SPS SAINS TG1 (NG)

Standard Kandungan 4.2 Sistem pembiakan manusia Tarikh: PBD Masteri AKTIVITI PERBINCANGAN 4.3 Sistem pembiakan lelaki dan perempuan The male and female reproductive systems 1 Labelkan organ-organ pembiakan lelaki dan padankan dengan fungsinya. TP2 Label the male reproductive organs and match which their functions. Uretra/Urethra Zakar/Penis Kelenjar prostat/Prostate gland Skrotum/Scrotum Testis/Testis Duktus sperma/Sperm duct Vesikel semen/Seminal vesicle (a) (b) (d) (e) (c) (f) (g) Menghasilkan sperma dan hormon seks jantan Produces sperms and male sex hormones Menyalurkan sperma dari testis Channels sperms from the testis Memegang dan melindungi testis Holds and protects the testis Menyalurkan sperma ke faraj Channels sperms to the vagina Menyalurkan sperma dan air kencing keluar dari badan Channels sperms and urine out of the body Menghasilkan bendalir bernutrien yang mengaktifkan sperma dan melindungi sperma Produces a nutritious fluid that activates sperms and protect sperms Organ/Organ Fungsi/Function Kelenjar prostat Prostate gland Skrotum Scrotum Duktus sperma Sperm duct Testis Testis Zakar Penis Uretra Urethra Vesikel semen Seminal veside 2 Labelkan organ-organ pembiakan perempuan dan padankan dengan fungsinya. TP2 Label the female reproductive organs and match which their functions. Serviks/Cervix Faraj/Vagina Ovari/Ovary Tiub Falopio/Fallopian tube Uretra/Urethra Uterus/Uterus (a) (b) (d) (e) (c) Menghasilkan ovum dan hormon seks wanita Produces ova and female sex hormones Menempatkan dan melindungi embrio Implants and protects the embryo Menerima sperma dari zakar dan saluran bagi bayi dilahirkan Receives sperms from the penis and as a channel for a baby to be born Menyalurkan ovum dari ovari ke uterus dan tempat berlakunya persenyawaan Channels ova from the ovary to the uterus and the place where fertilisation occurs Menghasilkan mukus untuk pergerakan sperma ke dalam uterus Produces mucus for the sperms to move into the uterus Organ/Organ Fungsi/Function Tiub Falopio Fallopian tube Uterus Uterus Ovari Ovary Serviks Cervix Faraj Vagina SP4.2.1 Buku teks m/s 98 – 99 Praktis Kendiri BAB 4 45

Tarikh: PBD Masteri AKTIVITI PERBINCANGAN 4.4 Sistem pembiakan manusia Human reproductive system 1 Labelkan gamet jantan dan gamet betina./Label the male and female gametes. SP4.2.3 TP1 Kepala Lapisan jeli Sitoplasma Nukleus Ekor Membran sel Head Gel layer Cytoplasm Nucleus Tail Cell membrane T: Selaput jeli Jelly layer V: Sitoplasma Cytoplasm U: Membran sel Cell membrane W: Nukleus Nucleus Lapisan jeli Gel layer Sitoplasma Cytoplasm Membran sel Cell membrane Nukleus Nucleus Leher Neck Bahagian tengah Middle piece R: Kepala/Head Q: Nukleus/Nucleus P: Ekor/Tail Nukleus/Nucleus Kepala/Head Ekor/Tail Gamet jantan/Male gamete: Sperma/Sperm Gamet betina/Female gamete: Ovum/Ovum 2 Bandingkan antara ovum dengan sperma./Compare an ovum and a sperm. SP4.2.3 TP2 Gamet jantan Male gamete Boleh Can Testis Testis Terkecil Smallest Gamet betina Female gamete Tidak boleh Cannot Ovary Ovary Terbesar Largest Sperma/Sperms Ovum/Ovum Persamaan/Similarities (a) Membawa maklumat genetik Carry genetic information (b) Sel pembiakan seks Sexual reproductive cells Perbezaan/Differences (c) Jenis gamet Type of gamete (d) Kebolehan bergerak Mobility (e) Organ yang menghasilkannya Organ that produces it (f) Saiz berbanding sel lain dalam badan/Size as compared to other cells in the body 3 Akil baligh adalah peringkat permulaan pematangan sistem pembiakan. Kenal pastikan perubahan yang berlaku pada lelaki (L) dan perempuan (P) semasa akil baligh./Puberty is the early stage of the sexually mature. Identify the changes that occur in the male (M) and female (F) during puberty. SP4.2.2 TP1 L/M Pertumbuhan misai dan janggut Growth of a moustache and beard P/F Mula mengeluarkan ovum dan haid Beginning of ovulation and menstruation P/F Punggung mula padat dan lebar Hips become firm and broader L/M Peti suara (larinks) membesar Vocal cord (larynx) enlarges L/M Suara menjadi garau Voice becomes deeper L/M Pembesaran tulang dan otot Enlargement of the bones and muscles LP/MF Bulu tumbuh di ketiak dan bahagian sulit Hair grows on the armphits and at pubic areas L/M Mula menghasilkan sperm dan hormon seks Start producing sperms and sex hormones Buku teks m/s 100 – 103 Praktis Kendiri BAB 4 46

AKTIVITI PERBINCANGAN 4.5 KBAT PBD Masteri Tarikh: Kitar haid The menstrual cycle Standard Kandungan 4.3 Kitar haid 1 Apakah maksud haid?/What is meant by menstruation? SP4.3.1 Peluluhan lapisan dinding uterus dan pengaliran keluar darah melalui faraj. The breaking down of the lining of the uterine wall and discharge of blood through the vagina. 2 Lengkapkan peta alir tentang kitar haid dan nyatakan fasa-fasa. SP4.3.2 TP2 Complete the flow map about the menstrual cycle and state the phases. Haid Terurai Menebal Berulang Pengovulan Salur darah Persenyawaan Menstruation Breaks down Thicken Repeat Ovulation Blood vessels Fertilisation Hari 18 – 28/Day 18 – 28 (d) Lapisan dinding uterus terus menebal . Kitar haid akan berulang jika tiada persenyawaan . The lining of the uterine wall continues to thicken . The menstrual cycle will repeat if there is no fertilisation . Hari 12 – 17/Day 12 – 17 (c) Pengovulan berlaku. Lapisan dinding uterus dan salur darah berkembang. Ovulation occurs. The lining of the uterine wall and blood vessel continue to develop. Hari 1 – 5/Day 1 – 5 (a) Lapisan dinding uterus terurai , haid berlaku. The lining of the uterine wall breaks down , menstruation occurs. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 15 14 16 17 18 19 20 21 22 23 25 24 26 27 28 Fasa P Phase P Fasa Q Phase Q Fasa R Phase R Fasa S Phase S Hari 6 – 11/Day 6 – 11 (b) Lapisan dinding uterus mula dibina semula dan menebal . Salur darah mula terbentuk. The lining of the uterine wall starts to rebuild and thicken . The blood vessels start to form. Fasa pemulihan Fasa subur Fasa prahaid Fasa haid Repair phase Fertile phase Premenstrual phase Menstruation phase P: Fasa haid/Menstruation phase R: Fasa subur/Fertile phase Q: Fasa pemulihan/Repair phase S: Fasa prahaid/Premenstrual phase Buku teks m/s 104 – 107 Ingat! • Kitar haid ialah satu siri perubahan yang berlaku pada dinding uterus dan ovari • Semasa haid, seorang wanita perlu mandi seperti biasa dan menukarkan tuala wanita dengan kerap untuk mengelakkan jangkitan penyakit pada organ pembiakan. • Kitar haid yang tidak stabil boleh menghalang kehamilan, kesukaran merancang keluarga dan menyebabkan masalah kesihatan seperti anemia. • Menstrual cycle is a series of changes that occurs in the uterine wall and the ovaries. • During menstruation, a female should take care of her personal hygiene during menstruation to prevent infection of the reproductive organs. • Irregular menstruation can hinder conception, having difficulties in family planning and causing health problems such as anaemia. Praktis Kendiri Video BAB 4 47

AKTIVITI PERBINCANGAN 4.6 KBAT PBD Masteri Tarikh: Persenyawaan dan perkembangan zigot Fertilisation and the development of zygote Standard Kandungan 4.4 Persenyawaan dan kehamilan 1 Lengkapkan peta alir di bawah bagi urutan pergerakan sperma dari testis ke tiub Falopio. SP4.4.1 TP2 Complete the flow map below to show the sequence in the movement of the sperm from the testis to the Fallopian tube. Uretra Urethra Testis Testis Serviks Cervix Duktus sperma Sperm duct Kelenjar prostat Prostate gland Zakar Penis Uterus Uterus Tiub Falopio Fallopian tube Faraj Vagina 2 Label perkembangan manusia dalam peta alir di bawah. SP4.4.1 TP1 Label the development of humans in the flow map below. P: Zigot Zygote Terdiri daripada satu sel sahaja Consists of one cell only R: Fetus Foetus Anggota-anggota badannya boleh dikenal pasti Has body parts which can be identified Q: Embrio Embryo Terdiri daripada satu bebola sel Consists of a ball of cells S: Bayi Baby Fetus yang telah dilahirkan A foetus that is born Proses/Process: Persenyawaan Fertilisation Sperma Sperm Ovum Ovum Panduan: Guide: Fetus/Foetus Embrio/Embryo Bayi/Baby Zigot/Zygote 3 Lengkapkan peta alir tentang proses persenyawaan yang berlaku di dalam tiub Falopio. SP4.4.1 TP1 Complete the flow map about the process of fertilisation that takes place in Fallopian tube. Sperma Sperm Ovum Ovum Zigot Zygote Nukleus Nuclei Sperma-sperma berenang ke ovum di tiub Falopio. Sperms swim to the ovum in the Fallopian tube. Satu sperma menembusi membran ovum. One sperm penetrates the ovum membrane. Nukleus sperma dan ovum bercantum. Zigot terhasil. Nuclei of sperm and ovum fuse. Zygote is produced. Buku teks m/s 107 – 110 Nota Ekstra Praktis Kendiri BAB 4 48

4 Label struktur dalam uterus di bawah./Label the structures in the uterus below. SP4.4.1 TP1 Fetus Bendalir amnion Tali pusat Plasenta Amnion Foetus Amniotic fluid Umbilical cord Placenta Amnion (a) Tali pusat Umbilical cord (b) Fetus Foetus (c) Bendalir amnion Amniotic fluid (d) Plasenta Placenta (e) Amnion Amnion 5 Berdasarkan maklumat yang diberi, namakan bahagian yang berlabel X dan Y, dan padankan dengan fungsi. SP4.4.2 TP2 Based on the given information, name the parts labelled X and Y, and match with their functions. Fungsi/Function Tempat pertukaran oksigen dan karbon dioksida The place where exchange of oxygen and carbon dioxide occurs Menyalurkan nutrien dan oksigen dari ibu ke embrio Channels nutrients and oxygen from the mother to the embryo Menghubungkan embrio atau fetus kepada plasenta Connects the embryo or foetus to the placenta Membekalkan nutrien dan oksigen kepada embrio Supplies nutrients and oxygen to the embryo X: Plasenta Placenta Y: Tali pusat Umbilical cord 6 Namakan proses-proses yang berlaku berdasarkan pernyataan yang diberikan. SP4.4.3 TP1 Name the proceses that take place based on the given statements. Penempelan Persenyawaan Pengovulan Implantation Fertilisation Ovulation Sperma Sperm (c) Penempelan Implantation • Proses pelekatan embrio pada dinding uterus. The process of the embryo attaching to the wall of the uterus. (b) Persenyawaan/Fertilisation • Proses percantuman antara sperma dengan ovum. The process of fusion of a sperm with an ovum. (a) Pengovulan/Ovulation • Proses pembebasan ovum daripada ovari. The process of releasing an ovum from the ovary. Galeri Info Amnion merupakan membran yang mengandungi bendalir amnion yang dapat menyerap kejutan atau gegaran. The amnion is a membrane containing amniotic fluid that absorbs shocks or vibrations. Video BAB 4 49

AKTIVITI PERBINCANGAN 4.7 KBAT PBD Kontekstual Tarikh: Kepentingan penjagaan pranatal Importance of prenatal care Standard Kandungan 4.5 Faktor yang mempengaruhi perkembangan fetus dan bayi 1 Lengkapkan jadual dengan nutrien yang diperlukan oleh ibu mengandung untuk kesihatan diri dan fetus yang sihat./Complete the table by filling in the nutrients required by a pregnant mother for her own sake health as well as for her foetus. SP4.5.1 TP2 Vitamin C Vitamin C Protein Protein Kalsium Calcium Ferum Iron Asid folik Folic acid Fosforus Phosphorus Serat Fibre Nutrisi/Nutrition Fungsi/Function Sumber/Sources (a) Asid folik Folic acid Untuk perkembangan sistem saraf yang sempurna pada fetus For proper development of the nervous system in the foetus Bayam, brokoli, kacang tanah Spinach, broccoli, groundnuts (b) Ferum Iron Untuk membina hemoglobin dalam sel darah merah bagi mencegah anemia To build haemoglobin in red blood cell to prevent anemia Daging merah, ikan, hati, bayam Red meat, fish, liver, spinach (c) Kalsium, fosforus Calcium, phosphorus Untuk menguatkan tulang dan gigi fetus dan ibu/To strengthen the bones and teeth of the foetus and mother Keju, susu, ikan bilis Cheese, milk, anchovies (d) Protein Protein Untuk membina sel-sel baharu untuk pembentukan tisu dalam fetus To build new cells for the formation of tissues in foetus Susu, daging, ikan, keju Milk, meat, fish, cheese (e) Vitamin C Vitamin C Melawan jangkitan penyakit, menyihatkan kulit ibu dan fetus dan mencegah penyakit gusi berdarah pada ibu Fight diseases, for skin health of mother and foetus and to prevent bleeding gums of mother Buah-buahan sitrus, jambu batu, tomato Citrus fruits, guava, tomato (f) Serat Fibre Mencegah sembelit pada ibu Prevents constipation in mothers Buah-buahan, sayur-sayuran Fruits, vegetables 2 Mengapakah anda berfikir bahawa seorang ibu mengandung perlu mengelak daripada pengambilan alkohol, dadah dan ubat tertentu, dan merokok?/Why do you think that pregnant mother should avoid from alcohol, drugs and certain medicines, and smoking? SP4.5.2 TP2 Untuk mengelakkan kecacatan embrio atau fetus . To prevent deformity in the embryo or foetus . 3 Tandakan ( ✓ ) kepentingan susu ibu./ Tick ( ✓ ) the advantages of breast milk. SP4.5.3 TP2 ✓ Susu ibu mengandungi nutrien seimbang untuk bayi. The breast milk contains balanced nutrient for baby. ✓ Susu ibu mengandungi antibodi untuk melindungi bayi daripada penyakit. The breast milk contains antibody to protect the baby against diseases. Susu ibu mengandungi lebih banyak karbohidrat berbanding susu formula. The breast milk contains more carbohydrates compared to formula milk. ✓ Penghadaman makanan lebih baik pada bayi. Better food digestion for the baby. ✓ Hubungan ibu dan bayi menjadi erat dan emosi bayi menjadi lebih baik. The relationships between mother and baby will become closer and baby's emotion will become better. Buku teks m/s 111 – 114 Nota Ekstra Praktis Kendiri BAB 4 50

