วิญญาณดนตรี ครูเหม เวชกร

150

ครใู หญศ่ ษิ ดนตรคี รเู หม

“.. อนั ตวั ผมนสิ ยั เมอ่ื สมยั เด็กๆ ผมเคยเรยี นและ
ฝึกหดั ทางดนตรไี ทยมากอ่ นพรอ้ มเพอ่ื นๆอกี หลายคน ท่ี
ไดด้ ที างดนตรไี ทย ผมเป็ นศษิ ยห์ ลายครู เลยเอาดไี มไ่ ด ้
ครทู างไทยหรอื ครับมชี อ่ื ตามนค้ี อื

ครเู หม เวชกร

มฝี ี มอื ทางไวโอลนิ เป็ นจติ รกรเอก เป็ นนักประพันธ์
เป็ นนักแตง่ เพลง
คณุ ครบู ญุ สง่ ขอประทานโทษจํานามสกลุ ไมไ่ ด ้
ทา่ นสไี วโอลนิ เพลงลาวแพนเกง่ มาก
รับราชการอยกู่ รมศลิ ปากร
คณุ ครผู อ่ ง โปรง่ แกว้ งาม
ซอดว้ ง ครทู า่ นน้ี เคยสอน ครู (ศ.ดร.) อทุ ศิ นาคสวสั ดิ์
ซอดว้ ง ทางเดย่ี วเพลงกราวใน มากอ่ น
คณุ ครพู ณิ โปรง่ แกว้ งาม
หบี เพลง/ ออรแ์ กน ครทู า่ นน้ี เคยเป็ นครสู อนดนตรไี ทย
คณุ ไพบลู ย์ บตุ รขนั มากอ่ น

นอกจากนมี้ าสมยั เมอื่ เขา้ รับราชการ ทวี่ งดรุ ยิ างค์
มณฑลทหารบกที่ 1 จงึ มโี อกาสไดพ้ บกบั
คณุ ครเู ทวาประสทิ ธิ์ พาทยโกศล
คณุ ครคู ณุ หญงิ ไพฑรู ย์ กติ ตวิ รรณและ
คณุ ครรู อ้ ยเอนนพ ศรเี พชรดี

โครงการจดั ตงั้ มลู นิธเิ พลงสยาม

151

ดงั นัน้ ผมจงึ มคี วามรทู ้ างดนตรไี ทย งๆู ปลาๆ พอ
ฟังออก สามารถขโมยทํานองเพลงไทย เขาไปแตง่ เพลง
หากนิ ทางสากลกห็ ลายสบิ เพลง แลว้ อวดอา้ งวา่ ฉันแตง่
ขนึ้ เอง อา้ วดา่ ตวั เองซะแลว้ แลว้ ทําไม ทําไมผมจะเขยี น
ถงึ เรอ่ื งทมี่ าของเพลงสาธกุ ารไมไ่ ด2้ 1 ....

ภาพผเู้ ขยี น พดู คยุ กบั คณุ ครใู หญ่ (สมาน) นภายน

ทบี่ า้ นรมิ ทางรถไฟ
ครใู หญ่ นภายน [19 ธนั วาคม 2467 - 18 พฤศจกิ ายน 2552]
21 ทมี่ าของเพลงสาธกุ าร เรยี บเรยี งโดย ใหญ่ นภายน หนา้ 182
อนุสรณ์พระราชทานเพลงิ ศพ นายสมาน (ใหญ)่ นภายน ปี พ.ศ 2553

โครงการจดั ตัง้ มูลนิธิเพลงสยาม

152

ครใู หญ่ นภายน คอื คยี ใ์ หญ ทที่ าใหไ้ ขลกึ ไปถงึ

วญิ ญาณดรขี อง ครเู หม เวชกร

ดว้ ยครใู หญ่ นภายน นับเป็ นศษิ ยผ์ หู ้ นง่ึ ทไี่ ดว้ ชิ าดี

จากครเู หมไวพ้ อตวั แมไ้ มไ่ ดว้ ชิ าาวาดภาพ แตก่ ็ไดว้ ชิ า

ดนตรี กระบวนการคดิ การทําดนตรี มาจากครเู หม มใิ ช่

นอ้ ย ยอ้ นไปวนั นัน้ ถา้ ครใู หญไ่ มง่ ัดงา้ งอา้ งองิ วา่

เพลงแมส่ าวชาวไร่ เป็ นเพลงลกู ทงุ่ เพลงแรก ทแ่ี ตง่

ประกอบละครวทิ ยอุ อกอากาศ กรมโฆษณาการ ปี พ.ศ.

2481 ก็คงขาดรอ่ งรอยบางอยา่ งของจติ วญิ ญาณดนตรี

อยา่ งรเู้ รอื่ งวญิ ญาณดนตรมี ากกวา่ น.้ี .ไมย่ าก

วนั นัน้ ครใู หญ่ บอกวา่ “ ถามอะไรใหร้ บี ถาม ถาม

วนั หนา้ จดุ ธปู ดอกหนงึ่ แตไ่ มร่ จู ้ ะมาตอบใหไ้ ดห้ รอื เปลา่ ”

โครงการจดั ต้ังมลู นธิ ิเพลงสยาม

153

เมอื่ หญงิ เปนชาย

ภาพปกโดย ครเู หม เวชกร
ผลงานเขยี นของพรานบรู พ์ ปี พ.ศ.2479

พรานบรู พ์

หรอื ครจู วงจันทร์ จันทรค์ ณา [พ.ศ.2444-2519]
เลน่ รกั ไวโอลนิ เหมอื นกนั แกก่ วา่ ครเู หม 2 ปี

โครงการจดั ตงั้ มลู นิธเิ พลงสยาม

154

เพลงสาวชาวไร่

เพลงแรกของเพลงลกู ทงุ่ ของสยามประเทศ

ชว่ ง พ.ศ.2481 ครเู หม เวชกร ไดส้ รา้ งละครวทิ ยุ
ออกอากาศทางกรมโฆษณาการ ชอ่ื วา่ สาวชาวไร่ และได ้
แตง่ เพลงชอ่ื เดยี วกนั นี้ ให ้ ครคู ารณ สมั บณุ ณานนท์
รอ้ งประกอบ

ตอ่ มา พ.ศ. 2531 มกี ารจดั งานครงึ่ ศตวรรษเพลง
ลกู ทงุ่ คณะจดั งานโดยการนําเสนอของ ครใู หญ-่ สมาน
นภายนกย็ กใหน้ ั่นจงึ รวมความไดว้ า่ นักรอ้ งเพลงลกู ทงุ่ คน
แรกกค็ อื ครคู ํารณ สมั บณุ ณานนท์ ซงึ่ ครบรอบ 100 ปีเกดิ
ในปี -พ.ศ.-2563

โครงการจดั ตงั้ มูลนิธิเพลงสยาม

155

เพลงสาวชาวไร่

เนอื้ รอ้ ง ทานองโดย ครเู หม เวชกร

โอเ้ จา้ สาวเอย๋ เจา้ สาวชาวไร่
ไปไหนกนั หนอ ตดั ผมกนั คอ ดลู ออสําอางตา

ทงุ่ กวา้ งรา้ งไกล จะเหลยี วไปไหนวเิ วกครวญหา
วนั นบ้ี ญุ ตาพบเจา้ แมน่ า ลงมาสดู่ นิ

ทงุ่ กวา้ งรา้ งแรม เจา้ จะพากนั แยม้ ชนื่ แชม่ ใสซ่ นิ่
โฉมตรยู พุ นิ เยย่ี มถนิ่ สธุ า
วนั นฤ้ี กษ์ดี เป็ นศรนี ักหนา ไดพ้ บขวญั ตา
พบขวญั วญิ ญา พบเจา้ แมน่ า ลงมาทงุ่ เอย

โอเ้ จา้ สาวนอ้ ย ชมอ้ ยแลว้ เลย เห็นทําเมนิ เฉย
เหมอื นวา่ ไมเ่ คย เธอทําใหช้ า้ํ ทรวง
พวกเราทงั้ หลาย เหมอื นไมไ้ สก้ ลวง
กงิ่ แหง้ ใบรว่ ง กงิ่ เฉาเหงางว่ ง
พอพบเจา้ ดวง กง่ิ รว่ งกค็ ลาย

โอเ้ จา้ สาวศรี อยา่ ไดม้ แี หนงหน่าย
เลอื กฉันมนั่ หมาย เกบ็ ไวเ้ ป็ นเพอื่ นตาย อยขู่ า้ งกายสกั คน
ตวั ฉันคนยาก หวงั ฝากตวั ตน
แมจ้ ติ ใจจน แมน้ วา่ หนา้ มน เมตตาสกั คน กค็ งไดร้ อดตาย

