รายงานวิชาการ
ฉบับที่ กธส. 12/2564
จังหวัดอุทัยธานี: รายงานพื้นที่อ่อนไหวต่อการเกิดดินถล่ม
UTHAI THANI: LANDSLIDE SUSCEPTIBILITY REPORT
กองธรณีวิทยาสิ่งแวดล้อม
กรมทรัพยากรธรณี
กันยายน 2564
อธิบดีกรมทรัพยากรธรณ ี
นายสมหมาย เตชวาล
ู
ผอำนวยการกองธรณีวิทยาสิ่งแวดลอม
ิ
นายนมิตร ศรคลัง
ผูอำนวยการสวนมาตรฐานและขอมูลธรณีพิบัติภัย
นายสุวิทย โคสุวรรณ
จัดพิมพโดย กองธรณีวิทยาสิ่งแวดลอม กรมทรัพยากรธรณ ี
่
ถนนพระรามที 6 แขวงทุงพญาไท เขตราชเทวี
กรุงเทพฯ 10400
โทรศพท 0-2621-9802 โทรสาร 0-2621-9795
ั
พิมพครั้งที่ 1 กนยายน 2564
ั
จำนวน 30 เลม
ขอมูลการลงรายการบรรณานุกรม
จังหวัดอุทัยธานี: รายงานพื้นที่ออนไหวตอการเกิดดินถลม/-- กรุงเทพมหานคร :
กองธรณีวิทยาสิงแวดลอม กรมทรัพยากรธรณี, 2564
154 หนา : 75 ภาพประกอบ : 24 ตาราง
รายงานวิชาการ ฉบับที่ กธส. 12/2564
สารบัญ
สารบัญ……………………………………………………………………………………………………………………..……...………..III
สารบัญรูป..................................................................................................................................................VII
สารบัญตาราง...........................................................................................................................................XIV
ั
บทคดยอ……………………………………………………………………………………………………………………..……...……XV
กิตติกรรมประกาศ..................................................................................................................................XVII
ี
่
บทท 1 บทนำ ......................................................................................................................................... 1
1.1 ความเปนมา ...................................................................................................................... 1
1.2 วัตถุประสงคและเปาหมาย ................................................................................................ 2
1.2.1 วัตถุประสงค ....................................................................................................... 2
1.2.2 เปาหมาย ............................................................................................................. 2
1.3 ขอบเขตการศึกษา ............................................................................................................. 2
1.3.1 งานวิเคราะหขอมูลพื้นฐาน .................................................................................. 2
1.3.2 งานสำรวจภาคสนาม ........................................................................................... 2
1.3.3 งานศึกษาและวิเคราะห ....................................................................................... 2
1.4 ประโยชนที่คาดวาจะไดรับ ................................................................................................. 3
ี
บทท 2 วรรณกรรมปริทศน ...................................................................................................................... 5
่
ั
2.1 นิยามศัพท ......................................................................................................................... 5
2.2 ดินถลม .............................................................................................................................. 7
2.2.1 ความหมายของดนถลม ....................................................................................... 7
ิ
2.2.2 การจำแนกประเภทของดินถลม ........................................................................... 7
2.3 ปจจัยที่เปนสาเหตุของการเกิดดินถลม ............................................................................. 13
2.3.1 สภาพภูมประเทศ (Topography) ..................................................................... 13
ิ
2.3.2 สภาพธรณวิทยาและปฐพีวิทยา (Geology and Pedology) ............................ 14
ี
2.3.3 สภาพพืชพรรณและการใชที่ดิน (Vegetation and Landuse) ......................... 15
2.3.4 ปริมาณน้ำฝน (Rainfall) ................................................................................... 16
2.4 แนวความคิดเกี่ยวกับการทำแผนที่พื้นที่ออนไหวตอการเกิดดินถลม ................................ 17
2.5 วิธีการศึกษาพื้นที่ออนไหวตอการเกิดดินถลม .................................................................. 18
ี
บทท 3 ขอมลพื้นฐาน ........................................................................................................................... 19
่
ู
3.1 ที่ตั้งและอาณาเขต ........................................................................................................... 19
IV
สารบัญ
3.2 ลักษณะภูมิประเทศ ......................................................................................................... 19
3.3 ลักษณะภูมิอากาศ ........................................................................................................... 21
3.3.1 ฤดูกาล .............................................................................................................. 21
3.3.2 พายุหมุนเขตรอน .............................................................................................. 22
3.3.3 ปริมาณฝน ........................................................................................................ 23
3.4 ลักษณะธรณีวิทยา ........................................................................................................... 24
3.4.1 ลำดับชั้นหิน ...................................................................................................... 24
3.4.2 หินอัคนี ............................................................................................................. 29
3.5 ธรณีวิทยาโครงสราง ........................................................................................................ 30
3.5.1 การวางตัวชั้นหิน ............................................................................................... 30
3.5.2 ชั้นหินคดโคง ..................................................................................................... 31
่
3.5.3 รอยแยกและรอยเลือน ...................................................................................... 31
3.5.4 แนวแตกเรียบ .................................................................................................... 32
3.5.5 รอยชั้นไมตอเนื่อง .............................................................................................. 32
3.6 ธรณีวิทยาประวัติ ............................................................................................................ 32
3.7 กลุมวิทยาหิน ................................................................................................................... 34
3.7.1 กลุมวิทยาหิน CG1 ............................................................................................ 34
3.7.2 กลุมวิทยาหิน SS1 ............................................................................................. 34
3.7.3 กลุมวิทยาหิน SS2 ............................................................................................. 39
3.7.4 กลุมวิทยาหิน SS3 ............................................................................................. 39
3.7.5 กลุมวิทยาหิน FS1 ............................................................................................. 39
3.7.6 กลุมวิทยาหิน FS3 ............................................................................................. 43
3.7.7 กลุมวิทยาหิน FS4 ............................................................................................. 43
3.7.8 กลุมวิทยาหิน CB1 ............................................................................................ 43
3.7.9 กลุมวิทยาหิน CB2 ............................................................................................ 46
3.7.10 กลุมวิทยาหิน CH ............................................................................................ 46
3.7.11 กลุมวิทยาหิน CT ............................................................................................ 46
3.7.12 กลุมวิทยาหิน F-MET1 .................................................................................... 46
3.7.13 กลุมวิทยาหิน GR ............................................................................................ 51
3.7.14 กลุมวิทยาหิน VOL1 ....................................................................................... 51
V
สารบัญ
3.7.15 กลุมวิทยาหิน COL .......................................................................................... 51
3.7.16 กลุมวิทยาหิน AL ............................................................................................. 51
3.7.17 กลุมวิทยาหิน TER........................................................................................... 52
บทท 4 วิธีการศึกษา .............................................................................................................................. 57
ี
่
4.1 ขันรวบรวมขอมูล ............................................................................................................. 57
้
4.2 การสำรวจลักษณะทางธรณีวิทยา .................................................................................... 57
4.2.1 หลักการจำแนกกลุมวิทยาหินสำหรับการศึกษาดินถลม ..................................... 58
4.2.2 ปจจัยที่เปนเกณฑในการจำแนกหนวยหิน .......................................................... 58
4.3 การจัดการขอมูล.............................................................................................................. 63
4.4 การทำแผนทีรองรอยดินถลม ........................................................................................... 64
่
4.5 การวิเคราะหแบบจำลองดินถลมทางคณิตศาสตร ............................................................ 70
4.5.1 Area cross tabulation ................................................................................... 74
4.5.2 Frequency ratio (Fr) ...................................................................................... 74
4.5.3 การใหน้ำหนัก (Weighting) .............................................................................. 74
ิ
4.6 การตรวจสอบแบบจำลองดนถลม (Validation) .............................................................. 75
ิ
4.6.1 สมมตฐาน .......................................................................................................... 75
ุ
ี่
4.6.2 เทคนิคทใชในการตรวจสอบ .............................................................................. 75
บทที่ 5 การวิเคราะหพื้นที่ออนไหวตอการเกิดดินถลม .......................................................................... 79
่
5.1 แผนทีรองรอยดินถลม (Landslide Inventory Map) ..................................................... 79
5.2 ปจจัยที่เกี่ยวของกับการเกิดดินถลม ................................................................................. 81
5.2.1 กลุมวิทยาหิน (Lithology) ................................................................................ 81
5.2.2 หนารับน้ำฝน (Aspect) ..................................................................................... 81
5.2.3 ทิศทางน้ำไหล (Flow direction) ...................................................................... 86
ี
5.2.4 ระยะหางจากโครงสรางทางธรณวิทยา (The distance to structure) ..................... 86
ั
5.2.5 ระดบความสูง (Elevation) ............................................................................... 86
5.2.6 ความลาดชัน (Slope) ....................................................................................... 90
5.2.7 การใชประโยชนที่ดิน (Land use) ..................................................................... 90
5.3 การใหคาน้ำหนัก (Weighting)......................................................................................... 93
้
5.4 พืนทีความออนไหวตอการเกิดดินถลม ............................................................................. 94
่
5.5 การตรวจสอบความถูกตองของแบบจําลอง...................................................................... 98
VI
สารบัญ
บทที่ 6 การสำรวจรองรอยดินถลมในพื้นทสำรวจ ............................................................................... 101