AKTIVITI PERBINCANGAN 4.8 KBAT PBD STM Tarikh: Penyelidikan tentang pembiakan manusia Research on human reproduction Standard Kandungan 4.6 Kemandulan dan pencegahan kehamilan 1 Seorang lelaki atau perempuan yang tidak mempunyai anak dikatakan mandul. SP4.6.1 TP2 A male or female who cannot have children is said to be sterile. (a) Tandakan ( ✓ ) sebab-sebab yang mungkin berlakunya kemandulan pada lelaki. Tick ( ✓ ) the possible causes of sterility in the male. ✓ Tiada sperma atau sperma terlalu sedikit No sperms or too few sperms Berlebihan rembesan hormon seks Excessive secretion of sexual hormones ✓ Sperma tidak matang atau mati terlalu awal Immature sperms or the sperms die too early ✓ Kerosakan testis atau duktus sperma Damage to the testes or sperm duct (b) Tandakan ( ✓ ) sebab-sebab yang mungkin berlakunya kemandulan pada wanita. TP2 Tick ( ✓ ) the possible causes of sterility in the female. ✓ Kitar haid tidak teratur Irregular menstrual cycle ✓ Tiub Falopio tersumbat Blocked Fallopian tube ✓ Ovum tidak matang atau mati terlalu awal Immature ova or ova die too early ✓ Pengovulan tidak berlaku No ovulation Serviks tersumbat Blocked cervix ✓ Ketidakseimbangan hormon Hormone imbalance 2 Padankan cara-cara untuk mengatasi kemandulan dengan penerangannya. SP4.6.1 TP2 Match the ways to overcome sterility with the explanation. Cara Way (a) Nutrisi Nutrition (b) Persenyawaan in vitro In vitro fertilisation (c) Rawatan hormon Hormone treatment (d) Pembedahan Surgery Penerangan Explanation Untuk meningkatkan penghasilan sperma atau ovum. To increase the production of sperms or ova. Membetulkan bahagian kecacatan organ pembiakan. Rectify the deformity of the reproductive organ. Mengambil makanan berkhasiat yang kaya dengan vitamin dan mineral. Taking nutritious food which is rich in vitamins and minerals. Persenyawaan sperma dan ovum dilakukan di luar badan dan embrio yang terhasil dimasukkan ke dalam uterus wanita (bayi tabung uji). Fertilisation of the sperm and the ovum is conducted outside the body and the embryo produced is put into the female’s uterus (test tube baby). 3 Berikan peralatan, bahan atau kaedah yang digunakan dalam pencegahan kehamilan. Pilih jawapan yang betul untuk menerangkan fungsinya. SP4.6.2 TP4/KBAT Give the devices, substances or methods used in birth control. Choose the correct answers to explain their functions. Spermisid Ligasi Implan Kondom Pil perancang keluarga Spermicide Ligation Implant Condom Contraceptive pills Alat kontraseptif dalam uterus (IUCD) Vasektomi Intrauterine contraceptive device (IUCD) Vasectomy Buku teks m/s 115 – 118 Praktis Kendiri BAB 4 51

Peralatan/Bahan/Kaedah Device/Substance/Method Fungsi Function (a) Alat yang diletakkan di dalam uterus perempuan A device placed inside the uterus of a female Alat kontraseptif dalam uterus (IUCD) Intrauterine contraceptive device (IUCD) Untuk menghalang (persenyawaan, penempelan embrio, pengovulan). To prevent the (fertilisation, implantation of an embryo, ovulation). (b) Pil mengandungi hormon yang dimakan oleh perempuan/Pills containing hormones that is taken by a female Pil pencegah hamil Contraceptive pills Untuk menghalang (pengovulan, persenyawaan, penempelan embrio). To prevent (ovulation, fertilisation, implantation of an embryo). (c) Sarung getah yang dipakai pada zakar lelaki/A rubber sheath worn on the penis of the male Kondom/Condom Untuk menghalang sperma daripada memasuki (serviks, ovari, uterus, faraj). To prevent sperms from entering the (cervix, ovary, uterus, vagina). (d) Sejenis gel yang disapu pada faraj perempuan A gel applied on the vagina of the female Spermisid/Spermicide Untuk membunuh (ovum, sperma) yang memasuki (serviks, tiub Falopio, uterus, faraj). To kill (ovum, sperms) that enter the (cervix, Fallopian tube, uterus, vagina). (e) Tiub kecil mengandungi hormon yang dimasukkan ke dalam kulit lengan atas/Small tube containing hormones that is inserted under the skin of the upper arm Implan/Implant Untuk menghalang (pengovulan, persenyawaan, penempelan embrio). To prevent (ovulation, fertilisation, implantation of an embryo). (f) Duktus sperma dipotong dan diikat hujungnya The sperm ducts are cut and tied up Vasektomi/Vasectomy Duktus sperma Sperm duct Testis/Testes Untuk menghalang sperma daripada bergerak keluar dari (uretra, testis) ke (uretra, testis). To prevent sperms from moving out from the (urethra, testis) into the (urethra, testes). (g) Tiub Falopio dipotong dan diikat hujungnya The Fallopian tubes are cut and tied up Ligasi/Ligation Ovari Ovary Tiub Falopio Fallopian tube Untuk menghalang (ovum, sperma) daripada memasuki (serviks, uterus, tiub Falopio, faraj). To prevent (ovum, sperms) from entering the (cervix, uterus, Fallopian tubes, vagina). Alat kontraseptif dalam uterus (IUCD) penempelan embrio To prevent the (fertilisation, implantation of an embryo ovulation). (c) Sarung getah yang dipakai pada zakar AKTIVITI HANDS-ON Pembelajaran Berasaskan Projek 2: Masalah sistem pembiakan, iaitu ketidaksuburan dan kemandulan, dan kaedah mengatasinya (rujuk silang m.s. 167) Project-based Learning 2: Reproductive system problems such as infertility and sterility and methods to overcome them (cross reference p. 168) BAB 4 52

EKSPERIMEN INKUIRI 4.9 KBAT Penemuan Inkuiri Struktur bunga PBD The structure of a flower Tarikh: Standard Kandungan 4.7 Pembiakan tumbuhan (a) Memerhatikan dan mengenal pasti struktur bunga To observe and identify the structure of a flower (b) Memerhatikan ovul dan butir debunga To observe the ovules and pollen grains Bunga raya (atau bunga lain), pita selofan, pisau cukur, kanta pembesar (kanta tangan), mikroskop Hibiscus flower (or other flowers), sellotape, razor blade, magnifying glass, microscope 1 Buat satu keratan membujur sekuntum bunga (contoh bunga raya). Cut a longitudinal section of a flower (for example a hibiscus flower). 2 Lekatkan hasil keratan bunga tersebut di ruang yang disediakan dengan pita selofan dan labelkan bahagian-bahagian bunga itu. (Anda boleh melekat bunga pada sehelai kertas dan kemudian lekatkannya pada muka surat ini jika ruang tidak mencukupi.) Place the cut flower in the space provided. Tape it with sellotape and label the parts of the flower. (You may stick your flower on a piece of paper and then attach it to this page if the space provided is not enough.) Pistil (organ betina)/Pistil (female organ) Ovul/Ovule Stigma/Stigma Stamen (organ jantan)/Stamen (male organ) Ovari/Ovary Sepal/Sepal Tangkai bunga/Flower stalk Stil/Style Ranggi/Petal Filamen/Filament Anter/Anther Stigma Stigma Anter Anther Stamen (organ jantan) Stamen (male organ) Pistil (organ betina) Pistil (female organ) Filamen Filament Stil Style Ovari Ovary Ovul Ovule Tangkai bunga Flower stalk Sepal Sepal Ranggi Petal Struktur bunga/The structure of a flower 1 Apakah bahagian tumbuhan yang menghasilkan biji benih untuk pembiakan? TP1 What is the part of the plant which produces seeds for reproduction? Bunga/The flower 2 Namakan bahagian-bahagian jantan bunga, iaitu stamen. TP1 Name the parts of a stamen which is a male reproductive organ. Anter/Anther dan/and filamen/filament . 3 Namakan bahagian-bahagian betina bunga, iaitu pistil. TP1 Name the parts of the pistil which is a female reproductive organ. Stigma/Stigma, stil/style dan/and ovari/ovary . Tujuan Bahan dan Radas Prosedur Pemerhatian Perbincangan SP4.7.1 Buku teks m/s 120 Aktiviti 4.7 Nota Ekstra Praktis Kendiri BAB 4 53

4 Nyatakan bahagian bunga berdasarkan fungsi dalam jadual di bawah. TP2 State the parts of the flower based on the functions in the table below. Bahagian bunga Parts of the flower Fungsi Function (a) Ranggi Petal Menarik perhatian serangga untuk pendebungaan Attracts insects for pollination (b) Sepal Sepal Melindungi bunga pada peringkat kudup Protects the flower during the bud stage (c) Filamen Filament Memegang anter Holds the anther (d) Anter Anther Menghasilkan butir debunga Produces pollen grains (e) Debunga Pollen Mengandungi gamet jantan/sel pembiakan jantan Contains the male gamete/male reproductive cell (f) Stigma Stigma Menerima butir debunga Receives pollen grains (g) Stil Style Memegang stigma untuk menerima debunga Holds the stigma to receive the pollen (h) Ovari Ovary Menghasilkan ovul Produces ovules (i) Ovul Ovule Mengandungi gamet betina/sel pembiakan wanita Contains the female gamete/female reproductive cell 5 Apakah jenis gamet yang terkandung dalam butir debunga dan ovul? TP1 What types of gametes are contained in a pollen grain and an ovule? (a) Butir debunga/Pollen grain: Gamet jantan/Male gamete (b) Ovul/Ovule : Gamet betina/Female gamete 6 Fazrul memerhatikan permukaan stigma yang melekit dan sesetengah butir debunga yang berduri kasar atau tajam. Terangkan pemerhatian Fazrul tersebut. TP3/KBAT Fazrul observed the stigma surface which is sticky and some pollen grains which have rough or sharp, thorny surfaces. Explain the observations of Fazrul. Untuk membolehkan butir debunga melekat pada stigma bunga. To enable the pollen grains to stick onto the stigma of a flower. 1 Organ jantan bunga adalah stamen yang terdiri daripada filamen dan anter . The male organ is the stamen and it consists of a filament and anther . 2 Organ betina bunga adalah pistil yang terdiri daripada stigma , stil dan ovari . The female organ is the pistil and it consists of a stigma , style and ovary . Kesimpulan MESTI BACA! Bunga uniseks ialah bunga yang hanya mengandungi stamen atau pistil. (Contoh: bunga betik dan jagung). Bunga biseks mempunyai kedua-dua stamen dan pistil dalam bunga yang sama (Contoh: bunga keembung dan bunga raya). Unisexual flowers are flowers which only have stamen or pistil (examples: papaya dan maize flowers). Bisexual flowers have both stamen and pistil in the same flower (examples: balsam and hibiscus flowers). BAB 4 54

AKTIVITI PERBINCANGAN 4.10 KBAT PBD Masteri Tarikh: Pendebungaan sendiri dan pendebungaan kacuk Self-pollination and cross-pollination 1 Apakah yang dimaksudkan dengan pendebungaan? TP2 What is meant by pollination? Proses pemindahan butir debunga matang dari anter ke stigma . Process of transferring matured pollen grains from the anther to the stigma . 2 Bezakan pendebungaan sendiri dan pendebungaan kacuk. TP4/KBAT Differentiate the self-pollination and cross-pollination. Lebih More Kurang Less Tinggi High Pokok sama Same plant Rendah Low Pokok berlainan Different plants Bunga sama Same flower Ciri-ciri Characteristics Pendebungaan sendiri Self-pollination Pendebungaan kacuk Cross-pollination (a) Tempat berlaku Place it occurs Bunga sama, pokok sama Same flower, same plant Pokok berlainan Different plants (b) Kepelbagaian pada tumbuhan baharu/Variety in new plants Kurang Less Lebih More (c) Kualiti biji benih atau buah yang terhasil/The quality of the seeds or fruits produced Rendah Low Tinggi High (d) Rintangan terhadap penyakit dan perosak pada anak pokok Resistance to disease and pest in new plants Rendah Low Tinggi High 3 Kelebihan pendebungaan kacuk membolehkannya diaplikasikan secara meluas dalam bidang pertanian. Wajarkan penggunaan pendebungaan kacuk dalam bidang pertanian. TP5/KBAT The advantages of cross-pollination enable it to be widely applied in the field of agriculture. Justify the uses of the cross-pollination in agriculture. Bermutu Quality Matang Mature Meningkatkan Increase Kepelbagaian Variety Rintangan Resistant Pendebungaan kacuk digunakan untuk meningkatkan pengeluaran tanaman, untuk memperoleh tanaman yang lebih bermutu , untuk memperoleh tanaman yang mempunyai rintangan terhadap perosak dan penyakit , untuk memperoleh hasil tanaman yang matang lebih awal dan untuk memperoleh kepelbagaian pada tumbuhan baharu. Cross-pollination is used to increase yields of crops, obtain crops with higher quality , obtain crops that are resistant to pests and diseases , obtain crops that mature earlier and obtain variety in new plants. Pokok padi/Paddy plant SP4.7.2 Buku teks m/s 121 – 122, 125 – 126 Praktis Kendiri BAB 4 55