โครงการจดั ตั้งมลู นิธิเพลงสยาม

156

โครงการจดั ต้งั มูลนิธเิ พลงสยาม

157

เพลงไรค้ ู่

ไรค้ ู่ เป็ นอกี หนง่ึ เพลง ทคี่ รเู หม เวชกร แตง่ เนอื้
รอ้ งใหค้ รคู ารณ สมั บณุ ณานนท์ ขบั รอ้ ง เนอ้ื รอ้ งยงั ยนื
หยดั ทา่ ทคี วามเป็ นไทยเต็มรปู แบบ เมอื่ ใสด่ นตรแี บบบลสู ์
เขา้ ไปก็ยงั ลงตวั หากถอดรปู แบบมาเป็ นทํานองแบบไทย
เดมิ แลว้ จะเห็นความชดั เจน รเู ้ ลยวา่ คนแตง่ เนอ้ื รอ้ งทํานอง
มคี วามเชยี่ วชาญดา้ นดนตรไี ทย ขนั้ สงู มาก

เวลาเย็นเย็นจะคํา่ อยแู่ ลว้ หนา
หนาวอรุ า ดว้ ยนํ้าคา้ งทกี่ ลางหาว
ยงิ่ เย็นยงิ่ คํา่ นํ้าคา้ งพราว
อกใครจะหนาวเหมอื น ดงั อกเรยี ม
โอว้ า่ อยเู่ ดยี ว แสนเปลยี่ วจติ
อยากไดม้ ติ รสกั คน ก็ใหเ้ หนยี ม
รวู ้ า่ อาภพั อบั จน กท็ นเจยี ม
หง่ิ หอ้ ย หรอื จะเทยี มกบั แสงเดอื น
สง่ั ใจไวว้ า่ อยากไดม้ ติ ร
จะฝากจติ ฝากใจ ไวก้ บั เพอ่ื น
เกรงพอจอดใจ แลว้ จะเลอื น
ไฉนจะไดเ้ พอ่ื น เหมอื นเรอื นตาย

โครงการจัดต้งั มูลนิธเิ พลงสยาม

158

เพลงครเู หม อกี หลายเพลง ทตี่ อ้ งคน้ หาตอ่

“.. หนังสอื เพลงฅรเู หม เวชกร ซง่ึ ทา่ นเจา้ ของ
หนังสอื เพลงเลม่ นท้ี า่ นแจง้ รายละเอยี ดแคว่ า่ พมิ พไ์ ว้
ตงั้ แต่ ปี พ.ศ.๒๔๙๔ จากนัน้ ทา่ นกรณุ าสง่ รปู ภาพมาให ้
มี ๑ เพลงทม่ี เี นอ้ื เต็มๆ คอื เพลง " เกดิ เป็ นหญงิ "
สว่ นเพลงอนื่ ๆ จะมเี พยี งแคร่ ายชอื่ เพลงเทา่ นัน้ ไดแ้ ก่
๑.ลารัก
๒.จันทรจ์ าก
๓.คํามนั่ สญั ญา
๔.คดิ ถงึ รัก
๕.สดษุ ดพี ระเกยี รติ
๖.ครวญถงึ เพลง
๗.ลมพัดชายเขา
๘.เดอื นจากฟ้า
๙.มารช์ ไทยรว่ มเดนิ
๑๐.สาวบา้ นไร่
… วเิ คราะหไ์ ดว้ า่ เราน่าจะมโี อกาสไดย้ นิ เสยี งเพลงจรงิ ๆ
จากแผน่ คร่ัง สปีด ๗๘ เพราะการบนั ทกึ แผน่ เสยี งใน
เมอื งไทยของเรานัน้ เฟื่องฟสู ดุ ขดี ในปี พ.ศ.๒๔๙๒22..”

22 อ.เจนภพ จบกระบวนวรรณ
https://web.facebook.com/permalink.php?story_fbid=252889220718030
8&id=131078776961675

โครงการจดั ตง้ั มูลนธิ ิเพลงสยาม

159

"..ขา้ พเจา้ เป็ นเด็ก เพง่ิ มาจากชนบทใน พ.ศ.นัน้
ยนิ มโหรี จากรา้ นเหลา้ คณุ สาคร
จงึ หยดุ ยนื ฟัง หลายหนหลายวนั แลว้ จงึ มคี นโตกวา่ ชใ้ี หด้ ู
มนสั จรรยงค์
และบอกวา่ คนทน่ี ่ังสซี ออยถู่ ดั กนั นัน้ แหละ…
ครเู หม
ขา้ พเจา้ รสู ้ กึ เป็ นบญุ ตาทไี่ ดเ้ ห็น
รงค์ วงษส์ วรรค์
ขอวางอารมณ์ถวลิ ไวแ้ ทนมาลยั แด่ ครเู หม เวชกร

โครงการจัดตั้งมูลนิธิเพลงสยาม

160

ครมู นสั กบั ครเู หม
สองบรมครผู มู้ หี ลายสงิ่ ทเี่ ชอ่ื มโยงถงึ กนั

ครเู หมเคยไปเลน่ ดนตรที เี่ พชรบรุ ี รว่ มวงกบั ครู

มนสั จรรยงค์ ตงั้ แตท่ งั้ สองทา่ น ยงั ไมโ่ ดง่ ดงั และตอ่ มา
เป็ นเพอ่ื นรักคอเดยี วกนั ทงั้ ดนตรี งานเขยี น ฯ

โครงการจดั ต้ังมลู นธิ ิเพลงสยาม

161

ครมู นัส จรรยงค์ ราชาเรอ่ื งสนั้ เขยี นเรอ่ื งผี เลน่
ดนตรี ชอบไวโอลนิ เหมอื นกบั ครเู หม เกดิ หลงั ครเู หม 4
ปี (ครมู นัสเกดิ พ.ศ. 2450) เคยเจอกนั กอ่ นทเ่ี พชรบรุ ี ใน
วงดนตรไี ทย

รงค์ วงษส์ วรรค์ ตอนเขา้ กรงุ เทพฯ เจอครเู หม
กบั ครมู นัส พรอ้ มเพอ่ื นๆ ซอ้ มวงดนตรี ในรา้ นเหลา้ ยา่ น
สะพานพทุ ธ

ครมู นัสนแ่ี หละ ทก่ี ลา่ ววา่ "เสยี งไวโอลนิ ของ
ครเู หมพดู ได"้

ตําราเรยี นในสถาบนั ศกึ ษาการดนตรี ไมไ่ ดส้ อน
แตใ่ นตําราชวี ติ จรงิ ของ ครมู นัส จรรยงค์ ถา่ ยทอดใหแ้ บบ
เต็มพกิ ดั

ทําไมเรอ่ื งดนตรไี ทยเรอื่ งมหรสพไทย ตอ้ งเขยี น
ใหน้ ่ากลวั คําถามนนมี้ คี ําตอบ หากไดอ้ า่ นวรรณกรรมผี
สนั้ ๆ เรอ่ื งสนั้ ผๆี ไมไ่ ดท้ ําใหด้ นตรไี ทย สะพรงึ กลวั จนคน
รนุ่ ใหมเ่ สยี จรติ ไมอ่ ยากเลน่ จับตอ้ ง เรยี นรดู ้ นตรไี ทย แต่
ความอายเขลา เขา้ ไมถ่ งึ วญิ ญาณดนตรี ตา่ งหากทนี่ ่า
หวน่ั ผวากวา่ ผนี ักดนตรผี นี างรํา ทเี่ หลา่ นักเขยี นสรา้ งสรรค์
ขน้ึ มาเสยี อกี 23

23 ภาพปก ทอ่ นแขนนางรา ครมู นัส จรรยงค์ พ.ศ.2535 พมิ พค์ รัง้ แรก
ทอ่ นแขนนางรํา ซอผี แรงครู พอ่ ครู ครแู ก ซงึ ผี คนเป่ าขลยุ่ จอมดนตรี

โครงการจดั ต้งั มลู นธิ เิ พลงสยาม

162

"พอไปไดไ้ หม"

โครงการจดั ตั้งมลู นธิ เิ พลงสยาม

163

ในหลวง รชั กาลท่ี ๙ ทรงเป่ าคารเิ น็ต ครเู หม เวชกร สไี วโอลนี
อยทู่ า่ มกลางเหลา่ บรรดา นักดนตรไี ทย-สากลอาวโุ ส

พระบาทสมเด็จพระเจา้ อยหู่ วั รัชกาลที่ ๙24
โปรดทจี่ ะมพี ระราชปฏสิ นั ถารกบั ผเู ้ ชยี่ วชาญ งานศลิ ปะอยู่
เสมอ ทรงพระกรณุ าโปรดเกลา้ โปรดกระหมอ่ มใหค้ รศู ลิ ปะ
เขา้ เฝ้าฯ อาทิ

เหม เวชกร, เขยี น ยมิ้ ศริ ,ิ จํารัส เกยี รตกิ อ้ ง,
เฟ้ือ หรพิ ทิ กั ษ์ , จลุ ทรรศ์ พยาฆรานนท์ , เฉลมิ นาครี ักษ์
,อวบ สาณะเสน, พริ ยิ ะ ไกรฤกษ์ เป็ นตน้

