14. ນ. ຄໍາໃບ ສີດາວົງ (ສົ່ງ ມຊ)

ກາຌ຃ຓ ຸໄ ຃ບຄແຑຌາ ໄຊທໄ ຓດໃຽ ູ ຂຈຖບໄ ຄຌາ ໄຖ ິ ຌຘຄູ ຽຓບ ື ຄ຃ຌ ູ ຾ຂທຄຆຼຄຂທາຄ FLOOD MANAGEMENT ALOG LINH SOUNG RIVER KHUN DISTRICT, XIENGKUANG PROVINCE ຃າ ເຍ ຘຈ ີ າທຄ ຺ ທ຋ ິ ະງາຌຑ ິ ຌ຺ ຎະຖ ິ ຌງາ຿຋ທ຋ ິ ະງາຘາຈຘຄັ຃ຓ຺ ຘາຂາ ກາຌຘຶກຘາຎະຆາກບຌ ຾ຖະ ກາຌຑຈັ຋ະຌາ ຋ະຍຼຌ: Mss-PDS-02-016

ຓະນາທ຋ິ ະງາແຖ຾ນຄໃ ຆາຈ ຃ະຌະທ຋ິ ະງາຘາຈຘຄັ຃ຓ຺ 2020

ຍຈ຺ຘະ຾ຈຄ຃ທາຓປຍ ູໄ ຌ ຸ ຃ຌ ຸ ທ຋ິ ະງາຌຑິ ຌ຺ຽນັົໄຓຌຘີໄ າ ຽຖັຈແຈດໄ າໃ ຄຘຓ຺ຍຌູ ຾ຍຍ ກຉ ໃ ຽຓໃບືຓຏີເໄູນກໄ າຌຆທໃ ງຽນົືບຆຌີໄ າ ຽຎັຌດາໃ ຄ ຈ຅ີາກຏຓໄູ ຑີະ຃ຌຸ ນົາງ຋າໃ ຌ . ຘະຌຌັໄ, ຂາໄຑະຽ຅າ຺ໄ ຂ ຘະ຾ຈຄ຃ທາຓຂບຍເ຅ ຾ຖະ ຃ທາຓປຍູໄ ຌຸ ຃ຌຸ ດາໃ ຄຘຄູ ຓາງຄັ຋າໃ ຌ ບາ຅າຌ ຎະຖິຌງາຽບກ ຘາງເ຅ ຘີຖາຽຈຈ ຾ຖະ ຋າໃ ຌ ບາ຅າຌ ຎະຖິຌງາ ຿຋ ຌາຄ ຅ຌັ຋ະ຅ບຌ ຘິຄນາຖາຈ ຃ະຌະກາ ຓະກາຌ຋ໃີຎຶກຘາທ຋ິ ະງາຌຑິ ຌ຺ ຋ໃີແຈເໄນ຃ໄ ທາຓ ກະຖຌຸ າ຾ຌະຌາ , ກທຈຘບຍ, ຾ກແໄຂຂ ຂໄ າຈຉກ຺ຍກ຺ຑບໃ ຄຉາໃ ຄໂ ເຌຍຈ຺ທ຋ິ ະງາຌຑິ ຌ຺ຽນັົໄຓຌ.ີໄ ຂ ຘະ຾ຈຄ຃ທາຓຂບຍເ຅ຓາງຄັ ຋າໃ ຌປບຄຘາຈຘະຈາ຅າຌ ຎະຖິຌງາຽບກ ຃າ ຓະຌີຘຖຸ ິ ຽຈຈ, ປບຄຘາຈຘະຈາ຅າຌ ຎະຖິຌງາຽບ ກ ຍຌຸ ຋ະທີຘ ຘາ ຑຌັ , ປບຄຘາຈຘະຈາ຅າຌ ຎະຖິຌງາ ຿຋ ຃າ ຏີທ ຌາຓຖາ ຓຌູ , ປບຄຘາຈຘະຈາ຅າຌ ຎະຖິຌງາ຿຋ ຑຓ຺ຍຈຸ ຘະຈາ຅ຈິ ຾ ຖະ ຋າໃ ຌ ບາ຅າຌ ຎະຖິຌງາຽບກ ຘາງເ຅ ຘີຖາຽຈຈ ຋ໃີຽຎັຌ ຃ະຌະກາ ຓະກາຌຎໄບຄກຌັ຿຃ຄປາໃ ຄທ຋ິ ະງາ ຌຑິ ຌ຺ ຾ຖະ ຏຆໄູ ຼໃ ທຆາຌເຌກາຌກທຈຽ຃ໃບືຄຓຂືຼຌທ຋ິ ະງາຌຑິ ຌ຺ຂບຄຂາໄຑະຽ຅າ຺ໄເນຓໄ ຃ີທາຓ ບຈຸ ຓ຺ຘຓ຺ຍຌູ . ຂ ຂບຍເ຅ ຋າໃ ຌປບຄຘາຈຘະຈາ຅າຌ ຎະຖິຌງາຽບກ ຽຈຆາຌຸຖາຈ ຾ຘຌຈທຄຽຈຈ , ຎະຖິຌງາຽບກ ກຼຄແກ ບຸຌໃ ຓະຌີ຾ຖະ ຎະຖິຌງາຽບກ ຌ. ຘຸຑິຌ ທຄ຺ຑະ຅ຌັ ຋ໃີຽຎັຌ຃ະຌະ ກາ ຓະກາຌຎໄບຄກຌັທ຋ິ ະງາຌຑິ ຌ຺ ຋ໃີແຈຘໄ ບຍຊາຓ ຾ຖະ ຾ຌະຌາ ຽຑໃືບຽປັຈເນທໄ ຋ິ ະງາຌຑິ ຌ຺ຘະຍຍັຌີໄ ຘຓ຺ຍຌູ . ຂ ຂບຍເ຅ບາ຅າຌ຋ໃີແຈບໄ າ ຌທງ຃ທາຓຘະຈທກເນຂໄ າໄຑ ະຽ຅າ຺ໄຉະນົບຈແຖງະກາຌຘຶກຘາ ຾ຖະ ຃ູບາ຅າຌ຋ຸກ຋າໃ ຌ ຑາງເຌຑະ຾ຌກກາຌຘຶກຘານົຄັຎະຖິຌງາຉີ຃ະຌະທ຋ິ ະງາຘາຈຘຄັ຃ຓ຺ , ຂ ຂບຍເ຅ຓາງຄັ຋ກຸ ຑາກຘທໃ ຌຓາງຄັບາ ຌາຈກາຌຎກ຺຃ບຄ , ຎະ຋າຌຍາໄຌຑບໄ ຓຈທໄ ງຑໃ ຾ຓຎໃ ະຆາຆຌ຺ ເຌຽຂຈຖບໄ ຄຌາ ໄຖິຌຘຄູ ຋ໃີບາ ຌທງ຃ທາຓຘະຈທກເຌກາຌຽກຍັກາ ຂ ຓໄ .ຌູ ຃ຌຸ ຃າໃ ຾ຖະ ຃ຌຸ ຎະ຿ນງຈ຋ໃີຽກຈີ຅າກກາຌຘຶກຘາ຃ຄັໄຌີໄຂາໄຑະຽ຅າ຺ໄຂ ຘະ຾ຈຄ຃ທາຓປູໄ ຍຸຌ຃ຸຌບຌັຖຌ຺ໄຽນົືບຓາງຄັ຃ບຍ຃ທ຺຋ໃີເນກໄ າ ຖຄັເ຅ , ຃ທາຓຆທໃ ງຽນົືບ ຾ຖະ ຽຎັຌ຾ປຄຍຌັຈາຌເ຅ເນໄ ຂາໄຑະ ຽ຅າ຺ໄຓ຃ີທາຓບຈ຺຋ຌ຺ເຌກາຌຘຶກຘາປາໃ ປຼຌ. ຂ ຘະ຾ຈຄ຃ທາຓຂບຍເ຅ຓາງຄັຽຑໃືບຌປທໃ ຓຄາຌດໃູ ຘຌູ ຘະຊຉິ ິ຾ນຄໃ ຆາຈ ກະຆທຄ຾ຏຌກາຌ ຾ຖະ ກາຌຖຄ຺຋ຶຌ, ຽຑໃືບຌປທໃ ຓນບໄ ຄປຼຌ ຘາຂາ ກາຌຘຶກ ຘາຎະຆາກບຌ ຾ຖະ ກາຌຑຈັ຋ະຌາ ປຸຌໃ ຋ີII ຋ໃີເນ຃ໄ ທາຓຆທໃ ງຽນົືບ ຾ຖະ ຽຎັຌກາ ຖຄັເ຅ຽຆໃຄິກຌັ ຾ຖະ ກຌັ ຅ຌ຺ຽປັຈເນຍໄ ຈ຺ທ຋ິ ະງາຌຑິ ຌ຺ຘາ ຽຖັຈແຎຈທໄ ງຈ.ີ

ຌະ຿ບກາຈຌີໄ, ຂາໄຑະຽ຅າ຺ໄຂ ບທງຑບຌເນຍໄ ຌັຈາ຋າໃ ຌ຅ຄໃ຺ຓຘີຂຸ ະຑາຍ຾ຂຄ຾ປຄ , ຎະຘຍ຺ ຏຌ຺ຘາ ຽຖັຈເຌໜາໄ຋ໃີກາຌຄາຌ ຾ຖະ ຉະນົບຈປບຈ຃ບຍ຃ທ຺຅ຄໃ຺ຓ຾ີຉ຃ໃ ທາຓຏາຘກຸ ຘຓ຺ນທັຄ຋ກຸ ຎະກາຌ. ຃າ ເຍ ຘີຈາທຄ຺

i ນທ຺ຍຈ຺ : ກາຌ຃ຓຸໄ ຃ບຄແຑຌາ ໄຊທໄຓດຽໃູຂຈຖບໄ ຄຌາ ໄຖິຌຘຄູຽຓບືຄ຃ຌູ ຾ຂທຄ ຆຼຄຂທາຄ ຏຘໄູ ຶກຘາ : ຌາຄ ຃າ ເຍ ຘີຈາທຄ຺ ຋ະຍຼຌຌກັຘຶກຘາ : MFSS0 115 /18 ຎະຖິຌງາ : ຎະຖິຌງາ຿຋ທ຋ິ ະງາຘາຈຘຄັ຃ຓ຺ ຘາຂາ ກາຌຘຶກຘາຎະຆາກບຌ ຾ຖະ ກາຌຑຈັ຋ະຌາ ຋ໃີຎຶກຘາ : ຎະຖິຌງາຽບກ ຘາງເ຅ ຘີຖາຽຈຈ ບາ຅າຌ ຎະຖິຌງາ຿຋ ຌາຄ ຅ຌັ຋ະ຅ບຌ ຘິຄນາຖາຈ ຎີ : 2020, ຅າ ຌທຌໜາໄ 87 ໜາໄ ຽຖກ຋ະຍຼຌທ຋ິ ະງາຌຑິ ຌ຺ : Mss- PDS-02-016 ຍຈ຺຃ຈັນງ ໄ ເຌກາຌຘຶກຘາກາຌ຃ຓຸໄ ຃ບຄແຑຌາ ໄຊທໄຓດຽໃູຂຈຖບໄ ຄຌາ ໄຖິຌຘຄູ ຽຓບືຄ຃ຌູ ຾ຂທຄຆຼຄຂທາຄ ຓີ ຅ຈຸ ຎະຘຄ຺ຽຑໃືບ: 1.) ຘຶກຘາ ຏຌ຺ກະ຋ຍ຺ຉາໃ ຄໂ຋ໃີຽກຈີ຅າກແຑຌາ ໄຊທໄຓຉໃ ຎະຆາຆຌ຺ຽຂຈຖບໄ ຄຌາ ໄຖິຌຘຄູ , ຽຓບືຄ຃ຌູ , ຾ຂທຄຆຼຄຂທາຄ ; 2.) ຘຶກຘາກາຌ຅ຈັກາຌແຑຌາ ໄຊທໄຓ ຾ຖະ 3.) ຘຶກຘາກາຌຎຍັຉທ຺ ຂບຄຎະຆາຆຌ຺຋ໃີຊກຶກະ຋ຍ຺຅າກແຑຌາ ໄຊທໄຓຽຂຈຌາ ໄຖິຌຘຄູ , ຽຓບືຄ຃ຌູ , ຾ຂທຄຆຼຄຂທາຄ ຾ຖະ ຏຌ຺ ກະ຋ຍ຺຋ໃີຽກຈີ຅າກ . ຿ຈງເຆປໄ ຍູ ຾ຍຍກາຌຘຶກຘາ຋າຄ຃ຌຸ ຌະຑາຍ , ຌາ ເຆກໄ າຌຘາ ຑາຈ຾ຍຍຓ຿ີ຃ຄ ຘາໄຄຽຎັຌຽ຃ໃບືຄຓເືຌກາຌຽກຍັກາ ຂ ຓໄ ຌູ ຅າກ ຎະຆາກບຌກຸຓໃ ຉທ຺ດາໃ ຄ 3 ກຸຓໃ ນົກັໂຽຆໃັຌ: ບາ ຌາຈ ກາຌຎກ຺຃ບຄຂຌັໄຽຓບືຄ ຑບໄ ຓ຋ຄັນບໄ ຄກາຌ຋ໃີກຼໃ ທຂບໄ ຄບບໄ ຓຂາໄຄຽຓບືຄ, ກຸຓໃ ບາ ຌາຈກາຌຎກ຺຃ບຄ ຍາໄຌ຃ະຌະກາ ຓະກາຌຎໄບຄກຌັ ຾ຖະ ຃ທຍ຃ຓຸ ແຑຑິຍຈັຂຌັໄຍາໄຌ , ກຸຓໃ ຆາທຍາໄຌຏຊໄູ ກືກະ຋ຍ຺ຉທ຺ ຅ຄິຂບຄຽຂຈຌາ ໄຖິຌຘຄູ ຖທຓ຋ຄັ຋ຄັໝຈ຺ 21 ຃ຌ຺, ກາຌທຽິ຃າະຂ ຓໄ ຌູ ຾ຓຌໃ ບີຄເຘຂໃ ຓໄ ຌູ ຋ໃີແຈຓໄ າ຅າກ ກາຌຍຌັ຋ຶກຑາກຘະໜາຓ, ກາຌຘາ ຑາຈ, ກາຌຘຄັຽກຈກາຌ ຏຌ຺ກາຌຘຶກຘາຑຍ຺ທາໃ : ຏຌ຺ກະ຋ຍ຺຋ໃີຽກຈີ຅າກ ແຑຌາ ໄຊທໄຓ ຉໃ ຎະຆາ ຆຌ຺ ຽຂຈຖບໄ ຄຌາ ໄຖິຌຘຄູ ເຌຈາໄຌຽຘຈຊະກຈິ : ຎະຆາຆຌ຺຾ຓຌໃ ແຈປໄ ຍັຏຌ຺ກະ຋ຍ຺຋ຄັຑືໄຌ຋ໃີຈຌິຌາ ກທຓຽບ຺າ 3000 ກທາໃ ຽປັກຉາ , ຑືໄຌ຋ໃີກະຘິກາ ຊກືຽຘງນາງຽຎັຌ຅າ ຌທຌ 150 ປຉ ຾ຖະ ໜບຄຎາຂບຄຎະຆາຆຌ຺຅າ ຌທຌ 35 ປຉ, ກະ຋ຍ຺ຉໃ ຆຍັ ຘິຌ ຽປບືຌຂບຄຎະຆາຆຌ຺ຊກືຽຘງນາງ຅າ ຌທຌ19 ນົຄັ຃າຽປບືຌ, ຽຖ຺ໄາຽຂ຺ໄາຽຘງນາງ຅າ ຌທຌ 46 ຽຖ຺ໄາ ຽຂ຺ໄາຽຎືບກຽຘງນາງ຅າ ຌທຌ 86 ຿ຉຌໃ , ຘຈັເນງໃ , ຘຈັຌບໄ ງ ຽຘງນາງ຅າ ຌທຌ 1000 ຿ຉ, ກາຌ ຃ຓ຺ຓະຌາ຃ຓ຺ ຊກືຉຈັຂາຈ , ຖະຍຍ຺ແຒຒໄາຊກືຏຌ຺ກະ຋ຍ຺ຽປັຈເນດໄ ຈຸ ກາຌເຆແໄຒຒໄາເຌແຖງະຌຌັໄ ຖະຍຍ຺ຌາ ໄຖິຌຊກືຽຘງນາງ ຌາ ໄຍໃ ຘະບາຈ. ຎະຆາຆຌ຺ຽຎັຌຑະງາຈຏິທໜຄັ, ຉາ຾ຈຄ, ຽຎັຌແຂງໄ ຄຸ , ແຂໄ

ii ນທຈັ, ຘທໃ ຌຘຈັກແ ຈປໄ ຍັຏຌ຺ກະ຋ຍ຺ຽຆໃັຌທາໃ : ຽຎັຌຑະງາຈບະນິທາຘຈັຎີກ , ຑະງາຈຎາກຽຎໃືບງຖຄ຺ ຽຖັຍ; ຎະຆາຆຌ຺ຍໃ ຓຑີືໄຌ຋ໃີ຋າ ກາຌຏະຖິຈ, ຍໃ ຓ຋ີໃີດບໃູ າແຘ, ຌບກ຅າກຌຌັໄງຄັຽປັຈເນຓໄ ຎີາກຈ຺ກາຌນງ ຋ໄ ໄ ຽກຈີຂຌືໄ . ຘທໃ ຌຘຈັຘາທາຘໃິຄ຋ໃີດເໃູຌຌາ ໄກຊ ກືງຈູໄ ຌັແນົແຎຌາ ກະ຾ຘຌາ ໄຘຌູ ນາງຉາງແຎຽຎັຌ຅າ ຌທຌ ນົທຄນົາງ, ຽປັຈເນຈໄ ຌິ ຽ຅ໃບືຌ, ຉຌ຺ໄ ແຓຊໄກື຿຃ຌໃ ຖຓ຺ໄຽຘງນາງ. ກາຌ຃ຓຸໄ ຃ບຄແຑຌາ ໄຊທໄຓຽຖໃີຓ຅າກກາຌຎໄບຄກຌັ, ກາຌ຃ທຍ຃ຸຓ ຾ຖະ ກາຌຒືໄຌຒ. ູ ກາຌຎຍັ ຉທ຺ຂບຄຎະຆາຆຌ຺ຑາງນົຄັຌາ ໄຊທໄຓ ຃ບໃ ງໂຎຍັຉທ຺ ຾ຖະ ຘາໄຄຖາງປຍັເນ຃ໄ ບຍ຃ທ຺຿ຈງກາຌນຌັຎໃຼຌ ຎກູ ຑືຈຖະຈ຾ູ ຖຄໄ ຖຼໄຄຘຈັເນງໃ , ຌບໄ ງເນກໄ າງຽຎັຌຘິຌ຃າໄ , ຘຄັ຃ຓ຺ກຓ ຃ີທາຓຘະນຄຍ຺ ຎະຆາຆຌ຺ ແຈຈໄ າ ຖຄ຺ຆທີຈິຉາຓຎກ຺ກະຉ. ິ

iii Title : Flood Management along Linh soung River, Khoun District, Xiengkhouang Province Reseacher : Mrs. Khambay Sidavong Student ID : MFSSO115/18 Degree : Master of Social Sciences in Population Development and Studies Advisors : Saychai SYLADETH, PhD Chanthachone SINGHALATH, MA Year : 2020, No. of page 87 Pages Reg. No : Mss-PDS-02-016 Abstract The objectives of this study on Flood Management along Linhsoung River, Khoun District, Xiengkhouang Province are: 1) to study the impact of floods on the people along Linhsoung River, Khoun District, Xiengkhouang Province, 2) to study flood management and 3) to study the adaptation of people who are impacted by the floods in the area. The study uses qualitative methodology i.e. structured interviews as a tool for data collection from 3 key population samples, such as 1) District Administration and concerned offices, 2) Village Administration and Village Disaster Prevention and Control Committee, 3) impacted villagers in the area. In total, 21 people were interviewed. The analysis of the study is based on field data, interviews and observations. The study’s findings are: Economic impacts of floods on the population along Linhsoung River: 3000 hectares of paddy fields, 150 hectares of agricultural land, 35 hectares of fish ponds, 19 damaged households, 46 damaged rice barns, 86 tons of paddies, 1000 raised animals. The floods cut off the transport and electricity networks and damaged the rural spring water supply systems causing unhealthy water quality. People were affected by skin diseases, eye inflection, dengue and flu. Animals were infected by avian cholera, foot-and-mouth disease. Due to floods, people lost their homes and production areas which instigated additional discouragement among them. Numerous livestock was flushed away by floods causing also erosion and tree falling. Flood management can be implemented through prevention, control and recovery measures. After flood events people can gradually adapt and resume their incomes through dry season cropping, commercialization of animal husbandry which will ensure their social security and normalization of their livelihood.

iv ຘາຖະຍາຌ ຽຌບືໄ ເຌ ໜາໄ ເຍປຍັປບຄກາຌຎໄບຄກຌັ ຍຈ຺ຘະ຾ຈຄ຃ທາຓປຍູໄ ຌຸ ຃ຌຸ ຍຈ຺຃ຈັນງ ໄ(ຑາຘາຖາທ).......................................................................................................................i ຍຈ຺຃ຈັນງ ໄ(ຑາຘາບຄັກຈິ)..................................................................................................................iii ຘາຖະຍາຌຉາຖາຄ..............................................................................................................................ix ຘາຖະຍາຌປູຍຑາຍ..............................................................................................................................x ຑາກ຋ີ I ຑາກຘະຽໜ................................ ີ .......................................................................1 1. ຽນຈຏຌ຺ ຾ຖະ ຃ທາຓຘາ ຃ຌັຂບຄຍຌັນາ.......................................................................1 2. ຅ຈຸ ຎະຘຄ຺ກາຌຘຶກຘາ..................................................................................................4 3. ຃າ ຊາຓຘຶກຘາ...........................................................................................................4 4. ຂບຍຽຂຈກາຌຘຶກຘາ..................................................................................................4 4.1 ຂບຍຽຂຈຈາໄຌຽຌບືໄ ເຌ.......................................................................................................4 4.2 ຂບຍຽຂຈຈາໄຌຘະຊາຌ຋ໃ................................ ີ ...................................................................5 4.3 ຂບຍຽຂຈຈາໄຌຽທຖາ..........................................................................................................6 5. ຏຌ຺຋ໃີແຈປໄ ຍັ຅າກກາຌຘຶກຘາ........................................................................................6 ຑາກ຋ີ II ຋ຍ຺຋ທຌຽບກະຘາຌ ຾ຖະ ຂບຍຽຂຈ຾ຌທ຃ຈິກາຌຘກຶຘ........................... າ 7 1. ຾ຌທ຃ທາຓ຃ຈິ ຾ຖະ ຋ິຈຘະຈ຋ີໃີກຼໃ ທຂບໄ ຄ....................................................................7 1.1 ຾ຌທ຃ທາຓ຃ຈິ ກຼໃ ທກຍັກາຌ຃ຓຸໄ ຃ບຄ................................................................................7 1.2 ຾ຌທ຃ທາຓ຃ຈິ ກຼໃ ທກຍັແຑຌາ ໄຊທໄຓ....................................................................................9 1.3 ຾ຌທ຃ຈິ ກຼໃ ທກຍັຏຌ຺ກະ຋ຍ຺............................................................................................12 1.4 ຾ຌທ຃ທາຓ຃ຈິ ກາຌຎຍັຉທ຺............................................................................................13 1.5 ຾ຌທ຃ທາຓ຃ຈິ ກຼໃ ທກຍັຏຌ຺ກະ຋ຍ຺຅າກແຑ຋າ ຓະຆາຈ.....................................................18 1.6 ຾ຌທ຃ທາຓ຃ຈິ ກຼໃ ທກຍັຑຓູບາກາຈ ຾ຖະ ກາຌຎໃຼຌ຾ຎຄຘະຑາຍຑຓູບາກາຈ................19 1.7 ຾ຌທ຃ທາຓ຃ຈິ ກຼໃ ທກຍັກາຌຑຈັ຋ະຌາ຾ຍຍງືຌງຄ................................ ຺ .........................20 1.8 ຋ິຈຘະຈກີຼໃ ທກຍັກາຌ຅ຈັກາຌ.........................................................................................21 1.9 ຋ິຈຘະຈກີຼໃ ທກຍັຏຌ຺ກະ຋ຍ຺.............................................................................................22

v 1.10 ຋ິຈຘະຈກີຼໃ ທກຍັ຃ທາຓຘາຓາຈເຌກາຌຎຍັຉທ຺..............................................................23 1.11 ຋ິຈຘະຈກີຼໃ ທກຍັ຃ທາຓຘາຓາຈ.....................................................................................26 2. ຌະ຿ງຍາງ ຾ຖະ ຌຉິ ິກາ ຋ໃີກຼໃ ທຂບໄ ຄ..........................................................................27 2.1 ຓະຉິX ຂບຄຑກັ ...........................................................................................................27 2.2 ກຈ຺ໝາງ..........................................................................................................................27 2.3 ຈາ ຖຈັ.............................................................................................................................28 2.4 ຾ຏຌຑຈັ຋ະຌາຽຘຈຊະກຈິຘຄັ຃ຓ຺຾ນຄໃ ຆາຈ5 ຎີ຃ຄັໄ຋ີVIII........................................28 2.5 ງຸຈ຋ະຘາຈ....................................................................................................................29 3. ກາຌຘຶກຘາ຋ໃີກຼໃ ທຂບໄ ຄ..............................................................................................30 3.1 ກາຌຘຶກຘາ຋ໃີກຼໃ ທຂບໄ ຄ຋ໃີດຉໃູ າໃ ຄຎະຽ຋ຈ...........................................................................30 3.2 ກາຌຘຶກຘາ຋ໃີກຼໃ ທຂບໄ ຄດຑໃູ າງເຌຎະຽ຋ຈ........................................................................32 4. ຂບຍຽຂຈ຾ຌທ຃ຈິ ກາຌຘຶກຘາ....................................................................................37 5. ຃ທາຓໝາງຂບຄ຃າ ຘຍັ຋ໃີເຆເໄຌກາຌຘຶກຘາ.................................................................38 ຑາກ຋ີ III ທ຋ິ ີກາຌຘກຶຘາ............................................................................................41 1. ປຍູ ຾ຍຍກາຌຘຶກຘາ.................................................................................................41 2. ກາຌກາ ຌຈ຺ຎະຆາກບຌ ຾ຖະ ກຸຓໃ ຽຎ຺ໄາໝາງ................................................................41 2.1 ຎະຆາກບຌຘຶກຘາ...........................................................................................................41 2.2 ກາຌກາ ຌຈ຺ຂະໜາຈກຸຓໃ ຽຎ຺ໄາໝາງ...................................................................................41 3. ຾ນົຄໃ ຂ ຓໄ ຌູ , ຽ຃ໃບືຄຓື຾ຖະ ທ຋ິ ີຽກຍັກາ ຂ ຓໄ ຌູ ................................................................42 3.1 ຾ນົຄໃ ຂ ຓໄ ຌູ .......................................................................................................................42 3.2 ຽ຃ໃບືຄຓກືາຌຽກຍັກາ ຂ ຓໄ ຌູ ................................................................................................42 3.3 ທ຋ິ ີກາຌຽກຍັກາ ຂ ຓໄ ຌູ ......................................................................................................43 3.4 ກາຌຖທຍຖທຓຂ ຓໄ ຌູ............................................................................................44 4. ກາຌທຽິ຃າະ ຾ຖະ ຾ຎຏຌ຺ຂ ຓໄ ຌູ.................................................................................44 ຑາກ຋ ີIV ຏຌ຺ກາຌຘກຶຘາ ຾ຖະ ບະຑິຎາງຏຌ຺..........................................................45 1. ຘະຑາຍ຋ໃທ຺ແຎຂບຄຑືໄຌ຋ໃ................................ ີ ..........................................................45 1.1 ຋ໃີຉຄັໄ...............................................................................................................................45 1.2 ຘະຑາຍກາຌຑຈັ຋ະຌາຽຘຈຊະກຈິ ຾ຖະ ຘຄັ຃ຓ຺ຂບຄຍາໄຌ຿ຈງຘຄັຽຂ........................ ຍ 45

vi 1.3 ຖກັຘະຌະຑຓູ ຘຌັຊາຌ ຾ຖະ ຘະຑາຍ຃ທາຓຘຼໃ ຄ຅າກແຑຌາ ໄຊທໄຓຉໃ ຑືໄຌ຋ໃີຂບຄຍຌາໄ.......46 1.4 ຘະຑາຍຑູຓບາກາຈ, ກາຌຎໃຼຌ຾ຎຄ ຾ຖະ ຎະນທຈັແຑຌາ ໄຊທໄຓເຌຽຂຈຑືໄຌ຋ໃີຂບຄຽຂຈ ຍາໄຌ.......................................................................................................................47 2. ຂ ຓໄ ຌູ ຋ໃທ຺ແຎຂບຄຏເໄູນຘໄ າ ຑາຈ....................................................................................49 3. ຏຌ຺ກະ຋ຍ຺຋ໃີຽກຈີ຅າກແຑຌາ ໄຊທໄຓຉໃກ ຍັຎະຆາຆຌ຺ດຽຂຈ ໃູ ຖບໄ ຄຌາ ໄຖິຌຘູຄ .................................50 3.1 ຏຌ຺ກະ຋ຍ຺ຉໃ ຈາໄຌຽຘຈຊະກຈິດຽຂຈໃູ ຖບໄ ຄຌາ ໄຖິຌຘູຄ..........................................................50 3.2 ຏຌ຺ກະ຋ຍ຺຋າຄຈາໄຌຘຄັ຃ຓ຺ດຽຂຈໃູ ຖບໄ ຄຌາ ໄຖິຌຘູຄ ............................................................53 3.3 ຏຌ຺ກະ຋ຍ຺຋າຄຈາໄຌຘໃິຄ຾ທຈຖບໄ ຓດຽຂຈໃູ ຖບໃ ຄຌາ ໄຖິຌຘູຄ..................................................55 4. ຂຌັໄຉບຌກາຌ຃ຓຸໄ຃ບຄແຑຌາ ໄຊທໄຓດຽຂຈ ໃູ ຌາ ໄຖິຌຘູຄ ................................................................57 4.1 ກາຌຎໄບຄກຌັ..................................................................................................................57 4.2 ກາຌ຃ທຍ຃ຸຓ..................................................................................................................62 4.3 ກາຌຒືໄຌຒ................................ ູ .......................................................................................64 5. ກາຌຎຍັຉທ຺ຂບຄຎະຆາຆຌ຺຋ໃີຊກືຏຌ຺ກະ຋ຍ຺຅າກແຑຌາ ໄຊທໄຓດຽໃູຂຈຖບໄ ຄຌາ ໄຖິຌຘ................. ຄູ 66 5.1 ຈາໄຌຽຘຈຊະກຈິ..............................................................................................................67 5.2 ຈາໄຌຘຄັ຃ຓ຺.....................................................................................................................68 5.3 ຈາໄຌຘໃິຄ຾ທຈຖບໄ ຓ..........................................................................................................69 6. ບະຑິຎາງຏຌ຺ກາຌຘຶກຘາ...........................................................................................70 6.1 ຏຌ຺ກະ຋ຍ຺຋ໃີຽກຈີ຅າກແຑຌາ ໄຊທໄຓຉໃ ກຍັຎະຆາຆຌ຺ດຽໃູຂຈຖບໄ ຄຌາ ໄຖິຌຘຄູ..........................71 6.2 ຂຌັໄຉບຌກາຌ຃ຓຸໄ ຃ບຄແຑຌາ ໄຊທໄຓດຽໃູຂຈຖບໄ ຄຌາ ໄຖິຌຘຄູ..................................................74 6.3 ກາຌຎຍັຉທ຺ຂບຄຎະຆາຆຌ຺຋ໃີຊກືຏຌ຺ກະ຋ຍ຺຅າກແຑຌາ ໄຊທໄຓດຽໃູຂຈຌາ ໄຖິຌຘ.................. ຄູ 76 ຑາກ຋ີ V ຘະນົຼຸຍຏຌ຺ກາຌຘກຶຘາ ຾ຖະ ຂ ຘໄ ະຽໜີ຾ຌະ................................................79 1. ຘະນົຼຸຍຏຌ຺ຂບຄກາຌຘຶກຘາ........................................................................................79 1.1 ຏຌ຺ກະ຋ຍ຺຋ໃີຽກຈີ຅າກແຑຌາ ໄຊທໄຓຉໃ ຎະຆາຆຌ຺ດຽໃູຂຈຖບໄ ຄຌາ ໄຖິຌຘຄູ................................79 1.2 ຂຌັໄຉບຌກາຌ຃ຓຸໄ ຃ບຄແຑຌາ ໄຊທໄຓດຽໃູຂຈຖບໄ ຄຌາ ໄຖິຌຘຄູ..................................................80 1.3 ກາຌຎຍັຉທ຺ຂບຄຎະຆາຆຌ຺຋ໃີຊກືຏຌ຺ກະ຋ຍ຺຅າກຌາ ໄຊທໄຓດຽໃູຂຈຌາ ໄຖິຌຘຄູ.......................81 2. ຂ ຘໄ ະຽໜີ຾ຌະ ......................................................................................... 82 2.1 ຉໃ ຎະຆາຆຌ຺ດຑໃູ ືໄຌ຋ໃີຽຂຈກາຌຘຶກຘາ......................................................................82 2.2 ຉໃ ບາ ຌາຈກາຌຎກ຺຃ບຄຍາໄຌ.................................................................................83

vii 2.3 ຉໃ ກຍັຑາກຘທໃ ຌ຋ໃີກຼໃ ທຂບໄ ຄ..................................................................................83 2.4 ຉໃ ກາຌຘຶກຘາເຌຂຌັໄຉໃ ແຎ....................................................................................83 ຽບກະຘາຌບາໄຄບຄີ...........................................................................................................84

viii ຘາຖະຍາຌຉາຖາຄ ຉາຖາຄ຋ີ: 1 ຎະນທຈັແຑຌາ ໄຊທໄຓ ຾ຖະ ຏຌ຺ຽຘງນາງ຋ໃີຽກຈີຂຌຶໄ ເຌ10 ຎີຏາໃ ຌຓາຂບຄ............ 49 ຉາຖາຄ຋ີ: 2 ຉາຖາຄຖາງຆໃຏືເໄູນຘໄ າ ຑາຈ........................................................................ 49

ix ຘາຖະຍາຌປູຍຑາຍ ປຍູ ຑາຍ຋: ີ 1 ຑືໄຌ຋ໃີຂບຍຽຂຈຽຓບືຄ຃ຌູ .............................................................................5 ປຍູ ຑາຍ຋: ີ 2 ຎະຖິຓາຌຌາ ໄຐຌ຺ຘະຽຖງໃ ຘຄູ ຘຈຸ ຾ຖະ ຉາໃ ຘຈຸ ຂບຄຎີ(ຓຓ).............................. 48 ປຍູ ຑາຍ຋:ີ 3 ຋ິຓຄາຌ຃ະຌະປຍັຏິຈຆບຍຘາ ນົທຈຽຍໃິຄ຅ຈຸ ຋ໃີ຅ະຓາທາຄ຾ຏຌກາ ຌຈ຺ຽຂຈ຋ໃີຓ຃ີທາຓ ຘຼໃ ຄ ......................................................................................................... 58 ປຍູ ຑາຍ຋: ີ 4 ປຍູ ຊາໃ ງກາຌ຅າ ຖບຄຽນຈກາຌຽຑໃບືປຍັຓກືຍັແຑຌາ ໄຊທໄຓດຽໃູຂຈຖບໄ ຄຌາ ໄຖິຌຘຄູ ....... 59 ປຍູ ຑາຍ຋: ີ 5 ກາຌຘາໄຄ຾ຏຌ຋ໃີ຅ຈຸ ຋ໃີຓ຃ີທາຓຘຼໃ ຄດຽໃູຂຈຖບໄ ຄຌາ ໄຖິຌຘຄູ .................................. 60 ປຍູ ຑາຍ຋: ີ 6 ກາຌຉິຈຉຄັໄ຿຋ຖະ຿຃ຄໃ ດຍໃູ າໄຌເຏໃ ຽຂຈຌາ ໄຖິຌຘຄູ............................................ 61

1 ຑາກ຋ ີ I ຑາກຘະຽໜ ີ 1. ຽນຈຏຌ຺ ຾ຖະ ຃ທາຓຘາ ຃ຌັຂບຄຍຌັນາ ກາຌຎະຉິທຈັບຈຸ ຘານະກາ ຾ຓຌໃ ຽຖໃີຓຂຌຶໄ ເຌຉຌ຺ໄ ຘະຉະທຈັ຋ີXVIII ຽປັຈເນຓໄ ກີາຌຎໃຼຌ຾ຎຄ຋າຄ ຈາໄຌບຈຸ ຘານະກາ ບຌັແຈກໄ າງຽຎັຌຂຈີໝາງ຾ນຄໃ ກາຌຽຖໃີຓຉຌ຺ໄ ຂບຄກາຌຽຑໃີຓຂຌຶໄ ດາໃ ຄເນງນໃ ົທຄເຌ ກາຌຽຏ຺າແໝຌໄ າ ໄຓຌັຽຆບືໄ ແຒ຅າກຆາກຒບຈຆຖິ ໌ (Fossil) ຾ຖະ ຉິຈຑຌັກຍັກາຌຎໃບງບາງກາກ຿ຍຌກິ (CO2) ຂຌຶໄ ຘຆູໃ ຌັໄຍຌັງາກາຈ ຖທຓ຋ຄັ຋າຈບາງຑິຈບໃືຌໂ຅າກ຿ປຄຄາຌ, ຅າກກາຌ຅ູຈ, ກາຌຽຏ຺າ ແໝຉໄ າໃ ຄໂ ນົືຽບີໄຌທາໃ ຋າຈບາງຑິຈຽປບືຌ຾ກທໄ (Green house glass) ຌຍັຓນືໄ ົາງຂຌຶໄ ບຌັຽຎັຌຘາຽນຈ ຽປັຈເນຆໄ ຌັໄ຿ບ຿ຆຌ (O3) ຽຘໃືບຓ຿ຆຓຖຄ຺ ຾ຖະ ບຌຸ ນະຑຓູ ຂບຄ຿ຖກຌຍັຓຽືໄຑໃີຓຘຄູ ຂຌຶໄ, ເຌຌຌັໄຽນັຌທາໃ ຘະຽຖງໃ ຋ໃທ຺຿ຖກບຌຸ ນະຑຓູ ຽຑໃີຓຂຌຶໄ 3 ບຄ຺ຘາຽຆ ຿ຈງຘະຽຖງໃ ຎຼຍ຋ຼຍກຍັບຌຸ ນະຑຓູ ເຌຆທໃ ຄກບໃ ຌ ແຖງະກາຌຎະຉິທຈັບຈຸ ຘານະກາ ຾ຓຌໃ ຽນັຌທາໃ ຓ຋ີາໃ ບຼໃ ຄ຋ໃີ຅ະຽຑໃີຓຂຌຶໄ ບີກ ຽປັຈເນຑໄ ຓູ ບາກາຈຂບຄ ຿ຖກຓກີາຌຎໃຼຌ຾ຎຄດາໃ ຄແທທາ ຾ຖະ ແຑ຋ າຓະຆາຈກຌ ຍັຓຌືໄ ຍັປຌຸ ຾ປຄຂຌຶໄ ຽຖືໄບງໂ ຽຎັຌຘໃິຄ຋ໃີຽປ຺າ ແຈຎໄ ະຽຆຌີເຌຎຈັ຅ຍຸ ຌັ (ບຄ຺ກາຌຘະນະຎະຆາຆາຈ, 2010). ແຑຑິຍຈັຉາໃ ຄໂ຋ໃີຽກຈີຂຌຶໄ ເຌຎຈັ຅ຍຸ ຌັ຾ຓຌໃ ງບໄ ຌກາຌຎໃຼຌ຾ຎຄຂບຄຘະຑາຍຑຓູ ບາກາຈດາໃ ຄປຌຸ ຾ປຄ ຾ຖະ ຓ຃ີທາຓຊໃຂີຌຶໄ ຽຖືໄບງໂ຾ຍຍຍໃ ຽ຃ງີຓຓີາກບໃ ຌ ຍໃ ຽທັຌໄ ເຌ຾ຉຖໃ ະຎີ຿ຈງຘະຽຑາະ຾ຓຌໃ ຖຓ຺ ຑາງຸ, ແຑຌາ ໄຊທໄຓ, ແຑ຾ນຄໄ຾ຖຄໄ, ຃ຌືໄ ຃ທາຓປບໄ ຌ, ຐຌ຺ຍໃ ຉກ຺ຓາຉາຓຖະຈກູ າຌ, ຖະຈຍັຌາ ໄ຋ະຽຖຘຄູ ຂຌຶໄ ຾ຖະ ບໃືຌໂ, ຆໃຄຶຌກັທ຋ິ ະງາຘາຈຘທໃ ຌເນງແໃ ຈເໄນ຃ໄ າ ຽນັຌດາໃ ຄຽຎັຌຽບກະຑາຍກຌັທາໃ ຘາຽນຈ ຘທໃ ຌເນງກໃ ຾ ຓຌໃ ງບໄ ຌຌາ ໄຓຂືບຄຓທຌຓະຌຈຸ ຽປ຺າຽຎັຌຏຘໄູ າໄຄຂຌຶໄ ຾ຖະ ຋າ ຖາງຓຌັ ຖທຓ຋ຄັກາຌຎໃບງ ຋າຈບາງຑິຈຽປບືຌ຾ກທໄ ຅າກກາຌ຅ຈູ ຽຏ຺າເໝຉໄ າໃ ຄໂ, ກາຌຽຏ຺າແໝຌໄ າ ໄຓຌັຽຆບືໄ ແຒຽຎັຌຑະຖຄັຄາຌ຅າກ ບຈຸ ຘານະກາ ຉາໃ ຄໂ, ກາຌຂຌ຺ຘໃຄ຺, ກາຌຉຈັແຓ຋ໄ າ ຖາງຎໃາ, ກາຌ຅ຈູ ຎໃາ-ແຒແໝຎໄ ໃາ, ກາຌຎໃຼຌ຾ຎຄ ກາຌຌາ ເຆ຋ໄໃີຈຌິ, ກາຌຏະຖິຈກະຘິກາ (ກາຌຎກູ ຽຂ຺ໄາ, ຎກູ ຐຄັ-ຖຼໄຄຘຈັ, ກາຌເຆຘໄ າຌຽ຃ຓີ- ດາຎາຍ ຘຈັຉຑູ ືຈ; ດາຂາໄນງາໄ ; ຎຸງຽ຃ຓີ຾ຖະ ກາຌ຅ຈູ ຘໃິຄຽຘຈຽນົືບ຅າກກາຌກະຘິກາ ). ຌບກຌຌັໄງຄັຓຂີີໄ ຽນງືໄບ, ຌາ ໄຽຎືໄບຌ ຾ຖະ ບໃືຌໂ. ຋ຄັໝຈ຺຋ໃີແຈກໄ າໃ ທຓາຌຌັໄຖທໄ ຌ຾ຖທໄ ຾ຉຽໃ ຎັຌ຋າຈບາງຑິຈຽປບືຌ຾ກທໄ຋ໃີ ຎໃບງຂຌຶໄ ຘຆູໃ ຌັໄຍຌັງາກາຈດາໃ ຄນົທຄນົາງ ຾ຖະ ຉໃ ຽຌໃບືຄ, ເຌຌຌັໄບາງກາກ຿ຍຌກິຊກື຅ຈັຽຎັຌ຋າຈບາງ ຑິຈ຋ໃີຓຏີຌ຺ກະ຋ຍ຺ນົາງ຋ໃີຘຈຸ ຉໃ ຃ທາຓປບໄ ຌຂບຄ຿ຖກ຋ໃີຽຑໃີຓຂຌຶໄ ຾ຖະ ຑາເນຘໄ ະຑາຍຑຓູ ບາກາຈຂບຄ ຿ຖກຓກີາຌຎໃຼຌ຾ຎຄ ຾ຖທໄ ຘໃຄ຺ຏຌ຺ກະ຋ຍ຺ຉໃ ຖະຍຍ຺຋າ ຓະຆາຈຂບຄ຿ຖກນົາງດາໃ ຄ ຾ຖະ ຽປັຈເນຓໄ ີ ແຑຑິຍຈັ຋າຄ ຋າ ຓະຆາຈຽກຈີຂຌຶໄ ດາໃ ຄປຌຸ ຾ປຄ ຾ຖະ ຓ຃ີທາຓຊໃນີົາງຽຑໃີຓຂຌຶໄ ຿ຈງຘະຽຑາະ຾ຓຌໃ