1 Tandakan ( ✓ ) agen-agen pendebungaan. Tick ( ✓ ) the pollinating agents. ✓ Air Water Tanah Soil ✓ Angin Wind ✓ Serangga/Burung Insects/Bird 2 Bandingkan ciri-ciri bunga. Compare the characteristics of flowers. Bunga yang didebungakan oleh haiwan (serangga atau burung) Flowers pollinated by animals (insects or birds) Bunga yang didebungakan oleh angin Flowers pollinated by wind Ciri-ciri Characteristics Agen pendebungaan/Pollinating agents Haiwan (serangga/burung) Animals (insects/birds) Angin Wind 1 Saiz bunga/Size of the flower Besar/Big Kecil/Small 2 Warna/Colour Cerah/Bright Putih atau pudar/White or pale 3 Bau/Scent Berbau wangi/Fragrant Tidak berbau/No fragrance 4 Filamen/Filament Pendek/Short Panjang/Long 5 Stigma/Stigma Pendek dan melekit Short and sticky Panjang dan berbulu Long and furry 6 Anter/Anther Kecil/Small Besar/Big 7 Tangkai/Stalk Pendek/Short Panjang/Long 8 Nektar/Nectar Ada/Present Tiada/Absent 9 Bilangan dan ciri butir debunga Quantity and characteristics of pollen grain Sedikit, kasar dan melekit Small quantity, rough and sticky Banyak, kecil dan ringan Large quantity, small and light SP4.7.2 Buku teks m/s 123 – 124 Bunga matahari Sunflower Bunga melor Jasmine flower Bunga raya Hibiscus flower Bunga jagung Maize flower Bunga lalang Lallang flower AKTIVITI PERBINCANGAN 4.11 KBAT Penemuan Inkuiri PBD Tarikh: Agen pendebungaan The pollinating agents Galeri Info Air ialah agen pendebungaan bagi tumbuhan akuatik seperti teratai. Water is the pollinating agent of aquatic plants such as the lotus. BAB 4 56

1 Terangkan proses persenyawaan pada tumbuhan. TP4/KBAT Explain the fertilisation in plants. Persenyawaan Ovul Melekit Gula Buah Fertilisation Ovule Sticky Sugary Fruit Gamet jantan Gamet betina Zigot Bercantum Bijih benih Male gamete Female gamete Zygote Fuses Seed Butir debunga Pollen grain Tiub debunga Pollen tube Ovul Ovule (a) Stigma adalah melekit dan mengandungi larutan gula untuk perkembangan butir debunga. The stigma is sticky and has a sugary solution for the pollen grains to develop. (b) Tiub debunga membawa gamet jantan dan tumbuh ke arah ovul yang mengandungi gamet betina . The pollen tube carries the male gamete and grows towards the ovule , which contains the female gamete . (c) Persenyawaan berlaku apabila tiub debunga tumbuh ke dalam ovul. Gamet jantan dalam tiub debunga bercantum dengan gamet betina dalam ovul . Zigot terbentuk. Ovul berkembang menjadi biji benih manakala ovari berkembang menjadi buah . Fertilisation occurs when the pollen tube grows into the ovule. The male gamete in the pollen tube fuses with the female gamete in the ovule . A zygote is formed. An ovule develops to become a seed while the ovary develops to become a fruit . 2 Lengkapkan peta alir di bawah untuk menunjukkan pembiakan seks tumbuhan berbunga. TP2 Complete the flow map below to show sexual reproduction of a flowering plant. Ovul Debunga Embrio Anak benih Persenyawaan Zigot Ovule Pollen Embryo Seedling Fertilisation Zygote SP4.7.3 Buku teks m/s 126 Zigot Zygote Persenyawaan Fertilisation Anak benih Seedling Embrio Embryo (proses/process) Ovul Ovule Debunga Pollen Anak pokok Young plant Tumbuhan berbunga Flowering plant Video AKTIVITI PERBINCANGAN 4.12 KBAT PBD Masteri Tarikh: Persenyawaan dalam tumbuhan Fertilisation in plants BAB 4 57

AKTIVITI PERBINCANGAN 4.13 KBAT PBD Masteri Tarikh: Struktur biji benih The structure of a seed 1 Label struktur luar dan struktur dalam biji benih. Label the outer and inner parts of the seed. Hilum Kotiledon Plumul Radikel Mikropil Testa Hilum Cotyledon Plumule Radicle Micropyle Testa (c) (a) (b) (d) (e) (f) (g) Struktur luar/Outer structure Struktur dalam/Inner structure Hilum Hilum Testa Testa Testa Testa Plumul Plumule Radikel Radicle Kotiledon Cotyledon Mikropil Micropyle 2 Namakan bahagian biji benih berdasarkan fungsi dalam jadual di bawah. TP2 Name the parts of the seed based on the functions in the table below. Bahagian biji benih Part of seed Fungsi Function Kulit biji Seed coat (a) Testa Testa Melindungi biji benih Protects the seed (b) Mikropil Micropyle Membenarkan udara dan air masuk ke dalam biji benih Allows air and water to enter the seed (c) Hilum Hilum Melekatkan biji benih pada dinding ovari (buah) Attaches the seed to the ovary wall (fruit) Embrio Embryo (d) Kotiledon Cotyledon Menyimpan dan membekalkan makanan untuk percambahan biji benih Stores and supplies food for seed germination (e) Plumul Plumule Tumbuh menjadi pucuk Grows into a shoot (f) Radikel Radicle Tumbuh menjadi akar Grows into a root 3 Tandakan ( ✓ ) bahagian biji benih yang membentuk embrio. TP1 Tick ( ✓ ) the parts of a seed that form the embryo. ✓ Plumul Testa Mikropil ✓ Radikel ✓ Kotiledon Plumule Testa Micropyle Radicle Cotyledon SP4.7.3 Buku teks m/s 127 Praktis Kendiri MESTI BACA! Embrio Embryo Kulit biji/Seed coat Kotiledon/Cotyledon Endosperma/Endosperm Plumul/Plumule Radikel/Radicle Dalam monokotiledon seperti biji benih jagung, terdapat bekalan makanan yang disebut endosperma yang terpisah daripada kotiledon. In monocotyledon such as maize seed, there is usually a supply of food, called endosperm, but separate from the cotyledon. BAB 4 58

EKSPERIMEN INKUIRI 4.14 KBAT Penemuan Inkuiri Peringkat-peringkat percambahan biji benih PBD The stages of germination of a seed Tarikh: Memerhatikan peringkat-peringkat percambahan biji benih To observe the stages of germination of a seed Biji benih kacang hijau, pita selofan, botol kecil atau bekas, kapas (kertas tisu atau habuk kayu) Green beans, sellotape, small bottle or container, cotton wool (tissue paper or sawdust) 1 Cambahkan kira-kira 10 biji benih kacang hijau di atas kapas basah. Germinate about 10 green beans on some wet cotton wool. 2 Perhatikan peringkat-peringkat percambahan biji benih itu. Observe the stages of germination of the seeds. 3 Perhatikan percambahan anak benih mulai keesokan hari selama lima hari berturutturut, lekat dan rekodkan. (Anda boleh lekatkan anak benih pada sehelai kertas dan kemudian lekatkan pada muka surat ini jika ruang yang disediakan tidak mencukupi). Observe the germinating seedlings on the next day for five consecutive days, paste and record. (You may stick the seedling on a piece of paper and then attach it to this page if the space provided is not enough). Hari pertama/First day 1 Testa pecah, radikel tumbuh keluar. The testa breaks, the radicle grows. Hari kedua/Second day Radikel Radicle 2 Radikel tumbuh ke bawah. The radicle grows downwards. Hari ketiga/Third day 3 Kotiledon ditolak naik ke atas. The cotyledon is pushed upwards. Kotiledon Cotyledon Radikel Radicle Plumul Plumule Hari keempat/Fourth day 4 Plumul tumbuh keluar dari kotiledon. The plumule grows out from the cotyledon. Hari kelima Fifth day 5 Batangnya semakin panjang dan plumul membentuk daun hijau. Kotiledon semakin mengecut dan akhirnya digugurkan. The stem grows longer and the plumule forms green leaves. The cotyledon becomes smaller and finally falls off. Tujuan Bahan dan Radas Prosedur Pemerhatian Kotiledon Cotyledon Radikel Radicle Plumul Plumule Daun hijau Green leaf Kotiledon Cotyledon Akar Root SP4.7.4 Buku teks m/s 128 Praktis Kendiri Video BAB 4 59

1 Radikel tumbuh keluar daripada biji benih melalui bahagian biji benih yang paling lemah. Namakan bahagian biji benih itu./The radicle grows out of the seed through the weakest spot of the seed. Name the part of the seed. TP2 Mikropil/The micropyle 2 Bahagian tumbuhan yang manakah akan bertumbuh menjadi akar dan pucuk? TP1 Which parts of the plant will grow to become the roots and shoot? (a) Pucuk/Shoot: Plumul/Plumule (b) Akar/Root: Radikel/Radicle 3 Mengapakah kotiledon menjadi semakin mengecut semasa percambahan? TP2 Why does the cotyledon become smaller during germination? Makanan dalam kotiledon telah digunakan oleh biji benih untuk percambahan . The food in the cotyledon is used by the seeds for germination . 4 Susun peringkat percambahan biji benih dengan menulis nombor 1 – 5. TP2 Arrange the stages of seed germination by writing number 1 – 5. 3 5 Radikel tumbuh ke bawah The radicle grows downwards Kotiledon menjadi semakin mengecut dan gugur The cotyledon becomes smaller and drops off 1 2 4 Biji benih menyerap air melalui mikropil/The seed absorbs water through the micropyle Testa merekah The testa breaks Plumul tumbuh ke atas The plumule grows upwards 5 Label jenis-jenis percambahan biji benih dan berikan contoh-contoh tumbuhan. TP3 Label the types of seed germinations and give the examples of plants. Percambahan epigeal Percambahan hipogeal Epigeal germination Hypogeal germination (a) Percambahan epigeal Epigeal germination Kotiledon di luar tanah. Cotyledons outside the ground. Contoh tumbuhan: Kacang tanah , bunga matahari Examples of plants: Groundnut , sunflower (b) Percambahan hipogeal Hypogeal germination Kotiledon kekal di dalam tanah. Cotyledons remain in the ground. Contoh tumbuhan: Jagung , getah , rambutan Examples of plants: Maize , rubber , rambutan 1 Kotiledon membekalkan makanan semasa percambahan. The cotyledon supplies food during germination. 2 Plumul berkembang menjadi pucuk manakala radikel berkembang menjadi akar. The plumule develops into the shoot while the radicle develops into the root. Perbincangan Kesimpulan Kotiledon Cotyledon Pucuk Kotiledon Shoot Cotyledon AKTIVITI HANDS-ON Eksperimen Wajib 8: Syarat-syarat percambahan biji benih (rujuk silang m.s. 185 – 186) Compulsory Experiment 8: The conditions of seed germination (cross-reference pp. 185 – 186) BAB 4 60

Arahan: Jawab semua soalan. Instructions: Answer all questions. Bahagian A/Section A 1 Rajah 1 menunjukkan sejenis organisma. Diagram 1 shows an organism. Rajah 1/Diagram 1 Apakah ciri organisma itu? What is the characteristic of the organism? A Tidak bergerak/Do not move B Melakukan pembiakan aseks Carry out asexual reproduction C Melakukan persenyawaan luar Carry out external fertilisation D Merupakan tumbuhan It is a plant 2 Bahagian bunga yang manakah memerangkap debunga? Which part of the flower traps the pollen? A Filamen/Filament B Stigma/Stigma C Stil/Style D Anter/Anther III Merokok/Smoking IV Minum alkohol/Drink alcohol A I dan/and II B III dan/and IV C II dan/and III D I dan/and IV 5 Rajah 3 menunjukkan sistem pembiakan lelaki. Diagram 3 shows the male reproductive system. B D C A Rajah 3/Diagram 3 Organ yang manakah A, B, C atau D, melindungi testis? Which organ A, B, C or D, protects the testis? Bahagian B/Section B 1 (a) Isi tempat kosong tentang organ pembiakan perempuan. Fill in the blanks about the female reproductive system. (i) Serviks menghasilkan mukus untuk pergerakan sperma ke dalam uterus. Cervix produces mucus for the sperms to move into the uterus. (ii) Uterus menempatkan dan melindungi embrio. Uterus implants and protects the embryo. [2 markah/2 marks] (b) Lengkapkan peta alir di bawah tentang perkembangan manusia. Complete the flow map below about the development of humans. Zigot Zygote (i) Embrio Embryo (ii) Fetus Foetus Bayi Baby Sperma/Sperma Ovum/Ovum [2 markah/2 marks] 3 Rajah 2 menunjukkan satu proses yang berlaku di dalam sistem pembiakan perempuan. Diagram 2 shows a process which occurs in the female reproductive system. Rajah 2/Diagram 2 Di manakah berlakunya proses itu? Where does the process occur? A Uterus/Uterus B Serviks/Cervix C Faraj/Vagina D Tiub Falopio/Fallopian tube 4 Antara tabiat berikut, yang manakah berbahaya kepada fetus? Which of the following habits is harmful to the foetus? I Bersenam/Exercise II Makan makanan seimbang Eat a balanced diet PRAKTIS 4 (UJIAN AKHIR SESI AKADEMIK) BAB 4 61

Bahagian C/Section C 2 (a) Rajah 2.1 menunjukkan sistem pembiakan perempuan. Diagram 2.1 shows the female reproductive system. L: M: K: Uterus Uterus Serviks Cervix Tiub Falopio Fallopian tube Rajah 2.1/Diagram 2.1 (i) Label organ K, L dan M pada rajah yang ditunjukkan di atas. Label organs K, L and M in the diagram shown above. [3 markah/3 marks] (ii) Nyatakan dua fungsi organ L. State the two functions of organ L. Menempatkan dan melindungi embrio/Tempat embrio berkembang dan membesar Implants and protects the embryo/Place where the embryo develops and grows [2 markah/2 marks] (b) Rajah 2.2 menunjukkan beberapa kaedah pencegahan kehamilan yang digunakan oleh perempuan. Diagram 2.2 shows a few methods of birth control used in the female. Implan/Implant IUCD/IUCD Ligasi/Ligation Ovari Ovary Tiub Falopio Fallopian tube Rajah 2.2/Diagram 2.2 Pilih dan namakan dua alat pencegahan kehamilan sementara bagi perempuan. Jelaskan jawapan anda. Choose and name two devices which are temporary birth control methods for the female. Explain your answer. KBAT/Mengaplikasi IUCD dan implan. Alat-alat ini boleh dikeluarkan daripada badan perempuan pada bila-bila masa. IUCD and implant. These devices can be taken out from the female body at anytime. [3 markah/3 marks] (c) Jika penempelan embrio berlaku pada tiub Falopio seorang perempuan, kehamilan ektopik (luar rahim) berlaku. Pembedahan perlu dilakukan untuk mengeluarkan bahagian tiub Falopio yang terlibat itu. Adakah perempuan itu masih mempunyai peluang untuk mengandung kelak? Terangkan mengapa. If the implantation of an embryo occurs in the Fallopian tube of a female, an ectopic pregnancy takes place. A surgery needs to be conducted to remove the part of the Fallopian tube that is involved. Can the female still have the chance to conceive a baby in future? Explain why. KBAT/Menilai Ya. Perempuan itu masih mempunyai satu tiub Falopio lagi. Yes. The female still has another Fallopian tube. [2 markah/2 marks] BAB 4 62