ครศู ลิ ปินดงั กลา่ วลว้ นเลา่ ใหฟ้ ังวา่ พระองคท์ รง
เขยี นภาพตามแนวพระราชดํารขิ องพระองคเ์ อง การถวาย
คําปรกึ ษาเป็ นเพยี งดา้ นเทคนคิ มกั จะมพี ระราชดํารัสถาม
แตเ่ พยี งวา่

"พอไปไดไ้ หม"

24 พ่อผู้เป็ นทีร่ ัก พอ่ ผเู ้ ป็ นทรี่ ัก @royruangmuangthai

https://web.facebook.com/royruangmuangthai/photos/a.1394
773337487882/1444742892490926/?type=3&theater

โครงการจดั ต้งั มูลนิธเิ พลงสยาม

164

ไม้ เมอื งเดมิ -ครเู หม เวชกร

เลน่ ดนตรไี ทยมาดว้ ยกนั ตง้ั แตแ่ รกรนุ่

โครงการจดั ต้ังมูลนิธเิ พลงสยาม

165

ไม้ เมอื งเดมิ และครเู หม เวชกร

เลน่ ดนตรไี ทยมาดว้ ยกนั ตงั้ แตแ่ รกรนุ่

ไม ้ เมอื งเดมิ และครเู หม เวชกร เลน่ ดนตรไี ทยมา
ดว้ ยกนั ตงั้ แตแ่ รกรนุ่ ไม้ เมอื งเดมิ หรอื ครกู า้ น พง่ึ บญุ
ณ อยธุ ยา นัน้ เลน่ ดนตรไี ทยมาดว้ ยกนั ตงั้ แตแ่ รกรนุ่ ตาม
คําบนั ทกึ ของครเู หมเองทบี่ อกวา่ ครเู หม ครกู า้ น และครู
กง่ิ (นอ้ งชายครกู า้ น คนทชี่ ว่ ยแตง่ ขนุ ศกึ ตอ่ จนจบเรอ่ื ง
บรบิ รู ณ์ หลงั จากครกู า้ นจากไป) ทงั้ สามคน เลน่ อยใู่ น
เกณฑด์ ี มพี รสวรรค์ ระดบั ออกงานไดส้ บายเลย

โครงการจดั ตัง้ มลู นิธิเพลงสยาม

166

ภาพวาดของครเู หม เวชกร เป็ นทมี่ าของ แผลเกา่
ขวญั เรยี ม หลงั จากครเู หม ครกู า้ น ไปเลน่ ดนตรที วี่ ดั
มกั กะสนั (วดั ดสิ หงษาราม ) ก็มาน่ังตรงสะพานขา้ ม
คลองแสนแสบ (น่าจะเป็ นคลองแสนแสบสาขา)
ครเู หม ชใ้ี หค้ รกู า้ นดู อะไรบางสง่ิ ..และกลายมาเป็ นแรง
บนั ดาลใจ ชบุ ชวี ติ เพอ่ื นทหี่ อ่ เหยี่ วหมดความหวงั ไดม้ ี
กําลงั ใจ เขยี นนวนยิ ายอมตะฝากไวใ้ หแ้ ผน่ ดนิ

โครงการจดั ตั้งมูลนธิ เิ พลงสยาม

167

แลว้ ครเู หม เรยี นดนตรกี บั ใคร?

ครเู หม ไมเ่ คยเขยี น เคยบอกวา่ เรยี นดนตรี กบั ใคร
ทไี่ หน แตด่ ว้ ยตวั ชว่ ย ทที่ ําใหก้ รอบขอบประมาณการแคบ
ลงก็น่าคลค่ี ลายปรศิ นาไปไดท้ ล่ี ะนดิ ๆ

ความจรงิ ครเู หม กบั ครกู า้ น หรอื ไม ้ เมอื งเดมิ
ไมใ่ ชเ่ พอื่ นธรรมดา หากจะนับกนั ก็คอื ญาตขิ า้ งคณุ แม่
เพราะคณุ แมค่ รเู หม ราชสกลุ พงึ่ บญุ เหมอื นกนั

ในชว่ งเวลาแรกหนุ่ม ชว่ งเวลาทพี่ อจะฝึกดนตรี
ไทยไดด้ ว้ ยกนั ทงั้ สามคน ก็ประมาณ อายุ 12-15 ปี หรอื
ประมาณ พ.ศ.2458 – 2461
ฝ่ังราชสกลุ พง่ึ บญุ ณ อยธุ ยา กม็ หรสพทงั้ ละคร มโหรี ปี่
พาทย์ ในวงั เชน่ พระยาอนริ ทุ เทวา เป็ นตน้

กลบั มาทบ่ี า้ นครเู หม ราชกลุ ทนิ กร กม็ มี หรสพ
ของตนเอง เชน่ กนั

ตามในงานเขยี นทแ่ี ทรกเรอื่ งบา้ นเกา่ ของบรรพ
บรุ ษุ ไวว้ า่ มพี นื้ ท่ี กวา้ งขวางขนาดฝึกซอ้ มเลน่ โขนละครได ้
เรยี กวา่ พน้ื ฐานทางดนตรนี ัน้ ซมึ ซบั เหนยี วแน่นทงั้ สองฝั่ง

ครดู นตรผี ใู ้ หญส่ ดุ ยคุ กระนัน้ ทเี่ กย่ี ขอ้ งกบั สองวงั นี้
ก็มี พระยาประสานดรุ ยิ ศพั ท์ (แปลก ประสานศพั ท)์ ดู
เหมอื นครเู หม จะใหน้ ํ้าหนักไวม้ าก ในหนังสอื คนไทยใน

โครงการจดั ตง้ั มูลนิธิเพลงสยาม

168

พระราชสานกั พระนางวกิ ตอเรยี รลู ้ กึ ถงึ หยบิ เอาคําพดู
คมๆ ของนายแปลก ผรู ้ ว่ มเดนิ ไปองั กฤษครัง้ นัน้ มาเขยี น
โปรยเรอื่ ง

ครเู หม น่าจะเลน่ จากซอไทย คอื ทงั้ ซอดว้ ง ซออู ้
กอ่ น แลว้ จงึ ไป ฝึกซอฝร่ังอยา่ งไวโอลนิ เพมิ่ ไมไ่ ดเ้ ลน่
เป็ นแบบ งๆู ปลาๆ ตอ้ งเรยี นโนต้ สากลดว้ ย เพราะใน
บนั ทกึ ครเู หม เลา่ วา่ ไดเ้ คยไปสอนโนต้ เพลงให ้ วงสตรงิ ค์
ของพน่ี อ้ งชาวมสุ ลมิ เ พอ่ื จะไดเ้ ลน่ ดนตรหี รอื เพลงแนว
อนื่ ไดเ้ พมิ่ เตมิ ไมอ่ ยา่ งนัน้ กจ็ ะเลน่ แตแ่ นวมาเลย์ แบบซี
เมเจอร์ (วงดนตรสี ตรงิ คม์ าเลย์ เรยี กวา่ วงนาซดี หรอื นา
เสป สบื เนอ่ื งกนั มาจนถงึ ปัจจบุ นั นกึ ภาพตามงา่ ยสดุ คอื
แนวแบบ เบบ้ี อาราเบยี )

โครงการจัดตัง้ มูลนิธิเพลงสยาม

169

บนั ทกึ การแสดง : นาเสป- เบบ้ี อาราเบยี

โครงการดรุ ยิ ะรตั นโกสนิ ทร์
หอสมดุ ดนตรพี ระบาทสมเด็จพระเจา้ อยหู่ ัว รัชกาลที่ ๙
วนั ที่ ๑๑ ธนั วาคม ๒๕๕๖ ณ มหาวทิ ยาลยั รงั สติ

ครดู นตรคี นสําคญั มาก และมกั จะพบเห็นในรปู ภาพ
วา่ เลน่ ดนตรกี บั ครเู หม เวชกร คอื หลวงไพเราะเสยี งซอ
(อนุ่ ดรุ ยิ ชวี นิ ) ทา่ นมอี ายมุ ากกวา่ ครเู หม 11 ปี

ในบรรดาศษิ ย์ เรยี กทา่ นวา่ พอ่ หลวง ทา่ นมคี วาม
เชยี่ วชาญซอไทยทกุ ชนดิ และไดไ้ ปเรยี น และเลน่ ซอฝร่ัง
ดว้ ย ครัง้ อยกู่ รมมหรสพ วงเครอื่ งสายฝร่ัง

โครงการจัดต้ังมลู นธิ เิ พลงสยาม

170

หลวงไพเราะเสยี งซอ (อนุ่ ดรู ยชวี นิ พ.ศ.2435-2518)