2 ຖຓ຺ຑາງ, ຸ ແຑຌາ ໄຊທໄຓ຋ໃີຘໃຄ຺ຏຌ຺ກະ຋ຍ຺ຽຘງນາງດາໃ ຄຓະນາຘາຌຉໃ ຆທີຈິ ຾ຖະ ຆຍັຘິຌຂບຄຆາທ຿ຖກ ດາໃ ຄເນງນໃ ົທຄ (ກຓ຺ບຉຸ ຌຸ ງິຓ຺ ຾ຖະ ບ຋ຸ ກ຺ກະຘາຈ, 2010). ຎະຽ຋ຈຖາທ຾ຓຌໃ ຓ຋ີໃີຉຄັໄດຑໃູ າກຉາຽທັຌບບກຘຼຄເຉຂໄ ບຄ຋ະທຍີບາຆີຆໃຄຶແຈປໄ ຍັບິຈ຋ິຑຌ຺຅າກຑຓູ ບາກາຈຂບຄຓະນາຘະໝຈຸ ຎາຆຒີິກ ຾ຖະ ຖຓ຺ຓຖ ະຘຓຸ ຑຈັຏາໃ ຌຽຂ຺ໄາຓາ຅າກຽຂຈຆຽີຍຕເີຌຆທໃ ຄ ຖະຈ຾ູ ຖຄໄ ຾ຖະ ຅າກຓະນາຘະໝຈຸ ບິຌຽຈງເຌຆທໃ ຄຖະຈຐູ ຌ຺, ຘທໃ ຌ຋າຄຑາກຉາຽທັຌບບກຂບຄຘຎຎ ຖາທ ຘທໃ ຌເນງ຾ໃ ຖທໄ ກ຾ ຓຌໃ ແຈປໄ ຍັບິຈ຋ິຑຌ຺຅າກຓະນາຘະໝຈຸ ຎາຆຒີິກ , ຿ຈງ຋ກຸ ໂຎີຽນັຌທາໃ ຑຓູ ບາກາຈດຑໃູ າກຑືໄຌຂບຄຓະນາຘະໝຈຸ ຾ນຄໃ ຌຽີໄກຈີຘະຑາຍບາກາຈຎໃຌັຎໃທຌນົາງ ຾ຖະ ຓກັຽກຈີຓຑີາງຸ ເຉຐໄ ຸຌໃ ຂຌຶໄ (Typhoon) ຆໃຄຶຓ຅ີາ ຌທຌນົາງ຃ຄັໄຉໃ ຎີຊທືາໃ ຓ຃ີທາຓຊໃນີົາງຑ ຘຓ຺຃ທຌ ຊາໄ຋ຼຍເຘກໃ ຍັ ຓະນະຘະຓຈຸ ຾ນຄໃ ບໃືຌໂຂບຄ຿ຖກ ຆໃຄຶຽຎັຌຑາງຂຸ ບຄ຋ະຽຖຽຂຈປບໄ ຌ ຾ຖະ ຓ຃ີທາຓປຌຸ ຾ປຄຑາເນຓໄ ີ ຐຌ຺ຉກ຺ໜກັ ຿ຈງຘທໃ ຌເນງ຾ໃ ຖທໄ ກ຾ ຓຌໃ ຓກີາຌກໃ຿ ຉຂຌຶໄ ດກໃູ າຄຓະນາຘະໝຈຸ ຎາຆຒີິກບບກແຎ຋າຄ ຋ິຈຉາຽທັຌບບກຂບຄໝຽໃູກາະຎະຽ຋ຈຒິຖິຎິຌ ຾ຖທໄ ຑັຈຊະນໃົຓ຺ຽຂ຺ໄາເຘຎໃ ະຽ຋ຈຒິຖິຎິຌຉໃ ເຘຎໃ ະຽ຋ຈ ນທຼຈຌາຓ ຾ຖທໄ ບບໃ ຌກາ ຖຄັຖຄ຺ຽຂ຺ໄາຓານາຎະຽ຋ຈຖາທ ຆໃຄຶຓຌັຽຎັຌຎາງຂບຄຖຓ຺ຑາງຑຸ າເນຽໄກຈີຓີ ຐຌ຺ຉກ຺ໜກັຽຎັຌຽທຖາຉິຈຉໃ ກຌັນົາງຆໃທ຺຿ຓຄ ຾ຖທໄ ຑາເນຽໄກຈີແຑຌາ ໄຊທໄຓໜກັ ຾ຖະ ຓ຃ີທາຓປຌຸ ຾ປຄ ຉະນົບຈແຖງະຽທຖານົາງຎີ຋ໃີຏາໃ ຌຓາ຅ຌ຺ຓາປບຈຎຈັ຅ຍຸ ຌັ (Association of Southeast Asian Nations, 2019). ຉະນົບຈແຖງະຽທຖານົາງຎີ຋ໃີຏາໃ ຌຓາ ຘຎຎ ຖາທ ແຈປໄ ຍັຏຌ຺ກະ຋ຍ຺ດາໃ ຄປາໄງ຾ປຄ ຅າກແຑຌາ ໄຊທໄຓ ຆໃຄຶຘາຽນຈຓາ຅າກຑາງແຸ ຉຐໄ ຸຌໃ ຽກຈຘະໜາ ເຌຎີ 2009, ຑາງຽຸຂຈປບໄ ຌປາງຓາ ຾ຖະ ຌກ຺ຽຉັຌ ຎີ 2011, ຎະຆາຆຌ຺ນົາງກທາໃ ຾ຘຌ຃ຌ຺ແຈປໄ ຍັຏຌ຺ກະ຋ຍ຺ , ນົາງຘິຍ຃ຌ຺ແຈຘໄ ຌູ ຽຘງ ຆທີຈິ ຾ຖະ ຓ຃ີທາຓຽຘງນາງຉໃ ຽປບືຌຆາຌຆຍັຘິຌຂບຄຎະຆາຆຌ຺ຽຎັຌ຅າ ຌທຌຓະນາຘາຌ, ຿຃ຄຖາໃ ຄ ຑືໄຌຊາຌ ຾ຖະ ຘໃິຄບາ ຌທງ຃ທາຓຘະຈທກຉາໃ ຄໂ຋ໃີຘາ ຃ຌັຂບຄຂະ຾ໜຄກາຌຉາໃ ຄໂຽຆໃັຌ : ກະຘິກາ ຾ຖະ ຎໃາແຓ, ໄ ຿ງ຋າ຋ິກາຌ ຾ຖະ ຂຌ຺ຘໃຄ຺, ກາຌຘຶກຘາ ຾ຖະ ກຖິ າ , ຘາ຋າຖະຌະຘກຸ ກາຌ຋ບໃ ຄ ຋ຼໃ ທ, ບຈຸ ຘານະກາ ຾ຖະ ກາຌ຃າໄ ຾ຖະ ບໃືຌໂ ຃າຈ຃ະຽຌຏຌ຺ຽຘງນາງຓນີົາງກທາໃ ປບໄ ງຖາໄຌ຿ຈຖາ ຘະນະຖຈັ. ຑາງຽຸຂຈປບໄ ຌຽກຈຘະໜາກະ຋ຍ຺ນົາງກທາໃ 5 ຾ຂທຄ ຾ຖະ ຘາໄຄ຃ທາຓຽຘງນາງຎະຓາຌ 58 ຖາໄຌ຿ຈຖາຘະນະຖຈັ. ຌາ ໄຊທໄຓ຃ຄັໄເນງໃ ຎີ2011 ຘາຽນຈຓາ຅າກຑາງຽຸຂຈປບໄ ຌປາງຓາ, ຌກ຺ ຽຉັຌ ຾ຖະ ແຑຌາ ໄຊທໄຓຉາຓຖະຈກູ າຌ ຽປັຈເນຓໄ ຃ີຌ຺ຽຘງຆທີຈິ ຅າ ຌທຌ 12 ຃ຌ຺ ເຌ຅ າຌທຌ 12 ຾ຂທຄ ຾ຖະ ຋າ ຖາງຽປບືຌຆາຌ, ຏຌ຺ຖະຎກູ , ຿ປຄປຼຌ, ຿ປຄໝ , ຽຘັໄຌ຋າຄ, ຂທ຺, ຽຘ຺າແຒຒໄາ ຾ຖະ ຉາໜາໃ ຄແຒຒໄາ, ຖະຍຍ຺ກາຌຘໃືຘາຌ ຾ຖະ ຋າ ຖາງຖະຍຍ຺ຆຌ຺ຖະຎະ຋າຌ, ຿຃ຄຖາໃ ຄຑືໄຌຊາຌ຋າຄຈາໄຌ ກະຘິກາ ຾ຖະ ຉາຐໃຄັ ຖທຓຓຌູ ຃າໃ ຎະຓາຌ 200 ຖາໄຌ຿ຈຖາຘະນະຖຈັ ຉາຓ຋ໃີນບໄ ຄກາຌກບຄຽຖຂາ ຃ະຌະກາ ຓະກາຌຎໄບຄກຌັ ຾ຖະ ຃ທຍ຃ຓຸ ແຑຑິຍຈັ຾ນຄໃ ຆາຈ ແຈ຃ໄ າຈ຃ະຽຌ ຾ຖະ ຓາເຌຎີ2019 ຅າກກາຌຖາງຄາຌຂບຄກບຄຽຖຂາ຃ະຌະກາ ຓະກາຌຎໄບຄກຌັ ຾ຖະ ຃ທຍ຃ຓຸ ແຑຑິຍຈັ຾ນຄໃ ຆາຈ

3 ເຌທຌັ຋ີ8 ກຌັງາ 2019 ຋ໃີຌະ຃ບຌນົທຄທຼຄ຅ຌັ ເນປໄ ທູໄ າໃ ຓຏີຽໄູຘງຆທີຈິ ຅າກແຑຌາ ໄຊທໄຓດຍໃູ ຌັຈາ ຾ຂທຄຑາກກາຄ ຾ຖະ ຑາກເຉໄ 14 ຃ຌ຺, ຓຏີຂໄູ າຈ຾຃ຌ຋ໃີດບໃູ າແຘ 50 ຑຌັກທາໃ ຃ບຍ຃ທ຺ ຾ຖະ ຓີ ຓຌູ ຃າໃ ຃ທາຓຽຘງນາງນົາງກທາໃ ຑຌັຖາໄຌກຍີ (ໜຄັຘືຑິຓຽຘຈຊະກຈິ ຾ຖະ ກາຌ຃າໄ, 2019). ຏຌ຺ກະ຋ຍ຺຅າກແຑຌາ ໄຊທໄຓຽນໃ຺ົາຌີໄ ຊຽືຎັຌບຎຸ ະຘກັກຈີຂທາຄ, ຊທໃ ຄຈຄຶ ຾ຖະ ຋າ ຖາງໝາກຏຌ຺ ຂບຄກາຌຑຈັ຋ະຌາ຋ບໄ ຄຊໃຌິຑືໄຌ຋ໃີ຋ໃີຊກືກະ຋ຍ຺ຌຌັໄໂ ຆໃຄຶຽປັຈເນຖໄ ຈັຊະຍາຌຉບໄ ຄແຈເໄຆຄໄຍ຺ຎະຓາຌ ຽຎັຌ຅າ ຌທຌນົທຄນົາງຽຂ຺ໄາເຌກາຌ຾ກແໄຂ ຾ຖະ ຒືໄຌຒ຃ູ ຌື . ຈທໄ ງຽນຈຌຌັໄ, ຖຈັຊະຍາຌຑບໄ ຓ຋ຄັບາ ຌາຈກາຌຎກ຺຃ບຄ຋ບໄ ຄຊໃຌິ ເຌຂຌັໄຉາໃ ຄໂ ຊາໄຍໃ ຆບກນາກຌ຺ແກເຌກາຌປຍັຓື, ຓຓີາຈຉະກາຌ຋ໃີຽໝາະ ຘຓ຺ຓາ຅ຈັກາຌ, ຾ກແໄຂ ຾ຖະ ກາຌຘາໄຄ຃ທາຓບາຈຘາຓາຈເຌກາຌຎຍັຉທ຺ເນ຾ໄ ກຎໃ ະຆາຆຌ຺ຂບຄຉຌ຺ຉໃ ກຍັຍຌັນາຈຄໃັກາໃ ທ ຿ຈງຘະຽຑາະຉໃ ກຍັຑືໄຌ຋ໃີ຋ໃີຊກືກະ຋ຍ຺ ຾ຖະ ຓ຃ີທາຓຘຼໃ ຄຘຄູ ກ຅ ະຽຎັຌກາຌງາກ ຋ໃີ຅ະຽປັຈເນກໄ າຌຑຈັ຋ະຌາຎະຽ຋ຈຆາຈຂບຄຉຌ຺ຌຌັໄຘາຓາຈຍຌັຖຽຸຎ຺ໄາໝາງ຋ໃີກາ ຌຈ຺ແທໄ຾ຖະ ຓີ ຃ທາຓງືຌງຄ຺ຉໃ ແຎແຈ.ໄຆຼຄຂທາຄ຾ຓຌໃ ຾ຂທຄໜໃຶຄ຋ໃີແຈປໄ ຍັຏຌ຺ກະ຋ຍ຺ດາໃ ຄນົທຄນົາງ຅າກແຑຑິຍຈັ຋າຄ ຋າ ຓະຆາຈ ຽປັຈເນຽໄປບືຌຆາຌຎະຆາຆຌ຺ຊກືຽຆາະແນົ, ຽຎໃຽຑ, ຽປັຈເນຎໄ ະຆາຆຌ຺ຍາຄ຅າ ຌທຌຽຘງ ຆທີຈິ , ຽຌບືໄ ຋ໃີ຋າ ກາຌຏະຖິຈຽຘງນາງຽຎັຌ຅າ ຌທຌນົທຄນົາງ, ຘຈັຖຼໄຄແຈຘໄ ຌູ ນາງຖຓ຺ໄຉາງຑ ຘຓ຺຃ທຌ ເຌ຋ໃທ຺຾ຂທຄ຿ຈງຘະຽຑາະຖະນທາໃ ຄທຌັ຋ີ19 ກຖ ະກຈ຺ຽຊຄິທຌັ຋ີ31 ກຌັງາ ຎີ2019 ຾ຂທຄຆຼຄ ຂທາຄແຈປໄ ຍັຏຌ຺ກະ຋ຍ຺຅າກຑາງຽຸຆຌິຉິຌຽປັຈເນຐໄ ຌ຺ຉກ຺ໜກັ ຾ຖະ ຉໃ ຽຌໃບືຄນົາງທຌັກໃເ ນຽໄກຈີຌາ ໄຊທໄຓ ຽຘງແນົຆ, ຸ ຈຌິ ຽ຅ໃບືຌດ຋ໃູ ກຸ ໂຽຓບືຄຆໃຄຶຘໃຄ຺ຏຌ຺ຽຘງນນາງຉໃ ຆທີຈິ, ຆຍັຘິຌ, ຑືໄຌຊາຌ຿຃ຄຖາໃ ຄ, ຽຌບືໄ ຋ໃີ ກາຌຏະຖິຈຎະຆາຆຌ຺ຽຘງນາງຽຎັຌທຄ຺ກທາໄຄດ຋ໃູ ກຸ ໂຽຓບືຄເຌ຋ໃທ຺຾ຂທຄ , ຘາໄຄ຃ທາຓຽຘງນາງ຃ື ຎະຆາຆຌ຺ແຈປໄ ຍັຏຌ຺ກະ຋ຍ຺຅າ ຌທຌ 19 ຍາຌໄ , 246 ຃ບຍ຃ທ຺, ຅າ ຌທຌຑຌ຺ແຈປໄ ຍັຏຌ຺ກະ຋ຍ຺ 1,545 ຃ຌ຺, ຽຖ຺ໄາຽຂ຺ໄາຽຘງນາງ 146 ຃ບຍ຃ທ຺, ຆຌ຺ຖະຎະ຋າຌຽຘງນາງ 12 ຾ນຄໃ , ຽຌບືໄ ຋ໃີ຋າ ກາຌຏະຖິຈ ຽຘງນາງ 792 ຽປັກຉາໃ , ຘຈັຖຼໄຄຉາງ 5,245 ຿ຉ, ຽຘັໄຌ຋າຄນົທຄ຾ນຄໃ ຆາຈ , ຂບຄ຾ຂທຄ ຾ຖະ ຽຘັໄຌ຋າຄຆຌ຺ຌະຍຈ຺ຽຘງນາງ຅າ ຌທຌ 54 ຽຘັໄຌ, ຌບກຌງີໄ ຄັຓຽີຂໃບືຌແຒຒໄາຂະໜາຈຌບໄ ງ຾ຉກ ຾ຖະ ຽຘ຺າແຒ຅າ ຌທຌໜໃຶຄ຿຃ຌໃ ຖຓ຺ໄ , ຘຸກຘາຖາ, ຿ປຄປຼຌແຈປໄ ຍັ຃ທາຓຽຘງນາງ 10 ນົຄັ ຓຌູ ຃າໃ ກາຌຽຘງ ນາງ຋ຄັໝຈ຺ 99,954,916,000 ກຍີ (ຑະ຾ຌກ຾ປຄຄາຌ ຾ຖະ ຘະນທຈັຈກີາຌຘຄັ຃ຓ຺ ຾ຂທຄຆຼຄ ຂທາຄ, 2018). ເຌຌຽີໄຂຈຖບໄ ຄຌາ ໄຖິຌຘຄູ ຽຓບືຄ຃ຌູ ຾ຂທຄຆຼຄຂທາຄ ຾ຓຌໃ ຽຂຈໜໃຶຄຂບຄ຾ຂທຄຆຼຄ ຂທາຄ຋ໃຽີກຈີຓແີຑຑິຍຈັຌາ ໄຊທໄຓເຌ຋ກຸ ໂຎ,ີຆໃຄຶຘາຽນຈຉຌ຺ໄ ຉ ຽກຈີ຅າກຌາ ໄຎໃາແນົຆ, ຸ ຐຌ຺ຉກ຺ໜກັ ຈຌິຊະ ນໃົຓ຺ ຽນຈຏຌ຺ຘທໃ ຌໜໃຶຄ຾ຓຌໃ ຓາ຅າກຎໃາແຓເໄຌຽຂຈຑືໄຌ຋ໃີຈຄໃັກາໃ ທ຾ຓຌໃ ຽຍ຺າຍາຄຖຄ຺ ຽປັຈເນກໄ າຌຆຍັຆຓຶ ຽບ຺າຌາ ໄຐຌ຺ແທແໄຈຍໄໃ ນົາງ ຑບໄ ຓຈຼທກຌັຌຌັໄກແ ຈປໄ ຍັບິຈ຋ິຑຌ຺຅າກຑາງ຋ຸ ໃີຽກຈີຂຌຶໄ ຑາງເຌ ຾ຖະ ຑາກ ຑືໄຌ,ຽປັຈເນຽໄກຈີຓແີຑຌາ ໄຊທໄຓເຌທຄ຺ກທາໄຄເຌຽຂຈຑືໄຌ຋ໃີຈຄໃັກາໃ ທ , ບຌັຘາໄຄ຃ທາຓຽຘງນາງເນ຾ໄ ກໃ

4 ຎະຆາຆຌ຺ຑາງເຌ຋ບໄ ຄຊໃຌິຈຄໃັກາໃ ທ ຾ຖະ ຎະຆາຆຌ຺ຑາງເຌ຾ຉຖໃ ະຍາໄຌດາໃ ຄນົທຄນົາງ ຑບໄ ຓກຌັຌຌັໄກ ງຄັຘາໄຄ຃ທາຓຽຘງນາງເນ຾ໄ ກຘໃ ຄັ຃ຓ຺ ຾ຖະ ຎະຽ຋ຈຆາຈເຌທຄ຺ກທາໄຄ, ຽທ຺ໄາແຈທໄ າໃ ຽຂຈຖບໄ ຄຌາ ໄຖິຌ ຘຄູຽຓບືຄ຃ຌູ , ຾ຂທຄຆຼຄຂທາຄ຾ຓຌໃ ຽຎັຌຽຂຈ຋ໃີແຈປໄ ຍັຏຌ຺ກະ຋ຍ຺ດາໃ ຄໜກັໜທໃ ຄ຅າກແຑຌາ ໄເຌ຾ຉຖໃ ະຎີ ຾ຉຎໃ ະຆາຆຌ຺ກຘ າຓາຈຈາ ຖຄ຺ຆທີຈິດໃູ ຾ຖະ ຎຍັຉທ຺ດແໃູ ຈ. ໄ ຅າກ຃ທາຓຽຘງນາງ ຾ຖະ ຽນຈຏຌ຺຋ໃີກາໃ ທຓາຂາໄຄຽ຋ິຄຌຌັໄ ຏຘໄູ ຶກຘາ຅ໃຄຶຓ຃ີທາຓຘຌ຺ເ຅ດາກຘຶກ ຘາເຌຽຖໃືບຄ ກາຌ຃ຓຸໄ ຃ບຄແຑຌາ ໄຊທໄຓຽຂຈຖບໄ ຄຌາ ໄຖິຌຘຄູ ຽຓບືຄ຃ຌູ ຾ຂທຄຆຼຄຂທາຄ ຽຑໃືບຏຌ຺ກາຌ ຘຶກຘາ຋ໃີແຈ຅ໄ ະຽກຈີຎະ຿ນງຈຉໃ ໜທໃ ງຄາຌ຋ໃີກຼໃ ທຂບໄ ຄເຌກາຌ຾ກແໄຂຍຌັນາເນຊໄ ກືຉບໄ ຄ ຾ຖະ ຽໝ າະຘຓ຺. 2. ຅ຈ ຸ ຎະຘຄ຺ກາຌຘກຶຘາ 1) ຘຶກຘາຏຌ຺ກະ຋ຍ຺຋ໃີຽກຈີ຅າກແຑຌາ ໄຊທໄຓຉໃ ກຍັຎະຆາຆຌ຺ຽຂຈຖບໄ ຄຌາ ໄຖິຌຘຄູ ຽຓບືຄ຃ຌູ ຾ຂທຄ ຆຼຄຂທາຄ 2) ຘຶກຘາກາຌ຃ຓຸໄ ຃ບຄແຑຌາ ໄຊທໄຓດຽໃູຂຈຖບໄ ຄຌາ ໄຖິຌຘຄູ ຽຓບືຄ຃ຌູ ຾ຂທຄຆຼຄຂທາຄ 3) ກາຌຎຍັຉທ຺ຂບຄຎະຆາຆຌ຺ ຋ໃີຊກືກະ຋ຍ຺຅າກແຑຌາ ໄຊທໄຓຽຂຈຖບໄ ຄຌາ ໄຖິຌຘຄູ ຽຓບືຄຑ຃ູ ຌູ ຾ຂທຄຆຼຄຂທາຄ. 3. ຃າ ຊາຓຘກຶຘາ 1) ຏຌ຺ກະ຋ຍ຺຋ໃີຽກຈີ຅າກແຑຌາ ໄຊທໄຓຉໃ ກຍັຎະຆາຆຌ຺ຽຂຈຖບໄ ຄຌາ ໄຖິຌຘຄູ ຽຓບືຄ຃ຌູ ຾ຂທຄຆຼຄ ຂທາຄ ຓ຃ີ຾ືຌທເຈ? 2) ກາຌ຃ຓຸໄ ຃ບຄແຑຌາ ໄຊທໄຓຽຂຈຖບໄ ຄຌາ ໄຖິຌຘຄູ ຽຓບືຄ຃ຌູ ຾ຂທຄຆຼຄຂທາຄ຾ຓຌໃ ຓຂີຌັໄຉບຌ຃ື ຾ຌທເຈ? 3) ຎະຆາຆຌ຺ແຈຓໄ ກີາຌຎຍັຉທ຺຃຾ືຌທເຈ ຅າກແຑຌາ ໄຊທໄຓດຽໃູຂຈຖບໄ ຄຌາ ໄຖິຌຘຄູ ຽຓບືຄຑ຃ູ ຌູ ຾ຂທຄຆຼຄຂທາຄ ຓກີາຌຎຍັຉທ຺຃຾ືຌທເຈ? 4. ຂບຍຽຂຈກາຌຘກຶຘາ 4.1 ຂບຍຽຂຈຈາໄຌຽຌບືໄ ເຌ ເຌກາຌຘຶກຘາ຃ຄັໄຌີໄຏຘໄູ ຶກຘາແຈຽໄຌັຌໄ 3 ຎະຽຈັຌນົກັ຃ືຏຌ຺ກະ຋ຍ຺຋ໃີຽກຈີ຅າກແຑຌາ ໄຊທໄຓຉໃ ກຍັຎະຆາຆຌ຺ຽຂຈຖບໄ ຄຌາ ໄຖິຌຘຄູ ຽຓບືຄ຃ຌູ ຾ຂທຄຆຼຄຂທາຄ ຆໃຄຶຎະກບຍຓີຏຌ຺ກະ຋ຍ຺ຉໃ ຽຘຈຊະກຈິ ຏຌ຺ກະ຋ຍ຺ຉໃ ຘຄັ຃ຓ຺ ຾ຖະ ຘໃິຄ຾ທຈຖບໄ ຓ, ກາຌ຃ຓຸໄ຃ບຄແຑຌາ ໄຊທໄຓຂບຄຎະຆາຆຌ຺ຽຂຈຖບໄ ຄ ດຽໃູຂຈຌາ ໄ ຖິຌຘຄູ ຽຓບືຄ຃ຌູ ຾ຂທຄຆຼຄຂທາຄ ຆໃຄຶຎະກບຍຓ: ີກາຌທາຄ຾ຏຌ, ກາຌ຅ຈັຉຄັໄຎະຉິຍຈັກາຌ, ກາຌ

5 ຉິຈຉາຓ ຾ຖະ ຎະຽຓຌີຏຌ຺ ຾ຖະ ກາຌຎຍັຉທ຺ຂບຄຎະຆາຆຌ຺຋ໃີຊກືຏຌ຺ກະ຋ຍ຺຅າກແຑຌາ ໄດຽໃູຂຈ ຖບໄ ຄຌາ ໄຖິຌຘຄູ ຽຓບືຄ຃ຌູ ຾ຂທຄຆຼຄຂທາຄ ຆໃຄຶຎະກບຍຓ: ີກາຌຎຍັຉທ຺຋າຄຈາໄຌຘຄັ຃ຓ຺ ຾ຖະ ກາຌ ຎຍັຉທ຺຋າຄຈາໄຌຽຘຈຊະກຈິ. 4.2 ຂບຍຽຂຈຈາໄຌຘະຊາຌ຋ໃີ ເຌກາຌຘຶກຘາ຃ຄັໄຌີໄຏຘໄູ ຶກຘາ຾ຓຌໃ ແຈຘໄ ຶກຘາກາຌ຅ຈັກາຌ຾ກແໄຂຏຌ຺ກະ຋ຍ຺຅າກແຑຌາ ໄຊທໄຓດໃູ ຽຂຈຖບໄ ຄຌາ ໄຖິຌຘຄູ ດຽໃູຓບືຄ຃ຌູ ຾ຂທຄຆຼຄຂທາຄ ຆໃຄຶຎະກບຍຓີ6 ຍາໄຌ຃ືຍາໄຌຽຑງທຈັ, ຍາໄຌ຿ຑຘີ ຍາໄຌແຏໃ , ຍາໄຌຌາຖາຓ, ຍາໄຌຘຌັ຃ຄິ ຾ຖະ ຍາໄຌຆາ ງຄຸ . ປຍູ ຑາຍ຋: ີ1 ຑືໄຌ຋ໃີຂບຍຽຂຈຽຓບືຄ຃ຌູ ຾ນົຄໃ ຂ ຓໄ ຌູ :(ກຓ຺຾ຏຌ຋ໃີ຾ນຄໃ ຆາຈ, 2015)

6 4.3 ຂບຍຽຂຈຈາໄຌຽທຖາ ເຌກາຌຘຶກຘາ຃ຄັໄຌີໄຏຘໄູ ຶກຘາ຾ຓຌໃ ຅ະຘຶກຘາກາຌ຃ຓຸໄ ຃ບຄແຑຌາ ໄຊທໄຓຽຂຈຖບໄ ຄຌາ ໄຖິຌຘຄູ ດໃູ ຽຓບືຄ຃ຌູ ຾ຂທຄຆຼຄຂທາຄເຌແຖງະຏາໃ ຌຓາ(2017-2019) ຿ຈງຽນຈຏຌ຺຋ໃີຽຖືບກຽບ຺າແຖງະຎີຈຄໃັກາໃ ທ ຾ຓຌໃ ງບໄ ຌທາໃ ເຌຆທໃ ຄຌຽີໄຂຈຌາ ໄຖິຌຘຄູຽຓບືຄ຃ຌູ ຾ຂທຄຆຼຄຂທາຄ຾ຓຌໃ ຽກຈີແຑຌາ ໄຊທໄຓໜກັ, ແຈປໄ ຍັ ຏຌ຺ຽຘງນາງເຌທຄ຺ກທາໄຄ. 5. ຏຌ຺຋ໃີແຈປໄ ຍັ຅າກກາຌຘກຶຘາ 1) ແຈປໄ ຍັປຏູໄ ຌ຺ກະ຋ຍ຺ກາຌ຋ໃີຽກຈີ຅າກແຑຌາ ໄຊທໄຓຉໃ ກຍັຎະຆາຆຌ຺ຽຂຈຖບໄ ຄຌາ ໄຖິຌຘຄູ ຽຓບືຄ຃ຌູ ຾ຂທຄຆຼຄຂທາຄ. 2) ແຈປໄຽູໄຊຄິກາຌ຃ຓຸໄ ຃ບຄແຑຌາ ໄຊທໄຓດຽໃູຂຈຖບໄ ຄຌາ ໄຖິຌຘຄູ ຽຓບືຄ຃ຌູ ຾ຂທຄຆຼຄຂທາ.ຄ 3) ແຈປໄຽູໄຊຄິກາຌຎຍັຉທ຺ຂບຄຎະຆາຆຌ຺຋ໃີຊກືກະ຋ຍ຺຅າກແຑຌາ ໄຊທໄຓຽຂຈຖບໄ ຄຌາ ໄຖິຌຘຄູ ຽຓບືຄ ຃ູຌ ຾ຂທຄຆຼຄຂທາຄ. 4) ຏຌ຺ກາຌຘຶກຘາຽຎັຌຎະ຿ນງຈຉໃ ກຍັຍາໄຌ, ບາ ຌາຈກາຌຎກ຺຃ບຄ຋ບໄ ຄຊໃຌິ ຽຂຈຖບໄ ຄຌາ ໄຖິຌຘຄູ ຾ຖະ ໜທໃ ງຄາຌ຋ໃີກໃ ຼທຂບໄ ຄຖະຈຍັຽຓບືຄເຌກາຌທາຄ຾ຏຌ , ກາຌ຅ຈັຉຄັໄຎະຉິຍຈັ ກາຌຉິຈຉາຓ ຾ຖະ ຎະຽຓຌີຏຌ຺, ກທຈກາທຼກຄາຌກາຌ຅ຈັກາຌແຑຌາ ໄຊທໄຓຉໃ ແຎ. 5) ຏຌ຺ກາຌຘຶກຘາຽຎັຌຎະ຿ນງຈຉໃ ກຍັຌກັຘຶກຘາ ຾ຖະ ຍກຸ ຃ຌ຺຋ໃທ຺ແຎ຋ໃີ຅ະຽປັຈກາຌ຃ຌ຺ໄ຃ທາໄເຌ ຽຖໃືບຄຈຄໃັກາໃ ທ.

7 ຑາກ຋ ີ II ຋ຍ຺຋ທຌຽບກະຘາຌ ຾ຖະ ຂບຍຽຂຈ຾ຌທ຃ຈ ິ ກາຌຘກ ຶ ຘາ 1. ຾ຌທ຃ທາຓ຃ຈິ ຾ຖະ ຋ິຈຘະຈ຋ີໃີກຼໃ ທຂບໄ ຄ 1.1 ຾ຌທ຃ທາຓ຃ິຈກຼໃ ທກຍັກາຌ຃ຓຸໄ ຃ບຄ ຘາ ຖຍັ຾ຌທ຃ຈິ ກຼໃ ທກຍັກາຌ ຃ຓຸໄ ຃ບຄ຾ຓຌໃ ຓນີົາງ຋າໃ ຌແຈຽໄປັຈກາຌຘຶກຘາ ຾ຖະ ເນ຃ໄ ທາຓ ໝາງ຋ໃີຓຖີກັຘະຌະ຃າໄງ຃ກືຌັ ຾ຖະ ກຓ ຘີທໃ ຌ຾ຉກຉາໃ ຄກຌັ຃ືຘະຓກັກະຽກຄິຘກຸ (2002) ແຈເໄນ຃ໄ ທາຓ ໝາງທາໃ : ກາຌ຅ຈັກາຌ຾ຓຌໃ ກາຌຎະຉິຍຈັທຼກຄາຌ຋ໃີຓປີຍູ ຾ຍຍ຾ຖະ ຽຎັຌຂຌັໄຉບຌ, ຓຖີກັຘະຌະຽຎັຌ ຂະຍທຌກາຌ຋າຄຈາໄຌທ຋ິ ະງາຘາຈ, ຓກີາຌຽຖໃີຓຉຌ຺ໄ, ຓ຋ີິຈ຋າຄ຾ຖະ ຓກີາຌຘິໄຌຘຈຸ ຂບຄກາຌຎະຉິຍຈັ ທຼກຄາຌຉາຓ຅ຈຸ ຎະຘຄ຺຋ໃີແຈກໄ າ ຌຈ຺ແທ;ໄ ຋ຄ຺ແຆ ຘຌັຉິທຄ຺ (2000) ແຈກໄ າໃ ທທາໃ : ກາຌ຅ຈັກາຌ ໝາງຽຊຄິ ກາຌຌາ ເຆໜໄ ທໃ ງຄາຌ຾ຖະ ຍກຸ ຃າຖາກບຌຂບຄຑາກຘທໃ ຌຖຈັ຾ຖະ ຽບກະຆຌ຺ ຽຎັຌກາຌຎະຘຓ຺ຎະຘາຌ ຾ຌທ຃ທາຓ຃ຈິ ກາຌຍ ຖິນາຌຑາກຖຈັ຾ຖະ ກາຌ຃ຓຸໄ ຃ບຄຑາກຘທໃ ຌຽບກະຆຌ຺ຽຂ຺ໄາກຌັຊາໄ຃າ ຌແີໄຎເຆເໄຌ ໜທໃ ງຄາຌຂບຄຖຈັ ຽຑໃືບເນຆໄ ຈັຽ຅ຌຂຌຶໄ ບາຈເຆ຃ໄ າ ທາໃ ກາຌຍ ຖິນາຌ຅ຈັກາຌຑາກຘທໃ ຌຖຈັ ຾ຖະ ແຈໄ ກາໃ ທຽຊຄິຖກັຘະຌະກາຌຍ ຖິນາຌ຅ຈັກາຌແທໄ 3 ຈາໄຌ຃ື: ຈາໄຌ຋ໃີຽຎັຌຏຌໄູ າ ນົືນທ຺ໜາໄທຼກຍ ຖິນາຌ ຅ຈັກາຌ ໝາງຽຊຄິກາຌ຅ຈັກາຌຖະຍຼຍຆຍັຑະງາກບຌຉາໃ ຄໂເຌບຄ຺ກາຌ຾ຖະ ກາຌຎະຘາຌກຈິ຅ະກາ ຉາໃ ຄໂຽຂ຺ໄາກຌັ; ຈາໄຌບຄ຺ກບຌຐາໃ ງກາຌຉະນົາຈກາໃ ທທາໃ ກາຌ຅ຈັກາຌໝາງຽຊຄິຂະຍທຌກາຌຽປັຈທຼກ ນົືກຈິ຅ະກາ ຋ໃີກຸຓໃ ຃ຌ຺ເຌບຄ຺ກບຌປທໃ ຓກຌັຽປັຈທຼກຽຑໃືບເນຍໄ ຌັຖທຸ ຈັຊຎຸ ະຘຄ຺ຉາຓ຾ຌທ຋າຄ຋ໃີກາ ໜຈ຺ແທໄ 5 ຂຌັໄຉບຌ ຃ື: ກາຌທາຄ຾ຏຌ, ກາຌ຅ຈັກາຌບຄ຺ກາຌ, ກາຌຍຄັ຃ຍັຍຌັຆາຘໃຄັກາຌ, ກາຌຎະຘາຌຄາຌ ຾ຖະ ກາຌ຃ທຍ຃ຸຓຄາຌ(im2market, 2018). ຌບກ຅າກຌີໄຆະຌຄ຺ກບຌກຌຸ ຋ຌ຺ຍຈຸ (2013: 2) ງຄັແຈກໄ າໃ ທທາໃ ກາຌ຃ຓຸໄ ຃ບຄຉບໄ ຄຎະກບຍຈທໄ ງ ຃ຌ຺ຉຄັໄ຾ຉຘໃ ບຄ຃ຌ຺ຂຌຶໄ ແຎຖທຓກຌັ ຽປັຈທຼກຽຑໃືບເນຍໄ ຌັຖທຸ ຈັຊຎຸ ະຘຄ຺ປທໃ ຓກຌັ ຾ຖະ ຏ຅ໄູ ຈັກາຌ຃ືຏ຋ໄູໃີ ຎະຘາຌຆຍັຑະງາກບຌຉາໃ ຄໂຍໃ ທາໃ ຅ະຽຎັຌ຃ຌ຺ , ຽຄຌິ , ຘໃິຄຂບຄ ຾ຖະ ທ຋ິ ີກາຌ຅ຈັກາຌ ຿ຈງຂະຍທຌ ກາຌ຅ຈັກາຌຎະກບຍຈທໄ ງໜາໄ຋ໃີ຋າຄກາຌ຅ຈັກາຌ ຃ືກາຌທາຄ຾ຏຌ, ກາຌ຅ຈັກາຌ, ກາຌບາ ຌທງ ຃ທາຓຘະຈທກ ຾ຖະ ກາຌ຃ທຍ຃ຸຓ; ກູຌ ປາ຿ຕຈ (Harrold, 1976) ແຈກໄ າໃ ທທາໃ ກາຌ຅ຈັກາຌ ຊຽືຎັຌ ຂະຍທຌກາຌຈາ ຽຌຌີຄາຌເນຍໄ ຌັຖ຅ຸ ຈຸ ຎະຘຄ຺຋ໃີກາ ຌຈ຺ແທໄ຿ຈງບາແຘຎຈັແ຅ນົາງດາໃ ຄຽຆໃັຌ: ຃ຌ຺, ຽຄຌິ ຾ຖະ ທຈັຊຘຸ ໃິຄຂບຄ. ຘທໃ ຌ R Eward Freeman (1960) ກາໃ ທທາໃ ກາຌ຅ຈັກາຌ຾ຓຌໃ ທ຋ິ ີກາຌຎະຘຓ຺ ຎະຘາຌໜາໄ຋ໃີເຌກາຌ຅ຈັກຈິ຅ະກາ ກາຌ຅ຈັກາຌ ຾ຖະ ກາຌທາຄ຾ຏຌ຾ຌທທ຋ິ ີກາຌຽຂ຺ໄາຈທໄ ງກຌັ຿ຈງ ຑິ຅າຖະຌາ຅າກຘະຑາຍ຾ທຈຖທໄ ຓຑາງຌບກ຋ໃີຓຉີໃ ບຄ຺ກາຌຊກືຘະຽໜ. ີ

