ ดง ขา้ พเจา้ รสู ้ กึ วา่ เป็ นคนอาภัพ
เหลอื เกนิ เกอื บทกุ เย็นจงึ เดนิ ไถลเลน่ จาก
โรงเรยี นอํานวยศลิ ป-ปากคลองตลาด เลยเรอ่ื ยไป
ทางทา่ เตยี นดว้ ยหวั ใจเลอ่ื นลอย และวา้ เหว่
ขา้ พเจา้ เป็ นเด็กเพง่ิ มาจากชนบทใน พ.ศ.นัน้
ยนิ มโหรจี ากรา้ นเหลา้ คณุ สาคร จงึ หยดุ ยนื ฟัง
หลายหนหลายวัน แลว้ จงึ มคี นโตกวา่ ชใี้ หด้ ู มนสั
จรรยงค์ และบอกวา่ “คนทน่ี ง่ั สซี ออยถู่ ดั กนั
นนั้ แหละ…ครเู หม”
ขา้ พเจา้ รสู ้ กึ เป็ นบญุ ตาทไี่ ดเ้ ห็น

นานตอ่ มาเกนิ ยสี่ บิ ปี ทถี่ นนเกสร พส่ี มบญุ
สวา่ งจันทร์ ปยตุ เงากระจา่ ง สภุ ี ปสตุ นาวนิ และ
จติ รกรมอื เยยี่ มของกรงุ เทพฯ อกี หลายคน กําลัง
นั่งเขยี นรปู เพอื่ การกศุ ลกนั ในงานรนื่ เรงิ บนถนน

โครงการจดั ต้ังมูลนธิ เิ พลงสยาม

85

สายนัน้ ขา้ พเจา้ มบี ญุ ตาไดเ้ ห็น ครเู หม เวชกร อกี
หน ไดน้ ั่งใกล ้ จนรสู ้ กึ ถงึ อํานาจแหง่ ความเมตตา
ทแี่ ผซ่ า่ นมา ไดเ้ ห็นความเป็ นครทู ศี่ ษิ ยร์ ักและ
เคารพ

ธันวาคม ๒๕๑๑ ในเรอื ทที่ วนแมน่ ํ้า
เจา้ พระยาขน้ึ ไปจนถงึ ออ้ มเกร็ด และอยา่ งไมร่ บี

รอ้ น เป็ นการพบกนั ของนักเขยี นอาวโุ สมากหนา้
ตงั้ แต่ พระเจา้ วรวงศเ์ ธอ พระองคเ์ จา้ เฉลมิ พลฑิ
ฆมั พร “พรานบรู พ”์ เชอื้ อนิ ทรทตู อบ ไชยวสุ

“กหุ ลาบขาว” ชาญ หตั ถกจิ พ.เนตรรังษี และอกี
นั่งสนทนาถงึ ความหลงั กนั บนชนั้
หลายทา่ น
ดาดฟ้ า

ครเู หม เวชกร น่ังอยทู่ น่ี ั่นดว้ ยเหมอื นกนั
เครง่ ขรมึ ดว้ ยมาด หากบนใบหนา้ มรี อยแยม้ ยม้ิ
โอภา พลางทอดสายตามองความเคลอ่ื นไหว
ออ่ นโยนในแมน่ ํ้าอยา่ งครนุ่ คดิ

ไรแดด และแมกไมร้ มิ ฝ่ังสวยมากในวันนัน้

และขา้ พเจา้ จงึ ถา่ ยภาพ ครเู หม เวชกร ไวโ้ ดย

หมายจะใหเ้ ป็ นภาพพอรเ์ ทรท แตจ่ ะเป็ นได ้
หรอื ไม?่ ภาพนจี้ ะดสี มลักษณะทางวชิ าการ

หรอื ไม?่ ขา้ พเจา้ ไมร่ …ู ้ .