ปกหนา้ วทิ ยาสารปรทิ ศั น์
ฉบบั ที่ 43 ปีท่ี 21 วนั ท่ี 20 พฤศจกิ ายน 2513

โครงการจดั ตง้ั มูลนิธิเพลงสยาม

171

หลวงไพเราะเสยี งซอ เป็ นอกี หนงึ่ ในแรงบนั ดาลใจ

ตวั ละครงานเขยี น ของครเู หม ดว้ ยลลี าการสซี อทเ่ี ขยี น

บรรยายรสอารมณ์ไดอ้ ยา่ งมริ จู ้ บ รวมถงึ ฉากหลาย

เรอื่ ง ในอยธุ ยา ลว้ นคาบเกย่ี วกบั เรอ่ื งราวชวี ติ ของหลวง

ไพเราะเสยี งซอ แบบเต็มๆ

คงไมใ่ ชเ่ พยี งคนทเ่ี ป็ นแรงบนั ดาลใจ ไมใ่ ชแ่ คร่ นุ่
พี่ รว่ มวงดนตรี แตอ่ าจหมายถงึ ความเป็ นศษิ ยก์ บั ครู ผู ้
เคารพศรัทธาสงู ยง่ิ

ภาพทปี่ รากฏ คอื ครเู หมเลน่ ไวโอลนิ ทกุ
ครัง้ ยังไมเ่ คยเห็นภาพ หรอื ขอ้ มลู อน่ื วา่ เลน่ ดนตรี
ชนดิ ใดอกี เลย ..แตใ่ ชว่ า่ ครเู หม จะเลน่ ดนตรอี นื่
ไมไ่ ด ้

ครเู หมบนั ทกึ ไวว้ า่ เรยี นเครอื่ งสายพรอ้ ม
กบั ไม ้ เมอื งเดมิ (กา้ น พงึ่ บญุ ณ อยธุ ยา)
จงึ น่าจะเลน่ ซอดว้ ง ซออไู ้ ดด้ ว้ ย

โครงการจัดตง้ั มูลนธิ ิเพลงสยาม

172

โครงการจดั ต้งั มูลนิธเิ พลงสยาม

173

ครเู หมมักเรยี กสนั้ ๆวา่ เรยี กซอ หมายถงึ ซอ
ฝร่ัง หรอื ไวโอลนิ เชน่ การไลซ่ อตอนเชา้ คอื อการ
ฝึกซอ้ มดนตรตี อนชว่ งเชา้ อนั เป็ นลกั ษณะท่วั ไป
ของนักดนตรไี ทย ทกุ เครอ่ื งมอื เชน่ เชา้ มาไล่
ระนาด เพอ่ื ฝึกซอ้ มใหก้ ําลงั อยตู่ วั หรอื ทบทวนเพลง

เป็ นตน้

ครเู หมเคยไปสอนโนต้ สากลใหว้ งดนตรี
มสุ ลมิ (วงนาเสป) และรว่ มวง ดงั ใบทความของ
บงั เฮม ทเี่ ป็ นหวั หนา้ คณะนําดนตรมี มสุ ลมิ ไป
แสดงทสี เุ หลา่ คลองตะเคยี น อยธุ ยา นั่นแสดงวา่
ครเู หม มคี วามรดู ้ า้ นทฤษฎี และโนต้ เพลงเป็ น
อยา่ งดี
สงั เกตวา่ ครเู หม มกั มโี อกาสรว่ มวงและ
สนทิ กบั หลวงไพเราะเสยี งซอ ซง่ึ ทา่ นก็
เชยี่ วชาญทงั้ ซอไทย ซอฝร่ัง และทฤษฏโี นต้
สากลแชน่ กนั

ยังไมม่ หี ลักฐานวา่ ครเู หมบนั ทกึ โนต้ หรอื
เลน่ เพลงจากโนต้ หากพบเจอจะสามารถ

โครงการจดั ตัง้ มลู นธิ ิเพลงสยาม

174

ตรวจทานเพลง ทางเพลง(ทํานอง) วา่ เป็ นทาง
เพลง สายครดู นตรที า่ นใด หรอื สํานักใด
แรกเรม่ิ ทร่ี ว่ มวงกบั คณุ ยายแชม่ ภรรยา
ทางรอ้ ง และทางเพลงไมล่ งกนั นั่นหมายความ
วา่ มาจากคนละสํานัก แตค่ รทู ัง้ สองฝ่ ายตา่ งเป็ น
เพอื่ นกนั และชกั นําใหท้ งั้ สองมาปรองดอง
แตง่ งานกนั

แมแ่ ชม่ เวชกร เดมิ นามสกลุ คมขํา เกดิ พ.ศ. 2246 ปี
เดยี วกบั ครเู หม เป็ นนักรอ้ งและนักดนตรวี งดนตรไี ทย วงั
กรมหมนื่ อนวุ ตั รจาตรุ นต์ ยา่ นหลานหลวง รอ้ งและเลน่
ขมิ ไดด้ ี แตง่ งานกบั ครเู หม ปี พ.ศ. 2472 (แตง่ งาน อายุ
22 ปี น่าจะตรงกบั พ.ศ. 2468) ชอบเลน่ เพลงทยอย และ
พมา่ หา้ ทอ่ น ถา้ ชอบแนวนตี้ อ้ งเป็ นหญงิ แกรง่ อารมณ์ดี
สนุกสนานเป็ นนจิ ทา่ นจากไปดว้ ยววยั 98 ปี พ.ศ. 2544

โครงการจัดต้ังมลู นธิ ิเพลงสยาม

175

แมแ่ ชม่ เวชกร ภรรยาครเู หม(พ.ศ.2446 – 2554)

โครงการจัดตัง้ มูลนธิ เิ พลงสยาม

176

แมแ่ ชม่ เวชกร บนั ทกึ ไวเ้ มอ่ื ตอนอายปุ ระมาณ 97 ปี
วา่ 25

“..ฉันมาอยกู่ บั แมต่ อนอายุ 10 ขวบ26 ไดท้ ํา
หนา้ ทชี่ ว่ ยแมใ่ นครัวและทําทกุ อยา่ ง จนตอนหลงั ทา่ น
กรมหมน่ื 27ใหม้ าเป็ นพเี่ ลย้ี งของทา่ นหญงิ ดวงตา28ธดิ า
ของทา่ น ฉันอยทู่ วี่ งั กรมหมน่ื อนุวตั ร กระทงั่ สมเด็จพระพัน
ปี หลวงสน้ิ 29 กรมหมน่ื อนุวตั รยา้ ยจากวงั เดมิ มาอยใู่ นวงั
หลวง30

ฉันกไ็ ดต้ ามมาอยดู่ ว้ ย ระหวา่ งนัน้ ฉันกม็ โี อกาสได ้
รว่ มวงดนตรเี ครอ่ื งสาย ซงึ่ เป็ นการรวมกลมุ่ ของคนทอ่ี ยใู่ น
ละแวกบา้ นเดยี วกนั มคี รเู หมเลน่ ไวโอลนิ และเพอ่ื นสนทิ
อกี หลายคนเลน่ เครอื่ งสายอกี คนละอยา่ ง

สว่ นฉันเป็ นนักรอ้ งของวง เราวง่ิ ออกรับงานทว่ั ไป
ทงั้ งานกศุ ลและงานประจํา และจังหวะทไ่ี ดม้ ารอ้ งเพลงก็
สนทิ รักชอบพอ กบั พเี่ หมจนไดใ้ ชช้ วี ติ อยดู่ ว้ ยกนั ..”

25 หนังสอื อนุสรณ์ฯ คณุ แมแ่ ชม่ เวชกร ภรรยาครเู หม เวชกร ปี 2544
26 ประมาณ พ.ศ.2456
27 พระเจา้ วรวงศเ์ ธอ กรมหมนื่ อนุวตั นจ์ าตรุ นต์ ( พ.ศ. 2426- 2478)
28 หมอ่ มเจา้ ดวงตา สวสั ดวิ ตั น์ (พ.ศ. 2448 - 2485)
29 พ.ศ.2562 พระราชวงั พญาไท
30 มพี ระยาประสานดรุ ยิ ศพั ท์ ( แปลก ประสานศพั ท์ ) และ พระยา
เสนาะดรุ ยิ างค์ ( แชม่ สนุ ทรวาทนิ ) เป็ นครปู ระจําวงวงั หลวง **
อาจมสี ว่ นเกย่ี วขอ้ งกบั ครเู หม และแมแ่ ชม่ ก็ได ้ (ผเู ้ รยี บเรยี ง)**

โครงการจดั ตั้งมลู นิธเิ พลงสยาม

177

ครเู หมน่าจะมคี วามประทบั ใจ หรอื อาจมี

ความเกย่ี วโยงกบั ชมุ ชนดนตรบี า้ นขมนิ้ ครู
ครา้ ม และพระยาประสานดรุ ยิ ศพั ท์ ปรากฏใน
หนังสอื คนไทยในราชสํานักพระนางวกิ ตอเรยี ซง่ึ
พาณี หรอื โพยม บญุ ญาศาสตร์ หลานครคู รา้ ม
ลกู ศษิ ยค์ รเู หมเป็ นจดุ เชอื่ มโยงสําคญั