8 Michael A hit (2013) ຌກັ຋ິຈຘະຈຽີນໃ຺ົາຌຓີໄ ຾ີຌທ຋າຄທາໃ ຄບຄ຺ກບຌຽຎັຌຖະຍຍ຺ຽຎີຈຆໃຄືຊຽືຎັຌ ຖະຍຍ຺຋ໃີບຄ຺ກາຌແຈຌໄ າ ຆຍັຑະງາກບຌ຅າກຘະຑາຍ຾ທຈຖທໄ ຓຑາງຌບກຓາ຾ຎຘະຑາຍຘິຌ຃າໄ຾ຖະ ຍ ຖິກກາຌຽຑໃືບຘໃຄ຺ກຍັແຎງຄັຘະຑາຍ຾ທຈຖບໄ ຓຑາງເຌຆໃຄຶຘຌິ຃າໄ ຾ຖະ ກາຌຍ ຖິກາຌແຈຂໄ າງເນກໄ ຍັຖກູ ຃າໄ, ບຄ຺ຎະກບຍກາຌ຅ຈັກາຌກຍັ຃ທາຓຍໃ ຾ຌຌໃ ບຌ຿ຈງກາຌ຾ຍຄໃ ໜາໄ຋ໃີບບກຽຎັຌ 3 ຘທໃ ຌ຃ື: ບຄ຺ກບຌ ຽຎັຌຖະຍຍ຺ຽຎີຈ຋ໃີຽປັຈທຼກເຌຘະຑາຍ຋ໃີຍໃ ຾ຌຌໃ ບຌ, ບຄ຺ກາຌຑະງາງາຓຈາ ຽຌຌີຄາຌ຿ຈງເຆ຃ໄ ທາຓຓີ ຽນຈຏຌ຺ຽຑໃືບຽຎັຌກາຌຘາໄຄ຃ທາຓ຾ຌຌໃ ບຌເຌກາຌຽປັຈທຼກ ຾ຖະ ບຄ຺ກາຌ຅ະຉບໄ ຄຓກີາຌຎຍັຉທ຺ຽຑໃືບ ຽປັຈເນທໄ ຼກແຈຈໄ ຋ີໃີຘຈຸ ເຌຘະຑາຍ຾ທຈຖບໄ ຓ຋ໃີຍໃ ຾ຌຌໃ ບຌ. ກາຌ຃ຓຸໄ ຃ບຄ຾ຍຍທ຋ິ ະງາຘາຈເນຓໄ ຃ີທາຓ຋ຌັຘະແໝ຿ຈງກາຌຌາ ທ຋ິ ີກາຌ຋າຄຎະຖິຓາຌ ຽຑໃືບທຈັ ຾຋ກຘທໃ ຌຎະຘຓ຺ຂບຄ຃ຌ຺ຽປັຈທຼກຄາຌຽຑໃືບເນຓໄ ຎີະຘິຈ຋ິຑາຍຘຄູ ຂຌຶໄ ຾ຍຄໃ ບບກຽຎັຌ4 ກຸຓໃ ຃ື: ກາຌ຅ຈັກາຌ຋າຄຎະຖິຓາຌ: ຿ຈງເຆຽໄຉັກຌກິ຃ະຌຈິຘາຈຽຆໃັຌ: ຿ຎຕ຾ກຓົຽຘັໄຌຆໃື຾ຖະ ຍໃ ຾ຓຌໃ ຽຘັໄຌຆໃຉືທ຺ ຾ຍຍ, ຾ຍຍ຅າ ຖບຄ, ຋ິຈຘະຈ຾ີຊທ຃ບງຽຎັຌຉຌ຺ໄ຋ຄັຌຽີໄຑໃຶືບຆທໃ ງເຌກາຌຉຈັຘິຌເ຅ຂບຄຏ຅ໄູ ຈັກາຌກາຌ ຅ຈັກາຌຈາ ຽຌຌີກາຌຏະຖິຈ ຆໃຄຶຎະກບຍຈທໄ ງຽຉັກຌິກຉາໃ ຄໂ຋ໃີຏ຅ໄູ ຈັກາຌຘາຓາຈຌາ ແຎເຆເໄຌກາຌ ທຽິ຃າະຖກັຘະຌະຖະຍຍ຺ກາຌຏະຖິຈຂບຄບຄ຺ກາຌ ຽຑໃືບຽຑໃີຓຎະຘິຈ຋ິຑາຍຽຆໃັຌ : ຾ຍຍ຅ າຖບຄຘີຌ຃າໄ ຾ຖະ ຾ຍຍ຅າ ຖບຄຽ຃ບື຃າໃ ງຽຑໃືບຎຍັຎຄຸ ກ າຌຉຈັຘິຌແ຅ຍຌັນາກາຌ຅າ ໜາໃ ງ ຾ຖະ ກາຌຈາ ຽຌຌີກາຌ ກາຌ຅ຈັກາຌ຃ຌຸ ະຑາຍ຿ຈງຖທຓ: ຽຎັຌກາຌ຅ຈັກາຌ຃ຌຸ ະຑາຍຂບຄໜທໃ ງຄາຌເຌບຄ຺ກາຌ຋ຄັໝຈ຺ຆໃຄຶ ຎະກບຍແຈຈໄ ທໄ ງຐາໃ ງຉາໃ ຄ຋ໃີ຅ຈັກາຌຌາ ຽຉັກຌິກຉາໃ ຄໂແຎເຆເໄຌກາຌທຽິ຃າະຖະຍຍ຺ກາຌຏະຖິຈເຌ ບຄ຺ກາຌຽຑໃືບຽຑໃີຓຎະຘິຈ຋ິຑາຍຽຆໃັຌ: ຾ຍຍ຅າ ຖບຄຘິຌ຃າໄ ຾ຖະ ຾ຍຍ຅າ ຖບຄຽ຃ບື ຂາໃ ງຽຑໃືບຎຍັກາຌ ຉຈັຘິຌເ຅ຍຌັນາຌກາຌ຅າ ໜາໃ ງ຿ຈງ຅ະຽຌໃັຌກາຌທຽິ຃າະຎຈັເ຅ຌາ ຽຂ຺ໄາເຌຂະຍທຌກາຌຽຑໃືບກາຌ຾ຎ ຘະຑາຍເນແໄຈຏຌ຺ຏະຖິຈ຋ໃີຓ຃ີຌຸ ະຑາຍຂບຄຏະຖິຈຉະຑຌັ ຾ຖະ ຖະຍຍ຺ຂ ຓໄ ຌູ ຂາໃ ທຘາຌຽຑໃືບກາຌ ຅ຈັກາຌ: ຽຎັຌທ຋ິ ີ຋ໃີຆທໃ ງເນຏໄ ຅ໄູ ຈັກາຌບບກ຾ຍຍຖະຍຍ຺ຂ ຓໄ ຌູ ຂາໃ ທຘາຌກຼໃ ທກຍັຽນຈກາຌຉາໃ ຄໂ຋ໃີຽກຈີ ຂຶໄຌ຋າຄຑາງເຌ ຾ຖະ ຑາງຌບກບຄ຺ກາຌຽຑໃືບຎະກບຍກາຌຉຈັຘິຌເ຅ເນຽໄຎັຌແຎດາໃ ຄຓຎີະຘິ຋ິຏຌ຺ ຖະຍຍ຺ຂ ຓໄ ຌູ ຂາໃ ທຘາຌຽຑໃືບກາຌ຅ຈັກາຌ ງຄັຆທໃ ງເນຏໄ ຅ໄູ ຈັກາຌ ຾ຖະ ຍກຸ ຃ະຖາກບຌເຌຖະຈຍັຉາໃ ຄໂ ແຈປໄ ຍັຂ ຓໄ ຌູ ຂາໃ ທຘາຌ຋ໃີ຅າ ຽຎັຌຉໃ ກາຌຌາ ແຎເຆເໄນຽໄກຈີຎະ຿ນງຈ ຾ຖະ ຓຘີທໃ ຌປທໃ ຓເຌຂະຍທຌກາຌ ຉຈັຘິຌເ຅, ຽຊຄິດາໃ ຄແຈກຉ າຓເຌກ າຌຌາ ເຆ຋ໄ ິຈຘະຈທີ຋ິ ະງາກາຌ຅ຈັກາຌແຎເຆຎະ຿ນງຈຌຌັໄເຌ ຎຈັ຅ຍຸ ຌັຽຉັກ຿ຌ຿ຖຆຂີ ຓໄ ຌູ ຂາໃ ທຘາຌແຈຽໄຂ຺ໄາຓາຓຘີທໃ ຌເຌກາຌຎຍັຎຄຸ ຃ຌຸ ະຑາຍກາຌຉຈັຘິຌເ຅ ຾ຖະ ຽຑີຓຎະຘິຈ຋ິຑາຍ, ຎະຘິຈ຋ິຏຌ຺ຂບຄບຄ຺ກາຌແຈຽໄຎັຌດາໃ ຄຈີ຾ຖະ ຊທືາໃ ຽຎັຌຘທໃ ຌຘາ ຃ຌັເຌກາຌຽຑໃີຓ ຃ທາຓແຈຎໄ ຼຍເຌກາຌ຾ຂຄໃ ຂຌັເນກໄ ຍັບຄ຺ກາຌ (Raza Zanjirani fanrahani, 2012). ຌບກ຅າກຌີໄ Raza Zanjirani fanrahani ງຄັແຈເໄນ຃ໄ ທາຓ຃ຈິ ກຼໃ ທກຍັຓຉິິກາຌ຅ຈັກາຌທາໃ : ຃ຌຸ ຘຓ຺ຍຈັ຋ໃີຽປັຈເນບໄ ຄ຺ ກບຌຽຎັຌຽຖີຈຓີ8 ຎະກາຌ: ກາຌຓຸຄໃ ຽຌັຌໄ ຋ໃີກາຌຎະຉິຍຈັ , ກາຌຓ຃ີທາຓເກຆໄ ຈິກຍັຖກູ ຃າໄ ນົືຏປໄູ ຍັ

9 ຍ ຖິກາຌ, ກາຌຓ຃ີທາຓບິຈຘະນົະເຌກາຌຽປັຈທຼກ ຾ຖະ ຘາໄຄ຃ທາຓປຘູໄ ຶກຽຎັຌຽ຅າ຺ໄຂບຄກຈິ຅ະ ກາຌ ກາຌຽຑໃີຓຏຌ຺ຏະຖິຈ຿ຈງຑະຌກັຄາຌ, ກາຌຉິຈຉາຓທຼກດາໃ ຄເກຆໄຈິ ຾ຖະ ກາຓຌເຆ຃ໄ າໃ ຌງິຓ຺ຽຎັຌ຾ປຄ ຆຸກງ, ູໄກາຌຽປັຈ຾ຉ຋ໃ ຖຸ ະກຈິ຋ໃີຓ຃ີທາຓຘຼໃ ທຆາຌ, ກາຌຓປີຍູ ຾ຍຍ຋ໃີຖຼຍຄາໃ ງ຾ຖະ ເຆຑໄ ະຌກັຄາຌດາໃ ຄຓີ ຎະຘິຈ຋ິຑາຍ, ຽຂຓຄທຈ ັໄ ຾ຖະ ຏບໃ ຌຏຌັເຌຽທຖາຈຼທກຌັ. 1.2 ຾ຌທ຃ທາຓ຃ິຈກຼໃ ທກຍັແຑຌາ ໄຊທໄ ຓ ແຑຌາ ໄຊທໄຓເຌ຋າຄບ຋ຸ ກ຺ທ຋ິ ະງາແຈ຾ໄ ຍຄໃ ບບກຽຎັຌຘບຄ຃ທາຓໝາງ ຃: ື1) ຎະຖິຓາຌຌາ ໄ຋ໃີ ແນົຍາໃ ຾ຖະ ຘາໄຄ຃ທາຓຽຘງນາງເນກໄ ຍັຆທີຈິ ຾ຖະ ຆຍັຘິຌຂບຄຓະຌຈຸ ຾ຖະ 2) ຖະຈຍັຌາ ໄ຋ໃີຘຄູ ຂຌຶໄ ຏິຈຎກ຺ກະຉິແຎ຅າກຖະຈຍັ຋າ ຓະຈາຂບຄ຾ຓຌໃ າ ໄຖາ ຽຆ ກຊ ແືຈທໄ າໃ ຽກຈີແຑຌາ ໄຊທໄຓຂຌຶໄ ຾ຖທໄ ເຌ ຍ ຖິຽທຌຌຌັໄໂ (ຌທິຈັ ຽຕບືຄຑາຌຈິ, 2003); ແຑຌາ ໄຊທໄຓ ໝາງຽຊຄິແຑ຋ໃີຽກຈີຂຌຶໄ ຽຌໃບືຄ຅າກຓຌີາ ໄຽຎັຌ ຘາຽນຈ ບາຈ຅ະຽຎັຌຌາ ໄຊທໄຓ , ຌາ ໄຎໃາ ນົືບໃືຌໂ ຿ຈງຎກ຺ກະຉິແຑຌາ ໄຊທໄຓຽກຈີ຅າ ກຐຌ຺ຉກ຺ໜກັຉໃ ຽຌໃບືຄກຌັຽຎັຌຽທຖາຈຌ຺ຌາຌ ຍາຄ຃ຄັໄຽປັຈເນ຾ໄ ຏຌໃ ຈຌິຊະນໃົຓ຺ຉາຓຓາ ບາຈຓຘີາຽນຈ຅າກຑາງໝຸ ຌູ ຽຂຈປບໄ ຌ, ຖຓ຺ຓຖ ະຘຓຸ ຓກີາ ຖຄັ຾ປຄ , ບາກາຈຎໃຌັຎໃທຌ, ຖບໃ ຄ຃ທາຓກຈ຺ບາກາຈຉາໃ ຓກີາ ຖຄັ຾ປຄ ຌາ ໄ຋ະຽຖໝຌູ , ຾ຏຌຈຌິ ແນທ, ຽຂໃບືຌຑຄັ ຽປັຈເນຽໄກຈີແຑຌາ ໄຊທໄຓແຈຘໄ ະຽໝີ(wikipedia, 2019). ທກິຑິ ີຽຈງ. ບບຌແຖຌ໌ (wikipedia. online) ເນ຃ໄ ທາຓໝາງຉໃ ກຍັແຑຌາ ໄຊທໄຓຽບ຺າແທທໄ າໃ : ແຑຌາ ໄຊທໄຓ຾ຓຌໃ ໝາງຽຊຄິແຑ຋ໃີຽກຈີຂຌຶໄ ຽຌໃບືຄ຅າກຓຌີາ ໄຽຎັຌຘາຽນຈ ບາຈ຅ະຽຎັຌຌາ ໄຊທໄຓ, ຌາ ໄຎໃາ ນົື ບໃືຌໂ ຿ຈງຎກ຺ກະຉິ຾ຖທໄ ແຑຌາ ໄຊທໄຓຽກຈີ຅າກຐຌ຺ຉກ຺ໜກັຉໃ ຽຌໃບືຄກຌັຽຎັຌຽທຖາຈຌ຺ຌາຌ ຍາຄ຃ຄັໄຽປັຈ ເນ຾ໄ ຏຌໃ ຈຌິຊະນໃົຓ຺ຉາຓຓາ ບາຈຓຘີາຽນຈ຅າກຑາງໝຸ ຌູ ຽຂຈປບໄ ຌ, ຖຓ຺ຓຖ ະຘຓຸ ຓກີາ ຖຄັ຾ປຄ, ບາ ກາຈຎໃຌັຎໃທຌ, ຖບໃ ຄ຃ທາຓກຈ຺ບາກາຈຉາໃ ຓກີາ ຖຄັ຾ປຄ, ຌາ ໄ຋ະຽຖໜຌູ ຘຄູ ຂຌຶໄ , ຾ຏຌໃ ຈຌິ ແນທ, ຽຂໃບືຌ ຑຄັ຋ະຖາງ ກຽ ປັຈເນຽໄກຈີຓແີຑຌາ ໄຊທໄຓແຈຘໄ ະຽໝ.ີ ກຓ຺ຘໃຄ຺ຽຘີຓ຃ຌຸ ຌະຑາຍຘໃິຄ຾ທຈຖບໄ ຓ, ຖາຆະບາຌາ຅ກັແ຋ (2013) ເນ຃ໄ ທາຓໝາງຉໃ ແຑຌາ ໄ ຊທໄຓທາໃ : ໝາງຽຊຄິ຃ທາຓບຌັຉະຖາງ຅າກຌາ ໄຊທໄຓ ຽກຈີ຅າກຖະຈຍັຌາ ໄເຌ຋ະຽຖ, ຓະນາຘະໝຸຈ ຾ຖະ ຖະຈຍັຌາ ໄເຌ຾ຓຌໃ າ ໄຘຄູ ຂຌຶໄ ນົາງ຅ຌ຺ຖຌ຺ໄ ຐໃຄັ຾ຓຌໃ າ ໄແນົຖຌ຺ໄ ຊທໄຓຍາໄຌຽປບືຌຈທໄ ງ຃ທາຓປຌຸ ຾ປຄຂບຄ ກະ຾ຘຌາ ໄ ຽປັຈເນຽໄກຈີ຃ທາຓຽຘງນາງຉໃ ຆທີຈິ ຾ຖະ ຆຍັຘິຌຂບຄຎະຆາຆຌ຺ດາໃ ຄນົທຄນງົາ, ຽປັຈເນຓໄ ີ ຏຽໄູຘງຆທີຈິ , ຍາໄຌຽປບືຌຊກື຋າ ຖາງ ຾ຖະ ຑານາຌະຉາໃ ຄໂຽຘງນາງຽຆໃັຌ: ຖຈ຺ງຌ຺຅ຓ຺ດເໃູຌຌາ ໄ, ຌາ ໄ ຅ະຑາ຿຃ຌຉຓ຺ຽຂ຺ໄາແຎ຋ຍັຊຓ຺ບາ຃າຌຍາໄຌຽປບືຌ ຾ຖະ ຿ປຄຄາຌ ຅ໃຄຶຽປັຈເນຽໄ຃ໃບືຄຂບຄຽຘງນາງ ຽຊຄິ຾ຓຌໃ ດຆໃູ ຌ຺ຌະຍຈ຺ກຽ ປັຈເນຑໄ ືຈຏຌ຺, ແປຌໃ າຉາກາໄ, ຘຈັຖຼໄຄຽຘງນາງ, ກາຌ຃ຓ຺ຓະຌາ຃ຓ຺ດຈຸ ຘະຄກັ ຖທຓ຋ຄັກໃເ ນຽໄກຈີຑະງາຈຖະຍາຈຉາຓຓາ.

10 ຘທໃ ຌ ຑິຓຘີຑບໄ ຓຈທໄ ງ຃ະຌະ (2013) ແຈກໄ າໃ ທທາໃ ບ຋ຸ ກ຺ກະແຑ ໝາງຽຊຄິຘະຑາຍຂບຄ ແຑບຌັຉະຖາງ຋ໃີຽກຈີ຅າກຘະຑາທະຌາ ໄຊທໄຓ ນົືຌາ ໄຊທໄຓກະ຋ຌັນຌັ ຿ຈງ຋ໃທ຺ແຎບ຋ຸ ກ຺ກະແຑຽກຈີ ຅າກຐຌ຺ຉກ຺ໜກັຉໃ ຽຌໃບືຄຽຎັຌຽທຖານົາງທຌັ ຽປັຈເນຽໄກຈີກາຌຘະຘຓ຺ຂບຄຌາ ໄເຌຑືໄຌຈຌິ ຆໃຄຶຖະຍາງ ບບກຍໃ ຋ຌັ ຅ຌ຺ຽປັຈເນຑໄ ືໄຌ຋ໃີຌຌັໄຓຌີາ ໄຊທໄຓ ຆໃຄຶແຑຈຄໃັກາໃ ທຍໃ ຘາຓາຈ຃ທຍ຃ຓຸ ແຈຆໄໃຄຶຓຏີຌ຺ກະ຋ຍ຺ ຾ຖະ ຽຎັຌບຌັຉະຖາງຉໃ ຆທີຈິ ຾ຖະ ຆຍັຘິຌຂບຄຎະຆາຆຌ຺ຈຄໃັຌ:ີໄ 1) ແຑບຌັຉະຖາງ , ຃ທາຓຽຘງນາງຉໃ ຆທີຈິ ຾ຖະ ຆຍັຘຍັຘິຌ຿ຈງກຄ຺຋ໃີຽກຈີຌາ ໄຊທໄຓ ຽຎັຌຉຌ຺ໄ ຾ຓຌໃ ຍາໄຌຽປບືຌ, ຿ປຄຄາຌ ຾ຖະ ຍຌັຈາຉຶກບາ຃າຌຉາໃ ຄໂ. 2) ຃ທາຓຽຘງນາງຂບຄ຾ນົຄໃ ກະຘິກາ ແຈ຾ໄ ກໃ : ແປຌໃ າ ຾ຖະ ຘຈັຖຼໄຄ ຉະນົບຈຽຊຄິ຾ນົຄໃ ຽກຍັຏຌ຺ຏະຖິຈ຋ໃີແຈປໄ ຍັຏຌ຺ກະ຋ຍ຺. 3) ຃ທາຓຽຘງນາງ຋າຄຽຘຈຊະກຈິ ຽປັຈເນຖໄ າງແຈຂໄ ບຄຎະຽ຋ຈນົຼຸຈຖຄ຺ , ຏຌ຺ກາ ແຖ຅າກ ກຈິ຅ະກາຌຉາໃ ຄໂຊກືຏຌ຺ກະ຋ຍ຺, ຖຈັຊະຍາຌຓຖີາງ຅າໃ ງຽຑໃີຓຂຌຶໄ ຅າກກາຌຘບໄ ຓ຾ຎຄຍຖູ ະຌະ ຾ຖະ ຆທໃ ງຽນົືບຏຎໄູ ະຘຍ຺ແຑ ຾ຖະ ຽກຈີກາຌຂຌຶໄ ຖາ຃າຘິຌ຃າໄຆໃຄຶຘໃຄ຺ຏຌ຺ຉໃ ຖະຍຍ຺ຽຘຈຊະກຈິ ຿ຈງກຄ຺. 4) ຃ທາຓຽຘງນາງ຋າຄຈາໄຌຘຂຸ ະບະຌາແຓຂບຄຎະຆາຆຌ຺ ເຌຆທໃ ຄ຋ໃີຽກຈີບ຋ຸ ກ຺ກະແຑ ຽຎັຌຉຌ຺ໄ ຾ຓຌໃ ກາຌຂາຈຌາ ໄຘະບາຈເຌກາຌບຎຸ ະ຿ຑກ- ຍ ຖິ຿ຑກ, ຂາຈນບໄ ຄຌາ ໄເຆໄ຾ຖະ ກໃເ ນຽໄກຈີ ຿ຖກຖະຍາຈຽຆໃັຌ: ຿ຖກຉີຌຽຎໃືບງ, ຿ຖກບະນິທາ, ຿ຖກ຃ຼຈ ຾ຖະ ຿ຖກທຉິກ຺ກຄັທຌ຺ຘຄູ ເຌກຸຓໃ ຎະ ຆາຆຌ຺ຏແໄູຈປໄ ຍັຏຌ຺ກະ຋ຍ຺ ຅ຌ຺ກໃເ ນຽໄກຈີ຿ຖກຎະຘາຈແຈ.ໄ 5) ຃ທາຓຽຘງນາງ຋ໃີຓຉີໃ ຆຍັຑະງາກບຌ຋າ ຓະຆາຈ ຅າກຐຌ຺຋ໃີຉກ຺ໜກັ ຾ຖະ ຌາ ໄ຋ໃີຊທໄຓ ຂຌຶໄ ຓາຽ຋ິຄໜາໄຈຌິ ຾ຖະ ກະ຾ຘຌາ ໄ຋ໃີແນົ຾ປຄຽປັຈເນ຾ໄ ຏຌໃ ຈຌິຊະຖໃຓ຺ແຈ. ໄ ຌບກ຅າກຌຌັໄ ຏິທໜາໄຈຌິ ຋ໃີບຈຸ ຓ຺ຘຓ຺ຍຌູ ຅ະຊກືຌາ ໄຑຈັຑາຖຄ຺ແຎຘຑູໃ ືໄຌ຋ໃີຉາໃ ຽປັຈເນຈໄ ຌິຂາຈຐຸຌໃ ຋າ ຓະຆາຈ ຾ຖະ ຾ນົຄໃ ຌາ ໄຽກຈີ ກາຌຉືໄຌຽຂຌີແຈ.ໄ ຌບກ຅າກຌີໄກຓ ຌີກັຘຶກຘາທຆິ າກາຌນົາງ຋າໃ ຌແຈກໄ າໃ ທຉໃືຓທາໃ ແຑຑິຍຈັ຋າຄ຋າ ຓະຆາຈຽຎັຌ ຽນຈກາຌ຋ໃີຽກຈີຂຌຶໄ ຋າຄຉາຓ຋າ ຓະຆາຈ , ຽຓໃບືຽກຈີຂຌຶໄ ຾ຖທໄ ຅ະຘໃຄ຺ຏຌ຺ຽກຈີບຌັຉະຖາງ ຾ຖະ ຽກຈີ ກາຌຘູຌຽຘງ຋າຄຆທີຈິ ຾ຖະ ຆຍັຘິຌຉາໃ ຄໂ . ແຑຑິຍຈັ຋າຄ຋າ ຓະຆາຈຽກຈີຂຌຶໄ ເຌ 3 ຖກັຘະຌະ຃ື: ແຑຑິຍຈັ຋ໃີຽກຈີຂຌຶໄ ຽຌໃບືຄ຅າກຘາຽນຈຑາງເຌ຿ຖກຽຆໃັຌ : ຾ຏຌໃ ຈຌິ ແນທ, ຑແູຒຖະຽຍີຈ; ແຑຑິຍຈັ຋ໃີ ຽກຈີຂຌຶໄ ຽ຋ິຄຏິທ຿ຖກແຈ຾ໄ ກໃ : ຈຌິ ຽ຅ໃບືຌ, ແຑ຾ຖຄໄ, ແຒຎໃາ ຾ຖະ ແຑຑິຍຈັ຋ໃີຽກຈີຂຌຶໄ ເຌຍຌັງາກາຈ ແຈ຾ໄ ກໃ : ຖຓ຺ຑາງ, ຸ ໝາກຽນັຍ ຾ຖະ ຒໄາຏາໃ ຽຎັຌຉຌ຺ໄ (ຌຈັ຋ະທຈຸ ຽທກກາຓາ, 2011); ຎຈັແ຅຋ໃີຽປັຈ ເນຽໄກຈີບ຋ຸ ກ຺ກະແຑ຃ື: ຐຌ຺ຉກ຺ໜກັ ຉໃ ຽຌໃບືຄຽຎັຌຽທຖາຈຌ຺ຌາຌ : ຽຎັຌຎຈັແ຅ຘາ ຃ຌັ຋ໃີຽປັຈເນຽໄກຈີບຸ ຋ກ຺ກະແຑ ຽຌໃບືຄ຅າກຽກຈີຑາງຓຸ ຖ ະຘຓຸ ຋ໃີຓກີາ ຖຄັ຾ປຄ ຘໃຄ຺ຏຌ຺ເນຍໄໃ ຘາຓາຈຖະຍາງຌາ ໄແຈ຋ໄ ຌັ, ຑືໄຌ ຋ໃີຽຎັຌຽຂຈຑືໄຌ຋ໃີຉາໃ : ຽຂຈຖບໄ ຄ຾ຓຌໃ າ ໄຽຎັຌຽຂຈ຋ໃີຎະຘຍ຺ຍຌັນາຌາ ໄຊທໄຓຉະນົບຈ຋ກຸ ໂຎີຊາໄນາກທາໃ

11 ຎະຘຍ຺ກຍັກາຌຽກຈີຐຌ຺ຉກ຺ໜກັຽຎັຌຽທຖາຈຌ຺ຌາຌ ຽຌໃບືຄ຅າກທາໃ ຽຎັຌຑືໄຌ຋ໃີຉາໃ ຍໃ ຘາຓາຈ ຖະຍາງຌາ ໄບບກແຈໄ, ຑືໄຌ຋ໃີປບຄປຍັຌາ ໄຉືໄຌຂຌຶໄ : ຽຎັຌບີກຘາຽນຈໜໃືຄ຋ໃີຽປັຈເນຽໄກຈີແຑຌາ ໄຊທໄຓ ຽຑາະທາໃ ຎະຖິຓາຌຌາ ໄຐຌ຺຋ໃີຉກ຺ເຌ຾ຉຖໃ ະຎີ຅ະ ຍໃ ຾ຉກຉາໃ ຄກຌັນົາງ, ຾ຉທໃ າໃ ຉະກບຌເຌ຾ຓຌໃ າ ໄຖາ ຽຆ ຉາໃ ຄໂຌຌັໄ , ຓຎີະຖິຓາຌຂຌຶໄ ຘຄູ ຉະນົບຈ ຾ຖະ ຽຓໃບືປບຈຆທໃ ຄຖະຈຐູ ຌ຺຅ະຓຎີະຖິຓາຌຌາ ໄຐຌ຺ນົາງ ຘຓ຺຃ທຌ຅ໃຄຶຍໃ ຓ຾ີນົຄໃ ປບຄປຍັຌາ ໄແຈຑໄ ຼຄຑ ບຌັຽຎັຌຘາຽນຈເນ຾ໄ ກກໃ າຌຽກຈີແຑຌາ ໄຊທໄຓຌຌັໄຽບຄ , ບຸ ຋ກ຺ກະແຑ຅າກຌາ ໄຍາໃ ແນົນົາກ ຾ຖະ ຌາ ໄຊທໄຓກະ຋ຌັນຌັຓກັ ຅ະຽກຈີຂຌຶໄ ແຈຑໄ ືໄຌ຋ໃີຑຼຄຉາໃ ນົືຑືໄຌ຋ໃີ ຑຼຄຍ ຖິຽທຌເກຉໄ ີຌຑຉູ ຌ຺ໄ ຌາ ໄຽຓໃບືຓຐີຌ຺ຉກ຺ໜກັຽ຋ີຄຑຉູໃ ຽຌໃບືຄຽຎັຌຽທຖາຈຌ຺຅ະຽປັຈເນ຅ໄ າ ຌທຌຌາ ໄຘະ ຘຓ຺ຓຎີະຖິຓາຌນົາງ຅ຌ຺ຑືໄຌຈຌິ ຾ຖະ ຉຌ຺ໄ ແຓຈໄຈູ ຆຍັຍໃ ແນທແນົຖຄ຺ຘຑູໃ ືໄຌ຋ໃີຉາໃ ຈາໄຌຖຸຓໃ ດາໃ ຄທບໃ ຄແທ ບາຌາຽຂຈ຋ໃີ຋າ ຖາງດາໃ ຄປຸຌໃ ຾ປຄຖະຈຍັໜໃຶຄ຋ໃີຽປຈັເນຍໄ າໄຌຽປບືຌຑຄັ຋ະຖາງຽຘງນາງ ຾ຖະ ບາຈ ຅ະຽປັຈເນຽໄກຈີບຌັຉະຖາງຽຊຄີຆທີຈິ , ຃ທາຓ຾ປຄຂບຄຌາ ໄຘາຓາຈ຋າ ຖາງຉຌ຺ໄ ແຓບໄ າ຃າຌຊະໜຌ຺ ຆທີຈິ ຾ຖະ ຆຍັຘິຌ, ບ຋ຸ ກ຺ກະແຑ຅າກຌາ ໄຊທໄຓຂຄັ ຾ຖະ ຌາ ໄຖຌ຺ໄຽກຈີ຅າກຌາ ໄເຌ຾ຓຌໃ າ ໄຖຌ຺ໄ ຐໃຄັ ນົືຓີ ຖະຈຍັຘຄູ ຅າກຎກ຺ກະຉິຊທໄຓຖຌ຺ໄ ແນົຍາໃ ບບກ຅າກຖະຈຍັຐໃຄັເຌຖບໃ ຄຑຼຄ຅າກ຋ໃີຘຄູ ແຎງຄັ຋ໃີຉາໃ ຽຂ຺ໄາ ຊທໄຓບາ຃າຌ, ຍາໄຌຽປບືຌ, ຘທຌ, ແປໃ , ຌາແຈປໄ ຍັ຃ທາຓຽຘງນາງ ນົືຽຎັຌຑາທະຌາ ໄຊທໄຓຂຄັເຌຉທ຺ ຽຓບືຄເນງ຋ໃ ໃີຽກຈີ຅າກຐຌ຺ຉກ຺ໜກັຉໃ ຽຌໃບືຄຽຎັຌຽທຖາຈຌ຺ຓຘີາຽນຈຓາ຅າກຖະຍຍ຺ຖະຍາງຌາ ໄຍໃ ຈຑີ ຘາໄຄກຈີຂທາຄ຋າຄຖະຍາງຌາ ໄ (ຘຌັ຋ຈັ ຘຓ຺ຆທີຉິ າ , 1991). ຘາຽນຈ຋ໃີຽປັຈເນຽໄກຈີຓແີຑຌາ ໄຊທໄຓ ຾ຓຌໃ ຓຈີຄໃັຌ:ີໄ 1) ຐຌ຺ຉກ຺ໜກັດາໃ ຄຉໃ ຽຌໃບືຄຽຎັຌຽທຖາງາທຌາຌ ຽຌໃບືຄ຅າກຽກຈີຖຓ຺ຑາງ, ຸ ຖຓ຺ຓຖ ະຘຓຸ ຓກີາ ຖຄັ຾ປຄ, ຃ທາຓກຈ຺ຈຌັຉໃ າຓກີາ ຖຄັ຾ປຄຘໃຄ຺ຏຌ຺ເນຍໄໃ ຘາຓາຈຖະຍາງຌາ ໄບບກ຅າກຑືໄຌ຋ໃີແຈ຋ໄ ຌັ. 2) ຑືໄຌ຋ໃີປາຍຖຸຓໃ ຍ ຖິຽທຌ຾ຓຌໃ າ ໄ ຓກັ຅ະຎະຘຍ຺ຍຌັນາແຑຌາ ໄຊທໄຓຽຎັຌຎະ຅າ ຋ກຸ ໂຎີນາກ ຓຒີຌ຺ຉກ຺ໜກັຉໃ ຽຌໃບືຄ ຽຌໃບືຄ຅າກຽຎັຌຑືໄຌ຋ໃີຉາໃ ຅ໃຄືຍໃ ຘາຓາຈຖະຍາງຌາ ໄບບກແຈ.ໄ 3) ຌາ ໄ຋ະຽຖໜຌຸ ຊາໄນາກຓຌີາ ໄ຋ະຽຖຂຌືໄ ຘຄູ ໜຌຸ ຌາ ໄຽຂ຺ໄາຘູໃຎາກ຾ຓຌໃ າ ໄ຅ະຽປັຈເນຌໄ າ ໄຖຌ຺ໄ ຐໃຄັ ຽປັຈເນຽໄກຈີຌາ ໄຊທໄຓຍ ຖິຽທຌຘບຄຐໃຄັ຾ຓຌໃ າ ໄ. 4) ຑືໄຌ຋ໃີປບຄປຍັຌາ ໄຉໃືຌ ຽຎັຌຓຌູ ຽນຈຘາ ຃ຌັ຋ໃີເນຽໄກຈີຌາ ໄຊທໄຓຽຑາະຍ ຖິຽທຌຌາ ໄຐຌ຺຋ໃີ ຉກ຺ຖຄ຺ຓາ຾ຉຖໃ ະຎີຓຎີະຖິຓາຌ຋ໃີ຾ຉກຉາໃ ຄກຌັເຌ຾ຉຖໃ ະຎີ຾ ຉຉໃ ະກບຌເຌຑືໄຌຌາ ໄຂບຄ຾ຓຌໃ າ ໄຖາ ຽຆ ຾ຖະ ຍຶຄຌາ ໄຓນີົາງຽຓໃບືຽຊຄີຆທໃ ຄຖະຈຒູ ຌ຺຋ໃີຓຎີະຖິຓາຌຌາ ໄນົາງ຅ໃຄືຍໃ ຓ຾ີນົຄໃ ຽກຍັຌາ ໄ຅ໃຄືຽປັຈເນຌໄ າ ໄ ຊທໄຓຑືໄຌ຋ໃີຉາໃ ຄໂ. 5) ກຈີຂທາຄ຋າຄກາຌແນົຂບຄຌາ ໄ ເຌບ ະຈຈີຌາ ໄຐຌ຺຋ໃີຉກ຺ຖຄ຺ຓາເຘຑໃ ືໄຌຈຌິ ຅ະແນົ຿ຈງ ບິຈຘະນົະຖຄ຺ຘ຾ູໃ ນົຄໃ ຾ຓຌໃ າ ໄ຋າ ຓະຆາຈ. ຾ຉເໃ ຌຎຈັ຅ຍຸ ຌັແຈຓໄ ຘີໃີຄກຈີຂທາຄຽຘັໄຌ຋າຄກາຌແນົຂບຄຌາ ໄ

12 ຋ຄັເຌ຾ຓຌໃ າ ໄຽຆໃັຌ: ຉະກບຌຘໃີຄກໃຘ າໄຄຉາຓ຾຃ຓ຾ຓຌໃ າ ໄ , ກະຆຄັຎາຽ຋ີຄຑືໄຌຈຌີຓກີາຌຘາໄຄນຌ຺຋າຄ , ບາ຃າຌ, ຍາໄຌຽປບືຌ ຾ຖະ ຑືໄຌ຋ໃີກະຘິກາ ຽຎັຌຘໃິຄກຈີຂທາຄກາຌແນົຂບຄຌາ ໄ . ຌາ ໄ຅ໃຄືຍໃ ຘາຓາຈແນົ ຾ຖະ ຖະຍາງແຈ຅ໄໃຄຶຽກຈີຌາ ໄຊທໄຓຂຌຶໄ ຉາຓຑືໄຌ຋ໃີຉາໃ ຄໂ (ຌຈັຊະທຈຸ ຽທຈຆະກາຌ, 2010). ຘະນົຼຸຍ: ຾ຌທ຃ທາຓ຃ຈິ ກຼໃ ທກຍັ຃ທາຓຘຼໃ ຄ຋ໃີຽກຈີ຅າກແຑຌາ ໄຊທໄຓ ຅ໃຄຶ຾ຓຌໃຽນຈກາຌເຈໜໃຶຄ຋ໃີ ຓ຃ີທາຓຍໃ ຾ຌຌໃ ບຌຂບຄຘະຑາຍຑຓູ ບາກາຈ ຆໃຄຶຓ຿ີບກາຈ຋ໃີ຅ະຽກຈີຂຌຶໄ ແຈເໄຌບະຌາ຃ຈ຺ ຾ຖະ ຓຏີຌ຺ ກະ຋ຍ຺຋ຄັ຋າຄຍທກ ຾ຖະ ຋າຄຖຍ຺ , ຋ຄັ຋າຄກຄ຺ ຾ຖະ ຋າຄບບໄ ຓ, ຋ຄັແຖງະຘຌັໄ ຾ຖະ ແຖງະງາທ ບຌັຽຌໃບືຄຓາ຅າກຘະຑາຍຑຓູ ບາກາຈຂບຄ຿ຖກຓກີາຌຎໃຼຌ຾ຎ, ຄບາກາຈຎໃຌັຎໃທຌ, ບາຈກໃ຿ ຉຽກຈີຂຌຶໄ ຽຎັຌຑາງຸ ຾ຖະ ຽປັຈເນຽໄກຈີຓຐີຌ຺ຉກ຺ໜກັຉິຈຉໃ ກຌັຈຌ຺ຌາຌກທາໃ ຎກ຺ກະຉິ຾ຖະ ຽປັຈເນຖໄ ະຈຍັຌາ ໄຘຄູ ຂຌຶໄ ຊທໄຓຂຄັ ນົືແນົຖຌ຺ໄ ຐໃຄັ຾ຓຌໃ າ ໄຽຂ຺ໄາຊທໄຓຑືໄຌ຋ໃີຍາໄຌຽປບືຌ ຾ຖະ ຽຌບືໄ ຋ໃີ຋າ ກາຌຏະຖິຈກະຘິກາ ຂບຄ ຎະຆາຆຌ຺ດເໃູຌຍ ຖິຽທຌເຈໜໃຶຄ ຾ຖະ ຽກຈີຂຌຶໄ ເຌຍາຄ຃ຄັໄ຃າທ ບາຈຽຎັຌຽນຈ຋ໃີຽກຈີຓກີາຌ຋າ ຖາງ ນົື ຘາໄຄ຃ທາຓຽຘງນາງຉໃຽ ຘຈຊະກຈິ, ຘຄັ຃ຓ຺ ຾ຖະ ຘໃິຄ຾ທຈຖບໄ ຓ຋າ ຓະຆາຈ ຌາ ແຎຘ຃ູໃ ທາຓຽຘງນາງ ເນ຾ໄ ກຆໃ ທີຈິ ຾ຖະ ຆຍັຘິຌຂບຄຎະຆາຆຌ຺ ຆໃຄຶຽນຈກາຌຈຄໃັກາໃ ທຍາຄ຃ຄັໄຓ຃ທາຓປຸຌ຾ປຄ ີ ບາຈຽກຌີ ຃ທາຓຘາຓາຈຂບຄ຃ຌ຺຋ໃີ຅ະຉບຍ຿ຉຉໄາໄຌ຋າຌ ຾ຖະ ປຍັຓແືຈຈໄ ທໄ ງຆຍັຑະງາກບຌ຋ໃີຽຂ຺າຽ຅າ຺ໄຓດີ.ໃູ 1.3 ຾ຌທ຃ິຈກຼໃ ທກຍັຏຌ຺ກະ຋ຍ຺ ຃າ ທາໃ ຏຌ຺ກະ຋ຍ຺຾ຓຌໃ ຓຌີກັທຆິ າກາຌນົາງ຋າໃ ຌເນ຃ໄ ທາຓໝາງ຾ຉກຉາໃ ຄກຌັບບກແຎ ຿ຈງຓີ ຖາງຖະບຼຈ຃ືບະຌຌັ ຽກຈທຄ຺ (1998: 10) ກາໃ ທທາໃ : ຏຌ຺ກະ຋ຍ຺຃ືຏຌ຺຋ໃີຉາຓຓາ຅າກຏຌ຺ຄາຌ ຿ຈງ ຏຌ຺ກະ຋ຍ຺ບາຈຽຎັຌແຎແຈ຋ໄ ຄັ຋າຄຍທກ ຾ຖະ ຋າຄຖຍ຺, ບາຈ຅ະຽກຈີຂຌຶໄ ກຍັກຸຓໃ ຽຎ຺ໄາໝາງ ຾ຖະ ຍໃ ຾ຓຌໃ ກຸຓໃ ຽຎ຺ໄາໝາງເຌຎະ຅ຍຸ ຌັ຾ຖະ ບາຌາ຃ຈ຺; ຌຘິ າຈ ຋ບຄ຾ງຓໄ (1985: 4) ເນ຃ໄ ທາຓໝາງທາໃ ຏຌ຺ ກະ຋ຍ຺ໝາງຽຊຄິຘໃິຄຉາໃ ຄໂ຋ໃຽີກຈີ ຂຌຶໄ ຿ຈງ຋ໃີຓະຌຈຸ ຘາໄຄຂຌຶໄ ຾ຖະ ຽກຈີຂຌຶໄ ຽບຄ຿ຈງ຋າ ຓະຆາຈ, ຏຌ຺ ກະ຋ຍ຺຋ຄັ຋າຄປຍູ ຎະ຋າ ຾ຖະ ຌາຓຓະ຋າ ຽຓໃບືຽກຈີ຾ຖທໄ ຅ະຽປັຈເນ຃ໄ ຌຸ ຌະຑາຍຆທີຈິ຋ຄັນົາງ຋ໃີບາແຘ ດເໃູຌແຖງະຌຌັໄຎໃຼຌ຾ຎຄ ຾ຖະ ຆທ຺ຖິຈ ຿ຑຘະຑຌັ (2000: 7) ເນ຾ໄ ຌທ຃ຈິ ທາໃ ຏຌ຺ກະ຋ຍ຺຾ຓຌໃ ຏຌ຺຋ໃີ ຽກຈີຂຌຶໄ ເຌຽຖໃືບຄເຈ ຽຖໃືບຄໜໃຶຄບາຈຽຎັຌຏຌ຺຋ໃີຽກຈີຂຌຶໄ ຋ຄັເຌຎະ຅ຍຸ ຌັ຾ຖະ ບາຌາ຃ຈ຺ຽຎັຌແຈ຋ໄ ຄັ຋າຄ ຍທກ ຾ຖະ ຋າຄຖຍ຺. ຘທໃ ຌ ຎະຘິຈ ຉຄ຺ງິຄ຃ຖີີ(1999: 10) ກາໃ ທແທທໄ າໃ : ຃າ ທາໃ ຏຌ຺ກະ຋ຍ຺ ໝາງ ຽຊຄິຏຌ຺ຂບຄກາຌຈາ ຽຌຌີກຈິ຅ະກາຌຂບຄຓະຌຈຸ ຋ໃີຓຉີໃ ກາຌຎໃຼຌ຾ຎຄເຌຘໃິຄ຾ທຈຖບໄ ຓ຿ຈງຏຌ຺ກະ຋ຍ຺ ຈຄໃັກາໃ ທ ບາຈ຅າ ຾ຌກບບກຉາຓຎະຽຑຈ, ຂະໜາຈ ຾ຖະ ແຖງະຽທຖາ. ຏຘໄູ ຶກຘາ ຘະນົຼຸຍແຈທໄ າໃ ຏຌ຺ກະ຋ຍ຺ ໝາງຽຊຄິ ຏຌ຺຋ໃີຽກຈີຂຌຶໄ ຅າກກາຌ຿຃ຄກາຌ ນົືຽນຈກາຌ ຉາໃ ຄໂ຋ໃີຽກຈີຂຌຶໄ ຋ຄັເຌຎະ຅ຍຸ ຌັ ຾ຖະ ບະຌາ຃ຈ຺ ຘາຓາຈຽຎັຌແຈ຋ໄ ຄັ຋າຄຍທກ ຾ຖະ ຋າຄຖຍ຺ ຾ຖະ