ี่
6.1 ประเภทดินถลมชนิดเลื่อนไถล (Slides) ......................................................................... 102
6.1.1 อำเภอบานไร จังหวัดอทัยธานี ......................................................................... 102
ุ
6.1.2 อำเภอหวยคต จังหวัดอุทัยธานี ....................................................................... 103
6.2 ประเภทดินถลมชนิดไหล (Flows) ................................................................................. 106
ุ
6.2.1 อำเภอบานไร จังหวัดอทัยธานี ......................................................................... 107
6.2.2 อำเภอหวยคต จังหวัดอุทัยธานี ....................................................................... 107
6.2.3 อำเภอลานสัก จังหวัดอทัยธานี ........................................................................ 108
ุ
6.3 ประเภทดินถลมชนิดรวงหลน (Falls) ............................................................................ 111
6.3.1 อำเภอลานสัก จังหวัดอทัยธานี ........................................................................ 111
ุ
ิ
บทที่ 7 การทดสอบคุณสมบัติทางกายภาพของดน .............................................................................. 113
7.1 การเก็บตัวอยางแบบถูกรบกวน (Disturbed sampling) .............................................. 113
7.2 ขอมูลของตัวอยางดินแบบไมคงสภาพ ........................................................................... 119
ุ
7.2.1 อำเภอบานไร จังหวัดอทัยธานี ......................................................................... 119
ุ
7.2.2 อำเภอลานสัก จังหวัดอทัยธานี ........................................................................ 124
7.2.3 อำเภอแมเปน จังหวัดนครสวรรค .................................................................... 130
7.3 วิธีการวิเคราะหคุณสมบัติทางกายภาพของดิน .............................................................. 135
ั
7.3.1 การหาคาพิกดของอัตตะเบิรก (Atterberg’s Limit) ....................................... 139
7.3.2 การวิเคราะหหาขนาดของเม็ดดิน (Graine Size Analysis) ............................. 139
ิ
7.3.3 การทดสอบหาความถวงจําเพาะของดน (Specific Gravity of Soil) ...................... 140
7.4 คุณสมบัติทางกายภาพของดิน ....................................................................................... 140
7.4.1 กลุม SP-SM (Poorly graded sands - Silty sands) .................................... 140
7.4.2 กลุม SM (Silty sands) ................................................................................... 140
7.4.3 กลุม SC (Clayey sands) ............................................................................... 143
7.4.4 กลุม MH (Inorganic silts) ............................................................................. 143
7.4.5 กลุม ML (Inorganic silts and very fine sand)........................................... 144
7.4.6 กลุม CL (Clay of low to medium plasticity) ........................................... 144
่
ี
บทท 8 บทสรุปและขอเสนอแนะ ....................................................................................................... 145
8.1 บทสรุป .......................................................................................................................... 145
8.2 ขอเสนอแนะ .................................................................................................................. 147
เอกสารอางอิง ...................................................................................................................................... 149
VII
สารบัญรูป
รูปที่ 2.1 ประเภทของดนถลมจำแนกโดยอาศยชนิดของการเคลือนท ชนิดของมวลเคลื่อนท ี่
่
ิ
ั
ี
่
ธรรมชาติของการเคลื่อนที่ อัตราการเคลื่อนที่ และความชื้น
ั
ั
(คดลอกและดดแปลงจาก Varnes, 1978) ............................................................................................... 10
รูปที่ 3.1 แผนที่ภูมิประเทศจังหวัดอุทัยธานี………………………………………………………………...............................….20
่
ิ
ิ
่
ุ
ี
รูปที่ 3.2 แผนทแสดงรองความกดอากาศตำ ทศทางลมมรสุม และทางเดนพายุหมนเขตรอน
ที่เขาสูประเทศไทย ..................................................................................................................................... 22
ั
่
รูปที 3.3 ปริมาณฝนเฉลี่ยรายเดือนจังหวัดอุทยธานีในชวง 17 ป พ.ศ. 2546 – 2563 ......................................... 23
รูปที่ 3.4 แผนทธรณีวิทยาจังหวัดอุทัยธานี ................................................................................................................ 25
่
ี
รูปที่ 3.5 แผนที่กลุมวิทยาหินพื้นที่จังหวัดอุทัยธานี ................................................................................................. 35
รูปที่ 3.6 หินกรวดมนมีเม็ดกรวดเปนแรควอตซ หินทราย และหินเชิรต บริเวณตำบลบานไร
อำเภอบานไร จังหวัดอทยธานี พิกัด 47P 556991E 1667890N
ั
ุ
สูงจากระดับน้ำทะเล 160 เมตร ................................................................................................................ 38
ี
รูปท 3.7 หินทรายเนื้อลิทิกแวก สีเทาแกมเขยว บริเวณอางเกบน้ำคลองเสลา ตำบลแกนมะกรูด
็
ี่
อำเภอบานไร จังหวัดอุทัยธานี พิกัด 47P 530344E 1674542N
สูงจากระดับน้ำทะเล 400 เมตร ................................................................................................................ 38
ี
รูปท 3.8 (ก) หินทรายเนื้อแข็งแทรกสลับกับหินดินดานเนื้อแข็ง ชั้นหินแสดงลักษณะรอยคดโคง
่
ั
จากการถูกแรงบีบอัด บริเวณตำบลบานไร อำเภอบานไร จังหวัดอุทยธานี
พิกัด 47P 552236E 1657602N สูงจากระดับน้ำทะเล 296 เมตร
(ข) ลักษณะเนื้อหินดินดานเนื้อแข็ง สีเทาถึงเทาเขม ............................................................................... 40
รูปที่ 3.9 หินทรายเนื้อแข็งสีเทา แสดงลักษณะเนื้อมันวาวคลายหินฟลไลต บริเวณวัดวังหิน
ตำบลวังหิน อำเภอบานไร จังหวัดอุทัยธานี พิกัด 47P 572546E 1687115N
สูงจากระดับน้ำทะเล 93 เมตร .................................................................................................................. 41
ั
รูปที่ 3.10 หินดนดานสีเทาเขมถงดำ บริเวณตำบลทพหลวง อำเภอบานไร จังหวัดอุทัยธานี
ึ
ิ
พิกัด 47P 562723E 1668599N สูงจากระดับน้ำทะเล 296 เมตร ....................................................... 41
ี่
ิ
รูปท 3.11 หินดนดานแทรกสลับหินทรายแปง บริเวณอางเก็บน้ำหลังวัดเขาพะแวง ตำบลเนินแจง
ุ
อำเภอเมืองอุทัยธานี จังหวัดอทัยธานี พิกัด 47P 609908E 1712239N
สูงจากระดับน้ำทะเล 36 เมตร .................................................................................................................. 42
ึ
รูปที่ 3.12 หินชนวนสีเทาเขมถงดำ บริเวณตำบลบานไร อำเภอบานไร จังหวัดอุทัยธานี
พิกัด 47P 544195E 1665715N สูงจากระดับน้ำทะเล 268 เมตร ....................................................... 42
VIII
สารบัญรูป
้
ึ
รูปที่ 3.13 (ก) หินปูนเนื้อโดโลไมตชั้นหนามากถึงไมแสดงชั้น ในสวนที่เปนชั้นหนาถงมวลหนาไมแสดงชัน
ื
จะแสดงลักษณะธรณสัณฐานแบบคาสต บริเวณวัดเทพเมองทอง ตำบลปาออ อำเภอลานสัก
ี
จังหวัดอุทัยธานี พิกัด 47P 563670E 1704511N สูงจากระดบน้ำทะเล 110 เมตร
ั
(ข) ลักษณะหินปูนเนื้อโดโลไมตสีเทาอมเขียวเนื้อละเอียด ..................................................................... 44
รูปที่ 3.14 ลักษณะธรณสัณฐานแบบคาสตของหินปูนเนื้อโดโลไมต ปรากฏเปนเขาลูกโดด
ี
ั
ุ
ุ
บริเวณตำบล ทงนางงาม อำเภอลานสัก จังหวัดอทยธานี พิกด 47P 568687E
ั
ั
1696610N สูงจากระดบน้ำทะเล 82 เมตร ............................................................................................. 45
รูปที่ 3.15 (ก) หินปูนเนื้อดินชั้นหนาแทรกสลับดวยหินดินดานชั้นบาง บริเวณตำบลบานไร อำเภอบานไร
ั
ั
ิ
จังหวัดอุทัยธานี พกด 47P 543807E 1668010N สูงจากระดบน้ำทะเล 455 เมตร
ิ
(ข) ลักษณะเนื้อหินปูนเนื้อดน สีเทาดำ แสดงลักษณะของชั้นดินบางๆ ในเนื้อหิน ............................. 47
รูปที่ 3.16 หินแคลกซิลิเกตสีขาวอมน้ำตาลชั้นหนา บริเวณรองน้ำเกาในเขตรักษาพันธสัตวปาหวยแขง
ตำบลระบำ อำเภอลานสัก จังหวัดอุทัยธานี พิกด 47P 532474E 1720997N
ั
สูงจากระดบน้ำทะเล 221 เมตร................................................................................................................ 48
ั
รูปที่ 3.17 หินออนสีเทาอมเขียว บริเวณทางเขาบริษัทไทยศิริเหมืองแร ตำบลบานไร
อำเภอบานไร จังหวัดอุทัยธานี พิกัด 47P 553718E 1656966N
สูงจากระดับน้ำทะเล 272 เมตร................................................................................................................ 48
รูปที่ 3.18 หินเชิรตสีเทาอมน้ำตาล แทรกสลับหินดินดาน และหินทราย บริเวณทางขึ้นเขาสะแกกรัง
ั
ุ
ตำบลอทยใหม อำเภอเมืองอุทัยธานี จังหวัดอุทัยธานี พิกัด 47P
608883E 1700860N สูงจากระดับน้ำทะเล 99 เมตร ........................................................................... 49
ี
ุ
รูปที่ 3.19 หินควอรตไซต สีน้ำตาลอมมวง เนื้อหินละเอยด บริเวณบานกดจะเลิศ
ตำบลทองหลาง อำเภอหวยคต จังหวัดอุทัยธานี พิกัด 47P 553801E
1697043N สูงจากระดับน้ำทะเล 145 เมตร ........................................................................................... 49
รูปที่ 3.20 หินควอรตไซต สีเทาอมน้ำตาล เนื้อหินละเอียด บริเวณตำบลคอกควาย
อำเภอบานไร จังหวัดอุทัยธานี พิกัด 47P 552367E 1679701N
สูงจากระดับน้ำทะเล 200 เมตร................................................................................................................ 50
ุ
รูปที่ 3.21 หินควอตซ-ไมกาชีสต เนื้อหินหยาบ ตำบลระบำ อำเภอลานสัก จังหวัดอทัยธานี
พิกัด 47P 551929E 1717169N สูงจากระดับน้ำทะเล 160 เมตร ....................................................... 50
รูปที่ 3.22 หินแกรนิตเนื้อดอก บริเวณรองน้ำ ตำบลเจาวัด อำเภอบานไร จังหวัดอทัยธานี
ุ
พิกัด 47P 544480E 1673896N สูงจากระดบน้ำทะเล 267 เมตร ....................................................... 52
ั
IX
สารบัญรูป
รูปที่ 3.23 หินแกรนิตเนื้อละเอยด บริเวณตำบลน้ำรอบ อำเภอลานสัก จังหวัดอทยธานี
ั
ุ
ี
พิกัด 47P 561729E 1716625N สูงจากระดับน้ำทะเล 148 เมตร ....................................................... 53
่
ี
ึ
รูปที่ 3.24 หินลูโคแกรนิต เนื้อละเอยดสมำเสมอ สีขาวถงสีเทาจาง
บริเวณเขตรักษาพันธสัตวปาหวยแขง ตำบลระบำ อำเภอลานสัก จังหวัดอทยธานี
ุ
ั
พิกัด 47P 531669E 1719567N สูงจากระดับน้ำทะเล 256 เมตร ....................................................... 53
รูปที่ 3.25 หินไนสิกแกรนิต แสดงลักษณะการเรียงตัวของแรคลายหินไนส
ิ
บริเวณสำนักสงฆพชิตธรรมโสภณ ตำบลปาออ อำเภอลานสัก จังหวัดอุทัยธานี
พิกัด 47P 554427E 1708398N สูงจากระดับน้ำทะเล 167 เมตร ....................................................... 54
ั
ี่
รูปท 3.26 หินทฟฟ บริเวณบานดอนใหญ เขาปารวก ตำบลไผเขียว อำเภอสวางอารมณ จังหวัดอุทัยธานี
พิกัด 47P 579225E 1728286N สูงจากระดับน้ำทะเล 80 เมตร ......................................................... 54
้
ั
รูปที 3.27 หินทรายเนือทฟฟ หินทรายแปงเนื้อทัฟฟ และหินดินดานเนื้อทัฟฟ
่
ี
ุ
บริเวณบานดอนใหญ เขาปารวก ตำบลไผเขยว อำเภอสวางอารมณ จังหวัดอทยธานี
ั
พิกัด 47P 579225E 1728286N สูงจากระดับน้ำทะเล 80 เมตร ......................................................... 55
รูปที่ 3.28 หินไรโอไลต สีขาวถึงเทาจาง บริเวณบานเขารัง ตำบลบอยาง อำเภอสวางอารมณ จังหวัดอทัยธานี
ุ
พิกัด 47P 579443E 1723405N สูงจากระดับน้ำทะเล 81 เมตร ......................................................... 55
ี่
ี่
รูปท 3.29 ตะกอนเศษหินเชิงเขาและตะกอนผุพังอยูกับท เศษหินประกอบดวย หินควอรตไซต
หินทราย หินทรายแปง และตะกอนทราย ทรายแปง ดินลูกรัง และดินเทอราโรซา
ุ
ั
ุ
็
บริเวณวัดพมบำเพญธรรม ตำบลเจาวัด อำเภอบานไร จังหวัดอทยธานี
พิกัด 47P 552580E 1677131N สูงจากระดับน้ำทะเล 209 เมตร ....................................................... 56
ิ
รูปที่ 3.30 ตะกอนน้ำพา ประกอบดวย ตะกอนกรวด ทราย ทรายแปง ดนเหนียว ทรายปนกรวด
และดนเหนียวปนทราย บริเวณโรงงานหัสดนทรปาลม ตำบลบานไร อำเภอบานไร
ิ
ิ
จังหวัดอุทัยธานี พิกด 47P 554303E 1669352N สูงจากระดบน้ำทะเล 204 เมตร .......................... 56
ั
ั
ิ
รูปที่ 4.1 ตัวอยางรองรอยดนถลมแสดงสีขาว (บน) และสีแดง (ลาง) จากภาพ Google earth
จังหวัดนครศรีธรรมราชและพื้นที่ใกลเคียง ถายภาพเมื่อวันที่ 18 มนาคม 2556 ................................ 68
ี
รูปที่ 4.2 (บน) ดินถลมชนิดการไหลของเศษหินและดิน น้ำตกคลองนารายณ ตำบลคลองนารายณ
อำเภอเมือง จังหวัดจันทบุรี ตำแหนง 48P 0193269 E 1392548 N (ลาง) รอยดินถลม
่
ชนิดการเลือนไถลระนาบโคง บานโขดทราย ตำบลหาดเล็ก อำเภอคลองใหญ