วิญญาณดนตรี ของพระยาประสานฯ

“เสียงเภรีพิณพาทยด์ นตรีทงั้ หลาย
ที่วา่ เพราะน้ันเกิดจากคนประดิษฐ ์

ไม่ใชก่ ลองพิณพาทยจ์ ะดงั เอง

กงั วานแหง่ พิณพาทย ์ เพลงอนั ไพเราะ
น่ะประเด๋ียวก็สญู แตเ่ สียงแหง่ ปวง
ปราชญ ์ ยงั กอ้ งหไู ม่รหู้ าย

สายซอตึงนักก็ขาด หยอ่ นนักก็ไม่ดงั
พอเหมาะๆ น่ันแหละเพราะไม่เบา

หวั หมื่น พระยาประสานดรุ ิยศพั ท ์
(แปลก ประสานศพั ท)์

เจา้ กรมปี่ พาทยห์ ลวงสมยั รชั กาลที่ 6

โครงการจัดตั้งมลู นิธเิ พลงสยาม

178

เนตสิ งั คตี ย์ สาหรบั เรยี นไวโอลนิ

ครพู ฒุ นนั ทพล ไดแ้ ตง่ หนังสอื เรยี นไวโอลนิ ดว้ ยตนเอง
ไวเ้ มอ่ื ตน้ ปี พ.ศ. 2470 หรอื ราวประมาณครเู หม อายุ 24 ปี
เป็ นไปไดท้ ต่ี ําราไวโอลนิ เลม่ น้ี เกยี่ วขอ้ งกบั ครเู หม เวชกร

โครงการจัดตัง้ มลู นิธิเพลงสยาม

179

ครเู หมเรยี นไวโอลนิ กบั ใคร ?

หลวงไพเราะเสยี งซอ นอกจากเชยี่ วชาญดา้ น
ซอไทย ทงั้ ซอดว้ ง ซออู ้ และซอสามสายแลว้ ยงั ไดเ้ รยี น
ไวโอลนิ และโนต้ สากลอกี ดว้ ย
แมห้ ลวงไพเราะฯ ไมใ่ ชค่ รเู รมิ่ ตน้ ฝึกเบอ้ื งตน้ ใหค้ รู
เหม แตน่ ่าจะแนะเทคนคิ ดงั ขอ้ เขยี นเรอ่ื งเพลงไทย มสี าม
กล สามเพลง ซงึ่ หลวงไพเราะเสยี งซอ นัน้ ลอื ชอื่ มาก
ในนรสมอื เรอ่ื งการสซี อสรา้ งอารมณ์ ใหท้ ํานองเพลง

ครเู จอื เสนวี งศ์ ณ อยธุ ยา เป็ นผชู ้ กั ชวนใหค้ รู
เหม และสนั ตสริ ิ ไปเลน่ ดนตรหี นังเงยี บ กบั วงนายกนุ๊ 31
และน่าจะเป็ นครแู นะเพลงไทย อกี ทา่ นหนง่ึ ของครเู หม
ดว้ ย

31 วงนายกนุ๊ ตนั ตเิ วชกลุ วงดนตรปี ระกอบหนังเงยี บ ท่ี
ครเู หม ครสู งบ สนั ตสริ ิ ไปรว่ มวงนัน้ นักดนตรใี นวงมใี คร
บา้ ง? คน้ หาไดใ้ นบนั ทกึ ของ ครเู ล็ก ฑฆี กลุ เรอ่ื งวง
เครอ่ื งสายครเู จอื หรอื วงเตชนเสนี

โครงการจัดตัง้ มลู นธิ เิ พลงสยาม

180

ครเู หม เวชกร รวมถงึ ศลิ ปินนักเขยี นหลายทา่ น
มอบตวั เป็ นศษิ ยท์ า่ นครหู ลวงประดษิ ฐไพเราะ (ศร
ศลิ ปะบรรเลง) ณ เวลานัน้ ไมว่ า่ จะเป็ นศลิ ปินสายปี พาทย์
เครอื่ งสาย แบบสมคั รเลน่ หรอื เลน่ เป็ นมอื อาชพี ก็ลว้ นมงุ่
ตรงสบู่ า้ นบาตร เพอ่ื ขอฝากตวั เป็ นศษิ ย์ ทา่ นครหู ลวง
ประดษิ ฐไพเราะ
ครใู หญ่ นภายน ศษิ ยท์ า่ นหนง่ึ ของครเู หม ก็ไมไ่ ด ้
บอกวา่ ครเู หม เรยี นดนตรกี บั ครทู า่ นใด
“ผมเป็ นลกู ศษิ ยค์ รเู หมคนเดยี ว ทวี่ าดรปู ไมเ่ ป็ น แต่
ไดม้ าอยา่ งหนง่ึ คอื กนิ เหลา้ เกง่ 32…”

ยงั ไมเ่ คยฟังการบนั ทกึ เสยี ง(น่าจะมอี ย)ู่ ครเู หม
เลน่ ไวโอลนิ เพราจะทราบทางเพลง

การทงิ้ ปรศิ นาคความลกึ ลับ ในตวั ตน
หลายๆสง่ิ ของครเู หม น่าจะเป็ นสงิ่ ทท่ี ําใหค้ นรนุ่
หลังสนใจใครร่ ู ้ เกดิ การแสวงหาคน้ ควา้ ในวาระ
ตอ่ ไป

32 ใหญ่ นภายน อดตี หวั หนา้ วงดนตรกี รมประชาสมั พนั ธ์

โครงการจดั ต้ังมูลนิธเิ พลงสยาม

181

“นสิ ยั และลกั ษณะอนั แทจ้ รงิ ของผสู ้ รา้ งไวโอลนิ
จะถกู เผยออกใหเ้ ห็นอยา่ งชดั เจน จากลกั ษณะซอทเ่ี ขาท่ี

สรา้ งขนึ้ ไว ้ ถา้ เขาเป็ นศลิ ปินอนั แทจ้ รงิ แลว้ ก็จะบรรจุ
วญิ ญาณของเขาทงั้ หมด ลงไวใ้ นคนั ซอนัน้ ทเี ดยี ว”

คํากลา่ วขขออง Joseph V Reid :
พ.ต.ประวตั ิ รตั นกจิ แปล

โครงการจดั ต้ังมูลนธิ เิ พลงสยาม

182

ภาพ สตราดวิ ารอิ สุ กาํ ลงั บรรจวุ ญิ าณลงในซอ

“บรรดาเครอื่ งดนตรที งั้ หลาย ไมม่ อี ะไรจะวเิ ศษไป
กวา่ ไวโอลนิ อกี แลว้ เพราะวา่ เสยี งของมนั สามารถกลอ่ ม
อารมณ์ ใหผ้ ฟู ้ ังเคลมิ้ ชนื่ บานรักหวาน หรอื โศกเศรา้ เปลา่
เปลย่ี ววงั เวง หรอื เรา้ ใจใหค้ ลนื่ เครงสนุกสนาน ไดต้ า่ งๆ
นานา

ซง่ึ บรรดานักดนตรที วั่ โลก ยอมรับแลว้ วา่ ไวโอลนิ
เทา่ นัน้ ทส่ี ามารถเอามาบรรเลงพลกิ แพลง ใหเ้ ป็ นเสยี ง
ตา่ งๆ ไดม้ ากกวา่ เครอ่ื งดนตรชี นดิ อน่ื ๆ

โครงการจัดต้งั มูลนธิ เิ พลงสยาม

183

เพราะมสี ายสําหรับสถี งึ 4 สาย แตล่ ะสายอาจวาง
นว้ิ ไดต้ ลอดทงั้ สายโดยวธิ เี ลน่ Position ทําใหเ้ กดิ เสยี ง
แปลกๆแตกตา่ งกนั ไปมากมาย

สามารถเอามาประกอบเป็ นทํานองเพลงในทกุ ชาติ
ทกุ ภาษา ไดอ้ ยา่ งพสิ ดาร

ผบู ้ รรเลงสามารถโยกนวิ้ ใหเ้ สยี งเป็ นคลน่ื พรหมนว้ิ
ใหเ้ สยี งสน่ั ระรัว เชด็ และปาดนวิ้ ใหเ้ สยี งคลอ่ื นโหยหวน
ทํานวิ้ หม่ นวิ้ เบยี ดใหเ้ ป็ นเสยี งครัน้
ทํานวิ้ ประใหม้ ี
ทว่ งทํานองไหวพรว้ิ เหมอื นยอดไมเ้ มอื่ ไดล้ ม ซง่ึ นกั
เดยี วเพลงไทย จะไมล่ มื นวิ้ เหลา่ นเี้ ป็ นอนั ขาด

สว่ นกนั ชกั ก็มวี ธิ เี ลน่ พลกิ แพลงไดต้ า่ งๆนานา มี
การไถคนั ชกั ใหเ้ ป็ นเสยี งสะอนื้ บา้ งก็สกี ด สรี ัว สโี ขยก สี
กระชาก สตี บคนั ชกั ใหต้ น่ื เตน้ เรา้ ใจ บา้ งกส็ สี ายคปู่ ระสาน
เสยี งเหมอื นเป่ าแคน หรอื ออรแ์ กน ฟังวงั เวงเยอื กเย็น
บา้ งก็ใชน้ ว้ิ ดดี เป็ นเสยี งพณิ หรอื กตี ารแ์ บนโจแทรกลงไป
ไดอ้ กี ดว้ ย33..”

