คู่่มืือผู้้สููงอายุุ สตรีี แม่่หม้้าย เด็็ก แต่่ก็็เป็็นการใช้้ภาษาที่่�เป็็นทางการที่่�ชาวบ้้านไม่่เข้้าใจ ดัังนั้้�นต้้องคำนึึงว่่าในกระบวนการของการสร้้างศัักยภาพ ต้้องเป็็นกระบวนการสร้้างแรงบัันดาลใจและดึึงศัักยภาพของพวกเขาออกมาเพื่่�อให้้เกิิดความรู้้สึึกถึึงการยอมรัับ ดัังเช่่น กลุ่มคน่พิิการที่่�ให้้ความเห็็นว่่าการให้้องค์์ความรู้้แก่่กลุ่่มเปราะบางจะทำให้้พวกเขามีีภููมิิคุ้้มกัันมีีพลัังและพึ่่�งตััวเองได้้ในที่่�สุุด มิิเช่่นนั้้�นพวกเขาก็็ต้้องขอความช่่วยเหลืือตลอดไป (สนทนากลุ่่มที่่� 6, 9 กุุมภาพัันธ์์ 2566)“ควรมีีการพััฒนาคนพิิการให้มีีศั้ ักยภาพ และประชาสััมพัันธ์์ให้ค้นพิิการเข้้าถึึงโอกาสการบริิการสาธารณะด้้านต่่าง ๆ เช่่น ด้้านการกีีฬา สถานที่่�อำนวยสำหรัับคนพิิการ นอกจากนั้้�นควรมีีองค์์ความรู้้เฉพาะสำหรัับคนพิิการ เช่่น รููปแบบการละหมาดสำหรัับคนพิิการ หรืือเปิิดสถาบัันการศึึกษาสำหรัับคนพิิการ ให้้คนพิิการสามารถมีีที่่�เรีียนและสามารถปฏิิบััติิธรรมได้้ เพราะทุุกวัันนี้้�สามจัังหวััดชายแดนใต้ยั้ังไม่่มีีผู้้รู้้คนไหนที่่�สอนหนัังสืือให้้เฉพาะคนพิิการ หรืือสถานที่่�สอนศาสนาสำหรัับคนพิิการเลย” (สนทนากลุ่่�มที่่� 5 , 9 กุุมภาพัันธ์์ 2566)2. การเมืืองและการมีีส่่วนร่่วมการสร้้างพื้้�นที่่�ปลอดภััยให้้กลุ่่มชายขอบเปราะบาง คืือ การจััดให้้มีีพื้้�นที่่�แสดง ความคิิดเห็็นและให้้ทำกิิจกรรม แลกเปลี่่�ยนความคิิดเห็็นและช่่วยเหลืือซึ่่�งกัันและกััน เพื่่�อสร้้างศัักยภาพให้้กลุ่มคนเห่ล่่านี้้� ผู้ใ้ห้ข้้้อมููลมีีข้้อเสนอว่่าอยากให้้องค์์กรปกครองส่่วนท้้องถิ่่�นเป็็นคนดููแลและมีีส่่วนร่่วมกัับกระทรวงพััฒนาสัังคมและความมั่่�นคงของมนุุษย์์ นอกจากนี้้�ควรมีีการกำหนดตััวชี้้�วััดให้้ผู้้นำในพื้้�นที่่�ว่่า ในการทำงานของเขาต้้องตอบโจทย์์เพื่่�อพััฒนาหรืือแก้้ไขปััญหาในพื้้�นที่่�ชุุมชนให้้หลุุดพ้้นได้้ สิ่่�งสำคััญคืือ การเปิิดโอกาสให้้กลุ่่มเปราะบางเข้้ามาร่่วมในกลไกชุุมชน เช่่น สภาสัันติิสุุข แต่่ก็็ยัังมีีข้้อจำกััดคืือ กลุ่่มเปราะบางไม่่ได้้มีีความเข้้มแข็็งหรืือศัักยภาพ ทำให้้เขาไม่่กล้้าเข้้ามาอยู่่ในจุุดนี้้� ดัังนั้้�นการสร้้างศัักยภาพของกลุ่มเปราะบางใน่พื้้�นที่่�ให้มีี้ความเข้้มแข็็งเป็็นสิ่่�งสำคััญเพื่่�อให้้กลุ่มเปราะบางเ่ข้้ามามีีส่่วนร่่วมในพหุุวััฒนธรรมที่่�เปิิดกว้้างในพื้้�นที่่�เพื่่�อลดอคติิในสัังคม ผู้ใ้ห้ข้้้อมููลที่่�เป็็นเยาวชนเสนอว่่า เยาวชนมลายูมุุสลิ ูิมมัักเป็็นที่่�ต้้องสงสััยของเจ้้าหน้้าที่่�ฝ่่ายความมั่่�นคงว่่าอาจเกี่่�ยวข้้องกัับคดีีความมั่่�นคง หากพวกเขาพููดหรืือแสดงความคิิดเห็็น99
เกี่่�ยวกัับการเมืืองการปกครองแล้้วก็็มัักจะกลายเป็็นเป้้าของรััฐทั้้�งที่่�การแสดงความคิิดเห็็นเป็็นสัันติิวิิธีีดัังนั้้�นเยาวชนจึึงเสนอให้้รััฐเปิิดพื้้�นที่่�อิิสระในการแสดงความคิิดเห็็น (สนทนากลุ่่มที่่� 2, 7 กุุมภาพัันธ์์ 2566) นอกจากการที่่�เยาวชนมีีปััญหากัับเจ้้าหน้้าที่่�ฝ่่ายความมั่่�นคงแล้้ว ก็ยั็ังมีีปััญหาในการการทำงานร่่วมกัับกลุ่ม่ช่่วงวััยอื่่�นโดยเฉพาะวััยผู้ให้ ญ่่ เยาวชนจึึงเสนอให้มีี้กลไกให้มีี้กลุ่มเยาวชนและผู้่ให้ ญ่่ได้ท้ ำกิิจกรรมร่่วมกััน เช่่น การจััดตั้้�งองค์์กรที่่�เป็็นองค์์กรสาธารณะเพื่่�อรณรงค์์ให้้เห็็นคุุณค่่า การให้้เกีียรติิ และเข้้าใจความแตกต่่างของคนและช่่วงวััย และในปััจจุุบัันเยาวชนชอบที่่�จะใช้้เหตุุผลมากกว่่าการใช้้คำพููดที่่�สวยหรูู (สนทนากลุ่่มที่่� 2, 7 กุุมภาพัันธ์์ 2566) “ผู้้ใหญ่่ควรรู้้หลัักการในการอยู่่�ร่่วมกัันกัับเด็็กหรืือคนกลุ่่�มเปราะบาง โดยเฉพาะ การคำนึึงถึึง Child Protection (การปกครองคุ้้มครองเด็็ก เยาวชน) เพื่่�อให้้เด็็กสามารถแสดงออกอย่่างอิิสระ ไม่่มีีการปิิดกั้้�น และเพื่่�อป้้องกัันการละเมิิดสิิทธิิของเด็็กในด้้านต่่าง ๆ” (สนทนากลุ่่�มที่่� 2 , 7 กุุมภาพัันธ์์ 2566)นอกจากนี้้�กลุ่มไ่ทยพุุทธยัังมีีข้้อเสนอให้้สัังคมทั้้�งไทยพุุทธ มุุสลิิมในพื้้�นที่่�ชายแดนใต้้มีีพื้้�นที่่�ให้้นัักเรีียน นัักศึึกษาได้้เรีียนรู้้ร่่วมกััน อาจเริ่่�มจากการทำข้้อตกลงระหว่่างโรงเรีียนรััฐและเอกชนให้้มีีกิิจกรรมเข้้าค่่ายเพื่่�อเรีียนรู้้วััฒนธรรมของกัันและกััน หรืือถ้้าเป็็นไปได้้สร้้าง ก็็โรงเรีียนที่่�ตอบโจทย์์กัับทั้้�งพุุทธและมุุสลิิมเพื่่�อสร้้างความรัักและความเข้้าใจที่่�ดีีต่่อกััน ไม่่โกรธเกลีียดต่่อกัันจากเหตุุการณ์์หรืือสถานการณ์์ที่่�สร้้างความแตกแยกโดยกลุ่่มผู้้ไม่่หวัังดีีที่่�บิิดเบืือน (สนทนากลุ่่มที่่� 4, 8 กุุมภาพัันธ์์ 2566) 3. จััดทำฐานข้้อมููล ผู้้ให้้ข้้อมููลให้้ความเห็็นว่่า การช่่วยเหลืือของภาครััฐและภาคเอกชนต้้องทำอย่่างมีีระบบเพื่่�อให้้การช่่วยเหลืือมีีประสิิทธิิภาพว่่าใครคืือคนยากไร้้ คนชายขอบ เปราะบาง แต่่ละรายได้้รัับการช่่วยเหลืืออะไรและเมื่่�อไหร่่ไปแล้้ว ต้้องพััฒนาเขาในด้้านไหน และทำอย่่างไร ให้้เขามีีส่่วนร่่วมในการทำกิิจกรรม มิิเช่่นนั้้�นจะทำให้้การช่่วยเหลืือไม่่ทั่่�วถึึง (ผู้้ให้้สััมภาษณ์์คนที่่� 5, 14 พฤศจิิกายน 2565)100
“ผู้้คนแต่่ละคนมีีปััญหาและความต้้องการที่่�แตกต่่างกััน บางคนอาจมีีปััญหา ด้้านสุุขภาพ ด้้านการรัักษาโรคภััยไข้้เจ็็บ ก็็มีีความต้้องการที่่�อยากจะรัักษาฟรีีต้้องการ ยารัักษาโรคที่่�ดีีและไม่่เป็็นอัันตราย ยิ่่�งถ้้าได้้เบี้้�ยยัังชีีพก็็จะดีี บางคนอาจมีีปััญหาด้้านอาชีีพ การทำมาหากิิน ไม่่มีีงานทำ ค่่าใช้้จ่่ายไม่่เพีียงพอ ก็็ควรที่่�จะหางานสร้้างงาน สร้้างอาชีีพให้้กัับเขา บางคนก็็มีีปััญหาเกี่่�ยวกัับการศึึกษาของลููก กลััวว่่าลููกไม่่มีีที่่�เรีียน กลััวว่่าจะไม่่มีีเงิินส่่งลููกเรีียนต่่อ คนกลุ่่�มนี้้�ก็็ต้้องการที่่�จะให้้ทางรััฐบาลหรืือผู้้นำต่่างๆ ให้้หาทุุนการศึึกษา แก่่ลููกๆของเขาให้้ได้้เรีียนต่่อ” (ผู้้ให้้สััมภาษณ์์คนที่่� 1, 14 พฤศจิิกายน 2565) นอกจากนี้้� ผู้้ไร้้สััญชาติิสะท้้อนและเรีียกร้้องให้้สัังคมเข้้ามาดููแลเรื่่�องคนไร้้สััญชาติิ ที่่�ยัังขาดบััตรประชาชนให้้ทั่่�วถึึง เท่่าเทีียม ไม่่ต้้องไปแปะป้้ายว่่าเขาเป็็นใคร แต่่ควรเห็็น ความเป็็นมนุุษย์์ที่่�เท่่ากััน ขณะที่่�ผู้้หญิิงแม่่เลี้้�ยงเดี่่�ยวเสนอว่่า (ผู้้ให้้สััมภาษณ์์คนที่่� 60, 12 ธัันวาคม 2565) ในพื้้�นที่่�ชายแดนใต้้ผู้้ชายจำนวนมากไม่่รัับผิิดชอบในเรื่่�องค่่าใช้้จ่่าย ในบ้้านเพราะติิดยาเสพติิด ดัังนั้้�นต้้องสำรวจข้้อมููลและขยายกลุ่่มเปราะบางที่่�เป็็นกลุ่่ม ผู้้หญิิงเหล่่านี้้� เพราะตอนนี้้�กลุ่่มนี้้�เหมืือนถููกละเลยจากสัังคม (ผู้้ให้้สััมภาษณ์์คนที่่� 105, 27 พฤศจิิกายน 2565) การจััดทำฐานข้้อมููลจะช่่วยให้้การช่่วยเหลืือเป็็นไปอย่่างต่่อเนื่่�องและทั่่�วถึึง ผู้ใ้ห้ข้้้อมููลที่่�ประกอบอาชีีพประมงชายฝั่่�งให้้ความเห็็นเพิ่่�มเติิมว่่า ควรมีีกำหนดกลุ่มเ่ป้้าหมายที่่�ชััดเจนว่่าความถนััดของเขา คืืออะไร และต้้องช่่วยเหลืือระยะเวลาเท่่าไหร่่ถึึงจะสำเร็็จหรืือหลุุดพ้้นจากความเปราะบางไม่่ใช่่เป็็นกลุ่่มเปราะบางตลอดชีีวิิต (ผู้้ให้้สััมภาษณ์์คนที่่� 5, 14 พฤศจิิกายน 2565) ขณะที่่�ตััวแทนกลุ่่มอาสาสมััครในฐานะที่่�เป็็นผู้้ดููแลกลุ่่มเปราะบาง ในชุุมชนเสนอว่่า ควรแจกอุุปกรณ์์การแพทย์์ที่่�เป็็นพื้้�นฐาน อย่่างเครื่่�องวััดความดััน อมส. 1 คน ต้้องรัับผิิดชอบ 20 ครััวเรืือน เพราะบางครั้้�งผู้้สููงอายุุมัักจะขอมาหาให้ช่้่วยวััดความดัันแต่ท่าง อสม. ไม่มีีอุุ ่ ปกรณ์์ (ผู้ใ้ห้้สััมภาษณ์์คนที่่� 106, 27 พฤศจิิกายน 2565) นอกจากนี้้�หากการช่่วยเหลืือเป็็นสิ่่�งที่่�ดีีและมั่่�นคงแล้้ว การให้้ความช่่วยเหลืือควรมีีลัักษณะ ของการไม่่ควรให้้กลุ่มเปราะบาง่เป็็นกลุ่่มที่่�ต้้องไปร้้องขอดัังที่่�ผู้้ให้้ข้้อมููลหญิิงคนหนึ่่�งกล่่าวว่่า101
“อยากให้้มีีการช่่วยเหลืือโดยที่่�ไม่่ต้้องร้้องขอ เพราะบางทีีคนเปราะบางก็็มีีความเขิินอาย รู้้สึึกยิ่่�งลดคุุณค่่าในตััวเองหากต้้องบากหน้้าไปขอความช่่วยเหลืือบ่่อยๆ” (ผู้้ให้้สััมภาษณ์์คนที่่� 97, 14 พฤศจิิกายน 2565) 4. การช่่วยเหลืือเชิิงบููรณาการผู้้ให้้ข้้อมููลเสนอว่่า แม้้ว่่าจะมีีนโยบายที่่�เกี่่�ยวข้้องกัับการขจััดความยากจนแต่่เราไม่่สามารถทำให้้พวกเขาหลุุดพ้้นจากความยากจนและความเปราะบาง และจะเพิ่่�มขึ้้�นไปเรื่่�อยๆ ดัังนั้้�นการช่่วยเหลืือเชิิงบููรณาการ หรืือ “จาโปตาแง” (ภาษามลายูู หมายถึึง ความร่่วมมืือ) คืือ การช่่วยเหลืือกลุ่มชายขอบ เปราะบางที่่�ผู้่นำ้ ท้้องถิ่่�นต้้องต้้องบููรณาการและสร้้างเครืือข่่ายให้้พวกเขาอยู่่ภายใต้้นโยบายเดีียวกััน กระตุ้้นและส่่งเสริิมให้้ผู้นำ้ ทั้้�งผู้ให้ ญ่บ้่ ้าน กำนััน อีีหม่่ามบิิหลััน โรงเรีียนหรืือครูู มััสยิิด วััด ภาคประชาสัังคม องค์์การบริิหารส่่วนตำบล โรงเรีียน ทั้้�งเอกชนและรััฐ ดัังนั้้�นผู้นำเห ้ ล่่านี้้�ควรทำงานจะทำเชิิงระบบ โดยมีีฐานข้้อมููลและมีีนโยบายร่่วมกัันเพื่่�อแก้ปั้ ัญหาการหลุุดพ้้นจากกลุ่่มเปราะบาง นอกจากนี้้�ควรส่่งเสริิมการทำงานแบบจิิตอาสาที่่�ต้้องเริ่่�มต้้นจากโรงเรีียนที่่�เป็็นที่่�บ่่มเพาะความรู้้และทัักษะเพื่่�อเอื้้�อให้้ลููกหลาน ออกจากวงจรของความเปราะบางมากที่่�สุุด ดัังนั้้�นการหลัักการของ จาโปตาแง คืือ ทุุกคนจะต้้องรัับรู้้ร่่วมกัันว่่าถ้้าเป็็นกลุ่่มชายขอบเปราะบางต้้องแก้้ด้้วยวิิธีีการเดีียวกัันในทิิศทางเดีียวกัันเริ่่�มจากสิ่่�งเล็็กๆ ต่่อยอดไปยัังสิ่่�งที่่�ใหญ่่กว่่า5. ส่่งเสริิมเศรษฐกิิจรายได้้สิ่่�งที่่�เป็็นรููปธรรมคืือ การสนัับสนุุนเศรษฐกิิจ รายได้้ให้กั้ับชุุมชน เพราะชุุมชนมีีสิินค้้าและของดีีของตนเองอยู่่แล้้วแต่่จำเป็็นต้้องหาตลาดและพััฒนาสิินค้้าให้้มีีราคาเพื่่�อส่่งเสริิมการส่่งออก เช่่นน้้ำบูดูู การทำข้้าวเกรีียบ หรืือการปลููกผัักที่่�แต่่ละชุุมชนมีีการปลููกผัักออแกนิิก แต่่ไม่มีีต่ลาดรองรัับ ขณะที่่�สถาบัันการศึึกษาควรมีีการเพิ่่�มวิิชาหรืือหลัักสูตูร เช่่น การศึึกษานอกโรงเรีียน (กศน.) วิทิยาลััยชุุมชน (วชช.) ให้้ครอบคลุุมแต่่ละพื้้�นที่่�เพื่่�อให้้เกิิดความต่่อเนื่่�อง102
ในการทำอาชีีพเพิ่่�มสวััสดิิการค่่าแรงให้้เพิ่่�มขึ้้�นและการจััดตั้้�งกลุ่่มอาชีีพอยากช่่วยกลุ่่ม ชายขอบ เปราะบางด้้วย ไม่่ใช่่ลงกลุ่มแ่ม่บ้่ ้านที่่�เป็็นกลุ่มของผู้่นำ ้ ดัังอดีีตผู้นำชาวประมงและ ้คนพิิการให้้ความเห็็นว่่า ผู้้นำชุุมชนควรให้้ความช่่วยเหลืือคนกลุ่่มเปราะบางมีีงานทำ และ หากเป็็นไปได้้อยากให้้เป็็นงานที่่�ไม่่ต้้องออกไปทำงานนอกชุุมชน (ผู้้ให้้สััมภาษณ์์คนที่่� 8, 14 พฤศจิิกายน 2565) โดยมีีกระบวนการสอนอาชีีพ พร้้อมกัับพิิจารณาตามความสามารถและความเป็็นไปได้้ของแต่่ละคน (ผู้้ให้้สััมภาษณ์์คนที่่� 42, 11 พฤศจิิกายน 2565) นอกจากนี้้�ควรจััดตั้้�งกลุ่มอา่ชีีพในระดัับชุุมชนให้้เป็็นอาชีีพเสริิมและเป็็นพื้้�นที่่�ให้้เกิิด การแลกเปลี่่�ยนเรีียนรู้้ร่่วมกััน ผู้้ให้้ข้้อมููลหญิิงเสนอว่่า อยากให้้มีีการจััดตั้้�งกลุ่่มผู้้หญิิงเพื่่�อ เป็็นพื้้�นที่่�การรวมตััวของกลุ่มคนใน่ ชุุมชน เพราะตอนนี้้�ผู้ห้ ญิิงในชุุมชนอยู่่กัันกระจััดกระจาย แต่่หากมีีกลุ่ม่ก็็จะทำให้้เข้้าถึึงการช่่วยเหลืือได้ง่้่าย พวกเขาได้พูู้ดคุุยกัันให้้กำลัังใจกััน เสริิมพลัังกัันทำให้้สภาพจิิตใจดีีขึ้้�น (ผู้้ให้้สััมภาษณ์์คนที่่� 100, 15 พฤศจิิกายน 2565) หรืือการจััดพื้้�นที่่�เพาะปลููกสำหรัับคนที่่�ไม่่มีีพื้้�นที่่�ทำกิิน (ผู้้ให้้สััมภาษณ์์คนที่่� 139, 11 ธัันวาคม 2565) เพราะคนในพื้้�นที่่�ส่่วนใหญ่่มีีอาชีีพเกษตรกร เช่่น กรีีดยางซึ่่�งทำเฉพาะช่่วงเช้้า หลัังจากนั้้�นพวกเธอก็็มีีเวลาว่่างในการทำกิิจกรรมร่่วมกััน (ผู้้ให้้สััมภาษณ์์คนที่่� 155, 11 ธัันวาคม 2565) บทส่่งท้้ายกระบวนการสัันติิภาพเป็็นกระบวนการที่่�เกี่่�ยวข้้องกัับชีีวิิตของผู้้คนในหลากหลาย ทั้้�งมิิติิด้้านสุุขภาพ เศรษฐกิิจ สัังคม ตลอดจนความสััมพัันธ์์ของคนในชุุมชน ปััญหาที่่�ผู้้คน ในฐานะปััจเจกบุุคคลในสัังคมที่่�ต้้องเผชิิญ คืือสภาวะของโครงสร้้างทางสัังคมที่่�มีีการกดทัับและการเลืือกปฏิิบััติิซ้้อนทัับอยู่่ภายใต้้อััตลัักษณ์์อัันหลากหลายของผู้้คนในสามจัังหวััดชายแดนใต้้ภายใต้้ สภาวะของความขััดแย้้งรุุนแรงทั้้�งทางตรง เชิิงโครงสร้้าง วััฒนธรรม ทำให้้บุุคคลสามััญถููกเบีียดขัับเป็็นกลุ่่มเปราะบางภายใต้้การเลืือกปฏิิบััติิและความเหลื่่�อมล้้ำ งานศึึกษานี้้�พยายามชี้้�ให้้เห็็นว่่าความขััดแย้้งที่่�ดำรงอยู่่มาอย่่างยาวนาน ไม่่ใช่่เพีียงคู่่ขััดแย้้งเท่่านั้้�นที่่�เข้้ามาเกี่่�ยวข้้อง แต่ยั่ ังมีีคำถามว่่า ท่่ามกลางความเหลื่่�อมล้้ำของผู้คนชายขอบเปราะบาง ้เช่่น ผู้ห้ ญิิง เด็็ก คนพิิการ คนจน อยู่่ตรงไหนในกระบวนการสัันติิภาพ ดัังนั้้�นการเชื่่�อมแนวทางระหว่่างการสร้้างสัันติิภาพเชิิงบวกและแนวคิิดปฏิิภาคภาวะสามารถตอบคำถามได้้ว่่า กลุ่่มเปราะบาง-ชายขอบภายใต้้ความขััดแย้้งอยู่่ตรงไหนและจะมีีส่่วนสำคััญอย่่างไร 103
ในการสร้้างสัันติิภาพ งานศึึกษาแสดงให้้เห็็นว่่า การเลืือกปฏิิบััติิและความไม่ยุุ่ ติิธรรม ในชีีวิติประจำวัันของคนเปราะบาง-ชายขอบ ยัังคงเป็็นสิ่่�งที่่�ผู้คนจากฐาน ้ ล่่างเห็็นว่่าจำเป็็นต้้องแก้้ไข โดยการเปิิดให้้ผู้คนจากฐาน ้ ล่่างเข้้ามามีีส่่วนร่่วมในการสะท้้อนปััญหาให้กั้ับผู้คน้ ทุุกกลุ่มสัังคม ่ถืือเป็็นการทำให้้กระบวนการสร้้างสัันติิภาพที่่�กำลัังดำเนิินอยู่่นี้้�มีีความเข้้มแข็็งจากฐานล่่าง (peace from below) รายการอ้้างอิิงคณะทำงาน Peace Survey 7. (3 ตุุลาคม 2566) เอกสารประกอบการแถลงผลการสำรวจความคิิดเห็็นของประชาชน Peace Survey ครั้้�งที่่� 7). https://cscd.psu.ac.th/th/node/536ศููนย์์เฝ้้าระวัังสถานการณ์์ชายแดนใต้้. (19 ตุุลาคม 2566). สรุุปเหตุุการณ์์ในพื้้�นที่่�จัังหวััดชายแดนภาคใต้้ ประจำเดืือนกัันยายน 2566. https://www.facebook.com/deepsouthwatchGaltung, J. (1996). Peace By Peaceful Means. Oslo: International Peace Research Institute.Shepherd, L. (2008). Gender, Violence and Security. London: Zed Book.บุุคลานุุกรมสนทนากลุ่่มที่่� 7, 10 กุุมภาพัันธ์์ 2566สนทนากลุ่่มที่่� 7, 9 กุุมภาพัันธ์์ 2566สนทนากลุ่่มที่่� 6, 9 กุุมภาพัันธ์์ 2566สนทนากลุ่่มที่่� 5, 9 กุุมภาพัันธ์์ 2566 สนทนากลุ่่มที่่� 4, 8 กุุมภาพัันธ์์ 2566 สนทนากลุ่่มที่่� 3, 8 กุุมภาพัันธ์์ 2566สนทนากลุ่่มที่่� 2, 7 กุุมภาพัันธ์์ 2566 สนทนากลุ่่มที่่� 1, 2 กุุมภาพัันธ์์ 2566104