จังหวัดตราด ตำแหนง 48P 02771880 E 1296422 N ......................................................................... 69
รูปที่ 4.3 แผนภูมิการวิเคราะหแบบจำลองดนถลม........................................................................................................70
ิ
ั
ู
รูปที่ 4.4 ตวอยางกราฟแสดงความถกตอง (success rate curve) ของแบบจำลอง .............................................. 77
X
ั
สารบญรูป
ี
่
ื้
รูปที่ 5.1 แผนที่รองรอยดินถลมในพนทจังหวัดอุทัยธานี ในชวง 36 ปที่ผานมา (พ.ศ. 2527–2563) ................. 80
รูปที่ 5.2 แผนที่แสดงกลุมวิทยาหิน 17 กลุม ในพื้นที่จังหวัดอทัยธานี ................................................................... 84
ุ
รูปที่ 5.3 แผนที่แสดงหนารับน้ำฝน 10 กลุม ในพื้นที่จังหวัดอุทัยธานี ................................................................... 85
รูปที่ 5.4 แผนที่แสดงทิศทางการไหลของน้ำ 8 กลุม ในพนที่จังหวัดอุทัยธานี
้
ื
มระยะหางแตละกลุม 45 องศา ................................................................................................................ 87
ี
ุ
รูปที่ 5.5 แผนที่แสดงระยะหางจากโครงสรางทางธรณวิทยา 16 ชวง ในพื้นที่จังหวัดอทยธานี
ี
ั
มระยะหางแตละชวง 200 เมตร ............................................................................................................... 88
ี
รูปที่ 5.6 แผนที่แสดงระดับความสูง 9 ชวง ในพื้นทจังหวัดอุทยธานี
ั
ี่
มีระยะหางแตละชวง 200 เมตร ............................................................................................................... 89
่
รูปที่ 5.7 แผนทแสดงความลาดชัน 8 ชวง ในพื้นที่จังหวัดอุทัยธานี
ี
ี
มระยะหางแตละชวง 10 องศา ................................................................................................................. 91
่
ี
รูปที่ 5.8 แผนทแสดงการใชประโยชนที่ดิน 8 กลุม ในพื้นที่จังหวัดอุทัยธานี ........................................................ 92
รูปท 5.9 แผนที่พื้นที่ออนไหวตอการเกิดดินถลมจังหวัดอุทัยธานี .......................................................................... 95
ี่
ู
รูปที่ 5.10 กราฟ AUC แสดงคาความถกตองของแบบจำลองดนถลม........................................................................99
ิ
รูปที่ 6.1 ลักษณะดินถลมชนิดการเลื่อนไถลของดินบนระนาบโคง (Earth slide)
บริเวณพื้นที่การเกษตร บานคลองเสลา ตำบลแกนมะกรูด อำเภอบานไรจังหวัดอุทัยธานี
พิกัด 47P 531347E 1672246N สูงจากระดับน้ำทะเล 411 เมตร ..................................................... 104
ิ
่
ิ
รูปที่ 6.2 ลักษณะดนถลมชนิดการเลือนไถลของดนบนระนาบโคง (Earth slide)
ั
ุ
บริเวณทางหลวงชนบท ตำบลแกนมะกรูด อำเภอบานไร จังหวัดอทยธานี
พิกัด 47P 542801E 1670458N สูงจากระดบน้ำทะเล 584 เมตร.......................................................104
ั
รูปที่ 6.3 ลักษณะดนถลมชนิดการเลือนไถลของเศษหินและดนบนระนาบโคง (Debris slide)
่
ิ
ิ
ิ
บริเวณทางหลวงพเศษ 4031 ตำบลบานไร อำเภอบานไร จังหวัดอุทัยธานี
พิกัด 47P 542732E 1663978N สูงจากระดับน้ำทะเล 443 เมตร ..................................................... 105
รูปที่ 6.4 ลักษณะดินถลมชนิดการเลื่อนไถลของหินบนระนาบเรียบ (Rock slide)
บริเวณบานโปงขอย ตำบลทองหลาง อำเภอหวยคต จังหวัดอุทัยธานี
พิกัด 47P 553874E 1695760N สูงจากระดับน้ำทะเล 162 เมตร ..................................................... 105
่
ิ
รูปที่ 6.5 ลักษณะดินถลมชนิดการเลือนไถลของเศษหินและดนบนระนาบโคง (Debris slide)
ุ
บริเวณวนอทยานหวยคต ตำบลหวยคต อำเภอหวยคต จังหวัดอุทัยธานี
พิกัด 47P 561228E 1691411N สูงจากระดับน้ำทะเล 133 เมตร ..................................................... 106
XI
สารบญรูป
ั
รูปที่ 6.6 ลักษณะดินถลมชนิดการไหลของเศษหินและดิน (Debris flow)
บริเวณทางหลวงพเศษ 4031 ตำบลบานไร อำเภอบานไร จังหวัดอุทัยธานี
ิ
พิกัด 47P 542828E 1663896N สูงจากระดับน้ำทะเล 439 เมตร ..................................................... 108
ิ
รูปที่ 6.7 ลักษณะดนถลมชนิดการไหลของเศษหินและดิน (Debris flow) บริเวณพื้นที่การเกษตร
ิ
ริมทางหลวงแผนดนหมายเลข 3011 ตำบลแกนมะกรูด อำเภอบานไร จังหวัดอุทัยธานี
พิกัด 47P 533393E 1673399N สูงจากระดับน้ำทะเล 464 เมตร ..................................................... 109
รูปท 6.8 ลักษณะดนถลมชนิดการไหลของเศษหินและดน (Debris flow)
ิ
ิ
ี่
ั
ุ
บริเวณพื้นที่การเกษตรบานดง ตำบลคอกควาย อำเภอบานไร จังหวัดอทยธานี
พิกัด 47P 544042E 1685877N สูงจากระดับน้ำทะเล 290 เมตร ..................................................... 109
รูปที่ 6.9 ลักษณะดินถลมชนิดการไหลของเศษหินและดิน (Debris flow)
บริเวณรองน้ำ วัดปามโนราห ตำบลทองหลาง อำเภอหวยคต จังหวัดอทยธานี
ั
ุ
พิกัด 47P 549107E 1697879N สูงจากระดับน้ำทะเล 225 เมตร ..................................................... 110
ิ
รูปที่ 6.10 ลักษณะดนถลมชนิดการไหลของเศษหินและดน (Debris flow)
ิ
บริเวณรองน้ำ บานเขาเขยว ตำบลระบำ อำเภอลานสัก จังหวัดอุทัยธานี
ี
พิกัด 47P 536195E 1731376N สูงจากระดบน้ำทะเล 260 เมตร ..................................................... 110
ั
รูปที่ 6.11 ลักษณะดินถลมชนิดรวงหลนของหิน (Rock fall)
ุ
บริเวณเชิงเขาถ้ำ เขาพระยาเรือ ตำบลลานสัก อำเภอลานสัก จังหวัดอทยธานี
ั
ั
พิกัด 47P 560652E 1713687N สูงจากระดบน้ำทะเล 122 เมตร ..................................................... 111
ี
รูปที่ 7.1 รายละเอยดขอมลการเก็บตัวอยางตะกอนดนบนถงกระสอบ ................................................................ 115
ุ
ู
ิ
รูปที่ 7.2 ภาพรางหนาตัดการพุผังของหินแกรนิตแสดงระดับการผุพังตั้งแตระดับ I-VI กรอบสีแดง
คือตำแหนงที่เลือกเก็บตัวอยางดิน (Modified from Ruxton and Berry, 1957) ........................... 115
ี่
รูปที่ 7.3 ตัวอยางหนาตัดดินทแสดงระดับการผุพังของหินแกรนิต (zone III-VI)
็
กรอบสีแดงแสดงตำแหนงเกบตวอยางดน ............................................................................................. 116
ิ
ั
รูปที่ 7.4 แผนที่แสดงตำแหนงการเก็บตัวอยางดินในพื้นทจังหวัดอุทัยธานี ......................................................... 118
ี่
ั
็
รูปที่ 7.5 (ก) เกบตวอยางบริเวณบอขุดดินเพอนำไปใชประโยชน ตำบลบานไร อำเภอบานไร
ื
่
จังหวัดอุทัยธานี ที่ความลึก 360-390 ซม. จากผิวดน (ข) ลักษณะของหินฐานเปน
ิ
หินทรายเนื้อแขง กลุมวิทยาหิน SS3 (ค) ลักษณะตัวอยางเปนดินทราย สีน้ำตาลปนแดง
็
เนื้อดินคอนขางหยาบ เมื่อสัมผัสแลวรูสึกสากมือ………...........................................................................120
XII
สารบัญรูป
่
ุ
ี่
ื
รูปท 7.6 (ก) เก็บตัวอยางบริเวณบอขดน้ำเพอการเกษตรบานคลองเสลา ตำบลแกนมะกรูด อำเภอบานไร
ิ
ั
จังหวัดอุทยธานี ที่ความลึก 60–80 ซม.จากผิวดน (ข) ลักษณะของหินฐานเปนหินทรายเนื้อเกรยแวก
ิ
กลุมวิทยาหิน SS1 (ค) ลักษณะตัวอยางเปนดนทรายปนทรายแปง สีน้ำตาล
้
เนือดินละเอียด เมื่อสัมผัสแลวรูสึกสากมือเล็กนอย.................................................................................121
ั
รูปท 7.7 (ก) เกบตวอยางบริเวณเปดหนาดินเพื่อทำถนนบานคลองเสลา ตำบลแกนมะกรูด อำเภอบานไร
็
ี่
จังหวัดอุทัยธานี ที่ความลึก 140-190 ซม.จากผิวดิน (ข)ลักษณะของหินฐานเปนหินทรายเนือเกรยแวก
้
กลุมวิทยาหิน SS1 (ค) ลักษณะตัวอยางเปนดินทรายปนทรายแปง สีน้ำตาล
เนือดินละเอียด เมื่อสัมผัสแลวรูสึกสากมือเล็กนอย.................................................................................122
้
รูปที่ 7.8 (ก) เก็บตัวอยางบริเวณเปดหนาดินในพื้นที่เกษตร บานคลองเสลา ตำบลแกนมะกรูด อำเภอบานไร
ิ
จังหวัดอุทัยธานี ที่ความลึก 290–330 ซม. จากผิวดน (ข) ลักษณะของหินฐานเปนหินปูนเนื้อผลึก
กลุมวิทยาหิน CB2 (ค) ลักษณะตัวอยางเปนดินทรายปนทรายแปง สีน้ำตาลปนแดง
เนื้อดินคอนขางละเอียด เมื่อสัมผัสแลวรูสึกสากมือเล็กนอย............................................................... 123
รูปที่ 7.9 (ก) เกบตวอยางบริเวณเปดหนาดินในพื้นที่เกษตร ตำบลคอกควาย อำเภอบานไร จังหวัดอทยธานี
็
ุ
ั
ั
ิ
ทีความลึก 70-90 ซม. จากผิวดน (ข) ลักษณะของหินฐานเปน หินแคลกซิลิเกต
่
กลุมวิทยาหิน CB2 (ค) ลักษณะตัวอยางเปนดินทรายปนทรายแปง สีน้ำตาลปนแดง
เนื้อดินคอนขางละเอียด เมื่อสัมผัสแลวรูสึกสากมอ ............................................................................. 125
ื
รูปที่ 7.10 (ก) เก็บตัวอยางบริเวณบอขุดดินเพื่อนำไปใชประโยชน บานปางสวรรค ตำบลคอกควาย
ั
ุ
ิ
อำเภอบานไร จังหวัดอทยธานี ที่ความลึก 350-400 ซม. จากผิวดน (ข) ลักษณะของหินฐาน
เปนหินแคลกซิลิเกต กลุมวิทยาหิน CB2 (ค) ลักษณะตวอยางเปนดนทรายปนทรายแปง
ิ
ั
สีน้ำตาลปนเหลือง เนื้อดินคอนขางหยาบ เมื่อสัมผัสแลวรูสึกสากมือ ................................................ 126
ั
็
รูปที่ 7.11 (ก) เกบตวอยางบริเวณบอขุดดินเพื่อนำไปใชประโยชน บานปางสวรรค ตำบลคอกควาย
อำเภอบานไร จังหวัดอุทัยธานี ที่ความลึก 120–160 ซม. จากผิวดิน (ข) ลักษณะของหินฐาน
เปนหินแกรนิตเนื้อสม่ำเสมอ กลุมวิทยาหิน GR (ค) ลักษณะตัวอยางเปนดนทรายปนทรายแปง
ิ
ื
สีน้ำตาล เนื้อดินคอนขางละเอยด เมื่อสัมผัสแลวรูสึกสากมอ ............................................................. 127
ี
รูปที่ 7.12 (ก) เก็บตัวอยางบริเวณบอขุดดินเพื่อนำไปใชประโยชน บานนอย ตำบลคอกควาย อำเภอบานไร
จังหวัดอทยธานี ทความลึก 100-130 ซม. จากผิวดน (ข) ลักษณะของหินฐานเปนหินทรายแปง
ั
ุ
ิ
่
ี
เนือแข็ง กลุมวิทยาหิน CT (ค) ลักษณะตัวอยางเปนดินเหนียว สีน้ำตาลปนแดง
้
เนื้อดินละเอียด เมื่อสัมผัสแลวรูสึกสากมือเล็กนอย ............................................................................. 128
XIII
ั
สารบญรูป
รูปที่ 7.13 (ก) เก็บตัวอยางบริเวณเปดหนาดินเพื่อนำไปใชประโยชน วัดเขาอริโยทย ตำบลระบำ อำเภอลานสัก
ั
ิ
จังหวัดอุทัยธานี ที่ความลึก 70–90 ซม. จากผิวดน (ข) ลักษณะของหินฐานเปนหินควอตซไมกาชีสต
ิ
กลุมวิทยาหิน F-MET1 (ค) ลักษณะตัวอยางเปน ดนทรายปนทรายแปง
้
สีน้ำตาลปนแดงเนือดินหยาบ เมื่อสัมผัสแลวรูสึกสากมือ .................................................................... 129
รูปที่ 7.14 (ก) เกบตัวอยางบริเวณหนาตัดดินบริเวณพื้นที่อยูอาศย บานโปงมะคา ตำบลระบำ อำเภอลานสัก
ั
็
จังหวัดอุทัยธานี ที่ความลึก 60–80 ซม. จากผิวดน (ข) ลักษณะของหินฐานเปนหินแกรนิตเนือดอก
ิ
้
ั
ิ
กลุมวิทยาหิน GR (ค) ลักษณะตวอยางเปนดนทราย สีเทาขาวปนน้ำตาล
้
ื
ี
เนือดินคอนขางละเอยด เมื่อสัมผัสแลวรูสึกสากมอ ............................................................................. 131
ี
รูปท 7.15 (ก) เก็บตัวอยางบริเวณบอขุดดินเพื่อนำไปใชประโยชน บานเขาเขยว ตำบลระบำ อำเภอลานสัก
ี่
จังหวัดอุทัยธานี ที่ความลึก 120-150 ซม. จากผิวดน (ข) ลักษณะของหินฐานเปนหินแกรนิต
ิ
เนื้อดอก กลุมวิทยาหิน GR (ค) ลักษณะตัวอยางเปนดินทรายปนทรายแปง สีน้ำตาล
้
ื่
เนือดินหยาบ เมอสัมผัสแลวรูสึกสากมือ ............................................................................................... 132
รูปที่ 7.16 (ก) เก็บตัวอยางบริเวณเปดหนาดินในพื้นที่เกษตร วัดปาเขารัศมี ตำบลแมเปน อำเภอแมเปน
จังหวัดนครสวรรค ที่ความลึก 30–40 ซม. จากผิวดิน (ข) ลักษณะของหินฐานเปน
หินควอตซไมกาชีสต กลุมวิทยาหิน F-MET1 (ค) ลักษณะตัวอยางเปนดินทราย
ี
สีเทาขาวปนน้ำตาล เนื้อดินละเอยด เมื่อสัมผัสแลวรูสึกสากมือเล็กนอย ........................................... 133
รูปที่ 7.17 (ก) เก็บตัวอยางบริเวณเปดหนาดินในพื้นที่เกษตร วัดเจดียขาว ตำบลแมเปน อำเภอแมเปน
ิ
่
จังหวัดนครสวรรค ทีความลึก 150–170 ซม. จากผิวดน (ข) ลักษณะของหินฐานเปน
หินควอตซไมกาชีสต กลุมวิทยาหิน F-MET1 (ค) ลักษณะตัวอยางเปนดินทราย
สีน้ำตาล เนื้อดินคอนขางหยาบ เมื่อสัมผัสแลวรูสึกสากมือ ................................................................. 134
รูปที่ 7.18 แสดงระบบจําแนกดินโดยระบบ Unified Soil Classification ............................................................ 137
ิ
รูปที่ 7.19 แสดงระบบจําแนกดนโดยระบบ Unified Soil Classification...............................................................138
XIV
สารบัญตาราง
ิ
่
ี
ตารางท 2.1 แสดงการจำแนกชนิดของดนถลม (ดัดแปลงจาก Varnes, 1978) ................................................... 11
ตารางท 2.2 แสดงการจำแนกระดบความเร็วในการเคลื่อนที่ของมวลดิน
ั
่
ี
(Cruden and Varnes, 1996) ................................................................................................................. 12
่
ี
ั
ตารางท 3.1 คำอธิบายแผนที่ธรณีวิทยาจังหวัดอทยธานี........................................................................................26
ุ
้
ั
ื
่
ี
ตารางท 3.2 คำอธิบายกลุมวิทยาหินพนที่จังหวัดอุทยธานี .................................................................................... 36
่
ั
ี
ตารางท 4.1 ตารางการจำแนกหินอคนี (Dearman, 1991)....................................................................................59
ี
ตารางท 4.2 ตารางการจำแนกหินตะกอน (Dearman, 1991) ............................................................................... 60
่
ี
่
