สวัสดิการครบวงจร | 49 2.3.6 แพลตฟอร์์มเรีียนรู้้ตลอดชีวิีติ เรีียนฟรีีไม่่จำกัำ ัด มีีระบบ จััดหางาน สร้้างแพลตฟอร์์มการเรีียนรู้้ที่่�ประชาชนทุุกคนเข้้าถึึงและเรีียนได้้ โดยไม่่จำกััด ผ่่านการรวบรวมคอร์์สพััฒนาทัักษะจากผู้้ผลิิต เนื้้�อหา แบบฝึึกหััดและระบบทดสอบความรู้้ระบบสำรวจความ ถนััดตนเอง และบริิการจัับคู่่กัับผู้้ประกอบการและจััดหางาน 2.3.7 คููปองเสริิมทัักษะ-เปลี่่�ยนอาชีีพ 5,000 บาท/ปีี แจกคููปองคนวััยทำงาน อายุุ 30-60 ปีี จำนวน 1 ล้้านคน เพื่่�อ เลืือกพััฒนาทัักษะเชิิงลึึกที่่�ตนต้้องการหรืือมีีความจำเป็็นในการ ทำงาน จากหลัักสููตรการฝึึกอบรมที่่�มหาวิิทยาลััย ภาคเอกชน และ ภาคประชาสัังคมจััดขึ้้�นทั้้�งในรููปแบบออนไลน์์หรืือ ณ สถานที่่� โดย รััฐร่่วมจ่่าย 80% จากราคาหลัักสููตรฝึึกอบรม (แต่่ไม่่เกิิน 5,000 บาท/คน)
50 | 300 นโยบาย เปลี่ยนประเทศ 2.4 สวัสดิการ “สูงอายุ” ประเทศไทยได้้เข้้าสู่่สัังคมผู้้สููงวััยก่่อนประเทศกำลัังพััฒนาอื่่�นๆจำนวนและสััดส่่วนผู้้สููงอายุุของไทยกำลัังเพิ่่�มขึ้้�นเรื่่�อยๆ แต่่ผู้้สููง อายุุของไทยจำนวนมากยัังไม่่มีีความมั่่�นคง หรืือที่่�เรีียกว่่าสภาวะ “แก่่ก่่อนรวย” ที่่�ผ่่านมาระบบการดููแลผู้้สููงอายุุไม่่ได้้มีีการเปลี่่�ยนแปลงให้้ เหมาะสมกัับสถานการณ์ปั์ ัจจุบััุน การจ่่ายเบี้้�ยยัังชีีพยัังเป็็นแบบขั้้�น บัันไดตามช่่วงอายุุ ตั้้�งแต่่เดืือนละ 600-1,000 บาท โดยไม่่มีีการ ปรัับเพิ่่�มมาตั้้�งแต่ปี่ ี 2556 การดููแลผู้้สููงอายุุที่่�ป่ว่ยติิดบ้้าน-ติิดเตีียง มีีการจััดสรรทรััพยากรอย่่างจำกััด และเป็็นไปในลัักษณะการ สงเคราะห์์ มากกว่่าจะเป็็นสวััสดิิการที่่�แท้้จริิง ปั ญหา
สวัสดิการครบวงจร | 51 นโยบาย 2.4.1 เงิินผู้้สููงวััยเดืือนละ 3,000 บาท เพิ่่�มเงิินผู้้สููงวััยให้้เป็็นอััตราเดีียวแบบถ้้วนหน้้า เดืือนละ 3,000 บาท ภายใน 4 ปีี เพื่่�อให้้ผู้้สููงอายุุมีีรายได้้เพีียงพอต่่อการดำรง ชีีพ และมีีความมั่่�นคงทางการเงิินเพิ่่�มขึ้้�น 2.4.2 เจ็็บป่่วยติิดเตีียง มีีระบบดููแล สร้้างระบบดููแลผู้้ป่ว่ยติิดเตีียง ผ่่านการสมทบเงิินจากเงิินผู้้สููงวััย เข้้าสู่่กองทุุนดููแลผู้้สููงอายุุ เพื่่�อเป็็นงบประมาณให้้องค์์กรปกครอง ส่่วนท้้องถิ่่�น (อปท.) ในการพััฒนาระบบและโครงสร้้างพื้้�นฐาน ด้้านการดููแลผู้้สููงอายุุและผู้้ป่่วยติิดเตีียงภายในท้้องถิ่่�น รวมถึึง การจ้้างงานผู้้ดููแล จััดสรรงบประมาณโดยเฉลี่่�ยในการดููแลผู้้สููงอายุุหรืือคนพิิการที่่� ติิดบ้้าน-ติิดเตีียง ที่่�ประมาณ 9,000 บาท/คน/เดืือน ซึ่่�งประกอบ ด้้วย งบประมาณในการจััดหาอุุปกรณ์์ (ประมาณ 1,500 บาท/ คน/เดืือน) และการจ้้างผู้้ดููแลผู้้สููงอายุมืุืออาชีีพ (ประมาณ 7,500 บาท/คน/เดืือน) โดยมีีอััตราผู้้ดููแลโดยเฉลี่่�ย 1 คน ต่่อ ผู้้ป่ว่ ย 2 คน