โครงการจดั ต้งั มลู นิธิเพลงสยาม

86

ภาพครเู หม เวชกร ในวงเฉพาะกจิ งานทําบญุ
ขนึ้ กฏุ หิ ลังใหมค่ ณะ2 วัดทองนพคณุ เขตคลอง
สาน กรงุ เทพฯ เมษายน พ.ศ.250915
ครเู หม เวชกร สไี วโอลนิ ป้าแชม่ เวชกร ตี
ฉงิ่ หลวงไพเราะเสยี งซอ น่ังหนั ขา้ งใสแ่ วน่ สซี อ
ดว้ ง

15 Charnpich Limpanavech ร‎ วมภาพคุณครูดนตรีไทย

https://web.facebook.com/photo.php?fbid=2049770778501459&s
et=gm.2636358526602496&type=3&theater&ifg=1

โครงการจดั ต้ังมลู นิธิเพลงสยาม

87

ครสู มาน กาญจนผลนิ ศลิ ปินแหง่ ชาติ

โครงการจดั ต้งั มลู นิธเิ พลงสยาม

88

ดนตรกี บั วญิ ญาณ16

ครสู มาน กาญจนะผลนิ

ดนตรี คอื ภาษาสวรรค์ มคี วามหมาย
และความเขา้ ใจ แกค่ นทกุ ชาตไิ ดด้ กี วา่ ภาษา
ใดๆ
ดนตรแี ละเพลง คอื สอื่ แหง่ มติ รภาพของคน
ท่วั โลกแมจ้ ะพดู จากนั ไมเ่ ขา้ ใจ ก็สามารถเลน่
ดนตรแี ละรอ้ งเพลงรว่ มกนั ไดน้ แ่ี หละคอื
สมรรถภาพของวญิ ญาณ

วญิ ญาณหมายถงึ จติ ใจ

เมอื่ พดู ถงึ วญิ ญาณทกุ คนอาจจะเขา้ ใจวา่ ผี
วญิ ญาณไมใ่ ชผ่ ี และไมใ่ ชเ่ รอื่ งลกึ ลบั จนกระทัง่
เราไมส่ ามารถจะศกึ ษาได ้

16 ทมี่ าของบทความ หนา้ 63 หนังสอื งานพระราชทานเพลงิ ศพ 8i^
สมาน กาญจนะผลนิ ศลิ ปินแหง่ ชาติ 16 ตลุ าคม 2538
ทม่ี าของภาพ100 ปี ครเู พลง „สมาน กาญจนะผลนิ
https://www.posttoday.com/ent/news/322280

โครงการจัดต้ังมลู นธิ ิเพลงสยาม

89

วญิ ญาณเป็ นนามธรรม
ไมใ่ ชร่ ปู รา่ งตวั ตน
มองไมเ่ ห็น
สมั ผัสไมไ่ ด ้
แตว่ ญิ ญาณก็ไดแ้ สดงตวั ออกมาเสมอ

ตาเห็นรปู ก็คอื วญิ ญาณเห็น
หไู ดย้ นิ เสยี งก็คอื วญิ ญาณไดย้ นิ
จมกู ไดก้ ลนิ่ ก็คอื วญิ ญาณไดก้ ลนิ่
ลน้ิ ลมิ้ รสก็คอื วญิ ญาณไดร้ ส
เป็ นตน้

ความนกึ คดิ ตา่ งๆ..ซงึ่ เราคดิ วา่ สมองเป็ นผคู ้ ดิ
แตแ่ ทท้ จ่ี รงิ ก็คอื วญิ ญาณนกึ คดิ ที่
ธรรมารมณ์

ความรสู ้ กึ ของวญิ ญาณ
ไดแ้ สดงออกมาตลอดเวลา
ความรัก ความชงั ความโกรธ ความเกลยี ด
ความพอใจ ความรู ้ ความเขา้ ใจ
และความสามารถตา่ งๆ

โครงการจดั ตง้ั มูลนิธเิ พลงสยาม

90

ทงั้ หมดดงั กลา่ วแลว้ เป็ นการแสดงออกของ
วญิ ญาณทงั้ สน้ิ
เป็ นปรากฏการณข์ อง
วญิ ญาณ ไมใ่ ชป่ รากฏการณข์ องรา่ งกาย..