ตารางท 4.3 ตารางการจำแนกหินแปร (Dearman, 1991) .................................................................................... 61
่
ี
ู
ตารางท 4.4 สรุปชนิดและแหลงทมาของขอมล ....................................................................................................... 64
ี่
ตารางที 4.5 หลักการจำแนกลักษณะของดนถลมจากการแปลความหมายภาพถายทางอากาศ
ิ
่
ั
และภาพดาวเทยม (ดดแปลงจาก Miller, 2007 และ Soeters and Westen, 1996) ..................... 66
ี
ิ
ตารางท 4.6 ปจจัยทนำมาใชในแบบจำลองดนถลม ................................................................................................ 71
่
ี
ี
่
ิ
ู
่
ตารางท 4.7 ตารางแสดงชวงคา AUC ที่ใชอางองความถกตองของโมเดล
ี
(Hasanat and others, 2010) ................................................................................................................ 77
ั
ิ
ี่
ี
่
ตารางท 5.1 ความสัมพนธระหวางรองรอยดนถลมกบปจจัยทควบคมการเกดดินถลม.......................................82
ุ
ิ
ั
่
ตารางท 5.2 การใหน้ำหนักดวยวิธี Reliability weighting เรียงจากมากไปหานอย ........................................... 93
ี
ตารางท 5.3 การใหน้ำหนักดวยวิธี Accountability weighting เรียงจากมากไปหานอย ................................ ..93
่
ี
ตารางท 5.4 การใหน้ำหนักดวยวิธีเฉลี่ย Average weighting เรียงจากมากไปหานอย ..................................... 94
่
ี
ตารางท 5.5 ระดบความออนไหวตอการเกดดนถลม 5 ระดบ จำแนกตามวิธี STDV .......................................... 94
ิ
ั
ิ
ั
่
ี
ิ
ิ
่
ตารางท 5.6 พนทออนไหวตอการเกดดนถลมจำแนกตามตำบล ............................................................................ 96
ี
่
ื
ี
้
ี
่
ู
ตารางท 5.7 แสดงคาความถกตองของแบบจำลอง .................................................................................................. 98
ื้
ุ
่
ั
ี
ู
ตารางท 6.1 ขอมลรองรอยดินถลมในพนที่จังหวัดอทยธานี................................................................................101
ี
่
ตารางท 7.1 เกณฑการผุพงของมวลหิน (ดัดแปลงจาก Ruxton and Berry (1957)
ั
Dearman (1976) Fookes (1997) และ Hearn (2016)) .................................................................. 114
ี
็
ิ
้
่
ื
ตารางท 7.2 แสดงขอมูลการเกบตัวอยางดนในพนที่สำรวจ ................................................................................. 117
ี
่
ตารางท 7.3 แสดงรายละเอยดตำแหนง ระดบความลึก จำนวน และประเภทงาน
ี
ั
ทดสอบของตวอยางแบบไมคงสภาพ ..................................................................................................... 136
ั
ี
่
ตารางท 7.4 แสดงผลการทดสอบดินขั้นพื้นฐาน
ิ
ั
ั
ิ
(คาพกดอตตะเบิรก และความถวงจําเพาะของเมดดน) ...................................................................... 141
็
ตารางท 7.5 แสดงผลการทดสอบดนขนพนฐาน
้
้
ิ
ั
่
ี
ื
็
ิ
ิ
(การหาขนาดเมดดนดวยวิธีรอนผานตะแกรง และวิธีไฮโดรมเตอร) .................................................. 142
บทคัดยอ
การศึกษาครั้งนี้มีวัตถุประสงคเพื่อกำหนดขอบเขตระดับความออนไหวตอการเกดดินถลมพื้นที่
ิ
ิ
ุ
ื้
จังหวัดอทัยธานี ดวยการวิเคราะหพนที่ที่มีโอกาสเกดดินถลมในอนาคตดวยแบบจำลองทางสถิติแบบ
สองตัวแปร (Bivariate probability) และการใหคาน้ำหนัก (Weighting) พิจารณารวมกับรองรอยดินถลม
ในอดีต ซึ่งไดจากการแปลขอมูลภาพถายดาวเทียม Google Image ในชวงป พ.ศ. 2527–2563 และการสำรวจ
ภาคสนามเพมเติม จำนวน 210 รองรอยดินถลม ควบคูกบการวิเคราะหรวมกบปจจัยทเกี่ยวของกบการเกิด
ั
ี่
ิ่
ั
ั
ดินถลม (Controlling factors) ทั้ง 7 ปจจัย ไดแก (1) วิทยาหิน (2) หนารับน้ำฝน (3) ทิศทางการไหลของน้ำ
(4) ระยะหางจากโครงสรางทางธรณีวิทยา (5) ระดับความสูง (6) ความลาดชัน และ (7) การใชประโยชนที่ดิน
ิ
จากการศึกษาพนที่ออนไหวตอการเกดดินถลมในพื้นที่จงหวัดอุทัยธานี พบวาปจจยที่มี
ื้
ั
ั
ิ
ั
ั
ความสัมพนธกบการเกดดินถลม เรียงลำดับตามความสำคัญมากไปนอย คือ (1) ระดับความสูง (2) หนารับ
น้ำฝน (3) ความลาดชัน (4) ระยะหางจากโครงสรางทางธรณีวิทยา (5) การใชประโยชนที่ดิน (6) วิทยาหิน
ิ
ื้
และ (7) ทศทางการไหลของน้ำ ตามลำดับ โดยการกระจายตวของรองรอยดินถลมสวนใหญพบอยูในพนที่ที่ม ี
ั
ี
ระดับความสูงตั้งแต 1,400-1,600 เมตรจากระดับน้ำทะเลปานกลาง มความลาดชันอยูในชวง 40-60 องศา
ื้
บริเวณพนที่ปาที่มีตนไมใหญ และสามารถพบไดในกลุมวิทยาหิน GR จำพวกหินแกรนิต กลุมวิทยาหิน SS1
ื้
จำพวกหินทรายเนอเกรยแวก กลุมวิทยาหิน FS1 จำพวกหินตะกอนเนื้อละเอียดบางสวนกึ่งแปรสภาพ และ
ี
กลุมวิทยาหิน FS3 จำพวกหินตะกอนเนื้อละเอยดเนื้อปนปูน นอกจากนี้ยังสัมพันธกบมรสุมตะวันออก
ั
เฉียงเหนือ พายุหมุนเขตรอน และมรสุมตะวันตกเฉียงใต ผลจากการวิเคราะหแบบจำลองดนถลม สามารถ
ิ
จำแนกพนที่ออนไหวตอการเกดดินถลมออกเปน 5 ระดับ ไดแก 1) ระดับต่ำมาก (Very low) มีพื้นที่
ิ
ื้
ิ
ื้
ประมาณ 55 ตารางกโลเมตร คิดเปนรอยละ 1.71 ของพนที่ออนไหวตอการเกิดดินถลมทั้งหมด 2) ระดับต่ำ
ื้
(Low) มีพนที่ประมาณ 1,093 ตารางกโลเมตร คิดเปนรอยละ 33.92 ของพนที่ออนไหวตอการเกดดินถลม
ิ
ื้
ิ
ทั้งหมด 3) ระดับปานกลาง (Moderate) มีพนที่ประมาณ 1,636 ตารางกโลเมตร คิดเปนรอยละ 50.78 ของ
ิ
ื้
ื้
ื้
พนที่ออนไหวตอการเกิดดินถลมทั้งหมด 4) ระดับสูง (High) มีพนที่ประมาณ 334 ตารางกโลเมตร คิดเปน
ิ
ื้
ื้
รอยละ 10.39 ของพนที่ออนไหวตอการเกิดดินถลมทงหมด และ 5) ระดับสูงมาก (Very high) มีพนที่
ั้
ิ
ประมาณ 103 ตารางกโลเมตร คิดเปนรอยละ 3.20 ของพื้นที่ออนไหวตอการเกิดดินถลมทั้งหมด ทั้งนี้ขอมูล
ื้
ที่ไดจากการศึกษาพนที่ออนไหวตอการเกดดินถลมสามารถนำไปใชอธิบายสภาพแวดลอมของแตละพนที่ถึง
ื้
ิ
ื
สาเหตุของการเกิดดินถลมไดอยางถูกตอง และยังสามารถนำไปใชเปนเครื่องมอในการวางแผนบริหารจัดการ
ธรณีพิบัติภัยในระดับทองถน (Local zoning) เพอสนับสนุนการลดผลกระทบตอชีวิตและทรัพยสินของ
ื่
ิ่
ประชาชนไดทันตอเหตุการณ
คำสำคัญ: ดินถลม (Landslide), แบบจำลองทางสถิติแบบสองตัวแปร (Bivariate probability),
การใหคาน้ำหนัก (Weighting), ระดับทองถิ่น (Local zoning), ปจจัยที่เกี่ยวของกับการเกิดดินถลม
(Controlling factors)
กิตติกรรมประกาศ
คณะผูจัดทำขอขอบคุณ ทานผูตรวจราชการกรมทรัพยากรธรณี นางสุรีย ธีระรังสิกุล ผูที่
พัฒนาโครงการลดผลกระทบจากธรณีพบัติภัย ทั้งการนำเทคโนโลยีใหม ๆ มาบริหารจัดการพื้นที่เสี่ยงภัย
ิ
ดินถลม ขอขอบคุณ นายนิมิตร ศรคลัง ผูอำนวยการกองธรณีวิทยาสิ่งแวดลอม และนายสุวิทย โคสุวรรณ
ิ
ผูอำนวยการสวนมาตรฐานและขอมูลธรณีพบัติภัย ทใหการสนับสนุน ดานความรูวิชาการ พรอมคำแนะนำ
ี่
ึ้
ตลอดจนการแกปญหาที่เกิดขนทั้งภาคสนามและสำนักงาน นอกจากนี้ขอขอบคุณ ผูอำนวยการสำนักงาน
ั
ิ
ี
ุ
ทรัพยากรธรณีเขต 1 นายสุธี จงอจฉริยกล ผูอำนวยการสำนักงานทรัพยากรธรณเขต 3 นายทนกร ทาทอง
ผูอำนวยการสำนักงานทรัพยากรธรณีเขต 4 นายสมศักดิ์ วัฒนปฤดา ที่ใหการสนับสนุนในดานตาง ๆ
ทำใหงานสำเร็จลุลวงไปดวยดี
ื้
ี่
ขอขอบคุณประชาชนในพนท เจาหนาที่หนวยงานทองถิ่น เจาหนาที่หนวยรักษาพันธุสัตวปา
และเจาหนาที่อุทยานแหงชาติที่ใหความรวมมือทั้งในเรื่องการใหขอมูลดินถลม และแบงปนประสบการณ
ที่ประสบ รวมถึงการชวยเหลือในการเขาพื้นที่สำรวจ และสิ่งที่ประทับใจคือ การมีน้ำใจของคนในทองถิ่น
ั
ี่
สุดทายนี้ ขอขอบคุณคณะผูจัดทำทุกคนททำงานกนอยางหนักตลอด 1 ป ขอขอบคุณสถานที่
5 จังหวัด ที่ใหคณะผูจัดมีโอกาสไดเรียนรูหลาย ๆ อยางทั้งทางวิชาการ และชีวิตการทำงาน นอกจากนี้
ขอขอบคุณทีมงานที่มีความสามัคคี คอยชวยเหลือซึ่งกันและกน เสนอแนวคิด คำแนะนำตางๆ ทำใหได
ั
รายงานวิชาการเลมนี้ออกมามีประสิทธิภาพและความถกตองมากที่สุด และคณะผูจัดทำคาดหวังอยางยิ่ง
ู
ั
ั
วารายงานวิชาการเลมนี้จะสามารถนำไปพฒนาความรู ความเขาใจเกยวกับภัยพิบติดินถลม และใช
ี่
ประกอบการวางแผนเตรียมพรอมรับมือกับภัยพิบัติดินถลมที่จะเกิดขึ้นในอนาคตได
คณะผูจัดทำ
กันยายน 2564
บทที่ 1
บทนำ
1.1 ความเปนมา
ิ
ดินถลมเปนไดทั้งภัยธรรมชาติและภัยที่เกดจากมนุษยที่สรางความเสียหายทั้งตอชีวิตและ
็
ื้
ั่
ี่
ทรัพยสินของประชาชนในพนทตาง ๆ ทวโลก รวมทั้งประเทศไทย จะเหนไดวาในระยะเวลาหลายปที่
ื้
ผานมามีเหตุการณดินถลมเกดขึ้นในหลายพนที่อยางตอเนื่อง และมีแนวโนมทจะเกิดบอยขึ้น เนื่องจาก
ิ
ี่
สภาพอากาศโลกที่มีความแปรปรวนมากขึ้น รวมทั้งการรบกวนของมนุษย เชน การขยายตัวของชุมชน
ื้
เขาไปตั้งถนฐานในพนที่เสี่ยงภัยดินถลม และมีการเปลี่ยนแปลงการใชประโยชนที่ดินใหเปนไปตาม
ิ่
ความตองการ จากปจจัยเหลานี้ลวนมีสวนกระตุนใหปญหาดินถลมมีความรุนแรง และมีความถี่ของ
ึ
ื้
ี่
ิ
การเกดดินถลมบอยครั้ง ดังนั้นจงมีแนวคิดเกยวกับการศึกษาและวิเคราะหพนที่เสี่ยงตอการเกิดดินถลม
เพอเปนแนวทางลดและบรรเทาความเสียหายจากพิบัติภัยดินถลมดวยเทคโนโลยีสารสนเทศและเทคนิค
ื่
การสำรวจระยะไกล (geographic information system and remote sensing techniques) ซึ่งเปน
ิ
เทคโนโลยีที่ถกนำมาใชในการศึกษาพบัติภัยดินถลมอยางแพรหลายทั้งการศึกษาในพนที่ขนาดใหญ
ื้
ู
(regional zoning) และรายพื้นที่ (local zoning) จัดเปนเครื่องมือในการบริหารจัดการที่มประสิทธิภาพ
ี
และรวดเร็ว รวมถึงการจัดทำฐานขอมูลในรูปแบบสารสนเทศที่งายตอการปรับเปลี่ยนขอมูลเมื่อมี
การสำรวจเพิ่มเติม
กรมทรัพยากรธรณีในฐานะหนวยงานราชการที่มีหนาที่รับผิดชอบในการบริหารจัดการ
ทรัพยากรธรณีและธรณีพบัติภัยของประเทศ ดำเนินการสำรวจ ศึกษา วิจัย ปจจัยตาง ๆ ที่สงผลใหเกด
ิ
ิ
ื้
ิ
ื่
ธรณีพิบัติภัยและติดตามพฤติกรรมของธรณีพบัติภัยตาง ๆ เพอประเมนสถานภาพ กำหนดขอบเขตพนที่
ิ
ั
เสี่ยงภัย จดทำแนวทางหรือมาตรการปองกนบรรเทาผลกระทบจากธรณีพิบัติภัยตาง ๆ พัฒนาขด
ั
ี
ความสามารถในการคาดการณและพยากรณความเสี่ยงตอการเกิดธรณีพบัติภัย เพอเพมขดสมรรถนะ
ื่
ิ่
ิ
ี
ิ
ี
ิ
ในภารกจหลักนั้น จงไดเกิดโครงการจัดทำแผนที่พนที่ออนไหวตอการเกดดินถลมระดับรายละเอยด
ื้
ึ
โดยนำเทคโนโลยีสารสนเทศและเทคนิคการสำรวจระยะไกลควบคูกับการสำรวจภาคสนามมาใช เพอทำ
ื่
ั
ความเขาใจกับลักษณะสภาพแวดลอมของพื้นที่เสี่ยงภัยดินถลม และใชในการจดทำฐานขอมูลในรูปแบบ
สารสนเทศที่งายตอการปรับเปลี่ยนขอมูล มีความรวดเร็ว และมีประสิทธิภาพ
- 1 -
- 2 -
1.2 วัตถุประสงคและเปาหมาย
1.2.1 วัตถุประสงค
เพื่อกำหนดขอบเขตระดับความออนไหวตอการเกิดดินถลมของพื้นที่ดวยแบบจำลองทางสถิติ
1.2.2 เปาหมาย
ื้
มีแบบจำลองทางคณิตศาสตรเพอการวิเคราะหพนที่ออนไหวตอการเกิดดินถลมระดับ
ื่
รายละเอยด (landslide susceptibility model) ที่สามารถปรับเปลี่ยนขอมูลใหเปนปจจุบันไดงายและ
ี
แผนที่พื้นที่ออนไหวตอการเกิดดินถลม (landslide susceptibility map)
1.3 ขอบเขตการศึกษา
การศึกษาพื้นที่ออนไหวตอการเกิดดินถลมในระดับจังหวัด เปนขอมูลเชิงพื้นที่มีลักษณะ
ี
เปนกริด (raster data) มโครงสรางเปนชองเหลี่ยม เรียกวา จุดภาพ หรือ Grid cell เรียงตอเนื่องกัน
ี่
ในแนวราบและแนวดิ่ง ในแตละจุดภาพสามารถเก็บคาได 1 คา มีความละเอียดของขอมูลอยูท 10 เมตร
ซึ่งสามารถแบงงานออกเปน 3 สวนดังนี้
1.3.1 งานวิเคราะหขอมูลพื้นฐาน
1) รวบรวมและเตรียมฐานขอมูลสารสนเทศภูมิศาสตร และภาพดาวเทียม
2) แปลความหมายรองรอยดินถลมเบื้องตน ขอมลทางธรณีวิทยา โครงสรางทางธรณีวิทยา
ู
ธรณีสัณฐานวิทยาจากขอมูลสัมผัสไกล ไดแก ภาพถายทางอากาศ และภาพดาวเทียม
1.3.2 งานสำรวจภาคสนาม
1) ดำเนินการสำรวจตรวจสอบขอมูลรองรอยดินถลมที่ไดจากการแปลขอมลดาวเทียม
ู
พรอมสำรวจรองรอยดินถลมปจจุบันในภาคสนาม
2) สำรวจลักษณะธรณีวิทยาและแบงกลุมวิทยาหินในพื้นที่เสี่ยงตอการเกิดดินถลม
1.3.3 งานศึกษาและวิเคราะห
ิ
ศึกษาวิเคราะหแบบจำลองทางสถติแบบสองตัวแปร (Bivariate probability) และการให
ั
ื่
คาน้ำหนัก (weighting) เพอหาคาความสัมพนธระหวางรองรอยดินถลมในอดีตในรูปแบบอตราสวน
ั
ความนาจะเปน หรือความหนาแนนของการกระจายตัวของดินถลมในแตละกลุมยอยในปจจัยที่เกี่ยวของ
กับดินถลม
- 3 -
1.4 ประโยชนที่คาดวาจะไดรับ
ื้
ี่
ิ
1) แบบจำลองในการศึกษาพนที่ออนไหวตอการเกดดินถลมในพนทตนแบบที่สามารถ
ื้
ื่
ิ
ื้
ื้
นำไปใชเปนแนวทางในการจัดทำขอมูลพนที่ออนไหวตอการเกดดินถลมในพนที่อนในแตละภูมิภาค
ของประเทศ
ิ
ี่
2) ขอมูลฐานและปจจัยทใชในการพิจารณาการเกิดดินถลมอยูในรูปแบบสารสนเทศภูมศาสตร
ั
ั
(Geographic Information System, GIS) ที่มีความสัมพนธกบตำแหนงในเชิงพนที่ (Spatial data)
ื้
ื้
ซึ่งรูปแบบและความสัมพนธของขอมูลเชิงพนททั้งหลายจะสามารถนำมาวิเคราะหดวย GIS และทำให
ั
ี่
สื่อความหมายในเรื่องการเปลี่ยนแปลงที่สัมพันธกับเวลาได
ื้
3) มีขอมลฐานพนที่ออนไหวตอการเกิดดินถลมสำหรับใชในการเปนขอมูลตั้งตนใน
ู
การกำหนดขอบเขตพื้นที่เสี่ยงภัยดินถลม (landslide risk zoning)
4) แนวทางในการศึกษาลักษณะทางกายภาพของชั้นดินในพื้นที่ลาดชัน และวิธีการเลือกเกบ
็
ิ
ตัวอยางดินในชั้นที่อยูในแนวศักยภาพเลื่อนไถล เพื่อใหเขาใจถึงกลไกและกระบวนการทำงานของการเกด
ดินถลม
5) ขอมูลทางวิศวกรรมขั้นพื้นฐานของชั้นดินและหินผุของหินฐานในพื้นที่เสี่ยงภัย ซึ่งเปน
ขอมูลสนับสนุนในการวิเคราะหชนิดของการเกดดินถลม (landslide type) ซึ่งมีประโยชนอยางมาก
ิ
ในการวิเคราะหระดับความรุนแรงของพื้นที่ที่ไดรับผลกระทบจากดินถลม
6) ขอมูลชั้นดินที่อยูในแนวศักยภาพเลื่อนไถล และลักษณะดินถลมในพื้นที่เสี่ยงภัย
7) ฐานขอมลสำคัญสำหรับการศึกษาและวิจัยดินถลมทั้งในเรื่องของการปรับปรุง การวิเคราะห
ู
แบบจำลองดินถลม เพื่อใหครอบคลุมขอมูลที่จะนำไปสูการพยากรณและคาดการณตอไป
- 5 -
บทที่ 2
วรรณกรรมปริทัศน
2.1 นิยามศัพท
คำศัพทที่ใชในรายงานฉบับนี้ บางสวนอางองจากพจนานุกรมศัพทธรณีวิทยาฉบบ
ั
ิ
่
ื
ื
ั
ราชบณฑตยสถาน (2544) คูมอการทำแผนทีดินถลม (Fell, 2550) และหนงสอคำศพทจากคมือ