52 | 300 นโยบาย เปลี่ยนประเทศ 2.5 สวัสดิการ “ทุกช่วงวัย” ที่่�ผ่่านมา ปััญหาค่่าครองชีีพและปััญหาหนี้้�สิินส่่งผลกระทบอย่่าง มากต่่อหลายครััวเรืือนในประเทศ โดยเฉพาะครััวเรืือนที่่�มีีรายได้้ น้้อย ที่่�มัักจะมีีประมาณ 30-40% ของค่่าใช้้จ่่ายทั้้�งหมด และเป็็น ค่่าใช้้จ่่ายประจำที่่�ครััวเรืือนไม่่สามารถปรัับลดลงด้้วยตนเองได้้ (เช่่น ค่่าใช้้จ่่ายด้้านที่่�อยู่่อาศััย ทั้้�งค่่าเช่่าบ้้านและค่่าผ่่อนบ้้าน ค่่า ใช้้จ่่ายด้้านการเดิินทาง ค่่าใช้้จ่่ายด้้านการสื่่�อสาร/โทรคมนาคม และค่่าใช้้จ่่ายด้้านสาธารณููปโภคทั้้�งไฟฟ้้าและน้้ำดื่่�ม) นอกจากค่่าใช้้จ่่ายแล้้ว บริิการสาธารณะหลายด้้านยัังมีี ปััญหาทั้้�งเรื่่�องคุุณภาพและความเหลื่่�อมล้้ำในการเข้้าถึึง ไม่่ว่่าจะ เป็็น ขนส่่งสาธารณะที่่�ไม่่เพีียงพอหรืือราคาสููง ที่่�พัักอาศััยที่่�ราคา แพงและไม่่ได้้มาตรฐาน น้้ำประปาที่่�ดื่่�มไม่่ได้้ในเกืือบทุุกพื้้�นที่่� และ อิินเทอร์์เน็็ตที่่�ยัังเข้้าไม่่ถึึงทุุกครััวเรืือนแม้้เป็็นสิ่่�งที่่�จำเป็็นมากขึ้้�น ต่่อการเรีียนรู้้-ทำงาน-ใช้้ชีีวิิต ปั ญหา
สวัสดิการครบวงจร | 53 2.5.1 บ้้านตั้้�งตััว 350,000 หลััง รััฐช่่วยผ่่อน-เช่่า รััฐบาลช่ว่ยค่่าผ่่อนบ้้าน สำหรัับผู้้ซื้้�อบ้้าน-ที่่�พัักอาศััยใหม่่เป็็นหลััง แรก จำนวน 100,000 ราย ในอััตรา 2,500 บาท/เดืือน เป็็นระยะ เวลา 30 ปีี สำหรัับบ้้าน-ที่่�พัักอาศััยราคาต่่ำกว่่า 1.5 ล้้านบาท รััฐบาลช่่วยค่่าเช่่าบ้้าน-ห้้องพััก สำหรัับผู้้เช่่าบ้้าน-หอพััก จำนวน 250,000 ราย ในอััตรา 1,000 บาท/เดืือน สำหรัับบ้้านเช่่าห้้องเช่่าที่่�มีีราคาไม่่เกิิน 4,000 บาท/เดืือน 2.5.2 น้ำ ำประปาดื่่�มได้้ทุุกพื้้�นที่่� ออกกฎหมายควบคุุมมาตรฐานคุุณภาพน้้ำประปา ปรัับปรุุงระบบท่่อส่่งน้้ำประปาทั่่�วประเทศ อุุดหนุุนงบประมาณปีีละ 7,500 ล้้านบาท เป็็นแผนระยะยาว 8 ปีี วางเป้้าหมายให้้ประชาชนสามารถดื่่�มน้้ำสะอาดจากก๊๊อกน้้ำได้้ ภายใน 10 ปีี ลดภาระค่่าครองชีีพของประชาชนในการซื้้�อน้้ำดื่่�มน้้ำใช้้ 2.5.3 รถเมล์์ไฟฟ้้าทุุกจัังหวััด-เติิมเงิินให้ท้้ ้องถิ่่� น เพิ่่�มขนส่่ง สาธารณะ อุุดหนุุนงบประมาณ 10,000 ล้้านบาท ให้้ท้้องถิ่่�นเพิ่่�มบริิการ ขนส่่งสาธารณะที่่�มีีคุุณภาพในพื้้�นที่่�ต่่างๆ ทั่่�วประเทศ พััฒนาและควบคุุมมาตรฐานการบริิการขนส่่งสาธารณะทั่่ว�ประเทศ อย่่างเข้้มงวด ส่่งเสริิมระบบขนส่่งสาธารณะที่่�เป็็นมิิตรต่่อสิ่่�งแวดล้้อม (เช่่น รถเมล์์ไฟฟ้้า) ซึ่่�งจะช่่วยให้้เกิิดการจ้้างงานในประเทศ ลดความ ผัันผวนของราคาเชื้้�อเพลิิง และลดมลพิิษในแต่่ละเมืือง ออกกฎหมายกำหนดให้ร้ถโดยสารประจำทางทั่่ว�ประเทศไทยต้้อง ใช้้พลัังงานไฟฟ้้าขัับเคลื่่�อนแทนที่่�เครื่่�องยนต์์สัันดาปภายใน ใน ระยะเวลา 7 ปีี นโยบาย