13 ບາຈຽກຈີຂຌຶໄ ກຍັກຸຓໃ ຽຎ຺ໄາໝາງ ຾ຖະ ຍໃ ຾ຓຌໃ ກຸຓໃ ຽຎ຺ໄາໝາງຆໃຄຶກະ຋ຍ຺ຉໃ ຘໃິຄຉາໃ ຄໂ຋ຄັກຄ຺ ຾ຖະ ຋າຄ ບບໄ ຓຑາງເຌຑືໄຌ຋ໃີດາໃ ຄ຾ຌຌໃ ບຌ. 1.4 ຾ຌທ຃ທາຓ຃ິຈກາຌຎຍັຉທ຺ ກາຌຎຍັຉທ຺຾ຓຌໃ ຂຌຶໄ ກຍັຍ ຖິຍຈ຺ຂບຄຘຄັ຃ຓ຺ທາໃ ຓກີາຌຎໃຼຌ຾ຎຄແຎເຌ຋າຄເ, ຈເຌງກຸ ຿ຖກາຑິ ທຈັຎະກບຍກຍັກາຌຘຶກຘາ຋ໃີແຈປໄ ຍັກາຌຂະນງາງຉທ຺ ຽປັຈເນຽໄກຈີຓກີາຌຎໃຼຌ຾ຎຄດາໃ ຄເນງນໃ ົທຄເຌ ຘຄັ຃ຓ຺຋ຄັເຌຽຓບືຄ ຾ຖະ ຽຂຈຆຌ຺ຌະຍຈ຺ ຿ຈງຘະຽຑາະຈາໄຌກາຌຏະຖິຈ, ຃ທາຓຽຆໃບື ຾ຖະ ຃ທາຓ ຘາ ຑຌັເຌຘຄັ຃ຓ຺ . ຘະຌຌັໄກາຌຎຍັຉທ຺ບາຈຽຎັຌຖກັຘະຌະຂບຄກາຌຎະຘຓ຺ກຓ຺ກຌື , ກາຌດືຓ, ກາຌ ຎະຈຈິ, ກາຌຎະຘຓ຺ຎະຘາຌ຋າຄທຈັ຋ະຌະ຋າ ຾ຖະ ກາຌງບຓປຍັຘໃິຄເໝຂໃ ບຄຍກຸ ຃ຌ຺ ຾ຖະ ຘຄັ຃ຓ຺. ກາຌຎຍັຉທ຺ຂບຄຍກຸ ຃ຌ຺ ຾ຖະ ຘຄັ຃ຓ຺ຓຘີາຽນຈ ຾ຖະ ບຄ຺ຎະກບຍນົາງດາໃ ຄ ຽຆໃັຌ: ກາຌຎຍັຉທ຺຋າຄ ທຈັ຋ະຌະ຋າ ຍາຄ຃ຄັໄ, ຌກັຓະຌຈຸ ທ຋ິ ະງາຆາທບະຽຓຖິກຌັແຈກໄ າໃ ທທາໃ ກາຌຎະຘຓ຺ຎະຘາຌ ນົືກາຌ ກຌືກຌິ຋າຄທຈັ຋ະຌະ຋າ ຆໃຄຶ຅ະຌາ ແຎຘກູໃ າຌຎໃຼຌ຾ຎຄ (ບຸແ຋ ນິຖຈັ຿ຉ, 1976); ກາຌຎຍັຉທ຺ຊທືາໃ ຾ຓຌໃ ຂະຍທຌກາຌຂບຄ຃ຌ຺ກຸຓໃ ຌບໄ ງເຌກາຌຽຎັຌຏປໄູ ຍັທຈັ຋ະຌະ຋າ ບໃືຌ ຿ຈງກາຌຍໃ ຽຉັຓເ຅, ຍໃ ປຉູໄ ທ຺ ຾ຖະ ຍໃ ແຈປໄ ຍັກາຌຍຄັ຃ຍັ ນົືຍໃ ຓຂີ ກໄ າ ຌຈ຺ ຾ຖະ ກຈ຺ຖະຍຼຍ຾ຉຎໃ ະກາຌເຈດາໃ ຄຆຈັຽ຅ຌ ຿ຈງຖກັ ຘະຌະກາຌປຼຌປ຿ູໄຈງ຅ຈິເຉຘໄ າ ຌກຶ຋ຄັຏເໄູນໄ຾ຖະ ຏປໄູ ຍັ຋າຄທຈັ຋ະຌະ຋າ ຉາໃ ຄກຑ ະງາງາຓ຋ໃີ຅ະຎຍັ ຉທ຺ ນົືຽປັຈເນຉໄ ຌ຺ຽບຄຓ຃ີທາຓຽໝາະຘຓ຺ກຍັທຈັ຋ະຌະ຋າ ເຌຂະຌະຌ. ຌັໄ ເຌຖະງະຽທຖາຉໃ ຓາຓາງບໃ ຓ ຅ະຓກີາຌຎະຘຓ຺ຎະຘາຌກຌັ ຽຌໃບືຄ຅າກທາໃ ຉາໃ ຄຐາໃ ງຉາໃ ຄກຑ ະງາງາຓ຋ໃີ຅ະຎຍັຉທ຺ຽຂ຺ໄານາກຌັ, ຘທໃ ຌ ກາຌງບຓປຍັຘໃິຄ ເໝໃ ກຽ ຎັຌຘໃິຄເໝກໃ ຽ ຎັຌຘໃິຄຘາ ຃ຌັ ຾ຖະ ຅າ ຽຎັຌຂບຄຓະຌຈຸ ຽຓໃບືຍກຸ ຃ຌ຺ ຾ ຖະ ຘຄັ຃ຓ຺ຓ຃ີທາຓປຘູໄ ຶກຘາທາໃ ຘໃິຄຎະຈຈິ ເໝໂໃ ຌຌັໄຽຎັຌຘໃິຄ຋ໃີຽໝາະຘຓ຺ ຿ຈງ຅ະປຍັຓາ຋ຄັໝຈ຺ເຌຍາຄ຃ຄັໄ ບາຈ຅ະປຍັຑຼຄຍາຄຘທໃ ຌ, ຍາຄ຃ຄັໄບາຈ຅ະຌາ ຓາຎະຘຓ຺ຎະຘາຌກຍັຂບຄຽກໃາ຺ດາໃ ຄຓ຅ີຈຸ ຎະຘຄ຺ ຾ຖະ ຽໝາະຘຓ຺ກຍັຘະຑາຍ຃ທາຓຉບໄ ຄກາຌຂບຄຘຄັ຃ຓ຺ ຾ຖະ ຎະຆາຆຌ຺ (ຑຈ຺ ທຖິ ະແຘ , 1971) ຾ຖະ ນາກຓກີາຌງບຓປຍັນົາງກາຌຎໃຼຌ຾ຎຄ຋າຄຘຄັ຃ຓ຺ ຾ຖະ ທຈັ຋ະຌະ຋າ ກຓ ນີົາງ ຾ຖະ ນາກຓກີາຌ ງບຓປຍັໜບໄ ງກາຌຎໃຼຌ຾ຎຄກຽ ກຈີຂຌຶໄ ໜບໄ ງ ຆໃຄຶຎຈັແ຅຋ໃີຓຘີທໃ ຌຽປັຈເນຽໄກຈີກາຌຎໃຼຌ຾ຎຄເຌຘຄັ຃ຓ຺ ຂບຄຉຌ຺ ບຌັຽຎັຌຏຌ຺ຽປັຈເນຽໄກຈີກາຌຎຍັຉທ຺ຽຂ຺ໄາກຍັຘຄັ຃ຓ຺ເໝໃ ນົືຽຎັຌຽຖໃືບຄຂບຄກາຌງບຓ ປຍັ ຽຖໃືບຄເຈຽຖໃືບຄໜໃຶຄແຎຎະຉິຍຈັຌຌັໄ ຽນັຌທາໃ ຂຌຶໄ ກຍັຎຈັແ຅ຉາໃ ຄໂ຃ື: 1) ຏຌໄູ າ ກາຌຎໃຼຌ຾ຎຄ: ຖກັຘະ ຌະຂບຄກາຌຎໃຼຌ຾ຎຄຌຌັໄຏຌໄູ າ ຅ະຉບໄ ຄຽຎັຌຏຓໄູ ຃ີທາຓປ, ູໄ຃ທາຓ ຆາ ຌາຌເຌຽຖໃືບຄເຈຽຖໃືບຄໜໃຶຄ ນົືຓີ ຃ທາຓຘາຓາຈເຌກາຌທາຄ຾ຏຌ຃າຈ຃ະຽຌ, ຓ຃ີທາຓຘາຓາຈເຌກາຌຊາໃ ງ຋ບຈຂາໃ ທຘາຌ, ຓ຃ີທາຓປູໄ ຃ທາຓຆາ ຌາຌເຌຽຖໃືບຄ຋ໃີຌາ ແຎຽຏີງ຾ຏໃ ຾ຖະ ຓ຃ີທາຓຘາຓາຈເຌກາຌຽຖືບກຘໃືກາຄເຌກາຌຉິຈຉ, ໃ 2) ຘໃິຄ຋ໃີຎະຉິຍຈັເໝໃ ນົື຃ທາຓ຃ຈິ຋ໃີ຅ະຌາ ແຎຽຏີງ຾ຏໃ ຽຑໃືບເນຽໄກຈີກາຌງບຓປຍັຘໃິຄເໝຌໃ ຌັໄ ຉບໄ ຄຽຎັຌ

14 ທຈັ຋ະຌະ຋າ ຋ໃີຘາຓາຈຌາ ແຎຎະຉິຍຈັແຈ, ໄ ຍໃ ນງຄຸໄງາກ, ຎະນງຈັ ຾ຖະ ຽໝາະຘຓ຺ກຍັຘໃິຄ຋ໃີຓດີ຾ໃູ ຖທໄ ຾ຖະ ຽຎັຌຎະ຿ນງຈຉໃ ຘຄັ຃ຓ຺ , 3) ຏໄປູ ຍັກາຌຎໃຼຌ຾ຎຄ ຆໃຄຶຂຌຶໄ ດກໃູ ຍັຖກັຘະຌະຑືໄຌຊາຌ຿ຈງ຋ໃທ຺ແຎ ຃ທາຓຘາຓາຈເຌກາຌປຍັຂາໃ ທຘາຌຉະຖບຈ຅ຌ຺ປບຈ຋ຈັຘະຌະ຃ະຉິ຋ໃີຓຉີໃ ຘໃິຄເໝຉໃ ໃ ຏຌໄູ າ ກາຌຎໃຼຌ຾ຎຄ ຅ະຌາ ແຎຘກູໃ າຌ ງບຓປຍັ຋າຄທຈັ຋ະຌະ຋າ ຿ຈງ຾ຍຄໃ ກາຌຎໃຼຌ຾ຎຄບບກຽຎັຌ3 ກຸຓໃ ຃: ື ກຸຓໃ ຋ີໜໃຶຄ ຽຎັຌກຸຓໃ ຏ຋ໄູໃີຓ຃ີທາຓຘຌ຺ ເ຅ເຌຘະຑາຍຘຄັ຃ຓ຺, ທຈັ຋ະຌະ຋າ ຽກໃາ຺຋ໃີຍໃ ຓ຃ີທາຓກະຉືຖືຖຌ຺ໄ຋ໃີ຅ະງບຓປຍັ ກາຌຎໃຼຌ຾ຎຄທຈັ຋ະຌະ ຋າ . ກຸຓໃ ຋ີຘບຄ ຽຎັຌກຸຓໃ ຋ໃີດາກຓກີາຌຎໃຼຌ຾ຎຄທຈັ຋ະຌະ຋າ ຾ຉຍໃ ໃ ປຍັປ຋ູໄ ິຈ ຋າຄເຌກາຌຎໃຼຌ຾ຎຄທຈັ ຋ະຌະ຋າ ຉບໄ ຄຓຏີ຾ໄູ ຌະຌາ ນົືຏຌໄູ າ ກາຌຎໃຼຌ຾ຎຄ , ກາຌຎໃຼຌ ນົືກາຌ ງບຓປຍັທຈັ຋ະຌະ຋າ ຅ໃຄຶ຅ະຽກຈີຂຌຶໄ . ຘທໃ ຌກຸຓໃ ຋ໃີຘາຓຽຎຌັກຸຓໃ ຏ຋ໄູໃີຑບໄ ຓ຅ະງບຓປຍັທຈັ຋ະຌະ຋າ ນົື ງບຓເນຽໄກຈີກາຌຎໃຼຌ ຾ຎຄ຋າຄທຈັ຋ະຌະ຋າ . ນາກຽກຈີ຃ທາຓຂຈັຂບໄ ຄ຋າຄທຈັ຋ະຌະ຋າ ເຌຘຄັ຃ຓ຺ ຂຌຶໄ ນົືຍໃ ຽກຈີກາຌຂຈັຂບໄ ຄຂຌຶໄ ເຌຘຄັ຃ຓ຺ ຾ຉຊໃ າໄຓຏີຆໄູ ຌີໄ າ ກ຅ ະຘາຓາຈຽກຈີກາຌຎໃຼຌ຾ຎຄຂຌຶໄ ເຌ ຘຄັ຃ຓ຺, 4) ຘະຑາຍ຋າຄຘຄັ຃ຓ຺ ຾ຖະ ທຈັ຋ະຌະ຋າ ແຈ຾ໄ ກໃ ຘະຑາຍ຋າຄຘຄັ຃ຓ຺ ຾ຖະ ທຈັ຋ະຌະ ຋າ ຽກໃາ຺຅ະຽບືໄບບາ ຌທງຉໃ ກາຌງບຓປຍັທຈັ຋ະຌະ຋າ ເໝແໃ ຈ຾ໄ ຌທເຈ, ຾ຍຍເຈ ຽຆໃັຌ: ຖະຍຍ຺ກາຌ຃ບຄ ຋ໃີຈຌິ , ບຄ຺ກາຌ຋າຄຘຄັ຃ຓ຺, ຘະຑາຍ຋າຄຑຓູ ຘິາຈ ຾ຖະ ຆຍັຑະງາກບຌ຋າ ຓະຆາຈ ຉະນົບຈປບຈ ຃ທາຓຽຆໃບື຃າໃ ຌງິຓ຺ຍາຄຎະກາຌຂບຄ຃ຌ຺ເຌຘຄັ຃ຓ຺ເຌຈາໄຌ຃າໃ ຌງິຓ຺ ຾ຖະ 5) ຘະຓຈັຊະຑາຍເຌ ກາຌຈາ ຽຌຌີຄາຌຂບຄຘະຊາຍຌັ຋ໃີກຼໃ ທຂບໄ ຄ ແຈ຾ໄ ກໃ ຘະຊາຍຌັຉາໃ ຄໂ຋ໃີກຼໃ ທຂບໄ ຄ຅ະຽປັຈເນກໄ ຸຓໃ ຃ຌ຺ຌຌັໄ ຽນັຌຽຊຄິຏຌ຺ຎະ຿ນງຈ ນົືຽຘງຏຌ຺ຎະ຿ນງຈເຌກາຌງບຓປຍັທຈັ຋ະຌະ຋າ ເໝຘໃ າໃ ເຈ ຽຆໃັຌ: ຘະຊາ ຍຌັຘິຌຽຆບືໄ, ຘະຊາຍຌັທແິ຅ ຾ຖະ ຘໃຄ຺ຽຘີຓກາຌກະຘິກາ, ກາຌຉະນົາຈ, ຘໃືຘາຌຓທຌຆຌ຺ ຾ຖະ ຿຃ຄ ຘາໄຄ຋າຄຘຄັ຃ຓ຺ ຽຎັຌຉຌ຺ໄ (ບບຌ ກຄຸໄ຾ກຄໄ, 1979). ຓະຌຈຸ ຽປ຺າຓກີາຌຈາ ຽຌຌີຆທີຈິ຋ໃີ຾ຉກຉາໃ ຄກຌັ ຾ຖະ ຓກີາຌຎຍັຉທ຺ດຉໃູ ະນົບຈຽທຖາ ຾ຖະ ກາຌຎຍັຉທ຺ຂບຄຓະຌຈຸ ຓ຃ີທາຓ຾ຉກຉາໃ ຄກຌັເຌນົາກນົາງ ປຍູ ຾ຍຍ ຽຑໃືບເນຽໄກຈີ຃ທາຓຘຓ຺ຈຌຸ ຾ຖະ ຃ທາຓໝໃຌັ຃ຄ຺ເຌກາຌຈາ ຖຄ຺ຆທີຈິ; ຘຆຸ າ ຅ຌັຽບຓ (1993) ເນຌໄ ງິ າຓຂບຄກາຌຎຍັຉທ຺ແທທໄ າໃ ກາຌຎຍັຉທ຺ ໝາງຽຊຄິຂະຍທຌກາຌ຋ໃີຍກຸ ຃ຌ຺ແຈຘໄ ະ຾ຈຄຑຶຈຉິກາ ຽຑໃືບເນຍໄ ຌັຖຽຸຎ຺ໄາໝາງຉາໃ ຄໂ ເຌຘໃິຄ຾ທຈຖບໄ ຓບບໄ ຓຂາໄຄຽຂ຺າ. ຓະຌຈຸ ຋ກຸ ຃ຌ຺ຖທໄ ຌຉບໄ ຄຓກີາຌຎຍັຉທ຺ ຉະນົບຈເຌຆທໃ ຄ຋ໃີຽຂ຺າຓຆີທີຈິດໃູ, ຓະຌຈຸ ຉບໄ ຄ຾ກແໄຂຍຌັນາຽຑໃືບ຃ທາຓຘາ ຽຖັຈເຌກາຌຄາຌ ຽຑໃືບນາ ກຌິຖຼໄຄຆຍີ ຾ຖະ ຽຑໃືບຘະໜບຄ຃ທາຓຉບໄ ຄກາຌ຋ຄັກາງ, ຅ຈິເ຅ ຾ຖະ ຘຄັ຃ຓ຺. ຌບກ຅າກຌ, ີໄ ກາຌ ຎຍັຉທ຺ຽກຈີ຅າກ຾ປຄຏກັຈຌັ຅າກຎຈັແ຅ຑາງຌບກ ຋ໃີຓາກະ຋ຍ຺ຉໃ ຿ຉຍກຸ ຃ຌ຺ ຾ຖະ ຘະຑາຍ຅ຈິເ຅ຂບຄ ຍກຸ ຃ຌ຺຋ໃີແຈປໄ ຍັຏຌ຺ກະ຋ຍ຺ຌຌັໄ , ຽປັຈເນຽໄກຈີກາຌກະຉຌໄຸ ຃ທາຓຉບໄ ຄກາຌເນຽໄກຈີຂຌຶໄ , ຍກຸ ຃ຌ຺຅ໃຄຶຓີ ຃ທາຓ຅າ ຽຎັຌ຋ໃີຉບໄ ຄເຆກໄ າຌ຃ຌ຺ໄ຃ຈິ ຾ຖະ ຽຖືບກຽຒັໄຌຽຑໃືບເນແໄຈຓໄ າຉາຓ຃ທາຓຎາຈຊະໜາ ຾ຖະ ຃ທາຓຉບໄ ຄກາຌ຋ໃີຽໝາະຘຓ຺ກຍັຉຌ຺ຽບຄ຃ຌ຺຋ໃີຘາຓາຈດືຌດແໃູ ຈເໄຌຘຄັ຃ຓ຺຅າ ຽຎັຌຉບໄ ຄຓກີາຌຎຍັຉທ຺ຽຑໃືບ ຃ທາຓຏາຘກຸ ເຌຆທີຈິ ຿ຈງບາຈ຅ະຎຍັຘກູໄ ຍັຘະຑາຍ຾ທຈຖບໄ ຓຎໃຼຌ຾ຎຄ ນົືຽຎັຌກາຌຎຍັຉທ຺຿ຈງເນໄ

15 ຘບໃ ຈ຃ບໃ ຄກຍັ຃ທາຓຎໃຼຌ຾ຎຄ຋ໃີຽກຈີຂຌຶໄ. ກາຌຎຍັຉທ຺ຂບຄກຸຓໃ ຃ຌ຺ ຾ຖະ ຍກຸ ຃ຌ຺ຓ຃ີທາຓ຾ຉກຉາໃ ຄກຌັ ແຎ ຽຆໃັຌ: ຃ຌ຺຋ໃີດເໃູຌຽຓບືຄກຍັ຃ຌ຺຋ໃີດເໃູຌຆຌ຺ຌະຍຈ຺ , ຃ຌ຺ປຄໃັກຍັ຃ຌ຺຋ກຸ , ຃ຌ຺ຘຂຸ ະຑາຍຈກີຍັ຃ຌ຺ ຽ຅ຍັ ຽຎັຌ. ບ ຕະແ຋ ຅າຕຑຸ ຈັຑາຌຈິ (2005) ກາໃ ທຽຊຄິ຃ທາຓຘາ ຃ຌັ ຾ຖະ ຃ທາຓ຅າ ຽຎັຌຂບຄກາຌ ຎຍັຉທ຺຋ໃີຈເີຌກາຌຈາ ຽຌຌີຆທີຈິ ແທທໄ າໃ ຓະຌຈຸ ຍໃ ແຈຑໄ ຼຄ຃ທາຓຉບໄ ຄກາຌ຋ໃີຽກຈີ຅າກ຾ປຄຏກັຈຌັຑາງ ເຌຉຌ຺ຽບຄຽ຋ໃ຺າຌຌັໄ ຾ຉງໃ ຄັຉບໄ ຄຉບຍຘະໜບຄ຃ທາຓຉບໄ ຄກາຌຂບຄຉຌ຺ຽບຄ ຋ໃີຽກຈີ຅າກຘໃິຄ຾ທຈຖບໄ ຓ ຾ຖະ ຎະຘຍ຺ກາຌ຋າຄຘຄັ຃ຓ຺຋ໃີຉຌ຺ຽບຄບາແຘຽຎັຌ຋ໃີຓາຂບຄ຾ປຄຏກັຈຌັ ຾ຖະ ຈຄຶຈຈູ ຃ທາຓຉບໄ ຄກາຌ ບີກ຋າຄໜໃຶຄ, ຍບກກຍັ຃ຌ຺ຽປ຺າຉບໄ ຄ ກາຌກຼໃ ທຂບໄ ຄ, ຘາ ຑຌັກຍັຘໃິຄ຾ທຈຖບໄ ຓ ຾ຖະ ຘຄັ຃ຓ຺ ຌຍັ ຉຄັໄ຾ຉຘໃ ໃິຄ຾ທຈຖບໄ ຓຑາງເຌ຃ບຍ຃ທ຺, ຿ປຄປຼຌ, ຽຑໃືບຌຍາໄຌ ຾ຖະ ຆຸຓຆຌ຺ ຿ຈງຂຌຶໄ ກຍັທຈັ຋ະຌະ ຋າ ຽຎັຌ຾ກຌກາຄເຌກາຌກາ ຌຈ຺຾ຌທ຋າຄກາຌຎະຑຶຈຎະຉິຍຈ. ັ ຘກຸ ຖກັຘ໌ ຅າຖຖຸ ຈັຘ໌ (1989) ແຈກໄ າໃ ທແທທໄ າໃ : ກາຌຎຍັຉທ຺ໝາງຽຊຄິຂະຍທຌກາຌຎຍັ຃ທາຓ ຃ຈິ , ຃ທາຓປຘູໄ ຶກ ຾ຖະ ຑຶຈຉິກາ ຿ຈງບາແຘຑະຖຄັກາງ ,ເ຅ ຾ຖະ ຘະຉິຎຌັງາຖະນທາໃ ຄ຃ທາຓ ຉບໄ ຄກາຌກຍັຓະ຿ຌ຋າ ຂບຄຍກຸ ຃ຌ຺ ຾ ຖະ ຃ທາຓຽຎັຌ຅ຄິ ຽຑໃືບເນຍໄ ຌັຖຽຸຎ຺ໄາໝາງຉາໃ ຄໂ຋ໃີ ຘະ຾ນທຄນາ ນົືຘໃິຄ຋ໃີຎາຈຊະໜາ , ຅າກ຃ທາຓໝາງຂບຄກາຌຎຍັຉທ຺຋ໃີກາໃ ທຓາຌຌັໄຘະນົຼຸຍແຈທໄ າໃ : ກາຌຎຍັຉທ຺ຽຎັຌກາຌ຾ກແໄຂຎຍັຎຄຸ ຃ທາຓຂຍັຂບໄ ຄເ຅ຈທໄ ງກາຌຘະ຾ນທຄນາທ຋ິ ີ຋າຄເຌກາຌຉບຍຘະ ໜບຄ຃ທາຓຉບໄ ຄກາຌຂບຄຉຌ຺ຽບຄ຋ຄັກາຌຎຍັຉທ຺຋າຄຑາງຌບກ ຾ຖະ ຋າຄຑາງເຌປາໃ ຄກ າງເນໄ ຘາຓາຈຎຍັຉທ຺ເຈຈໄ ຉີໃ ຘະຑາຍ຾ທຈຖບໄ ຓເຌຆທິຈິຖທຓ຋ຄັກາຌຉບຍຘະໜບຄ຃ທາຓຉບໄ ຄກາຌ຋ຄັ ປາໃ ຄກາງ,຅ຈິເ຅ ຾ຖະ ຘຄັ຃ຓ຺. ຌຑິ າ ຌຆິະງາ (1987, ບາໄຄເຌ ບ ຖະແ຋ ຅ະຖຑຸ ຈັຑາຌຈິ 2000) ແຈຽໄທ຺ໄາຽຊຄິ຃ທາຓຘາ ຃ຌັ ຾ຖະ ຃ທາຓຽຎັຌຓາຂບຄກາຌຎຍັຉທ຺຋ໃີຈເີຌກາຌຈາ ຽຌຌີຆທິຈິ ແທທໄ າໃ : ຓະຌຈຸ ຍໃ ແຈຓໄ ຾ີຉ຃ໃ ທາຓ ຉບໄ ຄກາຌ຋ີຽກຈີ຅າກ຾ປຄຏກັຈຌັຑາງເຌຉຌ຺ຽບຄຽ຋ໃ຺າຌຌັໄ ຾ຉງໃ ຄັຉບໄ ຄຉບຍຘະໜບຄ຃ທາຓຉບໄ ຄກາຌ ຂບຄຉຌ຺ຽບຄ຋ໃີຽກຈີ຅າກຘໃິຄ຾ທຈຖບໄ ຓ ຾ຖະ ຎະຘຍ຺ກາຌ຋າຄຘຄັ຃ຓ຺຋ໃີຉຌ຺ຽບຄບາແຘດ຋ໃູ ໃີຌາ ຓາຆໃຄຶ຾ປຄ ຏກັຈຌັ຾ຖະ ຈຄືຈຈູ ຃ທາຓຉບໄ ຄກາຌບີກ຋າຄໜໃືຄຎະກບຍກຍັ຃ຌ຺ຽປ຺າຉບໄ ຄກຼໃ ທຂບໄ ຄຘາ ຑຌັກຍັ ຘໃິຄ຾ທຈຖບໄ ຓ຋າຄຘຄັ຃ຓ຺ ຌຍັ຾ຉຑໃ າງເຌ຃ບຍ຃ທ຺, ຿ປຄປຼຌ, ຽຑໃືບຌຍາໄຌ, ຾ຖະຆຸຓຆຌ຺ ຿ຈງຓີ ທຈັ຋ະຌາ຋າ ຽຎັຌເ຅ກາຄເຌກາຌກາ ຌຈ຺຾ຌທ຋າຄກາຌຎະຑືຈ, ຎະຉິຍຈັແຎຉາຓ຾ຍຍ຋ໃີທາຄແທ.ໄ ຑືຈຉິກາ ກາຌຎຍັຉທ຺ຂບຄຍກຸ ຃ຌ຺ຉາຓ຾ຌທ຃ຈິ ຂບຄ ຾ບຌຈຕທິ ຾ຖະ ຖບງ໌ ( Andrews and Roy, 1991 ບາໄຄເຌ ຅າຖີຌ຋ບຌ ຘຓ຺ຏ,ໃູ 1997:25 ) ຎະກບຍຈທໄ ງຈາໄຌຉາໃ ຄໂ: 3 ຈາໄຌແຈ຾ໄ ກໃ : ກາຌຎຍັຉທ຺ຈາໄຌປາໃ ຄກາງ (Physiological Model) ຓຑີືໄຌຊາຌຓາ຅າກ຃ທາຓຉບໄ ຄກາຌຈາໄຌປາໃ ຄກາງ ແຈ຾ໄ ກໃ : ບາກາຈ, ບານາຌ, ຾ຖະ ຌາ ໄ ກາຌຂຍັຊາໃ ງ, ກາຌບບກກາ ຖຄັກາງ ຾ຖະ ກາຌຑກັຏບໃ ຌ, ກາຌ຃ທຍ຃ຓຸ ຑາທະຘຓ຺ຈຸຌໃ ຂບຄປາໃ ຄກາງ ຾ຖະ ກາຌຎໄບຄກຌັ ຆໃຄຶ຿ຈງ຋າ ຓະຆາຈຖະຍຍ຺ຉາໃ ຄໂເຌ

16 ປາໃ ຄກາໃ ງ຿ຈງຓະຌຈຸ ຑະງາງາຓຎຍັຑາທະຽນຖໃ຺ຌຌເີໄນຓໄ ຃ີທາຓຘຓ຺ຈຌຸ ຾ຖະ ຑ ຈີ.ກາຌຎຍັຉທ຺ຈາໄຌ ບຈັຉະຓະ຿ຌ຋ຈັ (Self-Concept Mode) ຽຎັຌກາຌຎຍັຉທ຺ຽຑໃືບເນແໄຈຓໄ າຆໃຄຶ຃ທາຓໝຌັໄ຃ຄ຺ຈາໄຌ຅ຈິເ຅ ຋ໃີກຼໃ ທຂບໄ ຄກຍັ຃ທາຓປຘູໄ ຶ ກ, ຌກຶ຃ຈິ ກຼໃ ທກຍັຉຌ຺ຽບຄ ບຌັຽກຈີຓາຎະຘຍ຺ກາຌ ຾ຖະ ກາຌປຼຌ ປຉູໄ ະຖບຈປບຈກາຌຓຎີະຘາຈຘາ ຑຈັຏບໄູໃືຌ ຆໃຄຶເຌຌແີໄຈ຾ໄ ຍຄໃ ບບກຽຎັຌ 2 ຈາໄຌ຃: ື ຈາໄຌບຈັຉະຓະ຿ຌ ຋ຈັປາໃ ຄກາງ ໝາງຽຊຄິກາຌປຍັປຈູໄ ທໄ ງຉຌ຺ຽບຄ ຾ຖະ ຈາໄຌ຃ທາຓປຍັປຉູໄໃ ຘະຑາຍປາໃ ຄກາງຂບຄຉຌ຺ ຽຎັຌ຃ທາຓປຘູໄ ຶກກຼໃ ທກຍັຘະຑາທະ ຾ຖະ ຘຓ຺ຖຈ຺ຑາຍຂບຄປາໃ ຄກາງ ຾ຖະ ຃ທາຓປຘູໄ ຶກ຋ໃີຓຉີໃ ຖກັ ຆະຌະຑາງຌບກຂບຄຉຌ຺ຽບຄຽຎັຌ຃ທາຓປຘູໄ ຶກຉໃ ຿຃ຄຘາໄຄຂບຄປາໃ ຄກາງ຋ໃີຓປີຍູ ຖກັຆະຌະຎໃຼຌ຾ຎຄແ.ຎ ກາຌຎຍັຉທ຺຋າຄຈາໄຌຍຈ຺ຍາຈ ໜາໄ຋ຽໃີຎັຌກາຌຎຍັຉທ຺຋າຄຈາໄຌຍຈ຺ຍາຈ :,ໜາໄ຋ໃີຂບຄຍກຸ ຃ຌ຺ຽຑໃືບ ປກັຘາ຃ທາຓໝຌັໄ຃ຄ຺຋າຄຘຄັ຃ຓ຺ແທຍໄ ກຸ ຃ຌ຺ຉບໄ ຄກາຌຘະ຾ຈຄຍຈ຺ຍາຈຉາຓ຋ໃີຘຄັ຃ຓ຺຃າຈແທ຿ໄຈງ຅ະ ຉບໄ ຄກາຌຎຍັຉທ຺ຽຑໃືບເນກໄ າຌຘະ຾ຈຄຍຈ຺ຍາຈຂບຄຉຌ຺ຽຎັຌແຎແຈຉໄ າຓຎກ຺ກະຉິ຾ຉຘໃ າ ຽຖັຈ ນົືຍໃ ຌຌັໄ ຂຌຶໄ ດກໃູ ຍັປຍູ ຾ຍຍ ຾ຖະ ກາຌຘະ຾ຈຄບບກຂບຄຍຈ຺ຍາຈຌຌັໄຂບຄ຾ຉຖໃ ະຍກຸ ຃.ຌ຺ ຘຌູ ຽ຃ບືຂາໃ ງຄາຌ ທແິ຅ ຾ຖະ ຐຶກບຍ຺ປຓ຺ຈາໄຌກາຌຎໃຼຌ຾ຎຄຂບຄ຿ຖກ຾ນຄໃ ຑຓູ ບາກາຈບາຆຉີາຽທັຌບບກຘຼໃ ຄເຉຓະໄ ນາທ຋ິ ະງາແຖ຅ຖຸ າຖຄ຺ກບຌ, ຎະຽ຋ຈແ຋ (2010:08-27) ກາຌຘາໄຄຂຈີ຃ທາຓຘາຓາຈຂບຄ ຆຸຓຆຌ຺ ເຌກາຌປຍັຓກືຍັຏຌ຺ກະ຋ຍ຺຅າກກາຌຎໃຼຌ຾ຎຄຂບຄຘະຑາຍຑຓູ ບາກາຈ ຾ຖະ ຃ທາຓ ຘຼໃ ຄ ເຌບະຌາ຃ຈ຺ ແຈເໄນ຾ໄ ຌທ຃ທາຓ຃ຈິ ກຼໃ ທຂບໄ ຄກຍັກາຌຘາໄຄຂຈີ຃ທາຓຘາຓາຈເຌກາຌປຍັຓກືຍັຘະ ຑາຍກາຌຎໃຼຌ຾ຎຄຂບຄຑຓູ ບາກາຈຽບ຺າແທທໄ າໃ ທາໃ : ຎະຽຈັຌຽຖໃືບຄຂຈີ຃ທາຓຘາ ຓາຈຂບຄຆຸຓຆຌ຺ເຌ ກາຌປຍັຓກືຍັຏຌ຺ກະ຋ຍ຺ ຾ຖະ ຃ທາຓຘຼໃ ຄ຅າກຘະຑາຍບາກາຈ ຾ຖະ ແຑ຋າ ຓະຆາຈຌຌັໄຽຎັຌກາຌ ຽຍໃີຄຽຊຄິ຃ທາຓຘາຓາຈ, ຋ກັຘະ ຾ຖະ ຆຍັຑະງາກບຌ຋ໃີຓດີເໃູຌຆຸຓຆຌ຺, ຘຄັ຃ຓ຺ ຾ຖະ ບຄ຺ກາຌ຅ຈັ ຉຄັໄຉາໃ ຄໂ ຆໃຄຶຘາຓາຈຑຈັ຋ະຌາຽຑໃືບເຆຉໄ ຼຓກາຌເຌກາຌຎໄບຄກຌັ, ນົຼຸຈຏບໃ ຌ, ນົີກຖຼໃ ຄ ຾ຖະ ກາຌ ຅ຈັກາຌກຍັ຃ທາຓຘຼໃ ຄ຅າກຘະຑາຍບາກາຈ ຾ຖະ ແຑ຋າ ຓະຆາຈ ນົືຏຌ຺ກະ຋ຍ຺຋າຄຖຍ຺຋ໃີຽກຈີຂຌືໄ ຌບກ຅າກຌຌັໄ, ຖະຈຍັ຃ທາຓຘາຓາຈເຌຽຖໃືບຄຈຄໃັກາໃ ທງຄັໝາງຽຊຄິ຃ທາຓຘາຓາຈເຌກາຌ ຒືໄຌຒເູນກໄ ຍັ຃ຌືຘຘູໃ ະຑາຍຎກ຺ກະຉິນົືຈຂີຌຶໄ ກທາໃ ຽກໃາ຺ນົຄັ຅າກຽນຈກາຌຘະ ຑາ຃ທາຓຘຼໃ ຄຽກຈີຂຌຶໄ ຾ຖະ ຓຏີຌ຺ກະ຋ຍ຺ຉໃ ຆຸຓຆຌ຺ຌຌັໄຈທໄ ງຑບໄ ຓກຌັຌຂີໄ ຈີ຃ທາຓຘາຓາຈ຅ະຽຆໃບືຓ຿ງຄກຍັກາຌ຃າ ຌຄຶຽຊຄິ ຃ທາຓ຃ທາຓປຍັປຂູໄ ບຄຆຸຓຆຌ຺຋ໃີຓຉີໃ ຃ທາຓຘຼໃ ຄ ຿ຈງ຅ະຉບໄ ຄຓກີາຌທຽິ຃າະເນຽໄນັຌຽຊຄິ຋າໃ ບຼໃ ຄຂບຄ ຃ທາຓຘຼໃ ຄເຌບະຌາ຃ຈ຺ຽຑໃືບ຅ະຘາຓາຈທາຄ຾ຏຌ ຾ຖະ ກາ ຌຈ຺຋ິຈ຋າຄກາຌຑຈັ຋ະຌາຉະນົບຈ ປບຈຓາຈຉະກາຌປບຄປຍັແຈດໄ າໃ ຄຽໝາະຘຓ຺ ຾ຖະ ຽຎັຌກາຌຈຊີາໄນາກຓກີາຌທາຄ຾ຏຌ຋ໃີຘບຈ຃ບໃ ຄ ກຍັຘະຑາຍກາຌ຋ໃີຽຎັຌ຋າໃ ບຼໃ ຄຉໃ ກຍັ຃ທາຓຘຼໃ ຄຂບຄຆຸຓຆຌ຺ ຿ຈງຽກຈີຂຌຶໄ ຅າກກາຌປທໃ ຓຓຂືບຄ຋ກຸ ຐາໃ ງ ກ຅ ະຽກຈີກຌ຺ແກ຋ໃີຓຎີະຘິຈ຋ິຑາຍເຌກາຌຎໄບຄກຌັ ຾ຖະ ຅ຈັກາຌກຍັ຃ທາຓຘຼໃ ຄ຋ໃີບາຈ຅ະ ຽກຈີຂຌຶໄ ຾ຖະ ຊາໄນາກຽກຈີຑາທະຘຼໃ ຄຂຌຶໄ ກ຅ ະຘາຓາຈຍຌັ ຽ຋຺າຏຌ຺ກະ຋ຍ຺ແຈດໄ າໃ ຄຓຎີະຘິຈ຋ິຑາຍ