33 ไวโอลนิ นักประดษิ ฐไ์ วโอลนิ เรอื งนาม, พ.ต.ประวตั ิ รัตนกจิ พ.ศ.
2507

โครงการจดั ต้งั มูลนิธเิ พลงสยาม

184

บรรณาสงั คตี พ.ศ.2507

ชมุ นุมดนตรไี ทย มหาวทิ ยาลยั ธรรมศาสตร์
ปกออกแบบโดย ครเู หม เวชกร
บรรณาธกิ าร อ.เนาววรัตน์ พงษ์ไพบลู ย์ ศลิ ปินแหง่ ชาติ
ในหนังสอื เลม่ นม้ี งี านเขยี น
เลน่ ดนตรไี ทยเป็ นไทยแกใ่ จ ของ ครเู หม เวชกร

โครงการจัดตั้งมูลนิธเิ พลงสยาม

185

จบั ใจความ..จบั ใจ
เลน่ ดนตรไี ทยเป็ นไทยแกใ่ จ

บทความนค้ี รเู หม เวชกร ไดอ้ ธบิ ายลกั ษณะเฉพาะของ
เพลงไทย และการเลน่ ดนตรไี ทย ในแงม่ มุ สว่ นตัวของทา่ น
พรอ้ มนําเสนอแทรกเทคนคิ กลเม็ดเด็ดพราย ไวอ้ ยา่ งน่าสนใจ
มาก

เพลงไทยของเรานมี้ ลี ลี าอยใู่ นกรอบหรอื แนวกวี
เป็ นแชน่ ทค่ี รเู หมกลา่ วเอาไวจ้ รงิ ๆ แบง่ ทํานองเป็ นวรรคตอน
เพลงไทย..ไมม่ ขี อ้ หา้ มใหผ้ เู้ ลน่ วา่ หา้ มแปรรปู เพลง
ดว้ ยเพลงไทยนัน้ เครอื่ งดนตรแี ตล่ ะชนดิ สสามารถแลน่ แปร
ทํานองงไดอ้ ยา่ งอสิ สระ แตต่ อ้ งมเี ทคนคิ ในการดน้ ทํานองและ
การกลับมาสทู่ ํานองหลัก

นคี่ อื คาตอบขอชอ่ื บทความน้ี

ครเู หมยํ้าเลยวา่ การเลน่ เพลงไทยสนกุ ทส่ี ดุ ในโลกไมม่ กี าร
บงั คับกนั ... ซง่ึ สอดคลอ้ ง กบั บทสมั ภาษณท์ า่ นอาจารยบรซู
แกสตนั “ฝรั่งวญิ ญาณไทย” ทงั้ ทก่ี รรมตา่ งวาระกนั นั่นแสดดง
ใหเ้ ห็นถงึ มมุ มองขของครเู หม ตอ่ ดนตรไี ทยนัน้ มคี วามเป็ น
อมตะ และมคี วามเป็ นสากล บนรากฐานแหตผุ ลทพี่ สิ จู นไ์ ด ้

โครงการจัดต้ังมูลนธิ เิ พลงสยาม

186

ในตอนทา้ ยของบความ ครเู หมไดก้ ลา่ วถงึ กลยทุ ธส์ าม

กล “..คอื เลน่ หวาน เขาวา่ เป็ นเพลงมนุษย์ ถา้ เลน่ ตลกเขา
วา่ เลน่ เพลงลงิ ถา้ เลน่ ดเุ ขาวา่ เลน่ เพลงยกั ษ์

แตค่ นเลน่ ในเวลาน้ี ไมเ่ คยเรยี นจบสกั เพลงเลย ใครดกุ ็
ดตุ ลอดไป ใครหวานกห็ วานอยนู่ ั่น ใครตลกก็ตลกไปตามวสิ ยั
ถา้ พยายามใหจ้ บ 3 เพลงจะสนุกทส่ี ดุ ในการเลน่ ดนตรไี ทย..”
นับเป็ นเทคนดิ สดุ ยอด ของการเลน่ ดนตรไี ทย ทนี่ ัก
ดนตรรี นุ่ ใหมไ่ มร่ ู ้ ไมเ่ คยนํามาใช ้ ผทู ้ น่ี ่าจะกลา่ ว กลยทุ ธส์ าม
กล สามเพลงนไ้ี ว ้ และอาจเป็ นตัวอยา่ งแรงบนั ดาลใจใหค้ รเู หม
กค็ อื หลวงไพเราะเสยี งซอ ซงึ่ ตอ้ ลองยอ้ นกลับไปอา่ น
เรอ่ื งราวหลายชว่ งทผ่ี มเชอื่ มโยงไว ้
บทความนจี้ งึ ตอกยํ้าความเชย่ี ยวชาญ ทงั้ ดา้ นปฏบิ ตั ิ
และทฤษฎดี นตรี ของครเู หม เวชกร ทท่ี า่ นศกึ ษาเรยี นรจู ้ าก
ประสบการณจ์ รงิ ๆ และสามารถถา่ ยทอดออกมาเป็ น งานเขยี น
กง่ึ วชิ าการแบบเลา่ เรอื่ งไดอ้ ยา่ งสนุกน่าตดิ ตาม ถงึ แมผ้ อู ้ า่ น
ไมใ่ ชน่ ักดนตรี หรอื สนใจดนตรไี ทย ก็ไดร้ ับความเพลดิ เพลนิ

โครงการจัดตง้ั มูลนธิ เิ พลงสยาม

187

งานเขยี นดนตรที ยี่ อดเยย่ี ม วเิ ศษสดุ

สาเนยี งบอกภาษา

เป็ นงานเขยี นดนตรขี องครเู หม เวชกร ทยี่ อดเยยี่ ม
วเิ ศษสดุ ในความคดิ สว่ นตวั ของผม เพราะทา่ นไดเ้ ขยี น
เรยี งรอ้ ยผสมผสานเรอื่ งราวดนตรสี ว่ นตวั ลกึ ๆ ความ
เปลยี่ นแปลงของบา้ นเมอื ง คา่ นยิ มของดนตรไี ทย ทลี่ ด
นอ้ ยถอยลง จวนเจยี นสน้ิ ลมหายใจ

เนอ้ื หาแข็งแรง ไมท่ งิ้ ประเด็นหลกั เรอ่ื งของ
สาเนยี งบอกภาษา ไวท้ กุ ชว่ งทกุ ตอน ชว่ งทา้ ยกระพอื
ปลกุ เรา้ ใหน้ ักศกึ ษาคนรนุ่ ใหม่ ชว่ ยกนั สบื สานสําเนยี ง
ดนตรไี ทย

ตอ้ งขออนุญาตใชค้ ําของทา่ น ศาสตราจารย์

ศลิ ป์ พรี ะ ศรี ทวี่ า่ “นายไมอ่ า่ นหนงั สอื นายจะรอู้ ะไร ”
โปรดกลบั ไปอา่ น งานเขยี นดนตรชี นิ้ น้ี ของครเู หม เวชกร
อกี หลายๆรอบนะครับ ผมเชอื่

วา่ ทา่ นถอดใจ ฝากวญิ ญญาณดนตรไี วท้ กุ ถอ้ ยคํา

ชว่ งกลางๆ งานเขยี นน้ี ไดแ้ ทรกเลา่ ถงึ การไปสอน
ดนตรี โนต้ สากล รว่ มวงดนตรี คลกุ คลตี โี มง กบั พน่ี อ้ ง
ชาวมสุ ลมิ ผมจงึ ไดน้ ําบทความสําคญั ทเ่ี ลา่ ถงึ “บงั เฮม
แหง่ บา้ นสมเด็จเจา้ พระยา..จติ รกรเอกแหง่ ชาติ ผู้
ปฏเิ สธ เขยี นภาพพระมะหะหมดั ” ทห่ี ากไดอ้ า่ นแลว้
ตอ้ งเกดิ อาการน้ําตาคลอเบา้ จนถงึ ไหลพราก

โครงการจัดตงั้ มลู นธิ เิ พลงสยาม

188

คงดว้ ยความคดิ ทว่ี า่ ดนตรนี ัน้ คอื ภาษาสากล
มติ รภาพลกึ ซงึ้ ทไ่ี มม่ สี ง่ิ ใด แมก้ ระทงั่ ความตา่ งกนั ใน
ศาสนามาขวางกนั้ นั่นยงั แสดงใหเ้ ห็นวา่ ครเู หมไมไ่ ดเ้ ขยี น
เรอ่ื งวญิ ญาณดนตรี จากจนิ ตนาการ แตท่ า่ นเขยี นจากชวี ติ
จรงิ

สาเนยี งบอกภาษา : ครเู หม เวชกร
พมิ พเ์ มอ่ื พ.ศ. 2511
หนังสอื ชมุ นุมดนตรไี ทย มหาวทิ ยาลยั ธรรมศาสตร์