54 | 300 นโยบาย เปลี่ยนประเทศ 2.5.4 รถเมล์์และรถไฟฟ้้า 8-45 บาทตลอดสาย ใช้้ระบบตั๋๋�วร่่วม-ค่่าโดยสารร่่วมใน กทม. เพื่่�อให้้ค่่าโดยสารถููกลง รถเมล์์ 8-25 บาทตลอดสาย รถเมล์์และรถไฟฟ้้า 8-45 บาทตลอดสาย 2.5.5 เติิมอิินเทอร์์เน็็ตฟรีี 1 GB ต่่อเดืือน เพิ่่�มอิินเทอร์์เน็็ตให้้ประชาชนใช้้งานได้้คนละ 1 GB ต่่อเดืือน โดย การลงทะเบีียนกดรัับสิิทธิิผ่่านมืือถืือ จััดสรรงบประมาณปีีละ 3,000 ล้้านบาท จากกองทุุนวิิจััย และพััฒนากิิจการกระจายเสีียง กิิจการโทรทััศน์์ และกิิจการ โทรคมนาคม เพื่่�อประโยชน์์สาธารณะ (กทปส.) ซึ่่�งอยู่่ใน สำนัักงานคณะกรรมการกิิจการกระจายเสีียง กิิจการโทรทััศน์์ และ กิิจการโทรคมนาคมแห่่งชาติิ (กสทช.) 2.5.6 ค่่าทำำศพถ้้วนหน้้า 10,000 บาท จััดสรรเงิินช่ว่ยเหลืือค่่าจััดการศพ 10,000 บาท จากระบบประกััน สัังคมแบบถ้้วนหน้้าที่่�รััฐบาลจะร่่วมสมทบให้้กัับประชาชนทุุกคน
3.1 เลือกตั ้ งผู้บริหารจังหวัด 3.2 เพิมงบจังหวัดจัดการ่ตนเอง 3.3 ท้องถิ ่ นจัดทำ บริการสาธารณะ 3.4 ท้องถิ ่ นโปร่งใส ตรวจสอบได้ 3 จังหวัด จัดการตนเอง
การกระจายอำำนาจ คืือการระเบิิดพลััง ทางเศรษฐกิิจครั้้งให �ญ่่ให้ทุุ้กพื้้�นที่่�เติิบโต โดยมีจุีุดขายที่่�แตกต่่างกััน นำำ ไปสู่่การ สร้้างงาน สร้้างอุตุสาหกรรม และสร้้างรายได้้ใหม่ทั่่� วประเทศ
น้ำ ำ�ไม่่ไหล ไฟไม่สว่่ ่าง ทางไม่ดีี่ทำำไมนายก อบจ. นายกเทศมนตรีี นายก อบต. ที่่�เราเลืือกมากัับมืือ ถึึงแก้้ไขปััญหาให้้กัับเขาไม่่ได้้ นั่่�นเป็็นเพราะว่่า ถึึงแม้้ประเทศไทยจะวางหลัักด้้านการ กระจายอำนาจสู่่ท้้องถิ่่�นมาตั้้�งแต่่หลัังการเปลี่่�ยนแปลงการปกครอง แต่่งบประมาณของท้้องถิ่่�นที่่�จะใช้้สำหรัับให้้บริิการสาธารณะและแก้้ ปััญหาให้้กัับพี่ ่� น้้องประชาชนนั้้�นช่่างน้้อยเสีียเหลืือเกิิน นอกจากนี้้� ยัังมีีปััญหาในเรื่่�องความทัับซ้้อนของอำนาจระหว่่างราชการส่่วน กลาง ส่ว่นภูมิูิภาค และส่ว่นท้้องถิ่่�น ทำให้ท้้ ้องถิ่่�นแทบจะไม่่สามารถ ทำอะไรได้ด้้ว้ยตนเองเลย หากไม่่ได้รัั้บความเห็็นชอบจากส่ว่นกลาง เพื่่�อที่่�จะแก้้ไขปััญหาให้้กัับพี่ ่� น้้องประชาชน จึึงต้้องมีีการ กระจายอำนาจสู่่ท้้องถิ่่�นอย่่างเร่่งด่่วน เพราะการกระจายอำนาจ คืือการสร้้างสัังคมที่่�เป็็นธรรม ลดความเหลื่่�อมล้้ำระหว่่างพื้้�นที่่� ประชาชนให้้มีีโอกาสเท่่าเทีียมกัันในการเข้้าถึึงทรััพยากรรััฐและ บริิการสาธารณะใกล้้บ้้านที่่�มีีคุุณภาพ เพราะการกระจายอำนาจ คืือการระเบิิดพลัังทางเศรษฐกิิจ ครั้้�งใหญ่่ให้้ทุุกพื้้�นที่่�เติิบโตโดยมีีจุุดขายที่่�แตกต่่างกััน นำไปสู่่การ สร้้างงาน สร้้างอุุตสาหกรรม และสร้้างรายได้้ใหม่่ทั่่�วประเทศ 3. จังหวัดจัดการตนเอง ปั ญหา จังหวัดจัดการตนเอง | 59