ั
ิ
ั
ู
การประเมินความเสี่ยงจากภัยพบัติ ซึ่งจัดทำโดย สำนักงานโครงการพฒนาแหงสหประชาชาติ
ิ
ั
(United Nations Development Programme: UNDP, 2559) ทั้งนี้ คำศัพทจะจดเรียงตามลำดับ
ั
ความสำคัญ และความสัมพันธของความหมาย ดังนี้
ิ
1) ภัยธรรมชาติ (natural hazard) คือ ภัยทเกดจากธรรมชาติ เชน แผนดินไหว ดินถลม
ี่
และโคลนถลม คลื่นใตน้ำหรือสึนามิ การระเบิดของภูเขาไฟ วาตภัย อุทกภัย และอื่น ๆ
ิ
2) ภัยพิบัติ (hazard) คือ ภัยเหตุการณที่เกดจากธรรมชาติหรือการกระทำของมนุษย
ที่อาจนำมาซึ่งความสูญเสียตอชีวิตทรัพยสิน ตลอดจนทำใหเกิดผลกระทบทางเศรษฐกิจ สังคม และ
สิ่งแวดลอม
3) ความเสี่ยงภัย (risk) คือ ความเสี่ยงที่มีโอกาสหรือความเปนไปไดในการไดรับ
ั
ึ้
ิ
ผลกระทบทางลบจากการเกิดภัย โดยผลกระทบสามารถเกดขนกบชีวิต สุขภาพ การประกอบอาชีพ
ทรัพยสิน และบริการตาง ๆ ทั้งในระดับบุคคล ชุมชน สังคม หรือประเทศ
4) ดินถลม (landslide) คือ การเคลื่อนที่ของมวลหิน เศษหิน ดิน ตามลาดชัน
5) ดินถลมมีพลัง (active landslide) คือ ดินถลมที่ปจจุบันยังมีการเคลื่อนตัว สามารถ
เปนไดทั้งการเคลื่อนตัวครั้งแรก (first-time) และการเกิดซ้ำ (reactivation)
ุ
ี
6) ดินถลมอบัติซ้ำ (reactivated landslide) คือ การเคลื่อนตัวของมวลดินอกครั้ง
หลังจากมีการหยุดเคลื่อนตัว
7) แผนที่รองรอยดินถลม (landslide inventory map) คือ แผนที่ดินถลมที่แสดง
ั้
ิ
ื้
ิ
ื้
ตำแหนง จำแนก ปริมาณ กจกรรม รวมถึงวันที่เกดเหตุการณดินถลมแตละพนที่ อีกทงเปนพนฐาน
ที่สำคัญมากในการประเมนความออนไหวตอการเกิดดินถลม (landslide susceptibility) โอกาส
ิ
เกิดดินถลม (landslide hazard) และความเสี่ยงภัย (landslide risk)
- 6 -
8) แผนทออนไหวตอการเกิดดินถลม (landslide susceptibility map) คือ แผนท ี่
ี่
แสดงความออนไหวตอการเกดดินถลมเปนการประเมนเชิงปริมาณหรือเชิงคุณภาพของการจำแนก
ิ
ิ
ึ้
ิ
ี
ื
ื้
ื้
ปริมาณ (หรือพ้นที่) และการกระจายเชิงพนที่ของดินถลมที่มอยูหรืออาจเกดขนในพนที่ออนไหว
ิ
ตอการเกดดินถลม ยังอาจรวมคำอธิบายของความเร็วและความรุนแรงของดินถลมที่มีอยูหรือที่
อาจเกิดขึ้น ความนาจะเปนที่อาจจะเกิดดินถลม ซึ่งบอกชนิดของดินถลม และตำแหนงที่จะเกิด
9) แผนที่ที่มีโอกาสเกิดดินถลม (landslide hazard map) คือ แผนที่แสดงพื้นที่ท ี่
ิ
มีโอกาสเกดดินถลมเปนผลผลิตที่ไดมาจากการประเมนแผนที่ความออนไหวตอการเกดดินถลมที่มี
ิ
ิ
การกำหนดรอบความถี่โดยประมาณ (ความนาจะเปนรายป) ตอการถลมที่อาจจะเกิดขึ้น
10) ระดับหรือขอบเขตความรุนแรง (zoning) คือ พนที่ทมีการจัดระดับความไว
ื้
ี่
ตอการเกิดดินถลม ทั้งของพนที่ออนไหวตอการเกดดินถลม พนที่เสี่ยงภัยดินถลม และพื้นที่ที่ไดรับ
ื้
ิ
ื้
ผลกระทบจากดินถลม
ิ
11) แผนที่เสี่ยงภัยดินถลม (landslide risk map) คือ แผนที่แสดงผลการประเมน
ความเสี่ยงดินถลมเปนผลผลิตที่ไดจากการประเมินพนที่ที่มีโอกาสเกิดดินถลม ซึ่งบงบอกระดับ
ื้
ื้
ี่
ผลกระทบที่เกดขนตอองคประกอบที่มีความเสี่ยงจากเหตุการณภัยในพนทหนึ่ง ๆ โดยมากแสดงผล
ิ
ึ้
เปนระดับสี
12) ดิน (soil)
ก) ความหมายทางธรณีวิทยา คือ มวลวัสดุที่เกดจากการผุพงของผิวโลกจากหินหรือ
ิ
ั
ชั้นตะกอนและยังไมจับตัวกันวางตัวบนหินดาน
ี
ื้
ข) ความหมายทางปฐพศาสตร คือ เทหวัตถุธรรมชาติที่ปกคลุมพนโลกอยูเปนชั้นบาง ๆ
ิ
ุ
ิ
เกดจากการสลายตัวของหินและแรผสมคลุกเคลากบอนทรียวัตถ ซึ่งประกอบดวยอินทรียวัตถ ุ
ั
อนินทรียวัตถุ น้ำ และอากาศ
ิ
ค) ความหมายทางวิศวกรรม คือ วัตถุทางธรรมชาติที่เกดจากการแปรสภาพหรือ
สลายตัวของหินและแรธาตุ ซึ่งทับถมกันในสภาพที่ไมแนนอาจจะมีอนทรียวัตถเปนสวนประกอบดวย
ิ
ุ
หรือไมก็ได แต “ดิน” หมายถึง กรวด (gravel) ทราย (sand) ทรายแปง (silt) และดินเหนียว (clay)
ิ
13) ดินกำเนิดโดยการสลายของหิน ณ ที่ตั้ง (residual soil) คือ ดินที่เกดจากการผุพง
ั
ของหินตนกำเนิด เนื่องจากขบวนการปฏิกิริยาตอดิน ฟา อากาศ และตะกอนทับถมอยูกับที่
ั
14) ดินกำเนิดโดยการพดพาไปตกตะกอน (transported soil) คือ ดินที่เกิดจากการ
ั
ถูกพดพาจากแหลงกำเนิดโดยตัวกลาง และไปทบถมในอีกที่หนึ่ง ตัวกลางที่พัดพาอาจเปนน้ำ ลม
ั
และธารน้ำแข็ง
- 7 -
ิ
ื่
15) ตะกอนน้ำพา (alluvium) คือ กรวด หิน ดิน ทราย และสิ่งอน ๆ ที่เกดจากการ
พัดพาของน้ำไปสะสมตัว ณ บริเวณใดบริเวณหนึ่ง เชน alluvial ตะกอนรูปพัดบริเวณที่ราบเชิงเขา
16) เศษหินเชิงเขา (colluvium) คือ กอนหินขนาดตาง ๆ ที่แตกหักกระจัดกระจาย
ั
มากองทับถมระเกะระกะอยูเชิงเขาซึ่งเปนการแตกสลายตัวของเขาหินระยะแรก โดยเริ่มผุพงจากที่สูง
รวงลงมาไปหาที่ต่ำเพราะแรงดึงดูดของโลก
17) ตัวอยางแบบถูกรบกวน (disturbed sample) คือ ตัวอยางดินที่ไดจากการตอก ขุด
หรือตักที่ทำใหตัวอยางดินเปลี่ยนสภาพ เนื่องจากถูกรบกวนจากแรงกระทำภายนอก
18) ระบบจำแนกดินเอกภาพ (Unified Soil Classification System, USCS) คือ
ระบบการเรียกชื่อดินจากการจำแนกจากผลการทดสอบขนาดของเม็ดดินและการกระจายตัวของดิน
(grain size distribution) ขีดเหลว (liquid limit) และดัชนีพลาสติก (plastic index)
19) ระนาบการเลื่อนไถล (slip plane) คือ แนวระนาบที่หินผุหรือดินเคลื่อนตัวผาน
โดยปกติแนวระนาบจะประกอบไปดวยชั้นที่แข็งรองรับดานลางชั้นดินที่ออนกวา
20) วิทยาหิน (lithology) คือวิชาที่วาดวยลักษณะทางกายภาพของหิน โดยการศึกษา
จากหินโผลหรือหินตัวอยาง
2.2 ดินถลม
2.2.1 ความหมายของดินถลม
ิ
ดินถลม (landslide) เกดจากการเคลื่อนที่ของมวลดิน มวลหินลงมาตามลาดเขาดวย
ิ
ึ้
ิ
อทธิพลของแรงโนมถวงของโลก (Cruden and Varnes, 1996) สามารถเกดขนเองตามธรรมชาติ
โดยมีปจจัยภายนอกเปนตัวกระตุนหรือตัวเรง (triggering factors) เชน ปริมาณน้ำฝนที่ตกหนัก
อยางตอเนื่อง ทำใหเกดการเปลี่ยนแปลงของชั้นน้ำใตดินสงผลใหชั้นดินและหินเสียสมดุลจนถึงขาด
ิ
เสถียรภาพ กลาวคือกลไกและกระบวนการควบคุมการเคลื่อนที่ของมวลดินที่เปนผลจากน้ำฝน
เปนตัวเรง และการเปลี่ยนแปลงของระดับน้ำใตดินเปนสาเหตุ นอกจากนี้ปรากฏการณดินถลม
ึ้
สามารถเกิดขนไดจากการกระทำของมนุษย เชน การตัดถนน ตีนเขาถูกทำใหขาดเสถียรภาพ การตัดไม
ทำลายปา ขาดพืชพรรณปกคลุม และยึดเกาะดิน ทำใหงายตอการเกิดการพังทลาย และดินถลม
2.2.2 การจำแนกประเภทของดินถลม
ั
การจำแนกประเภทของดินถลม และการพงทลายของลาดเขา (รูปที่ 2.1) ซึ่งใชใน
รายงานฉบับนี้ยึดหลักเกณฑการจำแนกของ British Geological Survey (BGS) เปนแนวทาง โดย
หลักเกณฑดังกลาวมพื้นฐานมาจากการจำแนกประเภทดินถลมของ Varnes (1978) ซึ่งอาศัยหลักการ
ี
- 8 -
พนฐาน 2 ประการในการจำแนก ไดแก 1) ชนิดของการเคลื่อนที่ (type of movement: falls,
ื้
topples, slides, spreads, flows) และ 2) ชนิดของมวลเคลื่อนที่ (type of material: rock, debris,
ี่
earth) (ตารางท 2.1) และการจำแนกระดับความเร็วในการเคลื่อนที่ของมวลดิน (Cruden and Varnes,
1996) (ตารางที่ 2.2) ดินถลมแตละประเภทสามารถอธิบายไดดังนี้
1) การรวงหลน (falls) เปนการเคลื่อนที่ที่เกดขนอยางรวดเร็วมาก (extremely rapid)
ิ
ึ้
เปนการหลุด รวง กระดอน และกลิ้งอยางเปนอิสระภายใตแรงโนมถวงของโลกจากหนาผาหรือพื้นที่
ลาดชันที่มีมุมเอียงเทสูง มักเกิดตามระนาบพนผิวที่มการเคลื่อนที่ดวยแรงเฉอนนอยหรือไมมีเลย
ื
ี
ื้
เชน รอยแตกหรือรอยแยกในชั้นหิน สามารถจำแนกไดเปน 3 แบบตามชนิดของวัสดุ ไดแก
ก) หินรวง (rock fall) หินที่หลุดรวง
ข) เศษหินและดิน (debris fall) ตะกอนดินเม็ดหยาบและหินที่หลุดลวงบริเวณเชิงเขา
ค) ดินรวง (earth fall) ตะกอนดินเม็ดละเอียดที่หลุดตกลงมา
2) การลมคว่ำ (topples) เปนการเคลื่อนที่ในลักษณะลมคว่ำมาขางหนา (forward
rotation) ภายใตแรงโนมถวงของโลก โดยมีจดหมุนหรือแกนของการหมุนอยูที่ฐานของระนาบ
ุ
รอยชั้นความไมตอเนื่อง (basal discontinuities)
3) การเลื่อนไถล (slides) คือการเคลื่อนที่ของมวลบนระนาบการเฉอน (shear or
ื
rupture surfaces) สามารถแบงออกเปน 2 ประเภทตามลักษณะของระนาบการเคลื่อนที่ ไดแก
การเลื่อนไถลบนระนาบโคง (rotational slide or slump) และการเลื่อนไถลบนระนาบเรียบ
(translational slide) การเลื่อนไถลบนระนาบโคง มีจุดเดนคือ ระนาบของการเคลื่อนที่จะมีลักษณะ
โคงคลายชอน (spoon-like shape) หรือรูปประทุนหงาย (concave-upward failure surfaces)
สวนการเลื่อนไถลบนระนาบเรียบ (planar rupture surface) มวลวัสดุมักจะเคลื่อนที่บนระนาบที่
คอนขางขนานกับความลาดชันหรือตามระนาบรอยแตก และทิศทางการวางตัวของชั้นหิน
4) การแผออกดานขาง (lateral spread) เปนลักษณะการแตกและยืดออกดานขาง
ของชั้นหิน (coherent rocks) หรือชั้นดินที่มีความเชื่อมแนน (cohesive soils) เนื่องจากแรงดึง
ิ
(tension) หรือแรงเฉอน (shear) สวนใหญมักเกดสัมพนธกบแผนดินไหว และปรากฏการณดินไหล
ั
ั
ื
(liquefaction) บนพนราบหรือพื้นที่ที่มีความลาดชันนอย หรือเกิดจากการที่มีหนหรือดินทแข็งและ
ิ
ี่
ื้
็
ุ
ี่
ุ
ไมอมน้ำวางตัวทับอยูบนชั้นดินที่อมน้ำ เมอชั้นดินทอมน้ำถูกทับดวยน้ำหนักที่มากกจะไหลออกดานขาง
ุ
ื่
ทำใหชั้นดินและชั้นหินที่อยูดานบนแตกออกและยุบตัว
ี่
5) การไหล (flows) เปนการเคลื่อนทในลักษณะคลายของไหล (flow-like movement)
ของวัสดุแหงหรือวัสดุที่อมตัวไปดวยน้ำลงมาตามความลาดชันและแรงโนมถวงของโลก สามารถแบง
ิ่
ออกเปนชนิดตาง ๆ ดังนี้
- 9 -
ก) หินไหล (rock flow: deep creep) หรือ หินถลม (rock avalanche) เปนการไหล
ี่
อยางรวดเร็วทสุด (extremely rapid) ของเศษหิน (fragmented rocks) จากกองหินที่เลื่อนไถล
(rock slide) หรือถลม (rock fall) มากอนหนา
ข) เศษวัสดุธรณีไหล (debris flow) เปนการเคลื่อนที่อยางรวดเร็วมาก (very rapid)
ิ่
ของเศษหินและตะกอนดินที่อมตัวไปดวยน้ำบนเสนทางการไหลที่มีอยูเดิม (established paths) เชน
รองธาร (gullies) และรองน้ำลำดับที่หนึ่งหรือสอง (first-or second-order drainage channels)
ื่
ปกติการไหลของเศษหนและตะกอนดินมักจะมาจากดินถลมประเภทอน ๆ ที่เกิดขึ้นบนทางลาดชัน
ิ
โดยมีน้ำเปนตัวกลางพัดพาเอาเศษหินและตะกอนดินไหล รวมถึงซากตนไมกอนที่จะไหลลงมากอง
ทับถมบริเวณที่ราบเชิงเขาในลักษณะของเนินตะกอนรูปพัดหนาหุบเขา
ค) การถลมของเศษวัสดุธรณี (debris avalanche) เปนการไหลอยางรวดเร็วมากถึง
มากที่สุด (very rapid to extremely rapid) ของเศษหินและตะกอนดินทมีความชื้นหรืออมตัว
ิ่
ี่
ไปดวยน้ำ (partially or fully saturated debris) สามารถพบไดทั่วไปบนพื้นที่ที่มีความลาดชันสูง
ี่
ง) ดินไหล (earth flow) เปนการเคลื่อนที่ของชั้นดินหรือชั้นหินทมีตะกอนขนาด
ละเอียดหรืออนุภาคของดินเหนียวเปนองคประกอบหลัก (fine-grained materials or clay-bearing
ั
rocks) มักเกดบนพื้นทที่มีความลาดชันไมสูงนัก (moderate slopes) โดยอตราความเร็วในการไหล
ิ
ี่
จะแปรผันตรงกับปริมาณความชื้นในดิน
จ) โคลนไหล (mud flow) หรือ ดินไหลแบบเร็วมาก (rapid earth flow) เปนการไหล
ึ
ี่
อยางรวดเร็วมากถงมากทสุด (very rapid to extremely rapid) ของตะกอนดินที่ประกอบไปดวย
อนุภาคของทราย ทรายแปง และดินเหนียว ไมนอยกวารอยละ 50 และมีคาความชื้นในสถานภาพ
พลาสติกของดิน (plastic index) > รอยละ 5
ฉ) การคืบตัว (creep) เปนการคืบหรือไหลคลานอยางชา ๆ ดวยอัตราความเร็วคงที่
ไปตามการเอียงเทของชั้นดินหรือหิน สามารถแบงออกเปน 3 ประเภท คือ การคืบตามฤดูกาล
(seasonal creep) การคืบอยางตอเนื่อง (continuous creep) และการคืบแบบเรง (progressive
creep)
6) ดินถลมแบบซับซอน (complex landslide) เปนการเคลื่อนที่ของมวลดินมากกวา
หนึ่งชนิดในธรรมชาติมวลดินที่เกดการเคลื่อนที่กอนมักไปกระตุนใหเกิดการเคลื่อนทในรูปแบบอื่น
ี่
ิ
ตามมา เชน การเลื่อนไถลบนระนาบโคงของชั้นดินบนไหลเขาสามารถไถลลงมาสูตีนเขา และมวลดิน
สามารถไหลตอไปไดขึ้นอยูกับปริมาณความชื้นในดิน
- 10 -
รูปที่ 2.1 ประเภทของดินถลมจำแนกโดยอาศัยชนิดของการเคลื่อนที่ ชนิดของมวลเคลื่อนที่ ธรรมชาติ
ของการเคลื่อนที่ อัตราการเคลื่อนที่ และความชื้น (คัดลอกและดัดแปลงจาก Varnes, 1978)
- 11 -
ตารางที่ 2.1 แสดงการจำแนกชนิดของดินถลม (ดัดแปลงจาก Varnes, 1978)
ชนิดของมวลเคลื่อนที่ (type of Material)
ชนิดการเคลื่อนที่ ดินในเชิงวิศวกรรม (Engineering soils)
(type of Movement) ชั้นหิน (bedrock) predominately coarse predominately fine
> 20 % gravel and < 20 % gravel and
coarse grain coarse grain
การรวงหลน การรวงหลน การรวงหลน
การรวงหลน (falls) ของหิน ของเศษหินและดิน ของดิน
(rock fall) (debris fall) (earth fall)
การลมคว่ำ การลมคว่ำ การลมคว่ำ
การลมคว่ำ (topples) ของหิน ของเศษหินและดิน ของดิน
(rock topple) (debris topple) (earth topple)
ระนาบโคง
การเลื่อนไถล (rotational) การเลื่อนไถล การเลื่อนไถล การเลื่อนไถล
ของหิน ของเศษหินและดิน ของดิน
(slides) ระนาบเรียบ (rock slide) (debris slide) (earth slide)
(translational)
การแผกระจายออก การแผกระจายออก การแผกระจายออก
การแผกระจายออกดานขาง ดานขางของหิน ดานขางของเศษหินและดิน ดานขางของดิน
(lateral spreads)
(rock spread) (debris spread) (earth spread)
การไหล การไหล
ของเศษหินและดิน ของดิน
(debris flow) (earth flow)
การไหลของหิน การถลม โคลนไหล
การไหล (flows) (rock flow: Deep ของเศษวัสดุธรณี (mud flow หรือ
creep)
(debris avalanche) rapid earth flow
การคืบตัวของดิน (soil creep)
การเคลื่อนที่แบบซับซอน มีชนิดการเคลื่อนที่ตั้งแต 2 ชนิดขึ้นไป
(complex) (combination of two or more principle types of movement)
- 12 -
ตารางที่ 2.2 แสดงการจำแนกระดับความเร็วในการเคลื่อนที่ของมวลดิน (Cruden and Varnes, 1996)
ั
ระดบความเร็ว คำอธิบาย ความเร็ว ความเร็วทั่วไป นัยสำคัญของการทำลายที่เปนไปได
ู
ุ
3
่
ี
่
7 รวดเร็วทสุด 5 x 10 5 เมตร/วินาที ความรุนแรงระดับสงสด; สงกอสรางถกทำลาย
ิ
ู
โดยการปะทะกันของวัตถุทเคลื่อนที่ มีการ
ี่
สูญเสียหลายชีวิต การอพยพเปนไปไดยาก
1
6 รวดเร็วมาก 5 x 10 3 เมตร/นาที สูญเสียสิ่งมีชีวิตบาง; ความเร็วรวดเร็วมาก
จนยากจะทำใหอพยพไดทุกคน