BAB Semua benda hidup dan benda bukan hidup yang terdapat di sekeliling anda terdiri daripada jirim. Tahukah anda bahawa udara dan virus juga merupakan jirim? All living and non-living things in your environment are made up of matter. Did you know that viruses and air are both made up of matter? APAKAH JIRIM? WHAT IS MATTER? Jirim Matter BIDANG PEMBELAJARAN TEMA 3 : Penerokaan Unsur dalam Alam Nota Ekstra Praktis Kendiri Nota Grafik Sifat zik dan sifat kimia Physical and chemical properties Pengasingan bahan dalam campuran Separation of the substances in a mixture Tiga keadaan jirim The three states of matter Perubahan keadaan jirim Changes of state of matter Anda akan belajar …/You will learn … 5 Nota PowerPoint 63

NOTA BESTARI Jirim 1. Semua benda hidup dan benda bukan hidup adalah jirim yang mempunyai jisim dan memenuhi ruang. 2. Mengikut teori kinetik jirim, jirim terdiri daripada zarah-zarah yang sangat kecil dan diskret kerana terdapat ruang di antaranya. 3. Zarah-zarah kecil ini merupakan unit asas bagi jirim dan dikenali sebagai atom. Atom ialah zarah yang paling kecil dan semua bahan dibina daripada atom. 4. Sifat fizik suatu jirim dapat diperhatikan atau diukur tanpa mengubah komposisinya. Contoh sifat fizikal jirim adalah kekerasan, warna, bau, kebolehan melarut, takat lebur, takat beku, takat didih, kekonduksian haba, ketumpatan dan kelikatan. 5. Sifat kimia adalah kebolehan suatu jirim berubah menjadi bahan lain. Contoh sifat kimia adalah pengaratan, kebolehbakaran dan pengoksidaan. Matter 1. All living and non-living things which are matter have mass and occupy space. 2. According to the kinetic theory of matter, matter is made up of very small and discrete particles because there are spaces between them. 3. These small particles are the basic units of matter and are known as atoms. Atoms are the smallest particles and all substances are made up of atoms. 4. Physical properties of matter can be observed or measured without changing the composition of matter. Examples of physical properties of matter are hardness, colour, odour (smell), solubility, melting, freezing and boiling points, heat conductivity, density, and viscosity. 5. A chemical property is the ability of matter to change into other substances. Examples of chemical properties of matter are rusting, flammability and oxidation. Pengelasan Bahan daripada Pelbagai Ciri 1. Bahan-bahan berlainan dalam suatu campuran boleh dikelaskan berdasarkan ciri bahan tersebut. 2. Ciri-ciri yang dapat digunakan untuk tujuan tersebut termasuklah ketumpatan, takat lebur, takat didih dan keterlarutan. Classification of Substances by Using Various Properties 1. The different substances in a mixture can be classified according to their properties. 2. Properties that can be used for this purpose include the density, melting and boiling points and solubility. Perubahan Keadaan Jirim 1. Jirim boleh wujud dalam tiga keadaan, iaitu pepejal, cecair atau gas. 2. Susunan zarah-zarah dalam jirim menentukan keadaan suatu jirim sama ada pepejal, cecair atau gas. 3. Perubahan keadaan jirim melibatkan penyerapan atau pembebasan haba. 4. Takat suhu tidak berubah semasa perubahan keadaan jirim seperti peleburan. 5. Contoh-contoh perubahan keadaan jirim dalam kehidupan harian termasuklah pemejalwapan ais kering di atas pentas dan pembekuan air membentuk ais. Changes of State of Matter 1. Matter exists in three states, which are the solid, liquid or gaseous states. 2. The arrangement of the particles in matter determines the state of matter whether it is solid, liquid or gas. 3. The change of state of matter involves absorption or release of heat. 4. The temperature remains unchanged during a change of state of matter such as melting. 5. Examples of the changes of state of matter in everyday life include the sublimation of dry ice on the stage and the freezing of water to form ice. Pergerakan Zarah-zarah dalam Jirim 1. Resapan berlaku dengan paling perlahan dalam keadaan pepejal kerana zarah-zarah pepejal tersusun rapat antara satu dengan yang lain. 2. Zarah-zarah meresap perlahan dalam cecair. 3. Zarah-zarah meresap paling laju dalam keadaan gas disebabkan ruang yang paling besar dalam keadaan gas. The Movement of Particles in Matter 1. Diffusion takes place very slowly in the solid state because the particles in solids are arranged close to one another. 2. Particles diffuse slowly through a liquid. 3. Particles diffuse the fastest in the gaseous state because the space are the biggest in the gaseous state. BAB 5 64

EKSPERIMEN INKUIRI 5.1 KBAT Penemuan Inkuiri Jirim mempunyai jisim dan memenuhi ruang PBD Matter has mass and occupies space Tarikh: Standard Kandungan 5.1 Jirim dalam alam SP5.1.2 Buku teks m/s 139 – 140 Aktiviti 5.1 Menunjukkan jirim mempunyai jisim dan memenuhi ruang To show that matter has mass and occupies space Dua biji belon, air, benang, pita selofan, kertas tisu, daun, pembaris meter, jarum, kaki retort dan pengapit, besen, gelas, penimbang digital Two balloons, water, thread, sellotape, tissue paper, leaves, metre rule, needle, retort stand and clamp, basin, glass, digital balance Jalankan aktiviti dalam jadual. Nyatakan pemerhatian anda dan berikan sebab. Carry out the activities in the table. State your observations and give reasons. Aktiviti/Activity Pemerhatian/Observation 1 Benang Thread Pembaris meter Metre rule Pita selofan Sellotape Jarum/Needle Belon Balloon P Q • Sediakan susunan radas seperti di atas. Set up the apparatus as shown above. • Imbangkan dua biji belon pada pembaris meter. Balance two balloons on a metre rule. • Gunakan jarum untuk mencucuk belon Q melalui pita selofan. Use a needle to prick balloon Q through the sellotape. Udara di dalam belon Q terlepas dan pembaris condong ke sebelah kiri . The air in balloon Q escapes and the ruler tilts to the left . Sebab/Reason: Udara mempunyai jisim Air has mass 2 Ditekan Kertas tisu Pressed Tissue paper Besen/Basin Bikar/Beaker Air/Water • Tekan sebuah bikar kosong yang mengandungi kertas tisu ke dalam sebuah besen yang berisi air. Press an empty beaker containing tissue paper into a basin of water. Kertas tisu tidak basah . Air tidak memasuki bikar. The tissue paper is not wet . Water does not enter the beaker. Sebab/Reason: Udara memenuhi ruang Air occupies space 3 • Timbangkan beberapa helai daun dengan sebuah neraca digital. Weight a few pieces of leaves using a digital balance. Neraca digital menunjukkan bacaan . The digital balance show a reading . Sebab/Reason: Daun mempunyai jisim The leaves have mass Tujuan Bahan dan Radas Prosedur Nota Ekstra Praktis Kendiri BAB 5 65

1 Apakah yang dimaksudkan dengan jirim? TP1 What is meant by matter? Jirim ialah bahan yang mempunyai jisim dan memenuhi ruang . Matter is a substance which has mass and occupies space . 2 Apakah kegunaan pita selofan pada belon? TP2 What is the function of cellophane tape on the balloon? Untuk mencegah belon itu pecah . Udara terbebas dengan perlahan-lahan. To prevent the balloon to burst . The air is released slowly. 3 Lengkapkan peta bulatan di bawah dengan contoh jirim dengan menggunakan perkataan yang diberi. TP1 Complete the circle map below with the examples of matter by using the words given. Asap/Smoke Cahaya/Light Air/Water Tanah/Soil Bunyi/Sound Haba/Heat Oksigen/Oxygen Graviti/Gravity Asap Smoke Oksigen Oxygen Tanah Soil Air Water Jirim Matter 4 Berikan sebab-sebab yang menerangkan aktiviti-aktiviti yang berikut. TP2 Give reasons that explain the following activities. (a) Neraca tuas menunjukkan bacaan jisim. The lever balance shows a reading of mass. Sebab/Reason: Benda hidup mempunyai jisim. A living thing has mass . (b) Belon Balloon Seorang budak lelaki meniup belon. A boy blows a balloon. Sebab/Reason: Udara memenuhi ruang . Air occupies space . Benda hidup dan benda bukan hidup mempunyai jisim dan memenuhi ruang . Living things and non-living things have mass and occupy space . Perbincangan Kesimpulan Video BAB 5 66

EKSPERIMEN INKUIRI 5.2 KBAT Penemuan Inkuiri Sifat fizik dan sifat kimia jirim PBD Physical and chemical properties of matter Tarikh: Mengkaji sifat fizik dan sifat kimia jirim To study the physical and chemical properties of matter Air, kiub ais, serbuk garam biasa, kertas, spatula, tabung didih, termometer, bikar 250 ml, penunu Bunsen, tungku kaki tiga, kasa dawai, kayu, mangkuk penyejat, mancis Water, ice cube, common salt powder, paper, spatula, boiling tube, thermometer, 250 ml beaker, Bunsen burner, tripod stand, wire gauze, wood, evaporating dish, matches 1 Jalankan aktiviti-aktiviti dalam jadual di bawah. Carry out the activities in the table below. 2 Perhatikan perubahan dan nyatakan jenis sifat yang dikaji sama ada sifat fizik atau sifat kimia. Observe the changes and state the types of properties studied whether it is a physical property or chemical property. Aktiviti Activity Pemerhatian dan jenis sifat Observations and types of properties A. Takat lebur dan takat didih The melting and boiling points Tungku kaki tiga Tripod stand Panaskan/Heat Kiub ais Ice cubes Bikar Beaker Kasa dawai Wire gauze Termometer Thermometer 1 Sediakan susunan radas seperti yang ditunjukkan dalam rajah di atas. Set up the apparatus as shown in the above diagram. 2 Rekodkan takat lebur ais. Record the melting point of ice. 3 Kemudian, panaskan kiub ais sehingga air yang terbentuk mendidih. Then, heat the ice cubes until the water formed boils. 4 Rekodkan takat didih air. Record the boiling point of water. • Takat lebur ais = 0 °C Melting point of ice • Takat didih air = 100 °C Boiling point of water • Bahan baharu tidak terbentuk . A new substance is not formed . Jenis sifat/Type of property: Sifat fizik Physical property B. Pengaratan Rusting Perhatikan paku besi yang berkarat. Observe rusty iron nails. Bahan baharu terbentuk . A new substance is formed . Jenis sifat/Type of property: Sifat kimia Chemical property Tujuan Bahan dan Radas Prosedur SP5.1.3 Buku teks m/s 140 – 142 Praktis Kendiri BAB 5 67

Aktiviti Activity Pemerhatian dan jenis sifat Observations and types of properties C. Kekonduksian haba/Heat conductivity Sudu Spoon Air panas Hot water Bikar Beaker 1 Sediakan susunan radas seperti di atas. Set up the apparatus as shown above. 2 Pegang sudu selepas beberapa ketika. Hold the spoon after a while. 3 Rekodkan pemerhatian./Record the observation. • Sudu menjadi panas . The spoon becomes hot . • Bahan baharu tidak terbentuk . A new substance is not formed . Jenis sifat/Type of property: Sifat fizik Physical property D. Kebolehan melarut/The solubility Serbuk garam biasa Common salt powder Air Water Tabung didih Boiling tube Goncang sedikit serbuk garam biasa dalam air dan rekodkan pemerhatian. Shake some common salt powder in water and record the observation. • Serbuk garam biasa melarut dalam air. The common salt powder dissolves in water. • Bahan baharu tidak terbentuk . A new substance is not formed . Jenis sifat/Type of property: Sifat fizik Physical property E. Kebolehbakaran/Flammability Bawa mancis yang menyala kepada sehelai kertas dan rekodkan pemerhatian. Bring near a burning matches to a piece of paper and record the observation. • Kertas itu terbakar . The paper burns . • Bahan baharu terbentuk . A new substance is formed . Jenis sifat/Type of property: Sifat kimia Chemical property 1 Nyatakan dua sifat jirim. TP1 State the two properties of matter. Sifat fizik dan sifat kimia./Physical and chemical properties. 2 Kenal pasti sifat yang diberi sama ada sifat fizik (F) atau sifat kimia (K). TP2 Identify the given properties whether it is physical (P) or chemical properties (C). (a) Daun mereput/Decay of leaves ( K/C ) (b) Ubat melarut di dalam air/Medicine tablet dissolves in water. ( F/P ) (c) Aiskrim melebur pada suhu bilik/Ice cream melts at room temperature. ( F/P ) Sifat fizik jirim tidak melibatkan pembentukan bahan baharu manakala sifat kimia jirim melibatkan pembentukan bahan baharu. Physical properties do not involve the formation of new substances while chemical properties involve the formation of new substances. Perbincangan Kesimpulan BAB 5 68

Mengelaskan bahan berdasarkan perbezaan sifat fizik daripada aspek ketumpatan dan keterlarutan dalam air To classify the substances based on the difference in physical properties in the aspect of density and solubility in water Pasir, guli, ranting kayu, lilin, gabus, garam, gula, alkohol, minyak masak, air, silinder penyukat (500 ml), rod kaca Sand, marble, twig, candle, cork, salt, sugar, alcohol, cooking oil, water, measuring cylinder (500 ml), glass rod 1 Masukkan bahan-bahan dalam rajah di bawah satu demi satu ke dalam sebuah silinder penyukat yang berisi air. Minyak masak dimasukkan pada akhir sekali. Put the substances in the diagram below one by one, into the measuring cylinder containing water. The cooking oil is put last. 2 Rekodkan pemerhatian anda dengan menandakan: Rekod your observations by putting a: ✓ Jika bahan itu terapung (kurang tumpat daripada air) atau larut dalam air (dikacau dengan rod kaca)./If the substance floats (less dense than water) or dissolve in water (is stirred with a glass rod). ✗ Jika bahan itu tenggelam dalam air (lebih tumpat daripada air) atau tidak larut dalam air. If the substance sinks in water (denser than water) or does not dissolve in water. Bahan Material Terapung Float Larut dalam air Dissolve in water ✗ ✗ ✓ ✓ ✓ – – ✓ ✗ ✗ ✗ ✗ ✗ ✓ ✓ ✗ Alkohol Alcohol Gabus Cork Garam/Gula Salt/Sugar Guli Marble Lilin Candle Minyak masak Cooking oil Pasir Sand Ranting kayu Twig Tujuan Bahan dan Radas Prosedur Pemerhatian SP5.1.4 Buku teks m/s 144 Aktiviti 5.3 EKSPERIMEN INKUIRI 5.3 KBAT Penemuan Inkuiri Pengelasan bahan berdasarkan pelbagai ciri PBD Classification of subtances based on various properties Tarikh: BAB 5 69