ผู้้ให้้สััมภาษณ์์คนที่่� 97, 14 พฤศจิิกายน 2565 ผู้้ให้้สััมภาษณ์์คนที่่� 96, 15 พฤศจิิกายน 2565ผู้้ให้้สััมภาษณ์์คนที่่� 8, 14 พฤศจิิกายน 2565ผู้้ให้้สััมภาษณ์์คนที่่� 60, 12 ธัันวาคม 2565ผู้้ให้้สััมภาษณ์์คนที่่� 6, 14 พฤศจิิกายน 2565ผู้้ให้้สััมภาษณ์์คนที่่� 51, 4 ธัันวาคม 2565ผู้้ให้้สััมภาษณ์์คนที่่� 5, 14พฤศจิิกายน 2565ผู้้ให้้สััมภาษณ์์คนที่่� 5, 14 พฤศจิิกายน 2565ผู้้ให้้สััมภาษณ์์คนที่่� 42, 11 พฤศจิิกายน 2565 ผู้้ให้้สััมภาษณ์์คนที่่� 20, 22 พฤศจิิกายน 2565ผู้้ให้้สััมภาษณ์์คนที่่� 17, 22 พฤศจิิกายน 2565ผู้้ให้้สััมภาษณ์์คนที่่� 155, 11 ธัันวาคม 2565 ผู้้ให้้สััมภาษณ์์คนที่่� 14, 24 พฤศจิิกายน 2565ผู้้ให้้สััมภาษณ์์คนที่่� 139, 11 ธัันวาคม 2565ผู้้ให้้สััมภาษณ์์คนที่่� 108, 14 พฤศจิิกายน 2565ผู้้ให้้สััมภาษณ์์คนที่่� 106, 27 พฤศจิิกายน 2565ผู้้ให้้สััมภาษณ์์คนที่่� 105, 27 พฤศจิิกายน 2565ผู้้ให้้สััมภาษณ์์คนที่่� 100, 15 พฤศจิิกายน 2565ผู้้ให้้สััมภาษณ์์คนที่่� 10, 14 พฤศจิิกายน 2565 ผู้้ให้้สััมภาษณ์์คนที่่� 1, 14 พฤศจิิกายน 2565105
บทสะท้้อนย้้อนคิิดของนัักวิิจััยหญิิงจากการลงพื้้�นที่่�สััมภาษณ์์กลุ่่มเปราะบาง-ชายขอบ (1)เมื่่�อวัันที่่� 11 มกราคม 2565 โครงการวิิจััยฯ ได้้กำหนดจััดประชุุมเพื่่�อให้้นัักวิิจััยสะท้้อนจากบทสััมภาษณ์์ ณ คณะวิิทยาการสื่่�อสาร มหาวิิทยาลััยสงขลานคริินทร์์ วิิทยาเขตปััตตานีีดัังนั้้�น บทความนี้้�จึึงเป็็นการสะท้้อนมุุมมองจากประสบการณ์์ของนัักวิิจััยหญิิงที่่�ได้้ลงพื้้�นที่่�เพื่่�อสััมภาษณ์์กลุ่่มเปราะบางทั้้�ง 10 กลุ่่ม ในระหว่่างการสััมภาษณ์์ นัักวิิจััยได้้พบกัับมุุมมองและความคิิดที่่�หลากหลายจากผู้้ตอบแบบสอบถาม โดยมีีมุุมมองดัังนี้้� พ่อแม่ที่พิการมักถูกละเลยจากคน ในครอบครัว ขณะที่ลูกที่พิการมักได้รับ การดูแลอย่างดีจากพ่อแม่ ชาวประมงทีใ่ช้ “ไอ้โง่” จบั ปลามักขัดแย้งกับรัฐ เพราะรัฐประกาศห้ามใช้เครืองมือ่จบัปลาที่ชอื่ว่า \"ไอ้โง่\" ที่ชาวบ้านเคยใช้มานาน ผู้สูงอายุบางคนไม่ได้รับการดูแลเพราะอาศัยอยู่กับลูกชายติดยาเสพติด แต่โชคดีที่มีชุมชนคอยช่วยเหลือ หญิงหม้ายที่สูญเสียสามีจากฆาตกรในหมู่บ้านต้องอยู่อย่างหวาดผวา เพราะกระบวนการยุติธรรมไม่สามารถจัดการปัญหาความรุนแรงในชุมชนได้ ผู้นำชุมชนได้รับการชื่นชมจากกลุ่มเปราะบาง แม้เพียงแค่พาพวกเขาไปหาหมอที่โรงพยาบาล กลุ่มเปราะบางทีไม่ได้เรียนหนังสือ เมื่อ่เจอคำศัพท์ยากจำ เป็นต้องอธิบายให้เห็นตัวอย่างที่เป็นรูปธรรมมุุมมองของนัักวิิจััยหญิิงต่่อผู้้ให้้สััมภาษณ์์ที่่�เป็็นกลุ่่มเปราะบางนัักวิจัิัยเป็็นเครื่่�องมืือวิจัิัยชนิิดหนึ่่�งในการศึึกษา และมีีบทบาทสำคััญในการเก็็บข้้อมููลรวมทั้้�งวิิเคราะห์์มุุมมองจากกลุ่่มตััวอย่่าง โครงการจึึงได้้จััดประชุุมเพื่่�อให้้นัักวิิจััยสะท้้อน มุุมมองจากประสบการณ์์การสััมภาษณ์์กลุ่่มตััวอย่่างทั้้�ง 10 กลุ่่ม รวมกว่่า 169 ตััวอย่่าง ซึ่่�งเป็็นกระบวนการที่่�สำคััญในการรวบรวมข้้อมููลที่่�มีีคุุณค่่า เพื่่�อให้้ได้้ข้้อสรุุปที่่�หลากหลาย และครบถ้้วนที่่�จะช่่วยให้้การวิิจััยมีีความชััดเจนและเป็็นประโยชน์์ในการนำไปใช้้จริิงใน การพััฒนาและแก้้ปััญหาที่่�เกิิดขึ้้�นในพื้้�นที่่� ดัังนั้้�น การประชุุมครั้้�งนี้้�เริ่่�มต้้นจากการนำเสนอ 106
ผลการวิิเคราะห์ข้์ ้อมููลเชิิงปริิมาณ และให้นั้ ักวิจัิัยสะท้้อนจากข้้อมููลดัังกล่่าวพร้้อมทั้้�งแลกเปลี่่�ยนประสบการณ์์การลงพื้้�นที่่�ที่่�ผ่่านมาดัังนี้้�กลุ่มเปราะบาง่มัักไม่่กล้้าที่่�จะแสดงความคิิดเห็็นหรืือแสดงจุุดยืืนของตน เช่่น ผู้ห้ ญิิงบางคนเมื่่�อถููกถามมัักไม่่กล้้าตััดสิินใจหรืือแสดงความคิิดเห็็น ส่่วนใหญ่่จะตอบว่่าเห็็นด้้วย โดยไม่ถ่กเถีียง เช่่นเดีียวกัับเจ้้าหน้้าที่่�รััฐระดัับปฏิิบััติิการอย่่าง กองอาสารัักษาดิินแดน (อส.) หรืือชุุดรัักษาความปลอดภััยหมู่่บ้้าน (ชรบ.) ที่่�มัักพููดว่่า เพราะเราเป็็นฝ่่ายรััฐจึึงต้้องเห็็นด้้วยกัับรััฐคนพิิการติิดเตีียงมัักไม่่ได้้รัับการดููแลเท่่าที่่�ควร โดยเฉพาะเมื่่�อเป็็นพ่่อแม่่พิิการ ลููก ๆ หรืือคนในครอบครััวมัักไม่มีี่เวลาดููแลใกล้ชิ้ิด ต่่างจากกรณีีลููกพิิการที่่�มัักได้รั้ับการดููแลดีีจากพ่่อแม่่ นัักวิิจััยหญิิงมองว่่าสถานการณ์์เช่่นนี้้�น่่าจะพบได้้ทั่่�วไปในพื้้�นที่่�ชายแดนใต้้อีีกกรณีีหนึ่่�งที่่�นัักวิิจััยหญิิงสะท้้อนจากการลงพื้้�นที่่�พููดคุุยกัับหญิิงหม้้ายซึ่่�งเป็็นญาติิของเธอ และเป็็นประเด็็นที่่�สะเทืือนใจอย่่างยิ่่�ง เมื่่�อหญิิงหม้้ายกำลัังให้้สััมภาษณ์์ เธอต้้องหยุุดชะงัักทัันทีีเมื่่�อเห็็นใบหน้้าของฆาตกรที่่�ฆ่่าสามีีของเธอเดิินผ่่านหน้้าเธอพอดีีกรณีีนี้้�สามีีของหญิิงหม้้ายถููกยิิงเสีียชีีวิิต และมีีการพููดถึึงว่่า “สามีีเธอคืือ ศพลำดัับที่่� 41” ซึ่่�งเป็็นศพสุุดท้้าย หลัังจากนั้้�นคนที่่�ถููกกล่่าวหาถููกเจ้้าหน้้าที่่�จัับเข้้าสู่่กระบวนการยุุติิธรรม แต่่สามีีของหญิิงหม้้ายไม่่ได้้รัับการรัับรองว่่าเสีียชีีวิิตจากเหตุุการณ์์ความไม่่สงบ หรืือไม่่ได้้เกี่่�ยวข้้องกัับคดีีความมั่่�นคง จึึงไม่่ได้้รัับเงิินเยีียวยาจากภาครััฐ นัักวิิจััยสะท้้อนว่่า “ เธอกล่่าวว่่า ขณะที่่�ฉัันกำลัังสััมภาษณ์์เธอ จู่่� ๆ คนที่่�ถููกกล่่าวหาว่่ายิิงสามีีเธอก็็เดิินผ่่านนัักวิิจััยเล่่าว่่า “ ชาวประมงในจัังหวััดปััตตานีีมีีข้้อขััดแย้้งกัับเจ้้าหน้้าที่่�รััฐ โดยเฉพาะกลุ่มที่่�ใ่ช้้เครื่่�องมืือจัับปลาที่่�เรีียกว่่า “ไอ้้โง่่” ซึ่่�งรััฐบาลเพิ่่�งประกาศว่่าเป็็นเครื่่�องมืือผิิดกฎหมาย เนื่่�องจากมัันทำให้้ปลาสามารถเข้้าไปได้้ แต่่ไม่่สามารถออกมาได้้ นัักวิิจััยสะท้้อนว่่า ผู้นำ้ ชุุมชนกล่่าวว่่าหากถามประเด็็นนี้้กั�ับชาวประมงกลุ่ม่นี้้� พวกเขาจะแสดงความไม่่พอใจเพราะเครื่่�องมืือ เครื่่�องมืือนี้้�มีีมาแต่่ก่่อนที่่�รััฐบาลจะประกาศห้้ามใช้้ แต่่หากไม่่สามารถใช้้ได้้ พวกเขาจะไม่่มีีเครื่่�องมืือหรืือช่่องทางอื่่�น ในการทำมาหากิิน ”107
ระหว่่างการพููดคุุย ฉัันเห็็นสายตาของหญิิงหม้้ายที่่�ให้้สััมภาษณ์์นั้้�น มัันทำให้้ฉัันรู้้สึึกถึึง ความรู้้สึึกที่่�ซ่่อนอยู่่�ในใจของเธอ จึึงบอกเธอว่่า หากไม่่สะดวกเล่่า ก็็ไม่่จำเป็็นต้้องเล่่าก็็ได้้ ”เธออธิิบายเพิ่่�มเติิมว่่า “ตอนนี้้ค� นที่่�ถููกกล่่าวหานั้้�นกลัับพ้้นโทษมาอยู่่�ในหมู่่บ้� ้าน และยัังคงกลายเป็็นผู้้มีีอิิทธิิพลเหมืือนเดิิม” นอกจากนี้้� นัักวิิจััยหญิิงสะท้้อนประเด็็นบทบาทหน้้าที่่�การดููแลกลุ่่มเปราะบางเป็็นหน้้าที่่�ของชุุมชนที่่�ต้้องช่่วยประคัับประคอง กรณีีของผู้้สููงอายุุวััย 98 ปีีที่่�พิิการหููหนวกเนื่่�องจากอายุุมาก เขาอาศััยอยู่่กัับลููกชายที่่�ติิดยาเสพติิดซึ่่�งสร้้างกระท่่อมใกล้บ้้ ้าน แต่ลูู่กชายไม่ค่่ ่อยมีีความรัับผิิดชอบในการดููแลผู้เ้ป็็นพ่่อมากนััก โชคดีีที่่�ชาวบ้้านใกล้้เคีียงมัักนำข้้าวสารอาหารไปให้้ เมื่่�อถามข้้อมููลเกี่่�ยวกัับเขา เขาก็มั็ ักจะตอบไม่่ได้้มากนััก เพราะหููไม่ค่่ ่อยได้ยิ้ินแล้้วในประเด็็นเดีียวกััน นัักวิิจััยหญิิงสะท้้อนว่่า ในบางชุุมชนที่่�มีีคนพิิการติิดเตีียงและ หญิิงหม้้ายที่่�ป่่วยต้้องไปหาหมอที่่�โรงพยาบาล ผู้้นำชุุมชนมัักจะช่่วยพาไปหาหมอ เมื่่�อถามกลุ่มเปราะบางเห่ล่่านี้้�เกี่่�ยวกัับบทบาทของผู้นำ พวกเขา ้ มัักจะตอบในทางบวกและกล่่าวขอบคุุณผู้้นำที่่�คอยดููแลพวกเขาสุุดท้้าย นัักวิิจััยได้้สะท้้อนอุุปสรรคการทำงานอีีกด้้วยว่่า การอธิิบายคำถามที่่�เป็็น คำศััพท์์ทางการ เช่่น ความยุุติิธรรม แม้้แปลเป็็นภาษามลายููแล้้วพวกเขาก็็ไม่่เข้้าใจ จึึงต้้องใช้้วิิธีีในการยกตััวอย่่างเพื่่�อให้้เข้้าใจง่่ายมากขึ้้�น เกร็็ดความรู้้สำหรัับนัักวิิจััยภาคสนาม: นัักวิิจััยหลัักได้้ชี้้�แจงในที่่�ประชุุมว่่า มีีแบบสอบถามบางส่่วนที่่�เกิิด ความเสีียหายและไม่ส่ามารถนำมาใช้้เป็็นกรณีีตััวอย่่างได้้ เนื่่�องจากสาเหตุุหลััก 2 ประการ ได้้แก่่ 1) การใช้้ดิินสอในการติ๊๊�กคำตอบ ซึ่่�งทำให้้คำตอบไม่่ชััดเจนหรืือ ไม่่สามารถอ่่านได้้ 2) การที่่�ผู้้ตอบแบบสอบถาม ไม่่ได้้ตอบคำถามทั้้�งหมด ส่่งผลให้้ข้้อมููลไม่่ครบถ้้วนและไม่่สามารถนำไปวิิเคราะห์์ได้้อย่่างสมบููรณ์์108
บทความต่่อไปนี้้� เป็็นการประชุุมนำเสนอข้้อมููลที่่�นัักวิจัิัยได้้สัังเคราะห์์จากบทสััมภาษณ์์เชิิงลึึกและการทำสนทนากลุ่่ม เมื่่�อวัันที่่� 2 มิิถุุนายน 2566 ณ คณะวิิทยาการสื่่�อสาร มหาวิิทยาลััยสงขลานคริินทร์์ วิิทยาเขตปััตตานีี โดยมีีเป้้าหมายเพื่่�อให้้นัักวิิจััยหญิิงได้้เห็็นประเด็็นและมุุมมองของกลุ่ม่ตััวอย่่างที่่�เป็็นกลุ่มเปราะบางใน่พื้้�นที่่� พร้้อมทั้้�งร่่วมกัันตรวจสอบข้้อมููลและแสดงความคิิดเห็็นเพิ่่�มเติิมเพื่่�อให้้ข้้อมููลที่่�เป็็นเชิิงลึึกมากขึ้้�นบทสะท้้อนย้้อนคิิดของนัักวิิจััยหญิิงจากการลงพื้้�นที่่�สััมภาษณ์์กลุ่่มเปราะบาง-ชายขอบ (2) สภาพปัญหาของยาเสพติดที่ระบาดหนัก ทำ ให้เป็นแรงผลักดันให้ผู้หญิงมีบทบาททางสังคมและเศรษฐกิจ ผู้ชายที่เป็นอดีตชาวประมงประมาณร้อยละ 60 ต้องอพยพไปทำ งานในประเทศมาเลเซียเนื่องจากทรัพยากรลดลง ชุมชนแหล่งท่องเที่ยวสามารถสร้างโอกาสทางเศรษฐกิจ ส่งผลให้บทบาทหญิงชายได้ร่วมกันแสดงศักยภาพของตัวเองอย่างเท่าเทียม สถานการณ์ความไม่สงบทำ ให้ชายหญิงต้องช่วยกันทำ มาหากินเพื่อความปลอดภัย แต่งานบ้านยังตกเป็นของ ผู้หญิงฝ่ายเดียว ผู้หญิงทีมี่บทบาทในครอบครัว สังคม และเศรษฐกิจ มีความรู้สึกไม่เป็นธรรมและเป็นประเด็นที่พวกเธออยากพูดแต่ยังไม่มีพื้นที่ในการแลกเปลี่ยน ผู้ใหญ่บ้านมักให้ภรรยาของตนเป็นผชู้ ว่ยผู้ใหญ่บ้านเพือลดค่าใ่ชจ้ ่ายของตน ซึง่ผชู้ ว่ย หญิงมีทั้งที่ละเลยต่อบทบาทหน้าที่และ/หรือมีความตั้งใจในการช่วยเหลือชุมชน คนอยากเปลี่ยนแปลงแต่ยังไม่เปลี่ยนพฤติกรรม และยังไม่เข้าใจว่าการเปลียนแปลง ่ต้องเปลียน่จากปัจเจกและระดับโครงสร้างด้วย ข้อเสนอจากการวิจัย 1) เสริมทักษะ ความรู้และสิทธิของกลุ่มเปราะบาง 2) สร้างการมีส่วนร่วมทางการเมืองและสังคม 3) การทำ งานเชิงบูรณาการ 4) แก้ปัญหาเพื่อให้หลุดพ้นจากกลุ่มเปราะบาง ส่งเสริมด้านอาชีพที่มั่นคง 109
การประชุุมครั้้�งนี้้�เริ่่�มด้้วยการกล่่าววัตถุุั ประสงค์์โครงการและนำเสนอผลการวิิเคราะห์์ข้้อมููลเชิิงคุุณภาพ จากนั้้�นนัักวิิจััยได้้สะท้้อนมุุมมองและความคิิดเห็็นต่่อข้้อมููลที่่�สัังเคราะห์์โดยเชื่่�อมโยงกัับประสบการณ์์การลงพื้้�นที่่�เก็็บข้้อมููลที่่�ผ่่านมา ในภาคบ่่าย มีีการแบ่่งกลุ่มเ่พื่่�อให้้นัักวิิจััยวิิเคราะห์์เป็็นข้้อเสนอเชิิงนโยบาย ซึ่่�งมีีประเด็็นการแลกเปลี่่�ยนดัังนี้้�ภาระของผู้้หญิิงท่่ามกลางปััญหาสัังคมจากคำถามวิิจััยเกี่่�ยวกัับการเปลี่่�ยนแปลงด้้านภาระของผู้้หญิิงและผู้้ชาย นัักวิิจััย ได้้รัับการสะท้้อนประเด็็นที่่�หลากหลาย เช่่น ปััจจุุบัันปััญหายาเสพติิดที่่�ระบาดเพิ่่�มขึ้้�น ซึ่่�งผู้เ้สพส่่วนใหญ่่เป็็นผู้ชาย ้ ทำให้้ภาระในครอบครััวตกเป็็นของผู้ห้ ญิิงฝ่่ายเดีียว มีีหลายบ้้านที่่�พบว่่า หากบ้้านไหนติิดยาเสพติิด ก็็จะติิดทั้้�งพ่่อและลููก และแน่่นอนเมื่่�อคนในครอบครััว ติิดยา ก็็จะไม่ส่ามารถเข้้าถึึงการศึึกษาที่่�ดีี ภาระจึึงตกไปที่่�แม่่และลููกสาว ด้้วยเหตุุนี้้� ในแต่่ละพื้้�นที่่�ส่่วนใหญ่่จะมีีผู้้หญิิงถึึงร้้อยละ 80 ที่่�มีีบทบาททางสัังคม ปรากฏการณ์์นี้้�นำไปสู่่ปััญหา การหย่่าร้้างตามมา เพราะผู้้หญิิงตััดสิินใจได้้ว่่า หากไม่่มีีผู้้ชายหรืือสามีี พวกเขาสามารถหาเลี้้�ยงชีีพได้้ด้้วยตััวเอง ดัังนั้้�นในปััจจุุบััน คู่่แต่่งงานมัักจะอยู่่ได้้เพีียง 1-2 ปีีก่่อนที่่�จะเลิิกกััน และมีีลููก 1-2 คนก็็เลิิกในบางพื้้�นที่่�ผู้้หญิิงต้้องลุุกขึ้้�นมาหารายได้้เสริิม เนื่่�องจากทรััพยากรในพื้้�นที่่�เริ่่�ม ร่่อยหรอ โดยเฉพาะชาวเลที่่�กลุ่่มผู้้ชายประมาณร้้อยละ 60 ต้้องอพยพไปทำมาหากิินนอกพื้้�นที่่� เช่่น ประเทศมาเลเซีีย ดัังนั้้�นผู้้หญิิงที่่�อยู่่ที่่�บ้้านจึึงต้้องออกไปหางานเสริิมเพื่่�อหารายได้้ในช่่วงที่่�สามีีไม่่อยู่่โอกาสและวิิกฤติิทำให้้ชายหญิิงมีีบทบาทที่่�หนุุนเสริิมกััน อย่่างไรก็็ตาม บางพื้้�นที่่�มีีโอกาสสร้้างอาชีีพให้้กัับครอบครััวและชุุมชน โดยเฉพาะพื้้�นที่่�ที่่�มีีการท่่องเที่่�ยวอย่่างเช่่น ตำบลแหลมโพธิ์์� อำเภอยะหริ่่�ง จัังหวััดปัตตัานีีสามารถสร้้างโอกาสให้้คนในครอบครััว ทั้้�งหญิิง ชาย ลููกหรืือญาติิ มีีอาชีีพช่่วยกิิจการครอบครััวได้้ผู้้หญิิงในหมู่่บ้้านที่่�ประกอบอาชีีพจะมีีบทบาทตั้้�งแต่่ลููกจ้้างไปจนถึึงเจ้้าของรีีสอร์์ทโดยมัักทำงานร่่วมกัันเป็็นครอบครััว เช่่น แม่่บ้้านจะรัับผิิดชอบเรื่่�องทำอาหาร ขณะที่่�พี่่�ชาย110
จะช่่วยดููแลเรื่่�องอำนวยความสะดวก สร้้างอาคารสถานที่่� สภาพลัักษณะนี้้ท�ำให้้เห็็นว่่าบทบาทของผู้้หญิิงและผู้้ชายในครอบครััวมีีความเท่่าเทีียมกััน เพราะต่่างช่่วยกัันทำงานที่่�ทุ่งยางแดงพบ่ว่่ามีีจุุดพลิิกที่่�ทำให้้บทบาทของหญิิงและชายต้้องช่่วยกัันทำมาหากิิน นั่่�นคืือ ทั้้�งผู้้หญิิงและผู้้ชายต้้องไปกรีีดยางด้้วยกัันเพราะสถานการณ์์ความไม่่สงบทำให้้ พวกเขารู้้สึึกหวาดกลััว แต่่เมื่่�อกลัับมาถึึงบ้้าน บทบาทดููแลบ้้านยัังคงเป็็นหน้้าที่่�ของผู้้หญิิงเหมืือนเดิิม“ผู้้ชายเมื่่�อกลัับมาจากกรีีดยางแล้ว้จะได้้พัักผ่่อน ไปร้้านน้้ำชาหรืือทำธุุระส่่วนตััวได้้ ส่่วนฝ่่ายหญิิงยัังคงต้้องทำงานบ้้านต่่อ” นั่่�นหมายถึึงผู้้หญิิงต้้องรัับผิิดชอบสองเท่่า เพราะบทบาทเดิิมของผู้้หญิิงยัังคงเป็็นภาระที่่�ต้้องทำอยู่่เช่่นเดิิมจากความคิิดเห็็นข้้างต้้น นอกจากผู้้หญิิงซึ่่�งต้้องเข้้าไปมีีบทบาทในการหาเลี้้�ยงชีีพร่่วมกัับฝ่่ายชายแล้้ว บทบาททางสัังคมผู้้หญิิงก็็เข้้าไปมีีส่่วนร่่วมและหนุุนเสริิมบทบาทการเป็็นผู้นำชาย ้ นัักวิจัิัยหญิิงสะท้้อนประเด็็นนี้้ว่�่า ผู้ห้ ญิิงมีีความภาคภูมิูิใจในตััวเองที่่�สามารถทำงานหาเลี้้�ยงชีีพได้ด้้ ้วยตััวเองหรืือแม้้แต่ส่ามารถช่่วยแก้ปั้ ัญหาหมู่่บ้้านได้้ โดยเฉพาะบางคนที่่�เป็็นผู้้ช่่วยผู้้ใหญ่่บ้้านจากการที่่�ผู้ห้ ญิิงที่่�ต้้องมีีบทบาทในการหาเลี้้�ยงชีีพร่่วมกัับฝ่่ายชาย ทำให้้บทบาททางสัังคมของผู้้หญิิงเริ่่�มมีีส่่วนร่่วมและเสริิมสร้้างบทบาทการเป็็นผู้้นำชาย นัักวิิจััยหญิิงสะท้้อนประเด็็นนี้้�ว่่า ผู้้หญิิงรู้้สึึกภาคภููมิิใจในตััวเองที่่�สามารถทำงานหาเลี้้�ยงชีีพได้้ด้้วยตััวเอง หรืือแม้้แต่่ช่่วยแก้้ปััญหาของหมู่่บ้้าน โดยเฉพาะบางคนที่่�มีีบทบาทเป็็นผู้้ช่่วยผู้้ใหญ่่บ้้าน“ผู้ห้ญิิงมีีความสำคััญเพราะสามารถทำงานได้้หลายบทบาท ทั้้�งช่่วยแก้ปั้ัญหาหมู่่บ้� ้านและเป็็นผู้้ช่่วยของผู้้นำได้้ แม้้ไม่่ได้้เป็็นผู้้นำเอง”ข้้อถกเถีียงประเด็็นความเท่่าเทีียมหญิิงชายที่่�นำไปสู่่ความรู้้สึึกไม่่ยุุติิธรรมในประเด็็นนี้้�มีีข้้อถกเถีียงที่่�น่่าสนใจว่่า การที่่�ฝ่่ายหญิิงเข้้าไปมีีบทบาททั้้�งทางสัังคมและเศรษฐกิิจนั้้�น ลึึก ๆ แล้้วผู้้หญิิงบางคนรู้้สึึกว่่ามัันไม่่ยุุติิธรรม แต่่เป็็นประเด็็นที่่�ยัังไม่่ค่่อยมีีโอกาสให้้ผู้้หญิิงได้้แสดงความคิิดเห็็นหรืือถกเถีียงมากนััก111