17 ຋ຄັຌບີໄ າຈຑິ຅າຖະຌາຽຊຄິຂຈີ຃ທາຓຘາຓາຈເຌກາຌປຍັຓກືຍັຏຌ຺ກະ຋ຍ຺ ຾ຖະ ຃ທາຓຘຼໃ ຄ຅າກ ຘະຑາຍບາກາຈ ຾ຖະ ແຑ຋າ ຓະຆາຈແຈຽໄຎັຌ 2 ຖກັຘະຌະ຃:ື ຂຈີ຃ທາຓຘາຓາຈເຌກາຌນາ຋າຄຽຖືບກຉາໃ ຄໂ ຽຑໃືບນົຼຸຈຏບໃ ຌຏຌ຺ກະ຋ຍ຺຅າກຑາທະຘຼໃ ຄ ເຌຎະຽຈັຌຌີໄຽນັຌທາໃ ຆຸຓຆຌ຺ຓ຋ີາຄຽຖືບກນົາງ຋າຄ ຾ຖະ ຓບີິຈຘະນົະເຌກາຌຎຍັຎໃຼຌທ຋ິ ີ຋າຄ ຉາໃ ຄໂເນຘໄ ບຈ຃ບໃ ຄກຍັກາຌຎໃຼຌ຾ຎຄເຌບະຌາ຃ຈ຺ ຅ຈັທາຄຽປັຈເນຆໄ ຸຓຆຌ຺ຓ຃ີທາຓຘຼໃ ຄໜບໄ ງຖຄ຺. ຂຈີ຃ທາຓຘາຓາຈເຌກາຌຈາ ຽຌຌີກາຌຉາຓ຋າຄຽຖືບກຉາໃ ຄໂຽນໃ຺ົາຌຌັໄ , ເຌຎະຽຈັຌຌີໄຆຸຓ ຆຌ຺຋ໃີຘາຓາຈຏກັຈຌັເນຓໄ ກີາຌຈາ ຽຌຌີກາຌຉາໃ ຄໂແຈ຅ໄ ຈັທາຄຽປັຈເນຆໄ ຸຓຆຌ຺ຓ຃ີທາຓຘຼໃ ຄໜບໄ ງ. ຉໃ ກຍັຘະຑາຍບາກາຈ຋ໃີຏິຈຎກ຺ກະຉິ຃ຈືຄໃັເຌ຋ກຸ ຓຌືໄ ຓີໄ ຌັຘໃຄ຺ຏຌ຺ຉໃ ຃ທາຓຘຼໃ ຄ ຾ຖະ ຑາທະ຋ໃີ ນໃົ ຾ນົຓ/຃ທາຓຍບຍຍາຄເຌຖະຈຍັ຋ໃີ຾ຉກຉາໃ ຄກຌັແຎຉາຓ຾ຉຖໃ ະຆຸຓຆຌ຺ ຽຌໃບືຄ຅າກຂຈີ຃ທາຓຘາຓາຈ ຂບຄຆຸຓຆຌ຺ເຌກາຌປຍັຓກືຍັຏຌ຺ກະ຋ຍ຺, ຃ທາຓຘຼໃ ຄ຅າກຘະຑາຍບາກາຈ ຾ຖະ ແຑ຋າ ຓະຆາຈຌຌັໄ ຍໃ ຽ຋ໃ຺າກຌັ ຋ຄັຌບີໄ າຈກາໃ ທ຿ຈງຘະນົຼຸຍແຈທໄ າໃ ຎຈັແ຅຋ໃີຘໃຄ຺ຏຌ຺ຉໃ ຖະຈຍັ຃ທາຓຘາຓາຈຂບຄຆຸຓຆຌ຺ເຌ ກາຌປຍັຓກືຍັຏຌ຺ກະ຋ຍ຺, ຃ທາຓຘຼໃ ຄ຅າກຘະຑາຍບາກາຈ ຾ຖະ ແຑ຋າ ຓະຆາຈຌຌັໄຓ຃ີ:ື - ກາຌຓ຋ີາຄຽຖືບກນົາງ຋າຄ ຽຑໃືບປຍັຓກືຍັຘະຊາຌະກາຌ຋ໃີນົາກນົາງ ຾ຖະ ຍໃ ຾ຌຌບຌ ໃ . - ກາຌຓບີິຈຘະນົະຑາຍ຋ໃີ຅ະຽຖືບກຈາ ຽຌຌີກາຌຉາຓ຋າຄຽຖືບກຉາໃ ຄໂເນຽໄໝາະ຾ກຽໃ ຖໃືບຄ ຂບຄ຾ຉຖໃ ະຆຸຓຆຌ຺. - ກາຌຓຆີຍັຑະງາກບຌຘະໜຍັຘະໜຌູ ເຌກາຌຈາ ຽຌຌີກາຌຉາຓ຋າຄຽຖືບກຉາໃ ຄໂ. ຿ຈງຘະນົຼຸຍ຾ຖທໄ , ກາຌຈາ ຽຌຌີກາຌຽຑໃືບ຅ຈັກາຌກຍັ຃ທາຓຘຼໃ ຄຂບຄຆຸຓຆຌ຺ຉໃ ກຍັຏຌ຺ກະ຋ຍ຺ ຂບຄຘະຑາຍບາກາຈຌຌັໄ ຾ຓຌໃ ຾ຌເຘຽໃ ຑໃືບນົຼຸຈຏບໃ ຌກາຌຽຎີຈປຍັຉໃ ຏຌ຺ກະ຋ຍ຺ ນົືນົຼຸຈຏບໃ ຌ຃ທາຓແທ ຉໃ ຏຌ຺ກະ຋ຍ຺ຂບຄຘະຑາຍບາກາຈ ຾ຖະ ກາຌຽຑໃີຓຂຈີ຃ທາຓຘາຓາຈເຌກາຌປຍັຓືຉໃ ຏຌ຺ກະ຋ຍ຺ກຍັ ຃ທາຓຘຼໃ ຄຂບຄຘະຑາຍຑູຓບາກາຈ. ດເໃູຌຎືໄຓ຃ຓູໃ ກືາຌຎຍັຉທ຺຿ຈງຊຽືບ຺າຆຸຓຆຌ຺ຽບຄຽຎັຌນົກັ ຂບຄ ບຄ຺ກາຌ຾຃ຕຌ໌ າໂຆາຈ (2014) ແຈບໄ ະ຋ິຍາງຂບຍ຾ຌທ຋າຄກາຌຎຍັຉທ຺ຂບຄຆຸຓຆຌ຺ຉໃ ກາຌ ຎໃຼຌ຾ຎຄຘະຑາຍຂບຄຑຓູ ບາກາຈຽບ຺າແທ຿ໄຈງຓີ 4 ຾ຌທ຋າຄນົກັໂ຃ື: 1) ຘໃຄ຺ຽຘີຓງຈຸ ຋ະຘາຈ ກາຌຈາ ຖຄ຺ຆທີຈິ຋ໃີ຋ຌ຺຋າຌ /ຘາຓາຈຎຍັຉທ຺ຉໃ ກາຌຎໃຼຌ຾ຎຄຘະຑາຍຂບຄຑຓູ ບາກາຈ ນົືຈຌິຒໄາ ບາກາຈ; 2) ງຈຸ ຋ະຘາຈກາຌນົຼຸຈຏບໃ ຌ຃ທາຓຘຼໃ ຄຉໃ ແຑຑິຍຈັ ຽຑໃືບນົຼຸຈຏບໃ ຌຏຌ຺ກະ຋ຍ຺ຉາໃ ຄໂ຅າກແຑ ບຌັຉະຖາງຉໃ ຍຌັຈາ຃ບຍ຃ທ຺຋ໃີຓ຃ີທາຓຉາໄຌ ຋າຌຉາໃ /຃ທາຓຍບຍຍາຄ ; 3) ຑຈັ຋ະຌາຂຈີ຃ທາຓ ຘາຓາຈເນ຾ໄ ກຑໃ າກຎະຆາຘຄັ຃ຓ຺ ຾ຖະ ບາ ກາຌຎກ຺຃ບຄ຋ບໄ ຄຊໃຌິ ; ຾ຖະ 4) ຘໃຄ຺ຽຘີຓ ຾ຖະ ຖະຈຓ຺ ຆຍັຑະງາກບຌ຅າກຘຄັ຃ຓ຺ຽຑໃືບ຾ກແໄຂຘາຽນຈຉຌ຺ໄ ຉ ຂບຄ຃ທາຓຍບຍຍາຄ຋ໃີຓຉີໃ ຆຸຓຆຌ຺຋ບໄ ຄຊໃຌິຌຌັໄໂ.

18 ກາຌຎຍັຉທ຺຋ໃີຊຽືບ຺າຆຸຓຆຌ຺ຽບຄຽຎັຌນົກັຌີໄ຾ຓຌໃ ຓ຃ີທາຓຘາ ຃ຌັ ຽຑາະຽຂ຺າຽ຅າ຺ໄຽຎັຌຏຎໄູ ະຘຍ຺ ກຍັຍຌັນາຘະຑາຍ຃ທາຓຘຼໃ ຄ ຾ຖະ ຏຌ຺ກະ຋ຍ຺ຉທ຺຅ຄິດ຋ໃູ ບໄ ຄຊໃຌິຂບຄຽຂ຺າຽ຅າ຺ໄ , ຾ຉຽໃ ຊຄິດາໃ ຄເຈກ ຉາຓ ກາຌຎຍັຉທ຺ຈຄໃັກາໃ ທ ຓຌັງຄັປຼກປບໄ ຄເນຓໄ ຘີະຉິ຾ຖະ ຓກີາຌຎະຉິຍຈັເຌ຋ກຸ ໂຖະຈຍັ ຌຍັ຾ຉໃ ຂຌັໄຘຌູ ກາຄຖຄ຺ປບຈ຋ບໄ ຄຊໃຌິ ຽຑໃືບຍຌັຖແຸ ຈຉໄໃ ກຍັກາຌຎໃຼຌ຾ຎຄແຖງະງາທຌາຌ ຾ຖະ ຽປັຈເນຓໄ ີ ຃ທາຓຽຎັຌຖະຍຍ຺ຽຑໃີຓຂຌຶໄ . ຂບຍກາຌຎຍັຉທ຺ຈຄໃັກາໃ ທ , ແຈເໄນ຾ໄ ຌທ຋າຄກາຌທຽິ຃າະຉໃ ຆຸຓຆຌ຺ດາໃ ຄ ຊກືຉບໄ ຄຉາຓຘະຑາຍກາຌຎໃຼຌ຾ຎຄຉທ຺຅ຄິດເໃູຌ຋ບໄ ຄຊໃຌິ ຽຑໃືບເນຽໄຂ຺າຽ຅າ຺ໄຘາຓາຈທາຄ຾ຏຌຈາ ຽຌຌີ ກາຌຎຍັຉທ຺ແຈດໄ າໃ ຄຓຎີະຘິຈ຋ິຑາຍ ຾ຖະ ຎະຘິຈ຋ິຏຌ຺ຘຄູ ຉາຓ຾ຏຌຑຓູ ຋ໃີຘະ຾ຈຄເນຽໄນັຌຂາໄຄຖຸຓໃ ຆໃຄຶຽຎັຌກາຌຽ຃ໃບືຌແນທຎຍັຉທ຺຋ໃີຓຖີກັຘະຌະຽຎັຌປບຍທຼຌ ຾ຖະ ຘບຈ຃ບໃ ຄກຍັຌະ຿ງຍາງຘໃຄ຺ຽຘີຓ ກາຌຎຍັຉທ຺຅າກຂຌັໄຽ຋ິຄຉໃ ຆຸຓຆຌ຺຋ບໄ ຄຊໃຌິກຍັຘະຑາຍ຃ທາຓຘຼໃ ຄ ຾ຖະ ຃ທາຓຍໃ ຾ຌຌໃ ບຌ຋າຄຑຓູ ບາກາຈ. ຏຘໄູ ຶກຘາຘາຓາຈຘະນົຼຸຍແຈທໄ າໃ຅າກ຃ທາຓໝາງ ຾ຖະ ຾ຌທ຃ຈິ ກຼໃ ທກຍັກາຌຎຍັຉທ຺຋ໃີກາໃ ທແທໄ ຂາໄຄຽ຋ີຄຌຌັໄບາຈຘະນົຼຸຍແຈທໄ າໃ : ຽຓໃບືຍກຸ ຃ຌ຺ຎະຘຍ຺ກຍັຑາທະກາຌຎໃຼຌ຾ຎຄ຋ໃີຽຎັຌຍຌັນາ ກາຌ຅ຈັ ກາຌຍຌັນາ ຾ຖະ ຽປັຈເນຉໄ ຌ຺ຽບຄຖຈຸ ຑຌ຺ໄ ບບກ຅າກຍຌັນາຉາໃ ຄໂ຋ໃີຽກຈີຂຌຶໄ ຘາຓາຈຈາ ຖຄ຺ຆທິຈິ ແຈດໄ າໃ ຄ ຎກ຺ກະຉິ຾ຖະ ຓ຃ີທາຓຘກຸ ຽປ຺າຽບີໄຌຑືຈຉິກາ ຌທີໄ າໃ ກາຌຎຍັຉທ຺. ກາຌຎຍັຉທ຺຾ຓຌໃ ກາຌງບຓປຍັເຌ ຘໃິຄ຋ໃີຎໃຼຌ຾ຎຄ຋ໃີຽກຈີຂຌຶໄ ເຌຘຄັ຃ຓ຺຿ຈງຖທຓ ຾ຖະ ຘຄັ຃ຓ຺ຘະຽຑາະ ຆໃຄຶຽຎັຌຂະຍທຌກາຌ຋ໃີຽກຈີຂຌຶໄ ຋ຄັເຌແຖງະຘຌັໄ ຾ຖະ ແຖງະງາທແຈໄຑບໄ ຓ຋ຄັຽຎັຌຽຖໃືບຄ຋ໃີຽກຈີຂຌຶໄ ດາໃ ຄແທທາ ຾ຖະ ຽກຈີຂຌຶໄ ຾ຍຍຆາໄໂເຌຘຄັ຃ຓ຺ ນົືຎະ ຽ຋ຈ, ຎະຽຈັຌຘາ ຃ຌັ຾ຓຌໃ ຃ຌ຺ເຌຘຄັ຃ຓ຺ຽນໃ຺ົາຌຌັໄ ຓ຃ີທາຓຑະງາງາຓເຌ ກາຌຎຍັຉທ຺ ຾ຖະ ງບຓປຍັຘໃິຄຽນໃ຺ົາຌຌັໄແຈ຾ໄ ຌທເຈ ຅ໃຄຶຽຎັຌກາຌຎຍັຉທ຺຋ໃີຈ຋ີໃີຘຈຸ ແ.ຈໄ 1.5 ຾ຌທ຃ທາຓ຃ິຈກຼໃ ທກຍັຏຌ຺ກະ຋ຍ຺຅າກແຑ຋າ ຓະຆາຈ ຃າ ທາໃ “ຏຌ຺ກະ຋ຍ຺” ຓຌີກັທຆິ າກາຌແຈເໄນຌໄ ງິ າຓແທນໄ ົາງ຃ທາຓໝາງຈຄໃັຌີໄ: ຌຘິ າຆຌ຺ ຋ບຄ ຾ງຓໄ . (1985:04) ແຈຌໄ ງິ າຓ຃າ ຘຍັຏຌ຺ກະ຋ຍ຺ (Impacts) ແທທໄ າໃ : ໝາງຽຊຄິຘໃິຄຉາໃ ຄໂ຋ໃີຽກຈີຂຌຶໄ ເ ໝ຋ໃ ຄັ຋ໃີຓະຌຈຸ ຘາໄຄຂຌຶໄ ນົືຽກຈີຂຌຶໄ ຽບຄ຿ຈງ຋າ ຓະຆາຈ຋າຄກາງະຑາຍ (Physical) ຾ຖະ ຌາຓ ຓະ຋າ (Abstracts) ຽຓໃບືຽກຈີຂຌຶໄ ຾ຖທໄ ຅ະຽປັຈເນ຃ໄ ຌຸ ຌະຑາຍຆທີຈິ຋ຄັນົາງ຋ໃີບາແຘດເໃູຌແຖງະຌຌັໄ ຎໃຼຌ຾ຎຄແຎຍໃ ນົາງກໜ ບໄ ງ; ເຌຂະຌະ຋ໃີບາຌຌັ ຽກຈທຄ຺ຘ໌ (1998:14) ແຈເໄນ຃ໄ ທາຓໝາງຂບຄຏຌ຺ ກະ຋ຍ຺ທາໃ ໝາງຏຌ຺຋ໃີຉາຓຓາ຅າກຏຌ຺ຄາຌ ນົືຏຌ຺ຏະຖິຈ ນົືຏຌ຺ຎະ຿ນງຈເຌຖະຈຍັຎະຊຓ຺ (Primary Effect) ຂບຄ຾ຏຌ ນົື຿຃ຄກາຌ ຏຌ຺ກະ຋ຍ຺ບາຈຽຎັຌແຈ຋ໄ ຄັ຋າຄຍທກ ຾ຖະ ຋າຄຖຍ຺ ຾ຖະ ບາຈຽກຈີຂຌຶໄ ກຍັກຸຓໃ ຽຎ຺ໄາໝາງ ຾ຖະ ຍໃ ຾ຓຌໃ ກຸຓໃ ຽຎ຺ໄາໝາງ ຋ຄັເຌຎະ຅ຍຸ ຌັ ຾ຖະ ເຌ ບະຌາ຃ຈ຺ ຾ຖະ ເນ຃ໄ ທາຓໝາງຂບຄຏຌ຺ກະ຋ຍ຺ບີກທາໃ ຽຎັຌຏຌ຺ຂບຄກາຌຎໃຼຌ຾ຎຄຖະຈຍັຎະຊຓ຺

19 ຽຎັຌຏຌ຺຋ໃີຽກຈີຂຌຶໄ ຉາຓທຈັຊຎຸ ະຘຄ຺ຂບຄ຾ຏຌຄາຌ ຾ຖະ ຿຃ຄກາຌ ຾ຖະ ຏຌ຺ຈຄໃັກາໃ ທ຅ະຓຘີທໃ ຌຽປັຈ ເນຽໄກຈີຏຌ຺ກະ຋ຍ຺ຉໃ ແຎແຈບໄ ີກຖະຈຍັໜໃຶຄ ນົືນົາງຖະຈຍັແຈຽໄຎັຌ຾ຉຖໃ ະກຖ ະຌໂີແຎ; ຎຕະຘິຈ ຉຄ຺ງິຄຘິຕິ (1999:02) ແຈເໄນ຾ໄ ຌທ຃ຈິ ກຼໃ ທກຍັຏຌ຺ກະ຋ຍ຺ແທທໄ າໃ : ຃າ ທາໃ ຏຌ຺ກະ຋ຍ຺ (Impacts) ຿ຈງ຋ໃທ຺ແຎ຅ະໝາງຽຊຄິຏຌ຺ຂບຄກາຌຈາ ຽຌຌີກຈິ຅ະກາ ຂບຄຓະຌຈຸ ຋ໃີຓຉີໃ ກາຌຎໃຼຌ຾ຎຄ ເຌຘໃິຄ຾ທຈຖບໄ ຓ ຿ຈງຏຌ຺ກະ຋ຍ຺ຈຄໃັກາໃ ທ ບາຈ຅ະ຅າ ຾ຌກບບກຽຎັຌຉາຓ຾ຉຖໃ ະຎະຽຑຈ, ຂະໜາຈ ຾ຖະ ແຖງະຽທຖາແຈຈໄ ຄໃັຌີໄ: ຎະຽຑຈຂບຄຏຌ຺ກະ຋ຍ຺ແຈ຾ໄ ກໃ ຃ທາຓຽຘງ ນາງ຋າຄຈາໄຌຽຘຈຊະກຈິ ຽຆໃັຌ: ກາຌຽຘງທຼກຽປັຈຄາຌ຋າ , ກາຌຽຘງ຋ໃີຈຌິ຋າ ຓານາກຌິ, ຓຌູ ຃າໃ ຍາໄຌຽປບືຌ ຾ຖະ ຆຍັຘິຌ ນົຼຸຈຖຄ຺, ຃ທາຓຽຘງນາງຂບຄກາຌຍ ຖິກາຌ຋າຄຘຄັ຃ຓ຺ ຾ຖະ ຃ທາຓຽຘງນາງກຼໃ ທກຍັທຊິກີາຌຈາ ຽຌຌີຆທີຈິຂບຄຎະຆາຆຌ຺; ຖະຈຍັຂບຄຏຌ຺ກະ຋ຍ຺຅ະຓ຾ີຉໜໃ ບໄ ງແຎນານົາງ ຾ຖະ ແຖງະຽທຖາຂບຄ ຏຌ຺ກະ຋ຍ຺ ກຓ ຋ີຄັແຖງະຘຌັໄ ຾ຖະ ແຖງະງາທ; ຆທ຺ຖິຈ ຿ຑຆຑຌັ຋໌ . (2000:07) ເນ຃ໄ ທາຓ ໝາງ ຂບຄຏຌ຺ກະ຋ຍ຺ທາໃ : ຏຌ຺ກະ຋ຍ຺຃ຏືຌ຺຋ໃີຽກຈີຂຌຶໄ ຅າກກາຌກະ຋າ ຽຖໃືບຄເຈໜໃຶຄ ບາຈຽຎັຌຏຌ຺຋ໃີຽກຈີຂຌຶໄ ຋ຄັເຌຎຈັ຅ຍຸ ຌັ ຾ຖະ ເຌບະຌາ຃ຈ຺ ຽຎັຌແຈ຋ໄ ຄັ຋າຄຍທກ ຾ຖະ ຋າຄ ຖຍ຺ ຾ຖະ ບາຈຽກຈີຂຌຶໄ ກຍັ ກຸຓໃ ຽຎ຺ໄາໝາງ ຾ຖະ ຍໃ ຾ຓຌໃ ໝາງກຸຓໃ ຽຎ຺ໄາໝາງ ນົືກະ຋ຍ຺ຉໃ ຘະຊາຌະກາຌຉາໃ ຄໂ຋ຄັ຋າຄກຄ຺ ຾ຖະ ຋າຄບບໄ ຓ. ຘະນົຼຸຍ, ຾ຌທ຃ຈິ ກຼໃ ທກຍັຏຌ຺ກະ຋ຍ຺ກ຃ : ື ຏຌ຺຋ໃີຽກຈີຂຌຶໄ ຅າກກາຌກະ຋າ /ກາຌຽ຃ໃບືຌແນທເຌ ຽຖໃືບຄເຈຽຖໃືບຄໜໃຶຄ ບາຈຽຎັຌຏຌ຺຋ໃີຽກຈີຂຌຶໄ ຋ຄັເຌຎຈັ຅ຍຸ ຌັ ຾ຖະ ເຌບະຌາ຃ຈ຺ ຽຎັຌແຎແຈ຋ໄ ຄັເຌ ຋າຄຍທກ ຾ຖະ ຋າຄຖຍ຺ ຾ຖະ ບາ ຈຽກຈີຂຌຶໄ ກຍັກຸຓໃ ຽຎ຺ໄາໝາງ ຾ຖະ ຍໃ ຾ຓຌໃ ກຸຓໃ ຽຎ຺ໄາໝາງກຽ ຎັຌ ແຈໄຆໃຄຶກະ຋ຍ຺ຉໃ ຘໃິຄຉາໃ ຄໂ຋ຄັ຋າຄກຄ຺ ຾ຖະ ຋າຄບບໄ ຓ, ຋ຄັແຖງະຘຌັໄ ຾ຖະ ແຖງະງາທຌາຌ. 1.6 ຾ຌທ຃ທາຓ຃ິຈກຼໃ ທກຍັຑຓູ ບາກາຈ ຾ຖະ ກາຌຎໃຼຌ຾ຎຄຘະຑາຍຑຓູ ຂບຄບາກາຈ ຑຓູ ບາກາຈ຾ຓຌໃ ກາຌກາ ຌຈ຺ “຃າໃ ຘະຽຖງໃ ຂບຄບາກາຈ” ຃ທາຓໝາງຈາໄຌຘະຊຉີິ຾ຓຌໃ ກາຌກາ ຌຈ຺຃າໃ ຘະຽຖງໃ ຾ຖະ ຃າໃ ຏຌັ຾ຎຎະຖິຓາຌເຌແຖງະເຈໜໃຶຄ . ຎະຖິຓາຌຽນໃ຺ົາຌ຾ີໄ ຓຌໃ ຓ຃ີທາຓ຾ຉກ ກຌັຽຆໃັຌ: ບຸຌນະຑູຓ, ຎະຖິຓາຌຌາ ໄຐຌ຺ ຾ຖະ ຖຓ຺. ຑຓູ ບາກາຈເຌ຃ທາຓໝາງກທາໄຄ, ຖທຓ຋ຄັ຃ທາຓ ໝາງຈາໄຌຘະຊຉິ ິ຾ຖະ ຖະຍຍ຺ຑຓູ ບາກາຈ. ກາຌກາ ຌຈ຺ຎີ຋ຼຍຊາຌ຾ຓຌໃ 30 ຎີ຿ຈງບີຄຉາຓກາຌ ກາ ຌຈ຺ຂບຄບຄ຺ກາຌຑະງາກບຌບາກາຈ຿ຖກ (຃ະຌະກາ ຓະ຋ິກາຌ຾ຓຌໃ າ ໄຂບຄຘາກຌ຺, 2011); ຊແືຈໄ ທາໃ ກາຌຎໃຼຌ຾ຎຄຂບຄຘະຑາຍຑຓູ ບາກາຈ຾ຓຌໃ ໝາງຽຊຄິຖະຈຍັ຃າໃ ຘະຽຖງໃ ຂບຄບາກາຈຎະ຅າ ທຌັເຌ ແຖງະງາທ຋ໃີຎໃຼຌ຾ຎຄແຎ຅າກຘະຑາຍຎກ຺ກະຉິ , ໝາງ຃ທາຓທາໃ ຖະຈປູ ບໄ ຌ຾ຓຌໃ ປບໄ ຌກທາໃ ຽກໃາ຺ , ຐຌ຺ຉກ຺ກຉ ກ຺ໜກັນົາງກທາໃ ຽກໃາ຺ . ຘຌູ ຐຶກບ຺ຍປຓ຺ຎໃາແຓຎໄະຆາຆຌ຺ຂບຄຑາກຑືໄຌ ນົື RECO-FTC. (2012) ຌບກ຅າກຌ, ີໄ ຍຌັງາກາຈຂບຄ຿ຖກງຄັຽຎັຌຘໃິຄ຋ໃີຽ຃ໃບືຌແນທດຉໃູ ະນົບຈຽທຖາ ຑຓູ ບາກາຈຂບຄ ຿ຖກ຅ໃຄຶຓກີາຌຎໃຼຌ຾ຎຄ ຆໃຄຶຂຌຶໄ ດກໃູ ຍັຎຈັແ຅ຌາໂຎະກາຌຽຆໃັຌ : ກາຌຖະຽຍີຈຂບຄຑຽູຂ຺າແຒຽປັຈເນໄ

20 ຽກຈີກາຌຎໃຼຌ຾ຎຄຘະຑາຍຂບຄຑຓູ ບາກາຈຆທໃ ຄແຖງະຽຎັຌຽຈບືຌ ນົື ຽຎັຌຎີ, ກາຌຎະ຋ະຂບຄ ບກຸ ກາຍາຈຽປັຈເນຽໄກຈີກາຌຎໃຼຌ຾ຎຄຽຎັຌແຖງະນົາງຘິຍຎີ, ກາຌຽຑໃີຓຂບຄຓຌ຺ຖະຑິຈ຋າຄບາກາຈ ກໃເ ນຽໄກຈີກາຌຎໃຼຌ຾ຎຄຌຍັຽຎັຌຘະຉະທຈັ, ກາຌຎໃຼຌ຾ຎຄຂບຄກະ຾ຘຌາ ໄເຌຓະນາຘະໝຈຸ ຾ຖະ ຂະ ໜາຈຂບຄ຾ຏຌໃ ຌາ ໄກບໄ ຌ ຉະນົບຈຽຊຄິກາຌຎໃຼຌ຾ຎຄຂບຄທຄ຺຿຃຅ບຌຂບຄ຿ຖກ ຽປັຈເນຽໄກຈີກາຌ ຎໃຼຌ຾ຎຄຽຎັຌຽທຖາຌຍັຖາໄຌຎີ, ກາຌຽ຃ໃບືຌ຋ໃີຂບຄ຋ະທຍີ ຾ຖະ ກາຌຎໃຼຌ຾ຎຄຑະຖຄັ ຄາຌ຅າກຈທຄ ຉາຽທັຌ ຽປັຈເນຽໄກຈີກາຌຎໃຼຌ຾ຎຄຌຍັຽຎັຌຑຌັຎີຂຌຶໄ ແຎ (ກຓ຺຃ຓຸໄ ຃ບຄຘໃິຄ຾ທຈຖບໄ ຓຎະຽ຋ຈແ຋ 2010). ຏຘໄູ ຶກຘາ ຘາຓາຈຘະນົຼຸຍແຈທໄ າໃ ກາຌຎໃຼຌ຾ຎຄຘະຑາຍຂບຄຈຌິຒໄາບາກາຈ ຾ຓຌໃ ຂະຍທຌ ກາຌຎໃຼຌ຾ຎຄຑຓູ ບີາກາຈເຌ຾ຉຖໃ ະແຖງະຆໃຄຶຓ຋ີຄັແຖງະຘຌັໄ ຾ຖະ ແຖງະງາທຌຌັໄ ຽຎັຌຘາຽນຈຽປັຈ ເນແໄຑ຋າ ຓະຆາຈຽກຈີຂຌຶໄ ຾ຖະ ຘໃຄ຺ຏຌ຺ກະ຋ຍ຺ເຘຖໃ ະຍຍ຺ຂບຄ຋າ ຓະຆາຈ, ຽຘຈຊະກຈິ ຾ຖະ ຘຄັ຃ຓ຺ ຋ຄັ຋າຄຍທກ ຾ຖະ ຋າຄຖຍ຺, ຋ຄັ຋າຄກຄ຺ ຾ຖະ ຋າຄບບໄ ຓ, ຋ຄັແຖງະຘຌັໄ ຾ຖະ ແຖງະງາທດາໃ ຄ ນົີກຖຼໃ ຄຍໃ ແຈ. ໄ 1.7 ຾ຌທ຃ທາຓ຃ິຈກຼໃ ທກຍັກາຌຑຈັ຋ະຌາ຾ຍຍງືຌງຄ ຺ ຃ຓູໃ ກືຼໃ ທກຍັກາຌຎະຽຓຌີຏຌ຺ກະ຋ຍ຺ຉໃ ຘຄັ຃ຓ຺ ຾ຖະ ກາຌຎກ຺ຎໄບຄຘຄັ຃ຓ຺ (2012: 99-103)ແຈໄ ເນ຃ໄ ທາຓໝາງກາຌຑຈັ຋ະຌາ຾ຍຍງືຌງຄ຺ຈາໄຌຌຽີທຈທ຋ິ ະງາ຿ຈງກາຌຘະຽໜີ຋າຄຽຖືບກເຌກາຌ ຅ຈັກາຌຆຍັຑະງາກບຌ຋າ ຓະຆາຈ຋ໃີຽໝາະຘຓ຺ແທທໄ າໃ : ຃ທຌເນຆໄ ຸຓຆຌ຺຋ບໄ ຄຊໃຌິ ຽຂ຺ໄາຓາຓຘີທໃ ຌປທໃ ຓເຌ ກາຌ຅ຈັຘຌັຆຍັຑະງາກບຌ຾ຍຍ຋າ ຓະຆາຈ ຏາໃ ຌຂະຍທຌກາຌຓຘີທໃ ຌປທໃ ຓຂບຄ຃ຌ຺ຘທໃ ຌນົາງ຋ຄັໄຌີໄ ຽຑາະຆຸຓຆຌ຺ດເໃູກຘໄ ິຈຑືໄຌ຋ໃີ, ຽຂ຺ໄາຽຊຄິຍຌັນາ ຾ຖະ ຑຓູ ຎຌັງາ຋ບໄ ຄຊໃຌິ ເຌກາຌຌາ ເຆຆໄ ຍັຑະງາກບຌ ຋າ ຓະຆາຈ຋ໃີຽໝາະຘຓ຺ກຍັຖະຍຍ຺ຌຽິທຈ. ຾ຌທ຃ຈິ ກຼໃ ທກຍັກາຌຑຈັ຋ະຌາ຾ຍຍງືຌງຄ຺຾ຓຌໃ ຆບໃ ຄ຋າຄ ໜໃືຄ຋ໃີຘາຓາຈປກັຘາຆຍັຑະງາກບຌ຋າ ຓະຆາຈ ຾ຖະ ຘໃິຄ຾ທຈຖບໄ ຓເນ຃ໄຄດ຺ດໃູ າໃ ຄງືຌງຄ຺ແຎຽຊຄິບາຌາ ຃ຈ຺ຽຑໃືບຉບຍຘະໜບຄ຃ທາຓຉບໄ ຄກາຌຂບຄ຃ຌ຺ປຸຌໃ ນົຄັ຿ຈງຍໃ ຖະຽຖີງຆທີຈິ຃ທາຓຽຎັຌດຂໃູ ບຄ຃ຌ຺ຖຸຌໃ ຎຈັ຅ຍຸ ຌັ. (ກາຌຎກ຺ຎໄບຄຘຄັ຃ຓ຺, 2012) ຽບກະຘາຌ຃ຌ຺ໄ຃ທໄ າທາໃ ຈທໄ ງກາຌຑຈັ຋ະຌາ຾ຍຍງືຌງຄ຺ຉາຓ຋ິຈຘະຈຘີຄັ຃ຓ຺ຌງິຓ຺ ດໃູຘຎຎ ຖາທ (2015: 06-7)ແຈເໄນ຋ໄ ຈັຘະຌາກຼໃ ທກຍັຑຈັ຋ະຌາ຾ຍຍງືຌງຄ຺ ຾ຓຌໃ ກາຌຉບຍຘະໜບຄ຃ທາຓຉບໄ ຄກາຌ ຂບຄ຃ຌ຺ປຸຌໃ ຎະ຅ຍຸ ຌັ ຿ຈງຍໃ ຋າ ຖາງ ນົືນົຼຸຈຏບໃ ຌ຃ທາຓບາຈຘາຓາຈເຌກາຌຘະໜບຄ຃ທາຓ ຉບໄ ຄກາຌຂບຄ຃ຌ຺ຖຌຸໄ ຎະ຅ຍຸ ຌັ຿ຈງຍໃ ຋າ ຖາງ ນົືນົຼຸຈຏບໃ ຌ຃ທາຓບາຈຘາຓາຈເຌກາຌຉບຍຘະໜບຄ຃ ຘາຓຉບໄ ຄກາຌຂບຄ຃ຌ຺ຖຌຸໄ ຉໃ ແຎເຌບາຌາ຃ຈ຺, ກາຌຑຈັ຋ະຌາ຾ຍຍງືງງຄ຺຾ຓຌໃ ຊຽືບ຺າ຃ຌ຺ຽຎັຌເ຅ກາຄ ຽຑໃືບຘາໄຄຽຄໃບືຌແຂ ຾ຖະ ຘະຑາຍ຾ທຈຖບໄ ຓ຋ໃີບາ ຌທງ຃ທາຓຘະຈທກເນ຾ໄ ກກໃ າຌຑຈັ຋ະຌາ

21 ດາໃ ຄປບຍຈາໄຌ, ຽປັຈເນ຃ໄ ຌ຺ຽຎັຌກາ ຖຄັ຾ປຄ຋ໃີຓຎີະຘິຈ຋ິຑາຍ ຾ຖະ ຽຎັຌ຋ໃີແຈປໄ ຍັຏຌ຺ຎະ຿ນງຈຘຄູ ຘຈຸ ຅າກກາຌຑຈັ຋ະຌາ, ຑບໄ ຓກຌັຌຌັໄກໃຊ ຽືບ຺າກາຌນົຼຸຈຏບໃ ຌ຃ທາຓ຋ກຸ ງາກຂບຄຎະຆາຆຌ຺ຽຎັຌໜາໄ຋ໃກາຄ ີ ຋ຄັຽຎັຌຽຄໃບືຌແຂ຋ໃີຂາຈຍໃ ແຈໄຽຑໃືບຍຌັຖກຸ າຌຑຈັ຋ະຌາ຾ຍຍງືຌງຄ຺ ກາຌຑຈັ຋ະຌາງຄັກທຓຽບ຺າຘາຓ ຽຘ຺າ຃າ ໄ຃: ື1.ຽຘ຺າ຃າ ໄຽຘຈຊະກຈິ, 2.ຽຘ຺າ຃າ ໄຘຄັ຃ຓ຺, 3.ຽຘ຺າ຃າ ໄຘໃິຄ຾ທຈຖບໄ ຓ. (ຖາທ, 2015) ຃າ ຑບຌ ບິຌ຋ິຑບຌ ຑບໄ ຓຈທໄ ງ຋ິຓຄາຌ(2012:14) ແຈເໄນ຋ໄ ຈັຘະຌະກຼໃ ທກຍັກາຌຑຈັ຋ະຌາ ຾ຍຍງືຌງຄ຺຾ຓຌໃ ກາຌຑຈັ຋ະຌາກາຌຏະຖິຈຽຎັຌຘິຌ຃າໄ຾ຌເຘປໃ ຍັຎະກຌັ຃ທາຓຘາຓາຈຉບຍຘະໜບຄ ຃ທາຓຉບໄ ຄກາຌຂບຄຎະຆາກບຌເຌ຋ບໄ ຄຊໃຌິ ເນຑໄ ຼຄຑ . ຑບໄ ຓຈຼທກຌັກໃເ ນຓໄ ກີາຌຂະນງາງກາຌ ຏະຖິຈຘໃຄ຺ບບກເນຽໄຑໃີຓຂຌືໄ ຽຖືໄບງໂ . ຘາໄຄ຿຃ຄຎະກບຍກະຘິກາ ຾ຖະ ຽຘຈຊະກຈິຆຌ຺ຌະຍຈ຺ເນແໄຎ ຉາຓ຋ິຈຽ ຑໃີຓຎະຘິຈ຋ິຏຌ຺ ຾ຖະ ຽຑໃີຓຖະຈຍັ຃ທາຓປຈູໄ າໄຌຽຉັກ຿ຌ຿ຖຆ຿ີຈງຏາໃ ຌກາຌຌາ ເຆໄ ທ຋ິ ະງາຘາຈ, ຽຉັກ຿ຌ຿ຖຆຽີຂ຺ໄາເຌກາຌຏະຖິຈ ຾ຖະ ຎຄຸ ຾ຉຄໃ ຏະຖິຈຉະຑຌັກະຘິກ, າ ຑຈັ຋ະຌາຂະ ຾ໜຄທຆິ າຆຍີດຆໃູ ຌ຺ຌະຍຈ຺ເນນໄ ົາກນົາງຽຑໃືບງກ຺ຖະຈຍັຎະຘິຈ຋ິຑາຍຂບຄຎະຆາຆຌ຺ດຆໃູ ຌ຺ຌະຍຈ຺ເນໄ ນົາກນົາງຽຑໃືບງກ຺ຎະຘິຈ຋ິຑາຍຂບຄຎະຆາຆຌ຺ ດຆໃູ ຌ຺ຌະຍຈ຺ເນແໄຈປໄ ຍັກາຌຎຍັຎຄຸ ຈຂີຌືໄ . (ກາຌ ຑຈັ຋ະຌາ຾ຍຍງືຌງຄ຺, 2012) 1.8 ຋ິຈຘະຈກີຼໃ ທກຍັກາຌ຅ຈັກາຌ ຋ິຈຘະຈກີາຌ຅ຈັກາຌ຾ຓຌໃ ຓກີາຌກາ ຽຌຈີ຾ຖະ ຂະນງາງຉທ຺ຓາຉຄັໄ຾ຉຈໃ ຌ຺ຌາຌ຾ຖທໄ, ເຌກາຌ ຘຶກຘາ຃ຄັໄຌີໄຘຶກຘາຂ ຌາ ຘະຽໜຍາຄ ີ ຋ິຈຘະຈຈີຄໃັຌ:ີໄ Frederick w. Taylor (1991) ກາໃ ທທາໃ ກາຌ຅ຈັ ກາຌຎະກບຍຓຑີືໄຌຊາຌ 4 ຎະກາຌ ຃ື: ທ຋ິ ີ ກາຌ຋ໃີ຃ຌ຺ຄາຌຎະຉິຍຈັຄາຌ , ປທຍປທຓຄາຓດາໃ ຄຍໃ ຽຎັຌ຋າຄກາຌ຋ໃີ຃ຌ຺ຄາຌຉບໄ ຄຎະຉິຍຈັ ຾ຖະ ຋ຈ຺ ຖບຄນາທ຋ິ ີ຋ໃີຎຍັຎຄຸ ກາຌຎະຉິຍຈັຄາຌ , ຅ຈັໝທຈໝທໃູ ຋ິ ີກາຌຽປັຈທຼກເໝໂໃ ຾ຖະ ຂຼຌກຈ຺ຽກຌ , ຓາຈຉະຊາຌກາຌຎະຉິຍຈັກາຌຽຎັຌຖາງຖກັບກັຘບຌ, ຽຖືບກ຃ຌ຺ຄາຌຽໝາະຘຓ຺຋ຄັເຌຈາໄຌ຃ທາຓຆາ ຌາຌ ຾ຖະ ຃ທາຓປຉູໄໃ ທຼກຄາຌ຋ໃີ຅ະຓບຍໝາງ ຾ຖະ ຐຶກບຍ຺ປຓ຺ຉາຓກຈ຺ຽກຌ ຾ຖະ ຓາຈຊາຌ຋ໃີກາ ຌຈ຺ ຾ຖະ ກາຌ຅ຈັຖະຍຍ຺ກາຌຎະຽຓຌີຎະຘິຈ຋ິຑາຍເຌກາຌຽປັຈທຼກ຾ຖະ ຖະຍຍ຺ກາຌ຅າໃ ງ຃າໃ ຉບຍ຾຋ຌ ດາໃ ຄຽຎັຌປຍູ ຎະ຋າ ຾ຖະ ຽໝາະຘຓ຺. ຘທໃ ຌ Frank Bunker Gilbreth (1912) ແຈຓໄ ຸຄໃ ຽຌັຌໄ ເຌທ຋ິ ີກາຌ ຅ຈັ ກາຌ຾ຍຍທ຋ິ ະງາຘາຈ຿ຈງຘຶກຘາກາຌຽ຃ໃບືຌແນທ຾ຖະ ຽທຖາ ແຈ຾ໄ ຍຄໃ ບບກຽຎັຌຘທໃ ຌງບໃ ງ຾ຖະ ຑະງາງາຓນາ຾ຌທ຋າຄເຌກາຌຑຈັ຋ະຌາຎະຘິຈ຋ິຑາຍເຌກາຌຽປັຈທຼກຂບຄ຾ຉຖໃ ະຘທໃ ຌ ຿ຈງຓຸຄໃ ຽຌັຌໄ ເນຽໄກຈີຎະຘິຈ຋ິຑາຍເຌກາຌຽປັຈທຼກຈທໄ ງຉຌ຺ໄ຋ຶຌຉາໃ ຘຈຸ ຌບກ຅າກຌງີໄ ຄັຘຶກຘາຑາຍກາຌຽປັຈ ທຼກຄາຌ຋ໃີຘໃຄ຺ຏຌ຺ເນຽໄກຈີ຃ທາຓຽ຃ໃັຄຉຶຄ຾ຖະ ຘໃຄ຺ຏຌ຺ແຎງຄັ຃ທາຓບິຈຽຓໃບືງຂບຄ຃ຌ຺ຄາຌ ຽປັຈເນກໄ າຌ ຎະຘິຈ຋ິຑາຍເຌກາຌຽປັຈທຼກຉາໃ ກາຌບບກ຾ຍຍຄາຌ ຾ຖະ ທາຄ຾ຏຌຏຄັ຿ປຄຄາຌ຋ໃີຈ຅ີະຽຎັຌຘທໃ ຌ