-1
5 รวดเร็ว 5 x 10 1.8 เมตร/ชั่วโมง การอพยพยังเปนไปได; สงปลูกสราง
่
ิ
ทรัพยสิน และเครื่องมือถูกทำลายเสียหาย
-3
4 ปานกลาง 5 x 10 13 เมตร/เดือน สิ่งปลูกสรางชั่วคราวและสิ่งปลูกสรางที่ไวตอ
ความรสึกบางสวนยังสามารถบำรุงซอมแซม
ู
ชั่วคราวได
-5
3 ชา 5 x 10 1.6 เมตร/ป การเยียวยาการกอสรางยังสามารถดำเนินตอได
ระหวางการเคลื่อนไหวนี้; สิ่งปลูกสรางที่ไมไวตอ
ู
ความรสึกยังสามารถบำรุงซอมแซม โดยมีการทำ
เปนประจำ ถาการเคลื่อนไหวโดยรวมไมมาก
็
เกนไปในระหวางระยะเรงความเรว
ิ
2 ชามาก 5 x 10 16 มิลลิเมตร/ป สิงกอสรางถาวรบางแหงยังไมไดรับความ
-7
่
เสียหาย
-7
1 ชาที่สุด < 5 x 10 < 16 มิลลิเมตร/ป ยังไมสามารถตรวจจับไดหากปราศจากเครื่องมือ
วัด; การกอสรางยังเปนไปไดแตควรระมัดระวัง
- 13 -
2.3 ปจจัยที่เปนสาเหตุของการเกิดดินถลม
2.3.1 สภาพภูมิประเทศ (topography)
ลักษณะภูมิประเทศที่มีอทธิตอความรุนแรงและโอกาสตอการเกดดินถลม คือ ความลาดชัน
ิ
ิ
(slope) ความยาวของความลาดชัน (slope length) ทิศทางของความลาดชัน (aspect of slope)
ระดับความสูงของพื้นที่ (elevation) และภูมิสัณฐาน (landform) วาเปนลักษณะสันเขาแบบยอดเขาแหลม
ยอดเขามน หนาผา และเชิงเขาเปนตน สิ่งเหลานี้จะมีบทบาทตอการเคลื่อนที่หรือการเลื่อนไหลของ
มวลดินตามลาดเขา จากหลาย ๆ งานวิจัยพบวาปจจัยความลาดชันและความสูงของพนที่มีผลตอระดับ
ื้
ื้
ความรุนแรงของการเกิดดินถลม กลาวคือ เมื่อพนที่มีความลาดชันนอยกวา 5 องศา และความสูงนอยกวา
100 เมตร จะใหความรุนแรงตอการเกดดินถลมต่ำ (Anbalagan, 1992; Kingsbury and others, 1991)
ิ
ึ้
ื้
ในขณะที่ระดับความรุนแรงตอการเกิดดินถลมจะสูงขนเมื่อพนที่มีความลาดชันมากกวา 45 องศา และ
็
ความสูงมากกวา 300 เมตร อยางไรกตามยังพบวาพนทที่มีความลาดชันระหวาง 21 - 40 องศา มีโอกาส
ี่
ื้
เกดดินถลมมากที่สุด (Lessing and others, 1983; Mehrotra and others, 1991) สำหรับใน
ิ
กรณีศึกษาที่บานกะทูนเหนือ อำเภอพิปน จังหวัดนครศรีธรรมราช พบวารอยดินถลมที่ไดจากการ
ู
แปลภาพถายทางอากาศ จำนวน 1,826 รอยดินถลม สวนมากรอยละ 70 พบอยูในบริเวณทมีความลาดชัน
ี่
ระหวาง 30 องศา ถึง 60 องศา (วรวุฒิ ตันติวนิช, 2535)
ื้
ี่
ั
ั
ื้
ความสูงของพนที่เปนปจจัยหนึ่งทมีความสัมพนธกบการเกิดดินถลม เนื่องมาจากพนที่ที่
ื้
ั
มีความสูงมากยอมมีการกัดเซาะพงทลายรุนแรง ตามหลักการของการปรับตัวของพนโลก พื้นที่ที่อยูใน
ที่สูงกจะมีการกรอน (erosion) มากตามไปดวย เชน การศึกษาของ Anbalagan (1992) ไดจําแนกระดับ
็
ี่
ิ
ความสูงต่ำของภูมิประเทศตามระดับความรุนแรงทเกดดินถลมเปน 3 ระดับ คือ ระดับความรุนแรงที่เกด
ิ
ดินถลมต่ำพบที่ระดับความสูงนอยกวา 100 เมตร ระดับความรุนแรงที่เกดดินถลมปานกลาง พบที่ระดับ
ิ
ความสูง 100 - 300 เมตร และระดับความรุนแรงที่เกดดินถลมสูง พบที่ระดับความสูงมากกวา 300 เมตร
ิ
ื้
อยางไรก็ตามพนที่ที่สูงชันมาก เชน หนาผาหินสวนใหญประกอบดวยชั้นหินมากกวาชั้นดิน จึงมีความ
คงทนมากกวาบริเวณที่เปนไหลเขาหรือลาดเขา ดังตัวอยางจากการศึกษาของศูนยวิจัยปาไม (2537)
ไดรายงานผลการศึกษาการเกดดินถลมในพนที่ภาคใตวา ตำแหนงที่พบดินถลมในระดับความสูงต่ำกวา
ิ
ื้
200 เมตร พบ 14 แหง ระดับความสูง 200-500 เมตร พบ 1,050 แหง ระดับความสูง 500-800 เมตร
ี
พบ 744 แหง และระดับความสูงมากกวา 800 เมตร พบนอยลง โดยพบเพยง 187 แหง อันเนื่องจาก
บริเวณที่ศึกษาที่ระดับความสูงขึ้นเปนชั้นหินมากกวาชั้นดิน
- 14 -
2.3.2 สภาพธรณีวิทยาและปฐพีวิทยา (Geology and Pedology)
สภาพธรณีวิทยาทแตกตางกันใหชั้นดินตางชนิดกัน และความหนาตางกน เชน หินแกรนิต
ั
ี่
แสดงลักษณะไมมีความเปนเนื้อเดียวกน (heterogeneous) มีอตราการผุพงสูง แรทเปนองคประกอบ
ั
ั
ั
ี่
ั
เมื่อผุพงแลวจะใหชั้นดินเปนตะกอนทราย หรือตะกอนทรายปนดินเหนียว (วรวุฒิ ตันติวนิช, 2535)
ี
ั
สวนหินภูเขาไฟ มอัตราการผุพงสูง และใหชั้นดินทรายปนดินเหนียว หรือดินเหนียว สวนหินตะกอน
ื้
เชน หินดินดาน หินโคลน เมื่อผุพงจะใหชั้นดินเหนียวเปนสวนใหญ สวนพนที่ที่มีลักษณะธรณีวิทยาเปน
ั
หินแปร เชน หินชนวน (slate) หินควอรตไซต (quartzite) มีโอกาสเกิดดินถลมไดงายกวาหินตะกอนเชน
หินปูน หินโดโลไมต (limestone/dolomite) และหินทราย (Mehrotra and others, 1991) นอกจากนี้
การพิจารณาจากอัตราการผุพังอาจจะสามารถบงบอกถึงโอกาสเกิดดินถลมได เชน ปจจัยการผุพังสลายตัว
ั
ของหินแบงเปน 3 กลุม คือ กลุมที่ 1 หินมีการผุพงสลายตัวเร็วแตโอกาสเกิดดินถลมต่ำ ไดแก หินควอรตไซต
ี
หินปูน หินแกรนิต หินแกบโบร และหินไนส กลุมที่ 2 หินมีการผุพังสลายตัวปานกลางมโอกาสเกิดดินถลม
ิ
ั
ปานกลาง ไดแก หินดินดาน และหินทรายแปง และกลุมที่ 3 หนมีการผุพงสลายตัวชาแตมีโอกาสเกิด
ิ
ดินถลมสูง ไดแก หนชนวน หินฟลไลต และหินชีสต นอกจากนี้ยังพบวาโครงสรางทางธรณีวิทยามีผลตอ
อตราการผุพงของหิน โดยเฉพาะหินที่อยูในเขตรอยเลื่อน มีรอยแตกและรอยแยกมาก สงผลใหอตรา
ั
ั
ั
การผุพังสูงตามมาดวย เนื่องจากมีชองวางใหน้ำ และอากาศผานเขาไปทำปฏิกริยาทางเคมีไดงายขน
ิ
ึ้
(Anbalagan, 1992)
การเกดดินถลมระดับตื้น (shallow landslide) มีความหลากหลายทางชนิด ทั้งนี้ขนอยูกับ
ิ
ึ้
ชนิดของดินที่เปนผลมาจากการผุพงของชั้นหินตนกำเนิด พิสุทธิ์และคณะ (2533) ไดศึกษา
ั
ิ
ิ
ิ
ู
ดินที่เกดจากการผุพังสลายตัวของหนแกรนิต บริเวณที่เกิดดินถลมอำเภอพปน จังหวัดนครศรีธรรมราช
พบวาดินสวนใหญเปนดินทราย สามารถแบงเปน 2 ชั้นคือ ดินชั้นบนเปนดินรวนเหนียวปนทราย
(sandy clay loam) ซึ่งประกอบดวยอนุภาคขนาดทรายรอยละ 50 - 65 ดินชั้นลางเปนดินเหนียวปนทราย
(sandy clay) ซึ่งประกอบดวยอนุภาคขนาดทรายรอยละ 30 - 45 จากขอมลนี้จะเห็นวาดินทราย
ู
ั
ิ
มีแรงยึดเหนี่ยวของเม็ดดินมีนอยทำใหเกดการพงทลายไดงาย โดยปกติแลวถาดินแหงสนิทจะไมมี
ิ
แรงยึดเหนี่ยวเกดขึ้นเลย ดินจะมีแรงยึดเหนี่ยวเพมขึ้นเมื่อดินไดรับความชื้นเพิ่มขึ้นและจะคอย ๆ ลดลง
ิ่
ี
เมื่อดินไดรับความชื้นมากขึ้นเรื่อย ๆ จนเกินขดจํากดพลาสติก (plastic limit: PL) ดินแทบจะไมมีแรง
ั
ั
ยึดเหนี่ยวหรือไมมีเลย เมื่อดินไดรับความชื้นมากขนจนถึงขีดจํากดความเหลว (liquid limit: LL)
ึ้
ดินจะอยูในสภาพเหลวและไหลได คาที่ไดจากผลตางระหวางคาขีดจํากดความเหลวกบคาขีดจํากด
ั
ั
ั
พลาสติก เรียกวา ดัชนีพลาสติก (plastic Index: PI) ใชเปนตัวเปรียบเทียบปริมาณความชื้นที่สามารถ
ั
่
ี
่
ิ
เพมใหดินไดโดยดินไมเปลียนสภาพเปนของเหลว ซงดินแตละชนดมีคาดัชนพลาสติกไมเทากน ดินทีมี
่
ึ
ิ
่
คาดัชนีพลาสติกต่ำ (PI = 5) เชน ดินทรายแปง เมื่อไดรับความชื้นเพียงเล็กนอยจะเปลี่ยนสภาพเปน
ของเหลวไดงายกวาดินที่มคาดัชนีพลาสติกสูง (PI = 20) เชน ดินเหนียวตองไดรับความชื้นเขาไปมากกวา
ี
จึงจะเปลี่ยนสภาพเปนของเหลว
- 15 -
2.3.3 สภาพพืชพรรณและการใชที่ดิน (vegetation and land use)
ี่
ื
พชพรรณและสิ่งปกคลุมดินมอิทธิพลตอการเปลี่ยนแปลงพื้นที่ เชน พื้นทเกษตรกรรม
ี
ื้
ื้
ื้
ื
ี
พนที่ปาที่มีความหนาแนนมาก พนที่ที่มพชพรรณหนาแนนปานกลาง พนที่ที่มีพืชพรรณปกคลุมนอย
และพื้นที่ที่ไมมีสิ่งปกคลุม (Anbalagan, 1992) เนื่องจากพืชชวยทำใหดินรวนซุย เมื่อฝนตกลงมาน้ำฝน
ื
แทรกซึมและไหลผานลงสูดินชั้นลางไดดี นอกจากนี้รากพชยังชวยยึดอนุภาคดินไมใหแตกหลุด และ
เลื่อนไหลไดงาย คณะทรัพยากรธรรมชาติ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร (2540) ไดรายงานการศึกษา
ิ
สภาพดินถลมบริเวณไหลเขาของเทือกเขาหลวงในจังหวัดนครศรีธรรมราช พบวาบริเวณที่เกดดินถลม
สวนใหญเปนบริเวณลาดไหลเขาที่มีการถางปาเพื่อปลูกยางพารา ซึ่งมีระบบรากฝอย ขาดรากแกวยึดเกาะ
ชั้นดินเปนปจจยที่สงเสริมใหเกดการขาดเสถียรภาพงายขึ้น เมื่อมีการกระตุนดวยปริมาณน้ำฝน
ิ
ั
ิ
(วรวุฒิ ตันติวนิช, 2535) แมวาบางแหงมีความลาดชันไมมากนัก แตรอยแผลที่เกดดินถลมจะเปดกวาง
สวนบริเวณที่เปนปาซึ่งมีสภาพคอนขางสมบูรณมีการเกดดินถลมบาง แตรอยแผลของการถลมจะเกดใน
ิ
ิ
ั
ิ
บริเวณที่มีความลาดชันสูง นอกจากนี้อตราการแทรกซึมของน้ำยังเปนปจจัยเสริมในการเกดดินถลม เชน
บริเวณปาผลัดใบ(deciduous forest) อัตราการแทรกซึมของน้ำมีคามากกวา 1,270 มิลลิเมตรตอชั่วโมง
สวนปาสน (Pine forest) มีคาระหวาง 36-1,270 มิลลิเมตรตอชั่วโมง (Hornbeck and Reinhart, 1964)
ยังพบวาในดินชั้นฮิวมัสหรือโอ อัตราการแทรกซึมของน้ำมีคาสูงถง 5,994 มิลลิเมตรตอชั่วโมง ดินชั้นเอมี
ึ
คาระหวาง 1,600-3,353 มิลลิเมตรตอชั่วโมง และดินชั้นบี (B horizon) มีคาระหวาง 230-432 มิลลิเมตร
ตอชั่วโมง (Trimble and others, 1951)
ื้
กรณีศึกษาในประเทศไทยบริเวณพนที่ปาตนน้ำภาคเหนือ ซึ่งเปนปาดิบเขาก็พบเชนเดียวกัน
ื้
ั
วาแทบไมมีน้ำไหลบาบนผิวหนาดินเลย (นิวัติ เรืองพานิช, 2513) เปรียบเทียบกบพนที่รางปรากฏวา
ึ
ปริมาณน้ำไหลบาบนผิวหนาดินมีมากกวาพื้นที่ปาดิบเขาถง 2 เทา (นิพนธ และคณะ, 2516) โดยภายใต
สภาพปาที่ปกคลุมดวยเนื้อดินปนทรายหรือเนื้อดินเหนียวที่ปกคลุมไปดวยฮิวมัส และเศษซากพืช
จะมีอัตราการแทรกซึมน้ำไมแตกตางกันมากนัก โดยใหเหตุผลวาชองวางของดินในระดับความลึกประมาณ
ั
60 เซนติเมตร จากผิวดินแทบจะไมแตกตางกน Hoover (1950) หมายความวาบริเวณพื้นที่ลุมน้ำที่มี
ปาไมปกคลุมจะไมมีน้ำไหลบาบนผิวหนาดิน น้ำในลำธารทเหนเปนน้ำที่ไหลผานดินลาง (subsurface flow)
ี่
็
เทานั้นที่ลงสูลำธาร (นิวัติ เรืองพานิช, 2513; Hoover and Hursh, 1943; Hewlett and Hibbert,
ี่
1967; Tsukamoto, 1966) อีกทั้งประเภทของปายังพบความแตกตางของปริมาณน้ำทพืชดูดซับไวในดิน
เชน ปาดิบแลง ปาดิบเขา ปาดิบชื้น ปาเบญจพรรณผสมไมสัก และปาเต็งรัง มีคาประมาณรอยละ 30, 9,
19, 39, และรอยละ 62 ของปริมาณฝน ตามลำดับ จะเห็นวาพื้นที่ปาดิบเขามีน้ำที่ถกพืชดูดซับไวนอย
ู
ที่สุด เนื่องจากมีลักษณะของใบเปนมันและมีขนาดเล็กเปนสวนใหญ นอกจากนี้สภาพของบรรยากาศยัง
ู
ั
ื
เต็มไปดวยเมฆหมอกและมีคาความชื้นสัมพทธสูงในขณะที่ปาชนิดอื่น ๆ มีน้ำที่ถกพชดูดซับไวประมาณ
40% ถึง 60% (Tangtham, 1999)
- 16 -
2.3.4 ปริมาณน้ำฝน (Rainfall)
จากปจจัยสำคัญดังที่กลาวมาแลว ปริมาณน้ำฝนยังเปนปจจยภายนอกที่มากระตุนใหระบบ
ั
ึ้
และกลไกลการพังทลายของดิน หรือการเคลื่อนที่ของมวลดินเกิดขึ้นเร็วขน กลาวคือ เมื่อมีฝนตกน้ำฝนจะ
ซึมลงไปในดินดวยอทธิพลของแรงโนมถวง ระยะแรกการแทรกซึม (infiltration) ของน้ำฝนลงไปในดิน
ิ
ี
คอนขางเร็วเนื่องจากความชื้นในดินยังมีนอย เมื่อมีฝนตกนานขึ้นในดินจะมความชื้นมากขึ้นอัตราการ
แทรกซึมจะชาลงทั้งนี้ขึ้นอยูกบประเภทของเนื้อดิน ถาเปนดินเนื้อหยาบจำพวกดินทรายการแทรกซึมของ
ั
ึ
ี
็
็
้
นำลงไปในดนกเปนไปอยางรวดเรว แตถาเปนดินเนอละเอยดจำพวกดินเหนยวการแทรกซมจะคอนขางชา
ิ
ื
้
ี
่
ี
ิ
ั
็
ปริมาณน้ำทแทรกซึมลงไปในดนจะไปกกเกบไวในชองวางในดิน (soil pore) ถาปรมาณนำมีมากกวาทีดิน
ิ
้
่
จะเก็บกกไวไดก็จะไหลผานลงสูชั้นน้ำใตดินหรือชั้นน้ำบาดาล (groundwater) ปริมาณน้ำฝนที่ตกลงมายัง
ั
พนดินแทรกซึมลงไปในดินขึ้นอยูกับอัตราการแทรกซึม (infiltration rate) ถาปริมาณน้ำฝนทตกลงมาใน
ี่
ื้
อตรานอยกวาอัตราการแทรกซึม น้ำฝนจะแทรกซึมลงในดินทั้งหมด แตถาปริมาณน้ำฝนที่ตกลงมาใน
ั
ิ
ั
อตราที่มากกวาอตราการแทรกซึม น้ำฝนที่เหลือจากการแทรกซึมลงในดินกจะเกดการไหลบาผิวดิน
็
ั
(surface runoff) ลงสูที่ต่ำ กรณีที่มีพืชพรรณหรือปาไมขึ้นปกคลุมพื้นดินปริมาณน้ำฝนที่ตกลงมาบางสวน
ิ่
ื
จะถูกยึดไวโดยใบกงกาน และลำตน จะมีมากหรือนอยขึ้นอยูกับชนิดของพชพรรณหรือประเภทของปาไม
ิ่
เมื่อน้ำฝนที่ตกแทรกซึมลงในดิน ดินก็จะไดรับความชื้นเพมขึ้นทำใหดินมน้ำหนักเพิ่มขึ้นมผลทำใหแรงยึด
ี
ี
เหนี่ยวระหวางมวลดินดวยกันหรือระหวางมวลดินกับหินลดลง ขณะเดียวกันแรงตานตอการยึดเหนี่ยวหรือ
แรงผลักดันมีเพิ่มมากขึ้น ประกอบกับสภาพพื้นที่ตามลาดไหลเขามีความลาดชัน และมีแรงโนมถวงของโลก
ิ
จึงเปนสาเหตุใหดินและหินแตกหลุดออกจากกันและเกดการถลมลงมา ดังตัวอยางของ ปริญญา นุตาลัย
และวันชัย โสภณสกลรัตน (2532) พบวาเมื่อมีปริมาณฝนตกตั้งแต 260 มิลลิเมตรขึ้นไปภายในเวลา
ุ
ี่
็
ิ
24 ชั่วโมง จะเกดดินถลมตามลาดไหลเขาหลายแหง อยางไรกตามนอกจากปริมาณน้ำฝนทยังตองศึกษา
ิ่
ิ
เพมเติมแลวยังมีปจจัยจากความสัมพันธของความถและปริมาณน้ำฝน พบวาจำนวนของการเกดดินถลม
ี่
มีความสัมพนธกับความถี่และปริมาณน้ำฝน กลาวคือ ในระดับรุนแรงมากตองมีปริมาณฝนตกสะสม
ั
มาแลว 2 วัน มากกวา 140 มิลลิเมตร และความหนาแนน (rainfall intensity) ของฝนมากกวา
35 มิลลิเมตรตอชั่วโมง ในระดับรุนแรงตองมีปริมาณฝนตกสะสมมาแลว 2 วันปริมาณน้ำฝนระหวาง 80 -
140 มลลิเมตร ความหนาแนนของฝนมากกวา 15 มลลิเมตรตอชั่วโมง และระดับรุนแรงนอยตองม ี
ิ
ิ
ปริมาณฝนตกสะสมมาแลว 2 วัน ปริมาณน้ำฝนมากกวา 40 มิลลิเมตร ความหนาแนนของฝนมากกวา
10 มิลลิเมตรตอชั่วโมง และการคาดคะเนปริมาณและความหนาแนนของฝนสามารถแบงเปน 3 ระดับ
ี
กลาวคือ (1) ระดับรุนแรงนอย ตองมฝนตกติดตอกันมากกวา 3 วัน มีปริมาณฝนระหวาง 270-300
มิลลิเมตร และความหนาแนนของฝนระหวาง 90-100 มิลลิเมตรตอวัน (2) ระดับปานกลาง ตองมีฝนตก
ั
ติดตอกนมากกวา 2 วัน มีปริมาณฝนระหวาง 280-300 มิลลิเมตร และความหนาแนนของฝนระหวาง
140-150 มิลลิเมตรตอวัน และ (3) ระดับรุนแรง ตองมีฝนตกมากกวา 6 วันมีปริมาณฝนระหวาง 480-
500 มิลลิเมตร และความหนาแนนของฝน ระหวาง 80-85 มิลลิเมตรตอวัน (Nianxueo and Zhupingo,1992)
- 17 -
ิ
ิ
็
อยางไรกตามการศึกษาปริมาณน้ำฝนที่มีผลตอการเกดดินถลมยังตองพจารณารวมกับการเปลี่ยนแปลง
ั
ของระดับน้ำใตดิน ซึ่งมีวงจรการเปลี่ยนแปลงแตกตางกนในแตละฤดูกาล และเปนสาเหตุหลักใน
การเคลื่อนตัวของมวลดิน
2.4 แนวความคิดเกี่ยวกับการทำแผนที่พื้นที่ออนไหวตอการเกิดดินถลม
ภัยพบติทางธรรมชาติ คือ “ภัยพิบัติที่มีโอกาสเกดขึ้น ในชวงระยะเวลาใดเวลาหนึ่งภายใน
ิ
ั
ิ
บริเวณที่เกิดปรากฏการณธรรมชาติอาจสรางความเสียหาย” (Varnes, 1984) คำจำกดความรวมถึงขนาด
ั
ที่ตั้งทางภูมิศาสตร และคาบอบัติซ้ำของการเกด (Carrara and Pike, 2008) ซึ่งขนาดจะเปนตัวบงบอก