พมิ พเ์ มอื่ พ.ศ. 2512 และ พ.ศ. 2535
หนงั สอื แด่ เหม เวชกร จติ รกรและนกั ประพนั ธผ์ ยู้ งิ่ ใหญข่ อง
ไทย รวมขอ้ เขยี นและภาพของเหม โดย อาจนิ ต์ ปัญจพรรค์ พมิ พป์ ี
(พ.ศ. 2535 หนา้ 149)

พมิ พเ์ มอื่ พ.ศ. 2513

หนังสอื อนุสรณ์งานศพ ลว้ น ราชทณั ฑพทิ กั ษ์ (ลว้ น อสตั ถวาสี ) เป็ น
มารดาของ ครสู งั ข์ อสตั ถวาสี เป็ นครดู นตรี ทยี แู บนด์
มหาวทิ ยาลยั ธรรมศาสตร์ เพอ่ื นของ ครเู ออ้ื สนุ ทรสนาน เลน่ ไวโอลนี ไดด้ ี

โครงการจัดตัง้ มลู นธิ ิเพลงสยาม

189

พระเอกในตวั จรงิ ของงานเขยี น เหม เวชกร นัน้ น่าจะมี
ทา่ นอาจารยป์ ระเวช กมุ ทุ ศลิ ปิ นแหง่ ชาติ
พลโท มล.ขาบ กญุ ชร รวมอยดู่ ว้ ย *ตดิ ตามไดใ้ นคราตอ่ ไป

อาจารยป์ ระเวช กมุ ทุ ศลิ ปิ นแหง่ ชาติ

โครงการจัดตั้งมูลนิธิเพลงสยาม

190

พลโท มล.ขาบ กญุ ชร

โครงการจัดต้งั มลู นิธิเพลงสยาม

191

พเิ คราะห.์ .คําตอ่ คํา

วญิ ญาณดนตรี

อา่ นเผนิ ๆ กเ็ พลดิ เพลนิ กบั เรอ่ื งราวของครู
เหม เวชกร เขยี นบทความชน่ื ชมนักศกึ ษา คนรนุ่
ใหมท่ ห่ี นั มาสนอกสนใจดนตรไี ทย เมอื่ ปี พ.ศ.
2510 แตเ่ มอ่ื พนิ จิ พเิ คราะหเ์ จาะลกึ แลว้ นไ่ี มใ่ ช่
บทความธรรมดาเสยี แลว้ แตเ่ ป็ นบทความดนตรี
ทง้ิ ทวนชนิ้ ทา้ ยๆในชวี ติ ครเู หม ทช่ี วนใหใ้ คร่
ตดิ ตาม
รวมความวา่ เป็ นชนวนเหตใุ ห ้ ผเู ้ ขยี นคอ่ ยๆ
เรมิ่ คน้ หา วญิ ญาณดนตรี ในมมุ มองของครเู หม
และเชอ่ื มโยง เปิดใจกวา้ งไปสกู่ ารเทยี บเคยี ง
แนวคดิ ทเี่ กย่ี วขอ้ งกบั วญิ ญาณดนตรี ของศลิ ปิน
ทา่ นอนื่ ซง่ึ เป็ นคนใกลช้ ดิ หรอื ตา่ งเวลาวาระกบั
ครเู หม..

ครเู หมวญิ ญาณดนตรอี าวโุ ส

ชนื่ ชมวงดนตรไี ทยของนกั ศกึ ษา
การเขยี นพรรณนานัน้ นอกจะทําใหภ้ าพเดน่
เห็นชดั อารมมณร์ ว่ มตามกนั ไป ยงั แทรกสาระ

โครงการจดั ต้งั มูลนธิ เิ พลงสยาม

192

บทบาทแนวทางเทคนคิ ศพั ทส์ งั คตี ไวอ้ ยา่ ง
แนบเนยี น
“..แมซ่ อดว้ งคนสวยนั่งสซี อยอยา่ งสงบเสงยี่ ม
และมน่ั อยใู่ นอนั จะนําวง ดว้ ยความแมน่ ยํา..”
ซอดว้ ง เป็ นผนู ้ ําวงจะตอ้ งมคี วามแมน่ ยําในนเพลง
“.. สว่ นแมจ่ ะเขห้ นา้ หวานปานจะกลนื น่ังทา่
เกด๋ ดี ดว้ ยนวิ้ เรยี วงาม และชว่ งแขนทอี่ รชร เป็ น
ผชู ้ ว่ ยซอดว้ งนําเพลงดว้ ยลลี า และสํานวนของ
เธอ..”

เขยี นบรรยายงดงาม..ราวกบั วาดรปู

ครเู หม บรรยายใหเ้ ห็นความงามอยา่ งน่า
ตดิ ตามเหมอื นการ ขยับ(เฟรม)ภาพตามทลี ะนดิ ..
ทา่ น่ัง ..นวิ้ ชว่ งแขน พรอ้ มใหค้ วามรวู ้ า่ จะเขเ้ ป็ น
ผชู ้ ว่ ยซอดว้ งนําวง เชน่ เดยี วกบั ซออู ้ และขลยุ่ ท่ี
เขยี นบรรยายจนหา้ ตาคนเลน่ แทบผดุ ขน้ึ มา
ตรงหนา้ พรอ้ มกบั บอกหนา้ ทข่ี องแครอื่ งดนตรนี ัน้
ดว้ ยศพั ทด์ นตรผี สมคําไดง้ ดงามกลมกลอ่ ม
“..แมซ่ ออหู ้ นา้ เก๋ มแี ววคะนอง สมกบั เครอ่ื งมอื ที่
แสดง ยกั ยา้ ยสานวนเลน่ แงเ่ ลน่ เชงิ หยอกลอ้
พอเกๆ๋ ...”

โครงการจัดตง้ั มูลนิธเิ พลงสยาม

193

“พอ่ หนุ่มเป่ าขลยุ่ ทอดโหนโยนสํานวนเลน่
ตา่ งๆ และหยาดยอ้ ยลอยลม.....”

วญิ ญาณดนตรไี ทย.. ออ่ นละมนุ สภุ าพ
งามเรยี บ

คงเป็ นความตงั้ ใจใชค้ ําใหล้ งตวั หรอื จะเรยี กวา่ คํา
จํากดั ความกไ็ ด ้
ความออ่ นละมนุ สว่ นใหญน่ ัน้ น่าจะสมั ผัสได ้
ดว้ ยเสยี งดนตรี ความสภุ าพสะทอ้ นออกมาจาก
กรยิ าทา่ ทางของนักดนตรี ความงดงามเป็ นไปได ้
ทงั้ สงิ่ ทเ่ี ห็นภายนอก หนา้ ตา การแตง่ กายของนัก
ดนตรี เครอื่ งดนตรี การจัดวาง ภายนอกเปป็ นท่ี
สรา้ งขนึ้ สว่ นภายใน ตอ้ งมาจากวญิ ญาณ เหมอื น
ทค่ี รสู มัยกอ่ นพดู วา่ เลน่ พองาม คอื เลน่ ใน
บทบาทหนา้ ทขี่ องตนเอง
สว่ นคําวา่ เรยี บ จะหมายถงึ เรยี บรอ้ ย นักดนตรี
แตง่ ตวั เรยี บรอ้ ย ตงั้ วงเครอื่ งดนตรเี ป็ นระเบยี บ
เรยี บรอ้ ย แตถ่ า้ ลงลกึ หมายถงึ ทางดนตรไี ทยแลว้
หมายถงึ ปรบั วงทางเพลง มาอยา่ งดี ทํานองกลม
กลอ่ ม เครอื่ งดนตรแี ปรทํานองเป็ นระเบยี บ
เรยี บรอ้ ย

โครงการจดั ต้งั มลู นธิ เิ พลงสยาม

194

ผมู้ วี ญิ ญาณดนตรไี ทย ทาใหใ้ จสงบ

“.. มองกนั เฉยๆในในนาทแี รก ก็วา่ เขา
ทงั้ หมดลา้ หลงั แตค่ รงั้ มองลกึ เขา้ ถงึ ภายใน
จงึ พบความรสู้ กึ ของเขาทกุ คนวา่ สงู สง่ นา่
เกรงขามทเี ดยี ว..”
คอื สอนไปในตวั อยา่ มองแตเ่ พยี งภายนอก และ
ย้ําวา่
“..ผมู้ ปี ญั ญาดนตรี มใิ ชผ่ คู้ ลง่ั ชาตอิ ยา่ งงม
งาย อยา่ งไดเ้ รยี นไวแ้ ลว้ วา่ มวี ญิ ญาณชอบ
ดนตรที กุ ๆชาติ สนใจฟงั ทง้ั นน้ั ไมว่ า่ ของ
ชาตใิ ดภาษาใด..”