22 ຆທໃ ງຽຑໃີຓຎະຘິຈ຋ິຑາຍ. ຅ະຽນັຌແຈທໄ າໃ ຋ິຈຘະຈກີາຌ຅ຈັກາຌ຾ຍຍທ຋ິ ະງາຘາຈຽຎັຌກາຌຘະນົຼຸຍກາຌ ຅ຈັ ກາຌ຿ຈງຘຶກຘາເຌຘໃິຄ຋ໃີຽຎັຌປຍູ ຎະ຋າ ຘາຓາຈຑິຘຈູ ແຈ຅ໄ າກຂະຍທຌກາຌທແິ຅຾ຖະ ເນ຃ໄ ທາຓຘາ ຃ຌັກຍັບາຖຓ຺ຂບຄຓະຌຈຸ ນົາງ຾ຖະ Max Weber (1978) ກາໃ ທທາໃ ກາຌ຅ຈັກາຌເຌຖະຍຍ຺ຖຈັຊະກາຌ ຽຎັຌຖະຍຍ຺຋ໃີຽຎັຌ຋າຄກາຌເຌຖະຍຍ຺ບຄ຺ກາຌ຋ໃີບບກ຾ຍຍຽຑໃືບເນຽໄກຈີຎະຘິຈ຋ິຑາຍກາຌ຅ຈັກາຌຘຄູ ຘຸຈ຃ທຌຓີປຍັບາ ຌາຈໜາໄ຋ໃີດາໃ ຄຽຎັຌ຋າຄກາຌຉາຓຉາ ຾ໜຄໃ ຋ໃີປຍັຏິຈຆບຍ; ກາຌແຈຉໄ າ ຾ໜຄໃ ຉບໄ ຄແຈໄ ຅າກ຃ທາຓຘາຓາຈຍໃ ຾ຓຌໃ ຅າກ຃ທາຓຘາ ຑຌັຘທໃ ຌຉທ຺; ກາຌກາ ຌຈ຺ທຼກຄາຌຉບໄ ຄຆຈັຽ຅ຌ; ກາຌຎະຉິ ຍຈັໜາໄ຋ໃີຓຎີະຘິຈ຋ິຏຌ຺ ຽຓໃບືຓກີາຌກາ ໜຈ຺ຘາງຄາຌ຋ໃີຆຈັຽ຅ຌ຾ຖະ ຏຍໄູ ຖິນາຌຉບໄ ຄຓກີາຌກາ ໜຈ຺ກຈ຺ ໝາງ, ຈາ ຖຈັ ຾ຖະ ຖະຍຼຍກາຌຉາໃ ຄໂດາໃ ຄຆຈັຽ຅ຌ. ຈາໄຌ Fayol, H. (1917) ຏເໄູນ຾ໄ ຌທ຃ຈິ ເຌກາຌ ຅ຈັກາຌ຅າກບຄ຺ຎະກບຍຉາໃ ຄໂ຋ໃີຽປັຈເນໄ ກາຌຍ ຖິນາຌຎະຘຍ຺ຏຌ຺ຘາ ຽຖັຈ ຿ຈງກາ ໜຈ຺ນົກັກາຌ ຅ຈັກາຌແທຎໄ ະກບຍຈທໄ ງຎຈັແ຅຃ືກາຌ຾ຍຄໃ ຄາຌ, ບາ ຌາຈໜາໄ຋ໃີ຾ຖະ ຃ທາຓປຍັຏິຈຆບຍ, ຽບກະຑາຍ ເຌກາຌຍຄັ຃ຄັຍຌັຆາ, ກາຌຖທຓບາ ຌາຈ ຾ຖະ ຃ທາຓປຍັຏິຈຆບຍ, ກາຌຖທຓບາ ຌາຈ, ຽບກະຑາຍເຌ ກາຌຍຄັ຃ຍັຍຌັຆາ , ຽບກະຑາຍຂບຄ຋ິຈ຋າຄກາຌຍ ຖິນາຌຄາຌ , ຃ທາຓງຈຸ ຉິ຋າ , ຖາ ຈຍັຂຌັໄເຌກາຌ ຍຄັ຃ຍັຍຌັຆາ, ກາຌຓຖີະຍຼຍທແິຌ, ຖະຍຍ຺ກາຌເນຏໄ ຌ຺ຉບຍ຾຋ຌ, ຖະຍຍ຺ກາຌ຅າໄຄຄາຌ຋ໃີງາທຌາຌ ຃ທາຓຽຂ຺ໄາເ຅ເຌຽຎ຺ໄາໝາງຂບຄບຄ຺ກາຌປທໃ ຓກຌັ຾ຖະ ຃ທາຓປຘູໄ ຶກປທໃ ຓ. ຅າກກາຌ຋ຍ຋ທຌຘາຓາຈ ຺ ຘະນົຼຸຍແຈທໄ າໃ : ຋ິຈຘະຈກີາຌ຅ຈັກາຌ຾ຓຌໃ ຋ິຈຘະຈ຋ີໃີຽປັຈເນກໄ າຌ ຍ ຖິນາຌຄາຌຎະຘຍ຺຃ທາຓຘາ ຽຖັຈ຿ຈງຏຍໄູ ຖິນາຌຉບໄ ຄຽຂ຺ໄາເ຅຃ທາຓໝາງຂບຄຎຈັແ຅ຂາໄຄຉຌ຺ໄ ດາໃ ຄຆຈັ ຽ຅ຌ ຾ຖະ ຽຂ຺ໄາເ຅ຽຊຄິ຃ທາຓຘາ ຑຌັກຍັໜາໄ຋ໃີຉາໃ ຄໂເຌບຄ຺ກບຌ ນົືຘະຊາຍຌັ ຘໃິຄຘາ ຃ຌັແຈ຾ໄ ກໃ ກາຌ ຎະງກຸ ເຆດໄ າໃ ຄຓຘີິຖະຎະ຾ຖະ ຽໝາະຘຓ຺. 1.9 ຋ິຈຘະຈກີຼໃ ທກຍັຏຌ຺ກະ຋ຍ຺ ຏຌ຺ກະ຋ຍ຺ຽຎັຌຏຌ຺ກະ຋ຍ຺ຈາໄຌຍທກ ຾ຖະ ຏຌ຺ກະ຋ຍ຺ຈາໄຌຖຍ຺ ຿ຈງຓຌີກັທຆິ າກາຌນົາງ຋າໃ ຌ ຽນັຌທາໃ ຏຌ຺ກະ຋ຍ຺ຓນີົາງຎະຽຑຈ ຆໃຄຶຏຘໄູ ຶກຘາຂ ຌາ ຘະຽໜີຈຄໃັຌ: ີໄ 1) ຽຍໃິຄ຋ຄັຈາໄຌຽຌບືໄ ເຌຽນັຌທາໃ ຏຌ຺ກະ຋ຍ຺຾ຍຄໃ ບບກຽຎັຌຏຌ຺ກະ຋ຍ຺຋າຄຈາໄຌຽຘຈຊະກຈິ ຘຄັ຃, ຓ຺ ກາຌຽຓບືຄ , ກາຌຍ ຖິນາຌ , ຘໃິຄ຾ທຈຖບໄ ຓ ຾ຖະ ກາງະຑາຍຽຆໃັຌ : ຏຌ຺ກະ຋ຍ຺຅າກກາຌຈາ ຽຌຌີ ຌະ຿ງຍາງ. 2) ຽຍໃິຄຉາຓ຃ທາຓຽຎັຌ຅ຄິ຋ໃີຽກຈີຂຌຶໄ (Reality) ຾ຍຄໃ ແຈຽໄຎັຌ 2 ຎະຽຑຈ຃ືຏຌ຺ກະ຋ຍ຺ເຌ຾ຍຍ ຑາທະທແິຘ຃ືຏຌ຺ກະ຋ຍ຺຋ໃີຽກຈີຂຌຶໄ ຿ຈງ຋ໃີຍໃ ຂຌຶໄ ດກໃູ ຍັ຃ທາຓປຘູໄ ຶກຌກຶ຃ຈິ ຂບຄ຃ຌ຺ ຾ຖະ ບີກຎະຽຑຈ ໜໃຶຄ຃ຏືຌ຺ກະ຋ຍ຺຾ຍຍບຈັຉະທແິຘ຃ືຏຌ຺ກະ຋ຍ຺຋ໃີຽກຈີຂຌຶໄ ເຌ຃ທາຓປຘູໄ ຶກຌກຶ຃ຈິ ຂບຄ຃ຌ຺.

23 3) ກາຌຽຍໃິຄຉາຓ຋ິຈ຋າຄ຋ໃີກະ຋ຍ຺ (Direction impacts) ບາຈ຾ຍຄໃ ບບກແຈຽໄຎັຌຏຌ຺ກະ຋ຍ຺຋າຄ ກຄ຺ ຾ຖະ ຏຌ຺ກະ຋ຍ຺຋າຄບບໄ ຓ. 4) ຽຍໃິຄຉາຓ຃ຌຸ ຃າໃ ຂບຄຏຌ຺ກະ຋ຍ຺ບາຈ຾ຍຄໃ ບບກແຈຽໄຎັຌຏຌ຺ກະ຋ຍ຺ເຌຈາໄຌຍທກ (Positive impacts) ໝາງຽຊຄິຏຌ຺ກະ຋ຍ຺຋ໃີຽຎັຌຘໃິຄຽຑໃິຄຎາຈຊະໜາ ຾ຖະ ຏຌ຺ກະ຋ຍ຺ຈາໄຌຖຍ຺ (Negative impacts) ແຈ຾ໄ ກຏໃ ຌ຺ກະ຋ຍ຺຋ໃີຍໃ ຓເີຏຽຑໃິຄຎາຈຊະໜາ (Perez-Vega, R.; Waite, K.; O'Gorman, K, 2016). ຏຘໄູ ຶກຘາຘາຓາຈຘະນົຼຸຍແຈທໄ າໃ ຏຌ຺ກະ຋ຍ຺ກ຾ ຓຌໃ ຍຌັຈາຏຌ຺຋ໃີຎະກຈ຺ບບກຓາຉາຓຑາງນົຄັ຋ໃີແຈໄ ຓກີາຌກະ຋ຍ຺ຆໃຄຶກຌັ ຾ຖະ ກຌັຂບຄຘໃິຄເຈຘໃິຄໜໃຶຄ ນົືຽນຈກາຌເຈໜໃຶຄຉໃ ຘໃິຄບໃືຌໂຽຆໃັຌ : ກະ຋ຍ຺ຉໃ ຖະຍຍ຺຋າ ຓະຆາຈ ຾ຖະ ຓະຌຈຸ ຖທຓ຋ຄັຽຘຈຊະກຈິ -ຘຄັ຃ຓ຺ ຋ຄັຈາໄຌຍທກ ຾ຖະ ຈາໄຌຖຍ຺, ກະ຋ຍ຺ ຋າຄກຄ຺ ຾ຖະ ຋າຄບບໄ ຓ, ຉາຓຂະໜາຈ຃ທາຓໜກັ-ຽຍ຺າ ຾ຖະ ຉາຓຽທຖາແຖງະຘຌັໄ- ແຖງະງາທ. ຘາ ຖຍັຏຌ຺ກະ຋ຍ຺຋ໃີຽຆໃບືຓ຿ງຄກຍັຍຈ຺຃ຌ຺ໄ຃ທາໄຂບຄຂາໄຑະຽ຅າ຺ໄຌີໄ຾ຓຌໃ ຏຌ຺ກະ຋ຍ຺຅າກແຑຌາ ໄຊທໄຓຉໃ ຑືໄຌ ຋ໃີຂບຄຎະຆາຆຌ຺ ຿ຈງຘທໃ ຌເນງ຾ໃ ຖທໄ ຾ຓຌໃ ຏຌ຺ກະ຋ຍ຺ຈາໄຌຖຍ຺ ຿ຈງຘະຽຑາະ຾ຓຌໃ ກະ຋ຍ຺ຉໃ ຆທີຈິກາຌ ຽຎັຌດຂໃູ ບຄຽຂ຺າຽ຅າ຺ໄ. ຘາ ຖຍັກາຌຘຶກຘາເຌ຃ຄັໄຌີໄແຈເໄຆ຋ໄ ິຈຘະຈຏີຌ຺ກະ຋ຍ຺຋າຄຽຘຈຊະກຈິ, ຘຄັ຃ຓ຺ ຾ຖະ ຘໃິຄ຾ທຈຖບໄ ຓ ຅າກກາຌຽກຈີແຑຌາ ໄຊທໄຓເຌຆທໃ ຄກບໃ ຌຌາ ໄ ຊທໄຓ, ແຖງະກາ ຖຄັຊທໄຓ ຾ຖະ ຑາງນົຄັຊທໄຓຽຎັຌຉຌ຺ໄ. 1.10 ຋ິຈຘະຈກີຼໃ ທກຍັ຃ທາຓຘາຓາຈເຌກາຌຎຍັຉທ຺ ກາຌຎຍັຉທ຺຾ຍຍບຄ຺ຖທຓຖະຍຍ຺ຂບຄຓະຌຈຸ ຽຎັຌ຋ຄັໜຈ຺ເຌໜໃຶຄຈຼທ ຘະ຾ຈຄຽຊຄິຑຶຈຉິກາ ກາຌຓ຃ີທາຓໝາງຂບຄຓະຌຈຸ ຓ຃ີທາຓຘາຓາຈເຌກາຌ຃ຈິ , ຓຘີະຉິ຾ຖະ ຓ຃ີທາຓໝາງ ຆໃຄຶ຅ະຓີ ກາຌຑິ຅າຖະຌາດາໃ ຄຓຎີະຘິຈ຋ິຑາຍຽຑໃືບ຋ໃີ຅ະ຋າ ກາຌຎໃຼຌ຾ຎຄ຃ຌ຺ ຾ຖະ ຘໃິຄ຾ທຈຖບໄ ຓ຅ະຓປີຍູ ຾ຍຍ ຾ຖະ ຓ຃ີທາຓຘາ ຑຌັກຍັຘໃິຄ຾ທຈຖບໄ ຓ຋ຄັຑາງເຌ ຾ຖະ ຑາງຌບກຍໃ ຘາຓາຈ຾ງກບບກ຅າກກຌັແຈໄ ຌບກຌ, ີໄ ງຄັຂຌຶໄ ດກໃູ ຍັຖະຈຍັຂບຄກາຌຎຍັຉທ຺ກ຃ ຖືະຈຍັ ນົືຂບຍຽຂຈ຋ໃີຘະ຾ຈຄ຃ທາຓຘາຓາຈຂບຄ ຍກຸ ຃ຌ຺ເຌກາຌຉບຍຘະໜບຄ຋າຄຍທກຉໃ ກຍັຘະຊະຌາເຈໜໃຶຄ ນົືຽຎັຌຏຌ຺຅າກກາຌ຋ໃີຍກຸ ຃ຌ຺ຉບຍຘະ ໜບຄຉໃ ຘໃິຄຽນໃ຺ົາຌຌັໄ ຾ຖະ ແຈ຾ໄ ຍຄໃ ຖະຈຍັບບກຽຎັຌ 3 ຖກັຘະຌະ຃ື: ຖະຈຍັກາຌຎຍັຉທ຺຋ໃີຓກີາຌ ຎະຘຓ຺ຎະຘາຌແຈຈໄ; ີຖະຈຍັກາຌຎຍັຉທ຺຋ໃີດເໃູຌແຖງະຂບຄກາຌຆຈ຺ຽຆງີ ຾ຖະ ຖະຈຍັກາຌຎຍັຉທ຺຋ໃີດໃູ ເຌຑາທະບຌັຉະຖາງ/ຍໃ ຈີ(Roy, 2009); ຃ທາຓບາຈຘາຓາຈເຌກາຌຎຍັ ຽຎັຌຍກຸ ຃ະຖິກຖກັຘະຌະ຋ໃີ ຆບໄ ຌດຑໃູ າງເຌຂບຄຍກຸ ຃ຌ຺ ຆໃຄຶຘາຓາຈຆຸກງເູໄນຍໄ ກຸ ຃ຌ຺ຌຌັໄໂຘາໄຄຏຌ຺ກາຌຎະຉິຍຈັຄາຌ຋ໃີຈີນົືຉາຓ ຽກຌ຋ໃີກາ ຌຈ຺ເຌທຼກຄາຌ຋ໃີຉຌ຺ປຍັຏິຈຆບຍ (Mc C. Clelland, 1987) ຾ຖະ ຽນັຌທາໃ ຃ທາຓບາຈ ຘາຓາຈເຌຉທ຺ຍກຸ ຃ຌ຺ ຆໃຄຶກາ ຌຈ຺ຑຶຈຉິກາ ຂບຄຍກຸ ຃ຌ຺ຽຑໃືບເນຍໄ ຌັຖຽຸຊຄິ຃ທາຓຉບໄ ຄກາຌຂບຄທຼກຄາຌ

24 ຑາງເຉຎໄ ຈັແ຅ຘະຑາຍ຾ທຈຖບໄ ຓຂບຄບຄ຺ກາຌ຅ຈັຉຄັໄ ຾ຖະ ຽປັຈເນຍໄ ກຸ ຃ຌ຺ຓຄຸໄໝຌັໄ ແຎຘຏູໃ ຌ຺ແຈປໄ ຍັ຋ໃີ ຉບໄ ຄກາຌ (Richard Boyatzis, 2013). ຅າກກາຌ຋ຍ຺຋ທຌຘາຓາຈຘະນົຼຸຍແຈທໄ າໃ : ຃ທາຓບາຈຘາຓາຈເຌກາຌຎຍັຉທ຺ ຅ໃຄຶ຾ຓຌໃ ຍກຸ ຃ຌ຺, ຎະຆາຆຌ຺ ນົືບຄ຺ກາຌ຅ຈັຉຄັໄເຈໜໃຶຄຓກີາຌຌາ ຽບ຺າ຃ທາຓບາຈຘາຓາຈຍໃຓ຺ຆບໄ ຌຂບຄຉຌ຺ ຾ຖະ ຆຍັຑະງາກບຌ຋ໃີຓຽີຑໃືບປຍັຓື຾ຖະ ຎະຽຆຌີໜາໄກຍັຘໃິຄ຋ໃີຍໃ ຈຉີາຓຓາ ນົືຽນຈກຌາ຋ໃີບາຈຌາ ແຎຘກູໃ າຌ ຽກຈີແຑຑິຍຈັ ກາໄທແຎຘ຃ູໃ ທາຓບາຈຘາຓາຈເຌກາຌຎຍັຉທ຺ເນຘໄ າຓາຈຈາ ຖຄ຺ຆທີຈິກຍັຏຌ຺ກະ຋ຍ຺ ຾ຖະ ກາຌຎໃຼຌ ຾ຎຄຈຄໃັກາໃ ທແຈ.ໄ ຋າກບຈ຋໌ ຑາຘຌັຘ໌ (1920) ຘະນົຼຸຍແທທໄ າໃ : ຅າກ຾ຌທ຃ຈິ ຂບຄ ຾ບຌຈຕທິຘ໌ ຾ຖະ ຖບງຘ໌ ຍກຸ ຃ຌ຺຅ະຉບໄ ຄຓກີາຌຎຍັຉທ຺຋າຄປາໃ ຄກາງ, ບຈັຉະຓາ຿ຌ຋ຈັ ຾ຖະ ກາຌຎຍັຉທ຺຋າຄຈາໄຌຍຈ຺ຍາຈ ໜາໄ຋ໃີ຿ຈງຓຑີືໄຌຊາຌຓາ຅າກ຃ທາຓຉບໄ ຄກາຌຂບຄປາໃ ຄກາງຽຑໃືບເນປໄ າໃ ຄກາງດເໃູຌຑາທະ຋ໃີຘຓ຺ຍຌູ ຾ຖະ ຓຘີຂຸ ະຑາຍ຋ໃີຈຆີໃຄຶຽຎັຌຘໃິຄ຋ໃີກຼໃ ທຑຌັກຍັຘຂຸ ະຑາຍ຅ຈິຽຆໃັຌ: ບຈັຉະຓາ຿ຌ຋ຈັຂບຄຍກຸ ຃ຌ຺ຽຓໃບື ປທູໄ າໃ ຘະຑາຍປາໃ ຄກາງຂບຄຉຌ຺ຽຎັຌ຾ຌທເຈ, ກາຌຎະຉິຍຈັຉຌ຺ ນົື ຃ທາຓປຘູໄ ຶກກໃຘ ໃຄ຺ຏຌ຺ແຎງຄັ ຘຂຸ ະຑາຍ຅ຈິຈທໄ ງ ຾ຖະ ຊາໄນາກຽຓໃບືເຈປາໃ ຄກາງດເໃູຌຘະຑາຍຘຓ຺ຍຌູ ຾ຂຄ຾ປຄ ກາຌຎະຉິຍຈັຉຌ຺ ຉາໃ ຄໂກໃ຅ ະຽຎັຌແຎຈທໄ ງ຃ທາຓຽຆໃບືໝຌັໄ ຾ຖະ ຽປັຈກຈິ຅ະກາ ຉາໃ ຄໂແຈຈໄ ຋ີໃີຘຈຸ . ຅າກກາຌຎຍັຉທ຺ຂບຄຓະຌຈຸ ຽປ຺າຽປ຺າຖທໄ ຌ຾ຖທໄ ຾ຉຘໃ ືຍຽຌໃບືຄຓາ຅າກກາຌຎໃຼຌ຾ຎຄຘໃິຄຉາໃ ຄໂ຋ໃີ ຽກຈີຂຌຶໄ ເຌຆທິຈິຎະ຅າ ທຌັ຋ຄັໝຈ຺, ຆໃຄຶກາຌຎໃຼຌ຾ຎຄຌຌັໄບາຈ຅ະຽກຈີຂຌຶໄ ຾ຍຍ຃ບໃ ງໂ ຾ຖະຎໃຼຌ຾ຎຄ ແຎ຾ຍຍ຃ບໃ ງໂ ນົືຽກຈີຂຌຶໄ ດາໃ ຄແທທາກໃຉ າຓ, ກາຌ຋ໃີຽປ຺າ຅ະຓ຃ີທາຓຘກຸ ຾ຖະ ຈາ ຽຌຌີຆທິຈິ ເຌ ຘຄັ຃ຓ຺຃ກືຌັກຍັ຃ຌ຺ບໃືຌ, ຘາ ຖຍັກາຌທແິ຅ເຌ຃ຄັໄຌເີໄຈ຅ໄ າ ຾ຌກກາຌຎຍັຉທ຺຋ໃີຍກຸ ຃ຌ຺ຉບໄ ຄກຼໃ ທຂບໄ ຄດຘໃູ ະ ຽໝີ຿ຈງຽຌັຌໄ ກາຌຎໃຼຌ຾ຎຄ຋ໃີຽກຈີຂຌຶໄ ເຌ຃ຄັໄຌ຾ີໄ ຓຌໃ ກາຌຎໃຼຌ຾ຎຄຍ ຖິຍຈ຺ຂບຄຆຸຓຆຌ຺ຍາໄຌໜບຄຆຄ຺ ຽຓບືຄ຃າ ຽກຈີ, ຾ຂທຄຍ ຖິ຃າ ແຆ. ຉໃ ກຍັກາຌຎໃຼຌ຾ຎຄຑືໄຌ຋ໃ,ີ ກາຌຎຍັຉທ຺ຉໃ ຌະ຿ງຍາງຂບຄ຿຃ຄກາຌ ກາຌຽຍໃິຄ຾ງຄຘຂຸ ະຑາຍ ຾ຖະ ຘະຑາທະ຋ໃີຽກຈີຂຌຶໄ ຉະຖບຈປບຈກາຌຽຍໃິຄ຾ງຄຘຂຸ ະຑາຍ຅ຈິ ຾ຖະ ຘະຑາທະ຃ທາຓ຃ຼຈ, ຃ທາຓກຈ຺ຈຌັຉໃ ຘະຑາຍ຾ທຈຖບໄຓ. ຓະຌຈັ ຘທຸ ຌັ (1996) ແຈກໄ າໃ ທຽຊຄິກາຌຎຍັຉທ຺ທາໃ ຽຓໃບືຓແີຑ຋າ ຓະຆາຈນົືຓກີາຌຎໃຼຌ຾ຎຄ ຘະຑາຍ຾ທຈຖບໄ ຓ຋ຄັ຋ໃີຽກຈີຂຌຶໄ ຅າກ຋າ ຓະຆາຈ ນົືຽກຈີຂຌຶໄ ຅າກກາຌກະ຋າ ຂບຄຓະຌຈຸ ກໃຉ າ,ຓຘໃິຄຓີ ຆທີຈິຍາຄດາໃ ຄຘາຓາຈຎຍັຉທ຺ເນຽໄຂ຺ໄາກຍັຘະຑາຍ຾ທຈຖບໄ ຓ຋ໃີຎໃຼຌແຎແຈໄ, ເຌຂະຌະ຋ີຍາຄຆະຌຈິຍໃ ຘາຓາຈຽປັຈແຈ, ໄ ກາຌຽປຈັເນຽໄຂ຺ໄາກຍັຘະຑາຍ຾ທຈຖບໄ ຓ຋າ ຓະຆາຈຽຑໃືບ຃ທາຓດນໃູ ົບຈຂບຄຘໃິຄຓຆີທີຈິ ຌຽີໄບີໄຌທາໃ ‘ກາຌຎຍັຉທ຺’, ກາຌຎຍັຉທ຺ຽຎັຌຑາຖະຂບຄ຃ທາຓຘາ ຑຌັ຋ໃີກຓ຺ກຌືກຍັຘໃິຄ຾ທຈ ຖບໄ ຓຽຆໃຄິ ຍກຸ ຃ຌ຺຅ະແຈປໄ ຍັ຃ທາຓຑ ເ຅ເຌກາຌຉບຍຘະໜບຄ຋ຄັ຋າຄກາງ ຾ຖະ ຘຄັ຃ຓ຺, ກາຌ຋ໃີຍກຸ ຃ຌ຺ຘາຓາຈ ຎຍັຉທ຺ຽຂ຺ໄາກຍັຘະຑາຍ຾ທຈຖບໄ ຓແຈຈໄ ຽີຎັຌ ຖກັຘະຌະ຋ໃີຘະ຾ຈຄຽຊຄິກາຌຽຎັຌ຃ຌ຺ຎກ຺ກະຉິ, ເຌ຋າຄ

25 ກຄ຺ກຌັຂາໄຓ ຊາໄຍກຸ ຃ຌ຺ຍໃ ຘາຓາຈຎຍັຉທ຺ຽຂ຺ໄາກຍັຘໃິຄ຾ທຈຖບໄ ຓນົືຎຍັຉທ຺ແຈຍໄໃ ຈີຍໃ ຘາຓາຈຎຍັຑຶຈຉິກາ ເນຘໄ ບຈ຃ບໃ ຄກຍັ຃ຌ຺ຘທໃ ຌເນງໃ ແຈໄຍກຸ ຃ຌ຺ຌຌັໄ຅ະຈາ ຽຌຌີຆທີຈິດເໃູຌຘຄັ຃ຓ຺຿ຈງຎາຘະ຅າກ຃ທາຓຘກຸ ຍຌັນາຉາໃ ຄໂ ຋ໃີຽກຈີຂຌຶໄ ເຌຘຄັ຃ຓ຺ຘທໃ ຌນົາງຓກັ຅ະຽ ຎຌັຏຌ຺ຓາ຅າກກາຌຎຍັຉທ຺ແຓຈໃ ີ຾ຖະ ຽຆໃບືທາໃ ຎກ຺ກະຉິຓະຌຈຸ ຅ະຑະງາງາຓຎຍັຉທ຺ຽບຄດເໃູຌຘະຑາຍຘຓ຺ຈຌູ ຾ຉຘໃ ະຑາຍ຾ທຈຖບໄ ຓ຋ໃີບບໄ ຓປບຍດຌໃູ ຌັໄ ຽປັຈເນຓໄ ະຌຈຸ ຎະຘຍ຺ກຍັຽນຈກາຌຍາຄດາໃ ຄ຋ໃີກໃເ ນຽໄກຈີ຃ທາຓ຃ຼຈ, ຽຎັຌຽນຈເນຽໄກຈີ຃ທາຓຍໃ ຘຓ຺ຈຌູ ເຌປາໃ ຄກາງ ຾ຖະ ຅ຈິເ຅, ຓະຌຈຸ ຅ະຑະງາງາຓຎຍັຉທ຺຾ກແໄຂຍຌັນາ຃ທາຓນງຄຸໄງາກຉາໃ ຄໂ ຋ໃີຽກຈີ ຂຌຶໄ ຽຑໃືບເນຉໄ ຌ຺ຽບຄດເໃູຌຘະຑາຍຘຓ຺ຈຌູ ຽຆໃັຌຽຈຓິ, ຂຌຶໄ ດກໃູ ຍັທາໃ ຓະຌຈຸ ຓຎີຈັແ຅ກໃເ ນຽໄກຈີ຃ທາຓຘຓ຺ຈຌູ ຑຼຄຑ ຍໃ, ຑຶຈຉິກາ ຎຍັຉທ຺ຽຎັຌຑຶຈຉິກາ ຋ໃີຘືຍຽຌໃບືຄຓາ຅າກກາຌຎໃຼຌ຾ຎຄ຋າຄທຈັ຋ະຌະ຋າ, ຿ຈງກາຌ ຎຍັຉທ຺ຘາຓາຈຽປັຈແຈຘໄ ບຄຖກັຘະຌະ຃ື: ກາຌຎຍັຉທ຺ຉາຓ຅ຈຸ ຓຸຄໃ ໝາງນົືທຈັຊຎຸ ະຘຄ຺຋ໃີທາຄແທໄ຾ຖະ ກາຌຎຍັຉທ຺຋ໃີບາຈ຅ະຽປັຈແຈ຿ໄຈງຓໃຘີທໃ ຌກຼໃ ທຂບໄ ຄກຍັຘໃິຄ຋ໃີຽກຈີຂຌຶໄ ຿ຈຄກຄ຺, ຾ຉ຅ໃ ະຓຏີຌ຺ຉໃ ກາຌຖຈ຺ ຃ທາຓຘຌູ ຽຘງເຌຑາງນົຄັແຈໄຽຆໃຄິຑຶຈຉິກາ ກາຌຎຍັຉທ຺ຑາງນົຄັແຈ຾ໄ ກໃ : 1. ກາຌງບຓປຍັ຃ທາຓຘູຌຽຘງ (Accept losses) ຽຎັຌທ຋ິ ີກາຌ຋ໃີຎະຆາຆຌ຺ເຌຑືໄຌ຋ໃີນົືຏ຋ໄູໃີດໃູ ບາແຘຑືໄຌ຋ໃີຽຎັຌຎະ຅າ ງບຓປຍັກຍັແຑຑິຍຈັ຋ໃີຽກຈີຂຌຶໄ, ຿ຈງບາຈ຅ະຓຘີາຽນຈ຅າກ຃ທາຓ຅າ ຽຎັຌ຋າຄ ຈາໄຌຽຘຈຊະກຈິນົືຂ ຅ໄ າ ກຈັ຋າຄຈາໄຌຑືໄຌ຋ໃີນົືຎຈັແ຅ບໃືຌໂ ຾ຉບໃ າຈ຅ະຓກີຌ຺ແກ຋າຄຘຄັ຃ຓ຺ຍາຄດາໃ ຄຓາ ຋ຈ຺຾຋ຌຘໃິຄ຋ໃີຘຌູ ຽຘງແຎ. 2. ກາຌນົຼຸຈ຃ທາຓຘຌູ ຽຘງ ຽຎັຌກາຌຎໄບຄກຌັກບໃ ຌ຋ໃີ຅ະຽກຈີແຑຑິຍຈັ ຽຆໃຄິຓກີາຌຎະຉິຍຈັຽຆໃັຌ: ກາຌຽຉໃືບຌແຑກບໃ ຌກາຌຘາໄຄຽຂໃບືຌ, ກາຌບບກ຾ຍຍຘໃິຄຎກຸ ຘາໄຄເນຽໄໝາະຘຓ຺ກຍັຘະຑາຍຑືໄຌ຋ໃີ຋ໃີຽກຈີ ແຑຑິຍຈັ ຾ຖະ ກາຌເຆ຋ໄໃີຈຌິ຋ໃີຽໝາະຘຓ຺. 3. ກາຌຘະ຾ນທຄນາ຋າຄຽຖືບກເໝໃ ເຌກາຌນາ຋າຄຽຖືບກເໝຽໃ ຑໃືບຎໄບຄກຌັນົືນົຼຸຈຏບໃ ຌ຃ທາຓຘຌູ ຽຘງ຋ໃີ຅ະຽກຈີຂຌຶໄ, ຘາຓາຈ຅າ ຾ຌກແຈຽໄຎັຌ຃: ືກາຌຎໃຼຌກາຌເຆໄຽຆໃັຌກາຌຎໃຼຌ຾ຎຄ຅າກຏະຖິຈ຾ຍຍ ຽກໃາ຺ແຎຘກູໃ າຌຏະຖິຈ຾ຍຍເໝ຾ໃ ຍຍຆຌ຺ຖະຎະ຋າຌ, ກາຌຎໃຼຌ຾ຎຄ຋ໃີດບໃູ າແຘຽຎັຌຘທຌຘາ຋າຖະຌະ ຽຎັຌຉຌ຺ໄ, ກາຌຎໃຼຌຘະຊາຌ ຿ຈງ຅ະດເໃູຌປຍູ ຂບຄກາຌບຍ຺ຑະງຍ຺ດາໃ ຄຊາທບຌ ແຎງຄັຘະຊາຌ຋ໃີເໝໃ ຽຆໃຄິບາຈ຅ະຓຏີຌ຺ຽປັຈເນຽໄກຈີກາຌຎໃຼຌ຾ຎຄ ຾ຖະ ຎະຘຓ຺ຎະຘາຌກຈິ຅ ະກາ ຉາໃ ຄໂ ຋ໃີຽກຈີເຌ ຘະຊາຌ຋ໃີ຾ນຄໃ ເໝຌໃ ຌັໄ. Steward (1995) ແຈກໄ າໃ ທຽຊຄິກາຌຎຍັຉທ຺ທາໃ ‘ທຈັ຋ະຌະ຋າ ’ ຽຎັຌຽ຃ໃບືຄຓຆືບໃ ງເນຓໄ ະຌຈຸ ຎຍັ ຉທ຺ຽຂ຺ໄາກຍັຘະຑາຍ຾ທຈຖບໄ ຓ ຿ຈງຓຑີືໄຌຊາຌຘາ ຃ຌັ຃ືຽຉັກ຿ຌ຿ຖຆກີາຌຏະຖິຈ , ຿຃ຄຘາໄຄ຋າຄ ຘຄັ຃ຓ຺ ຾ຖະ ຖກັຘະຌະຘະຑາຍ຾ທຈຖບໄ ຓ຋າ ຓະຆາຈ, ຎຈັ຅ຍຸ ຌັກາຌຈາ ຖຄ຺ຆທີຈິ ເຌຘຄັ຃ຓ຺ຓະຌຈຸ ຅ະ ຉບໄ ຄຎະຽຆຌີກຍັຍຌັນາ ຾ຖະ ກາຌຎໃຼຌ຾ຎຄຂບຄຘໃິຄ຾ທຈຖບໄ ຓບບໄ ຓຂາໄຄຉະນົບຈຽທຖາ ຅ໃຄຶ຅າ ຽຎັຌ ຉບໄ ຄຓກີາຌຎຍັຉທ຺ ຽຑໃືບເນຘໄ າຓາຈຈາ ຖຄ຺ຆທີຈິດເໃູຌຘຄັ຃ຓ຺ແຈດໄ າໃ ຄຽຎັຌຎກ຺ກະຉິຘກຸ , ຽຎັຌແຎຉາຓ

26 ຃ທາຓຉບໄ ຄກາຌຂບຄຉຌ຺ຽບຄ; ເຌກາຌຘຶກຘາ຃ຄັໄຌແີໄຈຌໄ າ ຽບ຺າ຾ຌທ຃ຈິ ກຼໃ ທກຍັກາຌຎຍັຉທ຺ຓາເຆເໄຌ ກາຌຘຶກຘາກຼໃ ທກຍັ຃ທາຓຘາຓາຈເຌກາຌຈາ ຖຄ຺ຆທີຈິດໃູຂບຄຆາທຍາໄຌໜບຄຆຄ຺ ຑາງນົຄັກາຌ ງກ຺ງາໄງຽຂ຺ໄາຓາ , ຿ຈງຘຶກຘາ຾ຌທ຋າຄກາຌຎຍັຉທ຺ຂບຄຆາທຍາໄຌ຾ຍຍ຃ບໃ ງຽຎັຌ຃ບໃ ງແຎຉາຓ ຌະ຿ງຍາງຂບຄ຿຃ຄກາຌ ຾ຖະ ກາຌຎຍັຉທ຺຾ຍຍແທທາ ຿ຈງກາຌຍໃ ຘຌ຺ເ຅ຉໃ ຌະ຿ງຍາງຂບຄ ຿຃ຄກາຌ຋ໃີຘະໜບຄເນ.ໄ 1.11 ຋ິຈຘະຈກີຼໃ ທກຍັ຃ທາຓຘາຓາຈ ຽຈທຈິ ຾ຓກຆີຽ຃ຕຌ຾ຖຌຈ໌ (David Mc C. Clelland, 1973) ແຈເໄນ຃ໄ ທາຓໝາງທາໃ ຃ທາຓຘາຓາຈ຾ຓຌໃ ໝາງຽຊຄິຍກຸ ຃ະຖິກຖກັຘະຌະ຋ໃີຆບໄ ຌດຑໃູ າງເຌຂບຄຍກຸ ຃ຌ຺ ຆໃຄຶຘາຓາຈ ຆຸກຈຌັ ເນຍໄ ກຸ ຃ຌ຺ຌຌັໄຘາໄຄຏຌ຺ກາຌຎະຉິຍຈັຄາຌ຋ໃີຈີນົືຉາຓຽກຌ຋ໃີກາ ຌຈ຺ເຌທຼກຄາຌ຋ໃີຉຌ຺ປຍັຏິຈຆບຍ. ຕຆິ າຕຈ໌ ຿ຍດາ຋ຆຈິຘ໌ (Richard Boyatzis, 1982) ແຈເໄນ຃ໄ ທາຓໝາງທາໃ : ຃ທາຓຘາຓາຈ ໝາງຽຊຄິກຸຓໃ ຂບຄ຃ທາຓບາຈຘາຓາຈ຋ໃີດເໃູຌຉທ຺ຍກຸ ຃ຌ຺ ຆໃຄຶກາ ຌຈ຺ຑຶຈຉິກາ ຂບຄຍກຸ ຃ຌ຺ຽຑໃືບເນຍໄ ຌັຖຸ ຽຊຄິ຃ທາຓຉບໄ ຄກາຌຂບຄທຼກຄາຌຑາງເຉຎໄ ຈັແ຅ຘະຑາຍ຾ທຈຖບໄ ຓຂບຄບຄ຺ກາຌ຅ຈັຉຄັໄ ຾ຖະ ຽປັຈ ເນຍໄ ກຸ ຃ຌ຺ຓຄຸໄໝຌັໄ ແຎຘຏູໃ ຌ຺ແຈປໄ ຍັ຋ໃີຉບໄ ຄກາຌ. ຅າກ຃ທາຓໝາງຂາໄຄຽ຋ີຄ, ຘະນົຼຸຍແຈທໄ າໃ ຃ທາຓຘາຓາຈໝາງຽຊຄິ ຃ທາຓປ, ູໄ ຋ກັຘະ ຾ຖະ ຑຶຈຉິກາ ຋ໃີ຅າ ຽຎັຌຉໃ ກາຌຽປັຈທຼກຂບຄຍກຸ ຃ຌ຺ ນົືກຸຓໃ ຃ຌ຺ເນຎໄ ະຘຍ຺ຏຌ຺ຘາ ຽຖັຈ ຆໃຄຶຎະກບຍຈທໄ ງບຄ຺ ຎະກບຍນົກັ 3 ຎະກາຌ ຃: ື ຃ທາຓປູໄ(Knowledge) ຈາໄຌເຈໜໃຶຄຽຆໃັຌ: ຃ທາຓປຈູໄ າໄຌກາຌຽຄຌ ິ ນົືຍຌັຆີ຾ຖະບໃືຌໂຽນໃ຺ົາຌຽີໄຎັຌຉຌ຺ໄ, ຋ກັຘະ (Skill) ຃ທາຓຆາ ຌາຌຈາໄຌຉາໃ ຄໂຽຆໃັຌ : ຋ກັຘະຈາໄຌ ຃ບຓຑິທຽຉີ຾ຖະບໃືຌໂ ຾ຖະ ຑຶຈຉິກາ (Attribute) ຽຆໃັຌ: ຃ທາຓຖະບຼຈປບຍ຃ບຍຽນໃ຺ົາຌີໄ ຽຎັຌຉຌ຺ໄ. ຅າກກາຌ຋ຍ຺຋ທຌຘາຓາຈຘະນົຼຸຍແຈທໄ າໃ : ຅າກຏຌ຺ກາຌຘຶກຘາ຋ໃີກຼທຂບໄ ຄ຋ຄັຑາງເຌ ຾ຖະ ຉາໃ ຄຎະຽ຋ຈຂາໄຄຽ຋ິຄຌຌັໄຽນັຌແຈທໄ າໃ ຋ກຸ ໂຍຈ຺ກາຌຘຶກຘາທແິ຅ຌຌັໄ຾ຓຌໃ ຓ຃ີທາຓກຼໃ ທກຌັກຍັຍຈ຺ກາຌ ຘຶກຘາຂບຄຂາໄຑະຽ຅າ຺ໄ຿ຈງ຾຋຅ໄ ຄິເຌຌຌັໄຓກີາຌກຼໃ ທຑຌັກຍັຽຖໃືບຄແຑຌາ ໄຊທໄຓ , ຃ທາຓຘາຓາຈເຌ ກາຌປຍັຓື຅ໃຄຶ຾ຓຌໃ ກາຌເນ຃ໄ ທາຓ ໝາງທາໃ : ຍກຸ ຃ຌ຺, ຆຸຓຆຌ຺ ນົືບຄ຺ກາຌ຅ຈັຉຄັໄເຈໜໃຶຄ ຓກີາຌຌາ ຽບ຺າ຃ທາຓຘາຓາຈຍໃຓ຺ຆບໄ ຌ ຾ຖະ ຆຍັຑະງາກບຌຂບຄຉຌ຺຋ໃີຓຽີຑໃືບປຍັຓື຾ຖະ ຎະຽຆຌີໜາໄກຍັຘໃິຄ຋ໃີຍໃ ຈຉີາຓຓາ ນົືຽນຈກາຌ຋ໃີ ບາຈຌາ ແຎຘກູໃ າຌຽກຈີແຑຑິຍຈັບຌັຽຌໃບືຄຓາ຅າກກາຌຎໃຼຌ຾ຎຄຘະຑາຍຂບຄຑູຓບາກາຈ ຾ຖະ ກາໄທ ແຎຘ຃ູໃ ທາຓຘາຓາຈເຌກາຌຎຍັຉທ຺ເນຘໄ າຓາຈຈາ ຖຄ຺ຆທີຈິ ຉໃ ກຍັຏຌ຺ກະ຋ຍ຺ ຾ຖະ ກາຌຎໃຼຌ຾ຎຄຌຌັໄ ແຈ຃ໄ ກືຍັກາຌເຆຆໄ ທີຈິ ຽຎັຌຎກ຺ກະຉິ.