“แม่่บ้้านคนหนึ่่�งที่่�เราไปสััมภาษณ์์ เป็็นหญิิงหม้้ายมีีลููกไม่่มาก แต่่เธอทำอาหารขายทุุกเช้้าประมาณ 30 กว่่าอย่่าง ซึ่่�งจะขายหมดภายในเวลาไม่่นาน หลัังจากนั้้�นช่่วงบ่่ายก็็เปิิดร้้านขายก๋ว๋ยเตี๋๋�ยวต่่อ เมื่่�อถามถึึงรายได้้ เธอบอกว่่ารายได้้ตอนเช้้าประมาณ 7,000 บาท และตอนบ่่าย 4,000-6,000 บาท เธอพููดเหมืือนมีีอะไรในใจว่่า เธอไม่่เคยคิิดว่่าผู้้ชายทำงานแล้้วได้้เงิินมากกว่่า แต่่จริิง ๆ แล้้วผู้้หญิิงทำงานหนัักมากกว่่า”นัักวิจัิัยหญิิงให้ข้้้อสัังเกตว่่า หญิิงบางคนดููเหมืือนไม่ค่่ ่อยพอใจในเรื่่�องความเป็็นธรรมระหว่่างหญิิงและชาย เพราะในมุุมมองของพวกเธอ ความเป็็นธรรมไม่่เคยมีีจริิงในบ้้านเรา บางคนกล่่าวว่่าไม่่อยากจะแลกเปลี่่�ยนความคิิดเห็็นเรื่่�องนี้้� เธอกล่่าวว่่า “เราก็็เป็็นผู้้หญิิง เราก็็น่่าจะรู้้ว่่าความเป็็นธรรมมัันไม่่มีีจริิง”หลากทััศนะของนัักวิิจััยต่่อผู้้นำหญิิงนัักวิิจััยหญิิงคนหนึ่่�งสะท้้อนว่่า ขณะนี้้�ในอำเภอบาเจาะ ผู้้ใหญ่่บ้้านได้้แต่่งตั้้�งภรรยามาเป็็นผู้้ช่่วยผู้ให้ ญ่บ้่ ้าน เพื่่�อให้้ภรรยามีีเงิินเดืือนและตนไม่ต้่ ้องจ่่ายเงิินเป็็นค่่าใช้จ่้่ายให้้ภรรยา อีีกทั้้�งยัังดึึงพี่ส่� ะใภ้้และน้้องสะใภ้้มาเป็็นสมาชิิก ชรบ. และ อรบ. ซึ่่�งนัักวิจัิัยหญิิงไม่ค่่ ่อยเห็็นด้้วยกัับแนวทางนี้้�นัักวิจัิัยอีีกคนมองต่่างออกไป เธอบอกว่่าเธอชอบการดึึงภรรยามาเป็็นผู้้ช่่วยผู้ให้ ญ่บ้่ ้าน เพราะลููกบ้้านที่่�เป็็นผู้้หญิิงสามารถเข้้ามาร้้องเรีียนหรืือร้้องทุุกข์์ได้้ง่่ายกว่่า ตััวอย่่างเช่่น ที่่�จัังหวััดยะลา มีีกรณีีที่่�ผู้ให้ ญ่บ้่ ้านนั่่�งกิินกาแฟอยู่่บนหอคอย แต่่ภรรยาของเขาต้้องเซ็็นเอกสารแทนในกรณีีที่่�ลููกบ้้านมาทำเรื่่�องคลอดบุุตร นอกจากนี้้� ยัังมีีนัักศึึกษามาทำวิิจััยและมาหาภรรยาผู้ให้ ญ่บ้่ ้าน ซึ่่�งเธอมองว่่าในฐานะผู้ห้ ญิิงเองก็ส็ะดวกใจที่่�จะเข้้าไปหาภรรยาผู้ให้ ญ่บ้่ ้านมากกว่่าผู้้ใหญ่่บ้้านที่่�เป็็นผู้้ชาย ดัังนั้้�น เธอจึึงชอบที่่�จะให้้ภรรยาผู้้ใหญ่่บ้้านเป็็นผู้้ช่่วย เพราะในเรื่่�องของความเปราะบาง ทุุกคนมัักจะไปหาผู้้หญิิงมากกว่่าอย่่างไรก็็ตาม นัักวิิจััยหญิิงที่่�ลงพื้้�นที่่�อื่่�นสะท้้อนว่่า หมู่่บ้้านที่่�เธอไปมีีลัักษณะ คล้้ายกัันคืือ ภรรยาของผู้ให้ ญ่บ้่ ้านได้รั้ับตำแหน่่งเป็็นผู้้ช่่วยผู้ให้ ญ่บ้่ ้าน แต่ดูู่เหมืือนภรรยาคนนั้้�นไม่่ได้มีี้บทบาทที่่�โดดเด่่นหรืือไม่่ได้ท้ ำงานช่่วยเหลืือชาวบ้้านเลย จนลููกบ้้านต้้องเขีียนประจานในที่่�สาธารณะว่่า ผู้้ใหญ่่ได้้รัับเงิินเดืือนเท่่านี้้� ภรรยารัับเงิินเท่่านี้้� แต่่ไม่่มีีใครทำงานเลย 112
ทั้้�งนี้้�เป็็นผลจากโครงสร้้างการครองอำนาจของผู้้ใหญ่่บ้้านจนถึึงวััยเกษีียณ ที่่�ทำให้้เขาไม่่ได้้ตระหนัักถึึงบทบาทหน้้าที่่�ที่่�ต้้องรัับผิิดชอบเธอเล่่าเสริิมว่่า จากการลงไปในชุุมชนพบว่่าชุุมชนยอมรัับว่่าผู้้หญิิงมีีศัักยภาพ ในการทำงานมากกว่่าผู้ชาย ยกเ ้ ว้้นในเรื่่�องพละกำลัังที่่�ผู้ชายอาจจะ ้ มีีมากกว่่า ด้้วยสถานการณ์์ที่่�ซัับซ้้อนทำให้้บางพื้้�นที่่�อยากได้้ผู้้นำที่่�เป็็นผู้้หญิิง แต่่ปััญหาคืือสถานการณ์์ที่่�ต้้องมีี ชรบ. และการที่่�ต้้องมีีการลาดตระเวนในช่่วงกลางคืืน ทำให้้ผู้้หญิิงไม่่สามารถทำหน้้าที่่�ตรงนั้้�นได้้ ซึ่่�งผลัักดัันให้้การเลืือกผู้้นำต้้องเป็็นผู้้ชาย แม้้ผู้้หญิิงจะมีีศัักยภาพที่่�ดีีกว่่า แต่่ด้้วยข้้อจำกััดเหล่่านี้้ท�ำให้้ผู้ห้ ญิิงไม่ส่ามารถขึ้้�นไปเป็็นผู้นำไ ้ ด้้ ส่่งผลให้้ผู้นำในบาง ้ พื้้�นที่่�เป็็นไปตามยถากรรม โดยเฉพาะในสถานการณ์์ความไม่่สงบในพื้้�นที่่�ชายแดนใต้้ ที่่�ทำให้้กลุ่่มคนไม่่สามารถพััฒนาตััวเองได้้เต็็มที่่� สัังคมจึึงยัังคงย่่ำอยู่่ที่่�เดิิม เพราะผู้้นำไม่่ทำงานและลููกบ้้านไม่่สามารถขอความช่่วยเหลืือได้้ความยุุติิธรรมมีีอยู่่จริิงหรืือตััวแทน MRG ให้้ข้้อสัังเกตต่่อบทสนทนานี้้�ว่่า ช่่วงแรกฟัังดููเหมืือนทุุกคนได้้รัับ การปฏิิบััติิอย่่างเท่่าเทีียม ไม่่มีีการเลืือกปฏิิบััติิ แต่่เมื่่�อลงลึึกในเรื่่�องของความยุุติิธรรมที่่�ไม่่มีีอยู่่จริิง จะเห็็นได้้ว่่ามีีรายละเอีียดที่่�ชััดเจนขึ้้�นว่่า จริิง ๆ แล้้วผู้้หญิิงได้้รัับการมองว่่าทำได้้มากกว่่าผู้้ชาย เรื่่�องนี้้�สามารถมองได้้ในสองมุุม หรืือจะต้้องหาจุุดเชื่่�อมเพื่่�อทำความเข้้าใจว่่ามัันสััมพัันธ์์กัันอย่่างไร ในบางพื้้�นที่่�บทบาทของผู้้หญิิงจะถููกมองว่่ามีีบทบาทมากกว่่าใน การหาเงิินเมื่่�อเทีียบกัับผู้้ชายอาจารย์์จากสถาบัันสัันติิฯ ตั้้�งข้้อสัังเกตว่่า ในมุุมมองของผู้้หญิิงที่่�เราไปสััมภาษณ์์ส่่วนใหญ่่ ความยุุติิธรรมจะถููกเชื่่�อมโยงกัับการเอื้้�อเฟื้้�อเผื่่�อแผ่่ ซึ่่�งก็็ขึ้้�นอยู่่กัับบุุคคลที่่�เราไปสััมภาษณ์์ด้้วย ส่่วนประเด็็นที่่�พููดถึึงความยุุติิธรรมว่่าไม่่มีีอยู่่จริิงนั้้�น เขามองในแง่่ของ การมีีอำนาจ เส้้นสาย หรืืออาจจะเกี่่�ยวข้้องกัับปััญหาคอร์์รััปชัันหรืือไม่่นัักวิิจััยหญิิงให้้ข้้อมููลเพิ่่�มเติิมว่่า เมื่่�อเราตั้้�งคำถามเกี่่�ยวกัับความยุุติิธรรมมัักจะ มีีการพาดพิิงถึึงผู้้นำเสมอ เขาบอกว่่ามัันเป็็นเรื่่�องเหมาะสมที่่�ผู้้นำจะต้้องเข้้าไปดููแล การเอื้้�อเฟื้้�อเผื่่�อแผ่่แก่่ลููกบ้้าน เนื่่�องจากคนที่่�เราไปสััมภาษณ์์ส่่วนใหญ่่ได้้รัับโอกาสจากผู้้นำ 113
เช่่น มีีบ้้านหนึ่่�งที่่�เราไปสััมภาษณ์์เป็็นแม่มีีลูู่กพิิการ ไม่มีี่ อะไรเลย ตอนแรกลููกชายของเธอป่่วยด้้วยโควิิดและเสีียชีีวิิตที่่�บ้้าน แต่่เธอก็็ได้้รัับรายได้้และข้้าวสารอาหารจากผู้้นำที่่�มอบให้้เป็็นเงิินช่่วยเหลืือผู้้พิิการหรืือเงิินช่่วยเหลืือผู้้ประสบภััยพิิบััติิ แม้้บ้้านของเธอจะอยู่่ไกลจากบ้้านผู้้นำก็็ตาม เธอบอกว่่าเธอไม่่น่่าจะได้้รัับโอกาสนี้้� เพราะคนพิิการที่่�อยู่่ใกล้้ผู้้นำก็็มีีเยอะนัักวิิจััยอีีกคนกล่่าวว่่า เธอเห็็นด้้วยกัับประเด็็นเรื่่�องความยุุติิธรรมที่่�เชื่่�อมโยงกัับ คำว่่า “เผื่่�อแผ่่” แต่่ต้้องคำนึึงถึึงสถานะทางสัังคมด้้วย เช่่น ถ้้าเราไปสััมภาษณ์์ผู้้หญิิงที่่�มีีสถานะทางสัังคมและเศรษฐกิิจที่่�ดีีอยู่่แล้้ว บทบาทของเธอก็็ไม่่ได้้จำกััดแค่่ในบ้้านหรืือในครััว แต่่ถ้้ามีีงานที่่�มััสยิิดหรืืองานในชุุมชนเธอก็็จะไปช่่วย อย่่างไรก็็ตาม หากเราไปสััมภาษณ์์คนที่่�สถานะเศรษฐกิิจไม่่ดีีหรืือคนที่่�ไม่่ค่่อยมีีส่่วนร่่วมในกิิจกรรมสัังคม พวกเขาก็็จะรัับผิิดชอบ แค่่ครอบครััวของตััวเองเท่่านั้้�น บทบาทของพวกเขาจึึงจำกััดแค่่ในบ้้านในครััว เพราะเมื่่�อไม่มีี่จะกิิน ก็็ต้้องไปกรีีดยางแต่่เช้้าเพื่่�อหาเลี้้�ยงชีีพอีีกมุุมมองจากนัักวิิจััยหญิิงกล่่าวว่่า เมื่่�อเราตั้้�งคำถามเกี่่�ยวกัับความยุุติิธรรมว่่า “มีีจริิงไหม” หากเราสััมภาษณ์์ผู้้นำที่่�เราสนิิทด้้วย พวกเขามัักจะบอกว่่า ผู้้นำที่่�ดีีควรมีีการแบ่่งปัันและช่่วยเหลืือทุุกคนอย่่างทั่่�วถึึง แต่่ถ้้าเราสััมภาษณ์์คนที่่�ไม่่ได้้สนิิทกัับผู้้นำ พวกเขาจะบอกว่่า “ไม่่นะ โครงการนี้้�ก็็ไม่่ได้้รัับ โครงการนั้้�นก็็ไม่่ได้้รัับ” คืือดููเหมืือนว่่า ทุุกอย่่างจะถููกแบ่่งปัันเฉพาะกัับกลุ่่มของผู้้นำเท่่านั้้�นอาจารย์์จากสถาบัันสัันติิฯ ได้สรุุ้ ปว่่า ควรกลัับไปพิิจารณารายละเอีียดในแต่่ละแบบสััมภาษณ์์ โดยเฉพาะในแง่่ของกลุ่่มประชากร ตำแหน่่ง หรืือรายได้้ ซึ่่�งปััจจััยเหล่่านี้้�สามารถเชื่่�อมโยงกัับมุุมมองเกี่่�ยวกัับความยุุติิธรรมได้้ โดยอาจจะช่่วยให้้เห็็นได้้ว่่า สถานะทางสัังคมของแต่่ละคนทำให้้พวกเขารู้้สึึกถึึงความกดทัับหรืือไม่่ชุุมชนและสัังคมต้้องช่่วยเหลืือกลุ่่มเปราะบางอย่่างต่่อเนื่่�องจากข้้อมููลที่่�กลุ่่มเปราะบางให้้สััมภาษณ์์ สามารถเห็็นได้้ชััดว่่า คุุณภาพชีีวิิตของ พวกเขายัังไม่่ได้้รัับการดููแลอย่่างเท่่าเทีียมกัับคนทั่่�วไป โดยเฉพาะในเรื่่�องอาหารการกิิน ความปลอดภััยของที่่�อยู่่อาศััย เช่่น ในกรณีีของครอบครััวที่่�มีีลููกพิิการ บ้้านของพวกเขาไม่ค่่ ่อยปลอดภััยและทางเข้้าบ้้านเป็็นโคลน ซึ่่�งทำให้้การไปหาหมอเป็็นเรื่่�องลำบาก ในช่่วงมรสุุม 114
รั้้�วบ้้านก็็ปลิิวไป จนกระทั่่�งต้้นปีี นายกองค์์การบริิหารส่่วนตำบล (อบต.) จึึงมาช่่วยทำรั้้�ว ด้้วยไม้้ไผ่่ การให้้ความช่่วยเหลืือที่่�ต่่อเนื่่�องจึึงจำเป็็นต้้องครอบคลุุมในเรื่่�องที่่�อยู่่อาศััย ความปลอดภััย และความยั่่�งยืืนของอาหารการกิิน ซึ่่�งครอบครััวนี้้�ได้้รัับข้้าวสารทุุกเดืือน แต่่ก็็ต้้องรอจนถึึงสิ้้�นเดืือนกว่่าจะได้้ แม้้จะมีีการช่่วยเหลืือจากกระทรวงพััฒนาสัังคมและ ความมั่่�นคงของมนุุษย์์ (พม.) ในการมอบรถเข็็นคนพิิการ แต่่ด้้วยถนนที่่�เป็็นโคลนทำให้้ ไม่่สามารถใช้้รถเข็็นได้้ ดัังนั้้�น หากเราจะช่่วยเหลืือเขาอย่่างมีีประสิิทธิิภาพ ก็็ต้้องเริ่่�มจาก การช่่วยแก้ปั้ ัญหาพื้้�นฐาน เช่่น การทำถนนให้ส้ามารถเข้้าถึึงได้ก่้่อน ในขณะเดีียวกััน ครอบครััวนี้้�ก็็ยัังได้้การช่่วยเหลืือจากคนข้้างบ้้านที่่�มัักจะนำอาหารมาแบ่่งปัันให้้ พวกเขาบอกว่่า ถ้้ารอการช่่วยเหลืือจากผู้้นำ ก็็คงต้้องอดตาย เพราะผู้้นำมาช่่วยเฉพาะเมื่่�อถึึงกำหนดเท่่านั้้�นนัักวิิจััยอีีกคนเห็็นด้้วยและเสริิมว่่า สวััสดิิการต่่าง ๆ ของรััฐต้้องสามารถเข้้าถึึงได้้อย่่างทั่่�วถึึงและต่่อเนื่่�อง โดยเฉพาะในชุุมชนที่่�บางคนยัังไม่่รู้้สิิทธิิของตััวเองในด้้านสวััสดิิการ ดัังนั้้�นจึึงต้้องการให้้หน่่วยงานของภาครััฐ ไม่ว่่ ่าจะเป็็น อบต. ผู้ให้ ญ่บ้่ ้าน หรืือหน่่วยงานอื่่�น ๆ ช่่วยประชาสััมพัันธ์์ข้้อมููลเหล่่านี้้�ในมััสยิิด หรืือหาวิิธีีอื่่�น ๆ ที่่�สามารถเข้้าถึึงชาวบ้้านได้้ เพื่่�อให้้พวกเขารู้้ถึึงสิิทธิิของตััวเองมากขึ้้�น เพราะยัังมีีคนจำนวนไม่่น้้อยที่่�ไม่่รู้้หนัังสืือ ไม่่มีีโทรศััพท์มืื์อถือ หื รืือไม่มีีบุุต ่ รหลานที่่�สามารถช่่วยประสานกัับหน่่วยงานภาครััฐได้้ นอกจากนี้้� บััณฑิติอาสาที่่�มีีหน้้าที่่�ในการทำงานเหล่่านี้้ก็� ็ควรมีีความจริิงจัังและใส่่ใจมากขึ้้�น เพราะบางครั้้�งบััณฑิิตอาสาบางคนไม่่ได้้ทำงานอย่่างจริิงจััง จนกระทั่่�งเกืือบหมดเขตแล้้ว ไปแจ้้งชาวบ้้าน ซึ่่�งทำให้้การช่่วยเหลืือดููเหมืือนเป็็นการทำงานเพื่่�อให้้พ้้นจากหน้้าที่่�เท่่านั้้�นกลุ่มเปราะบาง่ต้้องพััฒนาศัักยภาพของตััวเองและสร้้างการเปลี่่�ยนแปลงระดัับประเทศชาวบ้้านหรืือกลุ่่มเปราะบางยัังไม่่สามารถเชื่่�อมโยงระหว่่างผู้้นำกัับสภาพของสัังคมได้้อย่่างชััดเจน เช่่น การเลืือกผู้นำในระ ้ ดัับ อบต. อบจ. หรืือผู้้ว่่าราชการจัังหวััดที่่�มีีคุุณสมบััติิดีีจะส่่งผลต่่อชุุมชนของตนอย่่างไร พวกเขามัักมองแค่่การช่่วยเหลืือแบบเฉพาะหน้้า เช่่น การแจกจ่่ายข้้าวสารหรืือเงิินช่่วยเหลืือ ซึ่่�งส่่งผลให้้สัังคมไทยยัังคงไม่่เปลี่่�ยนแปลงอย่่างที่่�ควรส่่วนประเด็็นการสร้้างสัันติิภาพที่่�ชาวบ้้านสนัับสนุุนคืือการพููดคุุยเพื่่�อยุุติิความรุุนแรงเท่่านั้้�น โดยมุ่่งหวัังที่่�จะยุุติิความขััดแย้้งมากกว่่าที่่�จะมองไปที่่�การพััฒนาสัังคมในระยะยาว115
นอกจากนี้้� หลัังจากผ่่านไป 19 ปีีแห่่งความรุุนแรง คนทำงานทางสัังคมมุ่่งแต่่ ช่่วยเหลืือด้้านเยีียวยา แต่่ไม่่ได้มุ่้งเ่น้้นให้้ชาวบ้้านหรืือกลุ่มเปราะบาง่มีีความเข้้าใจที่่�ลึึกซึ้้�งขึ้้�นเกี่่�ยวกัับการกระจายอำนาจหรืือการมีีผู้้นำที่่�ดีี ซึ่่�งสามารถนำไปสู่่การเปลี่่�ยนแปลงในชุุมชนของตนได้้ หากชาวบ้้านเข้้าใจถึึงบทบาทของผู้้นำที่่�ดีีและการกระจายอำนาจ การมีีส่่วนร่่วมในการเลืือกผู้้นำที่่�มีีคุุณสมบััติิดีีจะช่่วยส่่งเสริิมการพััฒนาชุุมชนและสัังคมในระยะยาวได้้นัักวิจัิัยอีีกคนเสริิมว่่า เขารู้้สึึกแปลกใจที่่�ชาวบ้้านเรีียกร้้องให้มีี้การเปลี่่�ยนแปลงผ่่านระบบการเลืือกตั้้�ง แต่่กลัับยอมรัับเงิินจากการซื้้�อเสีียง แม้ว่้่าชาวบ้้านจะพููดถึึงความต้้องการการเปลี่่�ยนแปลงในร้้านน้้ำชา แต่่เมื่่�อถึึงเวลาลงคะแนนเสีียง กลัับเลืือกผู้้สมััครที่่�ให้้เงิิน หรืือผลประโยชน์์ส่่วนตััว ความขััดแย้้งนี้้�สะท้้อนถึึงความยากลำบากในการเปลี่่�ยนแปลง โครงสร้้างในชุุมชนตััวแทนจากสมาคมร่่วมสร้้างชุุมชนศรัทัธาฯ อธิิบายประเด็็นนี้้ว่�่า การที่่�คนอยากเห็็นการเปลี่่�ยนแปลง แต่่หากไม่่เปลี่่�ยนพฤติิกรรมของตััวเอง ก็็ยากที่่�จะสร้้างการเปลี่่�ยนแปลง ในสัังคมได้้ เช่่น การเลืือกผู้นำที่่� ้ ดีีจากการเลืือกตั้้�ง ชาวบ้้านต้้องเข้้าใจและรู้้จัักสิทธิิของตััวเอง ปฏิิบััติิตััวอย่่างไรในการเลืือกผู้้นำ ซึ่่�งสิ่่�งเหล่่านี้้�เกี่่�ยวข้้องกัับตััวปััจเจกบุุคคลและการร่่วมกัันเปลี่่�ยนแปลงโครงสร้้างของสัังคม โดยที่่�สัังคมยัังคงมีีความยากจนไม่่ได้้เกิิดจากความขี้้�เกีียจของตััวบุุคคลเพีียงอย่่างเดีียว แต่่เกิิดจากโครงสร้้างการบริิหารและการพััฒนาของประเทศ ที่่�ไม่่สามารถเข้้าถึึงระดัับรากหญ้้าได้้ชาวบ้้านยัังคงคิิดว่่าความจนเป็็นผลมาจากความขี้้�เกีียจของตััวเอง ทั้้�งที่่�จริิงแล้้วความจนเป็็นผลมาจากโครงสร้้างการบริิหารประเทศและการขาดโอกาสที่่�ทำให้้คนบางกลุ่มกลายเ่ป็็นคนเปราะบาง ซึ่่�งระบบการเมืืองในปััจจุุบัันยัังคงอิิงกัับระบบอุุปถััมภ์์ เช่่น การซื้้�อเสีียงหรืือการให้้สิ่่�งตอบแทนในทางการเมืือง ที่่�ทำให้้คนยัังเลืือกผู้้นำที่่�ให้้ผลประโยชน์์ส่่วนตััวมากกว่่าจะเลืือกผู้นำที่่� ้ สามารถสร้้างการเปลี่่�ยนแปลงในระยะยาว การเปิิดโอกาสให้้คนรายเล็็ก รายย่่อย หรืือคนที่่�มีีภูมิูปัิัญญา สามารถเข้้าถึึงตลาดและมีีส่่วนร่่วมในการพััฒนาสัังคมได้้ คืือสิ่่�งที่่�จำเป็็นต้้องแก้้ไข และจะต้้องมีีการเชื่่�อมโยงกัับการแก้้ไขกฎหมายและการปฏิิรููปการเมืือง เพื่่�อให้ทุุ้กคน ในสัังคมมีีโอกาสและสามารถร่่วมกัันเปลี่่�ยนแปลงได้้ หากไม่่ได้้อธิิบายสิ่่�งนี้้�ให้้ชาวบ้้านเห็็นภาพชััดเจน เขาก็็จะไม่่เข้้าใจว่่าความเปลี่่�ยนแปลงจะมาจากที่่�ไหนและอย่่างไร116