โครงการจัดตง้ั มูลนธิ ิเพลงสยาม

91

โครงการจัดตง้ั มลู นิธิเพลงสยาม

92

วญิ ญาณคอื อะไร

โครงการจัดต้ังมูลนิธิเพลงสยาม

93

วญิ ญาณคอื อะไร

โดยทั่วไปก็เชอื่ วา่ วญิ ญาณเป็ นสงิ่ ท่ี มอี ยใู่ น
กาย เรา ตัวเรา ขณะยงั มชี วี ติ พอ เมอ่ื ตาย ก็จะ

ออกจากกายลอ่ งลอยไปหาทเี่ กดิ ใหม่ บา้ งกว็ า่
วญิ ญาณก็คอื จติ มคี วามหมายเหมอื นกนั ใชแ้ ทน
กนั ได ้

สว่ นในทางพระพทุ ธศาสนา คําวา่

วญิ ญาณ คอื ความรแู ้ จง้ อารมณ์ ในพระไตรปิฎก

ระบวุ า่ พระพทุ ธเจา้ ทรงจําแนกวญิ ญาณออกเป็ น
6 ประเภท

1. จกั ขวุ ญิ ญาณ ความรอู ้ ารมณท์ างตา
คอื รรู ้ ปู ดว้ ยตา หรอื การเห็น

2. โสตวญิ ญาณ ความรอู ้ ารมณท์ างหู
คอื รเู ้ สยี งดว้ ยหู หรอื การไดย้ นิ

3. ฆานวญิ ญาณ ความรอู ้ ารมณ์ทางจมกู
คอื รกู ้ ลน่ิ ดว้ ยจมกู หรอื การไดก้ ลน่ิ

โครงการจดั ตง้ั มลู นิธเิ พลงสยาม

94

4. ชวิ หาวญิ ญาณ ความรอู ้ ารมณ์ทางลนิ้
คอื รรู ้ สดว้ ยลนิ้ หรอื การรรู ้ ส

5. กายวญิ ญาณ ความรอู ้ ารมณท์ างกาย
คอื รโู ้ ผฏฐัพพะดว้ ยกาย การรสู ้ กึ กายสมั ผัส

6. มโนวญิ ญาณ ความรอู ้ ารมณ์ทางใจ
คอื รธู ้ รรมารมณ์ดว้ ยใจ หรอื การนกึ คดิ

ถา้ ลงลกึ ๆเขา้ ไปอกี ใน คมั ภรี ว์ สิ ทุ ธมิ รรค
ของพระพทุ ธโฆสะ และคมั ภรี อ์ ภธิ มั มตั ถสงั คหะ
ของพระอนุรทุ ธาจารย์ กลา่ ววา่ วญิ ญาณ มหี นา้ ที่
14 อยา่ ง

1. ปฏสิ นธิ สบื ตอ่ ภพใหม่
2. ภวงั คะ เป็ นองคป์ ระกอบของภพ
3. อาวัชชนะ คํานงึ ถงึ อารมณ์ใหม่
4. ทัสสนะ เห็นรปู (ตรงกบั จักขวุ ญิ ญาณ)
5. สวนะ ไดย้ นิ เสยี ง (ตรงกบั โสตวญิ ญาณ)
6. ฆายนะ ไดก้ ลนิ่ (ตรงกบั ฆานวญิ ญาณ)