27 2. ຌະ຿ງຍາງ ຾ຖະ ຌຉິກິ າ ຋ໃີກຼໃ ທຂບໄ ຄ 2.1 ຓະຉິ X ຂບຄຑກັຎະຆາຆຌ຺ຎະຉິທຈັຖາທ ກບຄຎະຆຸຓເນງຂໃ ບຄຑກັຎະຆາຆຌ຺ຎະຉິທຈັຖາທ ຃ຄັໄ຋ີX ແຈຓໄ ບຍເນໜໄ ທໃ ງຄາຌ຋ໃີກຼໃ ທຽຌັຌໄ ໜກັກາຄກາຌຎໃຼຌ຾ຎຄຂບຄຘະຑາຍຑຓູ ບາກາຈຂບຄ຿ຖກ ຾ຖະ ກາຌຽກຈີແຑ຋າ ຓະຆາຈ ຃ຈືຄໃັ຋ກຸ ຓຌືໄ ີໄຎະຆາຆຌ຺຃ທຌຉີຊບງ຾ຌທ຃ຈິ ຽຆໃບືຊຄືຓ຺ຄທາງ ຾ຍຍຍໃ ຽຎັຌທ຋ິ ະງາຘາຈໝາງ຃ທາຓທາໃ ຉບໄ ຄ ປຼຌປູໄ຾ຖະ ຓກີາຌຎຍັຉທ຺ຽຂ຺ໄາກຍັຘະຑາຍ຃ທາຓຽຎັຌ຅ຄິເນແໄຈໄຍໃ ໝາງ຃ທາຓ຅ະຎໃບງເນຓໄ ຌັຽຎັຌ ແຎຉາຓງະຊາກາ ນົືຉາຓກາ ຉາຓ ຽທຌ, ຉບໄ ຄກາ ຾ໜຌໄ ທຼກຄາຌ຃ຓຸໄ ຃ບຄ຃ທາຓຘຼໃ ຄແຑຑິຍຈັ ຉາຓ຋າ ຓະຆາຈເນ຾ໄ ກບໃ າ ຌາຈກາຌຎກ຺຃ບຄເຌຂຌັໄຍາໄຌເນຓໄ ຃ີທາຓຽຂັຓໄ ຾ຂຄ ຾ຖະ ຘາຓາຈຌາ ຑາ ຎະຆາຆຌ຺ຑຈັ຋ະຌາຍາໄຌຂບຄຉຌ຺ ຾ຖະ ຎຍັຉທ຺ຽຂ຺ໄາກຍັກາຌຎໃຼຌ຾ຎຄຂບຄຘະຑາຍຈຌິຒໄາບາກາຈ ແຈ,ໄ ກາຌ຾ກແໄຂກາຌເນຍໄ ຖິກາຌຂບຄຑາກຖຈັຉໃ ກຍັຎະຆາຆຌ຺຿ຈງຘະຽຑາະ຾ຓຌໃ ຏຎໄູ ະຘຍ຺ຽ຃າະປາໄງ ຅າກແຑຑິຍຈັ ຽປັຈເນກໄ າຌຆທໃ ງຽນົືບຈຄໃັກາໃ ທຍາຄ຃ຄັໄຓ຃ີທາຓຆກັຆາໄນົາງ ງບໄ ຌ຃າຂບຈຖະຍຼຍ ກາຌ, ກາຌ຾ກແໄຂ຃ທາຓ຋ກຸ ງາກຂບຄຎະຆາຆຌ຺ເຌ຋າໃ ຓກາຄກາຌຽກຈີແຑ຋າ ຓະຆາຈດາໃ ຄປຌຸ ຾ປຄ ບຌັຽຌໃບືຄຓາ຅າກກາຌຎໃຼຌ຾ຎຄຂບຄຘະຑາຍຑຓູ ບາກາຈ ຆໃຄຶຓຌັກະ຋ຍ຺, ກຈີຂທາຄ, ຊທໃ ຄຈຄຶ຃ທາຓ ກາໄທໜາໄ ຾ຖະ ຋າ ຖາງໝາກຏຌ຺ຂ ບຄກາຌຑຈັ຋ະຌາໝາງ຃ທາຓທາໃ ເຌກາຌ຾ກແໄຂ຃ທາຓ຋ກຸ ງາກ ຂບຄຎະຆາຆຌ຺ຌຌັໄ຋ກຸ ຑາກຘທໃ ຌເຌຘຄັ຃ຓ຺ກໃຉ ບໄ ຄແຈຽໄຆໃບືຓ຿ງຄຽບ຺າທຼກຄາຌກາຌນົຼຸຈຏບໃ ຌ຃ທາຓ ຘຼໃ ຄຉໃ ແຑຑິຍຈັ ຾ຖະ ກາຌຎຍັຉທ຺ຽຂ຺ໄາເຌກາຌທາຄ຾ຏຌກາຌຑຈັ຋ະຌາເຌ຋ກຸ ຖະຈຍັ ຾ຖະ ຋ກຸ ຂຄ຺ຽຂຈທຼກຄາຌ ຾ຉຘໃ ຌູ ກາຌຄຖຄ຺ປບຈ຋ບໄ ຄຊໃຌິ ຿ຈງຘະຽຑາະ຾ຓຌໃ ເນຖໄ ຄ຺ຽຊຄິຂຌັໄປ າກຊາຌຂບຄ ຎະຆາຆຌ຺ ຾ຖະ ເນແໄຈປໄ ຍັ຅ຈັຉຄັໄຎະຉິຍຈັ຿ຈງ຾຋຅ໄ ຄິ (຃ະຌະ຿຃ຘະຌາບຍ຺ປຓ຺ຘຌູ ກາຄຑກັ, 2016). 2.2 ກຈ຺ໝາງ ກຈ຺ໝາງທາໃ ຈທໄ ງກາຌ຃ຓຸໄ ຃ບຄແຑຑິຍຈັຘະຍຍັຽຖກ຋ີ71/ຘຑຆ, ຖຄ຺ທຌັ຋ີ24 ຓຊິຌຸ າ 2019 ຓາຈຉາ1 ຅ຈຸ ຎະຘຄ຺: ກຈ຺ໝາງຘະຍຍັຌກີໄ າ ຌຈ຺ນົກັກາຌ, ຖະຍຼຍກາຌ ຾ຖະ ຓາຈຉະກາຌກຼໃ ທກຍັ ກາຌ຃ຓຸໄ ຃ບຄແຑຑິຍຈັຽຑໃືບຽປັຈເນທໄ ຼກຄາຌຈຄໃັກາໃ ທແຈປໄ ຍັກາຌ຅ຈັຉຄັໄຎະຉິຍຈັດາໃ ຄຓຎີະຘິຈ຋ິຑາຍ , ຎະຘິຈ຋ິຏຌ຺ ຾ຖະ ຋ຌັຘະແຓປຍັຎະກຌັກາຌຘະໜບຄຂ ຓໄ ຌູ ຂາໃ ທຘາຌທບໃ ຄແທ, ຘຈັຽ຅ຌ ຾ຌເຘຽໃ ຐ຺ໄາ ຖະທຄັນົຼຸຈຏບໃ ຌຏຌ຺ກະ຋ຍ຺຋ໃີຽກຈີ຅ າກແຑຑິຍຈັຉໃ ຘຂຸ ະຑາຍ , ຆທີຈິ , ຆຍັຘິຌຂບຄຖຈັ ຖທຓໝໃູ , ຎະຆາຆຌ຺ , ຘໃິຄ຾ທຈຖບໄ ຓ ຾ຖະ ຿຃ຄໃ ຖາໃ ຄຑືໄຌຊາຌ ຑບໄ ຓ຋ຄັຒືໄຌຒູ , ຍູຖະຌະ, ກໃຘ າໄຄ຃ຌືເໝນໃ ົຄັ ແຑຑິຍຈັ ຘາຓາຈຽຆໃບືຓ຿ງຄຽຂ຺ໄາກຍັຑາກຑືໄຌ ຾ຖະ ຘາກຌ຺ຎະກບຍຘທໃ ຌຽຂ຺ໄາເຌກາຌຑຈັ຋ະຌາ ຽຘຈຊະກຈິ - ຘຄັ຃ຓ຺ຉາຓ຋ິຈຘີຂຼທ , ງືຌງຄ຺ ຾ຖະ ຃ທາຓໝຌັໄ຃ຄ຺ຂ ບຄຆາຈຓາຈຉາ 2 ແຈຖໄ ະຍຸ ຽຊຄິກາຌ຃ຓຸໄ ຃ບຄແຑຑິຍຈັ ; ຓາຈຉາ 6 ຑຌັ຋ະຂບຄຑຌ຺ຖະຽຓບືຄຉໃ ກາຌ຃ຓຸໄ ຃ບຄແຑຑິຍຈັ : ຑຌ຺ຖະຽຓບືຄ຋ກຸ ຃ຌ຺ຓຑີຌັ຋ະເຌກາຌ຅າ ກຈັ ຾ຖະ ຘະກຈັກຌັໄແຑຑິຍຈັຈທໄ ງກາຌຉິຈຉາຓ ຖາງຄາຌ

28 ຘະຑາຍ຃ທາຘຼໃ ຄແຑຑິຍຈັ , ຓຘີທໃ ຌປທໃ ຓເຌກາຌກຼຓຑບໄ ຓ , ຉບຍ຿ຉໄ, ນົຼຸຈຏບໃ ຌ຃ທາຓຽຘງນາງ ເນກໄ າຌຆທໃ ງຽນົືບຍຌັຽ຋຺າ຋ກຸ ຾ຖະ ກາຌຒືໄຌຒນູ ົຄັແຑຑິຍຈັ ; ຑາກ຋ີII ໝທຈ຋ີ1 ຓາຈຉາ9 ແຈໄ ຖະຍທຸ າໃ : ກາຌຎໄບຄກຌັ຾ຓຌໃ ກາຌກາ ຌຈ຺຾ຏຌກາຌ , ຓາຈຉະກາຌຽຑໃືບຘະກຈັກຌັໄ ຾ຖະ ນົຼຸຈຏບໃ ຌ ຃ທາຓຘຼໃ ຄ຅າກແຑຑິຍຈັ . ໝທຈ຋ີ2 ຓາຈຉາ21 ແຈຖໄ ະຍແຸ ທທໄ າໃ : ກາຌ຃ທຍ຃ຓຸ ແຑຑິຍຈັ຾ຓຌໃ ກາຌ ຅າ ກຈັແຑຑິຍຈັ຋ໃີຑທຓຽກຈີຂຌືໄ ຍໃ ເນຘໄ າໄຄຏຌ຺ກະ຋ຍ຺ປາໄງ຾ປຄ ນົື຃ທາຓຽຘງນາງດາໃ ຄນົທຄນົາງຉໃ ຘຸຂະຑາຍ, ຆທີຈິ , ຆຍັຘິຌຂບຄຖຈັ , ຖທຓໝໃູ຾ຖະ ຂບຄຎະຆາຆຌ຺ ; ໝທຈ຋ີ3 ຓາຈຉາ 42 ແຈໄ ຖະຍແຸ ທທໄ າໃ : ຘຄັ຃ຓ຺ຓຘີທໃ ຌປທໃ ຓເຌທຼກຄາຌ຃ຓຸໄ ຃ບຄແຑຑິຍຈັຈທໄ ງກາຌຎໄ ບຄກຌັ, ກາຌກຼຓ຃ທາຓ ຑບໄ ຓຉບຍ຿ຉ, ໄ ກາຌນົຼຸຈຏບໃ ຌ຃ທາຓຘຼໃ ຄແຑຑິຍຈັ ຾ຖະ ຒືໄຌຒຽູຂຈ຋ໃີແຈປໄ ຍັຏຌ຺ກະ຋ຍ຺຅າກແຑຑິຍຈັ (ຘະຑາ຾ນຄໃ ຆາຈ, 2019). ກຈ຺ໝາງທາໃ ຈທໄ ງຌາ ໄ ຾ຖະ ຆຍັຑະງາກບຌຌາ ໄ(ຘະຍຍັຎຍັຎຄຸ )ເຌຓາຈຉາ 2 ແຈຖໄ ະຍແຸ ທທໄ າໃ : ຌາ ໄ຾ຓຌໃ ຆຍັຑະງາກບຌ຋າ ຓະຆາຈ ຘະຌຈິໜໃືຄ຋ໃີຽຎັຌ຋າຈ຾ນົທຽຆໃຄີ຾ຓຌໃ ຆຍັຑະງາກບຌຉຌ຺ໄ ຉ ຾ຖະ ຽຎັຌຑືໄຌຊາຌກທໃ າໝເໃູຌຆຍັຑະງາກບຌຌາ ໄ , ຆຍັຑະງາກບຌຌາ ໄ຾ຓຌໃ ຆຍັຑະງາກບຌ຋າ ຓະຆາຈຆໃຄື ຎະກບຍຈທໄ ງ ຌາ ໄ,຾ນົຄໃ ຌາ ໄ ຾ຖະ ຘໃິຄ຋ໃີຍໃ ຓຆີທີຈິດເໃູຌ຾ນົຄໃ ຌາ ໄຽຆໃັຌ: ຑຶຈ,ຘຈັຌາ ໄ, ນິຌ ນິຌ຾ປໃ , ຆາງ ຉຓ຺, ຾ປ຋ໃ າຈ (ຘະຑາ຾ນຄໃ ຆາຈ, 2019). 2.3 ຈາ ຖຈັ ຈາ ຖຈັທາໃ ຈທໄ ງຘຄັ຃ຓ຺ຘຄ຺ຽ຃າະ , ຘະຍຍັຽຖກ຋ີ 169 /ຖຍ ຖຄ຺ທຌັ຋ີ 19 ຓຊຸຌາ ິ 2013 ຓາຈຉາ1຅ຈຸ ຎະຘຄ຺: ກຈ຺ໝາງຘະຍຍັຌກີໄ າ ຌຈ຺ນົກັກາຌ , ຖະຍຼຍກາຌ ຾ຖະ ຓາຈຉະກາຌກຼໃ ທກຍັ ກາຌ຅ຈັຉຄັໄຎະຉິຍຈັຌະ຿ງຍາງຘຄັ຃ຓ຺ຘຄ຺ຽ຃າະເນ຾ໄ ກຏໃ ຎໄູ ະຘຍ຺ແຑຑິຍຈັ ຾ຖະ ຏຈໄູ ບໄ ງ຿ບກາຈ຋າຄ ຘຄັ຃ຓ຺ຽຑໃືບເນແໄຈປໄ ຍັກາຌຆທໃ ງຽນົືບຈ, ກາຌຍ ຖິກາຌດາໃ ຄຓຎີະຘິຈ຋ິຑາຍ, ຎະຘິຈ຋ິຏຌ຺ ຾ຖະ ຽຎັຌ ຋າ ຾ຌເຘ຾ໃ ກແໄຂຆທີຈິ ຾ກແໄຂຆທີຈິກາຌຽຎັຌດ຋ໃູ າ ຄຈາໄຌທຈັຊຸ ຾ຖະ ຅ຈິເ຅ , ປຍັຎະກຌັກາຌຈາ ຖຄ຺ ຆທີຈິ ເຌຂຌັໄຑືໄຌຊາຌຎະກບຍຘທໃ ຌຽຂ຺ໄາເຌ຾ຏຌຖຶຍຖາໄຄ຃ທາຓ຋ກຸ ງາກ຾ນຄໃ ຆາຈ຋ໃີຖຈັຊະຍາຌທາຄ ບບກ: ຓາຈຉາ 2 ຘຄັ຃ຓ຺ຘຄ຺ຽ຃າະ : ຾ຓຌໃ ກາຌຎະຉິຍຈັຌະ຿ງຍາງກາຌຆທໃ ງຽນົືບ ຾ຖະ ກາຌ ຍ ຖິກາຌຈາໄຌທຈັຊຸ ຾ຖະ ຅ຈິເ຅ເນ຾ໄ ກຏໃ ຎໄູ ະຘຍ຺ແຑຑິຍຈັ ຾ຖະ ຏຈໄູ ບໄ ງ຿ບກາຈເຌຘຄັ຃ຓ຺຿ຈ ງກາຌ ຎະກບຍຘທໃ ຌຂບຄຖຈັ , ຍກຸ ຃ຌ຺ , ຌຉິ ິຍກຸ ຃ຌ຺ , ຆຸຓຆຌ຺຋າຄຑາງເຌ ຾ຖະ ຉາໃ ຄຎະຽ຋ຈ . (ຖຈັຊະຍາຌ຾ນຄໃ ຘຎຎ ຖາທ, 2013). 2.4 ຾ຏຌຑຈັ຋ະຌາຽຘຈຊະກຈິຘຄັ຃ຓ຺຾ນຄໃ ຆາຈ 5 ຎີ ຃ຄັໄ຋ີ VIII ເຌ຾ຏຌຑຈັ຋ະງາຽຘຈຊະກຈິ - ຘຄັ຃ຓ຺຾ນຄໃ ຆາຈ 5 ຎີ຃ຄັໄ຋ີ VIII ເຌຂຄ຺ຽຂຈກາຌ ຑຈັ຋ະຌາຘຄັ຃ຓ຺ ຑກັ ຾ຖະ ຖຈັຊະຍາຌແຈຽໄຌັຌໄ ໜກັຽຊຄິກາຌ຾ກແໄຂຍຌັນາແຑ຋າ ຓະຆາຈ຋ໃີຽກຈີຂຌຶໄ ຽຑໃືບຒືໄຌຒຆູ ທີຈິກາຌຽຎັຌດຂໃູ ບຄຎະຆາຆາຆຌ຺ເຌຑືໄຌ຋ໃີ຋ໃີແຈປໄ ຍັຏຌ຺ກະ຋ຍ຺ ຿ຈງຓບຍເນກໄ ຓ຺ແຑຑິຍຈັ

29 ຾ນຄໃ ຆາຈ ຎະຘາຌຘຓ຺຋ຍ຺ກຍັໜທໃ ງຄາຌ຋ໃີກຼໃ ທຂບໄ ຄ຋ກຸ ຑາກຘທໃ ຌ ຆທໃ ງ຾ກແໄຂຍຌັນາຉາໃ ຄໂ຋ໃີຽກຈີ ຂຌຶໄ ດາໃ ຄ຋ທໃ ຄ຋ຌັ ຾ຖະ ກກ າຌກະກຼຓກາຌ຅ຈັ ກາຌ຃ຓຸໄ ຃ບຄຽນຈ຋ໃີບາຈ຅ະຽກຈີຂຌຶໄ ເຌບະຌາ຃ຈ຺ ດາໃ ຄ ຋ທໃ ຄ຋ຌັຽທຖາ ຾ຖະ ຎບຈແຑ຋ໃີຘຈຸ (ກະຆທຄ຾ຏຌກາຌ ຾ຖະ ກາຌຖຄ຺຋ຶຌ, 2016). 2.5 ງຸຈ຋ະຘາຈ ຽຎ຺ໄາໝາງຘະນະຘະທຈັຈາໄຌກາຌຑຈັ຋ະຌາຂບຄບຄ຺ກາຌຘະນະຎະຆາຆາຈ຿ຈງຘະຽຑາະ ຾ຓຌໃ ຽຎ຺ໄາໝາງ຋ີ7 ທາໃ ຈທໄ ງກາຌປຍັຎະກຌັ຃ທາຓງືຌງຄ຺ຈາໄຌຘໃິຄ຾ທຈຖບໄ ຓຉາຓ຃າຈ ໝາງ຋ີ9 ຃ື: ກາຌຏຌັຂະນງາງຍຌັຈານົກັກາຌຂບຄກາຌຑຈັ຋ະຌາ຋ໃີງືຌງຄ຺ຽຂ຺ໄາເຌ຾ຏຌຄາຌ ຾ຖະ ຌະ຿ງຍາງ ຾ນຄໃ ຆາຈ , ກາຌ຋ຈ຺຾຋ຌຏຌ຺ຽຘງນາງຂບຄຆຍັຑະງາກບຌຘໃິຄ຾ທຈຖບໄ ຓ ຾ຖະ ຽຎ຺ໄາໝາງກາຌ ຑຈັ຋ະຌາ຋ໃີງືຌງຄ຺ຂບຄ ຘຎຆ ຾ຉຎໃ ີ2015 ນາ 2030 ຿ຈງຘະຽຑາະ຾ຓຌໃ ຽຎ຺ໄາໝາງ຋ີ 13 ຃ກືາຌ ຖຄ຺ຓຈືາ ຽຌຌີກາຌຽ຃ໃບືຌແນທຉາໄຌກຍັກາຌຎໃຼຌ຾ຎຄຂບຄຘະຑາຍຑຓູ ບາກາຈດາໃ ຄປຍີຈທໃ ຌ, ຾ກແໄຂຉໃ ຏຌ຺ກະ຋ຍ຺ຉາໃ ຄໂ ຍບໃ ຌ຋ໃີ຋ກຸ ຽຎ຺ໄາໝາງຘາຓາຈຽຆໃບືຓ຿ງຄກຍັ຾ຏຌຎະຉິຍຈັຄາຌຽຆຌຈາງ (SENDAI) ທາໃ ຈທໄ ງກາຌນົຼຸຈຏບໃ ຌແຑຑິຍຈັຽຆໃັຌ : ຂ ຋ໄ ີ13.1 ຆໃຄຶປຼກປບໄ ຄເນ຋ໄ ກຸ ຆາຈຘາໄຄ຃ທາຓ ຽຂັຓໄ ຾ຂຄ ຾ຖະ ຃ທາຓຘາຓາຈຎຍັຉທ຺ຉໃ ແຑຑິຍຈັ. ງຈຸ ຋ະຘາຈກາຌນົຼຸຈຏບໃ ຌແຑຑິຍຈັຘ າກຌ຺ ຿ຈງຘະຽຑາະ຾ຏຌຎະຉິຍຈັຄາຌປຼທ຿ກະ (HYOGO) 2005-2015 ທາໃ ຈທໄ ງກາຌຘາໄຄ຃ທາຓຘາຓາຈຎຍັຉທ຺ຂບຄຍຌັຈາຆາຈ ຾ຖະ ຎະຆາຆຌ຺ ຉໃ ແຑຑິຍຈັ ຾ຖະ ແຈທໄ າຄກບຍຍຖຸ ິຓະຘິຈແທໄ5 ຂ ຃ໄ : ື1) ປຍັຎະກຌັທາໃ ກາຌນົຼຸຈ຃ທາຓຘຼໃ ຄຉໃ ແຑຑິຍຈັ ຉບໄ ຄຽຎັຌຍຖຸ ິຓະຘິຈໜໃຶຄຂບຄຍຌັຈາຆາຈ ຈທໄ ງຑືໄຌຊາຌ຋ໃີໜກັ຾ໜຌໄ ຉໃ ກາຌ຅ຈັຉຄັໄ ຎະຉິຍຈັ; 2) ກາ ຌຈ຺, ຎະຽຓຌີຉາຓ຃ທາຓຘຼໃ ຄຉໃ ແຑຑິຍຈັ ຾ຖະ ຽຑໃີຓ຋ະທກີາຌຽຉືບຌແຑຖທໃ ຄໜາໄ ; 3) ຌາ ເຆ຃ໄ ທາຓປູໄ ຌະທຈັຉະກາ ຾ຖະ ກາຌຘຶກຘາຽຑໃືບຘາໄຄທຈັ຋ະຌະ຋າ ຾ນຄໃ ຃ທາຓຎບຈແຑ ຾ຖະ ຃ທາຓຘາຓາຈ ກຍັຘຘູໃ ະຑາຍຽຈຓີເຌ຋ກຸ ຖະຈຍັ ; 4) ນົຼຸຈຏບໃ ຌຍຌັຈາຎຈັແ຅ຘຼໃ ຄຑືໄຌຊາຌຉາໃ ຄໂ ຾ຖະ 5) ຘາໄຄກາຌ ກຼຓ຃ທາຓຑບໄ ຓເ ນຽໄຂັຓໄ ຾ຂຄຽຑໃືບກາຌຉບຍ຿ຉ຋ໄໃີຓຎີະຘິຈ຋ິຏຌ຺ເຌ຋ກຸ ຖະຈຍັ (ນບໄ ຄກາຌ຃ຓຸໄ ຃ບຄ ແຑຑິຍຈັ຾ນຄໃ ຆາຈ, 2010). ທເິຘ຋ຈັປບຈຎີ2030 ຾ຖະ ງຈຸ ຋ະຘາຈກາຌຑຈັ຋ະຌາຽຘຈຊະກຈິຘຄັ຃ຓ຺຾ນຄໃ ຆາຈ10 ຎີ (2016 – 2025) ຑຈັ຋ະຌາ ຾ຖະ ຎກ຺ຎກັປກັຘາຆຍັຑະງາກບຌ຋າ ຓະຆາຈຽຎັຌຉຌ຺ໄ ຾ຓຌໃ : ຋ໃີຈຌິ ຎໃາແຓ, ໄ ຾ປ຋ໃ າຈ, ຾ນົຄໃ ຌາ ໄບາກາຈ ຌາ ເຆເໄນຓໄ ຏີຌ຺ຎະ຿ນງຈຘຄູ ຘຈຸ , ຓ຃ີທາຓງືຌງຄ຺, ໝຌັໄ຃ຄ຺, ງຉຸ ິ ຋າ ຾ຖະ ແຎຉາຓ຋ິຈຘີຂຼທ; 2) ປຍັຎະກຌັກາຌຍຌັຽ຋຺າ, ປຍັຓື຾ຖະ ຎຍັຉທ຺ຽຂ຺ໄາກຍັຘະຑາຍກາຌ ຎໃຼຌ຾ຎຄຈຌິຒໄາບາກາຈ຋ໃີຘຄູ ຂຌຶໄ. ງຈຸ ຋ະຘາຈກາຌ຃ຓຸໄ ຃ບຄ຃ທາຓຘຼໃ ຄແຑຑິຍຈັຂບຄ ຘຎ ຎຖາທ ປບຈຎີ2020 ຆໃຄຶແຈກໄ າ ຌຈ຺ ຃າຈໝາງຉຌ຺ໄ ຉ ແທ຃ໄ : ື

30 1) ຽຑໃືບ຾ຌເຘຽໃ ປັຈເນຆໄ ຸຓຆຌ຺, ຘຄັ຃ຓ຺, ຽຘຈຊະກຈິຓ຃ີທາຓຎບຈ ຾ຖະ ນົຼຸຈຏບໃ ຌ຃ທາຓຽຘງ ນາງ຅າກຏຌ຺ກະ຋ຍ຺ຂບຄ ແຑຑິຍຈັ຅ະ຾ຓຌໃ ຅າກ຋າ ຓະຆາຈ ນົື຃ຌ຺ຘາໄຄຂຌືໄ ກໃຉ າຓປຍັຎະກຌັເນ຾ໄ ກໃ ກາຌຑຈັ຋ະຌາ຋ໃີງືຌງຄ຺ຂບຄຆາຈ. 2) ປຍັປບຄຽບ຺າງຈຸ ຋ະຘາຈນຌັ຅າກກາຌ຾ກແໄຂກາຌຆທໃ ງຽນົືບຍຌັຽ຋຺າ຋ກຸ ຘກຸ ຾ຖະ ຒືໄຌຒນູ ົຄັ ແຑຑິຍຈັກະ຋ຍ຺ເຘຆໃ ຸຓຆຌ຺ , ຘຄັ຃ຓ຺ ຾ຖະ ຽຘຈຊະກຈິຂບຄກາຌ຅ຈັຉຄັໄຖຈັຓາຽຎັຌກາຌນາໄຄນາ ກະກຼຓຽຑໃືບຉາໄຌກຍັແຑຑິຍຈັກບໃ ຌຓຌັ຅ະຽກຈີຂຌືໄ ຽຎັຌຉຌ຺ໄ ຾ຓຌໃ ຍຌັນາຌາ ໄຊທໄຓ , ຾ນຄໄ຾ຖຄໄ , ຈຌິ ຽ຅ໃບືຌ, ບກັ຃ແີຑຑບໄ ຓໂກຍັກາຌຘືຍຉໃ ຾ກແໄຂຍຌັຈາຏຌ຺ປາໄງ຅າກກາຌກະ຋ຍ຺ຂບຄແຑຑິຍຈັຽຓໃບືຓຌັ ຽກຈີຂຌືໄ . 3) ເນໄຘຎຎຖາທ ຓຖີະຍຼຍກຈ຺ໝາງ຃ຍ຺ຊທໄຌກຼໃ ທກຍັຍຌັນາຉາໄຌຏຌ຺ກະ຋ຍ຺ຂບຄແຑຑິຍຈັຉໃ ຍກຸ ຃ຌ຺, ຎະຆາຆຌ຺, ຘຄັ຃ຓ຺ ຾ຖະ ຽຘຈຊະກຈິຂບຄຆາຈ. 4) ຽປັຈເນ຃ໄ ທາຓປກູໄ ຼໃ ທກຍັກາຌ຃ຓຸໄ ຃ບຄແຑຑິຍຈັ ຾ຖະ ກາຌປກັຘາຘໃິຄ຾ທຈຖບໄ ຓແຎ຃ຼຄ຃ູໃ ກຍັທຼກຄາຌກາຌຑຈັ຋ະຌາ ຾ຖະ ເນກໄ າຌຽຎັຌຘະຉິຂບຄ຋ໃທ຺ຎທຄຆຌ຺ (ກຓ຺຃ຓຸໄ ຃ບຄແຑຑິຍຈັ ,2010). ງຈຸ ຋ະຘາຈກາຌຎໃຼຌ຾ຎຄຈຌິຒໄາບາກາຈຂບຄ ຘຎຎຖາທ (2010) ແຈກໄ າ ຌຈ຺ທແິຘ຋ຈັເຌ ກາຌ຾ກແໄຂກຍັກາຌຎໃຼຌຂບຄຘະຑາຍຈຌິຒໄາບາກາຈຽບ຺າແທ຃ໄ ື: ເຌບະຌາ຃ຈ຺ ຘຎຎຖາທ ຓ຃ີທາຓ ຘາຓາຈເຌກາຌຎຍັຉ຺ທ ຽຂ຺ໄາກຍັກາຌຎໃຼຌ຾ຎຄຘະຑາຍຈຌິຒໄາບາກາຈ ຾ຖະ ນົຼຸຈຏບໃ ຌກາຌຎໃບງ ບາງຑິຈຽປບືຌ຾ກທໄ ຽຑໃືບປຍັຎະກຌັກາຌຑຈັ຋ະຌາຽຘຈຊະກຈິ຾ຍຍງືຌງຄ຺ , ນົຼຸຈຏບໃ ຌ຃ທາຓ຋ກຸ ງາກ , ປຍັຎະກຌັຘຂຸ ະຑາຍ ຾ຖະ ຃ທາຓຎບຈແຑຂບຄຎະຆາຆຌ຺ , ຎຍັຎຄຸ ຃ຌຸ ຌະຑາຍ ຘໃິຄ຾ທຈຖບໄ ຓ຋າ ຓະຆາຈ ຾ຖະ ຘໃຄ຺ຽຘີຓ຃ຌຸ ະຑາຍຆທີຈິຂບຄຑຌ຺ຖະຽຓບືຄຖາທ຋ກຸ ຃ຌ຺ (ກະຆທຄ ຆຍັຑະງາກບຌ຋າ ຓະຆາຈ ຾ຖະ ຘໃິຄ຾ທຈຖບໄ ຓ, 2010). ຅າກກາຌ຋ຍ຺຋ທຌຌະ຿ງຍາງ ຾ຖະ ຌຉິ ິກາ ຉາໃ ຄໂ຋ໃີກຼໃ ທຂບໄ ຄຘະ຋ບໄ ຌເນຽໄນັຌທາໃ ຑກັ ຾ຖະ ຖຈັຊະຍາຌ຾ຓຌໃ ຉີຖາ຃າຘຄູ ເຌກາຌ຃ຓຸໄ ຃ບຄ ຾ຖະ ຎໄບຄກຌັແຑຑິຍຈັ຋າຄ຋າ ຓະຆາຈ຋ໃີຽກຈີຂຌຶໄ ຆໃຄຶ ຘະ຾ຈຄບບກດຍໃູ ບໃ ຌທາໃ ຓ຾ີຏຌກາຌ, ງຸຈ຋ະຘາຈ, ຈາ ຖຈັ ຖທຓ຋ຄັກຈ຺ໝາງຉາໃ ຄໂ຋ໃີຽຎັຌກາຌ຅ຈັ ຉຄັໄຎະຉິຍຈັເຌທຼກຄາຌຈຄໃັກາໃ ທ ຾ຖະ ຏຘໄູ ຶກຘາກຽ ນັຌທາໃ ຓນີົາງຌກິ າ ຋ໃີກຼໃ ທຂບໄ ຄກຍັກາຌຘຶກຘາ຃ຄັໄ ຌ.ີໄ 3. ກາຌຘກຶຘາ຋ໃີກຼໃ ທຂບໄ ຄ 3.1 ກາຌຘຶກຘາ຋ໃີກຼໃ ທຂບໄ ຄ຋ໃີດໃຉູ າໃ ຄຎະຽ຋ຈ ກາຌຘຶກຘາຽຖໃືບຄ ກາຌທຽິ຃າະຑືໄຌ຋ໃີຘຼໃ ຄຉໃ ກາຌຽກຈີບ຋ຸ ກ຺ກະແຑ ຿ຈງເຆຖໄ ະຍຍ຺ຘາຖະຘຌ຺ ຽ຋ຈຑຓູ ຘີາຈ ດຽໃູຓບືຄ຃ທຌຂະໜຌຸ ຾ຂທຄຑຈັ຋ະຖຄຸ ຓ຅ີຈຸ ຎະຘຄ຺ຽຑໃືບທຽິ຃າະຑືໄຌ຋ໃີຘຼໃ ຄຉໃ ກາຌຽກຈີ

31 ບ຋ຸ ກ຺ກະແຑ ຾ຖະ ຘຶກຘາ຾ຌທ຋າຄເຌກາຌ຾ກແໄຂ. ຽຎັຌກາຌຘຶກຘາ຾ຍຍຎະຖິຓາຌ ຾ຖະ ຌາ ເຆໄ ຖະຍຍ຺ຘາຖະຘຌ຺ຽ຋ຈຑຓູ ຘີາຈຽຂ຺ໄາຆທໃ ງເຌກາຌທຽິ຃າະຂ ຓໄ ຌູ . ຏຌ຺ຂບຄກາຌຘຶກຘາຑຍ຺ທາໃ : ຍາໄຌ຋ະ ຽຖຌບໄ ງຓຑີືໄຌ຋ໃີ຋ໃີຓ຿ີບກາຈຘຼໃ ຄຉໃ ກາຌຽກຈີບ຋ຸ ກ຺ກະແຑນົາງ຋ໃີຘຈຸ , ຍາໄຌ຾ນົຓ຿ຉຌຈ຺, ຍາໄຌຎຌັ຾ຉ, ຍາໄຌຑະຌາຄຉຄຸ ຾ຖະ ຍາໄຌຓະກບກຽໜືບ ຓຑີືໄຌ຋ໃີ຋ໃີຓ຿ີບກາຈຘຼໃ ຄຉໃ ຽກຈີບ຋ຸ ກ຺ກະແຑນົາງ . ຍາໄຌ ຆະຓທຄ, ຍາໄຌ຃ທຌຂະໜຌູ , ຍາໄຌ຿ຉຌຈ຺ຈທໄ ຌ, ຍາໄຌ຾ຑກະນາ, ຍາໄຌຌາຂະງາຈ ຍາໄຌຑຌ຺ຓະທຄັ ຾ຖະ ຍາໄຌຈບຌ຋າງ ຓຑີືໄຌ຋ໃີ຋ໃີຓ຿ີບກາຈຘຼໃ ຄຉໃ ຽກຈີບ຋ຸ ກ຺ກະແຑຎາຌກາຄ, ຍາໄຌຌາຂະງາຈ ຍາໄຌ ຈບຌ຋າງ ຾ຖະ ຍາໄຌຑຌ຺ຓະທຄັ ຓຑີືໄຌ຋ໃີ຋ໃີຓ຿ີບກາຈຽກຈີບ຋ຸ ກ຺ກະແຑຌບໄ ງ ຾ຖະ ຑືໄຌ຋ໃີຖາຈຆຌັ ຍ ຖິຽທຌຽ຅ງີໄ ຑຓູ ຑີືໄຌ຋ໃີ຋ໃີຓ຿ີບກາຈຘຼໃ ຄຉໃ ຽກຈີບ຋ຸ ກ຺ກະແຑຌບໄ ງ຋ໃີຘຈຸ ຉາຓຖາ ຈຍັ. ຘທໃ ຌ຾ຌທ຋າຄຎໄບຄ ກຌັ ຾ຖະ ຍຌັຽ຋຺າຏຌ຺ກະ຋ຍ຺຅າກກາຌຽກຈີບ຋ຸ ກ຺ກະແຑ຃ືກາຌນົຼຸຈ຃ທາຓປຌຸ ຾ປຄຽຆໃັຌ: ກາຌຘາໄຄ຃ູ ກຌັໄຌາ ໄ, ກາຌຘາໄຄ຃ຌັ຃ຎູ ໄບຄກຌັຉາຐໃຄັຽ຅ໃບືຌ, ກາຌທາຄຏຄັຽຓບືຄ, ກາຌ຃ທຍ຃ຓຸ ຘໃິຄຎກຸ ຘາໄຄຍໃ ເນແໄຎ ຂທາຄ຋າຄຌາ ໄ ຾ຖະ ກາຌຽຉືບຌບ຋ຸ ກ຺ກະແຑ (ຑຌັຆະຖິຌ ຽຘີຓກາຌຈີຑບໄ ຓ຃ະຌະ, 2014). ກາຌຘຶກຘາຽຖໃືບຄ ກາຌຎຍັຉທ຺ຂບຄຎະຆາຆຌ຺ຉໃ ກາຌຎໃຼຌ຾ຎຄຘະຑາຍຑຓູ ບາກາ, ຈກຖ ະຌຘີຶກ ຘາຎຼຍ຋ຼຍຽ຃ບືຂາໃ ງຖຸຓໃ ຌາ ໄຎະນົຼຌ ຾ຂທຄຉຕຄັ ຾ຖະ ຽ຃ບື຃າໃ ງຖຸຓໃ ຌາ ໄຎຕະ຾ຘ ຾ຂທຄຕະງບຄ, ຓີ ຅ຈຸ ຎະຘຄ຺ເຌກາຌຘຶກຘາ຃ື1) ຽຑໃືບຘຶກຘາຽຍໃິຄຑາທະ຃ທາຓຍບຍຍາຄຂບຄຎະຆາຆຌ຺ຆາທຎະຓຄ຺຋ໃີຽຎັຌ ຎະຆາຆຌ຺ຽຂັຓໄ ຾ຂຄເຌຖະຈຍັປາກຊາຌ ຾ຖະ ຽ຃ບືຂາໃ ງ; 2) ຽຑໃືບທຽິ຃າະກຌ຺ຖະງຈຸ ເຌກາຌຘາໄຄຂຈີ ຃ທາຓຘາຓາຈຂບຄຎະຆາຆຌ຺ຆາທຎະຓຄ຺ຑືໄຌຍາໄຌເຌກາຌປຍັຓກືຍັຏຌັ຾ຎຂບຄຘະຑາຍບາກາຈ ຾ຖະ 3) ຽຑໃືບຘະຽໜີ຾ຌທ຋າຄກາຌຎຍັຉທ຺ຏາໃ ຌກຌ຺ແກບຄ຺ກບຌຎະຆາຆຌ຺ ຾ຖະ ຽ຃ໃບືຂາໃ ງ຋າຄຘຄັ຃. ຓ຺ກາຌ ຘຶກຘາ຃ຄັໄຌີໄຽຎັຌກາຌຘຶກຘາ຾ຍຍ຃ຌຸ ຌະຑາຍ ຾ຖະ ຌາ ເຆຽໄຉັກຌກິຑຓູ ຓີຘາຈຽຂ຺ໄາຆທໃ ງ ຾ຖະ ຏຌ຺ ກາຌຘຶກຘາຓ຃ີ: ື ກຼໃ ທກຍັ຃ທາຓຍບຍຍາຄ ຽນັຌທາໃ ຖະຍຍ຺ຌຽິທຈຽຂຈຆາງຐໃຄັ຅ະຽຎັຌຑືໄຌ຋ໃີ຋ໃີຓ຃ີທາຓ ຍບຍຍາຄຘຄູ ຋າຄຌຽິທຈທ຋ິ ະງາ , ຎະຆາຆຌ຺ຑືໄຌຍາໄຌ຋ຄັ 2 ຖຸຓໃ ຾ຓຌໃ າ ໄ ຓ຃ີທາຓຍບຍຍາຄເຌ຋າຄ ຘຄັ຃ຓ຺ຉໃ ຃ທາຓຏຌັ຾ຎຂບຄຘະຑາຍບາກາຈ຋ໃີຉາໃ ຋ຄັຌກີໄ ງ ບໄ ຌຆາທຎະຓຄ຺ຑືໄຌຍາໄຌ຋ຄັ2 ຑືໄຌ຋ໃີຽຎີຈປຍັ ຏຌ຺ກະ຋ຍ຺຅າກ຃ທາຓຏຌັ຾ຎຂບຄຘະຑາຍບາກາຈ຋ໃີຉາ, ໃ ຎະຆາຆຌ຺຅ໃຄຶງຄັຍໃ ຓ຃ີທາຓຑບໄ ຓເຌກາຌປຍັຓື ຾ຖະ ຎຍັຉທ຺ເຌຖະຈຍັຎະຆາຆຌ຺. ຘາ ຖຍັຖະ຃ທ຺ຽປບືຌ຾ຖທໄ ຘທໃ ຌເນງ຃ໃ ທາຓຍບຍຍາຄຂບຄຽຂ຺າຽ຅າ຺ໄ ຾ຓຌໃ ດເໃູຌຖະຈຍັຎາຌກາຄ ຆໃຄຶຽຂ຺າຽ຅າ຺ໄຘາຓາຈນົຼຸຈຏບໃ ຌ຃ທາຓຍບຍຍາຄແຈຈໄ ທໄ ງກາຌນົຼຸຈຏບໃ ຌກາຌ ຽຎີຈປຍັຉໃ ຏ຺ຌກະ຋ຍ຺ ຾ຖະ ຽຑໃີຓຘກັກະງະຑາຍເຌກາຌປຍັຓກືຍັ຃ທາຓຏຌັ຾ຎຂບຄຘະຑາຍຑຓູ ບາກາຈ; ກາຌຘາໄຄ຃ທາຓບາຈຘາຓາຈຂບຄຎະຆາຆຌ຺ຆາທຎະຓຄ຺ຑືໄຌຍາໄຌເຌກາຌປຍັຓກືຍັ຃ທາຓຏຌັ ຾ຎຂບຄຘະຑາຍບາກາຈ: ກາຌ຅ຈັກາຌຆຍັຑະງາກບຌ຋າ ຓະຆາຈ຃ຌືເໝຽໃ ຑໃືບກາຌຈາ ຖຄ຺ຆທີຈິດຉໃູ ໃ ແຎ ຾ຖະ ກາຌຎຍັຉທ຺ຽຑໃືບ຃ທາຓດຖໃູ ບຈ຋ໃີງືຌງຄ຺ຌຌັໄ ຉບໄ ຄຎກ຺ຎກັປກັຘາຊາຌຆຍັຑະງາກບຌ຋າ ຓະຆາຈ