ข้้อเสนอแนะของผู้้ให้้ข้้อมููลจากการสนทนากลุ่่มและการสััมภาษณ์์เชิิงลึึก1. การเสริิมความรู้้สิิทธิิ และทัักษะให้้กลุ่่มเปราะบาง ในเมื่่�อประชาชนยัังไม่่เข้้าใจว่่าการสร้้างการเปลี่่�ยนแปลงต้้องมาจากการผลัักดัันของชุุมชน การเสริิมสร้้างความรู้้เกี่่�ยวกัับสิทธิิและทัักษะเพื่่�อเสริิมศัักยภาพของตััวเองจึึงเป็็นสิ่่�งที่่�สำคััญ โดยเฉพาะการส่่งเสริิมให้้คนกล้้าจะแสดงความคิิดเห็็นหรืือวิิพากษ์์วิิจารณ์์ทางสัังคมเพื่่�อสร้้างการเปลี่่�ยนแปลง ถ้้าหากประชาชนไม่่ได้้รัับการเสริิมสร้้างทัักษะเหล่่านี้้� พวกเขาก็็จะไม่่เปิิดโอกาสให้ตั้ัวเองในการหาความรู้้เพิ่่�มเติิม หรืือจะไม่ดิ้้่ �นรนเพื่่�อสร้้างการเปลี่่�ยนแปลงให้้กัับสัังคม โดยเฉพาะกลุ่่มเปราะบางและกลุ่่มชายขอบที่่�มัักถููกละเลยจากสัังคมกลุ่มเปราะบางเห่ล่่านี้้มั�ักมีีข้้อจำกััดที่่�มุ่งเ่พีียงแค่่หารายได้้ให้กั้ับตััวเอง ซึ่่�งอาจทำให้้พวกเขาไม่ส่ นใจหรืือไม่่เข้้าใจถึึงความสำคััญของการมีีส่่วนร่่วมในการเปลี่่�ยนแปลงสัังคม เช่่น ชาวบ้้านที่่�ทำงานประมงอาจทำแต่่งานของเขาในแต่่ละวััน เช้้ามาก็็ออกไปทำงาน ตกเย็็นก็็กลัับบ้้านไปนอน ไม่่สนใจหรืือยุ่่งเกี่่�ยวกัับการเปลี่่�ยนแปลงของสัังคมโดยรวมดัังนั้้�น การจััดการความรู้้สำหรัับกลุ่่มเปราะบางควรทำอย่่างเหมาะสมและตรงจุุด โดยการจััดอบรมเฉพาะตามกลุ่มเ่ป้้าหมาย เช่่น จััดอบรมสำหรัับกลุ่มห่ ญิิงหม้้าย หรืือกลุ่มคน่พิิการทางหููและสายตา ไม่่ควรจััดอบรมในลัักษณะรวมกลุ่่ม เพราะแต่่ละกลุ่่มมีีข้้อจำกััดที่่�แตกต่่างกัันไป และการสร้้างคู่่มืือที่่�ใช้้ภาษาที่่�เข้้าใจง่่ายและไม่่เป็็นทางการจะช่่วยให้้พวกเขาสามารถเข้้าถึึงและใช้้ประโยชน์์จากความรู้้ได้้มากขึ้้�นในประเด็็นนี้้�มีีข้้อสรุุปและข้้อเสนอย่่อยที่่�สามารถนำไปปฏิิบััติิได้้ ได้้แก่่:1) เพิ่่�มศัักยภาพตามความถนััดและความชอบของแต่่ละคน: ควรส่่งเสริิมและผลัักดัันความสามารถของแต่่ละคนตามความถนััดและความชอบที่่�ตััวเองมีี เช่่น สำหรัับคนพิิการที่่�อาจมีีความสามารถในด้้านต่่าง ๆ เช่่น พิธีีิกรหรืือทัักษะด้้านอื่่�น ๆ ซึ่่�งสามารถส่่งเสริิมให้้เขาพััฒนาศัักยภาพในด้้านนั้้�นได้้อย่่างเต็็มที่่� และสร้้างความมั่่�นใจให้กั้ับเขาในการทำกิิจกรรมหรืืออาชีีพนั้้�น ๆ2) การสร้้างแรงบัันดาลใจ: การจััดทำเวิิร์์กช็็อปสำหรัับแต่่ละกลุ่่มเป้้าหมาย เป็็นวิิธีีที่่�ดีีในการสร้้างแรงบัันดาลใจ โดยเฉพาะการหาวิิทยากรที่่�มีีประสบการณ์์ตรงกัับ กลุ่่มเป้้าหมาย เช่่น หากเป็็นการอบรมสำหรัับคนพิิการ ก็็ควรหาวิิทยากรที่่�มีีประสบการณ์์117
ชีีวิิตในลัักษณะเดีียวกัันมาแบ่่งปัันประสบการณ์์และแรงบัันดาลใจให้้แก่่พวกเขา เพื่่�อให้้เห็็นว่่าพวกเขาสามารถประสบความสำเร็็จในสิ่่�งที่่�พวกเขาทำได้้เช่่นเดีียวกััน3) การเปิิดโรงเรีียนเฉพาะกลุ่่มคนพิิการในพื้้�นที่่�ชายแดนใต้้: ควรเสนอให้้กระทรวงศึึกษาธิิการร่่วมกัับหน่่วยงานท้้องถิ่่�นและเอกชนเปิิดโรงเรีียนเฉพาะกลุ่่มคนพิิการในพื้้�นที่่�ชายแดนใต้้ เช่่น โรงเรีียนสำหรัับคนตาบอด หรืือคนหููหนวก เช่่นเดีียวกัับในกรุุงเทพฯ เพื่่�อให้้คนพิิการในพื้้�นที่่�ชายแดนใต้้ได้้เห็็นศัักยภาพของตััวเอง และสามารถมีีโอกาสเรีียนรู้้และพััฒนาทัักษะในด้้านต่่าง ๆ ซึ่่�งจะช่่วยให้้พวกเขามีีความมั่่�นใจในตััวเองและได้รั้ับการยอมรัับจากสัังคมมากขึ้้�น2. การเมืืองและการมีีส่่วนร่่วมของกลุ่่มเปราะบาง-ชายขอบ จากข้้อเสนอที่่�ได้้ทำการสนทนากลุ่มและลงสััมภาษ่ณ์์เชิิงลึึก ข้้อเสนอย่่อยที่่�สามารถนำไปปฏิิบััติิได้้เพื่่�อช่่วยเหลืือ กลุ่มเปราะบางและ่ทำให้้พวกเขาหลุุดพ้้นจากการเป็็นกลุ่มที่่�่ต้้องพึ่่�งพาการช่่วยเหลืือได้้ มีีดัังนี้้�:1) การสร้้างพื้้�นที่่�ปลอดภััยให้้กลุ่่มเปราะบางได้้แสดงและแลกเปลี่่�ยน ความคิิดเห็็น: การสร้้างพื้้�นที่่�ปลอดภััยเป็็นสิ่่�งสำคััญที่่�จะช่่วยให้้กลุ่่มเปราะบางสามารถแสดงออกและแลกเปลี่่�ยนความคิิดเห็็นได้้ โดยการให้้การสนัับสนุุนจากองค์์กรปกครอง ส่่วนท้้องถิ่่�นเป็็นหลััก เนื่่�องจากกระทรวงพััฒนาสัังคมและความมั่่�นคงของมนุุษย์์ (พม.) ยัังมีีจำนวนที่่�ดููแลไม่่เพีียงพอ การเชื่่�อมโยง พม.กัับองค์์กรปกครองส่่วนท้้องถิ่่�นจึึงเป็็นแนวทาง ที่่�สามารถช่่วยสนัับสนุุนและเพิ่่�มประสิิทธิิภาพในการดููแลกลุ่่มเปราะบางได้้2) การกำหนด KPI สำหรัับผู้นำใน ้ พื้้�นที่่�: การกำหนดตััวชี้้วั�ัด (KPI) สำหรัับผู้นำ้ในพื้้�นที่่�เป็็นสิ่่�งสำคััญเพื่่�อให้้ผู้นำ้ มีีการตอบโจทย์์ในการพััฒนาหรืือแก้้ไขปััญหาที่่�เกี่่�ยวข้้องกัับกลุ่่มเปราะบางอย่่างมีีประสิิทธิิภาพ โดยการตั้้�ง KPI ที่่�มีีเป้้าหมายเพื่่�อช่่วยให้้กลุ่่มเปราะบางหลุุดพ้้นจากสถานะการพึ่่�งพิิงหรืือการช่่วยเหลืือในระยะยาว3) การมีีส่่วนร่่วมของ 4 เสาหลัักในสภาสัันติิสุุข: การให้้สภาสัันติิสุุขมีีองค์์ประกอบที่่�รวมกลุ่่มเปราะบางเข้้ามามีีส่่วนร่่วมในการประชุุมด้้วย เพื่่�อให้้เสีียงของ กลุ่่มเปราะบางได้้ถููกนำมาพิิจารณาในกระบวนการตััดสิินใจและการแก้้ปััญหาของสัังคม ซึ่่�งการมีีส่่วนร่่วมจะช่่วยเสริิมสร้้างความเข้้มแข็็งในการทำงานเพื่่�อความสงบสุุข4) เสริิมศัักยภาพให้้กลุ่มเปราะบางก่ล้้าที่จ่�ะแสดงความคิิดเห็็น: องค์์กรปกครองส่่วนท้้องถิ่่�นควรเสริิมสร้้างศัักยภาพให้้กลุ่่มเปราะบางมีีความมั่่�นใจในการแสดงความคิิดเห็็น118
และมีีส่่วนร่่วมในการตััดสิินใจในเรื่่�องต่่าง ๆ ของชุุมชน เพื่่�อช่่วยให้้กลุ่่มเปราะบางรู้้สึึกว่่าตนเองมีีคุุณค่่าและสามารถมีีส่่วนร่่วมในกระบวนการพััฒนา5) การส่่งเสริิม Soft Culture หรืืออำนาจทางวััฒนธรรม เพื่่�อลดอคติิในสัังคม:หน่่วยงานรััฐโดยเฉพาะ พม. และองค์์กรปกครองส่่วนท้้องถิ่่�น ควรเน้้นการพููดถึึงและนำเสนอ “Soft Culture” ในพื้้�นที่่�เพื่่�อส่่งเสริิมสิ่่�งดีี ๆ ในชุุมชน ซึ่่�งจะช่่วยลดอคติิและทััศนคติิที่่�ไม่ดีี่ต่่อกลุ่มเปราะบาง รวม่ถึึงการสร้้างความเข้้าใจและการยอมรัับในความหลากหลายของสัังคมข้้อเสนอนี้้�จะช่่วยเสริิมสร้้างความเข้้มแข็็งให้้กัับกลุ่่มเปราะบาง โดยให้้โอกาสในการแสดงออก การพััฒนาศัักยภาพ และการมีีส่่วนร่่วมในการตััดสิินใจต่่าง ๆ ที่่�เกี่่�ยวข้้องกัับชีีวิิตและการพััฒนาของพวกเขาเอง3. การช่่วยเหลืือเชิิงบููรณาการ (Campur tangan-จาโปตาแง) ผู้นำ้ ต้้องบููรณาการและสร้้างเครืือข่่ายเพื่่�อให้้เกิิดการช่่วยเหลืือ ซึ่่�งการบููรณาการต้้องอยู่่ภายใต้้นโยบายและ เป้้าหมายเดีียวกัันเปราะบาง โดยเครืือข่่ายที่่�ว่่าประกอบด้้วยภาคประชาสัังคม องค์์การบริิหารส่่วนตำบล โรงเรีียนเอกชนและรััฐ และเป้้าหมายคืือ ทุุกคนต้้องมีีจิิตอาสาและต้้องการให้้ลููกหลานหลุุดพ้้นจากความยากจน โดยกระบวนการคืือ สร้้างสภาองค์์กรชุุมชนที่่�ประกอบด้้วยเครืือข่่ายข้้างต้้น พร้้อมมีีข้้อมููลและสภาพปััญหาของกลุ่่มเปราะบาง ทั้้�งประเด็็นที่่�อยู่่อาศััย การศึึกษา และมีีแนวทางแก้ปั้ ัญหา พร้้อมมอบหมายให้้เกิิดความรัับผิิดขอบ ทั้้�งนี้้� คำว่่าจิติอาสาต้้องร่่วมกัันสร้้างโดยเริ่่�มต้้นจากโรงเรีียนและที่่�บ้้าน ไม่่ใช่่รอให้้มีีโอกาสแล้้วค่่อยช่่วยการช่่วยเหลืือเชิิงบููรณาการ จาโปตาแง เป็็นแนวทางที่่�ผู้้นำต้้องมีีการบููรณาการและสร้้างเครืือข่่ายที่่�ร่่วมมืือกัันเพื่่�อให้้เกิิดการช่่วยเหลืือที่่�มีีประสิทธิิภาพ โดยการบููรณาการนี้้�ต้้องอยู่่ภายใต้้นโยบายและเป้้าหมายเดีียวกัันในการช่่วยเหลืือกลุ่่มเปราะบาง โดยเครืือข่่ายที่่�กล่่าวถึึงจะประกอบด้้วย1) ภาคประชาสัังคม: องค์์กรและภาคส่่วนที่่�มีีความเชี่่�ยวชาญในการทำงานกัับกลุ่่มเปราะบาง เช่่น องค์์กร ไม่่แสวงหาผลกำไร มููลนิิธิิ และกลุ่่มอาสาสมััคร2) องค์์การบริิหารส่่วนตำบล (อบต.): หน่่วยงาน ที่่�มีีหน้้าที่่�ในการพััฒนาชุุมชนในระดัับท้้องถิ่่�นและสามารถเชื่่�อมโยงความช่่วยเหลืือให้้กัับชุุมชนได้้119
เป้้าหมาย ทุุกคนในเครืือข่่ายนี้้�ต้้องมีีจิิตอาสาและมุ่่งมั่่�นให้้ความช่่วยเหลืือ ลููกหลานหลุุดพ้้นจากความยากจน4. กระบวนการการทำงานแบบบููรณาการเพื่่�อกลุ่มเปราะบาง-ชายขอบ ่ที่่�จะเกิิดขึ้้�นคืือ 1) การสร้้างสภาองค์์กรชุุมชน โดยประกอบด้้วยเครืือข่่ายทั้้�งสี่่�ภาคส่่วนที่่�กล่่าวถึึงข้้างต้้น ซึ่่�งจะช่่วยให้้เกิิดการประสานงานและร่่วมกัันแก้้ไขปััญหาของกลุ่มเปราะบาง ่ 2) การเก็็บข้้อมููลและวิิเคราะห์์ปััญหา รวบรวมข้้อมููลเกี่่�ยวกัับกลุ่มเปราะบาง โดยเฉพาะในประเ่ด็็นที่่�อยู่่อาศััย การศึึกษา และปััญหาความยากจน โดยมีีกลยุุทธ์์ในการแก้ปั้ ัญหาที่่�ชััดเจนและมีีความรัับผิิดชอบที่่�กำหนดให้้แต่่ละภาคส่่วน 3) การมีีจิิตอาสา จิิตอาสาคืือสิ่่�งสำคััญที่่�ทุุกคนในเครืือข่่าย ต้้องร่่วมกัันสร้้าง โดยเริ่่�มต้้นจากโรงเรีียนและที่่�บ้้าน เพราะการปลููกฝัังจิิตอาสาตั้้�งแต่่เด็็ก จะช่่วยเสริิมสร้้างสัังคมที่่�มุ่่งเน้้นความร่่วมมืือและการช่่วยเหลืือซึ่่�งกัันและกััน และ 4) ไม่ต้่ ้องรอมีีโอกาสแล้้วค่่อยช่่วย การช่่วยเหลืือต้้องเกิิดขึ้้�นอย่่างต่่อเนื่่�องและไม่่ต้้องรอให้้มีีโอกาสพิิเศษใด ๆ จึึงจะเริ่่�มทำ ดัังนั้้�น การสร้้างการมีีส่่วนร่่วมจากทุุกภาคส่่วนในสัังคม จึึงเป็็นเรื่่�องสำคััญ ด้้วยกระบวนการเหล่่านี้้� ผู้้นำในชุุมชนจะสามารถสร้้างเครืือข่่ายที่่�ช่่วยกัันผลัักดัันการแก้้ปััญหาความยากจนและสร้้างโอกาสให้้กัับกลุ่่มเปราะบางได้้อย่่างยั่่�งยืืนระบบการศึึกษาควรเป็็นเครื่่�องมืือสำคััญในการช่่วยให้้ลููกหลานของกลุ่่มเปราะบางสามารถหลุุดพ้้นจากวงจรความยากจนและความเปราะบางได้้มากที่่�สุุด โดยการตั้้�งคำถามเกี่่�ยวกัับการแก้ปั้ ัญหาความเปราะบางในหมู่่บ้้าน ได้รั้ับคำตอบว่่า การแก้ปั้ ัญหาความเปราะบางต้้องเริ่่�มต้้นที่่�บทบาทของผู้้นำในชุุมชน ซึ่่�งต้้องร่่วมมืือกัันอย่่างมีีเอกภาพโดยการบููรณาการความช่่วยเหลืือจากทุุกฝ่่าย เช่่น 1) ผู้นำ้ ชุุมชน ผู้ให้ ญ่บ้่ ้าน กำนััน ผู้นำศา ้ สนา ทุุกคนต้้องมีีบทบาทสำคััญในการดููแลและแก้้ไขปััญหาของกลุ่่มเปราะบางในชุุมชน 2) โรงเรีียนและครููโรงเรีียนและครููควรมีีส่่วนร่่วมในการช่่วยเสริิมสร้้างทัักษะและความรู้้ให้กั้ับเด็็ก ๆ โดยเฉพาะในกลุ่่มเปราะบาง เพื่่�อให้้มีีโอกาสทางการศึึกษาและเติิบโตในสัังคมได้้ และ 3) มััสยิิดการใช้มั้สยิั ิดเป็็นจุุดเชื่่�อมโยงในชุุมชนเพื่่�อกระตุ้้นการมีีส่่วนร่่วมและการช่่วยเหลืือจากทุุกฝ่่ายก็็เป็็นส่่วนสำคััญในการสร้้างเครืือข่่ายการช่่วยเหลืือทุุกฝ่่ายเหล่่านี้้�จะต้้องรัับรู้้ร่่วมกัันว่่า การแก้้ไขปััญหาของกลุ่มเปราะบางใน่พื้้�นที่่�ของตน3) โรงเรีียนเอกชนและรััฐ:สถาบัันการศึึกษามีีบทบาทสำคััญในการเสริิมสร้้างความรู้้และทัักษะให้้กัับเด็็กและเยาวชน รวมถึึงการปลููกฝัังคุุณค่่าของจิิตอาสา120
ต้้องทำไปในทิิศทางเดีียวกัันและมีีแนวทางเดีียวกััน เช่่น บ้้านที่่�อยู่่อาศััยที่่�มีีปััญหาก็็ต้้องเข้้าแผนชุุมชน และหากเริ่่�มต้้นจากโครงการขนาดเล็็ก เช่่น การซ่่อมแซมบ้้าน 3 หลัังในหมู่่บ้้านก็ส็ามารถต่่อยอดไปสู่่การแก้ปั้ ัญหาขนาดใหญ่่ในอนาคตได้้ โดยการร่่วมมืือกัันจากทุุกภาคส่่วนจะช่่วยสร้้างการเปลี่่�ยนแปลงที่่�ยั่่�งยืืนให้้กัับชุุมชนตััวอย่่างของหมู่่บ้้านปาลััส อำเภอมายอ จัังหวััดปััตตานีี ที่่�ได้้รัับการสนัับสนุุน จากสถาบัันพััฒนาองค์์กรชุุมชน (องค์์การมหาชน) (พอช.) เป็็นแบบอย่่างที่่�ดีีในการจััดตั้้�ง สภาชุุมชน ซึ่่�งทำหน้้าที่่�ในการช่่วยเหลืือกลุ่มเปราะบางใน่พื้้�นที่่� โดยไม่่เพีียงแค่่ให้้ความช่่วยเหลืือด้้านสวัสดิั ิการ แต่ยั่ ังมุ่งเ่น้้นไปที่่�การเสริิมสร้้างความสามารถและความพึ่่�งพาตนเองของชุุมชน ผ่่านกระบวนการออมและการมีีส่่วนร่่วมในการพััฒนาชุุมชน ดัังนี้้� 1) การช่่วยเหลืือด้้านสวััสดิิการ เช่่น การซ่่อมแซมบ้้านให้้กัับกลุ่่มเปราะบาง เช่่น หากมีี 20 ครััวเรืือนที่่�ต้้องการความช่่วยเหลืือ ผู้้นำชุุมชนจะกำหนดวาระเร่่งด่่วน เช่่น การซ่่อมแซมบ้้านหรืือการปรัับปรุุงที่่�อยู่่อาศััย 2) การออมเพื่่�อสร้้างความยั่่�งยืืน ทุุกครััวเรืือนจะต้้องมีีการออม โดยเก็็บเงิิน ในกระปุุกออมทรััพย์์ส่่วนตััว เมื่่�อครบหนึ่่�งปีี สมาชิิกในหมู่่บ้้านจะนำเงิินที่่�ออมร่่วมกัันไปตั้้�งเป็็นกองทุุนชุุมชน ซึ่่�งจะช่่วยในการพััฒนาหมู่่บ้้านในด้้านต่่าง ๆ เช่่น การซ่่อมแซมบ้้านหรืือการลงทุุนในกิิจกรรมชุุมชน 3) การสนัับสนุุนจากรััฐบาลและหน่่วยงานอื่่�น เมื่่�อมีีการออมและจััดตั้้�งกองทุุนชุุมชน รััฐบาลหรืือหน่่วยงานที่่�เกี่่�ยวข้้องจะให้้การสนัับสนุุนเพิ่่�มเติิม เพื่่�อช่่วยให้้โครงการดำเนิินต่่อไปได้้ 4) การปรัับมุุมมองความคิิด (mindset) ของผู้้นำ และกลุ่่มเปราะบาง การเปลี่่�ยนแปลงทััศนคติิทั้้�งผู้้นำและชุุมชนเป็็นสิ่่�งสำคััญในการสร้้าง การเปลี่่�ยนแปลงที่่�ยั่่�งยืืน ผู้้นำและชุุมชนต้้องเข้้าใจว่่าการพึ่่�งพาตนเองและการมีีส่่วนร่่วม จะช่่วยให้้พวกเขาหลุุดพ้้นจากสถานะความเปราะบางได้้ในระยะยาวโดยสรุุป การสร้้างการพััฒนาในชุุมชนไม่่ใช่่เพีียงการให้้ความช่่วยเหลืือเท่่านั้้�น แต่ต้่ ้องเน้้นการสร้้างความรู้้และทัักษะในการออมและการร่่วมมืือกััน ซึ่่�งจะช่่วยให้ชุุ้มชนสามารถยกระดัับความเป็็นอยู่่ได้้อย่่างยั่่�งยืืนและไม่่พึ่่�งพาความช่่วยเหลืือจากภายนอกตลอดไป5. การแก้้ปััญหาเพื่่�อให้้หลุุดพ้้นจากกลุ่มเปราะบาง ่ส่่งเสริิมด้้านอาชีีพที่่�มั่่�นคง การส่่งเสริิมและพััฒนาสิินค้้าและอาชีีพในแต่่ละชุุมชนที่่�มีีอยู่่แล้้วถืือเป็็นแนวทางที่่�ดีีใน การยกระดัับความสามารถในการแข่่งขัันและสร้้างรายได้้ให้กั้ับกลุ่มเปราะบาง ในขณะเ่ดีียวกัันการสร้้างตลาดหรืือแบรนด์์ให้กั้ับสิินค้้าของชุุมชนเหล่่านั้้�นก็็จะช่่วยเพิ่่�มมููลค่่าและขยายโอกาสในการส่่งออกได้ทั้้้ �งในประเทศและต่่างประเทศ ซึ่่�งมีีแนวทางที่่�สามารถพััฒนาและปรัับปรุุงได้้ ดัังนี้้�121