1 Apakah sifat-sifat fizik bahan yang dikaji dalam aktiviti ini? TP1 What are the physical properties studied in this activity? Ketumpatan dan keterlarutan dalam air The density and the solubility in water 2 Mengapakah sifat-sifat bahan di soalan 1 merupakan satu sifat fizik? TP2 Why are the properties of matter in question 1 is a physical property? Bahan baharu tidak terbentuk . A new substance is not formed . 3 Kelaskan bahan-bahan dalam aktiviti ini daripada aspek ketumpatan dan keterlarutan dalam air dalam peta pokok dan peta dakap di bawah. TP2 Classify the substances in this activity in the aspect of density and the solubility in water, in the tree map and brace map below. (a) Berdasarkan ketumpatan. Based on density Bahan-bahan/Substances Kurang tumpat daripada air Less dense than water Ranting kayu/Twig Lilin/Candle Minyak masak/Cooking oil Gabus/Cork Lebih tumpat daripada air Denser than water Pasir/Sand Guli/Marble (b) Berdasarkan keterlarutan dalam air Based on the solubility in water Bahan-bahan Substances Larut dalam air Soluble in water Tidak larut dalam air Insoluble in water Garam/Salt Gula/Sugar Alkohol/Alcohol Pasir/Sand Guli/Marble Ranting kayu/Twig Lilin/Candle Minyak masak/Cooking oil Gabus/Cork Bahan-bahan boleh dikelaskan berdasarkan perbezaan sifat fizik daripada aspek ketumpatan dan keterlarutan dalam air . Substances can be classified based on the difference in physical properties, in the aspect of density and solubility in water . Perbincangan Kesimpulan BAB 5 70

EKSPERIMEN INKUIRI 5.4 KBAT Penemuan Inkuiri Zarah-zarah seni dan diskret membentuk jirim PBD Tiny and discrete particles form a matter Tarikh: Standard Kandungan 5.2 Tiga keadaan jirim Menunjukkan bahawa jirim terdiri daripada zarah-zarah seni yang diskret To show that matter are made up of tiny and discrete particles Air, hablur kuprum(II) sulfat, bikar Water, copper(II) sulphate crystals, beaker Air Water Hablur kuprum(II) sulfat Copper(II) sulphate crystals 1 Kacau beberapa ketul hablur kuprum(II) sulfat di dalam sebuah bikar yang berisi air dan catatkan pemerhatian. Stir a few pieces of copper(II) sulphate crystals in a beaker containing water and record the observation. 2 Tambahkan air ke dalam bikar sehingga penuh dan perhatikan sebarang perubahan pada warna larutan. Add water to the beaker until it is full and observe any change in the solution. 1 Sebelum ditambah air, larutan biru tua terbentuk. Before adding water, a dark blue solution is formed. 2 Selepas ditambah air, larutan biru muda kelihatan. After adding water, a light blue solution appears. 1 Apakah yang membentuk jirim? TP1 What is matter made up of? Zarah-zarah seni yang diskret . Tiny and discrete particles. 2 Jelaskan pemerhatian anda berdasarkan teori kinetik jirim selepas air ditambah ke dalam larutan kuprum(II) sulfat. TP4/KBAT Explain your observation based on the kinetic theory of matter after water is added into copper(II) sulphate solution. Resapan Jauh Seni Bergerak Diskret Diffusion Further Tiny Move Discrete Zarah-zarah seni dan diskret kuprum(II) sulfat bergerak secara resapan pada semua arah dan lebih jauh antara satu dengan yang lain. The tiny and discrete copper(II) sulphate particles move by diffusion in all directions and further among each other. Jirim terdiri daripada zarah-zarah seni yang diskret . Matter are made up of tiny and discrete particles. Tujuan Bahan dan Radas Prosedur Pemerhatian Perbincangan Kesimpulan SP5.2.1 Buku teks m/s 145 –146 MESTI BACA! Penyebaran bau berlaku disebabkan oleh zarahzarah bau halus dan diskret yang bergerak secara rawak dalam pelbagai arah melalui ruang udara. The smell spreads because its tiny and discrete particles that move randomly in various directions through the air space. BAB 5 71

AKTIVITI PERBINCANGAN 5.5 KBAT PBD Masteri Tarikh: Perbezaan ciri-ciri jirim (pepejal, cecair dan gas) Different properties of matter (solid, liquid and gas) Lengkapkan jadual tentang perbezaan ciri jirim. TP2 Complete the table on the differences between the properties of matter. Ciri-ciri/Property Pepejal/Solid Cecair/Liquid Gas/Gas Rajah Diagram 1 Susunan zarah Arrangement of particles Sangat rapat dan tersusun secara teratur Very close and orderly arranged Tersusun rapat dan tidak teratur Close and not orderly arranged Berjauhan antara satu sama lain Far apart from each other 2 Pergerakan zarah Movement of particles Bergetar pada kedudukan tetap Vibrate at fixed positions Perlahan , secara rawak dan berlanggaran Slow , random and collide with one another Laju , secara rawak dan berlanggaran Fast , random and collide with one another 3 Ruang antara zarah/Spaces between particles Sangat kecil Very small Sederhana Moderate Besar Big 4 Tarikan antara zarah/Attraction between particles Sangat kuat Very strong Lemah Weak Sangat lemah Very weak 5 Tenaga kinetik Kinetic energy Sangat rendah Very low Rendah Low Sangat tinggi Very high 6 Bentuk Shape Tetap Fixed Mengikut bentuk bekas Follows the shape of the container Mengikut isi padu bekas Follows the volume of the container 7 Isi padu/Volume Tetap/Fixed Tetap/Fixed Tidak tetap/Not fixed 8 Kebolehmampatan Compressibility Tidak boleh Cannot Sukar Difficult Boleh Can Hebat Sains Modul 18 SP5.2.2 Buku teks m/s 146 – 147 Praktis Kendiri AKTIVITI HANDS-ON Eksperimen Wajib 9: Kadar resapan zarah (rujuk silang m.s. 187 – 188) Compulsory Experiment 9: The rate of diffusion of the particles (cross-reference pp. 187 – 188) BAB 5 72

AKTIVITI PERBINCANGAN 5.6 KBAT PBD Kontekstual Tarikh: Perubahan keadaan jirim Changes in the state of matter 1 Nyatakan proses yang terlibat dalam perubahan keadaan jirim. Tuliskan ‘S’ jika haba diserap dan ‘B’ jika haba dibebaskan dalam petak yang disediakan. Kemudian, lengkapkan ruangan berdasarkan teori kinetik jirim. SP5.2.4 TP2 State the processes involved in the following changes of state of matter. Write ‘A’ if heat is absorbed and ‘R’ if heat is released in the boxes provided. Then, complete the spaces based on the kinetic theory of matter. Pemejalwapan Sublimation Pembekuan Freezing Kondensasi Condensation Peleburan Melting Bergetar Vibrate Pendidihan atau penyejatan Boiling or evaporation Mendekati Closer Menyerap Absorb Lebih cepat Faster Membebaskan Release Sangat perlahan Very slowly Rapat Closer Berjauhan Further apart Proses/Process P: Peleburan/Melting Q: Pembekuan/Freezing R: Pendidihan atau penyejatan Boiling or evaporation S: Kondensasi/Condensation T: Pemejalwapan/Sublimation U: Pemejalwapan/Sublimation P Zarah menyerap haba dan bergetar lebih cepat. Particles absorb heat and vibrate faster. Q Zarah membebaskan haba dan bergerak sangat perlahan dan berkumpul rapat . Particles release heat, and move very slowly and gather closer together. R Zarah menyerap haba, bergerak lebih cepat dan berjauhan antara satu dengan yang lain. Particles absorb heat, move faster and further apart from one another. S Zarah membebaskan haba dan mendekati antara satu dengan yang lain. Particles release heat and move closer to each other. 2 Azlan memerhatikan termometer semasa proses peleburan ais dan pendidihan air seperti pada rajah di bawah./Azlan observed the thermometer during the melting of ice and boiling of water as shown in the diagram below. Termometer Thermometer Ais Ice Solid/Pepejal Liquid/Cecair Gas/Gas S Q P U T R S/A B/R B/R B/R S/A S/A Buku teks m/s 151 – 153 Nota Ekstra Praktis Kendiri BAB 5 73

Dia mendapati suhu ketika kedua-dua proses tersebut kekal tidak berubah. Terangkan apa yang berlaku dengan memilih jawapan yang betul./He found that the temperatures during the two processes remain unchanged. Explain what happens by choosing the correct answers. SP5.2.5 TP2 Suhu tidak akan berubah ketika perubahan keadaan jirim daripada (pepejal, cecair) kepada (pepejal,  cecair) semasa peleburan dan daripada (cecair, gas) kepada (cecair,  gas) semasa pendidihan.  Hal ini demikian kerana tenaga haba yang dibekalkan (diserap, dibebaskan) untuk mengatasi daya (tarikan, tolakan) antara zarah-zarah.   The temperature will not change in a change of the state of matter from (solid, liquid) to (solid, liquid) during melting or from (liquid, gas) to (liquid, gas) during boiling. This is because the heat energy that is supplied is (absorbed, released) to overcome the forces of (attraction, repulsion) between the particles. 3 Rajandran mendapati bahawa jisim gula kekal tidak berubah walaupun dilarutkan dalam air seperti yang ditunjukkan dalam rajah di bawah. Gurunya, Puan Hamidah menyatakan semua jisim bahan adalah tidak berubah semasa perubahan fizik./Rajandran found that the mass of sugar remained unchanged even when it was dissolved in water as shown in the diagram below. His teacher, Puan Hamidah, states that all the mass of substances is unchanged during physical changes. SP5.2.6 TP4/KBAT Rod kaca Glass rod Gula Sugar Air Water Berdasarkan pengetahuan anda tentang jirim, terangkan mengapa. Based on your knowledge on matter, explain why. Jisim adalah kekal tidak berubah kerana kuantiti zarah-zarah kekal tidak berubah . Perubahan yang berlaku hanya pada tenaga kinetik zarah-zarah tersebut. The mass remains unchanged as quantities of particles remains unchanged . The changes occur only on the kinetic energy of the particles. 4 Nyatakan perubahan keadaan jirim yang berlaku dalam kehidupan harian seperti yang ditunjukkan di bawah./State the changes of state of matter in everyday life as shown below. SP5.2.7 TP2 (a) Pembentukan awan. Formation of clouds. (b) Penyediaan garam daripada air laut. Preparation of salt from sea water. (c) Ubat gegat mengecil. Mothballs become smaller. (d) Air dipanaskan dalam cerek. Water is heated in a kettle. Kondensasi Condensation Penyejatan Evaporation Pemejalwapan Sublimation Pendidihan Boiling AKTIVITI HANDS-ON eksperimen Wajib 10 & 11: Suhu dan jisim kekal semasa perubahan fi zik (rujuk silang m.s. 189 – 192) Compulsory Experiment 10 & 11: The temperature and mass remain the same during physical change (cross-reference pp. 189 – 192) BAB 5 74

Arahan: Jawab semua soalan. Instructions: Answer all questions. Bahagian A/Section A 2 Rajah 2 menunjukkan suatu eksperimen. Diagram 2 shows an experiment. Batu Stone Rajah 2/Diagram 2 Apakah yang boleh anda simpulkan daripada pemerhatian itu? What can you conclude from the observation? A Batu mempunyai jisim The stone has mass B Air mempunyai jisim Water has mass C Batu memenuhi ruang The stone occupies space D Batu mempunyai bentuk tetap The stone has fixed shape 3 Antara yang berikut, yang manakah merupakan sifat kimia jirim? Which of the following is the chemical properties of matter? I Takat lebur/Melting point II Pengaratan/Rusting III Pembakaran/Combusting IV Ketumpatan/Density A I dan/and II B III dan/and IV C II dan/and III D I dan/and IV 4 Apakah perubahan keadaan jirim yang berlaku apabila seketul mentega dipanaskan di dalam kuali? What is the change in the state of matter that occurs when a piece of butter is heated in a pan? A Peleburan Melting B Penyejatan Evaporation C Kondensasi Condensation D Pemejalwapan Sublimation 1 Rajah 1 menunjukkan susunan zarah dalam jirim K, L dan M. Diagram 1 shows the arrangement of particles in matters K, L and M. K L M Rajah 1/Diagram 1 Antara bahan berikut, yang manakah diwakili oleh K, L dan M? Which of the following substances are represented by K, L and M? K L M A Air Water Oksigen Oxygen Besi Iron B Hidrogen Hydrogen Minyak Oil Kuprum Copper C Gula Sugar Ais Ice Alkohol Alcohol D Besi Iron Alkohol Alcohol Minyak Oil Bahagian B/Section B 1 (a) Jirim dibina daripada zarah-zarah seni yang diskret. Lengkapkan petak di bawah dengan perkataan yang diberi. Matter are made up of tiny and discrete particles. Complete the boxes below with the word given. Pepejal/Solid Cecair/Liquid (i) Cecair/Liquid (ii) Pepejal/Solid [2 markah/2 marks] (b) Lengkapkan pernyataan di bawah./Complete the statements below. Zarah-zarah gas berjauhan antara satu dengan yang lain. Hal ini demikian kerana terdapat ruang yang besar di antara zarah-zarah gas./Gas particles are far apart from each other. This is because there are big spaces between the gas particles. [2 markah/2 marks] PRAKTIS 5 (UJIAN AKHIR SESI AKADEMIK) BAB 5 75