60 | 300 นโยบาย เปลี่ยนประเทศ 3.1 เลือกตั ้ งผู้บริหารจังหวัด ผู้้บริิหารจัังหวััดมาจากการเลืือกตั้้�งของประชาชนเป็็นกลไกที่่�จำเป็็น ในการพััฒนาพื้้�นที่่�ตอบสนองต่่อความต้้องการของประชาชนมาก ที่่�สุุด และทำให้้ผู้้บริิหารต้้องรัับผิิดชอบต่่อผลงานในการยกระดัับ คุุณภาพชีีวิิตของประชาชนในพื้้�นที่่� แม้้ประเทศไทยเปิิดทางให้้ประชาชนเลืือกผู้้บริิหารท้้องถิ่่�น (เช่่น นายก อบจ./นายก อบต./นายกเทศมนตรีี) แต่ผู้้ ่บริิหารสููงสุุด ของจัังหวััดยัังคงเป็็นผู้้ว่่าราชการจัังหวััดที่่�มาจากการแต่่งตั้้�งของ กระทรวงมหาดไทย ทำให้ผู้้ ้บริิหารท้้องถิ่่�นไม่่สามารถแสดงบทบาท ได้้เต็็มที่่�และหลายครั้้�งถููกควบคุุมสั่่�งการหรืือแทรกแซงจากผู้้ว่่าฯ แต่่งตั้้�ง จนกระทบต่่อการทำงานเพื่่�อสนองความต้้องการของ ประชาชน หากราชการส่่วนภููมิิภาค (นำโดยผู้้ว่่าที่่�มาจากการแต่่งตั้้�ง) ยัังคงมีีอำนาจเหนืือองค์์กรปกครองส่่วนท้้องถิ่่�น (นำโดยนายกฯ อบจ.) การบริิหารจัังหวััดจะไม่ยึ่ ึดโยงกัับประชาชนเท่่าที่่�ควรจะเป็็น ปั ญหา
จังหวัดจัดการตนเอง | 61 นโยบาย 3.1.1 เลืือกตั้้�งผู้้ว่่าฯ ทุุกจัังหวััด จััดให้้มีีประชามติิภายใน 1 ปีี เพื่่�อถามประชาชนว่่าเห็็นชอบหรืือ ไม่่ ให้มีี้การยกเลิิกผู้้ว่่าฯ แต่่งตั้้�ง เพื่่�อให้ทุุ้กจัังหวััดมีีผู้้บริิหารสููงสุุด ที่่�มาจากการเลืือกตั้้�ง หากประชามติิได้้รัับความเห็็นชอบจากประชาชน จะปููทางไปสู่่ การเปลี่่�ยนโครงสร้้างผู้้บริิหารจัังหวััด จากเดิิมที่่�มีีผู้้บริิหาร จัังหวััด 2 คน (ผู้้ว่่าฯ ที่่�มาจากการแต่่งตั้้�ง + นายกฯ อบจ. ที่่�มาจากการเลืือกตั้้�ง) ไปสู่่รููปแบบใหม่่ที่่�มีีผู้้บริิหารจัังหวััด 1 คน (ผู้้ว่่าฯ ที่่�มาจากการเลืือกตั้้�ง) การแบ่่งโครงสร้้างการบริิหารประเทศเป็็น 3 ระดัับ ที่่�ล้ว้นนำ โดยผู้้บริิหารที่่�มาจากการเลืือกตั้้�งของประชาชน ตั้้�งแต่ร่ะดัับ ประเทศนำโดยนายกรััฐมนตรีีระดัับจัังหวััด นำโดยนายก จัังหวััดหรืือผู้้ว่่าฯ จัังหวััด และระดัับเล็็กกว่่าจัังหวััด นำโดย นายกเทศมนตรีี/นายก อบต./นายกเขต 3.1.2 ประชามติิยกเลิิกราชการส่่วนภูมิูิภาค ไม่่มีีใครตกงาน-เสีีย ประโยชน์์ จััดให้้มีีประชามติิภายใน 1 ปีี เพื่่�อถามประชาชนว่่าเห็็นชอบหรืือ ไม่่ ให้้มีีการยกเลิิกราชการส่่วนภููมิิภาค และโอนถ่่ายอำนาจการ บริิหารจัังหวััดไปสู่่ท้้องถิ่่�น หากประชามติิได้้รัับความเห็็นชอบจากประชาชน จะปููทางไปสู่่ การเปลี่่�ยนสัังกััดของข้้าราชการส่่วนภููมิิภาคและฝ่่ายท้้องที่่� (กำนััน ผู้้ใหญ่่บ้้าน) โดยไม่่มีีตำแหน่่งใดที่่�หาย และไม่่มีีใคร ตกงานหรืือสููญเสีียสิิทธิิประโยชน์์ที่่�เคยได้้รัับ จากเดิิมที่่� ทำงานแยกกัันภายใต้้ผู้้ว่่าฯแต่่งตั้้�ง-อธิิบดีีกรม-ปลััด กระทรวง ที่่�ถููกแต่่งตั้้�งโดยราชการส่ว่ นกลาง ไปเป็็นรููปแบบ ใหม่่ที่่�มีีการทำงานร่่วมกัันภายใต้้ผู้้บริิหารท้้องถิ่่�น (นายก จัังหวััด) ที่่�มาจากการเลืือกตั้้�งของประชาชนในพื้้�นที่่�
62 | 300 นโยบาย เปลี่ยนประเทศ 3.1.3 ข้้าราชการทุุกสัังกััด ศัักดิ์์� และสิิทธิ์์� เท่่ากััน โยกย้้ายก้้าวหน้้าได้้ รัับประกัันว่่าข้้าราชการทุุกสัังกััด-ไม่ว่่ ่าส่ว่นกลางหรืือส่ว่นท้้องถิ่่�นได้้รัับสิิทธิิประโยชน์์และความก้้าวหน้้าทางอาชีีพ ที่่�ทััดเทีียมกััน สร้้างกลไกโยกย้้ายระหว่่างท้้องถิ่่�นด้้วยกัันเอง หรืือระหว่่าง ท้้องถิ่่�นกัับส่ว่ นกลาง ที่่�สะดวกและรองรัับความก้้าวหน้้าทางอาชีีพ ของข้้าราชการ เพิ่่�มอำนาจท้้องถิ่่�นในการบริิหารบุุคลากร ตั้้�งแต่่อำนาจการ คััดเลืือกบุุคลากรให้้ท้้องถิ่่�น และอิิสระของแต่่ละท้้องถิ่่�นในการ ออกแบบกองตามภารกิิจที่่�จำเป็็นของท้้องถิ่่�นนั้้�นๆ ปลดล็็อกข้้อจำกััดปััจจุบััุน ที่่�กำหนดให้้งบบุุคลากรของท้้องถิ่่�นต้้อง ไม่่เกิิน 40% ของงบท้้องถิ่่�นทั้้�งหมด เพื่่�อรองรัับจำนวนบุุคลากร ที่่�จะเพิ่่�มขึ้้�นตามภารกิิจที่่�ถููกโอนถ่่ายมาให้้ท้้องถิ่่�นมากขึ้้�น 3.1.4 เลืือกตั้้�งนายกเขต ทุุกเขตใน กทม. เปลี่่�ยนโครงสร้้างการบริิหารเขตทุุกเขตใน กทม. ให้มีี้ “นายกเขต” ที่่�มาจากการเลืือกตั้้�ง ลัักษณะเดีียวกัับ นายก อบต. หรืือ นายก เทศมนตรีี ในระดัับ อบต. หรืือ เทศบาล (ซึ่่�งมีีประชากรน้้อยกว่่า เขตใน กทม.) เปลี่่�ยนโครงสร้้างการบริิหารเขตทุุกเขตใน กทม. ให้มีี้ “สภาเขต” ที่่�มาจากการเลืือกตั้้�ง ลัักษณะเดีียวกัับ สภา อบต. หรืือ สภา เทศบาล ในระดัับ อบต. หรืือ เทศบาล (ซึ่่�งมีีประชากรน้้อยกว่่า เขตใน กทม.) ปรัับบทบาทของ ผอ.เขต ที่่�มาจากการแต่่งตั้้�ง ให้้ทำหน้้าที่่�เป็็น “ปลััดเขต” ลัักษณะเดีียวกัันกัับปลััด อบต. หรืือ ปลััดเทศบาล ใน ระดัับ อบต. หรืือ เทศบาล
จังหวัดจัดการตนเอง | 63 3.2 เพิ ่ มงบจังหวัดจัดการตนเอง งบประมาณเป็็นปััจจััยสำคััญในการแปรความคิิดให้้กลายเป็็นความ จริิง ท้้องถิ่่�นแม้มีี้ วิิสััยทััศน์์ที่่�ก้้าวหน้้าหรืือโครงการที่่�สร้้างสรรค์์ แต่่ ถ้้าขาดงบประมาณที่่�เพีียงพอ ก็็ไม่่สามารถดำเนิินการให้้เป็็นไปตาม ความตั้้�งใจได้้ เดิิม พ.ร.บ. กำหนดแผนและขั้้�นตอนการกระจายอำนาจให้้ แก่่องค์์กรปกครองส่่วนท้้องถิ่่�น พ.ศ. 2542 กำหนดเป้้าหมายให้้ อปท. มีีรายได้้เพิ่่�มขึ้้�นคิิดเป็็นสััดส่่วนต่่อรายได้้สุุทธิิของรััฐบาลไม่่ น้้อยกว่่า 35% แต่่ไม่่ได้้กำหนดระยะเวลาเป้้าหมาย ทำให้้ขาดสภาพ บัังคัับ ส่ว่ นกลางไม่่ได้ขัั้บเคลื่่�อนอย่่างจริิงจััง ผ่่านมา 20 ปีี สััดส่ว่น นี้้�จึึงอยู่่ที่่�ประมาณร้้อยละ 29% แถมในจำนวนนี้้� ประมาณ 1 ใน 5 ยัังเป็็น “งบฝาก” ที่่�ท้้องถิ่่�นไม่่มีีอิิสระในการตััดสิินใจ เป็็นแต่่เพีียง การใช้้จ่่ายตามนโยบายที่่�ส่่วนกลางกำหนดมา (เช่่น เบี้้�ยผู้้สููงอายุุ) สำหรัับโครงสร้้างรายได้้ของท้้องถิ่่�นปััจจุบััุน แบ่่งเป็็น 3 ส่ว่น ได้้แก่่ งบที่่�ท้้องถิ่่�นจััดเก็็บเอง (ประมาณ 10%) งบที่่�รััฐจััดเก็็บแล้้ว แบ่่งให้้ (ประมาณ 50%) และเงิินอุุดหนุุนผ่่านงบประมาณแผ่่นดิิน (ประมาณ 