1) สร้้างแบรนด์์และตลาดสำหรัับสิินค้้า การสร้้างแบรนด์สิ์ ินค้้าของแต่่ละชุุมชน เช่่น น้้ำบููดูู ผัักออร์์แกนิิก ข้้าวเกรีียบ และอื่่�น ๆ โดยเน้้นการพััฒนาผลิิตภััณฑ์์ให้้มีีคุุณภาพและมีีความน่่าสนใจ เป็็นการเพิ่่�มมููลค่่าให้้สิินค้้าของชุุมชนสามารถแข่่งขัันในตลาดทั้้�งในประเทศและต่่างประเทศได้้ โดยสามารถจััดหาตลาดที่่�รองรัับและส่่งเสริิมการส่่งออกผ่่าน การเชื่่�อมโยงกัับเครืือข่่ายทางการค้้าและหน่่วยงานที่่�เกี่่�ยวข้้อง เพื่่�อสร้้างความรู้้จัักและ ขยายตลาดสิินค้้าของชุุมชนให้้กว้้างขวางยิ่่�งขึ้้�น2) ส่่งเสริิมอาชีีพกลุ่่มเปราะบาง การส่่งเสริิมอาชีีพไม่่ควรจำกััดเฉพาะกลุ่่ม แม่่บ้้านที่่�อยู่่ภายใต้้ผู้้นำชุุมชนเท่่านั้้�น แต่่ควรเปิิดโอกาสให้้กัับกลุ่่มเปราะบางทุุกกลุ่่ม ทั้้�งผู้้สููงอายุุและคนที่่�มีีความสามารถในด้้านต่่าง ๆ เช่่น การฝึึกอบรมการทำอาชีีพต่่าง ๆ เช่่น ช่่างแอร์์ ช่่างยนต์์ ช่่างเย็็บผ้้า และการทำขนม หรืือการปลููกผัักปลอดสารพิิษ เพื่่�อให้้กลุ่่มเปราะบางมีีทัักษะที่่�สามารถนำไปใช้้สร้้างรายได้้ได้้จริิง โดยเฉพาะการส่่งเสริิมอาชีีพที่่� ผู้้สููงอายุุก็็สามารถทำได้้ตามความถนััด3) ปรัับหลัักสูตูรการศึึกษาให้้สอดคล้้องกัับตลาดในพื้้�นที่ การ่�พััฒนาหลัักสูตูรและวิิชาต่่าง ๆ ที่่�สอดคล้้องกัับตลาดงานในพื้้�นที่่� โดยการร่่วมมืือกัับสถาบัันการศึึกษา เช่่น การศึึกษานอกระบบและการศึึกษาตามอััธยาศััย (กศน.) สถาบัันวิิทยาลััยชุุมชน (วชช.) และวิทิยาลััยชุุมชน ทั้้�งสามจัังหวััดชายแดนภาคใต้้ ควรเพิ่่�มวิิชาในด้้านที่่�ตรงกัับความต้้องการของตลาด เช่่น การฝึึกอบรมในวิิชาช่่าง การทำขนม หรืือการฝึึกทัักษะอาชีีพที่่�เกี่่�ยวข้้องกัับสิินค้้าที่่�ชุุมชนผลิติ เพื่่�อให้้ผู้เ้รีียนสามารถเข้้าถึึงอาชีีพได้้จริิงและไม่่จำกััดเฉพาะนัักเรีียนที่่�อยู่่ใกล้้ ๆ แต่่ขยายโอกาสให้้กัับผู้้ที่่�ต้้องการพััฒนาทัักษะในอาชีีพที่่�ต้้องการ4) สนัับสนุุนอาชีีพผู้้สููงอายุุ การสนัับสนุุนการส่่งเสริิมอาชีีพให้้กัับผู้้สููงอายุุโดยเฉพาะอาชีีพที่่�พวกเขามีีความถนััด เช่่น การปลููกผัักปลอดสารพิิษ หรืือการทำอาหาร เพื่่�อสุุขภาพ ซึ่่�งไม่่เพีียงแค่่จะช่่วยสร้้างรายได้้ให้้กัับผู้้สููงอายุุ แต่่ยัังเป็็นการสร้้างโอกาสให้้กัับพวกเขาในการมีีส่่วนร่่วมในกิิจกรรมของชุุมชน และยัังช่่วยยกระดัับคุุณภาพชีีวิติของผู้้สููงอายุุได้อีี้กด้้วย การพััฒนาสิินค้้าและอาชีีพเหล่่านี้้� จะช่่วยเพิ่่�มความยั่่�งยืืนให้กั้ับกลุ่มเปราะบาง และ่ยัังสามารถยกระดัับคุุณภาพชีีวิิตของชุุมชนได้้อย่่างยาวนาน โดยการร่่วมมืือจากหน่่วยงานต่่าง ๆ ทั้้�งภาครััฐ เอกชน และ ภาคประชาสัังคมในการสนัับสนุุนสร้้างโอกาสให้กั้ับกลุ่มเห่ล่่านี้้�122
เวทีี:ประสบการณ์์ บทเรีียน และการเรีียนรู้ ้สู่่ยุุทธศาสตร์์การขัับเคลื่่�อนงานเพื่่�อคนพิิการและกลุ่่มเปราะบางอื่่�นๆในชายแดนใต้้
ปัญหาและความต้องการของคนพิการในพื้นที่จังหวัดชายแดนภาคใต้ ได้แก่ ความขาดแคลน วัสดุอุปกรณ์ การพัฒนาศักยภาพและความต้องการในการสนับสนุนและ การบริการด้านการแพทย์ ยุทธศาสตร์ในการทำ งานเพื่อคนพิการชายแดนใต้ ประกอบไปด้วยการวางแผนทั้งระยะสันและยา้วเพือส่งเสริมคุณภาพ่ชวีติคนพิการ การสร้างกลไก โครงสร้างที่มีอำ นาจในการเจรจาต่อรองกับส่วนกลาง การให้คนพิการมีส่วนร่วมในการจัดทำ กฎหมายและนโยบายทีสำ่คัญทีเกี่ย่วข้องกับคนพิการ และการพัฒนาคุณภาพชวีติ คนพิการอย่างยังยืน่โดยมียุทธศาสตร์ที่สอดคล้องกับเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน (SDGs) รวมทั้งการสร้างกลุ่มคนพิการที่เข้มแข็ง การมีเครือข่ายอาสาสมัครการทำ งานเพือ่คนพิการ มีผู้นำ คนพิการและผู้สนับสนุนงานด้านคนพิการที่เข้มแข็ง การจัดตั้งสมัชชา คนพิการ และการทำ งานเพื่อคนพิการอย่างต่อเนืองและยั่งยืนนั่น ้จำ เป็นที่จะต้องเกิดจากความร่วมมือและการมีส่วนร่วมของทุกฝ่าย ทั้งคนพิการ ชุมชน หน่วยงาน และองค์กรที่เกีย่วข้อง โดยเฉพาะการเชอมโยงการทำ ื่งานกับผู้นำ ทางศาสนา องค์กรเอกชนมุสลิม สิ่งสำ คัญในการทำ งานเพื่อคนพิการคือ แก้ไขปัญหาและพัฒนาศักยภาพโดยคำ นึงถึงสภาพปัญหาความจำ เป็นที่แท้จริงของคนพิการ และส่งเสริมศักยภาพความต้องการของคนพิการที่คำ นึงถึงเกียรติและศักดิ์ศรีในฐานะความเป็นมนุษย์ ผลจากการจัดทำ ยุทธศาสตร์ที่ครอบคลุมใน 4 ประเด็นพบว่า การมีส่วนร่วมทางการเมือง คนพิการต้องการมีตัวตนและมีส่วนร่วมทางการเมือง ได้รับการปฏบิตั ิทีเท่าเทียมเหมือนมนุษย์ปุถุ่ชนทั่วไป ด้านเศรษฐกิจ คนพิการต้องการมีอาชีพ มีรายได้สำ หรับครอบครัวและมีความสุขด้านการอยู่ดีมีความสุขแบบยั่งยืนอย่างเท่าเทียม เป้าหมายคือคนพิการสามารถมีคุณค่าในตัวเอง มีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น มีสิ่งอำ นวยความสะดวก เกิดความ เสมอภาคทางสังคม และได้ออกสู่สังคมใช้ชีวิตอย่างปกติเท่าเทียมกับคนทั่วไป ด้านการมีส่วนร่วมทางสังคม คนพิการสามารถมีส่วนร่วมทางสังคม เกิดสมัชชาคนพิการ 3 จังหวัดชายแดนใต้ สามารถเข้าถึงสิทธิทางกฎหมายต่าง ๆ ที่ควรได้รับความฝััน ความหวััง สู่่ยุุทธศาสตร์์เครืือข่่ายคนพิิการชายแดนใต้้ จุุดเริ่่�มต้้น แนวคิิด และยุุทธศาสตร์์ในการทำงานเพื่่�อคนพิิการชายแดนใต้้เวทีีที่่� 1:124
การทำงานเพื่่�อคนพิิการในพื้้�นที่่�จัังหวััดชายแดนภาคใต้นั้้้ �น นัับเป็็นประเด็็นการทำงานที่่�มีีความท้้าทายและจำเป็็นต้้องได้้รัับความร่่วมมืือจากหลายฝ่่ายในการขัับเคลื่่�อนงานเชิิงยุุทธศาสตร์์เพื่่�อให้้เกิิดความต่่อเนื่่�องและยั่่�งยืืน อัันจะก่่อให้้เกิิดประโยชน์์อย่่างแท้้จริิงแก่่ คนพิิการและผู้ที่่�เ ้ กี่่�ยวข้้อง บทเรีียนและประสบการณ์์จากการเรีียนรู้้ในการทำงานเพื่่�อคนพิิการในพื้้�นที่่�จัังหวััดชายแดนภาคใต้้จากบุุคคลและหน่่วยงานต่่าง ๆ ล้้วนเป็็นสิ่่�งสำคััญในการสานฝัันและสร้้างความหวัังของคนพิิการในพื้้�นที่่� เพื่่�อนำไปสู่่การสร้้างยุุทธศาสตร์์การทำงานเพื่่�อ คนพิิการทั้้�งในระยะสั้้�นและยาว ในบทเรีียนจาก เวทีีความฝััน ความหวััง สู่่ยุ�ทธุศาสตร์์เครืือข่่ายคนพิิการชายแดนใต้้ ซึ่่�งจะนำมาถ่่ายทอดบอกเล่่าส่่วนหนึ่่�งจากประสบการณ์์การทำงานเพื่่�อคนพิิการให้้แก่่ผู้้ที่่�สนใจ ดัังรายละเอีียดต่่อไปนี้้�ในการประชุุมเชิิงปฏิิบััติิการการจััดทำยุุทธศาสตร์์เครืือข่่ายคนพิิการชายแดนใต้้ วัันที่่� 25-26 กรกฎาคม 2565 ณ โรงแรม CS ปััตตานีี เจ้้าหน้้าที่่�อาสาสมััครจากสถาบัันพััฒนาการเด็็กราชนคริินทร์์ จากจัังหวััดเชีียงใหม่่ ที่่�ทำงานกัับคนพิิการในพื้้�นที่่�จัังหวััดชายแดนภาคใต้้ ได้้กล่่าวถึึงประสบการณ์์การทำงานในเรื่่�องดัังกล่่าวว่่า “ปััจจุุบัันการทำงานกัับ คนพิิการยัังขาดหน่่วยงานทางการแพทย์์ ในอนาคตมีีหน่่วยงานมาเพิ่่�มก็็จะเป็็นการดีี”นอกจากนี้้� เจ้้าหน้้าที่่�ให้้ความเห็็นเพิ่่�มเติิมในเรื่่�องนี้้ว่�่า ในเริ่่�มแรกของการทำงานกัับคนพิิการนั้้�นเริ่่�มต้้นมาจากการมีีอาสาสมััครชาวต่่างชาติิมาร่่วมด้้วยช่่วยกัันหนุุนในงานด้้านนี้้� ซึ่่�งในประเทศไทยเองในหลาย ๆ แห่่งก็็มีีอาสาสมััครที่่�ทำงานด้้านนี้้�เช่่นเดีียวกัันการทำงานในครั้้�งนี้้มีี�การทำงานร่่วมกัันระหว่่าง สถาบัันพััฒนาการเด็็กราชนคริินทร์์และอาสาสมััครจากกลุ่่มโรตารีีซึ่่�งมีีความตั้้�งใจมาช่่วยคนพิิการที่่�ปััตตานีี โดยได้้เสีียค่่าใช้้จ่่ายในการเดิินทางด้้วยตััวเอง การมาในครั้้�งนี้้ทีี�มอาสาสมััครได้มีี้บริิการปรัับรถเข็็นแก่่คนพิิการอีีกด้้วยสำหรัับการทำงานกัับคนพิิการในพื้้�นที่่�ต่่าง ๆ นั้้�นทางหน่่วยงานได้้ทำบัันทึึกข้้อตกลง (MOU) กัับโรตารีีและโรงพยาบาลจัังหวััดอุุตรดิิตถ์์ ซึ่่�งเป็็นพื้้�นที่่�แรกและมีีการส่่งรถเข็็นให้้แก่่คนไข้้ ในจัังหวััดอุุตรดิตถ์ิ ์ที่่�ไม่ส่ะดวกเดิินทางมาจัังหวััดเชีียงใหม่่ โดยในอดีีตคนไข้ต้้ ้องเดิินทางมารัับด้้วยตนเองที่่�จัังหวััดเชีียงใหม่่การถ่่ายทอดประสบการณ์์การทำงานกัับคนพิิการของอาสาสมััครกลุ่่มโรตารีีได้้ชี้้�ให้้เห็็นถึึงแรกเริ่่�มของการทำงานที่่�มีีจุุดกำเนิิดจากรููปแบบการเป็็นอาสาสมััคร ซึ่่�งต่่อมา มีีการพััฒนาเป็็นเครืือข่่ายการทำงานเพื่่�อคนพิิการดัังเช่่นต้้นแบบจากสโมสรโรตารีีจัังหวััดอุุตรดิตถ์ิ ์ที่่�ต่่อมาได้มีีพื้้ ้�นที่่�อื่่�น ๆ ดำเนิินตามแบบอย่่างในการทำงานเพื่่�อคนพิิการอย่่างต่่อเนื่่�อง125
นอกจากนี้้� สโมสรโรตารีีจัังหวััดอุุตรดิิตถ์์ได้้มีีการช่่วยเหลืือคนไข้้อีีกหลายจัังหวััด จนถือเื ป็็นแนวทางให้้แก่่โรตารีีจัังหวััดอื่่�นที่่�มีีการดำเนิินการตามแบบอย่่าง รวมทั้้�งการทำงานในรููปแบบเครืือข่่ายที่่�ได้้รัับการยอมรัับมีีการช่่วยเหลืือ โดยเฉพาะความสำคััญในการมอบ รถเข็็นที่่�ใช้้ได้้อย่่างเหมาะสมแก่่คนไข้้ เพราะปััญหาที่่�ผ่่านมาคนไข้้ได้้รัับรถเข็็นที่่�ไม่่เหมาะสมกัับสภาพร่่างกายของตััวเอง ทำให้้ไม่ส่ามารถใช้้ได้้เต็็มที่่� ทั้้�งนี้้� หากคนไข้้ได้รั้ับรถเข็็นที่่�เหมาะสมจะทำให้้ไม่่มีีแผลกดทัับและเกิิดประโยชน์์อย่่างแท้้จริิงดัังนั้้�น ในปััจจุุบัันสโมสรโรตารีีหลายจัังหวััดจึึงได้จั้ัดบริิการรถเข็็นให้้แก่่คนพิิการ เช่่น โรตารีีจัังหวััดเพชรบุุรีี ขอนแก่่น และอุุทััยธานีี โดยเน้้นในเรื่่�องการเชิิญให้้โรงพยาบาลมาร่่วมโครงการดัังกล่่าวด้้วย เพราะโรงพยาบาลมีีคนไข้้จำนวนมากอยู่่แล้้วตััวแทนโรตารีีจากจัังหวััดอุุตรดิตถ์ิ ์ ได้้กล่่าวถึึงการทำงานกัับคนพิิการโดยเฉพาะเรื่่�องเครื่่�องมืืออุุปกรณ์ส์ ำหรัับคนพิิการว่่า “เริ่่�มจากเราทำโครงการจากสถาบัันฯ โดยขอรถเข็็นจากสถาบัันฯ ที่่�อุุตรดิิตถ์์ และได้้เห็็นการทำงานของทีีมงาน โดยเฉพาะหััวหน้้ากลุ่่�มซึ่่�งเป็็นคนพิิการและเขาช่่วยปรัับรถเข็็นให้้คนไข้้คนพิิการด้้วยกััน และเราก็็มีีรถเข็็นสำรองไว้้ที่่�อุุตรดิิตถ์์ เมื่่�อได้้เจอคนไข้้ก็็สามารถแจกให้้ได้้เลย นอกจากนี้้�กลุ่่�มเราก็็มีีเตีียงสำหรัับคนป่่วยติิดเตีียงแจกให้้ด้้วย เนื่่�องจากเมื่่�อได้้ไปเยี่่�ยมก็็เจอเคสติิดเตีียงแต่่ไม่่ได้้รัับการดููแลที่่�ดีี วัันเกิิดเพื่่�อน เขาคิดิจะทำบุุญก็็มาบริิจาคที่่�กลุ่่�มเรา และซื้้�อของเครื่่�องใช้ค้ นไข้้ที่่�จำเป็็น เช่่น แพมเพิร์ิ์ส หรืือรถเข็็นเพิ่่�มด้้วย ดัังนั้้�น ส่่วนตััวรู้้สึึกเป็็นจัังหวะที่่�ดีีของชีีวิติในการทำงานเรื่่�องนี้้�” เธอได้้กล่่าวถึึงการรููปแบบการทำงานและความรู้้สึึกที่่�ได้้ทำงานกัับคนพิิการไว้้ว่่าเครืือข่่ายอาสาสมััครการทำงานเพื่่�อคนพิิการ จากประสบการณ์์สู่่การเรีียนรู้้เพื่่�อแบ่่งปัันสู่่คนพิิการชายแดนใต้้126
“ การช่่วยเหลืือคนพิิการโดยคำนึึงถึึงการให้คว้ามช่่วยเหลืือที่่�เหมาะสมและสอดคล้้องกัับสภาพปััญหาและความต้้องการของคนพิิการถืือเป็็นความจำเป็็นที่่�ควรได้้รัับความคำนึึงถึึงของผู้้ที่่�ทำงานด้้านนี้้� อัันจะเป็็นส่่วนหนึ่่�งในการสร้้างความฝัันและหวัังในการมีีคุุณภาพชีีวิิตที่่�ดีีขึ้้�นแก่่คนพิิการในพื้้�นที่่� 3 จัังหวััดชายแดนใต้้ ”จากความฝัันสู่่ความหวััง: ยุุทธศาสตร์์การทำงานเรื่่�องคนพิิการ เพื่่�อการส่่งเสริิมและพััฒนาคุุณภาพชีีวิิตคนพิิการใน 3 จัังหวััดชายแดนใต้้แม้้จะมีีหน่่วยงานและอาสาสมััครทำงานในเรื่่�องคนพิิการอยู่่บ้้างจำนวนหนึ่่�งในพื้้�นที่่�จัังหวััดชายแดนภาคใต้้ แต่่การขัับเคลื่่�อนเพื่่�อความฝัันและความหวัังของคนพิิการนั้้�นจำเป็็นที่่�จะต้้องมีีการวางแผนทั้้�งในระยะสั้้�น ระยะยาว และมีียุุทธศาสตร์์การทำงานเพื่่�อคนพิิการใน การส่่งเสริิมและพััฒนาคุุณภาพชีีวิิตคนพิิการในจัังหวััดชายแดนภาคใต้้ จึึงได้้มีีการเสนอแนะจากผู้้มีีประสบการณ์์จากการตกผลึึกในองค์์กรที่่�มีีการทำงานกัับคนพิิการมาอย่่างยาวนาน โดยได้มีี้การเสนอแนะยุุทธศาสตร์์เชิิงกลยุุทธ์์เพื่่�อการส่่งเสริิมและพััฒนาคุุณภาพชีีวิติคนพิิการ ใน 3 จัังหวััดชายแดนใต้้ในประเด็็นที่่�น่่าสนใจ ดัังต่่อไปนี้้�1) มีีผู้นำคน ้ พิิการและผู้้สนัับสนุุนงานด้้านคนพิิการที่่�เข้้มแข็็ง (โดยอาจเป็็นผู้ที่่� ้ ทำงานในมหาวิิทยาลััยในท้้องถิ่่�นนั้้�นๆ) ซึ่่�งหมายรวมถึึงการมีีพื้้�นที่่�ให้้แก่่คนพิิการ เช่่น การจััดตั้้�งสมััชชาคนพิิการ127
2) มีีกลไกหรืือโครงสร้้างระดัับอนุุภููมิิภาคสามจัังหวััดชายแดนภาคใต้้ที่่�มีีอำนาจเจรจาและต่่อรองกัับส่่วนกลาง เช่่น สมาพัันธ์์ สมััชชา เป็็นต้้น เพื่่�อทำหน้้าที่่�ในการเชื่่�อมประสานระหว่่างส่่วนกลางและอนุุภููมิิภาค จััดทำข้้อเสนอ สร้้างความตระหนัักเรื่่�องคนพิิการมุุสลิิม ฯลฯ เพื่่�อให้้คนพิิการได้มีีสิ้ทธิิในการพููดในทุุก ๆ เรื่่�องที่่�เกี่่�ยวข้้อง โดยเฉพาะในประเด็็นที่่�ต้้องคำนึึงถึึงความแตกต่่างด้้านบริิบทในแต่่ละพื้้�นที่่� เช่่น พื้้�นที่่�ที่่�มีีคนพิิการเป็็นมุุสลิิมซึ่่�งอาจมีีปััญหาและความต้้องการที่่�แตกต่่างจากคนพิิการในพื้้�นที่่�อื่่�น ๆ รวมทั้้�งการสร้้างความเข้้าใจให้้คนในพื้้�นที่่�อื่่�น ๆ ได้้มีีความเข้้าใจในสภาพปััญหาต่่าง ๆ อย่่างถููกต้้อง3) การให้้คนพิิการมีีส่่วนร่่วมในการจััดทำกฎหมาย นโยบาย แผนงานที่่�สำคััญ เช่่น แผนพััฒนาคุุณภาพชีีวิิตคนพิิการฉบัับที่่� 6 การปรัับแก้้พระราชบััญญััติิส่่งเสริิมและพััฒนาคุุณภาพชีีวิิตคนพิิการ ฯลฯ โดยผู้้ให้้ข้้อเสนอแนะได้้กล่่าวถึึงเรื่่�องดัังกล่่าวว่่า“ในปััจจุุบัันทางเรากำลัังดำเนิินการปรัับแก้้ พ.ร.บ. คนพิิการ ฉบัับที่่� 6 ซึ่่�งยัังไม่่มีีบริิบทปััญหาทางศาสนาและบริิบทเฉพาะกลุ่่�มคนพิิการอื่่�น ๆ เช่่น ยัังไม่่มีีความต้้องการ และข้้อเสนอแนะของกลุ่่�มคนพิิการในท้้องถิ่่�น เพราะเมื่่�อข้้อเสนอในระดัับนโยบายไม่่มีีแล้้วในทางปฏิิบััติิในหน่่วยย่่อยก็็จะไม่่มีีงบประมาณมาสนัับสนุุน ในเบื้้�องต้้นหากเรามีีผู้้นำแล้้วและถ้้าเราสามารถจััดทำ รวบรวมข้้อเสนอมาทางเรา พม. ก็็สามารถสร้้างการเปลี่่�ยนแปลงบางอย่่างได้้ รวมทั้้�งปรัับแก้้ พ.ร.บ. ชุุดใหม่่ดัังกล่่าวด้้วย”4) เชื่่�อมโยงกัับผู้้นำทางศาสนา องค์์กรเอกชนมุุสลิิม องค์์กรมุุสลิิมที่่�มีีอำนาจใน การเจรจาต่่อรอง การพััฒนาชุุมชน สิ่่�งอำนวยความสะดวก การศึึกษา อาชีีพ ฯลฯ เช่่น เชื่่�อมประสานการทำงานกัับคณะกรรมการกลางอิิสลาม หรืือระดัับจัังหวััด128