Bahagian C/Section C 2 Rajah 2 menunjukkan suatu eksperimen untuk mengkaji ciri-ciri jirim. Belon Y dicucuk dengan sepucuk jarum sehingga meletup. Diagram 2 shows an experiment to study the characteristics of matter. Balloon Y is pricked with a needle until it burst. Benang/Thread Pembaris/Ruler Belon/Balloon X Y Rajah 2/Diagram 2 (a) Lukiskan pemerhatian bagi eksperimen ini. Berikan satu sebab bagi jawapan anda. Draw the observation of this experiment. Give one reason for your answer. Benang/Thread X Y Sebab:/Reason: Udara mempunyai jisim/Air has mass [3 markah/3 marks] (b) Lukiskan susunan zarah-zarah dalam batu, air dan oksigen, di dalam ruang yang disediakan di bawah. Draw the arrangement of the particles in stone, water and oxygen in the space given below Batu/Stone Air/Water Oksigen/Oxygen [3 markah/3 marks] (c) Tandakan ( ✓ ) ciri-ciri zarah dalam oksigen. Mark ( ✓ ) the characteristics of the particles in oxygen. Kandungan tenaga yang rendah ✓ Boleh dimampat Low energy content Can be compressed ✓ Daya tarikan antara zarah-zarah yang lemah Zarah-zarah bergetar pada kedudukan tetap Weak attractive forces between particles The particles vibrate in fixed positions [2 markah/2 marks] BAB 5 76

BAB APAKAH JADUAL BERKALA? WHAT IS PERIODIC TABLE? Jadual Berkala Periodic Table BIDANG PEMBELAJARAN TEMA 3 : Penerokaan Unsur dalam Alam Nota Ekstra Praktis Kendiri Nota Grafik Struktur atom Atomic structure Unsur, sebatian dan campuran Elements, compounds and mixtures Pengasingan bahan dalam campuran Separation of substances in mixtures Logam dan bukan logam Metals and non-metals Perubahan kimia dan zik Chemical and physical changes Anda akan belajar …/You will learn … 6 Jadual berkala adalah satu senarai unsur-unsur yang diketahui dan digunakan oleh ahli kimia untuk memerhatikan corak dan hubung kait di antara unsur. The periodic table is a list of known elements that used by chemists for observing the patterns and relationships between the elements. Nota PowerPoint 77

NOTA BESTARI Struktur Atom 1. Atom merupakan zarah yang terkecil dalam suatu unsur. 2. Atom terdiri daripada satu nukleus yang dikelilingi oleh elektron-elektron. 3. Terdapat tiga jenis zarah subatom, iaitu proton, neutron dan elektron. 4. Proton dan neutron membentuk nukleus di pusat atom. Proton bercas positif, elektron bercas negatif dan neutron bersifat neutral. Atomic Structure 1. An atom is the smallest particle in an element. 2. An atom consists of a nucleus surrounded by electrons. 3. There are three types of subatomic particles, which are protons, neutrons and electrons. 4. Protons and neutrons form the nucleus in the centre of an atom. Protons are positively charged, electrons are negatively charged and neutrons are neutral. Unsur, Sebatian dan Campuran 1. Unsur ialah bahan yang dibina daripada sejenis zarah sahaja. Zarah-zarah dalam suatu unsur terdiri daripada atom atau molekul daripada jenis yang sama. 2. Semua logam dan bukan logam seperti karbon, oksigen dan klorin adalah contoh-contoh unsur. 3. Sebatian merupakan bahan yang mengandungi dua atau lebih unsur yang berpadu secara kimia seperti air, natrium klorida dan karbon dioksida. 4. Campuran ialah bahan yang terdiri daripada dua atau lebih bahan yang tidak berpadu secara kimia seperti air laut, udara, tanah dan petroleum. Elements, Compounds and Mixtures 1. An element is a substance that made up of one type of particle only. The particles in an element consist of atoms or molecules of the same type. 2. All metals and non-metals such as carbon, oxygen and chlorine are examples of elements. 3. A compound is a substance that contains two or more elements that are combined together chemically. As examples water, sodium chloride and carbon dioxide. 4. A mixture is a substance that consists of two or more types of substances which are not combined together chemically. As examples sea water, air, soil and petroleum. Logam dan Bukan Logam 1. Unsur dapat dibahagikan kepada logam dan bukan logam. 2. Contoh-contoh logam termasuklah besi, aluminium, timah dan emas. 3. Contoh-contoh bukan logam termasuklah oksigen, nitrogen, iodin dan klorin. Metals and Non-metals 1. Elements can be divided into metals and non-metals. 2. Examples of metals include iron, aluminium, tin and gold. 3. Examples of non-metals include oxygen, nitrogen, iodine and chlorine. Pengasingan Bahan dalam Campuran 1. Pengasingan magnet mengasingkan bahan magnet. 2. Penurasan memisahkan pepejal tidak larut daripada cecair atau larutan. 3. Pengapungan menggunakan corong pemisah memisahkan dua cecair yang berbeza ketumpatan dan tidak saling melarut. 4. Penyulingan memisahkan dua cecair yang berbeza takat didih dan saling melarut. 5. Pengenapan memisahkan pepejal yang lebih tumpat daripada air atau larutan. 6. Kromatografi memisahkan komponen berlainan yang bergerak pada kadar yang berbeza dalam pelarut. Separation of a Mixture 1. Magnetic separation separates magnetic substances. 2. Filtration separates insoluble solids from liquids or solutions. 3. Floatation using a separating funnel separates two liquids with different densities that are not miscible. 4. Distillation separates two miscible liquids with different boiling points. 5. Sedimentation separates solids which are denser than water or the solution. 6. Chromatography separates different components that move at different rates in a solvent. Perubahan Kimia dan Fizik 1. Perubahan kimia ialah perubahan jirim yang menghasilkan satu atau lebih bahan baharu. 2. Perubahan fizik ialah perubahan yang mengubah bentuk atau rupa sesuatu bahan tetapi tidak menukar bahan itu kepada bahan baharu. Chemical and Physical Changes 1. A chemical change is a change in matter that forms one or more new substances. 2. A physical change is a change that alters the form or appearance of a substance but does not convert the substance into new substances. BAB 6 78

Standard Kandungan 6.1 Pengelasan unsur Tarikh: PBD Masteri AKTIVITI PERBINCANGAN 6.1 Atom, molekul dan zarah subatom Atoms, molecules and subatomic particles 1 Lengkapkan ruang untuk menunjukkan perbezaan antara atom dengan molekul. SP6.1.2 TP1 Complete the spaces to show the differences between atoms and molecules. (a) Semua jirim terdiri daripada unit yang sangat kecil yang disebut atom . All matter consists of tiny units called atoms . (b) Atom ialah unit asas bagi semua jirim. The atom is the basic unit of all matter. Atom oksigen Oxygen atom Atom karbon Carbon atom Atom oksigen Oxygen atom Molekul oksigen Oxygen molecule Molekul karbon dioksida Carbon dioxide molecule (c) Molekul ialah zarah neutral yang terbina daripada dua atau lebih atom. Molecule is the neutral particle made up of two or more atoms. Lebih/More Unit asas/Basic unit Atom/Atoms Molekul/Molecule Dua/Two 2 Lengkapkan ruang tentang zarah-zarah subatom. Tandakan ( ✓ ) jenis cas yang betul. SP6.1.1 TP2 Complete the spaces on the subatomic particles. Tick ( ✓ ) the correct types of charge. Subatom/Subatomic Nukleus/Nucleus Elektron/Electron Proton/Proton Neutron/Neutron Nukleus Nucleus Model atom Atomic model Zarah subatom Subatomic particles Jenis cas Types of charge (a) Elektron Electron Positif Positive ✓ Negatif Negative Neutral Neutral (b) Proton Proton ✓ Positif Positive Negatif Negative Neutral Neutral (c) Neutron Neutron Positif Positive Negatif Negative ✓ Neutral Neutral (d) Atom terdiri daripada satu nukleus di tengah yang dikelilingi oleh elektron . An atom consists of a nucleus in the centre surrounded by electron . (e) Atom terbina daripada zarah-zarah yang lebih kecil yang disebut zarah-zarah subatom iaitu proton , neutron dan elektron . An atom is made up of particles that are even smaller called subatomic particles which are protons , neutrons and electrons . (f) Nukleus mengandungi proton dan neutron . The nucleus contains protons and neutrons . (g) Atom adalah neutral kerana bilangan proton dan bilangan elektron dalam atom adalah sama. An atom is neutral because the number of protons and the number of electrons in the atom are the same. Buku teks m/s 165 – 166 Praktis Kendiri Video BAB 6 79

Tarikh: PBD Kontekstual AKTIVITI PERBINCANGAN 6.2 Unsur, sebatian dan campuran Elements, compounds and mixtures 1 Tuliskan istilah yang betul (unsur, sebatian atau campuran) di dalam kotak berdasarkan rajah yang diberi. Kemudian, gariskan jawapan yang betul tentang maksud istilah tersebut. SP6.1.2 TP1 Write the correct terms (element, compound or mixture) in the boxes based on their diagrams. Then, underline the correct answers about the meaning of the terms. Istilah/Terms Maksud/Meanings (a) Unsur/Element Bahan yang terdiri daripada (hanya satu, dua atau lebih) jenis atom. Substance which consists of atoms of (only one, two or more) type. (b) Sebatian/Compound Bahan yang terdiri daripada (sejenis unsur, gabungan dua atau lebih unsur) secara (fizikal, kimia). Substance which consists of (one type of element, two or more elements) which combine (physically, chemically). (c) Campuran/Mixture Bahan yang terdiri daripada dua atau lebih unsur atau sebatian yang (bercampur, bergabung) secara (fizikal, kimia)./Substance which consists of two or more elements or compounds which are (mixed, combined) (physically, chemically). 2 Kelaskan jirim dalam kehidupan harian kepada unsur, sebatian dan campuran dalam peta dakap di bawah. SP6.2.1, SP6.3.1 TP3/KBAT Classify the matter in everyday life into elements, compounds and mixtures in the brace map below. Tanah Karbon Keluli Air laut Syiling 10 sen Gula Soil Carbon Steel Seawater 10 cent coin Sugar Besi Garam Air Oksigen Merkuri Petroleum Iron Salt Water Oxygen Mercury Petroleum Zink Karat Udara Nitrogen Karbon dioksida Zink sulfida Zinc Rust Air Nitrogen Carbon dioxide Zinc sulphide Jirim Matter Unsur Elements Zink, besi, karbon, oksigen, nitrogen, merkuri Zinc, iron, carbon, oxygen, nitrogen, mercury Sebatian Compounds Gula, air, karat, garam, karbon dioksida, zink sulfida Sugar, water, rust, salt, carbon dioxide, zinc sulphide Campuran Mixtures Tanah, air laut, udara, keluli, petroleum, syiling 10 sen Soil, seawater, air, steel, petroleum, 10 cent coin Buku teks m/s 166 – 167 & 176 BAB 6 80

Tarikh: PBD Masteri AKTIVITI PERBINCANGAN 6.3 Pengelasan unsur-unsur Classification of elements 1 Lengkapkan jadual berkala di bawah. SP6.1.3 TP1 Complete the Periodic Table below. Gas nadir Inert gases Kala Periods Bukan logam Non-metals Kumpulan Groups Logam Metals 1 2 3 4 5 1 HHydrogen 3 Li Lithium 11 Na Sodium 19 KPotassium 37 Rb Rubidium 4 Be Beryllium 12 Mg Magnesium 20 Ca Calcium 38 Sr Strontium 21 Sc Scandium 39 YYttrium 22 Ti Titanium 40 Zr Zirconium 23 VVanadium 41 Nb Niobium 24 Cr Chromium 42 Mo Molybdenum 25 Mn Manganese 43 Tc Technetium 26 Fe Iron 44 Ru Ruthenium 27 CoCobalt 45 Rh Rhodium 28 Ni Nickel 46 Pd Palladium 29 CuCopper 47 AgSilver 30 ZnZinc 48 Cd Cadmium 31 Ga Gallium 49 InIndium 32 Ge Germanium 50 SnTin 33 As Arsenic 51 Sb Antimony 34 Se Selenium 52 Te Tellurium 35 Br Bromine 53 I Iodine 36 Kr Krypton 54 Xe Xenon 5 BBoron 13 Al Aluminium 6 CCarbon 14 Si Silicon 7 NNitrogen 15 PPhosphorus 8 OOxygen 16 SSulphur 9 FFluorine 17 Cl Chlorine 10 Ne Neon 2 He Helium 18 Ar Argon 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 Separuh logam Semi-metals (a) (c) (b) (d) (e) Kumpulan Groups Logam Metals Kala Periods Bukan logam Non-metals Gas nadir Inert gases 2 Bandingkan ciri-ciri logam dan bukan logam dalam jadual di bawah. SP6.1.4 TP2 Compare the properties of metals and non-metals in the table below. Rendah Low Berkilau Shiny Tidak boleh ditempa Not malleable Tinggi High Mulur Ductile Pudar Dull Tidak (kecuali karbon) Does not (except carbon) Baik Good Tidak mulur Not ductile Lemah Poor Boleh ditempa Malleable Rapuh Brittle Logam Metals Berkilau Shiny Boleh ditempa Malleable Mulur Ductile Baik Good Baik Good Tinggi High Tinggi High Tinggi High Bukan logam Non-metal Pudar Dull Tidak boleh ditempa Not malleable Tidak mulur atau rapuh Not ductile or brittle Lemah Poor Tidak (kecuali karbon) Does not (except carbon) Rendah Low Rendah Low Rendah Low Ciri-ciri Properties (a) Rupa/Kekilauan Appearance (b) Kebolehtempaan Malleability (c) Kemuluran Ductility (d) Konduktor haba Heat conductor (e) Konduktor elektrik Electrical conductor (f) Kekuatan regangan Tensile strength (g) Takat lebur dan takat didih Melting and boiling points (h) Ketumpatan Density Buku teks m/s 167 – 171 BAB 6 81