ครเู หมยงั ใหเ้ คล็ดลบั ดนตรไี ทย

เรอ่ื งการตคี วาม เลา่ ชว่ งทา้ ยวา่
“.. เมอื่ ตอนแมน่ ักรอ้ งหนา้ คม รอ้ งเนอื้ ในบท
กวขี องวรรณคดขี นุ ชา้ งขนุ แผนตอนหนง่ึ เธอชา่ งมี
สหี นา้ เหมาะกบั บทกวตี อนนัน้ เห็นไดว้ า่ จติ ใจ
เขา้ ถงึ บทกวโี ดยการศกึ ษาทผ่ี า่ นมาแลว้

ยง่ิ กวา่ นัน้ ผทู ้ เ่ี ลน่ เครอื่ งดนตรที กุ คน ตา่ ง
มงุ่ ม่ันเพง่ เล็ง ในบทกวนี ัน้ ทกุ คําไป ไมใ่ ชว่ า่ ฟัง

โครงการจดั ต้งั มูลนธิ ิเพลงสยาม

195

เขารอ้ งไป พอใหร้ วู ้ า่ จะจบทอ่ น หรอื ยังจะไดท้ ํา
เครอื่ งรับรอ้ งให ้ หาเป็ นเชน่ นัน้ ไม่ สหี นา้ ทกุ คนมี
ความรสู ้ กึ ในถอ้ ยคํานัน้ ทกุ คํา เมอื่ จบทอ่ นลงกท็ ํา

เพลงดว้ ยเครอ่ื งมอื ของตน ตามจํานวนพอเหมาะๆ

กบั คํารอ้ ง เมอ่ื คํารอ้ งไมถ่ งึ ตอนโลดโผนเขากร็ ับ
รอ้ งดว้ ยสํานวนเย็นๆ พอสมดลุ กนั ไมไ่ ดท้ ําโลด

โผน หรอื โอดโอยเศรา้ สรอ้ ยไปก็หาไม่ เขารับ
ความรสู ้ กึ ทไ่ี ดย้ นิ เนอื้ รอ้ งอยา่ งนัน้ ๆ
จงึ ฟังดู
กลมกลนื ไปกบั เรอื่ ง ไมใ่ ชเ่ ลน่ ตามใจสง่ เดชเลย”

การตคี วามเพลงก็คอื
การตคี วามหมายของบทเพลงนนั้

ตคี วามจากเนอ้ื รอ้ ง จากชอ่ื เพลง จาก
ประวตั เิ พลง จากสํานวนรปู แบบเพลง ฯลฯ ซง่ึ
นับวา่ มคี วามสําคญั มาก เพราะจะทําใหเ้ กดิ
อารมณ์รว่ มของผเู ้ ลน่ ผฟู ้ ัง สรา้ งลลี ารสชาตทิ มี่ ี
ความแตกตา่ ง สนุก หวาน เศรา้ ฯลฯ

วญิ ญาณดนตรี มแี ววผดู้ จี บั

เลน่ ดนตรแี บบไหนละ ทเ่ี รยี กวา่ ดดู ี มี
รสนยิ ม เหมาะสม เหมอื นผดู ้ เี ขาเลน่ กนั

โครงการจัดตั้งมูลนิธเิ พลงสยาม

196

“.. แมค่ ณุ พอ่ คณุ เอย๋ เสยี งเพลงและลลี า
ของสานวน มนั ชา่ งสง่ เสรมิ ใหร้ ปู รา่ งของแตล่ ะ
คนดงู ามสงา่ สภุ าพ มแี ววผดู ้ จี ับ..”

เสยี งเพลง ลลี า สานวน

สามสงิ่ นรี้ วมอยดู่ ว้ ยกนั เป็ นเหมอื น วญิ ญาณ
ดนตรี ทส่ี ง่ เสรมิ ใหร้ ปู ลักษณภ์ ายนอกดดู ี

หากลองสงั เกตดว้ ยการฟังเพลง เลน่

เหมอื นกนั รอ้ งเหมอื นกนั แตท่ าไมความ
ไพเราะ การสรา้ งอารมณร์ ว่ มชา่ งแตกตา่ งกนั
สงิ่ ทต่ี า่ งกนั คอื ลลี าสํานวน นค่ี อื สงิ่ ทคี่ รเู หมบอก
“ผมู้ วี ญิ ญาณดนตรี เวลานกี้ ็แกจ่ วน
ตายแลว้ เมอื่ ถงึ เวลาตาย จะไดต้ ายอยา่ งตา
หลับ ... โดยม่ันใจวา่ ดนตรไี ทยแทๆ้ ยงั จะไมส่ นิ้
ไปจากคนไทย34..”

34 บทความนคี้ รเู หมเขยี นไวร้ าวปี พ.ศ. 2510 กอ่ นจากลา
ไป 2 ปี

โครงการจัดตัง้ มูลนธิ เิ พลงสยาม

197

ผมู ้ วี ญิ ญาณดนตรี คอื ผทู ้ ่ี เปิด ใจยอมมรับใน
เสยี งดนตรี รวมไปถงึ การขบั ลําตา่ งๆ ทม่ี คี วาม
ไพเราะเพราะพรง้ิ ออ่ นนอ้ ม ละมนุ ละไม
เมอ่ื สมองวา่ ง (ความนกึ คดิ ) จากงานหลัก กจ็ ะ
เกดิ ทํานองในสมอง ตามสภาพอารมณ์ *เรมิ่ มี
ความเกย่ี วโยงกบั วญิ ญาณในพทุ ธศาสนา35
ยอมรับตอ้ นรับเสยี งดนตรที กุ ชาติ ครเู หม ใชค้ ําวา่
ปลอ่ ยวญิ ญาณเรร่ อ่ นไป กบั เสยี งเพลงชาตนิ ัน้ ๆ
คําวา่ วญิ ญาณเรร่ อ่ น ไปพอ้ งกบั งานเขยี นของ
ทา่ น เป็ นเสมอื นตอกยํ้าแบรนดไ์ ปในตวั แตค่ ําวา่
วญิ ญาณเรร่ อ่ น ในทนี่ ดี้ จู ะเหมาะเจาะจรงิ ๆ คอื
การฟังเพลงอยา่ งอสิ ระใหผ้ อ่ นคลาย
ถา้ มวี ญิ ญาณดนตรี (เสยี ง) รว่ มกบั วญิ ญาณภาพ
กจ็ ะสรา้ งอารมณร์ ว่ มไดช้ ดั เจน

35 ผเู้ ขยี นจงึ ไดน้ างานเขยี น ดนตรที าใหจ้ ติ วา่ ง ของ

ทา่ นพทุ ธทาส และความหมายของวญิ ญาณในทางง
พทุ ธศาสนา มาเสรมิ ทพั ใหเ้ กดิ ความแตกฉาน

โครงการจดั ตัง้ มูลนิธิเพลงสยาม

198

คณุ ลกั ขณา เวชกร

หลานสาวผเู้ ดนิ ตามรอยครเู หม

โครงการจดั ต้งั มลู นิธเิ พลงสยาม

199

นอกจากวาดภาพสนี ํ้า และลายเสน้
แลว้ ครเู หม เวชกร ยังเลน่ ดนตรไี ดเ้ กง่ มาก
ทฝ่ี าผนังบา้ นของทา่ นนัน้ จะมเี ครอื่ งดนตรแี ขวน
ไวเ้ ต็มไปหมดทงั้ ซอ ไวโอลนิ ฯลฯ

"รสู้ กึ อาเหม จะเลน่ ดนตรไี ดท้ กุ อยา่ ง สี
ไวโอลนิ ก็เกง่ แลว้ อาแชม่ ตขี มิ สองคนผวั
เมยี ก็อาทติ ยล์ ะครงั้ หรอื เดอื นละครง้ั ไมร่ ู้
ตอ้ ง ไปเลน่ ดนตรใี นวงั

และทกุ วนั ที่ 6 เมษายน วนั จกั รี ทบี่ า้ น
อาเหม จะมไี หวค้ รทู กุ ปี ลกู ศษิ ยท์ งั้ ไทย ทงั้
มสุ ลมิ จะมาไหวค้ รู เขาจะไมม่ กี ารแบง่ ใคร
เป็ นพทุ ธ
ใครเป็ นมสุ ลมิ ทกุ คนเหมอื นกนั หมด36.."

จากบทสมั ภาษณข์ องคณุ ลักขณา เวชกร
ยง่ิ เสรมิ ภาพชดั วา่ ครเู หมนัน้ เลน่ ดนนตรไี ทยได ้
หลากหลายเครอ่ื ง และงานไหวค้ รทู กุ ปี จะมศี ษิ ย์

ทัง้ ไทยและมสุ ลมิ เขา้ มารว่ มงาน สอดคลอ้ งกบั

บทความเรอ่ื ง“บงั เฮม แหง่ บา้ นสมเด็จเจา้ พระยา”

3636 เฟสบคุ คณุ บลั ลังก์ สงู แข็ง บทสมั ภาษคณุ ลักขณา เวชกร
นติ ยสาร ดฉิ ันฉบบั ท่ี 297 กรกฎาคม 2532

โครงการจัดตั้งมูลนธิ ิเพลงสยาม