5) การมีียุุทธศาสตร์์การพััฒนาคุุณภาพชีีวิิตคนพิิการอย่่างยั่่�งยืืนในสามจัังหวััดชายแดนใต้้ ซึ่่�งสอดคล้้องกัับ SDG (2573) (Sustainable Development Goals in the Deep South 2030) โดยมีีข้้อสัังเกตุุที่่�น่่าสนใจว่่าเมื่่�อการทำรายงานด้้าน SDG จบลงแล้้ว คุุณภาพชีีวิติของคนในพื้้�นที่่�จะเป็็นอย่่างไร แต่่หากมีีกลุ่่มคนพิิการที่่�เข้้มแข็็งก็็สามารถทำงานอย่่างต่่อเนื่่�อง และหากข้้อเสนอเชิิงนโยบายมาจากการมีีส่่วนร่่วมของคนในพื้้�นที่่�ก็็จะมีีงบประมาณในการทำงานพััฒนาได้้เพื่่�อคนพิิการต่่อไปยุุทธศาสตร์์การทำงานเรื่่�องคนพิิการใน 3 จัังหวััดชายแดนใต้้ เป็็นเพีียงแนวทางหนึ่่�งเพื่่�อการส่่งเสริิมและพััฒนาคุุณภาพชีีวิิตคนพิิการให้้มีีความต่่อเนื่่�องและยั่่�งยืืน ซึ่่�งการจะเกิิดยุุทธศาสตร์ดั์ ังกล่่าวได้้ จำเป็็นที่่�จะต้้องมาจากการร่่วมคิิด สัังเคราะห์์ สภาพปััญหาความต้้องการที่่�แท้้จริิงของคนพิิการ และประสบการณ์์จากผู้้ที่่�ทำงานกัับหน่่วยงานที่่�เกี่่�ยวข้้อง ดัังเช่่น การระดมความคิิดเพื่่�อจััดทำยุุทธศาสตร์์คนพิิการ ที่่�ปรากฏผลเนื้้�อหาในตารางด้้านล่่างจากปััญหาสู่่แนวคิิดและ การร่่วมจััดทำยุุทธศาสตร์์ คนพิิการ: พััฒนาศัักยภาพ สร้้างการมีีส่่วนร่่วม เพื่่�อการมีีคุุณภาพชีีวิิตที่่�ดีี มีีเกีียรติิและศัักดิ์์ศรีีการทำงานเพื่่�อคนพิิการอย่่างต่่อเนื่่�องและยั่่�งยืืนนั้้�นมีีความจำเป็็นที่่�จะต้้องเกิิดจากความร่่วมมืือและการมีีส่่วนร่่วมของทุุกฝ่่าย ทั้้�งในส่่วนของคนพิิการ ชุุมชน หน่่วยงาน และองค์์กรที่่�เกี่่�ยวข้้อง การจััดยุุทธศาสตร์์คนพิิการจึึงเป็็นส่่วนหนึ่่�งของการร่่วมวางแผนการทำงานทั้้�งในระยะสั้้�นและยาว เพื่่�อตอบโจทย์์ในการแก้้ไขปััญหาและพััฒนาศัักยภาพโดยคำนึึงถึึงสภาพปััญหาความจำเป็็นที่่�แท้้จริิงของคนพิิการ นำไปสู่่การแก้้ไขและส่่งเสริิมศัักยภาพ 129
ความต้้องการของคนพิิการที่่�คำนึึงถึึงมิิติิของเกีียรติิและศัักดิ์์�ศรีีในฐานะมนุุษย์์เช่่นเดีียวกััน กัับคนอื่่�น ๆผลจากการระดมความคิิดเพื่่�อจััดทำยุุทธศาสตร์์ที่่�ครอบคลุุมใน 4 ประเด็็น ได้้แก่่ การมีีส่่วนร่่วมทางการเมืือง มีีความสามารถและศัักยภาพด้้านเศรษฐกิิจ การมีีความสุุขอย่่างเท่่าเทีียมและยั่่�งยืืน รวมทั้้�งการมีีส่่วนร่่วมทางสัังคม จึึงถือเื ป็็นยุุทธศาสตร์์และแนวทางสำคััญในการขัับเคลื่่�อนเพื่่�อคนพิิการในพื้้�นที่่�จัังหวััดชายแดนภาคใต้้และพื้้�นที่่�อื่่�น ๆ โดยมีีรายละเอีียดพอสัังเขป ดัังนี้้�คนพิการมีตัวตน และมีส่วนร่วมทางการเมือง คนพิการมีอาชีพ มีรายได้ และมีความสุขเป้าหมาย คนพิการได้รับการปฏิบัติที่เท่าเทียมเหมือนมนุษย์ปุถุชนทั่วไป ไม่เกิดความเหลื่อมลํ้าวัตถุประสงค์1. การสร้างศักยภาพคนพิการ2. สร้างโรงเรียนเฉพาะสำหรับคนพิการ เช่น โรงเรียนปอเนาะ โรงเรียนเอกชนสอนศาสนาอิสลามสำหรับคนพิการ3. สร้างพื้นที่ให้คนพิการมีส่วนร่วม และมีบทบาททางการเมือง สังคม กลยุทธ์1. ต้องสร้างกลุ่มเครือข่ายคนพิการให้มีความเข้มแข็ง2. มีเครือข่ายที่เข้มแข็ง เพื่อทำงานอย่างเต็มศักยภาพผลผลิต คนพิการมีบทบาททางสังคม การเมือง คุณค่า และศักดิ์ศรีของความเป็นมนุษย์ ไม่มีความไม่เหลื่อมลํ้า เคารพสิทธิเสรีภาพของกันและกันเป้าหมาย คนพิการมีงานทำมีรายได้สำหรับครอบครัว เข้าสู่สังคมได้วัตถุประสงค์1. มีการรวมกลุ่ม2. มีการอบรมอาชีพ มีทักษะไปทำงานได้ เป็นเจ้าของกิจการได้3. มีผลิตภัณฑ์ที่ตลาดต้องการ เช่น เครื่องสำอาง4. มีการศึกษาการตลาดกลยุทธ์1. มีหน่วยงานมาสนับสนุนเพื่อยกระดับผลิตภัณฑ์ เช่น เรื่องบรรจุภัณฑ์2. การใช้เครื่องมือออนไลน์3. การโปรโมทสินค้าเพื่อให้ลูกค้ารู้จักมากขึ้นผลผลิต คนพิการมีรายได้ เป็นที่รู้จักของสังคม สามารถจ้างงานคนในชุมชน คุณค่าที่อยากเห็นร่วมกัน คนพิการมีคุณค่าในตัวเอง มีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น เกิดความเสมอภาคทางสังคม130
คนพิการอยู่ดี มีความสุข แบบยั่งยืน อย่างเท่าเทียม คนพิการสามารถมีส่วนร่วมทางสังคมเป้าหมาย มีสิ่งอำนวยความสะดวกวัตถุประสงค์ 1. หน่วยงานภาครัฐ และรัฐวิสาหกิจมีทางลาด ห้องนํ้าสำหรับคนพิการ2. พื้นที่สาธารณะมีเส้นทางสำหรับรถวีลแชร์ ที่จอดรถ ห้องนํ้า และพื้นที่ออกกำลังกายสำหรับคนพิการ3. มีการคมนาคมและการขนส่งที่เอื้อต่อคนพิการ เช่น บันไดสไลด์ขึ้นรถกลยุทธ์ มีประชุมคณะเครือข่ายกลุ่ม เสนอตัวแทนเพื่อนำเสนอแนวทางให้ หน่วยงานที่เกี่ยวข้อง พร้อมทั้งติดตามผลข้อมูลกับหน่วยงาน รัฐวิสาหกิจผลผลิต 1. ได้ทางลาด ห้องนํ้า บันไดสไลด์ สำหรับคนพิการ ในสถานที่หน่วยงานรัฐ และรัฐวิสาหกิจ ธนาคาร2. ได้พื้นที่ออกกำลังกายสำหรับคนพิการคุณค่าที่อยากเห็นร่วม คุณภาพของชีวิตของคนพิการดีขึ้น และได้ออกสู่สังคมใช้ชีวิตอย่างปกติเท่าเทียมกับคนทั่วไปความฝัน เกิดสมัชชาคนพิการสามจังหวัดชายแดนใต้เป้าหมาย 1. เข้าถึงสิทธิต่าง ๆ ที่ควรจะได้รับ (เป็นสิทธิตามกฎหมาย)2. พิทักษ์สิทธิคนพิการตาม พ.ร.บ. คนพิการ3. ได้รับสิทธิอย่างทั่วถึงและเท่าเทียมวัตถุประสงค์1. เพิ่มองค์กรเครือข่ายคนพิการทุกประเภทในองค์กรสภาคนพิการ (ปัตตานี ยะลา และนราธิวาส)2. เพื่อให้สมัชชาองค์กรคนพิการสามจังหวัดชายแดนใต้เกิดความความเข้มแข็งกลยุทธ์ 1. เชิญสภาคนพิการสามจังหวัดชายแดนใต้ประชุมร่วมกันเพื่อแสวงหาความร่วมมือ2. จัดตั้งสมัชชาคนพิการสามจังหวัดชายแดนใต้3. ประชาสัมพันธ์เป้าหมายแก่องค์กรเครือข่ายคนพิการในสามจังหวัดชายแดนใต้4. ให้องค์กรคนพิการเข้าถึงสิทธิตามกฎหมาย5. ให้องค์กรคนพิการพิทักษ์สิทธิคนพิการ6. ให้คนพิการได้รับสิทธิทั่วถึงและเท่าเทียม131
คนพิการอยู่ดี มีความสุข แบบยั่งยืน อย่างเท่าเทียม คนพิการสามารถมีส่วนร่วมทางสังคมผลผลิตหลัก1. ยกระดับคุณภาพชีวิตคนพิการ2. สร้างงานและสร้างอาชีพ3. นำเสนอข้อเสนอเชิงนโยบายส่งต่อให้กับองค์กรภาครัฐและเอกชน4. ยกระดับทัศนคติที่ดี (ในเชิงบวก) ต่อคนพิการคุณค่าที่อยากเห็นร่วมกัน1. ปิดช่องว่างการเลือกปฏิบัติต่อคนพิการ2. เคารพศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์3. เพิ่มศักยภาพของคนพิการเพิ่มขึ้น4. คนพิการมีความภาคภูมิใจในการใช้ชีวิตที่่�มา: การประชุุมเชิิงปฏิิบััติิการการจััดทำยุุทธศาสตร์์เครืือข่่ายคนพิิการชายแดนใต้้ วัันที่่� 25-26 กรกฎาคม 2565 โรงแรม CS ปััตตานีีการจััดทำยุุทธศาสตร์์คนพิิการชายแดนใต้้ถืือเป็็นก้้าวเริ่่�มต้้นในการขัับเคลื่่�อน การทำงานกัับกลุ่่มเปราะบาง ในร่่วมค้้นหาสภาพปััญหา ความหวััง ความฝััน และคุุณค่่าของคนพิิการ อัันถือเื ป็็นหมุุดหมายเริ่่�มต้้นในการขยัับสู่่การร่่วมมืือในขัับเคลื่่�อนร่่วมกัันของทุุกภาคส่่วนที่่�เกี่่�ยวข้้องต่่อไป132
สานสััมพัันธ์์ภาคีีเครืือข่่ายวิิชาการและภาคประชาสัังคม สู่่การสร้้างสัันติิภาพในกลุ่่มเปราะบางจัังหวััดชายแดนใต้้เวทีีที่่� 2: เปราะบางในความหมายทั่วไป คือ บุคคลที่ต้องการการพึ่งพิงจากผู้อื่น และไม่สามารถแสดงความคิดเห็นหรือตัดสินใจได้เอง ครัวเรือนเปราะบาง คือ ครัวเรือนทีมีรายได้่น้อยและมีบุคคลทีอยู่ในภา่วะพึงพิงที่ ่ต้องการความช่วยเหลือ ผลจากการเก็บข้อมูลจากชุมชนในเรื่อง ฐานข้อมูลเชิงลึกด้านเศรษฐกิจและสังคม วิเคราะห์ข้อมูลระดับครัวเรือนและส่งเสริมกลไกการพัฒนาเชิงพื้นที่ในจังหวัดปัตตานี โมเดลแก้จนที่ออกแบบเครื่องมือพัฒนาเชิงพื้นที่ พบว่า มีจำนวน 3 ตำบล ในอำ เภอยะหริ่งทีมีครั่วเรือนยากจนมากทีสุดใน่จังหวัดปัตตานี แนวคิดการดำ รงชีพที่ยั่งยืน (5 มิติ) ประกอบด้วย ทุนด้านการเงิน ทุนทางกายภาพ (ที่อยู่อาศัย) ทุนทางสังคม ทุนด้านศักยภาพบุคคล (การศึกษา สุขภาพ) ทุนทรัพยากรธรรมชาติ ปรากฏการณ์ความยากจนข้ามรุ่น มีสาเหตุมาจากการขาดความมั่นคงทางการเงิน การไม่มีเงินออม มีหนี้สิน การศึกษาต่ำ อาชีพของหัวหน้าครัวเรือนยากจน การพัฒนาการไม่แข็งแรงของเด็กอายุต่ำกว่า 5 ขวบผู้สูงอายุในครัวเรือนยากจนต้องพึ่งพิง133
ความซับซ้อนของการกดทับเกิดจากการที่กลุ่มคนในสังคมต้องเผชิญกับอำ นาจที่หลากหลาย ซึ่งรวมถึงการเลือกปฏิบัติในหลายมิติ เช่น เพศ สถานะทางสังคม ศาสนา และกลุ่มคนเปราะบาง (ผู้หญิง คนพิการ คนจน ฯลฯ) มิติของการกดทับ การกดทับซ้อนกันของปัจจัยต่าง ๆ เช่น ความยากจน สุขภาพที่ไม่ดี หรือการถูกละเลยในแง่ของโอกาสในการเข้าถึงบริการพื้นฐาน รวมถึงผลกระทบของความรุนแรงในครอบครัวที่เกิดจากการเสพสารเสพติด ภาวการณ์กดทับในพื้นที่ชายแดนใต้ ปัญหาความเหลือมล่ำ้ คนในพืนที้ ่ชายแดนใต้ต้องเผชิญกับปัญหาหลายมิติ ทั้งปัญหาความยากจน การขาดแคลนการเข้าถึงสวัสดิการสุขภาพ และการขาดโอกาสทางเศรษฐกิจ การพัฒนาและการเปลี่ยนแปลงทางสังคม กระบวนการสันติภาพและการพัฒนา แนวคิดในการสร้างสันติภาพอย่างยั่งยืน จะต้องมองถึงการเปลี่ยนแปลงเชิงระบบทั้งในแง่ของการศึกษาการพัฒนาสังคมและการแก้ปัญหาความยากจน แนวทางการจัดการและช่วยเหลือกลุ่ม คนพิการในประเทศมาเลเซีย ประกอบไปด้วยการแบ่งประเภทของกลุ่มคนพิการที่สำ คัญ 3 กลุ่มหลัก ได้แก่ กลุ่มคนพิการทาง ร่างกาย กลุ่มคนพิการทางสติปัญญา และคนพิการทางจติ ใจ รวมถึงผู้ป่วยทางจติเวช ศูนย์ OKU (Orang Kurang Upaya) เป็นหน่วยงานในประเทศมาเลเซียที่ดูแลกลุ่ม คนพิการทั้งในด้านการศึกษา การบำบัด และการฝึกทักษะอาชีพ สำ หรับเด็กที่พิการแต่กำ เนิดจะได้รับการบำบัดตั้งแต่แรกเกิด เพื่อพัฒนาเซลล์สมองและสร้างความสามารถ ในการช่วยเหลือตัวเอง ความรุนแรงในครอบครัวทั้งสองพื้นที่ทั้งในจังหวัดชายแดนภาคใต้และอาเจะห์ ถือเป็นปัญหาทีซั่บซ้อนและมีหลายปัจจัยทีเ่ข้ามาเกี่ยวข้อง ทั้งปัจจัยทางเศรษฐกิจ สังคมและวัฒนธรรม โดยเฉพาะในกรณีของผู้หญิงทีมี่บทบาททางสังคมทีสูง แ่ต่กลับต้องเผชิญกับความรุนแรงในครอบครัว โดยความท้าทายที่เกิดขึ้นในพื้นที่ทั้งสองแห่งโดยเฉพาะในเรื่องของการตีความหลักการศาสนาอิสลามและการตีความวัฒนธรรมที่แตกต่างกันระหว่างชนเผ่าต่าง ๆ ในอาเจะห์และพื้นที่ชายแดนใต้ บทบาทของผู้หญิงในสังคมมุสลิมของ อาเจะห์และการปฏบิตั ิในชวีติ ประจวำ ันพบว่า ผู้หญิงในอาเจะห์มีสถานะทีค่อน่ข้างสูงในแง่ของบทบาททางครอบครัวและสังคม มีอำ นาจในการเป็นเจ้าของบ้านและจัดการทรัพย์สินในครอบครัว ผู้หญิงอาเจะห์โดยทั่วไปมี ความเคารพในหลักการศาสนาและบทบาทที่เท่าเทียมระหว่างหญิงชาย แต่ในชีวิตจริงกลับต้องเผชิญกับการกระทำ ที่รุนแรงจากสามีหรือสมาชิกในครอบครัว แม้ว่าในบางกรณี ผู้หญิงที่มีสถานะทางสังคมสูงก็อาจจะยอมทนต่อการถูกทำ ร้ายร่างกายจากสามีภายใต้เหตุผลทางศาสนาหรือวัฒนธรรม134
ความหลากหลายทางชาติพันธุ์ของผู้หญิงในสังคมอาเจะห์และ การรับมือความรุนแรง ส่งผลให้บทบาทและสถานะของผู้หญิงแตกต่างกันไปและมีวิธีการรับมือต่อความรุนแรงที่แตกต่างกันออกไป ผู้หญิงอาเจะห์มักจะมีบทบาทสูงในครอบครัวและสังคม ในขณะที่ผู้หญิงจากชาติพันธุ์อื่น ๆ เช่น ดาโย ชวา หรือ มินังกาเบา อาจจะมีสถานะทางสังคมน้อยกว่าหรือมีบทบาทที่จำ กัดกว่า ความรุนแรงในครอบครัวในพืนที้ ่ชายแดนใตข้ องประเทศไทยมีลักษณะทีคล้ายคลึงกันกั่บอาเจะห์ โดยมีปัจจัยทางเศรษฐกิจและสังคมทีเกี่ย่วข้อง เช่น ความยากจน วัฒนธรรมของการมีอำ นาจของผู้ชายในครอบครัวและผลกระทบจากสถานการณ์ความไม่สงบที่มีอยู่ในพื้นที่ การปฏิเสธการเลือกปฏิบัติต่อผู้หญิงในมุมมองของอิสลาม แนวคิดการเลือกปฏบิตัติ ่อผู้หญิงในศาสนาอิสลามนันไม่ได้มีพื้นฐาน้จากอิทธิพลของแนวคิดตะวันตก แต่เป็นการตีความที่ผิดของบทบัญญัติศาสนาที่เกี่ยวข้องกับบทบาทของผู้หญิงในครอบครัวและสังคม การจััดกิิจกรรม “สัันติิภาพที่่�เบาบางของคนเปราะบาง: การประชุุมสััมมนาภาคีีเครืือข่่ายวิิชาการและภาคประชาสัังคม มีีวัตถุุั ประสงค์์เพื่่�อพััฒนาคุุณภาพชีีวิติ เพื่่�อการสร้้างสัันติิภาพในกลุ่่มเปราะบางจัังหวััดชายแดนใต้้” วัันที่่� 15 ธัันวาคม 2565 ณ ห้้องประชุุม ศรีีวัังสา ชั้้�น 3 คณะรััฐศาสตร์์ มหาวิิทยาลััยสงขลานคริินทร์์ วิิทยาเขตปััตตานีี รศ.บุุษบง ชััยเจริิญวััฒนะ ผู้้อำนวยการสถาบัันสัันติิศึึกษา มหาวิิทยาลััยสงขลานคริินทร์์ ได้้กล่่าวถึึงวััตถุุประสงค์์การประชุุมในครั้้�งนี้้� เพื่่�อเป็็นการส่่งเสริิมการรวมคน ทุุกคน ทุุกฝ่่ายในกระบวนการสัันติิภาพ และสร้้างการมีีส่่วนร่่วมของผู้้ส่่วนได้้ส่่วนเสีียที่่�จะระดมพลัังจาก กลุ่่มคนรากหญ้้าอย่่างแท้้จริิงดร.บุุษบง กล่่าวถ้้อยคำสำคััญในพิิธีีเปิิดงานว่่า ที่่�ผ่่านมางานทางด้้านสัันติิภาพชายแดนใต้ยั้ังขาดการมีีส่่วนร่่วมอย่่างมีีนััยยะสำคััญของกลุ่มคนชายขอบห่รืือกลุ่มเปราะบาง่ในพื้้�นที่่�และในกระบวนการสัันติิภาพ เช่่น กลุ่่มคนไร้้สััญชาติิ ผู้้หญิิงเปราะบาง แม่่หม้้าย 135
คนพิิการ ผู้้หญิิงพิิการ คนกลุ่่มน้้อย และกลุ่่มอื่่�น ๆ กลุ่่มเยาวชน อดีีตสมาชิิกกระบวนการก่่อความไม่่สงบ และผู้้ได้้รัับผลกระทบจากรซ้้อมทรมาน โดยกระบวนการสัันติิภาพเป็็น การฟัังเสีียงของทุุกคนที่่�เข้้าร่่วมงานฯ ว่่าเขาต้้องการอะไร เพื่่�อให้้เกิิดสัันติิภาพที่่�แท้้จริิง จากการมีีส่่วนร่่วมของทุุกคน โดยเฉพาะการเป็็นพื้้�นที่่�แลกเปลี่่�ยนระหว่่างนัักวิิชาการและ ผู้้ปฏิิบััติิงานในชุุมชนท้้องถิ่่�นที่่�ทำงานกัับกลุ่่มเปราะบาง และการสร้้างความรู้้ความเข้้าใจ เรื่่�องกระบวนการสัันติิภาพชายแดนใต้้เพื่่�อการมีีส่่วนร่่วมของชุุมชนท้้องถิ่่�นและกลุ่มเปราะบาง่ผู้้เข้้าร่่วมการประชุุมสััมมนามีีจำนวน 60 คน ได้้แก่่ นัักวิิชาการที่่�กำลัังดำเนิินการทำวิิจััยวิิจััยประเด็็นกลุ่่มเปราะบาง จากมหาวิิทยาลััยสงขลานคริินทร์์ แกนนำของสมาคม ร่่วมสร้้างชุุมชนศรััทธากััมปงตัักวา กลุ่่มแกนนำภาคประชาสัังคมที่่�ทำงานกัับกลุ่่มเปราะบางเด็็กในสถานพิินิิจ และผู้้หญิิงกลุ่่มเปราะบางในชุุมชนกลุ่่มผู้้แทนจากคณะกรรมการอิิสลาม จัังหวััดชายแดนใต้้ผศ.ดร.อรุุณีีวรรณ บััวเนี่่�ยว รัักษาการแทนรองอธิิการบดีีฝ่่ายวิิจััยและพัันธกิิจสัังคมวิิทยาเขตปััตตานีี ได้้บรรยายและนำเสนอผลการวิิจััยในหััวข้้อ “ความรู้้ด้้านกลุ่่มเปราะบางในจัังหวััดชายแดนภาคใต้้สำคััญอย่่างไรกัับการสร้้างสัันติิภาพ”กลุ่่มเปราะบางในจัังหวััดชายแดนภาคใต้้กัับความสำคััญในการสร้้างสัันติิภาพผศ.อรุุณีี กล่่าวว่่า สำหรัับการดำเนิินโครงการเกี่่�ยวกัับคนเปราะบางในพื้้�นที่่�ทางทีีมงานได้้ดำเนิินการวิิจััยเชิิงพื้้�นที่่�เพื่่�อแก้้ไขปััญหาความยากจนแบบเบ็็ดเสร็็จและแม่่นยำของมหาวิิทยาลััยสงขลานคริินทร์์ วิิทยาเขตปััตตานีี โดยได้้ลงพื้้�นที่่�เก็็บข้้อมููลตามสำนัักงาน สภาพััฒนาการเศรษฐกิิจและสัังคมแห่่งชาติิ (สศช.) โดยเฉพาะกลุ่่มยากจนที่่�มีีรายได้้ต่่ำกว่่า 100,000 บาทต่่อปีี เป็็นการเก็็บข้้อมููลรวมทั้้�งหมด 12 อำเภอ ซึ่่�งการลงพื้้�นที่่�และจััดทำข้้อมููลมีีเป้้าหมายเพื่่�อแก้้ไขปััญหาซึ่่�งต้้องอาศััยทุุกศาสตร์์โดยเฉพาะทางวิิทยาศาสตร์์เข้้าไปช่่วยในเรื่่�องการสร้้างผลิิตภััณฑ์์ทรััพยากร รวมถึึงการสร้้างมููลค่่าหรืือทางสัังคมศาสตร์์ โดยทางโครงการได้้ร่่วมมืือกัับหน่่วยงานภายนอก เช่่น กศน. ในพื้้�นที่่� นอกจากนี้้� มหาวิิทยาลััยยัังได้้จัับมืือกัับหน่่วยงานราชการท้้องถิ่่�นเพื่่�อผลัักดัันโครงการไปบรรจุุในแผนงานและแก้้ไขปััญหาอย่่างแท้้จริิง โดยโครงการใช้้เวลา 3 ปีี 136