EKSPERIMEN INKUIRI 6.4 KBAT Penemuan Inkuiri Ciri-ciri logam dan bukan logam PBD Properties of metals and non-metals Tarikh: Mengkaji ciri-ciri logam dan bukan logam To study the properties of metals and non-metals Arang, rod karbon, rod kaca dan rod kuprum (sama panjang dan diameter), dawai kuprum, kayu, sel kering, mentol, kertas pasir, penukul, dawai penyambung, klip buaya, penunu Bunsen, tungku kaki tiga, paku tekan Charcoal, carbon rod, glass and copper rods (same length and diameter), copper wire, wood, dry cell, bulb, sandpaper, hammer, connecting wires, crocodile clip, Bunsen burner, tripod stand, thumbtacks Jalankan aktiviti dalam jadual dan rekodkan pemerhatian serta berikan sebab. Carry out the activities in the table and record the observations and give the reasons. Aktiviti/Activity Pemerhatian/Observation Logam Metal Bukan logam Non-metal A. Rupa/Appearance Gosok rod kuprum dan rod karbon dengan kertas pasir. Rub a copper rod and carbon rod with sandpaper. Rod kuprum menjadi berkilat . The copper rod becomes shiny . Rod karbon kekal pudar . The carbon rod remains dull . Sebab/Reason: Logam mempunyai permukaan berkilat . Bukan logam mempunyai permukaan pudar . Metals have a shiny surface. Non-metals have a dull surface. B. Kemuluran/Ductility Dawai kuprum Copper wire Bengkokkan dawai kuprum dan ketulan arang. Bend the copper wire and the piece of charcoal. Dawai kuprum menjadi bengkok . The copper wire becomes bent . Ketulan arang tidak dapat dibengkok . The piece of charcoal cannot be bent . Sebab/Reason: Logam adalah mulur . Bukan logam adalah tidak tidak mulur . A metal is ductile . A non-metal is not ductile . C. Kebolehtempaan/Malleability Dawai kuprum Copper wire Arang Charcoal Ketuk dawai kuprum dan ketulan arang dengan penukul. Hammer the copper wire and the piece of charcoal. Dawai kuprum menjadi leper . The copper wire becomes flat . Ketulan arang menjadi hancur . The piece of charcoal shatters . Sebab/Reason: Logam boleh ditempa . Bukan logam tidak boleh ditempa. Metals are malleable . Non-metals are not malleable . Tujuan Bahan dan Radas Prosedur SP6.1.4 Buku teks m/s 172 & 174 Nota Ekstra Praktis Kendiri BAB 6 82

Aktiviti/Activity Pemerhatian/Observation Logam Metal Bukan logam Non-metal D. Kekonduksian elektrik Electrical conductivity Rod kuprum Copper rod Sel kering Dry cell Mentol Bulb Klip buaya Crocodile clip Sambung rod kuprum kepada litar seperti yang ditunjukkan. Ulang aktiviti dengan rod kaca. Connect copper rod to a circuit as shown. Repeat the activity with a glass rod. Mentol menyala . The bulb lights up . Mentol tidak menyala . The bulb does not light up . Sebab/Reason: Logam mengkonduksikan arus elektrik. Bukan logam tidak mengkonduksikan arus elektrik. Metals conduct electric current. Non-metals do not conduct electric current. E. Kekonduksian haba Heat conductivity Rod kuprum/Copper rod Rod kaca/Glass rod Paku Tekan/Thumbtack Kayu Wood Lilin/Wax Sediakan susunan radas seperti di atas. Lekatkan paku tekan pada setiap hujung rod kuprum dan rod kaca. Panaskan hujung lain rod-rod serentak. Set up the apparatus as shown. Attach a thumbtack to one end of a copper rod and glass rod. Heat the other end of the rods simultaneously. Paku tekan jatuh terlebih dahulu . The thumbtack drops first . Paku tekan mengambil masa yang lebih lama untuk jatuh. The thumbtack takes a longer time to drop. Sebab/Reason: Logam ialah konduktor haba yang baik . Bukan logam ialah konduktor haba yang lemah . Metals are good conductors of heat . Non-metals are poor conductors of heat . Kelaskan unsur-unsur kepada logam dan bukan logam di dalam peta pokok di bawah. Classify the elements into metals and non-metals in the tree map below. TP2 Nitrogen Merkuri Klorin Besi Timah Natrium Nitrogen Mercury Chlorine Iron Tin Sodium Hidrogen Sulfur Kuprum Emas Karbon Bromin Hydrogen Sulphur Copper Gold Carbon Bromine Unsur/Elements Logam/Metals Bukan logam/Non-metals Merkuri, kuprum, besi, emas, timah, natrium/Mercury, copper, iron, gold, tin, sodium Nitrogen, hidrogen, sulfur, klorin, karbon, bromin/ Nitrogen, hydrogen, sulphur, chlorine, carbon, bromine Logam dan bukan logam mempunyai ciri-ciri yang berlainan . Metals and non-metals have different properties. Perbincangan Kesimpulan BAB 6 83

EKSPERIMEN INKUIRI 6.5 KBAT Penemuan Inkuiri Pengasingan campuran secara fizikal PBD The separation of a mixture physically Tarikh: Standard Kandungan 6.2 Campuran Mengasingkan campuran secara fizikal To separate mixtures physically A. Penurasan/Filtration Pasir, air, kertas turas, bikar 50 ml, corong turas, rod kaca, kaki retort dan pengapit Sand, water, filter paper, 50 ml beaker, filter funnel, glass rod, retort stand and clamp Rod kaca Glass rod Campuran pasir dan air Mixture of sand and water Kaki retort Retord stand Hasil turasan Filtrate 1 Tuangkan campuran pasir dan air di dalam bikar ke dalam corong turas menggunakan rod kaca. Pour a mixture of sand and water from a beaker into a filter funnel by using a glass rod. 2 Rekodkan pemerhatian. Record the obsevation. Pemerhatian/Observation Sebab/Reason Baki pada kertas turas ialah pasir . Hasil turasan di dalam bikar ialah air . The residue on the filter paper is sand . The filtrate in the beaker is water . Pasir tidak larut dalam air. Sand is insoluble in water. B. Pemisahan menggunakan magnet/Magnetic separation Pasir, serbuk besi, magnet bar, kertas Sand, iron filings, magnet, paper 1 Bawa sebatang magnet bar kepada suatu campuran pasir dan serbuk besi. Bring a bar magnet close to a mixture of sand and iron filings. 2 Rekodkan pemerhatian. Record the observation. Pemerhatian/Observation Sebab/Reason Serbuk besi tertarik ke arah magnet bar. The iron filings are attracted to the bar magnet. Magnet menarik logam besi. The magnet attracts iron metal. Tujuan Bahan dan Radas Prosedur Pemerhatian Bahan dan Radas Prosedur Magnet bar Bar magnet Pasir dan serbuk besi Sand and iron filings Pemerhatian SP6.2.2 Buku teks m/s 176 – 184 Aktiviti 6.4 – 6.9 Praktis Kendiri MESTI BACA! Campuran terbentuk secara fizikal, maka campuran dapat diasingkan secara fizikal. Mixtures are formed physically, thus mixtures can be separated physically. BAB 6 84

C. Pengenapan/Sedimentation Kapur tulis, air, bikar 50 ml Chalk, water, 50 ml beaker Campuran serbuk kapur tulis dan air Mixture of chalk powder and water 1 Biarkan campuran serbuk kapur tulis dan air dalam bikar seketika. Leave the mixture of chalk powder and water for a while. 2 Tuangkan air jernih di dalam bikar secara perlahan-lahan ke dalam bikar kosong. Pour the clear water from the beaker slowly into an empty beaker. 3 Rekodkan pemerhatian./Record the observation Pemerhatian/Observation Sebab/Reason Kapur tulis terenap di dasar bikar. The chalk settles at the bottom of the beaker. Kapur tulis tidak larut dalam air dan lebih tumpat daripada air. Chalk is insoluble in water and is denser than water. Pemerhatian D. Pengapungan/Floatation Nota Ekstra Air, minyak masak, kaki retort dan pengapit, bikar 50 ml, corong pemisah Water, cooking oil, retort stand and clamp, 50 ml beaker, separating funnel Corong pemisah Separating funnel Bikar Beaker 1 Tuangkan suatu campuran minyak masak dan air ke dalam corong pemisah. Pour a mixture of cooking oil and water into a separating funnel. 2 Buka pili untuk mengalir keluar cecair di lapisan bawah ke dalam bikar. Turn on the tap to drain out the liquid at the lower layer into a beaker. Pemerhatian/Observation Sebab/Reason Cecair di lapisan atas ialah minyak masak. Cecair di lapisan bawah ialah air . The liquid at the upper layer is cooking oil . The liquid at the lower layer is water . Minyak masak tidak terlarut dan kurang tumpat daripada air. Cooking oil is insoluble and is less dense than water. E. Kromatografi/Chromatography Nota Ekstra Air suling, pen dakwat hitam, biru dan merah, kertas turas, bikar 50 ml, lidi Distilled water, black, blue and red ink pens, filter papers, 50 ml beaker, wooden stick Kertas turas Filter paper Lidi Wooden stick Air suling Distilled water Bikar Beaker Bahan dan Radas Prosedur Bahan dan Radas Prosedur Pemerhatian Bahan dan Radas Prosedur BAB 6 85

1 Guntingkan sekeping kertas turas berukuran 5 cm × 12 cm. Cut a piece of filter paper with a measurement of 5 cm × 12 cm. 2 Buat tiga titik di atas garisan pensel dengan pen dakwat yang berlainan warna. Make three points on the pencil line with ink pens of different colours. 3 Gantungkan kertas turas seperti yang ditunjukkan pada rajah dan rekodkan pemerhatian selepas 30 minit./Hang the filter paper as shown in the diagram and record the observation after 30 minutes. Pemerhatian/Observation Sebab/Reason Titik-titik dakwat berwarna merebak ke atas membentuk tiga garisan tebal yang berlainan warna. The points of coloured ink spread upwards to form three thick lines with different colours. Dakwat berwarna merupakan campuran pelbagai bahan pewarna. Coloured ink is a mixture of various dyes. F. Penyulingan/Distillation (Demonstrasi guru/Demonstration of teacher) Larutan garam biasa, air pili, serpihan porselin, kasa dawai, tungku kaki tiga, penunu Bunsen, kelalang dasar bulat, kondenser Liebig, kaki retort, penyumbat getah, termometer, bikar/Common salt solution, tap water, porcelain chips, wire gauze, tripod stand, Bunsen burner, round-bottomed flask, Liebig condenser, retort stand, rubber stopper, thermometer, beaker Termometer Thermometer Kelalang dasar bulat Round-bottomed flask Air keluar Water outlet Panaskan Heat Kondenser Liebig Liebig condenser Larutan garam biasa Common salt solution Serpihan porselin Porcelain chips Air masuk Water inlet Hasil sulingan Distillate Penyokong Support 1 Sediakan susunan radas seperti yang ditunjukkan dalam rajah. Set up the apparatus as shown in the diagram. 2 Didihkan larutan garam di dalam kelalang dasar bulat. Boil the salt solution in the round bottomed flask. 3 Kumpulkan hasil sulingan dengan bikar. Collect the distillate by using a beaker. 4 Rasa sedikit cecair yang dikumpulkan di dalam bikar. Taste a small amount of the liquid collected in the beaker. Pemerhatian/Observation Sebab/Reason Rasa hasil sulingan adalah tawar . The taste of the distilled is tasteless . Air suling terkumpul dalam bikar. Distilled water is collected in the beaker. Bahan-bahan dalam campuran boleh diasingkan secara fizikal . The substances in a mixture can be separated by physical . Prosedur Pemerhatian Bahan dan Radas Prosedur Pemerhatian Kesimpulan Nota Ekstra Cecair mula mengalir keluar dari kondenser pada 100°C. Serpihan porselin memecahkan gelembunggelembung udara dan mengelakkan larutan daripada melonjak naik. The liquid starts to flow out of the condenser at 100°C. The porcelain chips break up the air bubbles and prevent the solution from surging up. Ingat! BAB 6 86

EKSPERIMEN INKUIRI 6.6 KBAT Penemuan Inkuiri Tindak balas antara logam dengan bukan logam PBD Reaction between a metal and a non-metal Tarikh: Standard Kandungan 6.3 Sebatian Mengkaji tindak balas antara magnesium dengan oksigen To study the reaction between magnesium and oxygen Pita magnesium, penyepit, penunu Bunsen Magnesium ribbon, tongs, Bunsen burner 1 Pegang sejalur pita magnesium dengan penyepit dan panaskan dengan nyalaan penunu Bunsen. Hold a magnesium ribbon with a pair of tongs and heat it with a Bunsen burner. 2 Perhatikan perubahan yang berlaku. Observe the changes that occur. Magnesium terbakar dengan api putih berkilauan . Pepejal putih terbentuk. Magnesium burns with a bright white flame . A white solid is formed. 1 Kenal pastikan logam dan bukan logam dalam aktiviti ini. TP1 Identify the metal and non-metal in this activity. (a) Logam/Metal : Magnesium (b) Bukan logam/Non-metal: Oksigen/Oxygen 2 Apakah yang berlaku semasa pembakaran magnesium dalam udara? TP2 What happens during the combustion of magnesium in air? Magnesium bertindak balas dengan oksigen dalam udara. Magnesium reacts with the oxygen in air. 3 Namakan sebatian yang terhasil./Name the compound produced. Magnesium oksida/Magnesium oxide 4 Tuliskan satu persamaan perkataan untuk mewakili tindak balas yang berlaku. TP2 Write a word equation to represent the reaction that occurs. Magnesium + Oksigen Magnesium oksida Magnesium Oxygen Magnesium oxide 5 Bulatkan jenis perubahan yang berlaku dalam aktiviti ini. Circle the type of changes that occur in this activity. Perubahan fizik Physical change Perubahan kimia Chemical change Magnesium (logam) bertindak balas dengan oksigen (bukan logam) untuk membentuk magnesium oksida . Magnesium (metal) reacts with oxygen (non-metal) to form magnesium oxide . Magnesium Magnesium + Oksigen Oxygen Magnesium oksida Magnesium oxide Tujuan Bahan dan Radas Prosedur Penyepit Tongs Pita magnesium Magnesium ribbon Penunu Bunsen Bunsen burner Pemerhatian Perbincangan Kesimpulan SP6.3.2 Buku teks m/s 186 – 187 BAB 6 87