ุ
ิ
ความรุนแรงของปรากฏการณทางธรรมชาติ ซึ่งเปนเงื่อนไขทางพฤติกรรมและพลังของการทำลายลาง
ที่ตั้งทางภูมิศาสตรจะเปนตัวบงชี้ถึงการระบุสถานที่ที่อาจเกดปรากฏการณ เวลาจะเปนตัวบงชี้ถึงความถี่
ิ
ของเหตุการณ (temporal frequency)
ิ
ึ
การประเมินอันตรายจากภัยพบัติดินถลมจงตองคำนึงถึง ขนาดที่ตั้ง และเวลาของทั้งปจจัย
ควบคุมและปจจยกระตุน (Ayalew and Yamagishi, 2005; Dahal and others, 2008) อยางไรกตาม
็
ั
่
ี
่
่
ั
้
่
ิ
เปนการยากทจะทำนายคุณลักษณะทสำคัญทงสามประการดังทีกลาวมา โดยเฉพาะอยางยงชวงเวลาทีจะ
่
ี
ั
ิ
เกดเหตุการณ นอกจากนี้ทั้งตัวแปรภายใน (ปจจัยควบคุมดินถลม) และตัวแปรภายนอก (ปจจยกระตุน)
ิ
ี่
ถูกใชในการกำหนดการเกดภัยพบัติดินถลมในพนที่ (Cevik and Topal, 2003) ตัวแปรภายในทเปน
ื้
ิ
ตัวกำหนดความออนไหวตอการเกดดินถลมประกอบดวย ธรณีวิทยาของชั้นหิน (bedrock geology)
ิ
ธรณีสัณฐานวิทยา (geomorphology) ความหนาของชั้นดิน (soil depth) ชนิดของดิน (soil type)
ระดับของความลาดชัน (slope gradient) หนารับน้ำฝนของความลาดชัน (slope aspect) ความนูนลาด
(slope convexity) ความเวาโคงลาด (slope concavity) ระดับความสูงจากระดับน้ำทะเลปานกลาง
(elevation) คุณสมบัติทางวิศวกรรมของวัสดุธรณีที่มีความลาดชัน รูปแบบของการใชประโยชนที่ดิน
(land use pattern) รูปแบบของทางน้ำ (drainage pattern) และอื่น ๆ (Dahal and others, 2008)
ี่
ตัวแปรภายนอกที่เปนตัวกระตุนใหเกิดดินถลมในพนทที่มีความออนไหวประกอบดวย ฝนตกหนัก
ื้
ิ
แผนดินไหว การประทุของภูเขาไฟ (Cevik and Topal, 2003) หรือการละลายของหมะ (Malamud
and others, 2004)
ั
ิ
ความออนไหวตอการเกดดินถลม (landslide susceptibility) นิยมใชกนอยางกวางขวาง
(Akgün and Bulut, 2007) และใชแทนที่คำวา “ความเสี่ยงภัยดินถลม” (landslide hazard) เนื่องจาก
สามารถกำหนดพื้นที่เสี่ยงภัยดินถลมไดโดยไมตองอางถึงเวลาและขนาด (Dai and Lee, 2001)
ื้
นอกจากนี้ความออนไหวตอการเกิดดินถลมคือ ความเปนไปไดที่จะเกิดดินถลมในอนาคตในพนที่ที่กำหนด
ิ
ขึ้นอยูกบทงสองตัวแปรคือ ตัวแปรภายในที่เปนปจจัยควบคุมการเกดดินถลม และตัวแปรภายนอกที่
ั้
ั
เขามากระตุนมีความแตกตางขึ้นอยูกับเฉพาะพื้นที่ และเกิดขึ้นชั่วคราว
- 18 -
แผนทพื้นที่ออนไหวตอการเกดดินถลมพจารณาจากการกระจายตัวของการเกดดินถลม
ิ
ิ
ิ
ี่
ในอดีตและปจจยควบคุมตาง ๆ (Nandi and Shakoor, 2010) ดวยเหตุนี้ จึงมีความสำคัญตอการระบุ
ั
ึ
ี่
การเกิดดินถลมในอดีตอยางแมนยำ และกำหนดความสัมพันธระหวางขอมูลเชิงพนที่ทแสดงถงลักษณะ
ื้
ิ
ื
ิ
ทางกายภาพและเหตุการณดินถลมที่เกดขึ้น เพื่อกำหนดความออนไหวที่เชื่อถอไดของการเกดดินถลม
ในอนาคต (Park and Chi, 2008) โดยขั้นตอนสำหรับการประเมินและการทำแผนที่ความออนไหวตอ
การเกิดดินถลมในอดีตที่ผานมา มีความยากลำบากและใชเวลานาน (Dahal and others, 2008)
แตเนื่องจากการพฒนาของระบบภูมิศาสตรสารสนเทศ (GIS) และแอพพลิเคชั่นทางคอมพิวเตอร ทำให
ั
ในปจจุบันการวิเคราะหความออนไหวในการเกิดดินถลมสามารถทำไดงายขึ้น (Dahal and others, 2008)
2.5 วิธีการศึกษาพื้นที่ออนไหวตอการเกิดดินถลม
วิธีการทางสถติ คือ การวิเคราะหรวมกันของปจจัยที่ทำใหเกิดดินถลมในอดีตถกกำหนด
ิ
ู
ึ้
ื้
ในเชิงสถิติและการคาดการณเชิงปริมาณจะทำขนสำหรับพนที่ที่ไมมีดินถลมในปจจุบัน แตมีสภาพท ี่
ั
คลายคลึงกน (Soeters and van Westen, 1996) ในปจจุบันแนวทางทางสถิติถือเปนเทคนิคที่เหมาะสม
ที่สุดสำหรับการประเมินความออนไหวตอการเกิดดินถลม (Dai and others, 2001) เนื่องจากเปนไปตาม
วัตถุประสงค งายตอการปรับปรุง และสามารถทำซ้ำได (He and Beighley, 2008) วิธีการทางสถิติที่ใช
ิ
สำหรับการวิเคราะหภัยพบัติดินถลมในโครงการนี้คือ วิธีการวิเคราะหแบบสองตัวแปร (Bivariate
statistical analysis)
ี่
ิ
การวิเคราะหทางสถติสองตัวแปรหลักคือ (1) ตัวแปรปจจัยทควบคุมดินถลม เชน สภาพ
ิ
ธรณีวิทยา ความลาดชัน การใชประโยชนที่ดิน และอื่น ๆ และ (2) แผนที่การกระจายตัวของการเกด
ดินถลม โดยคาน้ำหนักจะถูกคำนวณใหแตละชั้น (class) ของแผนที่ปจจยที่เปนสาเหตุ (Soeters and
ั
Van Westen, 1996; Süzen and Doyuran, 2004) มีการจัดอันดับชั้นของขอมูลโดยใชความหนาแนน
ของการเกิดดินถลม (Ayalew and Yamagishi, 2005) วิธีการนี้จะสมมติวาปจจัยทั้งหมดไมมี
ความสัมพนธซึ่งกันและกัน (Suzen and Doyuran, 2004) วิธีการวิเคราะหทางสถิติแบบสองตัวแปรนี้
ั
ั
ี
ถือวาเปนวิธีที่มประสิทธิภาพและมีความยืดหยุน แตก็มีขอจำกดอยูหลายประการ (Thiery and others,
ู
2007) ซึ่งขอจำกดอาจรวมถงการสูญเสียคุณภาพและความถกตองของขอมูลดวย การลดความซับซอน
ึ
ั
ของขอมูลเฉพาะเรื่องที่ใหตัวแปรปจจยมากเกนไปจนเกดขอผิดพลาดของคาความออนไหวของขอมูล
ิ
ั
ิ
ี
การแปลงคาปจจัยตอเนื่องใหเปนแบบไมตอเนื่องมแนวโนมที่จะตองอาศัยความเห็นของผูเชี่ยวชาญใน
การกำหนดขอบเขตของชั้นขอมูล วิธีการวิเคราะหทางสถิติแบบสองตัวแปรมีวิธีการตาง ๆ ที่แตกตางกัน
ออกไป ซึ่งประกอบดวย วิธีการอตราสวนของความถี่ (Pradhan and Lee, 2010) วิธีการคาน้ำหนักของ
ั
หลักฐาน (Regmi and others, 2010) วิธีการคาของขอมล (information value method) (Süzen
ู
and Doyuran, 2004) แบบจำลองความนาจะเปนของ Bayesian และปจจัยความแนนอน (certainty
factors) (Soeters and van Westen, 1996)
บทที่ 3
ขอมูลพื้นฐาน
3.1 ที่ตั้งและอาณาเขต
จังหวัดอุทัยธานีเปนจังหวัดที่ตั้งอยูในภาคเหนือตอนลางของประเทศไทย บริเวณลุมแมน้ำ
สะแกกรัง ระหวางเสนละติจูดที่ 14 องศา 55 ลิปดา ถง 15 องศา 48 ลิปดาเหนือ และเสนลองติจูดที่
ึ
ิ
98 องศา 59 ลิปดา ถึง 100 องศา 6 ลิปดาตะวันออก มีเนื้อที่ประมาณ 6,730 ตารางกโลเมตร
มีอาณาเขตติดตอกบจังหวัดใกลเคียงทั้ง 4 ดาน ไดแก (1) ทิศเหนือติดตอกับอำเภอแมวงค อำเภอแมเปน
ั
อำเภอชุมตาบง อำเภอลาดยาว และอำเภอเมืองนครสวรรค จังหวัดนครสวรรค (2) ทิศใตติดตอกับ
ั
อำเภอศรีสวัสดิ์ จังหวัดกาญจนบรี และอำเภอดานชาง จังหวัดสุพรรณบุรี (3) ทิศตะวันออกติดตอกบ
ุ
อำเภอโกรกพระ และอำเภอพยุหะคีรี จงหวัดนครสวรรค และอำเภอมโนรมย อำเภอวัดสิงห อำเภอหนองมะ
ั
ั
โมง และอำเภอเนินขาม จังหวัดชัยนาท และ (4) ทิศตะวันตกติดตอกบอำเภออมผาง จังหวัดตาก และ
ุ
อำเภอทองผาภูมิ จังหวัดกาญจนบุรี
3.2 ลักษณะภูมิประเทศ
ลักษณะภูมิประเทศโดยทั่วไปของจงหวัดอทัยธานีเปนพื้นทที่มีความแตกตางของลักษณะ
ี่
ุ
ั
ภูมิประเทศ ตั้งแตเทือกเขาสูงไปจนถึงที่ราบลุมแมน้ำ (รูปที่ 3.1) โดยบริเวณทางตะวันตกของจังหวัด
ั้
มีลักษณะเปนเทือกเขาสูงสลับซับซอนของเทือกเขาถนนธงชัยกนเขตแดนระหวางประเทศไทยและ
ประเทศพมา บริเวณนี้มีปาไมที่อดมสมบูรณและเปนแหลงกำเนิดของแมน้ำแมกลอง และแมน้ำทบเสลา
ุ
ั
ื้
ทางตอนกลางของจังหวัดเปนพนที่ราบเชิงเขา และพนที่ดอนคลายลูกคลื่นเนินเขาเตี้ยๆ แลวคอยๆ ลาด
ื้
ุ
มาทางตะวันออกของจังหวัดเปนพื้นที่ราบลุมแมน้ำ พื้นที่สวนใหญของจังหวัดอทัยธานีเปนปาและภูเขา
มากถึง 2 ใน 3 สวนของพื้นที่ทงหมด โดยลักษณะภูมิประเทศของจังหวัดอทัยธานีสามารถแบงออกเปน
ุ
ั้
3 บริเวณ มีรายละเอียดดังนี้
1) บริเวณเทือกเขาสูงและที่สูง อยูทางตะวันตกของจังหวัดเปนพื้นที่เทือกเขาสูงสลับซับซอน
ของเทอกเขาถนนธงชัยซึ่งตอเนื่องมาจากจังหวัดตาก เปนพรมแดนระหวางประเทศไทยกบประเทศพมา
ื
ั
วางตัวอยูในแนวตะวันตกเฉียงเหนือ-ตะวันออกเฉยงใต ครอบคลุมอำเภอบานไร อำเภอลานสัก และ
ี
อำเภอหวยคต จังหวัดอุทัยธานี มียอดเขาสูงสุดคือ ยอดเขาปลายหวยขาแขง มีความสูงประมาณ 1,678 เมตร
เหนือระดับน้ำทะเล อยูในเขตรักษาพันธุสัตวปาหวยขาแขง อำเภอบานไร จังหวัดอุทัยธานี
- 19 -
- 20 -
รูปที่ 3.1 แผนที่ภูมิประเทศจังหวัดอุทัยธานี
- 21 -
2) บริเวณเขาหยอมหรือเขาเตี้ย อยูทางตอนกลางของจังหวัดมีลักษณะเปนที่ราบเชิงเขาและ
ั
ที่ดอนคลายลูกคลื่นสลับกบเนินเขาลูกโดด วางตัวในแนวเหนือ-ใต และแนวตะวันตกเฉียงเหนือ-ตะวันออก
เฉยงใต มียอดเขาสูงสุดคือ ยอดเขาหลวง มีความสูงประมาณ 700 เมตรเหนือระดับน้ำทะเล อยูใน
ี
วนอุทยานถ้ำเขาวง อำเภอบานไร จังหวัดอุทัยธานี
ื้
ี่
3) บริเวณทราบลุม อยูทางตะวันออกของจังหวัดมีลักษณะเปนพนที่ราบลุมแมน้ำ มีความสูง
ประมาณ 50 เมตรเหนือระดับน้ำทะเล มีแมน้ำที่สำคัญ เชน แมน้ำเจาพระยา แมน้ำสะแกกรัง หวยเสลา
หวยขาแขง และหวยกระเสียว เปนตน สวนมากแมน้ำจะไหลจากทิศตะวันตกไปทิศตะวันออก และไหล
จากทิศเหนือไปทิศใต
3.3 ลักษณะภูมิอากาศ
ลักษณะภูมิอากาศของจังหวัดอุทัยธานี (กรมอุตุนิยมวิทยา, 2563) อยูภายใตอิทธิพลของ
ี
มรสุมที่พัดประจำฤดูกาล 2 ชนิด (รูปที่ 3.2) คือ มรสุมตะวันออกเฉยงเหนือ ซึ่งพัดพามวลอากาศเย็นและ
แหงจากประเทศจนเขาปกคลุมประเทศไทยในชวงฤดูหนาวประมาณกลางเดือนตุลาคมถงเดือนกุมภาพนธ
ั
ึ
ี
ทำใหจังหวัดอุทยธานีมีอากาศหนาวเย็นและแหงแลง และมรสุมตะวันตกเฉียงใต ซึ่งพัดพามวลอากาศชื้น
ั
จากทะเลและมหาสมทรเขาปกคลุมประเทศไทยในชวงฤดูฝนประมาณกลางเดือนพฤษภาคมถึงกลาง
ุ
ุ
เดือนตุลาคม ทำใหจังหวัดอทัยธานีมีฝนตกชุกและอากาศชุมชื้น
3.3.1 ฤดูกาล
ฤดูกาลในจังหวัดอุทัยธานี พิจารณาตามลักษณะลมฟาอากาศของประเทศไทย สามารถ
แบงออกเปน 3 ฤดู ดังนี้
ึ
1) ฤดูหนาว เริ่มตนประมาณกลางเดือนตุลาคมถงประมาณกลางเดือนกุมภาพนธ ซึ่งเปน
ั
ชวงที่มรสุมตะวันออกเฉียงเหนือพดพาเอามวลอากาศเย็นและแหงปกคลุมประเทศไทย ประกอบกับ
ั
รองความกดอากาศสูงจากประเทศจีน ทำใหมีอากาศหนาวเย็นและแหงทั่วไป ในบางปฤดูหนาวอาจเริ่มชา
กวากำหนดได ทั้งนี้ขนอยูกับบริเวณความกดอากาศสูงจากประเทศจีนที่แผลงมาปกคลุมประเทศไทยดวย
ึ้
โดยเฉพาะในชวงเดือนธันวาคมถึงมกราคมจะเปนเดือนที่มีอากาศหนาวที่สุดในรอบป
ื
ุ
2) ฤดูรอน เริ่มตนประมาณกลางเดอนกมภาพันธถึงกลางเดือนพฤษภาคม ซึ่งเปนชวงวางเวน
ี
ของมรสุม จะมีลมจากทิศใตและทิศตะวันออกเฉยงใตพัดปกคลุม ทำใหมีอากาศรอนอบอาวโดยเฉพาะ
เดือนเมษายนจะเปนเดือนที่มีอากาศรอนอบอาวมากที่สุดในรอบป
3) ฤดูฝน เริ่มตนประมาณกลางเดือนพฤษภาคมถึงกลางเดือนตุลาคม ซึ่งเปนชวงที่มรสุม
ั
ี
ตะวันตกเฉยงใตพัดพาเอามวลอากาศชื้นจากทะเลและมหาสมุทรอินเดียปกคลุมประเทศไทย ประกอบกบ
รองความกดอากาศต่ำที่พาดอยูบริเวณภาคใตของประเทศไทยจะเลื่อนขึ้นมาพาดผานบริเวณประเทศไทย
- 22 -
ตอนบน ทำใหจังหวัดอทัยธานีในระยะนี้อากาศจะมีความชุมชื้นและมีฝนตกชุกมากขึ้น ตั้งแตประมาณ
ุ
กลางเดือนพฤษภาคมเปนตนไป โดยเฉพาะเดือนกนยายนจะเปนเดือนที่มีฝนตกชุกหนาแนนมากที่สุด
ั
็
ในรอบป และหลังจากกลางเดือนตุลาคมเปนตนไปฝนจะเริ่มลดนอยลงอยางรวดเร็ว อยางไรกตาม
ี่
ุ
นอกจากปจจัยดังกลาวทจะทำใหมีฝนตกชุกแลว ยังขึ้นอยูกบอทธิพลของพายุหมนเขตรอนที่เคลื่อนตัว
ั
ิ
เขาใกลหรือเขาสูประเทศไทยในชวงดังกลาวดวย
รูปที่ 3.2 แผนที่แสดงรองความกดอากาศต่ำ ทิศทางลมมรสุม และทางเดินพายุหมุนเขตรอนที่เขาสูประเทศไทย
3.3.2 พายุหมุนเขตรอน
ุ
ั
พายุหมุนเขตรอนที่เคลื่อนตัวผานหรือเขาสูจงหวัดอทัยธานี มีแหลงกำเนิดจากทะเลจีนใต
ั
ู
และมหาสมุทรแปซิฟกเหนือดานตะวันตก โดยเคลื่อนตัวผานประเทศเวียดนาม กมพชา และลาว กอนจะ
ํ
เขามาทางภาคตะวันออกเฉียงเหนือของประเทศไทย ทำใหพายุหมุนเขตรอนออนกาลังอยูในขนพายุ
ั้
ี
ดีเปรสชัน เปนสวนใหญ ซึ่งไมมกาลังและความรุนแรงมากนัก นอกจากทำใหเกดฝนตกหนักลมกระโชก
ิ
ํ
ิ
ิ
แรงเปนครั้งคราว และมีบางครั้งที่อาจจะเกดน้ำทวมฉับพลันไดในบางพนท รวมถึงเกดความเสียหายตอ
ี่
ื้
- 23 -
สาธารณูปโภคตาง ๆ ได ชวงตนฤดูฝนในเดือนพฤษภาคมบางปอาจไดรับอิทธิพลจากพายุไซโคลนใน
อาวเบงกอลที่เคลื่อนเขามาใกลหรือขึ้นฝงประเทศพมา พายุหมุนเขตรอนมักจะเคลื่อนตัวผานหรือเขาสู
ึ
ุ
ั
จังหวัดอุทัยธานีตั้งแตเดือนมิถนายนจนถงเดือนพฤศจิกายน โดยเฉพาะในเดือนกนยายนและตุลาคม
จะเปนชวงที่พายุหมุนเขตรอนมีโอกาสเคลื่อนเขาสูพื้นที่ไดมากที่สุด
3.3.3 ปริมาณฝน
เนื่องจากจังหวัดอทัยธานีมีสภาพภูมิประเทศแตกตางกน ทำใหมีปริมาณฝนตางกน โดยดาน
ั
ุ
ั
ตะวันตกของจังหวัดมีลักษณะภูมิประเทศเปนเทือกเขาสลับซับซอนและปาทึบ ทำใหบริเวณนี้มีฝนตกชุก
และมีปริมาณฝนรวมตลอดปมากกวา 1,200 มิลลิเมตร และจากอิทธิพลของแนวเทือกเขานี้เปนแนวขวาง
ั
ื้
กนไมใหมรสุมตะวันตกเฉียงใตพดเขามาปกคลุมไดสะดวก ทำใหพนที่ราบดานตะวันออกของจังหวัดเปน
ั้
พื้นที่อับฝน และมีปริมาณฝนรวมตลอดปนอยกวา 1,200 มิลลิเมตร
จากขอมูลปริมาณน้ำฝนเฉลี่ยรายเดือนของสถานีวัดน้ำฝนบานหาดทะนง อำเภอเมอง
ื
จังหวัดอทัยธานี ในรอบ 17 ป ตั้งแต พ.ศ.2546 – 2563 (รูปที่ 3.3) พบวาบริเวณอำเภอเมืองซึ่งอยูทาง
ุ
ึ
ดานตะวันออกของจังหวัดมีการกระจายตัวของฝนเริ่มตั้งแตเดือนพฤษภาคมถงเดือนตุลาคม มีปริมาณฝน
ั
เฉลี่ยสะสมในรอบ 17 ป อยูที่ 1,080 มิลลิเมตร โดยเดือนกนยายนเปนเดือนที่มีฝนตกชุกมากที่สุด
ในรอบป มีปริมาณน้ำฝนเฉลี่ยอยูที่ 241 มิลลิเมตร (ที่มา:สถาบันสารสนเทศทรัพยากรน้ำและการเกษตร
(องคการมหาชน))
รูปที่ 3.3 ปริมาณฝนเฉลี่ยรายเดือนจังหวัดอุทัยธานีในชวง 17 ป พ.ศ. 2546 – 2563
- 24 -
3.4 ลักษณะธรณีวิทยา
ั
ุ
ลักษณะทางธรณีวิทยาของจงหวัดอทยธานีตามขอมูลแผนที่ธรณีวิทยามาตราสวน 1:50,000
ั
(กรมทรัพยากรธรณี, 2551) และรายงาน “การจำแนกเขตเพอการจัดการดานธรณีวิทยาและทรัพยากรธรณี
ื่
จังหวัดอทัยธานี” (กรมทรัพยากรธรณี, 2551) ประกอบดวย หินแปร หินตะกอน หินอคนี และตะกอนรวน
ั
ุ
ิ
โดยมีชวงอายุตั้งแตมหายุคพรีแคมเบรียน ถึงปจจบัน โดยชวงเวลาดังกลาวมีการสะสมตัวของหนตะกอน
ุ
ุ
ื้
ในสภาพแวดลอมแบบภาคพื้นสมทรและภาคพนทวีป ตอมาเปลือกโลกมีการเปลี่ยนแปลงเนื่องจาก
ิ
ี
รอยเลื่อนและการแทรกดันของหินอัคนี มการบีบอัดทำใหเกิดการคดโคง เกดการยกตัวของหินตาง ๆ ทำให
ั
ิ
เกดการกดกรอน ผุพง และสะสมตัวของชั้นตะกอนรวนในบริเวณแองสะสมตะกอนดานตะวันออกของ
ั
จังหวัดอุทัยธานี แผนที่ธรณีวิทยาและคำอธิบายแผนที่พื้นที่จงหวัดอุทัยธานีแสดงดังรูปที่ 3.4 และตารางที่ 3.1
ั
3.4.1 ลำดับชั้นหิน
การลำดับชั้นหินบริเวณจังหวัดอทัยธานีประกอบดวย 7 หนวยหินตะกอนและหินแปร
ุ
ไดแก หนแปรมหายุคพรีแคมเบรียน หินควอรตไซตและหินชีสตยุคแคมเบรียน หนปูนเนื้อดิน หินออน