ในช่่วงระยะเวลาการดำเนิินงาน 3 ปีนี้้� ในปีีแรกจะเป็็นการสำรวจกลุ่มยากจน โดย่มีีวััตถุุประสงค์์เพื่่�อลดความยากจนและการพััฒนา เพื่่�อให้้เกิิดความเท่่าเทีียมในประเทศไทยกรณีีศึึกษาจัังหวััดปััตตานีี ในปีี 2563 ซึ่่�งเป็็นที่่� 2 ของการดำเนิินงานโครงการได้้จััดทำโครงการวิิจััยพััฒนา เชิิงพื้้�นที่่�เพื่่�อการลดความยากจน และการพััฒนาความเท่่าเทีียมในประเทศไทย กรณีีศึึกษาจัังหวััดปััตตานีี ระยะที่่� 2 และ ปีี 2564 โครงการพััฒนาพื้้�นที่่�เชิิงบููรณาการแบบร่่วมมืือ เพื่่�อแก้้ไขปััญหาความยากจนแบบเบ็็ดเสร็็จและแม่่นยำ กรณีีศึึกษาพื้้�นที่่�จัังหวััดปัตตัานีี 2565ทั้้�งนี้้� กิิจกรรมในวัันนี้้มีี�เป้้าหมายเพื่่�อให้้เกิิดการแลกเปลี่่�ยนเรีียนรู้้ และนำเสนอข้้อมููลเกี่่�ยวกัับกลุ่่มเปราะบาง ครััวเรืือนเปราะบางในบริิบทของงานวิิจััย รวมทั้้�งผลการสำรวจ การวิิเคราะห์์ข้้อมููลการคุ้้มครองโดยมีีความคาดหวััง เพื่่�อให้้เกิิดการเรีียนรู้้ประสบการณ์์จากนัักวิิชาการ ชุุมชนนัักปฏิิบััติิภาคีีเครืือข่่าย ประสบการณ์์จากต่่างประเทศ รวมถึึงการประสานความร่่วมมืือทางการแลกเปลี่่�ยนข้้อมููลและการส่่งต่่อความช่่วยเหลืืออย่่างเป็็นระบบนิิยามของกลุ่่มเปราะบางและครััวเรืือนเปราะบางกลุ่มคนเปราะบาง ่ตามนิิยามของสำนัักงานสภาพััฒนาการเศรษฐกิิจและสัังคมแห่่งชาติิคืือ บุุคคลที่่�ต้้องการได้รั้ับการพึ่่�งพิิงจากผู้้อื่่�น ไม่ส่ามารถแสดงความคิิดเห็็นได้้อย่่างอิิสระหรืือตััดสิินใจได้้ด้้วยตนเอง โดยสามารถแบ่่งกลุ่มคนเปราะบางไ่ด้้ดัังนี้้� 1) กลุ่มที่่�่มีีความเสี่่�ยงสููงกว่่าบุุคคลทั่่�วไป อาทิิ หญิิงตั้้�งครรภ์์ ผู้้สููงอายุุพ่่อเลี้้�ยงเดี่่�ยว แม่่เลี้้�ยงเดี่่�ยว 2) กลุ่่มทุุพพลภาพ อาทิิ คนพิิการ ผู้้ป่่วยจิิตเวช ผู้้ป่่วยเด็็ก สมองเสื่่�อม ผู้้ป่่วยติิดเตีียง 3 กลุ่่มที่่�ไม่่มีีอิิสระพอในการตััดสิินใจอัันได้้แก่่ เด็็กและเยาวชน นัักโทษ ทหารเกณฑ์์ 4) กลุ่่มผู้้ด้้อยโอกาส อาทิิ คนเร่่ร่่อน คนไร้้บ้้าน และคนขอทาน137
ครััวเรืือนเปราะบาง คืือ ครััวเรืือนที่่�มีีรายได้้น้้อยและมีีบุุคคลที่่�อยู่่ในภาวะพึ่่�งพิิงที่่�ต้้องการได้รั้ับความช่่วยเหลืือ เช่่น ครอบครััวยากจนที่่�มีีเด็็กเล็็ก แม่่เลี้้�ยงเดี่่�ยว ผู้้สููงอายุุคนพิิการ โดยสามารถแบ่่งระดัับความเปราะบาง ดัังนี้้�1) ครััวเรืือนที่่�มีีรายได้้น้้อยและมีีปััญหาเรื่่�อง ที่่�อยู่่อาศััย 2) ครััวเรืือนที่่�มีีรายได้้น้้อยโดยเฉลี่่�ยต่่อปีี รายได้้ไม่่เกิิน 100,000 บาทต่่อครััวเรืือน ถ้้าเป็็นรายได้ต้ามข้้อมููลความจำเป็็นพื้้�นฐาน (จปฐ.) กำหนดมีีรายได้้น้้อยกว่่า 65,000 บาทต่่อปีี หรืือ 5,400 บาทต่่อเดืือน 3) ครััวเรืือนที่่�มีีรายได้้น้้อยและอยู่่ในภาวะพึ่่�งพิิงที่่�ต้้องได้้รัับการดููแล4) ครััวเรืือนที่่�มีีผู้้สููงอายุุ รวมถึึงคนที่่�ไม่่ได้้รัับเบี้้�ยยัังชีีพคนพิิการ ไม่่ได้้รัับเบี้้�ยยัังชีีพผู้้สููงอายุุ และอยู่่ในภาวะพึ่่�งพิิงที่่�ต้้องได้้รัับการดููแลนอกจากนี้้� โครงการได้มีี้การลงพื้้�นที่่�อำเภอยะหริ่่�ง อำเภอที่่�จำนวนครััวเรืือนยากจนมากที่่�สุุดในจัังหวััดปััตตานีีมีี 3 ตำบลด้้วยกััน คืือ ตำบลแหลมโพธิ์์� ตำบลบางปูู และตำบลตาลีีอายร์์ข้้อมููลของชุุมชน1) ฐานข้้อมููลเชิิงลึึกด้้านเศรษฐกิิจและสัังคม2) การวิิเคราะห์์ข้้อมููลระดัับครััวเรืือน การส่่งเสริิมกลไกการพััฒนาเชิิงพื้้�นที่่�ของจัังหวััดปััตตานีี3) โมเดลแก้้จนมีีการออกแบบเครื่่�องมืือพััฒนาเชิิงพื้้�นที่่�การศึึกษากรณีีตััวอย่่างนำร่่อง4) สัังเคราะห์์ผลการศึึกษาและจััดทำข้้อเสนอแนะเชิิงนโยบายแนวทางการวิิเคราะห์์ข้้อมููลงานวิิจััยนี้้�ต้้องการวิิเคราะห์์ว่่า 1) คนจนอยู่่ที่่�ไหน 2) ทำไมถึึงจน โดยใช้้แบบสำรวจ แบบทวนสอบกัับ TP map เพื่่�อการจััดการข้้อมููลครััวเรืือนและประชากร โดยนำมาวิิเคราะห์์ทั้้�ง 5 มิิติิ 3) ทำอย่่างไรถึึงจะหลุุดจากความยากจน มีีการส่่งต่่อช่่วยเหลืือเร่่งด่่วน การช่่วยเหลืือ กลุ่่มเปราะบาง การพััฒนาทัักษะอาชีีพ การวางแผนระยะยาว138
แนวคิิดการดำรงชีีพที่่�ยั่่�งยืืน 5 มิิติิแนวคิิดดัังกล่่าวเป็็นเครื่่�องมืือวิิเคราะห์์ ข้้อมููลพื้้�นที่่�ทุุนด้้านการเงิิน ทุุนทางกายภาพคืือ บ้้านหรืือสภาพที่่�อยู่่อาศััย ทุุนทางสัังคมทุุนด้้านศัักยภาพบุุคคลคืือ ทุุนการศึึกษาและสุุขภาพ ทุุนทรััพยากรธรรมชาติิ ผลจากการวิิเคราะห์ข้์ ้อมููลทุุนรายได้้หรืือเศรษฐกิิจของปัตตัานีีไม่่ได้ย่่ ้ำแย่่ เพราะปัตตัานีีอยู่่ในพื้้�นที่่�ที่่�มีีแหล่่งทรััพยากรแหล่่งทรััพยากร แต่ทุุ่นทางสัังคมน้้อยผลการสำรวจข้้อมููลครััวเรืือนยากจนในพื้้�นที่่�จัังหวััดปัตตัานีีพบว่่า ในจำนวน 17,191 ครััวเรืือน มิิติิที่่� 1 ทุุนมนุุษย์์มีีค่่าเฉลี่่�ย 1.81 (อยู่่ยาก) มิิติิที่่� 2 ทุุนกายภาพมีีค่่าเฉลี่่�ย 3.10 (พออยู่่ได้้) มิิติิที่่� 3 ทุุนการเงิินมีีค่่าเฉลี่่�ย 2.13 (อยู่่ยาก) มิิติิที่่� 4 ทุุนธรรมชาติิมีีค่่าเฉลี่่�ย 2.69 (พออยู่่ได้้) มิิติิที่่� 5 ทุุนทางสัังคมมีีค่่าเฉลี่่�ย 1.55 (อยู่่ลำบาก)โดยการแปลความหมายของคะแนนจากการสำรวจคะแนนเฉลี่่�ย 1.00 ถึึง 1.75 สภาพความเป็็นอยู่่ของคนจนมีีลัักษณะอยู่่ลำบาก คะแนนเฉลี่่�ย 1.76 ถึึง 2.50 สภาพความเป็็นอยู่่ของคนจนมีีลัักษณะอยู่่ยาก คะแนนเฉลี่่�ย 2.51 ถึึง 3.25 สภาพความเป็็นอยู่่ของคนจน มีีลัักษณะอยู่่ได้้ และคะแนนเฉลี่่�ย 3.26-4.00 สภาพความเป็็นอยู่่ของคนจนมีีลัักษณะอยู่่ดีีเป็็นกลุ่่มที่่�มีีความขาดแคลนปััจจััยพื้้�นฐานในการดำรงชีีวิิตต้้องดำเนิินการนำเข้้าสู่่ระบบสวััสดิิการโดยเร่่งด่่วนเป็็นกลุ่่มที่่�มีีปััจจััยพื้้�นฐานที่่�เพีียงพอสำหรัับการดำรงชีีวิิตอยู่่ในแต่่ละวััน ซึ่่�งต้้องเร่่งดำเนิินการจััดหาปัจจัั ัยดำรงชีีพหรืือยกระดัับความสามารถในการจััดหาปัจจัั ัยดำรงชีีพของตนเองให้้พออยู่่ได้้เป็็นกลุ่่มที่่�มีีฐานทุุนสำหรัับการดำรงชีีพ แต่่ยัังไม่่เพีียงพอที่่�จะอยู่่รอดได้้อย่่างปลอดภััย หากประสบกัับภาวะความแปรปรวนต่่าง ๆจำเป็็นต้้องสร้้างภููมิิคุ้้มกัันและยกระดัับความเป็็นอยู่่ให้้หลุุดพ้้นเป็็นกลุ่ม่ที่มีีภู่�มิู คุ้้ิมกัันต่่อสภาพความแปรปรวนความเสี่่�ยงต่่าง ๆ มีีฐานทุุนในด้้านต่่าง ๆ ที่่�เพีียงพอในการวางแผนอนาคตของตนเองครอบครััว139
โดยกลุ่่มปััตตานีีส่่วนใหญ่่อยู่่ในกลุ่่มระดัับที่่� 2 คืืออยู่่ยาก เพราะไม่่มีีเงิินเก็็บ และรองลงมาคืืออัันดัับที่่� 3 พออยู่่ได้้ คืือพยายามที่่�จะหาอาชีีพเพื่่�อให้้พออยู่่ได้้ ดัังนั้้�นการมีีเครืือข่่ายซึ่่�งช่่วยเพิ่่�มความไว้้วางใจและความสามารถในการร่่วมมืือกััน รวมถึึงการเป็็นสมาชิิกของกลุ่มที่่�่ตั้้�งขึ้้�นมาจะเป็็นปััจจััยสำคััญของการสร้้างความเข้้มแข็็งของชุุมชน กระนั้้�นทุุนมนุุษย์์และทุุนการเงิินสำหรัับปัตตัานีียัังอยู่่ในค่่าเฉลี่่�ยต่่ำ คืือ อยู่่ลำบาก ซึ่่�งทุุนทั้้�งสองมิิติินี้้�เป็็นปััจจััยที่่�มีีผลต่่อความยากจนของครััวเรืือนจัังหวััดปััตตานีี สำหรัับข้้อมููลพื้้�นฐาน ปััตตานีีมีีจำนวนสมาชิิกในครััวเรืือนเฉลี่่�ยครััวเรืือนละ 5.60 คน ในขณะที่่�ค่่าเฉลี่่�ยครััวเรืือนยากจนทั่่�วไปอยู่่ที่่�ครััวเรืือนละ 4.44 คน สมาชิิกในครััวเรืือนยากจน ส่่วนใหญ่่จะสำเร็็จการศึึกษาในระดัับประถมศึึกษาคิิดเป็็นร้้อยละ 32.24 และต่่ำกว่่าระดัับประถมศึึกษา ไม่่เรีียนต่่อ ทำให้้หลุุดออกจากระบบการศึึกษาในเรื่่�องของอาชีีพ ข้้อค้้นพบที่่�น่่าสนใจส่่วนใหญ่่ ร้้อยละ 31 รัับจ้้างทั่่�วไป นอกภาคเกษตรรองลงมาร้้อยละ 18 ประกอบอาชีีพเกษตรกรรมและปศุุสััตว์์ ครััวเรืือนมีีสมาชิิกทำงานได้้กว่่ากลุ่่มพึ่่�งพิิง ทั้้�งนี้้� ในกลุ่่มคนทำงานจะมีีรายได้้ที่่�ค่่อนข้้างต่่ำคืือน้้อยสุุด 700 บาทต่่อเดืือน มีีสมาชิิกอย่่างน้้อย 1 คนในครััวเรืือนที่่�มีีปััญหาสุุขภาพ ส่่วนคนพิิการพึ่่�งตนเองได้้ คนป่่วยเรื้้�อรัังที่่�ไม่่ติิดเตีียงได้รั้ับการช่่วยเหลืือของรััฐในรููปแบบเงิินอุุดหนุุนเด็็กแรกเกิิด เบี้้�ยผู้้สููงอายุุเบี้้�ยคนพิิการ บััตรสวััสดิิการแห่่งรััฐผลการวิิจััยพบว่่า ปััตตานีีมีีจำนวนครััวเรืือนที่่�มีีสถานะอยู่่ลำบากในระบบข้้อมููล ครััวเรืือน 43 ครััวเรืือน จััดอยู่่ในกลุ่มที่่�่มีีความต้้องการช่่วยเหลืือเร่่งด่่วนทัันทีีหรืือกำลัังอยู่่ในภาวะฉุุกเฉิินทางด้้านความเป็็นอยู่่และการดำรงชีีพ คุุณสมบััติิของกลุ่่มอยู่่ลำบากในจัังหวััดปััตตานีีส่่วนใหญ่่เป็็นผู้้สููงอายุุ อยู่่ในฐานะที่่�ต้้องพึ่่�งพิิงต้้องสงเคราะห์์ทางด้้านที่่�อยู่่อาศััย ไม่่มีีห้้องน้้ำ มีีปััญหาด้้านสุุขภาพ สติิปััญญา บางคนเป็็นคนพิิการ และเป็็นผู้้สููงวััย จึึงไม่่มีีอาชีีพสำหรัับปรากฎการณ์์ความยากจนข้้ามรุ่น ซึ่่�งไ่ด้ส้ะท้้อนภาพความยากจนของประชาชนในพื้้�นที่่� ดัังต่่อไปนี้้�1) ขาดความมั่่�นคงทางด้้านการเงิิน ครััวเรืือนยากจนข้้ามรุ่่นส่่วนใหญ่่ไม่่มีีเงิินออม มีีหนี้้�สิิน การศึึกษาต่่ำ และอััตราการพึ่่�งพิิงสููง2) อาชีีพของหััวหน้้าครััวเรืือนยากจน140
3) การพััฒนาการไม่่แข็็งแรงของเด็็กจนถึึง 5 ขวบ4) มีีสมาชิิกและผู้้สููงอายุุที่่�อยู่่ในภาวะพึ่่�งพิิงในครััวเรืือนยากจน5) ทััศนคติิและพฤติิกรรมของประชาชนสาเหตุุของความยากจนข้้ามรุ่่น1. ทุุนการเงิินและทุุนมนุุษย์์เป็็นสาเหตุุที่่�สำคััญที่่�สุุดที่่�ทำให้้ครััวเรืือนเข้้าข่่ายเป็็นคนยากจนข้้ามรุ่น่คืือ การขาดความมั่่�นคงทางด้้านการเงิิน เนื่่�องจากไม่มีี่เงิินออมและความขััดสนทางการศึึกษา2. ทุุนการเงิิน ทุุนมนุุษย์์ และทุุนกายภาพข้้ามรุ่น ่ส่่วนใหญ่คืื่อรัับจ้้างทั่่�วไป รองลงมาคืืออาชีีพเกษตรกรรม และส่่วนใหญ่่ไม่่มีีกรรมสิิทธิ์์�ในที่่�ดิิน ทุุนมนุุษย์์และทุุนการเงิิน เด็็กปฐมวััยช่่วงแรกเกิิดจนถึึง 5 ขวบของครััวเรืือนยากจน อยู่่ในภาวะทุุพโภชนาการ ทุุนมนุุษย์์และทุุนการเงิิน มีีสมาชิิกผู้้สููงอายุุอยู่่ในภาวะพึ่่�งพิิงยัังไม่่สามารถเข้้าถึึงบริิการดููแลระยะยาวด้้านสาธารณสุุข ทุุนมนุุษย์์ และทุุนทางสัังคมสมาชิิกในครััวเรืือนยากจน บางคนมีีความเชื่่�อเรื่่�องความพอเพีียง ไม่่มุ่่งเรื่่�องการสะสม ไม่่แสวงหา ส่่งผลให้้ขาดความกระตืือรืือร้้นในการหารายได้้เพิ่่�ม และมีีส่่วนหนึ่่�งที่่�มีีการใช้้จ่่ายเกิินตััวและมีีหนี้้�สิิน141
แนวทางแก้้ปััญหา1. สนัับสนุุนทุุนการศึึกษาเพื่่�อป้้องกัันการหลุุดออกจากระบบการศึึกษาและการพััฒนาทัักษะอาชีีพที่่�มีีคุุณภาพ2. สร้้างโอกาสในการประกอบอาชีีพที่่�มีีผลิิตภััณฑ์์และรายได้้สููงขึ้้�น3. สนัับสนุุนการเข้้าถึึงแหล่่งทุุนและทรััพยากรที่่�จำเป็็นในการประกอบอาชีีพ ให้้ความรู้้และทัักษะทางการเงิิน พร้้อมกัับพััฒนาทัักษะอาชีีพและทัักษะการจััดการ4. สนัับสนุุนครััวเรืือนยากจนข้้ามรุ่่นให้้สามารถเลี้้�ยงดููเด็็ก ตั้้�งแต่่ครรภ์์มารดาจนถึึงปฐมวััยได้้อย่่างมีีคุุณภาพ โดยเฉพาะช่่วงอายุุแรกเกิิดจนถึึง 5 ขวบหรืือวััยก่่อนเข้้าเรีียน ชั้้�นประถมศึึกษา ควรดููแลให้้มีีพััฒนาการอย่่างเหมาะสม5. องค์์กรปกครองส่่วนท้้องถิ่่�นต้้องหมั่่�นดำเนิินงานสถานพััฒนาเด็็กปฐมวััยให้้ครอบคลุุมเด็็กอายุุ 0 ถึึง 2 ปีี และส่่งเสริิมการจััดตั้้�งศููนย์์เลี้้�ยงเด็็กที่่�มีีคุุณภาพในชุุมชน6. จััดให้มีี้ระบบและกลไกในการให้้ความช่่วยเหลืือกลุ่มคนยากจนและก่ลุ่มคน่ต่่าง ๆ ที่่�ต้้องการความช่่วยเหลืือเป็็นพิิเศษให้้ได้้ครอบคลุุมมากยิ่่�งขึ้้�นโดยการใช้้เครืือข่่ายชุุมชน เป็็นตััวประสาน7. แก้้ไขเปลี่่�ยนแปลงทััศนคติิและพฤติิกรรมส่่วนบุุคคลในการใช้้จ่่าย เสริิมพลัังในครััวเรืือนยากจนให้้เกิิดการตระหนัักรู้้และสร้้างทััศนคติิการพึ่่�งตนเอง โดยผู้นำ้ ชุุมชน สมาชิิกในชุุมชนที่่�มีีศัักยภาพ รวมทั้้�งภาคส่่วนต่่าง ๆ ที่่�ร่่วมมืือแก้้ไขปััญหาความยากจนในพื้้�นที่่�และการเพิ่่�มความรู้้ความสามารถการพััฒนาสมรรถนะที่่�สอดคล้้องกัับความสามารถพื้้�นฐานข้้อมููลเรื่่�องกลุ่่มเปราะบางในจัังหวััดชายแดนภาคใต้้กัับความสำคััญในการสร้้างสัันติิภาพ เป็็นส่่วนหนึ่่�งที่่�ชี้้�ให้้เห็็นถึึงสภาวะการกดทัับซ้้ำซ้้อนของประชาชนในพื้้�นที่่� ซึ่่�งส่่งผลสำคััญต่่อกระบวนการสร้้างสัันติิภาพ ดัังเนื้้�อหาการบรรยายพิิเศษนี้้�142