โครงการจดั ตง้ั มูลนธิ เิ พลงสยาม

95

7. สายนะ รรู ้ ส (ตรงกบั ชวิ หาวญิ ญาณ)
8. ผสุ นะ ถกู ตอ้ งโผฏฐัพพะ (ตรงกบั กาย

วญิ ญาณ)
9. สมั ปฏจิ ฉนะ รับอารมณ์
10. สนั ตรี ณะ พจิ ารณาอารมณ์
11. โวฏฐัพพนะ ตดั สนิ อารมณ์
12. ชวนะ เสพอารมณ์
13. ตทาลัมพณะ รับอารมณ์ตอ่ จากชวนะกอ่ น

จะกลับสภู่ วงั ค์
14. จตุ ิ เคลอ่ื นจากภพปัจจบุ นั เพอื่ จะไปสภู่ พ

หนา้

ทต่ี อ้ งกลา่ วถงึ วญิ ญาณในแงม่ มุ ของ

พระพทุ ธศาสนา ก็เพอื่ เทยี บเคยี งใหเ้ ห็นแนวคดิ
ของครเู หม ทมี่ ตี อ่ วญิ ญาณดนตรี ซงึ่ พอ้ งกบั
โสตวญิ ญาณ ความรอู ้ ารมณ์ทางหู คอื รเู ้ สยี ง

ดว้ ยหู หรอื การไดย้ นิ และสวนะ ทบ่ี อกวา่

วญิ ญาณมหี นา้ ทห่ี นง่ึ คอื การไดย้ นิ

โครงการจัดต้งั มลู นธิ ิเพลงสยาม

96

โครงการจัดตง้ั มลู นิธิเพลงสยาม

97

“สนั ตสริ ”ิ ครสู งบ สวนสริ ิ

โครงการจัดต้งั มลู นธิ เิ พลงสยาม

98

ไมแ่ ตพ่ ระวษิ ณุกรรม

พระประโคนธพั ก็ตอ้ งการ
เหม เวชกร

โครงการจดั ตั้งมูลนธิ ิเพลงสยาม

99

ไมแ่ ตพ่ ระวษิ ณุกรรม

พระประโคนธพั ก็ตอ้ งการ เหม เวชกร

งานเขยี นของ สนั ตสริ ิ

“.. อยมู่ าวนั หนงึ่ ผมเดนิ ผา่ นไปทางสแี่ ยก
คอกวัว ถงึ สะพานตกึ ดนิ ไดย้ นิ เสยี งซอ้ มดนตรี
กนั องึ มี่ นับเป็ นแหลง่ ซอ้ มทผี่ มไมเ่ คยไดย้ นิ มา
กอ่ น และเสยี งไวโอลนิ นัน้ ดงั ลอดออกมาจับใจ
ผมนัก

เสยี งไวโอลนิ ทว่ี า่ ทําใหผ้ มตอ้ งหยดุ กกึ
ทนั ทพี รอ้ มกบั เลยี้ วซา้ ย เขา้ ไปในตรอกสะพาน
ตกึ ดนิ เดนิ เขา้ ไปไมก่ กี่ า้ วกถ็ งึ สถานทซ่ี อ้ ม ซงึ่
มองจากทางเดนิ เขา้ ไป ก็เห็นนักดนตรไี ดท้ ว่ั ทัง้
วง ผมยนื ฟังอยจู่ นกระทั่งจบเพลง

นัก ดนตรคี นหนง่ึ ในวงนัน้ กเ็ ชอ้ื เชญิ ใหร้ ว่ ม
วงดว้ ย เพราะเคยรจู ้ ักกนั มากอ่ น ซงึ่ ผมกไ็ ม่
ปฏเิ สธ เขา้ หลกั ทว่ี า่ เป็ นนักเลงดนตรี ไดย้ นิ เพลง
อดไมไ่ ด ้ นั่นคอื วาระแรกทผ่ี มไดม้ โี อกาสรจู ้ ักนัก
ไวโอลนิ เสยี งเสนาะคนนัน้ ซง่ึ เพอ่ื นผนู ้ ัน้ แนะนํา
ใหร้ จู ้ ักในนาม เหม เวชกร

โครงการจัดตง้ั มลู นธิ ิเพลงสยาม