40%) การที่่�สััดส่ว่นรายได้้ของท้้องถิ่่�นยัังไม่ถึ่ ึงเป้้า แถมระยะเวลา ที่่�กำหนดให้ต้้ ้องเดิินไปถึึงเป้้าก็็เลื่่�อนลอย ส่่งผลให้ท้้ ้องถิ่่�นได้รัั้บงบ ไม่่เพีียงพอกัับภารกิิจที่่�เพิ่่�มขึ้้�น ขาดอิิสรภาพทางการเงิิน ต้้อง พึ่่�งพาเงิินจากส่่วนกลางเป็็นหลััก ไม่่สามารถหารายได้้จากทางอื่่�น เนื่่�องจากกฎหมายไม่่เปิิดช่่อง กลายเป็็นข้้อจำกััดในการจััดทำ บริิการสาธารณะที่่�มีีคุุณภาพ ไม่่สามารถตอบสนองความต้้องการ ของประชาชนได้้ ต่่อให้้ผู้้บริิหารท้้องถิ่่�นนั้้�นจะมีีวิิสััยทััศน์์หรืือ ความรู้้ความสามารถมากแค่่ไหนก็็ตาม ปั ญหา
64 | 300 นโยบาย เปลี่ยนประเทศ นโยบาย 3.2.1 เพิ่่� มงบจัังหวััดจััดการตนเองทั่่�วประเทศ 200,000 ล้้านบาท ต่่อปีี เพิ่่�มงบจัังหวััดจััดการตนเองที่่�ท้้องถิ่่�นตััดสิินได้้เองว่่าจะใช้้ทำ อะไร ผ่่านการเพิ่่�มงบจััดหวััดจััดการตนเอง โดยให้สัั้ดส่ว่นรายได้้ ท้้องถิ่่�นต่่อรััฐบาลส่่วนกลางเพิ่่�มทุุกปีี ปีีละ 2% ในปีีที่่� 4 ของรััฐบาลก้้าวไกล (เมื่่�อเทีียบกัับปััจจุบััุ น) งบของท้้องถิ่่�น ทั่่�วประเทศ จะเพิ่่�มขึ้้�นรวมกััน 200,000 ล้้านบาท โดย งบของ อบจ. จะเพิ่่�มขึ้้�นโดยเฉลี่่�ย 250 ล้้านบาท ต่่อจัังหวััด งบของ เทศบาลนคร-เทศบาลเมืือง จะเพิ่่�มขึ้้�นโดยเฉลี่่�ย 100 ล้้านบาทต่่อเมืือง งบของ เทศบาลตำบล-อบต. จะเพิ่่�มขึ้้�นโดยเฉลี่่�ย 20 ล้้าน บาทต่่อตำบล งบของ กทม. จะเพิ่่�มขึ้้�น 3,300 ล้้านบาท งบของ พััทยา จะเพิ่่�มขึ้้�น 50 ล้้านบาท 3.2.2 ท้้องถิ่่� นมีีช่่องทางหารายได้้ใหม่่ กู้้เงิิน-ออกพัันธบััตร ปลดล็็อกให้้ท้้องถิ่่�นมีีอำนาจหารายได้้ผ่่านช่่องทางใหม่่ โดยไม่่ ต้้องขออนุุญาตจากส่่วนกลาง (เช่่น กู้้เงิิน ออกพัันธบััตร ร่่วมทุุน เอกชน ตั้้�งสหการ สร้้างวิิสาหกิิจท้้องถิ่่�นเอง) 3.2.3 ปรัับสููตรกระจายงบให้้เป็็นธรรม ลดความเหลื่่�อมล้ำ ำ ระหว่่าง พื้้�นที่่� ปรัับสููตรในการคำนวณเงิินอุุดหนุุนท้้องถิ่่�นแต่่ละแห่่งให้้มีีความ เป็็นธรรมมากขึ้้�น เพื่่�อลดความเหลื่่�อมล้้ำระหว่่างพื้้�นที่่� โดยคำนึึง ถึึงภารกิิจพื้้�นฐานที่่�ต้้องจััดหาให้้ประชาชนอย่่างมีีคุุณภาพ และ ศัักยภาพในการหารายได้้ของแต่่ละพื้้�นที่่�
จังหวัดจัดการตนเอง | 65 3.3 ท้องถินจัดทำ�บริก ่ ารสาธารณะ ท้้องถิ่่�นคืือหน่่วยงานรััฐที่่�ใกล้้ชิิดประชาชนมากที่่�สุุด ทุุกปััญหา ประชาชนจะคิิดถึึงท้้องถิ่่�นเป็็นหน่่วยงานแรก และ ทุุกท้้องถิ่่�นมีีทั้้�ง แรงจููงใจและแรงกดดััน ในการแก้้ปััญหาและพััฒนาบริิการ จาก ประชาชนในพื้้�นที่่�โดยตรงเพราะประชาชนเลืือกมา ดัังนั้้�นท้้องถิ่่�น จึึงควรเป็็นหน่่วยงานหลัักในการทำบริิการสาธารณะให้้ประชาชน ท้้องถิ่่�นจึึงควรเป็็นหน่่วยงานหลัักในการจััดทำบริิการสาธารณะ ในพื้้�นที่่� แต่่ที่่�ผ่่านมามีีอุุปสรรค 2 ประการสำคััญที่่�ทำให้้ท้้องถิ่่�นไม่่ สามารถดููแลประชาชนหรืือพััฒนาพื้้�นที่่�ได้้อย่่างที่่�ควรจะเป็็น 1. กฎหมายเขีียนถึึงอำนาจท้้องถิ่่�นแบบ “positive list” ที่่� ระบุุเป็็นข้้อๆ ว่่าท้้องถิ่่�นมีีอำนาจในด้้านใดบ้้าง-เมื่่�อมีีภารกิิจใดที่่� เกี่่�ยวข้้องกัับการแก้้ปััญหาในพื้้�นที่่� แต่่ไม่่มีีความชััดเจนว่่าเข้้าข่่าย ข้้อใดข้้อหนึ่่�งหรืือไม่่ ท้้องถิ่่�นจึึงอาจลัังเลที่่�จะทำภารกิิจนั้้�น เพราะ กัังวลว่่าอาจถููกสอบสวนหรืือชี้้�มููลเอาผิิด 2. กฎหมายให้้อำนาจทัับซ้้อนระหว่่างท้้องถิ่่�นและส่ว่นกลางประเทศไทยมีีกฎหมายหลายฉบัับ ที่่�ให้้อำนาจหน่ว่ยงานส่ว่นกลาง หรืือส่่วนภููมิิภาคซ้้ำซ้้อนกัับส่่วนท้้องถิ่่�น ทำให้้บางครั้้�งเกิิดความ สัับสนว่่าภารกิิจดัังกล่่าวใครควรเป็็นคนทำ โดยในหลายกรณีี องค์์กร ตรวจสอบ เช่่น สตง. มัักตีีความ “ไม่่เป็็นคุุณ” กัับท้้องถิ่่�น และให้้ อำนาจส่่วนกลางเป็็นหลััก (เช่่น การฉีีดวััคซีีนโรคพิิษสุุนััขบ้้า ที่่�น่่า จะเข้้าข่่ายเป็็นอำนาจของท้้องถิ่่�น แต่่ขณะเดีียวกัันก็็มีีกฎหมายให้้ อำนาจกรมปศุุสััตว์์ด้้วย) ปั ญหา
66 | 300 นโยบาย เปลี่ยนประเทศ นโยบาย 3.3.1 ท้้องถิ่่� นจััดทำำบริกิารสาธารณะได้้ทั้้�งหมด ยกเว้้น ทหาร-ศาลเงิินตรา-การต่่างประเทศ กำหนดหลัักการว่่าอำนาจและหน้้าที่่�ในการจััดทำบริิการสาธารณะ ในพื้้�นที่่� (เช่่น ถนน ขนส่่ง ขยะ ไฟฟ้้า ประปา โรงเรีียน โรง พยาบาล) เป็็นของท้้องถิ่่�น โดยรััฐส่ว่นกลางมีีเพีียงบทบาทในการ กำหนดมาตรฐานระดัับประเทศ และออกแบบตััวชี้้วัั�ดเพื่่�อประเมิินวััดผลการจััดทำบริิการสาธารณะของท้้องถิ่่�น โดยไม่่กระทบหลััก ความเป็็นอิิสระของท้้องถิ่่�น เปลี่่�ยนวิิธีีการเขีียนกฎหมายแบบ “positive list” ที่่�ให้้ท้้องถิ่่�นมีี อำนาจจััดทำบริิการสาธารณะในพื้้�นที่่�เฉพาะในข้้อที่่�ถููกระบุุมา เป็็นการเขีียนกฎหมายแบบ “negative list” ที่่�ให้ท้้ ้องถิ่่�นมีีอำนาจ จััดทำบริิการสาธารณะในพื้้�นที่่�ได้้ทุุกอย่่าง ยกเว้้นเพีียงบางเรื่่�อง ที่่�เขีียนห้้าม (เช่่น การทหาร ศาล ระบบเงิินตรา สััญญาระหว่่าง ประเทศ) รััฐส่่วนกลาง มีีหน้้าที่่�และอำนาจในการจััดทำบริิการสาธารณะ เฉพาะ เรื่่�องที่่�ไม่่อยู่่ในหน้้าที่่�และอำนาจขององค์์กรปกครองส่่วน ท้้องถิ่่�น เรื่่�องที่่�ท้้องถิ่่�นไม่่สามารถจััดทำได้้จนทำให้้ประชาชนได้้รัับ ผลกระทบและเดืือดร้้อนเสีียหาย เรื่่�องที่่�องค์์กรปกครองส่่วนท้้องถิ่่�นร้้องขอให้้รััฐส่่วนกลาง จััดทำแทน