ิ
ิ
และหินแคลกซิลิเกตยุคออรโดวิเชียน หินดินดาน หินชนวน หินควอรตไซต หินเชิรต และหินทราย
ิ
ยุคไซลูเรียน-ดีโวเนียน หินทรายและหนทรายปนกรวดยุคคารบอนิเฟอรัส หินปูนชั้นหนา และหินปูนปน
โดโลไมตยุคเพอรเมียน และหินดินดาน หินทราย หินโคลน และหินปูนยุคไทรแอสซิก สามารถอธิบาย
เรียงลำดับจากหินอายุแกที่สุดไปยังหินที่มีอายุออนกวาตามลำดับไดดังนี้
3.4.1.1 หินมหายุคพรีแคมเบรียน (PE - Precambrain)
หมวดหินลานสางไนส พบกระจายตัวเปนแนวเทือกเขาสูงอยูในเขตรักษาพันธสัตวปา
ุ
หวยขาแขง อำเภอบานไร ดานตะวันตกและตะวันตกเฉยงเหนือของจังหวัดอทยธานี ตอเนื่องมาจาก
ั
ี
ี
จังหวัดตากและจังหวัดนครสวรรค โดยชั้นหินวางตัวในแนวเหนือ-ใต และตะวันตกเฉยงเหนือ-ตะวันออก
เฉียงใต ประกอบดวยหินแปรเกรดสูง เชน หินควอตซโซเฟลดสปาติกไนส หินพาราไนส หนไบโอไทตไนส
ิ
ั
หินควอตซไมกาชีสต และหินชีสต โดยในหินพาราไนสแสดงการเรียงตัวและแยกแรสีเขมกบสีออนชัดเจน
บางบริเวณพบหินไนสที่แปรสภาพมาจากหินแกรนิต
3.4.1.2 หินยุคแคมเบรียน (E - Cambrian )
หมวดหนเจาเณรควอรตไซต พบกระจายนอยเปนหยอมๆ อยูในเขตรักษาพนธสัตวปา
ั
ิ
หวยขาแขง อำเภอบานไร ดานตะวันตกเฉียงเหนือของจังหวัดอทัยธานี โดยชั้นหินวางตัวในทิศทางเหนือ-ใต
ุ
ประกอบดวย หินแปรเกรดต่ำ ไดแก หนควอตซไมกาชีสต หนควอรตไซต และหนชีสต เนื้อหินคอนขาง
ิ
ิ
ิ
ละเอยดเมื่อเทียบกับหินมหายุคพรีแคมเบรียน สังเกตเห็นผิวหินมันวาวเปนประกายจากการเรียงตัวของ
ี
แรไมกา
- 25 -
รูปที่ 3.4 แผนที่ธรณีวิทยาจังหวัดอุทัยธานี
- 26 -
ตารางที่ 3.1 คำอธิบายแผนที่ธรณีวิทยาจังหวัดอุทัยธานี
้
ยุค ตะกอน หนชัน และหินแปร
ิ
PERIOD SEDIMENT, SEDIMENTARY AND METAMORPHIC ROCKS
Qff ตะกอนที่ราบลุมแมน้ำ: กรวด ทราย ทรายแปง และดินเหนียว
Qfc ตะกอนรองน้ำ: ทรายรองน้ำ สันดอนทราย และคันดินธรรมชาติ
ควอเทอรนารี
ี
QUATERNARY Qa ตะกอนน้ำพา: กรวด ทราย ทรายแปง และดินเหนยว
ั
Qc ตะกอนเศษหินเชิงเขาและตะกอนผุพงอยูกับที่: เศษหินควอรตไซต หินทราย
หินทรายแปง หินแกรนิต ทราย และทรายแปง ดินลูกรัง และดินเทอราโรซา
ิ
้
้
้
ื
ั
้
ั
ู
Trls หินปูน สีเทาปานกลาง เปนชนดี เนอปนดน และเปนแถบชนบาง หินปนเนือปนทราย
สีเทาปานกลาง หินทราย และหินโคลนเนื้อปนปูน
ิ
้
้
ึ
ั
Trss หินทราย และหนโคลน สีเทาดำถึงสีนำตาล เปนชนดี พบซากดกดำบรรพจำพวก
ั้
ี
ิ
ไทรแอสซิก หอยกาบคู และหอยตะเกยง หนปนกรวดมน สเทาแกมสีน้ำตาลอยูชนลางสุด
ี
ู
TRIASSIC
ี
ี
ึ
ั้
ี
Trhh การสลับชนของหินดินดาน และหินทราย สีเทาแกมเขยวถงสเขยวแกมเทา
พบซากดึกดำบรรพพวก Holobia sp. และ Posidonia sp. แทรกสลับดวย
ี
ู
ี
หินซับแกรเวค สีเทาแกมเขยว หนปน สเทาจางถึงสีเทา และสีชมพู ไมแสดงชั้น
ิ
บางแหงพบหินปูนกรวดเหลี่ยม
P2 หินปูนเนื้อโดโลไมต สีเทา ไมแสดงชั้น พบซากดึกดำบรรพจำพวกฟูซูลินิด แบรคคิโอพอด
ไบรโอซว สาหราย หอยสองฝา และไครนอยด หินเชรตโนดูลสและเปนเลนส
ิ
ั
เพอรเมียน สีน้ำตาลจาง เปนชั้นดีมีหินทรายและหินดินดานบาง
PERMIAN
ั
ิ
Ps หินเชิรต หินดินดาน แทรกสลบดวยหนปูนเลนส หินทรายเกรยแวก หินทัฟฟ และ
่
หินกรวดเหลียมภูเขาไฟ พบซากดึกดำบรรพฟวซูลินิดและเรดโอลาเรีย
ิ
C หินทราย หินดินดาน สีเทา สีเทาแกมเขียว หินทรายแปง หินโคลน หินดินดานกง ึ่
คารบอนิฟอรัส
้
ี
ิ
หินชนวน หนกรวดมนสนำตาล หินทรายสลับชั้นดวยหินดินดาน เนื้อเถาภูเขาไฟ
CARBONIFEROUS
สีน้ำตาล
ึ
ี
ี
้
้
SD หินดินดานกึ่งหินชนวน หินดินดานเนือทราย สีนำตาลถงสดำ หินทรายสน้ำตาลถึง
ไซลูเรยน
ี
ู
ิ
SILURIAN สีเทาเขียวหินควอรตไซต หินฟลไลตและหนปน พบซากดึกดำบรรพจำพวกไทรโลไบต
เทนตะคิวไลต ไบรโอซัว และโคโนดอนต
้
ั
้
ิ
ื
้
้
ู
O1 หินปูน สีเทาออน หนปนเนือดิน หินปูนเนอทราย และเนือทรายแปง เปนชนดี
ถึงไมแสดงชั้น สลับดวยแถบชั้นบางของหินเนื้อดิน พบซากดึกดำบรรพจำพวกหอย
ออรโดวิเชียน งวงชางและไครนอยตสเต็ม หินชนวนและหินฟลไลต
ORDOVICAIN
้
ิ
ี
ึ
ู
O2 หินแคลกซลิเกต สีนำตาลแกมชมพ หินออน สีเทาออนถงสีขาว หินชสตและ
ชั้นหินเชิรต
- 27 -
ตารางที่ 3.1 คำอธิบายแผนที่ธรณีวิทยาจังหวัดอุทัยธานี (ตอ)
ยุค ตะกอน หนชัน และหินแปร
ิ
้
PERIOD SEDIMENT, SEDIMENTARY AND METAMORPHIC ROCKS
แคมเบรียน
CAMBRIAN E หินควอรตไซต หินฟลไลต และหินควอตซ-ไบโอไทตชีสต
พรีแคมเบรียน PE หินควอรตไซต หินควอตซชสต หนไบโอไทตชสต หินไบโอไทตไนส และหินการเนต-
ี
ี
ิ
PRE-CAMBRIAN ไบโอไทตไนส
ยุค หินอัคนี
PERIOD IGNEOUS ROCKS
Trgr หินลูโคแกรนิต เนื้อสม่ำเสมอ สีขาวถึงสีเทาจาง เนื้อละเอียดถึงปานกลาง
ไทรแอสซิก หินไบโอไทตแกรนิต หนมัสโคไวต-ไบโอไทตแกรนิต หินคลอไรตแกรนิต สีชมพู สีขาว
ิ
ิ
้
้
TRIASSIC และสีเทาจาง เนือดอก บางบรเวณพบแรแอลลาไนตและแรสฟน ในเนือหินมีรอยแตก
พบสายเพกมาไทต หินแอไพลด และสายแรควอตซ
เพอรเมียน
PERMIAN PTrv หินแอนดิไซต หินไรโอไลต หินเถาภูเขาไฟ และหินกรวดเหลี่ยมภูเขาไฟ
3.4.1.3 หินยุคออรโดวิเชียน (O1/O2 – Ordovician)
ิ
หมวดหนปูนทามะนาว พบกระจายตัวเปนเขาโดดและเนินเขาอยูในเขตรักษาพันธสัตวปา
หวยขาแขง อำเภอบานไร ดานตะวันตกและทางใตของจังหวัดอทยธานี โดยชั้นหนวางตัวในแนวตะวันตก
ิ
ั
ุ
เฉียงเหนือ-ตะวันออกเฉียงใต ประกอบดวย ตอนลางเปนหินโคลนและหินปูนเนื้อดิน จากนั้นคอย ๆ
เปลี่ยนเปนหินปูนชั้นหนาที่เปนหนาผา มีหินเชิรตกอนกลมในชั้นหิน ถัดมาตอนบนเปนหินปูนชั้นบางสีเทา
ที่มีการตกผลึกใหม บางสวนมีการแปรสภาพเปนหินออน และหินแคลกซิลิเกต มีหินทรายชั้นบางแทรก
สลับแลวคอย ๆ เปลี่ยนเปนหนปูนชั้นหนา และพบหินควอรตไซต และหินฟลไลตแทรกสลับ สวนบนสุด
ิ
ของหมวดหินประกอบดวย หินปูนสีเทาออนถึงเทาเขมเปนชั้นบาง ๆ พบซากดึกดําบรรพพวกซิสทอยด
และพวกนอทิลอยด ชนิดอารมิโนเซอรัส
3.4.1.4 หินยุคไซลูเรียน-ดีโวเนียน (SD – Silurian-Devonian)
กลมหนทองผาภูมิ พบกระจายตัวคอนขางกวางอยูในอำเภอสวางอารมณ อำเภอทพทัน
ั
ุ
ิ
อำเภอบานไร อำเภอหวยคต และเขตรักษาพันธุสัตวปาหวยขาแขง จังหวัดอทัยธานี โดยชั้นหนวางตัว
ิ
ุ
ี
ในแนวตะวันตกเฉยงเหนือ-ตะวันออกเฉียงใต และแนวเหนือ-ใต ประกอบดวย หินทรายแทรกสลับ
หินปูนเนื้อดิน และหินปูนเลนส หนดินดานสลับหินเชิรต และหินดินดานเนื้อซิลิกาชั้นหินบาง บางบริเวณ
ิ
- 28 -
มีการแปรสภาพระดับต่ำ พบซากดึกดำบรรพ เชน เทนทาคิวไลทิส เอลีแกนส สะไทลิโอลินา และคลาวูล
เปนตน เกิดรวมกับซากดึกดำบรรพแกรปโทไลต
3.4.1.5 หินยุคคารบอนิเฟอรัส (C – Carboniferous)
ี
กลุมหินทองผาภูมิตอนบนและกลุมหนแมทา พบกระจายตัวอยูเพยงจุดเดียวในอำเภอ
ิ
ั
บานไร ทางใตจังหวัดอุทยธานี ประกอบดวย หินทรายเนื้อปนเถาภูเขาไฟและเฟลดสปาร สีเทาแกมเขยว
ี
เม็ดตะกอนขนาดหยาบ ชั้นหินหนามาก มีแรซิลิกาเปนสารเชื่อมประสาน บางชั้นมีเศษหินภูเขาไฟปน
3.4.1.6 หินยุคเพอรเมียน (Ps/P2 – Permian)
1) กลุมหินสระบุรี (Ps) พบกระจายตัวนอยมากอยูบริเวณบานดอนขวาง อำเภอเมือง
ั
ุ
ู
อทัยธานี ดานตะวันออกของจงหวัดอทัยธานี ประกอบดวย หินเชิรต หนดินดาน แทรกสลับดวยหินปนเลนส
ิ
ุ
ั
หินทรายเกรยแวก หินทฟฟ และหินกรวดเหลี่ยมภูเขาไฟ
2) กลุมหนราชบุรี: หมวดหินปูนไทรโยค (P2) พบกระจายตัวอยูในอำเภอสวางอารมณ
ิ
ุ
อำเภอลานสัก และอำเภอหวยคต ทางตอนกลางและดานตะวันออกของจังหวัดอทัยธานี ประกอบดวย
ู
หินปนเนื้อโดโลไมต ชั้นหนา ถึงเปนปนหรือมวลหนา บางบริเวณพบหินทรายและหินดินดานแทรกสลับ
สวนตอนบนสุดเปนหินปูนชั้นบาง สีเทาออน สลับกับหินทราย สีน้ำตาลเทา พบซากดึกดำบรรพฟวซูลินิด
3.4.1.7 หินยุคไทรแอสซิก (Trhh/Trss/Trls – Triassic)
ุ
1) กลมหินลำปาง : หมวดหินฮองหอย (Trhh) พบกระจายตัวเปนบริเวณแคบอยูบริเวณ
หวยเสลา บานคลองเสลา ดานทิศตะวันตกของอำเภอบานไร ประกอบดวย หินทรายสีเทาสลับหินดินดาน
สีเทาดำ ชั้นหินหนาปานกลางถึงชั้นบาง แสดงชั้นหินชัดเจน บางบริเวณพบชั้นหินกรวดมนแทรกเปนเลนส
หินทรายมีเมดตะกอนละเอยดถึงหยาบมาก และมีเศษดินโคลนปนในหินทราย พบซากดึกดำบรรพ
็
ี
หอยกาบคู
2) หนวยหินยุคไทรแอสซิก (Trss/Trls) พบกระจายตัวนอยมากอยูในเขตรักษาพันธุสัตวปา
หวยขาแขง และทุงใหญนเรศวร ดานตะวันตกของจังหวัดอุทัยธานี โดยสามารถแบงเปน 2 หนวยยอย
ี
ไดแก (1) Trss กระจายตัวบริเวณทิศตะวันตกเฉยงเหนือของจังหวัด ประกอบดวย หินทรายแทรกสลับ
ิ
หินดินดานสีเทาแกมเขียว นอกจากนี้ยังพบชั้นหินปูน และหนปูนกรวดเหลี่ยม พบซากดึกดำบรรพ
ั
หอยกาบคูเชนเดียวกบหมวดหินฮองหอย และ (2) Trls กระจายตัวบริเวณทางทิศตะวันตกเฉียงใตของ
ึ
จังหวัดอทัยธานี ประกอบดวย หินปนสีเทาเนื้อปนดินและปนทราย แสดงชั้นหินบางถงหนาปานกลาง
ุ
ู
แทรกสลับดวยหินทรายและหินโคลนชั้นบาง พบซากดึกดำบรรพของหอยกาบคูและหอยงวงชาง
- 29 -
3.4.1.8 ตะกอนยุคควอเทอรนารี
ุ
ชั้นตะกอนในจังหวัดอทัยธานีแผกระจายตัวอยางกวางขวางทางดานตะวันออกของจังหวัด
โดยทราบลุมเหลานี้เกดจากการสะสมตัวของตะกอนจากแมน้ำสายสำคัญ ไดแก แมน้ำเจาพระยา
ี่
ิ
หวยเสลา หวยขาแขง และหวยกระเสียว สามารถแบงตะกอนในพื้นที่ออกเปน 4 หนวย ดังนี้
1) ตะกอนเศษหินเชิงเขา (Qc) พบสะสมตัวตามแนวเชิงเขาเปนบริเวณกวางขวางอยูใน
อำเภอลานสัก อำเภอหวยคต อำเภอบานไร และอำเภอสวางอารมณ ทางตอนกลางและทางเหนือของ
ุ
ั
ั
จังหวัดอทัยธานี ตะกอนเศษหินเชิงเขาเปนตะกอนที่ผุพงอยูกบที่และมักจะพบกบหินเดิมที่รองรับอยู
ั
ดานลางประกอบดวย เศษหินควอรตไซต หินทราย หินทรายแปง และหินอคนี
ั
2) ตะกอนน้ำพา (Qa) พบสะสมตัวกวางขวางอยูในอำเภอเมืองอทัยธานี อำเภอทัพทัน
ุ
อำเภอหนองฉาง อำเภอหนองขาหยาง อำเภอสวางอารมณ อำเภอลานสัก และอำเภอหวยคต
ุ
ิ
ดานตะวันออกของจังหวัดอทัยธานี หนวยตะกอนน้ำพาเกดจากธารน้ำพัดพาเอากรวด หิน ดิน และทราย
ไปสะสมตัว ณ บริเวณดังกลาว จึงไดชั้นตะกอนหลากหลายชนิดปะปนประกอบดวย ชั้นทรายปนดินเคลย
สลับกบชั้นดินเคลยปนทราย มีกรวดละเอยดและลูกรังปะปนดวยในบางชั้น มีสีน้ำตาลและเทาปนน้ำตาล
ี
ั
การคดขนาดไมคอยดี บางชั้นมีการเปลี่ยนแปลงของตะกอนในแนวดิ่งอยางรวดเร็ว
ั
3) ตะกอนรองน้ำ (Qfc) พบสะสมตัวอยูในขอบเขตรองน้ำฝงขวาของแมน้ำเจาพระยา
ุ
กระจายตัวอยูในบานหาดทะนง บานเกาะเทโพ บานปาสะแก และบานทาซุง อำเภอเมืองอทัยธานี
ดานตะวันออกของจังหวัดอทัยธานี เปนตะกอนของแมน้ำเจาพระยา ประกอบดวย ตะกอนทรายรองน้ำ
ุ
สันดอนทราย และตะกอนทรายคันดินธรรมชาติ
ี่
4) ตะกอนทราบลุมแมน้ำ (Qff) พบสะสมตัวบริเวณที่ราบลุมแมน้ำเจาพระยา กระจายตัว
ั
ุ
เปนพื้นที่แคบอยูในบานหนองไผแบน อำเภอเมืองอทัยธานี ทางตอนเหนือของจงหวัดอทัยธานี เกดจาก
ิ
ุ
น้ำหลากในฤดูฝน และพัดพาเอาเศษตะกอนแขวนลอยขนาดเล็กมาสะสมตัว ประกอบดวย ตะกอน
ดินเหนียว อาจจะมีตะกอนทรายและทรายแปงปนอยูบาง บางบริเวณของที่ราบลุมแมน้ำอาจจะมีแองน้ำ
ขังหรือบึง ทำใหมีการสะสมตัวของตะกอนดินเหนียว และมีเศษพืชปะปน
3.4.2 หินอัคนี
ั
ุ
หินอคนีในจังหวัดอทัยธานี ประกอบดวย หนอคนีแทรกซอนยุคไทรแอสซิก และหินอัคนีพ ุ
ั
ิ
ยุคไทรแอสซิก – เพอรเมียน มีรายละเอียดดังนี้
ี
3.4.2.1 หินอัคนแทรกซอนยคไทรแอสซิก (Trgr)
ุ
ั
บานทองหลางแกรนิต พบกระจายตัวเปนมวลหินขนาดใหญอยูในเขตรักษาพนธุสัตวปา
หวยขาแขง และบานทองหลาง อำเภอบานไร น้ำตกไซเบอรและเขามโนราห อำเภอหวยคต อยูทางดาน
- 30 -
ตะวันตกของจังหวัดอุทัยธานี ประกอบดวย หินแกรนิตเนื้อหยาบ มีผลึกเฟลดสปารขนาดใหญมาก ผลึกแร
จะเรียงตัวเปนแนว จนถึงเปนชั้นขาวสลับดำ บางสวนมีลักษณะผลึกแรเรียงตัวเปนแถบแนวตรงและ
ั
ิ
แถบคดโคง แสดงลักษณะการเรียงตัวของแรคลายหินไนส จึงมกถูกเรียกวา ไนสิกแกรนิต เกดจาก
ุ
หินแกรนิตถูกบีบอัดตามแนวรอยเลื่อนขนาดใหญ บางครั้งจะพบแรฟลูออไรต แรดีบก แรทังสเตน และ
แรทึบแสงอื่นๆ
3.4.2.2 หินอัคนพุยคไทรแอสซิก – เพอรเมียน (PTrv)
ุ
ี
พบกระจายตัวเปนแนวแคบ ๆ แบงไดเปน 3 แนว คือ (1) แนวหินภูเขาไฟดานตะวันตกของ
ุ
จังหวัดอทัยธานี อยูในอำเภอบานไร อำเภอหนองฉาง และอำเภอสวางอารมณ ประกอบดวย หินแอนดีไซต
ู
ิ
ิ
เกดเปนแบบลาวาและแบบพนังหินโผลใหเห็นเปนบางบริเวณ และถกปดทับดวยหนไรโอลิติกทัฟฟ
ุ
(2) แนวหินภูเขาไฟดานใตจังหวัดนครสวรรค อยูที่เขาลูกชางและเขาโยง จังหวัดอทัยธานี ประกอบดวย
ั
หินแอนดีไซตไหลปดทบหินภูเขาไฟแปรสภาพยุคไซลูเรียน-ดีโวเนียน หินแอนดีไซตสวนใหญจะมี
ิ
ี
สีเขียวเขม เนื้อละเอยด และเนื้อดอก โดยมีผลึกแรแพลจโอเคลสและแรไคลโนไพรอกซีนฝงตัวในเนื้อหิน
และ (3) แนวหินภูเขาไฟดานตะวันออกจังหวัดนครสวรรคประกอบดวย หินเดไซต-ไรโอไลต มีแรคลอไรต
ที่ถูกเปลี่ยนสภาพมาจากเนื้อแกวอยูในชองวางระหวางผลึกแร
3.5 ธรณีวิทยาโครงสราง
ธรณีวิทยาโครงสรางเปนผลกระทบที่เกิดจากการเคลื่อนที่และการเปลี่ยนแปลงของ
ิ
แผนเปลือกโลก ตั้งแตอดีตถึงปจจุบัน การเคลื่อนที่ตลอดเวลาของแผนเปลือกโลก ทำใหเกดการสะสม
ื
แรงเครียดหรือแรงเทคโทนิคบนผิวโลก ทั้งแรงดึง แรงกดดัน และแรงเฉอน ทำใหเปลือกโลกคดโคงโกงงอ
เปนรูปประทุนคว่ำ และประทุนหงาย และกอตัวเปนเทือกเขาตามมา ซึ่งการเกดรอยแตก รอยแยก และ
ิ
รอยเลื่อนที่อาจเปนชองทางใหหินหลอมละลายใตผิวโลกแทรกดันตัวขึ้นมา ผลกระทบจากการเคลื่อนที่
ของเปลือกโลกอาจทำใหแผนดินเคลื่อนตัวตามแนวรอยเลื่อนในแนวราบหรือเลื่อนตัวขึ้นลงในแนวดิ่ง
ื้
ิ
ซึ่งในกรณีหลังทำใหเกดแองสะสมตะกอนขึ้น ลักษณะโครงสรางที่สำคัญทางธรณีวิทยาของพนที่
ิ
ั
ุ
จังหวัดอทยธานี ประกอบดวย การวางตัวชั้นหิน ชั้นหนคดโคง รอยแยกและรอยเลื่อน แนวแตกเรียบ
และรอยชั้นไมตอเนื่อง มีรายละเอียดดังนี้
3.5.1 การวางตัวชั้นหิน
ชั้นหินในจังหวัดอุทัยธานีมีการวางตัวอยูในแนวตะวันตกเฉียงเหนือ-ตะวันออกเฉียงใต
แบงได 2 กลุม คือ กลุมชั้นหินกอนยุคไทรแอสซิก ซึ่งมีการแปรสัณฐานรุนแรงมาก ทำใหชั้นหินมีมุมเอยง
ี
ิ
เทคอนขางชันไปทางดานตะวันออก เกดการโคงงอของชั้นหินมาก และแสดงแนวแตกเรียบเกิดรวมดวย
ิ
ั้
ี
เสมอ รวมทงมีแนวรอยเลื่อนเกดรวมดวยหลายแนว และกลุมชั้นหินยุคไทรแอสซิก ซึ่งมการแปรสัณฐาน
The words you are searching are inside this book. To get more targeted content, please make full-text search by clicking here.
Discover the best professional documents and content resources in AnyFlip Document Base.
Search