สภาวะของการกดทัับที่่�ทัับซ้้อนโจทย์์ใหญ่่ของคนเปราะบางที่่�ชายแดนใต้้บรรยายโดย ผศ. ดร.อััมพร หมาดเด็็น คณะสัังคมวิิทยาและมานุุษยวิิทยา มหาวิิทยาลััยธรรมศาสตร์์การกดทัับที่ทั่� ับซ้้อน ในเรื่่�องของกระบวนการสัันติิภาพจะไปทัับซ้้อนในเรื่่�องของมิิติิด้้านสุุขภาพ ด้้านเศรษฐกิิจ ตลอดจนความสััมพัันธ์์ของคนในชุุมชนนำไปสู่่การก่่อความรุุนแรงกัับคนในครอบครััวการสรุุปความซ้้ำซ้้อนของปััญหาหากเราจะมองว่่าปััญหาสัันติิภาพมีีความทัับซ้้อนกัับปััญหาอะไรบ้้าง เช่่น ปััจจััยของความยากจน มิิติิปััญหาศาสนาวััฒนธรรม ความเชื่่�อเรื่่�องของกลุ่่มคนเปราะบาง บุุคคลที่่�เป็็นคนพิิการ หรืือภาวะการเข้้าถึึงสวััสดิิการหรืือสถานะของเพศที่่�อาจถููกกีีดกัันหรืือเลืือกปฏิิบััติิข้้อเสนอเชิิงความคิิดเหล่่านี้้�ต้้องการใช้้พื้้�นที่่�ของการศึึกษา การเปลี่่�ยนแปลงเชิิงระบบ เพื่่�อสร้้างสัันติิภาพอย่่างยั่่�งยืืนในแง่่ของนัักวิิจััยก็็จะนำเอาข้้อมููลในเชิิงสถิิติิและเชิิงปริิมาณที่่�วิิเคราะห์์ผ่่านกลไกปััญหาการซ้้อนทัับ ทั้้�งทุุนทรััพยากร ทุุนมนุุษย์์ และทุุนบุุคคล ทางกายภาพจะประเมิินสถานะความซ้้อนทัับของปััญหา ว่่าจะมีีจุุดของการอภิิปรายร่่วมได้้อย่่างไร โดยพบว่่าหน่่วยย่่อยที่่�สุุด ที่่�เป็็นเครืือข่่ายระดัับชุุมชน คืือหมู่่บ้้าน มีีแกนนำ แกนนำเยาวชน คนทำงานที่่�เกี่่�ยวกัับเยาวชน การมีีส่่วนร่่วมของแกนนำเยาวชนที่่�มีีรููปแบบในการทำงานร่่วมกััน สามารถสะท้้อนปััญหา ในชุุมชนได้้ว่่า จะต้้องรัับฟัังปััญหาจากผู้้ประสบปััญหาโดยตรงแนวคิิดการกดทัับที่ทั่� ับซ้้อน เกิิดขึ้้�นเพื่่�อทำความเข้้าใจความซ้้ำซ้้อนระหว่่างปััจเจกกัับโครงสร้้างทางสัังคมในหลายมิิติิที่่�มีีการกดทัับและการเลืือกปฏิิบััติิซ้้อนทัับอยู่่ภายใต้้ อััตลัักษณ์์อัันหลากหลาย การกดทัับที่่�ทัับซ้้อนนัับเป็็นแนวคิิดในการปรัับเปลี่่�ยนความเข้้าใจของคนในสัังคมต่่อการเลืือกปฏิิบััติิต่่อผู้ห้ ญิิงและการเหยีียดสีีผิิว เนื่่�องด้้วยการปฏิิรููปกฎหมายในช่่วงปีี 1960 ถึึง 1970143
แนวความคิิดนี้้�แสดงให้้เห็็นถึึงเงื่่�อนไขในการอภิิปรายในแง่่โอกาสการเข้้าถึึงสวััสดิิการ การช่่วยเหลืือ และโครงสร้้างการดำเนิินการที่่�สร้้างเงื่่�อนไขของการพััฒนาทั้้�งนี้้� เรื่่�องของเพศไม่่ได้้มองถึึงบทบาทของผู้ห้ ญิิงในการทำงานภาคส่่วนต่่าง ๆ แต่่กำลัังมองถึึงความสััมพัันธ์์ระหว่่างเพศและบทบาทที่่�ถููกกำหนดของสัังคม ไม่่ว่่าจะเป็็นหญิิง ชาย หรืือ เพศที่่�ถููกอธิิบายในยุุคสมััยปััจจุุบััน ซึ่่�งปรากฏอยู่่ในภาพประชาสััมพัันธ์์ จะมีีอำนาจที่่�ซ้้อนทัับ มีีภาวะของความเหลื่่�อมล้้ำได้้อย่่างไร น่่าสนใจว่่า ในพื้้�นที่่�ชายแดนใต้้นัักวิิจััยจะเอาแนวคิิดนี้้�มาวิิเคราะห์์ มาร่่วมอภิิปรายด้้วยกัันได้้อย่่างไรอาจารย์อั์ ัมพร อธิิบายเพิ่่�มเติิมว่่าฮิิลล์์ คอลลิินส์์ ( Hill Collins ) นัักวิิชาการด้้านสตรีีศึึกษา อธิิบายความซัับซ้้อนของปััจจััยและองค์์ประกอบในการศึึกษาโดยเชื่่�อมประสานกัับเพศสภาพ การกดขี่่�ที่่�เบีียดขัับคนผิิวสีี ซึ่่�งสะท้้อนถึึงอำนาจที่่�ซัับซ้้อน เช่่น ผู้้หญิิงผิิวสีีต้้องเผชิิญกัับอุุปสรรคเชิิงโครงสร้้างที่่�ทำให้้เสี่่�ยงต่่อการถููกละเมิิดข่่มขืืน นอกจากนี้้�ยัังมีีความรุุนแรงในครอบครััว เป็็นประเด็็นทางการเมืืองในฐานะที่่�เป็็นปััญหาของผู้ห้ ญิิงที่่�ถููกมองข้้ามและไม่่คิิดว่่ามีีความแตกต่่างระหว่่างผู้้หญิิงด้้วยกัันการต่่อต้้านการเหยีียดสีีผิิว มัักรวมการต่่อสู้้ทางประวััติิศาสตร์์ของชายผิิวดำในฐานะผู้้ข่่มขืืนผู้้หญิิงผิิวขาว ดัังนั้้�นจึึงละเลยความรุุนแรงภายในเชื้้�อชาติิต่่อผู้้หญิิงที่่�มีีผิิวสีีเนื่่�องจากอััตลัักษณ์์ทางแยกที่่�เป็็นประเด็็นของทั้้�งผู้้หญิิงและคนผิิวสีี ผู้้หญิิงผิิวสีีจึึงถููกกีีดกัันในวาทกรรมทั้้�งสองประสบการณ์์ และการแก้้ไขปััญหาจึึงต้้องวิิเคราะห์์ร่่วมกัันข้้อเสนอความคิิดแนวคิิดการกดทัับที่่�ทัับซ้้อนเป็็นวิธีีิการทำความเข้้าใจและวิิเคราะห์์ความซัับซ้้อนของสัังคม รวมถึึงประสบการณ์์ของคน เพื่่�อถอดความหมายการรัับรู้้ถึึงความซัับซ้้อนของปััญหา เช่่น ความไม่่เท่่าเทีียมของผู้้คนและการจััดระบบอำนาจสัังคม ในกรอบคิิดนี้้�เห็็นว่่าประเด็็นปััจจััยต่่าง ๆ มีีอิทธิิพลต่่อกััน เช่่น ภาวะในการต่่อสู้้อัันยาวนานของคู่่ขััดแย้้ง ซึ่่�งมีีบุุคคลสามััญเป็็นกลุ่่มเปราะบาง ถููกเบีียดขัับเลืือกปฏิิบััติิ และอยู่่ภายใต้้อำนาจกดขี่่�ที่่�ซ้้ำซ้้อนทัับเขาอยู่่ การวิิเคราะห์์แนวคิิดนี้้�ชวนทำความเข้้าใจกลไกความสััมพัันธ์ต่์ ่าง ๆ ว่่าดำรงอยู่่อย่่างไร มีีใคร กลุ่มใด กำหนดอำนาจและเ่ลืือกปฏิิบััติิผ่่านอะไรและอย่่างไร เป็็นแนวคิิดที่่�เรีียกร้้องเชิิญชวนให้้วิิเคราะห์์การกดทัับที่่�ทัับซ้้อนนั้้�นว่่า ถููกให้้ความหมายอย่่างไรและเกิิดผลตามมา เช่่นไร144
ทั้้�งนี้้� ในกลุ่่มที่่�ถููกจััดว่่าเป็็นคู่่ขััดแย้้ง แกนของอััตลัักษณ์์ไม่่ได้้มีีเพีียงหนึ่่�งเดีียว เช่่น งานศึึกษาความขััดแย้้งอัันยาวนานในมิินดาเนา เกิิดคำถามว่่าการต่่อสู้้จะยัังดำรงอยู่่อย่่างไรท่่ามกลางความเหลื่่�อมล้้ำของผู้คน ผู้ ้ ห้ ญิิง เด็็ก คนพิิการ คนจนอยู่่ตรงไหนของกระบวนการสัันติิภาพดัังนั้้�นการเชื่่�อมแนวทางที่่�จะอธิิบายความซัับซ้้อนของประเด็็นปััญหาและมาจากความหลากหลาย มุุมมองการ วิิเคราะห์์จะอยู่่อย่่างไร จะช่่วยได้้อย่่างไร โดยเฉพาะอย่่างยิ่่�งความขััดแย้้งชายแดนใต้้ที่่�มีียาวนาน มีีความซัับซ้้อนอะไรอยู่่บ้้าง ซึ่่�งอาจจะต้้องค่่อย ๆ คลี่่�คลาย เพราะว่่าสิ่่�งเหล่่านี้้�เป็็นภารกิิจร่่วมที่่�ทุุกคนต้้องร่่วมกัันแก้้ปััญหาภาวะการกดทัับที่่�ทัับซ้้อนแนวคิิดนี้้ยั�ังทำให้้เข้้าใจว่่าระบบทุุนอำนาจ ทุุนซัับซ้้อนอยู่่อย่่างไร เช่่น เด็็กขาดสารอาหาร แต่ว่่ ่าเด็็กมีีอำนาจในการซื้้�อขนมขบเคี้้�ยว หรืือการมองอาหารที่่�จะบริิโภคในความหมายฮาลาล การเข้้าถึึงและบริิโภคอาหารฮาลาลไปสััมพัันธ์์กัับอาหารที่่�ดีีอย่่างไร เส้้นทางของการได้้มาปััจจััยยัังชีีพ หรืือการเข้้าถึึงอาหารเหล่่านั้้�น คำถามสำคััญ คืือเราจะเข้้าถึึงโอกาสสวััสดิิการ หรืือไม่่อย่่างไร ซึ่่�งวงล้้อมนี้้�อาจจะให้้เห็็นการเชื่่�อมโยงของประเด็็นหรืืออำนาจ ระบบกลไกการเมืืองส่่วนกลางส่่งผลต่่อปััญหาความเปราะบางในกลุ่มผู้่ยากจนและจะเ ้ กี่่�ยวข้้องกัับคนพิิการได้้อย่่างไรกล่่าวได้้ว่่า สภาวะของการกดทัับที่่�ทัับซ้้อนทั้้�งในมิิติิด้้านสุุขภาพ ด้้านเศรษฐกิิจ ความสััมพัันธ์์ของผู้้คนทั้้�งภายในครอบครััวและในสัังคมภายนอกล้้วนมีีความเชื่่�อมโยงกัับกระบวนการสร้้างสัันติิภาพ ดัังนั้้�นจึึงจำเป็็นที่่�เราจะต้้องทำความเข้้าใจความทัับซ้้อนระหว่่างปััจเจกกัับโครงสร้้างทางสัังคมในหลายมิิติิที่่�มีีการกดทัับและการเลืือกปฏิิบััติิซ้้อนทัับอยู่่ภายใต้อั้ตลัักษณ์อั์ ันหลากหลาย เช่่น คนพิิการถือเื ป็็นกลุ่มคนเปราะบางประเภ่ทหนึ่่�งที่่�อยู่่ในสภาวะการกดทัับที่่�ทัับซ้้อน การดููแลและสร้้างสวััสดิิการที่่�สอดคล้้องกัับสภาพปััญหาและ ความต้้องการของคนพิิการถือเื ป็็นโจทย์ท้์ ้าทาย ทั้้�งในหน่่วยงานที่่�ทำงานด้้านคนพิิการในพื้้�นที่่�จัังหวััดชายแดนภาคใต้้ และพื้้�นที่่�อื่่�น ๆ รวมทั้้�งประเทศเพื่่�อนบ้้าน เช่่น มาเลเซีีย ที่่�มีีบทเรีียนประสบการณ์์การทำงานกัับคนพิิการที่่�เราสามารถนำมาเรีียนรู้้และปรัับใช้้กัับพื้้�นที่่�แห่่งนี้้�ได้้145
ทำความเข้้าใจคนพิิการในประเทศมาเลเซีีย ความท้้าทายและโอกาสบรรยายโดย Dr.mohd Zulkitli Abdul Rahim มหาวิิทยาลััย Universiti Sains Malaysia (USM) ประเทศมาเลเซีียเนื้้�อหาในส่่วนนี้้�เป็็นข้้อมููลเกี่่�ยวกัับประสบการณ์์การทำงานจากประเทศมาเลเซีีย โดย Dr.mohd Zulkitli Abdul Rahim อาจารย์จ์ากมหาวิิทยาลััย USM ประเทศมาเลเซีียในประเด็็นปััญหาด้้านคนพิิการ รวมทั้้�งทางออกที่่�ควรจะเป็็น ซึ่่�งจำเป็็นที่่�จะต้้องบููรณาการ ในการทำงานร่่วมกัันกัับองค์์กรในพื้้�นที่่� โดยในประเทศมาเลเซีียมีีหน่่วยงาน OKU (Orang Kurang Upaya) ซึ่่�งเป็็นศููนย์์ของคนเปราะบางในประเทศมาเลเซีีย มีีหน้้าที่่�บทบาทใน การร่่างนโยบายสู่่การพััฒนาประเทศ นิิยามของ OKU คืือ คนพิิการ ในการนำเสนอในวัันนี้้� แบ่่งเป็็น 3 ประเภท1) คนพิิการทางกายภาพ คนกลุ่่มนี้้�คืือ คนพิิการทางร่่างกายแต่่สมองฉลาด ขึ้้�นอยู่่กัับว่่าถ้้ามีีแรงบัันดาลใจ มีีกำลัังใจที่่�ดีี เขาก็็จะสามารถทำงานเหมืือนกัับคนปกติิได้้ คนพิิการลัักษณะนี้้�เราต้้องให้้โอกาสเขา ถ้้าไม่่ได้ช่้่วยก็็จะทำให้้เขาเกิิดความยากจนในอนาคตดัังนั้้�น เราจะต้้องมอบการศึึกษาให้้กลุ่่มเหล่่านี้้� รวมทั้้�งสร้้างสภาพแวดล้้อมให้้เขาสามารถช่่วยเหลืือตนเองได้้2) คนพิิการทางสติิปััญญา แบ่่งออกเป็็น 4 ประเภท2.1) ประเภทแย่่ ต้้องพึ่่�งพาคนอื่่�นเพราะมีีศัักยภาพเหมืือนเด็็กอายุุ 2 ขวบ ไม่่สามารถช่่วยตนเองได้้2.2) กลุ่่มอ่่อนแอ ที่่�ต้้องดููแลอย่่างใกล้้ชิิด2.3) ระดัับปานกลาง เป็็นกลุ่มเปราะบางที่่�่ถ้้าได้้มอบโอกาสทางการศึึกษาและกิิจกรรมบำบััดให้้แก่่กลุ่่มเปราะบาง จะทำให้้เขามีีศัักยภาพ มีีความรู้้ช่่วยเหลืือตััวเองได้้คนพิิการประเภทนี้้�เป็็นกลุ่่มที่่�มีีจำนวนมากในสัังคมเรา เราสอนเขาอ่่านหนัังสืือ แต่่เขาอ่่านหนัังสืือไม่่ได้้ เนื่่�องจากมีีศัักยภาพน้้อย ฉะนั้้�นจำเป็็นต้้องพััฒนาเขาเพื่่�อดููความแตกต่่างระหว่่างความพิิการทางกายภาพกัับทางสมอง ถ้้าพิิการทางสมองสามารถที่่�จะทำงานได้้ถ้้าเราเข้้าใจความแตกต่่างตรงนี้้�ก็็จะง่่ายในการเข้้าไปดููแลจััดการ146
3) ผู้้ป่่วยทางจิิตเวช เป็็นผู้้ป่่วยที่่�มีีปััญหาในเรื่่�องของการใช้้ชีีวิิต เมื่่�อมีีความเครีียดความกัังวล ก็็จะมีีปััญหาตามมา ซึ่่�งคนลัักษณะนี้้�เราจะต้้องช่่วยเหลืือและรัักษาเขาที่่�มาเลเซีียมีีคนที่่�เป็็นจิิตเวชจำนวนหนึ่่�ง บางคนจะเงีียบ บางคนจะก้้าวร้้าว ถืือว่่าเป็็นโรคซึึมเศร้้า ซึ่่�งเราจะต้้องเข้้าใจกลุ่่มคนเหล่่านี้้� เราไม่่รู้้ด้้วยซ้้ำว่่าเขามีีปััญหาอยู่่ เราต้้องพยายามที่่�จะเข้้าใจเขา เราจะจััดการเขาอย่่างไร ช่่วยเหลืือรัักษาเขาอย่่างไร บางคนก็็เป็็น ผู้เปราะบาง ้ ทางกายภาพผสมกัับความพิิการทางสมอง บางคนพิิการทางสมองและเป็็นผู้้ป่่วยทางจิติเวช หรืือคนหนึ่่�งคนจะมีีทั้้�ง 3 ประเภทก็็เป็็นไปได้้ ถือืว่่าต้้องช่่วยเหลืือเขาอย่่างเหมาะสมในศููนย์์ OKU จะมีีคนพิิการตั้้�งแต่่เกิิด คนพิิการที่่�เกิิดจากอุุบััติิเหตุุ และคนพิิการ เข้้าสู่่วััยชรา บางคนจะเป็็นเบาหวาน โรคเจ็็บข้้อ ถืือเป็็นบุุคคลที่่�ไม่่มีีศัักยภาพ พื้้�นฐานใน การให้้ความช่่วยเหลืือ ทั้้�ง 3 ประเภทดัังกล่่าวก็็มีีความแตกต่่างกัันแนวทางในการช่่วยเหลืือ เมื่่�อไหร่่ที่่�ประสบเหตุุ เราในฐานะหน่่วยงานก็็จะต้้องเข้้าไปช่่วยเหลืืออย่่างเหมาะสมกัับสิ่่�งที่่�เป็็นอยู่่ ถ้้าเป็็นเด็็กพิิการตั้้�งแต่่เกิิดก็็จะต้้องได้้รัับการรัักษาตั้้�งแต่่แรกเริ่่�ม พร้้อมทั้้�งมีีกิิจกรรมบำบััดให้้กัับเด็็กแรกเกิิดที่่�คลอดมาเป็็นคนพิิการ ถ้้าไม่่ทำกิิจกรรมบำบััดให้้แก่่เด็็ก ๆ จะทำให้ส้มองของเด็็กคนพิิการจะไม่่เกิิดการพััฒนา ดัังนั้้�น จะต้้องทำให้้เด็็กมีีโอกาสในการทำกิิจกรรมบำบััดตั้้�งแต่่รู้้ว่่าเป็็นคนพิิการเพื่่�อให้้เซลล์์สมองมีีการพััฒนา ถ้้าไม่่มีีการจััดกิิจกรรมจะทำให้้เซลล์์สมองไม่่มีีการพััฒนา สุุดท้้ายจะส่่งผลเสีีย ก่่อนที่่�เป็็นผู้้ใหญ่่ทั้้�งนี้้� พ่่อแม่่ฝัันอยากได้้ลููกที่่�สมบููรณ์์ ถ้้าเกิิดมาเป็็นลููกพิิการจะทำให้้ไม่่พึึงพอใจ ส่่งผลให้้เกิิดการละเลยในการดููแลลููก เมื่่�อพ่่อแม่่คลอดลููกมาเป็็นคนพิิการเราจะต้้องให้ข้้้อมููลแก่่พ่่อแม่่ในการดููแลลููกพิิการเหล่่านั้้�น โดยที่่�ประเทศมาเลเซีียมีีศููนย์์ดููแลคนพิิการหรืือ กลุ่่มเปราะบางจนถึึงอายุุ 18 ปีี เพื่่�อให้้เด็็กที่่�เป็็นกลุ่่มเปราะบางมาศึึกษาในระบบ เมื่่�อเด็็กอายุุเกิิน 18 ปีี ก็็จะไม่่มีีกิิจกรรม แต่่สนัับสนุุนกลุ่่มเป้้าหมายเหล่่านี้้�ในเรื่่�องอาชีีพนอกจากนี้้� ที่่�ประเทศมาเลเซีียจะมีีศููนย์์ CBR (Community-Based Research) ศููนย์์ฟื้้�นฟููเยีียวยาในชุุมชนของมหาวิิทยาลััย USM โดยมีีการเยีียวยาในระดัับชุุมชนซึ่่�งในชุุมชนก็็จะใช้้ประโยชน์์ในส่่วนนี้้� ปััจจุุบัันก็็ประสบความสำเร็็จ ตอนนี้้�มีีเด็็กอยู่่ 120 คน ซึ่่�งเป็็นคนพิิการที่่�สามารถซื้้�อรถยนต์์ สามารถช่่วยเหลืือครอบครััวในการสร้้างบ้้าน ช่่วยเหลืือครอบครััวให้้พ่่อแม่่147
เด็็กพิิการเหล่่านี้้�มีีรายได้้ สามารถช่่วยเหลืือครอบครััว นอกจากนี้้� USM ได้้ให้้ ความรู้้ทางด้้านการเกษตรให้้คนพิิการ ทำให้้เขามีีรายได้้เพิ่่�มขึ้้�นและฝึึกการใช้้เก้้าอี้้�วีีลแชร์์ ที่่�เหมาะสมกัับกลุ่มคน่พิิการ ศููนย์์ OKU อยู่่ภายใต้้หน่่วยการพััฒนาสัังคม ประเด็็นกลุ่มเปราะบาง่ในฐานะที่่�ทำงานเราต้้องหาวิธีีิการให้้ความช่่วยเหลืือในการทำงาน การทำงานอาศััยความร่่วมมืือจากหลายฝ่่าย เพื่่�อแก้้ปััญหาของคนพิิการนอกจากนี้้� องค์์กรไม่่แสวงหาผลกำไร (NGOs) ที่่�ประเทศมาเลเซีียมีีระบบในการให้้ความช่่วยเหลืือการเยีียวยา ในเรื่่�องของการศึึกษามีีองค์์กรที่่�สนัับสนุุนทางสัังคม คืือองค์์กรสาธารณประโยชน์์ กรณีีเกิิดอุุบััติิเหตุุหน่่วยงานนี้้�ก็็จะให้้ความช่่วยเหลืือฟื้้�นฟูู ถ้้าไม่่สามารถประกอบอาชีีพได้ก็้็จะทำการฟื้้�นฟููให้้เขามีีอาชีีพดำเนิินชีีวิติได้ต้ามปกติิ นอกจากนี้้� งานเหล่่านี้้� ได้้รัับการสนัับสนุุนจากคณะกรรมการอิิสลามประจำรััฐกลัันตััน เป็็นเงิินจำนวน 1 ล้้านบาทมหาวิิทยาลััย USM ได้้รัับการสนัับสนุุนจากหน่่วยงานพร้้อมทั้้�งมีีการติิดตามจากหน่่วยงานอื่่�น ๆ ทุุกประเด็็นที่่�ได้้มีีการถููกส่่งต่่อเข้้ามา ก็็จะมีีการสนัับสนุุนเพื่่�อให้้การช่่วยเหลืือกลุ่่ม คนพิิการในประเทศมาเลเซีียสิ่่�งสำคััญในการทำงานกัับกลุ่่มผู้้เปราะบางที่่�ต้้องคำนึึงคืือตััวชี้้�วััดของสหประชาชาติิ (UN) ถ้้าเราไม่่ได้้ช่่วยเหลืือเด็็กตั้้�งแต่่ แรกเริ่่�ม สุุดท้้ายเด็็กก็็จะเกิิดปััญหา โดยปััญหาในวัันนี้้�อาจยัังไม่่ได้้เกิิดขึ้้�นแต่ถ้่ ้าเมื่่�อ 10 ปีีที่่�แล้้วเราไม่่ได้้ให้้ความสำคััญก็็จะทำให้้ปััญหานี้้�เกิิดในประเทศมาเลเซีียมากขึ้้�น กล่่าวคืือก็็จะมีีกลุ่่มคนพิิการที่่�ไม่่ได้้รัับความช่่วยเหลืือเพิ่่�มมากขึ้้�น ดัังนั้้�น เราจะต้้องแก้้ปััญหา ซึ่่�งทุุกวัันนี้้� ก็็ยัังไม่่ได้้ประสบความสำเร็็จ แต่่เราต้้องทำงานอีีกเยอะเพื่่�อช่่วยเหลืือคนพิิการให้้ประสบ ความสำเร็็จโดยพื้้�นฐานแรกต้้องเริ่่�มมาจากพ่่อแม่่ เมื่่�อพ่่อแม่่รัับรู้้ว่่าลููกเป็็นคนพิิการ พ่่อแม่่จะต้้องยอมรัับว่่าลููกเป็็นคนพิิการ พร้้อมทั้้�งให้้ความช่่วยเหลืือลููกตั้้�งแต่่เริ่่�มต้้น ต้้องมุ่่งมั่่�นที่่�จะช่่วยเหลืือเขา อยู่่กัับเขา และต้้องเชื่่�อมั่่�นว่่าลููกมีีศัักยภาพที่่�จะพััฒนาตนเองได้้ในอนาคตทางศููนย์์ฯ ได้้ฝึึกอบรมอาชีีพให้้แก่่คนพิิการมีี 7 ขั้้�นตอนด้้วยกััน ซึ่่�งศููนย์์ฯ ก็็จะฝึึกให้้ความรู้้เรื่่�องการทำการเกษตร ในอนาคตได้รั้ับการสนัับสนุุนงบประมาณจากประเทศญี่่�ปุ่่น สำหรัับการพััฒนาในเรื่่�องเกษตรกรรม ให้้ผู้ปกครอง ้ มีีรายได้้จากการทำการเกษตร สามารถมีีรายได้้เป็็นของตััวเอง รวมทั้้�งมีีกิิจกรรมเก้้าอี้้�วีีลแชร์์148