AKTIVITI PERBINCANGAN 6.7 KBAT PBD Masteri Tarikh: Sebatian dan kaedah pengasingan Compounds and the method of separation 1 Jika 4.8 g magnesium bertindak balas dengan 3.2 g klorin, hitung jisim magnesium klorida yang terbentuk dalam petak yang diberi. Berikan sebab kepada jawapan anda. SP6.3.3 TP2 If 4.8 g of magnesium react with 3.2 g of chlorine, calculate the mass of magnesium chloride that is formed in the box given. Give a reason for your answer. + Unsur magnesium Magnesium element (4.8 g) Unsur klorin Chlorine element (3.2 g) Sebatian magnesium klorida Magnesium chloride compound 8.0 g Sebab/Reason: Jisim diabadikan semasa perubahan kimia . Mass is conserved during a chemical change. 2 Rajah di bawah menunjukkan satu campuran serbuk besi dan serbuk sulfur yang dipanaskan dalam satu mangkuk pijar untuk membentuk suatu sebatian. The diagram below shows a mixture of iron and sulphur powder that is heated in a crucible to form a compound. Serbuk besi + serbuk sulfur Iron filings + sulphur powder Campuran Mixture Sebatian Compound Dipanaskan Heated Besi sulfida Iron sulphide Tuliskan satu persamaan perkataan untuk mewakili tindak balas yang berlaku. TP2 Write a word equation to represent the reaction that occurs. Besi Iron + Sulfur Sulphur Besi sulfida Iron sulphide 3 Rajah di bawah menunjukkan susunan radas untuk mengasingkan suatu sebatian. Tuliskan bahanbahan yang terbentuk dalam petak yang disediakan. Kemudian, namakan proses yang berlaku. The diagram below shows the apparatus set up to separate a compound. Write the substances formed in the boxes provided. Then, name the process that takes place. SP6.3.4 TP2 Arus elektrik Electric current Kuprum(II) klorida Copper(II) chloride (Sebatian/compound) (Unsur/Element) Kuprum Copper Klorin Chlorine + Bateri/Battery Elektrod karbon Carbon electrodes + – (a) (b) Larutan kuprum(II) klorida Copper(II) chloride solution Kuprum Copper Gas klorin Chlorine gas (c) Proses/Process: Elektrolisis/Electrolysis • Proses penguraian kimia suatu sebatian kepada unsur-unsurnya apabila arus elektrik mengalir melaluinya. A chemical decomposition of a compound to its elements when electric current flows through it. Buku teks m/s 187 Video BAB 6 88

Tarikh: PBD Masteri AKTIVITI PERBINCANGAN 6.8 Perubahan fizik dan kimia serta campuran dan sebatian Physical and chemical changes, mixtures and compounds 1 Bandingkan antara perubahan fizik dengan perubahan kimia. Kemudian, pilih jawapan yang betul. Compare physical and chemical changes. Then, choose the correct answers. SP6.3.5 TP2 Ya/Yes Sama/Same Tidak/No Berbeza/Different Sedikit/A little Banyak/A lot Perubahan kimia Chemical changes Ya Yes Berbeza Different Berbeza Different Banyak A lot Perubahan fizik Physical changes Tidak No Sama Same Sama Same Sedikit A little Ciri-ciri Characteristics (a) Pembentukan bahan baharu Formation of new substances (b) Sifat bahan dan hasil Properties of substances and products (c) Komposisi kimia bahan dan hasil Chemical composition of substances and products (d) Keperluan tenaga Requirement of energy (e) Perubahan fizik ialah perubahan yang mengubah (rupa, sifat kimia) sesuatu bahan dan (melibatkan, tidak melibatkan) pembentukan bahan baharu. Perubahan kimia ialah perubahan yang (melibatkan, tidak melibatkan) tindak balas kimia yang (menghasilkan, tidak menghasilkan) bahan baharu. A physical change is a change that alters the (appearance, chemical properties) of a substance and (involves, does not involve) the formation of new substances. A chemical change is a change which (involves, does not involve) a chemical reaction that (produces, does not produce) new substances. 2 Bandingkan antara campuran dengan sebatian. SP6.3.6 TP2 Compare between mixtures and compounds. Ya Tidak Berbeza Kaedah kimia Sama Kaedah fizikal Yes No Different Chemical method Same Physical method Campuran Mixture Tidak No Sama Same Tidak No Kaedah fizikal Physical method Sebatian Compound Ya Yes Berbeza Different Ya Yes Kaedah kimia Chemical method Ciri-ciri Properties (a) Pembentukan bahan baharu Formation of a new substance (b) Sifat bahan asal dan bahan baharu The properties of the original substance and the new substance (c) Pembentukan ikatan kimia Formation of chemical bond (d) Kaedah pengasingan Separation method Buku teks m/s 188 – 189 BAB 6 89

Arahan: Jawab semua soalan. Instructions: Answer all questions. Bahagian A/Section A 1 Satu aktiviti dijalankan untuk mengasingkan suatu campuran garam dan butiran padi. An activity was carried out to separate a mixture of salt and paddy grains. P: Larut dalam air Dissolve in water Q: Sejat Evaporate R: Turas/Filter Manakah yang menunjukkan urutan langkah yang betul? Which of the sequences of the steps is correct? A P → Q → R B Q → R → P C P → R → Q D R → P →Q 2 Rajah 1 menunjukkan struktur suatu atom yang neutral. Diagram 1 shows the structure of a neutral atom. A B C D Rajah 1/Diagram 1 Antara zarah subatom yang berlabel A, B, C dan D, yang manakah ialah neutron? Which of the labelled subatomic particles, A, B, C or D, is a neutron? 3 Antara yang berikut, yang manakah merupakan sebatian? Which of the following is a compound? I Air Water II Udara Air III Petroleum Petroleum IV Natrium klorida Sodium chloride A I dan II I and II B III dan IV III and IV C II dan III II and III D I dan IV I and IV Bahagian B/Section B 1 (a) Lengkapkan peta buih di bawah. Complete the bubble map below. Air/Water Udara/Air Oksigen/Oxygen Natrium/Sodium Zink Zinc Karbon Carbon Natrium Sodium Oksigen Oxygen Unsur Element [2 markah/2 marks] (b) Bulatkan perubahan kimia/Circle the chemical changes. Pereputan daun Decay of leaves Pendidihan air Boiling of water Kitar air Water cycle Pengaratan besi Rusting of iron [2 markah/2 marks] PRAKTIS 6 (UJIAN AKHIR SESI AKADEMIK) BAB 6 90

Bahagian C/Section C 2 Rajah 2.1 menunjukkan susunan radas untuk memisahkan suatu campuran air dan minyak. Diagram 2.1 shows the apparatus set-up to separate a mixture of water and oil. Corong pemisah Separating funnel (i) (ii) Minyak/Oil Air/Water Rajah 2.1/Diagram 2.1 (a) Apakah kaedah pengasingan tersebut? What is the separating method? Pengapungan/Floatation [1 markah/1 mark] (b) Dalam Rajah 2.1, labelkan air dan minyak. In Diagram 2.1, label the water and oil. [2 markah/2 marks] (c) (i) Serbuk besi dipanaskan bersama serbuk sulfur. Tandakan ( ✓ ) bahan yang terbentuk. Iron filings are heated together with sulphur powder. Mark ( ✓ ) the substance that is formed. Campuran/Mixture ✓ Sebatian/Compound [1 markah/1 mark] (ii) Nyatakan satu kaedah untuk memisahkan besi daripada sulfur dalam bahan di 2(c)(i). State one method to separate iron from sulphur in the substance in 2(c)(i). Elektrolisis/Electrolysis [1 markah/1 mark] (d) Rajah 2.2 menunjukkan tiga jenis jirim dalam alam semula jadi. Diagram 2.2 shows three types of matter in nature. Campuran Mixture Sebatian Compound X Rajah 2.2/Diagram 2.2 (i) Apakah jirim X? What is matter X? Unsur/Element [1 markah/1 mark] (ii) Banding dan bezakan antara campuran dengan sebatian. Compare and contrast mixtures with compounds. Persamaan/Similarity: Dibina daripada atom./Is made up of atoms. [1 markah/1 mark] Perbezaan/Difference: Campuran – tiada bahan baharu terbentuk/Sebatian – bahan baharu terbentuk Mixtures – no new substance is formed/Compounds – new substance is formed. [1 markah/1 mark] BAB 6 91

BAB Udara Air BIDANG PEMBELAJARAN TEMA 3 : Penerokaan Unsur dalam Alam 7 Nota Ekstra Praktis Kendiri Udara adalah nama umum bagi campuran Nota Grafik gas yang membentuk atmosfera Bumi. Air is the general name for the mixture of gases that makes up the Earth's atmosphere. APAKAH UDARA? WHAT IS AIR? Komposisi udara The composition of air Kitar karbon dan kitar oksigen Carbon and oxygen cycles Alat pemadam api Fire extinguisher Syarat-syarat pembakaran The conditions of combustion Pencemaran udara Air pollution Anda akan belajar …/You will learn … Nota PowerPoint 92

. . NOTA BESTARI Komposisi Udara Udara merupakan satu campuran nitrogen (78%), oksigen (21%), karbon dioksida (0.03%), gas nadir dan lainlain (0.97%) (habuk, wap air dan mikroorganisma). The Composition of Air Air is a mixture of nitrogen (78%), oxygen (21%), carbon dioxide (0.03%), inert gases and others (0.97%) (dust, water vapour and microorganisms). Kitar Karbon dan Kitar Oksigen 1. Kitar karbon dan oksigen masing-masing mengekalkan kandungan gas karbon dioksida dan oksigen dalam udara. 2. Gangguan kepada kitar oksigen dan kitar karbon dapat dielakkan dengan mencegah pembalakan haram dan pemba karan hutan, menanam semula pokok dan mengelakkan pem bebasan asap kenderaan dan kilang yang bersebelahan. 3. Kitar oksigen mengekalkan kandungan gas oksigen dalam udara. 4. Proses-proses yang menggunakan oksigen termasuklah respirasi atau pernafasan, pembakaran, pereputan dan pengaratan. The Carbon Cycle and Oxygen Cycle 1. The carbon and oxygen cycles maintain the content of carbon dioxide and oxygen respectively in the air. 2. The interferences to the oxygen and carbon cycles can be prevented by prohibiting illegal logging and forest fire, reforestation and preventing excessive release of smoke from vehicles and factories. 3. The oxygen cycle maintains the content of oxygen in the air. 4. Processes that use oxygen include respiration or breathing, combustion, decay (decomposition) and rusting. Kesan Rumah Hijau 1. Pembasmian hutan secara berleluasa menyebabkan kandungan karbon dioksida dalam atmosfera meningkat menyebabkan kesan rumah hijau dan pemanasan global. 2. Pemanasan global menyebabkan ais di kawasan kutub mencair dan seterusnya menyebabkan paras air laut naik. Kawasan rendah di tepi pantai ditenggelami air. The Greenhouse Effect 1. Massive deforestation increases the carbon dioxide content of the atmosphere causing greenhouse effect and global warming. 2. An increase in global warming has resulted in the melting of the ice at the Poles, leading to rising sea levels. Low-lying coastal areas are submerged in water. Syarat-syarat Pembakaran 1. Pembakaran ialah satu proses penggabungan bahan bersama oksigen secara kimia. Proses ini menghasilkan haba dan cahaya. 2. Pembakaran hanya akan berlaku dengan kehadiran bahan api, oksigen dan haba. 3. Jika bekalan oksigen, bahan api atau haba diputuskan, kebakaran tidak akan berlaku. Prinsip tersebut digunakan untuk memadamkan api kebakaran. The Conditions of Combustion 1. Combustion (burning) is a process of chemically combining substances with oxygen. This process gives out heat and light. 2. Burning can only take place in the presence of a fuel, oxygen and heat. 3. If the supply of oxygen, fuel or heat is cut off, a fire will not occur. This principle is used in putting out a fire. Pencemaran Udara dan Kesannya 1. Pencemaran udara adalah penambahan bahan cemar ke udara yang mendatangkan kesan negatif kepada alam sekitar. 2. Kesan-kesan pencemaran udara termasuklah: (a) Asap, jerebu, debu dan jelaga mengaburkan pandangan, menyebabkan kesesakan nafas, mengotori bangunan, menyebabkan kabut dan mengurangkan proses fotosintesis. (b) Gas berasid seperti sulfur dioksida dan nitrogen dioksida larut dalam air hujan membentuk hujan asid yang mengakis bahan besi, merendahkan pH tanah dan sumber air, dan menjadikan tanah tidak subur. 3. Kesan rumah hijau dapat dikurangkan dengan menanam lebih banyak tumbuhan hijau yang dapat menyingkirkan karbon dioksida daripada udara dan menghalang pembakaran terbuka. Air Pollution and their Effects 1. Air pollution is the addition of pollutants to the air which causes negative effects on the environment. 2. The effects of air pollution include the following. (a) Smoke, haze, dust and soot blur vision, causes breathing difficulties, dirty buildings, cause smog and reduce the process of photosynthesis. (b) Acidic gases such as sulphur dioxide and nitrogen dioxide dissolve in the rainwater to form acid rain that corrodes iron objects, lowers the pH of the soil and sources of water, and causing the soil to be infertile. 3. The greenhouse effect can be reduced by planting more green plants which are able to remove carbon dioxide from the air and prohibiting the open burning. BAB 7 93

Standard Kandungan 7.1 Komposisi udara Tarikh: PBD Masteri AKTIVITI PERBINCANGAN 7.1 Komposisi udara Composition of air 1 Berdasarkan peratus kandungan gas, kenal pasti komposisi udara dalam jadual. TP1 Based on the percentages of the gases, identify the composition of air in the table. Oksigen Nitrogen Karbon dioksida Gas nadir dan lain-lain Oxygen Nitrogen Carbon dioxide Inert gases and others Peratus gas (%) Percentage of gas Jenis gas Type of gas (a) 78 Nitrogen Nitrogen (b) 21 Oksigen Oxygen (c) 0.97 Gas nadir dan lain-lain Inert gases and others (d) 0.03 Karbon dioksida Carbon dioxide 0.03% 0.97% 21% 78% 2 Tuliskan ‘Benar’ atau ‘Palsu’ bagi pernyataan tentang udara sebagai suatu campuran. SP7.1.1 TP2 Write ‘True’ or ‘False’ for the statements about air as a mixture. (a) Udara ialah campuran beberapa jenis gas. Air is a mixture of a few gases Benar True (b) Udara bukan merupakan sebatian kerana gas-gas di dalamnya tidak berpadu secara kimia. Air is not a compound because the gases are not combined chemically. Benar True (c) Gas-gas dalam udara hanya boleh dipisahkan secara kimia. The gases in air can only be separated chemically. Palsu False (d) Setiap komponen gas yang telah dipisahkan menunjukkan ciri-ciri asal gas itu. Each gas component that has been separated shows the original properties of the gas. Benar True (e) Komposisi udara adalah tidak tetap dan akan berubah mengikut masa, keadaan persekitaran dan aktiviti yang dijalankan. The composition of air is not fixed and will change according to time, the conditions of the surroundings and the activities carried out. Benar True (f) Komponen-komponennya adalah bercampur-campur dan sama dari segi kuantiti. The components are mixed and same in quantity. Palsu False (g) Semua gas di dalam udara merupakan unsur. All the gases in the air are elements. Palsu False SP7.1.2 Buku teks m/s 196 – 198 Praktis Kendiri MESTI BACA! Mikroorganisma, wap air dan habuk ialah komponen-komponen lain dalam udara yang mempunyai kuantiti yang kecil dan sering berubah. Microorganisms, water vapour and dusts are other components of the air that have small and often change in quantities. BAB 7 94