32 ແທເໄນໝໄ ຌັໄ຃ຄ຺ຽຑໃືບ຃າ ໄຎະກຌັຈາໄຌຘະຍຼຄບານາຌຂບຄຎະຆາຆຌ຺ຽບຄ (ກຌຸ ທະຈີ຾ກຌໃ ຘຌັຉິຓຄ຺຃ຌ຺ ຾ຖະ ຃ະຌະ, 2012). ກາຌຘຶກຘາຽຖໃືບຄ ຏຌ຺ກະ຋ຍ຺ຂບຄກາຌຎໃຼຌ຾ຎຄຘະຑາຍຈຌິຒໄາບາກາຈຉໃ ຆທີຈິກາຌຽຎັຌດໃູ ຃ທາຓບບໃ ຌ຾ບ ຾ຖະ ກຌ຺ແກກາຌປຍັຓ: ືກຖ ະຌຘີຶກຘາຎະຽ຋ຈຽບ຋ິ຿ບຽຎງ, ກາຌຘຶກຘາ຃ຄັໄຌ຾ີໄ ຓຌໃ ຓີ ຅ຈຸ ຎະຘຄ຺຃ືຘຶກຘາ຃ທາຓຽຂ຺ໄາເ຅ກຼໃ ທກຍັຏຌ຺ກະ຋ຍ຺຅າກກາຌຎໃຼຌ຾ຎຄຂບຄຘະຑາຍຑຓູ ບາກາຈ ຃ທາຓບບໃ ຌ຾ບ ຾ຖະ ກຌ຺ແກກາຌປຍັຓເືຌຖະຈຍັ຃ທ຺ຽປບືຌ, ຎະຆາຆຌ຺ ຾ຖະ ຂຌັໄຽຓບືຄ ຾ຖະ ກາຌ ຑທ຺ຑຌັກຍັຏຌ຺ກະ຋ຍ຺ເຌຉໃ ໜາໄ ຿ຈງເຆທໄ ຋ິ ີກາຌ຾ຍຍນົາກນົາງຆໃຄຶຓີ3 ທ຋ິ ີກາຌ຃ື: 1) ກາຌຎະຽຓຌີ ຏຌ຺ກະ຋ຍ຺; 2) ກາຌຎະຽຓຌີ຃ທາຓບບໃ ຌ຾ບ ຾ຖະ 3) ຍຌັຈາງຈຸ ຋ະຘາຈກາຌປຍັຓກືຍັຏຌ຺ກະ຋ຍ຺ ຈາໄຌຑຓູ ບາກາຈ຋ໃີຽຎັຌແຑບຌັຉະຖາງ. ກາຌຘຶກຘາ຃ຄັໄຌຽີໄຎັຌກາຌຘຶກຘາ຋າຄ຃ຌຸ ຌະຑາຍ ຾ຖະ ຌາ ເຆຽໄຉັກຌກິ຋າຄຑຓູ ຘີາຈຽຂ຺ໄາຆທໃ ງ. ຏຌ຺ກາຌຘຶກຘາຽນັຌທາໃ ຘະຑາຍບາກາຈ຃ບໃ ງໂຓກີາຌຎໃຼຌ຾ຎຄ ຅ຌ຺ຽຊຄິຂຌັໄປຌຸ ຾ປຄ ຿ຈງຘະຽຑາະຏຌ຺ກະ຋ຍ຺ ຈາໄຌຖຍ຺ຉໃ ຆທີຈິກາຌຽຎັຌດຂໃູ ບຄຎະຆາຆຌ຺຋ໃີດຽໃູຂຈຘຄູ ຎາຌກາຄ ຾ຖະ ຽຂຈ຋ໃຄ຺ຑຼຄດຽໃູຂຈ຋ິຈຉາຽທັຌຉກ຺ຂບຄຎະຽ຋ຈຽບ຋ິ຿ບຽຎງ, ຾ຉກໃ ຓ ຏີຌ຺ກະ຋ຍ຺ຈາໄຌ ຍທກດຍໃູ າຄ຾ນຄໃ ຉໃ ກາຌຏະຖິຈກະຘິກາ ຍບໃ ຌ຋ໃີຓບີຌຸ ນະຑຓູ ຉາໃ . ບີກຈາໄຌໜໃຶຄ, ຓ຃ີທາຓແຑ຾ນຄໄ຾ຖຄໄ ຐຌ຺ຉກ຺ຍໃ ຊກືຉາຓຖະຈກູ າຌ, ຌາ ໄເຌຍຌັງາກາຈຍໃ ຓ຃ີທາຓ຾ຌຌໃ ບຌ ຊທືາໃ ຽຎັຌຘໃິຄ຋າໄ຋າງຉໃ ຆທີຈິກາຌ ຽຎັຌດຂໃູ ບຄຑາກຑືໄຌ. ຽຑໃືບປຍັຓກືຍັຏຌ຺ກະ຋ຍ຺ຈຄໃັກາໃ ທ ຘຄັ຃ຓ຺ແຈຓໄ ກີາຌໝຌູ ເຆກໄ າຌຎະດຈັ , ຃ທາຓ ນົາກນົາງ, ກາຌຎຍັຎໃຼຌ຾ຎຄຉາຓຖະຈກູ າຌຏະຖິຈ, ຃ທາຓຘາຓາຈຽ຃ໃບືຌ຋ໃ, ີຂາງຘຈັຖຼໄຄ, ຂາງແຓໄ ຾ຖະ ກາຌຉິຈຉໃ ຑທ຺ຑຌັຑາງເຌຘຄັ຃ຓ຺ ກຊ ຽືຎັຌງຈຸ ຋ະຘາຈເຌກາຌ຾ກແໄ. ຂກາຌຘາໄຄ຅ຈິຘາ ຌກຶ ກາຌ ເນ຃ໄ ທາຓຽຆໃບືຊ, ືກາຌຽຏີງ຾ຏຽໃ ຉັກ຿ຌ຿ຖຆີ຾ຖະ ກາຌຘະໜບຄຉາໜາໃ ຄ຋ໃີຎບຈແຑເນກໄ ຍັຏບໄູ າແຘດໃູ ຑືໄຌ຋ໃີຈຌິຉາໃ ຾ຖະ ກາຌຆທໃ ງຽນົືບຘກຸ ຽຘີຌກ຾ ຓຌໃ ບີກຍຌັຈາທ຋ິ ີກາຌຂບຄບຄ຺ກາຌ຅ຈັຉຄັໄຑາກຖຈັ (Abate Feyissa Senbeta , 2009). 3.2 ກາຌຘຶກຘາ຋ໃີກຼໃ ທຂບໄ ຄດໃຑູ າງເຌຎະຽ຋ຈ ກາຌຘຶກຘາກຼໃ ທກຍັກາຌຌາ ເຆຖໄ ະຍຍ຺ຘາຖະຘຌ຺ຽ຋ຈຑຓູ ຘີາຈຽຑໃືບທຽິ຃າະນາຑືໄຌ຋ໃີຘຼໃ ຄຉໃ ກາຌ ຽກຈີຌາ ໄຊທໄຓ຅າກຌາ ໄຂບຄ ກຖ ະຌຘີຶກຘາ: ຽຓບືຄນາຈຆາງຒບຄ ຌະ຃ບຌນົທຄທຼຄ຅ຌັ ເຌກາຌຘຶກ ຘາ຾ຓຌໃ ແຈຌໄ າ ຘະຽໜີ຾ຌທ຃ທາຓ຃ຈິ ກາຌທຽິ຃າະຘາໄຄ຾ຍຍ຅າ ຖບຄ ຽຑໃືບກາຌ຃າຈກາຌ ຾ຖະ ຾ຌທ ຃ຈິ ກາຌຎະງກຸ ເຆ຋ໄ າຄຈາໄຌຑືໄຌ຋ໃີຽຑໃືບຽຎັຌຘທໃ ຌຆທໃ ງເຌກາຌຍ ຖິນາຌ຅ຈັກາຌກຍັແຑຌາ ໄຊທໄຓ ຿ຈງ ຓ຅ີຈຸ ຎະຘຄ຺ຽຑໃືບກາ ຌຈ຺ຑືໄຌ຋ໃີຘຼໃ ຄຌາ ໄຊທໄຓເຌຖະຈຍັຂຌັໄຍາໄຌ ຾ຖະ ຎະຽຓຌີນາຎະຽຑຈກາຌຌາ ເຆ຋ໄໃີ ຈຌິ ເຌຑືໄຌຘຼໃ ຄຈຄໃັກາໃ ທ ຈທໄ ງກາຌຽກຍັກາ ຂ ຓໄ ຌູ ຋າຄຑືໄຌ຋ໃີຂຌັໄຘບຄ຅າກບຄ຺ກາຌ຋ໃີກຼໃ ທຂບໄ ຄຌາ ຓາ ຈຈັ຾ຎຄເນຘໄ ບຈ຃ບໃ ຄ຾ຖທໄ ຌາ ຓາຎະຓທຌຏຌ຺ປທໃ ຓກຌັ, ຋ໃີເຆເໄຌກາຌຘຶກຘາກຍັຽຓບືຄນາຈຆາງຒບຄ ຿ຈງກາຌກາ ໜຈ຺ເຌກາຌຘຓ຺ຓຈຸ ຽຄໃບືຌແຂຈທໄ ງຖະຈຍັຌາ ໄ຋ໃີຂຌຶໄ ຊທໄຓເຌຖະຈຍັ 13 ຾ຓຈັ ຋ໃີຽຘ຺າ

33 ທຈັ຾຋ກຌາ ໄນົກັ 4 ຌະ຃ບຌນົທຄທຼຄ຅ຌັ ຿ຈງບີຄເຘຂໃ ຓໄ ຌູ ຖະຈຍັຌາ ໄຊທໄຓເຌຆທໃ ຄຽຈບືຌ 08 ຎີ 2008 ຓາຽຎັຌຉທ຺຋ຼຍກຍັຖກັຘະຌະຑຓູ ຎີະຽ຋ຈ (DEM: Digital Elevation Model) ຾ຖທໄ ຌາ ແຎ ຎຼຍ຋ຼຍຉໃ ກຍັຽຂຈຍາໄຌ ຾ຖະ ຌາ ເຆຎໄ ະ຿ນງຈ຋ໃີຈຌິຂບຄຑືໄຌ຋ໃີຘຶກຘາ ຈທໄ ງກາຌຌາ ເຆຖໄ ະຍຍ຺ ຘາຖະຘຌ຺ຽ຋ຈ຋າຄຑຓູ ຘາຈ (GIS) ຆໃຄຶຽຎັຌຽ຋ັກ຿ຌ຿ຖຆ຋ີາຄຑືໄຌ຋ໃີຌາ ຓາຽຎັຌຽ຃ໃບືຄກາຌທຽິ຃າະ ກາຌຎະຓທຌຏຌ຺ ຾ຖະ ກາຌຘາໄຄ຾ຍຍ຅າ ຖບຄ຋າຄຑືໄຌ຋ໃີ. ຏຌ຺ກາຌທຽິ຃າະຑຍ຺ທາໃ ຓຑີືໄຌ຋ໃີຘຼໃ ຄ຋ຄັ ໝຈ຺ 6,659.67 ຽປັກຉາ, ຍາໄຌ຋ໃີຓຑີືໄຌ຋ໃີຘຼໃ ຄນົາງກທາໃ 10 ຽປັກຉາ ຓຽີຊຄິ 49 ຍາໄຌ (ຖທຓຽບ຺າ຋ຄັ ຍາໄຌ຋ໃີຓ຃ີກູ ຌັໄຌາ ໄ ) ຆໃຄຶຎະຽຑຈກາຌຌາ ເຆ຋ໄໃີຈຌິ ເຌຑືໄຌ຋ໃີຘຼໃ ຄຘທໃ ຌນົາງ຾ຓຌໃ ຎະຽຑຈຈຌິກະຘິກາ ປບຄຖຄ຺ຓາ຾ຓຌໃ ຈຌິຎກຸ ຘາໄຄ , ຎໃາແຓໄ຾ຖະ ບໃືຌໂ ຉາຓຖາ ຈຍັ . ຾ຌທ຃ທາຓ຃ຈິ ຅າກກາຌທຽິ຃າະ ບາຈຘາຓາຈຌາ ແຎເຆຽໄຎັຌຘທໃ ຌຆທໃ ງເຌກາຌຍ ຖິນາຌ຅ຈັກາຌກຍັແຑຌາ ໄຊທໄຓຂບຄຑາກຘທໃ ຌ຋ໃີ ກຼໃ ທຂບໄ ຄ຿ຈງຘະຽຑາະ຾ຓຌໃ ກາຌຽຉືບຌແຑ , ກາຌຉຼຓກາຌກແູໄຑ, ກາຌ຃າຈ຃ະຽຌ ຾ຖະ ຎະຽຓຌີ ນາຑືໄຌ຋ໃີແຈປໄ ຍັ຃ທາຓຽຘງນາງ. ຏຌ຺ກາຌຘຶກຘາກຼໃ ທກຍັຏຌ຺ກະ຋ຍ຺ຽນັຌທາໃ ແຑຌາ ໄຊທໄຓແຈຽໄປັຈເນໄ ຽກຈີຏຌ຺ກະ຋ຍ຺ເຌ຋າຄຖຍ຺ຽຎັຌຘທໃ ຌເນງ຿ໃ ຈງຘະຽຑາະ຾ຓຌໃ : ກະ຋ຍ຺ຉໃ ຊ ະໜຌ຺ນຌ຺຋າຄ , ຽປບືຌ ຆາຌ-ຍາໄຌຆບໃ ຄ, ຽຖ຺ໄາຽຂ຺ໄາ, ຃ບກຘຈັ, ຽຌບືໄ ຋ໃີຌາ, ຘຈັຖຼໄຄ, ຖາງປຍັຂບຄຎະຆາຆຌ຺ນົຼຸຈຖຄ຺, ຘະຍຼຄ ບານາຌຍໃ ຑຼຄຑ (ທຖິ ະດຈຸ ຎຌັງາ ຑບໄ ຓຈທໄ ງ຃ະຌະ, 2010). ຍຌຸ ຓີຍຌຸ ຘຓ຺ (2016) ຘຶກຘາ຃ທາຓຘາຓາຈເຌກາຌຎຍັຉທ຺ຉໃ ກຍັຏຌ຺ກະ຋ຍ຺຅າກແຑຌ ໄາຊທໄຓ ຂບຄຆຸຓຆຌ຺ຍາໄຌຌາ຾຋ຌໃ , ຽຓບືຄກາຘີ, ຾ຂທຄທຼຄ຅ຌັ ຘຶກຘາ຃ທາຓບາຈຘາຓາຈຎຍັຉທ຺ຂບຄຆຸຓ ຆຌ຺ຉໃ ກຍັຏຌ຺ກະ຋ຍ຺຅າກແຑຌາ ໄຊທໄຓ ຾ຖະ ກາຌຎໃຼຌ຾ຎຄຘະຑາຍຑຓູ ບາກາຈ ຾ຖະ ຽຑໃືບຘຶກຘາ ຾ຌທ຋າຄກາຌຎຍັຉທ຺ຂບຄຆຸຓຆຌ຺ ຾ຖະ ກາຌ຾ກແໄຂຍຌັນາຂບຄຍຌັຈາບຄ຺ກາຌ຅ຈັຉຄັໄ຋ໃີກຼໃ ທຂບໄ ຄເຌ ກາຌຆທໃ ງຽນົືບ຃ບຍ຃ທ຺ຏຊໄູ ກຶຏຌ຺ກະ຋ຍ຺຅າກແຑຌາ ໄຊທໄຓ. ທ຋ິ ີກາຌຘຶກຘາ຾ຓຌໃ ຖຄ຺ຎະຽຓຌີ ຾ຖະ ຘຶກ ຘາຽຊຄີຏຌ຺ກະ຋ຍ຺຋ໃີຽກຈີ຅າກແຑຌາ ໄຊທໄຓຑືໄຌ຋ໃີຂບຄຎະຆາຆຌ຺ , ກາຌກະ຋ຍ຺ຉໃ ຆທີຈິກາຌຽຎັຌດເໃູຌ ຈາໄຌຉາໃ ຄໂ, ຽກຍັກາ ຂ ຓໄ ຌູ ຍຌັຈາ຃ທາຓບາຈຘາຓາຈ, ຿ບກາຈ, ຃ທາຓຍບຍຍາຄ(ຑາທະຘຼໃ ຄ) ຾ຖະ ບຎຸ ະຘກັຉໃ ກາຌຎຍັຉທ຺ຂບຄຎະຆາຆຌ຺ກຍັຏຌ຺ກະ຋ຍ຺຅າກແຑຌາ ໄຊທໄຓ ຾ຖະ ກາຌຎໃຼຌ຾ຎຄຘະຑາຍ ຑຓູ ບາກາຈເຌຈາໄຌຉາໃ ຄໂ ຿ຈງຘະຽຑາະ຾ຌທ຋າຄ຾ກແໄຂຍຌັນາຂບຄບຄ຺ກາຌ຅ຈັຉຄັໄກຼໃ ທຂບໄ ຄເຌ ກາຌຆທໃ ງຽນົືບ຃ບຍ຃ທ຺ຏ຋ໄູໃີຊກືຏຌ຺ກະ຋ຍ຺຅າກແຑຌາ ໄຊທໄຓ ຾ຖະ ກາຌຎຍັຉທ຺ຂບຄຎະຆາຆຌ຺ ຾ຌທເຈ. ຏຌ຺ກາຌຘຶກຘາຽນັຌແຈທໄ າໃ ຎະຆາຆຌ຺ແຈປໄ ຍັຏຌ຺ກະ຋ຍ຺຅າກແຑຌາ ໄຊທໄຓ ຾ຖະ ຽນຈຏຌ຺ກໃ ງບໄ ຌກາຌຎໃຼຌ຾ຎຄຂບຄຘະຑາຍຑຓູ ບາກາຈ ຽຂ຺າຽ຅າ຺ໄແຈຓໄ ກີາຌປຍັຓື , ຾ກແໄ ຂ ຾ຖະ ຎຍັຉທ຺ຉໃ ຘະຑາຍກາຌຈຄໃັກາໃ ທຉາຓ຃ທາຓຽຎັຌ຅ຄິ , ບາ ຌາຈກາຌຎກ຺຃ບຄຍາໄຌ ຾ຖະ ບຄ຺ກາຌ຅ຈັຉຄັໄ ກຼໃ ທຂບໄ ຄກໃແ ຈຈໄ າ ຽຌຌີກາຌເນ຃ໄ ທາຓຆທໃ ງຽນົືບ຾ກຎໃ ະຆາຆຌ຺ຏຎໄູ ະຘຍ຺ແຑ , ຊກືຽຘງນາງເຌ຾ຉຖໃ ະ ແຖງະເຌຈາໄຌຉາໃ ຄໂຉາຓ຃ທາຓຘາຓາຈ ຾ຖະ ຌາ ເຆຆໄ ຍັຑະງາກບຌຂບຄຽຂ຺າຽ຅າ຺ໄ຋ໃີຓດີໃູ , ກາຌຎຍັ

34 ຉທ຺ຂບຄຽຂ຺າຽ຅າ຺ໄຌຌັໄ຾ຓຌໃ ກາຌ຾ກແໄຂ, ກາຌຈຈັຎຍັຉໃ ກຍັຏຌ຺ກະ຋ຍ຺ເຌຈາໄຌຉາໃ ຄໂ຋ໃີຽຂ຺າຽ຅າ຺ໄຎະຽຆຌີ ຓກີາຌຽ຃ໃບືຌແນທ຾ຍຍຽຎັຌທຄ຺຅ບຌ ນົືຽຎັຌປບຍທຼຌເຌ຾ຉຖໃ ະຎີດເໃູຌຘາຓແຖງະ຃ື : ແຖງະໜໃືຄ ຾ຓຌໃ ແຖງະກບໃ ຌຌາ ໄຊທໄຓ; ແຖງະ຋ີຘບຄ຾ຓຌໃ ແຖງະຌາ ໄກາ ຖຄັຊທໄຓ; ແຖງະ຋ີຘາຓ຾ຓຌໃ ແຖງະນົຄັຌາ ໄ ຊທໄຓກໃ຃ ຑືາງນົຄັ຋ໃີຌາ ໄແຈຍໄ ກ຺຾ນຄໄ ແຎ຾ຖທໄ ຽຆໃິຄກາຌຽ຃ໃບືຌແນທປຍັຓື຾ຖະ ຎຍັຉທ຺ຉໃ ກຍັຍຌັຈາຏຌ຺ ກະ຋ຍ຺ຽນໃ຺ົາຌຌັໄ. ກາຌ ຘຶກຘາ຃ທາຓບາ ຈຘາຓາຈ ເຌກາຌ ຎຍັຉທ຺ຉໃ ກຍັຏຌ຺ກະ຋ຍ຺຅າກແຑຌາ ໄຊທໄຓຂບຄ ຎະຆາຆຌ຺ຍາໄຌຌາ຾຋ຌໃ ຽຓບືຄກາຘີ຾ຂທຄທຼຄ຅ຌັ , ຓ຅ີຈຸ ຎະຘຄ຺ຘຶກຘາ຃ື: 1) ຘຶກຘາຏຌ຺ກະ຋ຍ຺ ຉາໃ ຄໂ຋ໃີຽກຈີຂຌຶໄ ຅າກແຑຌາ ໄຊທໄຓຉໃ ກຍັຑືໄຌ຋ໃີຂບຄຎະຆາຆຌ຺ , 2) ຃ທາຓບາຘາຓາຈເຌກາຌຎຍັຉທ຺ຉໃ ກຍັຏຌ຺ກະ຋ຍ຺຅າກແຑຌາ ໄຊທໄຓ ຾ຖະ ຃ທາຓຍບຍຍາຄ຋ໃີຘຼໃ ຄຉໃ ກາຌຊກືກະ຋ຍ຺ ຾ຖະ 3) ຽຑໃືບຘຶກຘາ ກາຌຎຍັຉທ຺ຂບຄຎະຆາຆຌ຺ ຾ຖະ ກາຌ຾ກແໄຂຍຌັນາຂບຄຍຌັຈາບຄ຺ກາຌ຅ຈັຉຄັໄ຋ໃີກຼໃ ທຂບໄ ຄເຌກາຌ ຆທໃ ງຽນົືບຉໃ ຃ບຍ຃ທ຺຋ໃີແຈປໄ ຍັຏຌ຺ກະ຋ຍ຺ . ຽຎັຌກາຌຘຶກຘາ຋າຄ຃ຌຸ ຌະຑາຍຽຑໃືບຑຌັຖະຌາ ຏຌ຺ກາຌ ຘກຘາ ຶ . ຏຌ຺ ກາຌຘຶກຘາຑຍ຺ທາໃ ແຑຌາ ໄຊທໄຓແຈຘໄ າໄຄ຃ທາຓຽຘງນາງນົາງ, ຌາ ໄຊທໄຓຽປບືຌຎະຆາຆຌ຺ 43 ນົຄັ, ຽຎໃຽຑ 2 ນົຄັ, ຘຈັຎິີກຽຘງນາງ 240 ຿ຉ ຌາ ໄຊທໄຓຑືໄຌ຋ໃີກະຘິກາ 32 ຽປັກຉາ, ຽຂ຺ໄາຽຘງ ນາງ, 37 ຿ຉຌ, ຊທໄຓຌາ ໄຘາໄຄ 68 ໜທໃ ງ, ຽຆາະຽ຅ໃບືຌ 3 ຽປັກຉາ, ຓຌູ ຃າໃ ຽຘງນາງ 70,000,000 ກຍີ (ຍຌຸ ຓີຍຸຌ຿ຘຓ, 2016). ກາຌຘຶກຘາຽຖໃືບຄ ຘໃິຄ຾ທຈຖບໄ ຓຉໃ ກຍັ຃ທາຓຽຈບືຈປບໄ ຌ ຾ຖະ ກາຌຎຍັຉທ຺ຂບຄຆາທ ກະຘິກບຌ຋ໃີແຈປໄ ຍັຏຌ຺ກະ຋ຍ຺຅າກກາຌຎໃຼຌ຾ຎຄຂບຄຘະຑາຍຑຓູ ບາກາຈ ດຽໃູຂຈ຋ໃຄ຺ຑຼຄທຼຄ຅ຌັ , ຅ຈຸ ຎະຘຄ຺ກ຾ ຓຌໃ ຽຑໃືບຎະຽຓຌີຏຌ຺ກະ຋ຍ຺, ກາຌຎຍັຉທ຺ ຾ຖະ ຃ທາຓຘາຓາຈຂບຄຆາທກະຘິກບຌຉໃ ກຍັ ກາຌຎໃຼຌ ຾ຎຄຂບຄຘະຑາຍຑຓູ ບາ ກາຈ ຾ຖະ ຃ທາຓ຃ຈິ ຽນັຌເຌກາຌຎຍັຉທ຺ຂບຄຽຂ຺າຽ຅າ຺ໄເຌ ບະຌາ຃ຈ຺. ຽຎັຌກາຌຘຶກຘາ຾ຍຍຎະຖິຓາຌ ຾ຖະ ທຽິ຃າະຂ ຓໄ ຌູ ຈທໄ ງ຿ຎຕ຾ກຕຓ຋າຄ຃ບຓຑິທຽ. ຉີຏຌ຺ ກາຌຘຶກຘາຑຍ຺ທາໃ ຏຌ຺ກະ຋ຍ຺຅າກແຑ຋າ ຓະຆາຈແຈຽໄປັຈເນຏໄ ຌ຺ຏະຖິຈຽຂ຺ໄາຂບຄຆາທກະຘິກບຌຽຘງ ນາງນົາງກທາໃ ໝ຾ໃູ ຓຌໃ ດເໃູຌຖະຈຍັ 30 ຘທໃ ຌປບໄ ງ, 40 ຘທໃ ຌປບໄ ງ, 50 ຘທໃ ຌປບໄ ງ ຾ຖະ 100 ຘທໃ ຌປບໄ ງ ຆໃຄຶຽກຈີຂຌຶໄ ປຌຸ ຾ປຄກທາໃ ໝ຾ໃູ ຓຌໃ ຾ຓຌໃ ແຖງະກາຌຍທ຺ຖະຍຈັປກັຘາຽຂ຺ໄາ . ຿ຈງຖທຓ຾ຖທໄ , ຃ທາຓຘຼໃ ຄ ຾ຖະ ຃ທາຓຍໃ ໝຌັໄ຃ຄ຺ຈາໄຌກາຌຈາ ຖຄ຺ຆທີຈິ ຅າກຑາທະຎກ຺ກະຉິຽຊຄິກາຌຘຌູ ຽຘງເຌຖະຈຍັຉາໃ ຄໂ຾ຓຌໃ ຓກີາຌຎໃຼຌ຾ຎຄດເໃູຌຖະຈຍັໜບໄ ງ ຅າກ຃ບຍ຃ທ຺຋ໃີຓຑີາທະຘຼໃ ຄຉາໃ ນາຎາຌກາຄຽ຋ໃ຺າຌ, ຌັໄຘທໃ ຌ຃ບຍ຃ທ຺ ຋ໃີຓຑີາທະຘຼໃ ຄຘຄູ ຾ຓຌໃ ຓໜີ ບໄ ງ ; ຃ທາຓຘາຓາຈເຌກາຌຎຍັຉທ຺: ຆາທກະຘິກບຌຘາຓາຈງບຓປຍັແຈໄ ຽຊຄິຏຌ຺ກະ຋ຍ຺຅າກແຑ຋າ ຓະຆາຈເຌຖະນທາໃ ຄຘບຄນາຘາຓຎ. ີຊາໄນາກຊກືກະ຋ຍ຺ຉິຈຉໃ ກຌັນົາງກທາໃ ຌຌັໄ຾ຓຌໃ ຍໃ ຘາຓາຈຎຍັຉທ຺ແຈໄ຾ຖະ ຆາທກະຘິກບຌກຸຓໃ ຌ຅ີໄ ະຎໃຼຌປຍູ ຾ຍຍກາຌຌາ ເຆ຋ໄໃີຈຌິ ຽຆໃັຌ: ຽປັຈ ໜບຄຎາ, ຃ຄັຖຼໄຄຘຈັ ຽນໃ຺ົາຌຽີໄຎັຌຉຌ຺ໄ . ຊາໄນາກຏຌ຺ກະ຋ຍ຺ຍໃ ປາໄງ຾ປຄ ຽຂ຺າຽ຅າ຺ໄ຅ະຎຍັຎໃຼຌທ຋ິ ີກາຌ

35 ຏະຖິຈ. ບີກ຅າ ຌທຌໜໃຶຄ ກບ າແຘຂາງຘຈັຖຼໄຄຂບຄຉຌ຺຋ໃີຘະຘຓ຺ແທ, ໄກາຌຽກຍັກຏູໄ ະຖິຈຉະຑຌັ຅າກ຋າ ຓະຆາຈ, ກາຌຽຎັຌກາ ຓະກບຌ ຾ຖະ ຑະຌກັຄາຌຍ ຖິກາຌ , ກາຌ຃າໄຂາງ (຿຃ຄກາຌຘາໄຄ຃ທາຓ ຘາຓາຈຂບຄຑະຌກັຄາຌ ຾ຖະ ບຄ຺ກາຌ຅ຈັຉຄັໄເຌກາຌຘຶກຘາກາຌຎໃຼຌ຾ຎຄຂບຄຘະຑາຍບາກາຈ຋ໃີຘໃຄ຺ ຏຌ຺ກະ຋ຍ຺ຉໃ ຆຍັຑະງາກບຌຌາ ໄ ຾ຖະ ກາຌຏະຖິຈຘະຍຼຄບານາຌຂບຄຎະຆາຆຌ຺ເຌ ຘຎຎ ຖາທ 2006). ກາຌຘຶກຘາ ຃ທາຓບບໃ ຌ຾ບຉໃ ຃ທາຓຘຼໃ ຄ຋າຄຈາໄຌຑຓູ ບາກາຈ ດ຾ໃູ ຂທຄບຈັຉະ, ຎຘຎຎ ຖາທ ື . ຅ຈຸ ຎະຘຄ຺ຽຑໃືບກາ ຌຈ຺ຏຌ຺ກະ຋ຍ຺ຉາໃ ຄໂ຅າກແຑຌາ ໄຊທໄຓຉໃ ຆທີຈິກາຌຽຎັຌດຂໃູ ບຄຆາທຆຌ຺ຌະຍຈ຺, ງຸຈ຋ະ ຘາຈກາຌປຍັຓື຾ຖະ ຃ທາຓຘາຓາຈຽບ຺າຉທ຺ຖບຈຑາງເຉຘໄ ະຑາຍກາຌຎໃຼຌ຾ຎຄຂບຄຈຌິຒໄາບາກາຈ ຂບຄຎະຆາຆຌ຺຋ບໄ ຄຊໃຌິ. ຽຎັຌກາຌຘຶກຘາ຾ຍຍຎະຖິຓາຌເຆປໄ ຍູ ຾ຍຍກາຌຎະຽຓຌີ຃ທາຓ຋ກຸ ງາກ຾ຍຍ ຓຘີທໃ ຌປທໃ ຓ, ກາຌກາ ຌຈ຺຃ປູໃ ທໃ ຓຄາຌ, ກາຌ຃ຈັຽຖືບກຑືໄຌ຋ໃີ຾ຖະ ກຸຓໃ ຽຎ຺ໄາໝາງ ຾ຖະ ຖຄ຺ຽກຍັກາ ຂ ໄ ຓຌູ ຉທ຺຅ຄີຑາກຘະໜາຓ. ຏຌ຺ກາຌຘຶກຘາຑຍ຺ທາໃ ຽຌໃບືຄ຅າກຑຓູ ຘີຌັຊາຌຂບຄຎະຆາຆຌ຺ຽຂຈຈຄໃັກາໃ ທຉຄັໄ ດຑໃູ າກຑືໄຌ຾ຓຌໃ າ ໄຂບຄ, ຑືໄຌ຋ໃີຉາໃ ຾ຖະ ຓ຃ີທາຓບບໃ ຌ຾ບ/຃ທາຓຘຼໃ ຄຉໃ ແຑຌາ ໄຊທໄຓກາງຽຎັຌທຄ຺຅ບຌ ເຌ຾ຉຖໃ ະຎີ. ຘາ ຖຍັຏຌ຺ກະ຋ຍ຺ຌຌັໄຘທໃ ຌເນງ຾ໃ ຖທໄ ກ຾ ຓຌໃ ຽຂ຺ໄາ ຾ຖະ ຽຌບືໄ ຋ໃີຌາຽຘງນາງ , ຽຂ຺ໄາຍໃ ກຓຸໄ ກຌິຉະນົບຈຎີ, ຘຈັຖຼໄຄຽຘງນາງ, ຽກຈີຘຈັຉຑູ ືຈ ຾ຖະ ຓຑີະງາຈ຋ໃີຽກຈີຓາ຅າກຌາ ໄກະ຋ຍ຺ຉໃ ຘຑຸ າຍ ຂບຄ຃ຌ຺ ຾ຖະ ຘຈັຖຼໄຄຂບຄຎະຆາຆຌ຺ , ຌບກຌຌັໄກງ ຄັຓຽີປບືຌຆ າຌ຋ໃີຑກັບາແຘ ຾ຖະ ຆຍັຘິຌຽຘງ ນາງຽຎັຌ຅າ ຌທຌຍໃ ໜບໄ ງຽຆໃັຌກຌັ . ຘາ ຖຍັງຈຸ ຋ະຘາຈກາຌປຍັຓຉືໃ ແຑຌາ ໄຊທໄຓຂບຄຎະຆາຆຌ຺ຌຌັໄກ ຾ຓຌໃ ຽນັຌທາໃ ຍາຄ຃ຄັໄກຽ ກຌີ຃ທາຓຘາຓາຈຂບຄຽຂ຺າຽ຅າ຺ໄ຋ໃີ຅ະຘາຓາຈປຍັຓແືຈໄ . ຾ຌທເຈກຉ າຓ ຎະຆາຆຌ຺ຽນໃ຺ົາຌຽີໄຂ຺າຽ຅າ຺ໄກແ ຈຽໄ຃ງີຎະຘຍ຺ ຾ຖະ ແຈ຾ໄ ກແໄຂກຍັຍຌັນາຈຄໃັກາໃ ທຓາຽຌຽທຖາງາທຌາຌຓາ ຎັ ຾ຖທໄ, ຅ໃຄຶຽປັຈເນຽໄຂ຺າຽ຅າ຺ໄແຈຓໄ ກີາຌຑຈັ຋ະຌາທ຋ິ ີກາຌຉາໃ ຄໂ຋ໃີ຅ະຽບ຺າຉທ຺ຖບຈກຍັຘະຑາຍ຾ທຈຖບໄ ຓ ຈຄໃັກາໃ ທ ຿ຈງກາຌຎກ຺ຎກັປກັຘາຘະຑາຍ຾ທຈຖບໄ ຓ຋າ ຓະຆາຈ ຽຆໃັ: ຌນທໄ ງໜບຄ຃ບຄຍຶຄ ຾ຖະ ກາຌ ຆທໃ ງຽນົືບຆໃຄຶກຌັ ຾ຖະ ກຌັ ກຽ ຎັຌບີກທ຋ິ ີກາຌໜໃຶຄເຌກາຌ຾ກແໄຂ . ຌບກ຅າກຌຌັໄ, ຏຌ຺ກະ຋ຍ຺຋າຄ ຍທກງຄັຑຍ຺ທາໃ : ຽຓໃບືຓຌີາ ໄຊທໄຓ ຎະຆາຆຌ຺ງຄັແຈຍໄ ບກທາໃ ຓຎີ-ູຎາຌາຌາ ໄຽຑໃີຓຂຌຶໄ ດາໃ ຄນົທຄນົາງ ຆໃຄຶ ຽຎັຌ຾ນົຄໃ ບານາຌບີກ຋າຄໜໃຶຄຽປັຈເນຽໄຂ຺າຽ຅າ຺ໄຍໃ ບຶຈຎາກຌິ ເຌແຖງະຌຌ, ັໄ ຑບໄ ຓກຌັຌຌັໄຽຂ຺າຽ຅າ຺ໄງຄັຍບກ ບີກທາໃ ຽຓໃບືຓຌີາ ໄຊທໄຓຌາເຌຎີຌີໄ຾ຉເໃ ຌຎີໜາໄ຅ະຽປັຈເນຽໄຂ຺ໄາຌາຂບຄຽຂ຺າຽ຅າ຺ໄຄບກຄາຓ ຽຑາະແຈປໄ ຍັ ຐຸຌໃ ຋າ ຓະຆາຈ຅າກຌາ ໄຊທໄຓຌາຌຌັໄ (ຘຌູ ກຼຓຑບໄ ຓຎໄບຄກຌັແຑຑິຍຈັບາຆ, ີ2005). ຅າກກາຌຘຶກຘາຽນັຌທາໃ ຓຌີກັທຆິ າກາຌນົາງ຋າໃ ຌ຾ຓຌໃ ຽຌັຌໄ ຽຖໃືບຄກາຌຘຶກຘາຑືໄຌ຋ໃີຘຼໃ ຄ, ຏຌ຺ ກະ຋ຍ຺ ຾ຖະ ຽຂຈຽຌບືໄ ຋ໃີຈຌິ຋ໃີແຈປໄ ຍັຏຌ຺ກະ຋ຍ຺຅າກແຑຌາ ໄຊທໄຓ ຆໃຄຶ຅າກ຾ຉກຉາໃ ຄ຅າກກາຌຘຶກຘາ ຂບຄຂາໄຑະຽ຅າ຺ໄຽນັົກໜບໄ ງ຃ືກາຌຘຶກຘາຂບຄຂາໄຑະຽ຅າ຺ໄ຾ຓຌໃ ຽຌັຌໄ ຘາ ນົທຈຽຍໃິຄຏຌ຺ກະ຋ຍ຺ຉໃ ຎະຆາຆຌ຺

36 ກາຌ຅ຈັກາຌ ຾ຖະ ກາຌຎຍັຉທ຺ຂບຄຏແໄູຈປໄ ຍັຏຌ຺ກະ຋ຍ຺ ຿ຈງ຅າກກາຌ຋ຍ຺຋ທຌທຌັຌະກາ ຉາໃ ຄໂ ຏຘໄູ ຶກຘາ຅ໃຄຶຎະງກຸ ຽບ຺າ຾ຌທ຃ທາຓ຃ຈິ ຽຖໃືບຄແຑຌາ ໄຊທໄຓ຅າກຌກັທຆິ າກາຌນົາງ຋າໃ ຌ ຓາຎະງກຸ ກຍັ ຾ຌທ຃ທາຓ຃ຈິ ຂບຄຉຌ຺ຽບຄ ຾ຖທໄ ຌາ ຓາຘາໄຄຂບຍຽຂຈ຾ຌ຃ທທາຓ຃ຈິ ກາຌຘຶກຘາເຌ຃ຄັໄຌີໄຈຄໃັຌ:ີໄ