จังหวัดจัดการตนเอง | 67 3.3.2 ถ่่ายโอนอำำ นาจให้ท้้ ้องถิ่่� น (ถนน-คูคูลอง-แหล่่งน้ำ ำ -ขนส่่งสิ่่� งแวดล้้อม-พิิสููจน์์ที่่�ดิิน-โรงงาน-โรงแรม-สถานบริกิ าร) ถ่่ายโอนการบริิหารจััดการถนน-คููคลองแหล่่งน้้ำ-ชลประทาน เพื่่�อ ให้ทุุ้กจัังหวััดออกแบบวางแผนเมืืองและแก้ปั้ ัญหาน้้ำท่ว่มน้้ำแล้้ง ได้้ตรงจุุดมากขึ้้�น ถ่่ายโอนการบริิหารจััดการขนส่่งสาธารณะ-สิ่่�งแวดล้้อม-พิิสููจน์์ สิิทธิิที่่�ดิิน เพื่่�อให้้ทุุกจัังหวััดเพิ่่�มสายรถเมล์์ได้้ง่่าย สั่่�งปิิดโรงงาน ที่่�ปล่่อยน้้ำเสีียกลิ่่�นเหม็็นได้้เอง แก้้ปััญหาข้้อพิิพาทที่่�ดิินให้้ ประชาชนได้้เร็็ว ถ่่ายโอนการออกใบอนุุญาต โรงแรม-โรงงาน-สถานบริิการ เพื่่�อ ให้ทุุ้กจัังหวััดดููแลเรื่่�องท่่องเที่่�ยวได้้เองทั้้�งระบบ ให้ท้้ ้องถิ่่�นกำหนด เวลาปิิดสถานบริิการได้้ และช่ว่ยแก้ปั้ ัญหาส่ว่ ยที่่�สถานบริิการโดน รีีดไถเงิินมาตลอด 3.3.3 ยกเลิิกกฎระเบีียบและคำำสั่่�ง คสช. ที่่�ล็็อกคอ-ล้้วงลูกทู้้องถิ่่� น ยกเลิิกคำสั่่�ง คสช. 8/2560 ที่่�เข้้ามาแทรกแซงการบริิหารงาน บุุคคลของ อปท. ทำให้้ท้้องถิ่่�นขาดกำลัังคน ยกเลิิกกฎระเบีียบของกระทรวงมหาดไทย ที่่�จำกััดอำนาจของ องค์์กรปกครองส่่วนท้้องถิ่่�น และไม่่จำเป็็นต่่อการบริิหารราชการ ท้้องถิ่่�น เช่่น การใช้้จ่่ายงบประมาณของท้้องถิ่่�น การสอบสวน ผู้้บริิหารท้้องถิ่่�น การลาของผู้้บริิหารท้้องถิ่่�นและสมาชิิกสภา ท้้องถิ่่�น การเห็็นชอบข้้อบััญญััติิท้้องถิ่่�น
68 | 300 นโยบาย เปลี่ยนประเทศ
จังหวัดจัดการตนเอง | 69 3.4 ท้องถินโปร่งใส ตรวจสอบได้ ่ ความกัังวลหนึ่่�งที่่�มัักถููกหยิิบยกขึ้้�นมาคััดค้้านการกระจายอำนาจ หรืือการเพิ่่�มอำนาจและงบประมาณให้้แก่่ท้้องถิ่่�นคืือความกัังวล ว่่าการกระจายอำนาจอาจนำไปสู่่ “การกระจายโกง” หรืือการเพิ่่�ม ขึ้้�นของการทุุจริิตคอร์์รััปชัันในระดัับท้้องถิ่่�น หากพิิจารณาจากรายงานขององค์์กรอิิสระที่่�ทำหน้้าที่่�ตรวจ สอบการทุุจริิตในภาครััฐ (เช่่น สตง. ป.ป.ช.) จะพบว่่า ถ้้าเปรีียบ เทีียบในแง่่จำนวน การทุุจริิตในหน่ว่ยงานท้้องถิ่่�นจะมากกว่่าหน่ว่ย งานส่่วนกลาง แต่่ตรงนี้้�ไม่่ได้้หมายความว่่าสถานการณ์์การทุุจริิต ในระดัับท้้องถิ่่�นแย่่กว่่าที่่�ส่่วนกลาง เพราะ (i) จำนวนองค์์กรปกครองส่่วนท้้องถิ่่�นมีีจำนวนมากกว่่า 7,000 แห่่ง ซึ่่�งเยอะกว่่าส่่วนกลางหลายเท่่าตััว (ii) การพบเจอการทุุจริิตในระดัับท้้องถิ่่�นเป็็นจำนวนมาก อาจเป็็นเพราะการตรวจสอบการทุุจริิตในระดัับท้้องถิ่่�นมีีประสิทธิิภาพ มากกว่่า ดัังนั้้�น แม้ว่้่าการกระจายอำนาจไม่่ใช่่ยาวิิเศษที่่�จะทำให้้การ ทุุจริิตหายไป แต่่การกระจายอำนาจจะทำให้้เราแก้้ไขปััญหาการ ทุุจริิตได้้อย่่างมีีประสิทธิิภาพมากขึ้้�น หากควบคู่่กัับการเพิ่่�มอำนาจ ประชาชน การเพิ่่�มความโปร่่งใสและการสร้้างกลไกตรวจสอบการ ทำงานของท้้องถิ่่�นที่่�ประชาชนมีีส่่วนร่่วม ซึ่่�งการกระจายอำนาจ ย่่อมเอื้้�อให้้เกิิดกลไกเช่่นนี้้�มากกว่่าระบบรวมศููนย์์อำนาจที่่�ทุุกการ ตััดสิินใจถููกผููกขาดอยู่่ที่่�ส่่วนกลางที่่�ห่่างไกลและไม่่ยึึดโยงกัับ ประชาชน ปั ญหา
70 | 300 นโยบาย เปลี่ยนประเทศ นโยบาย 3.4.1 ท้้องถิ่่� นโปร่่งใส เปิิดเผยข้้อมููลงบประมาณทุุกบาท-จััดซื้้�อ จััดจ้้างทุุกขั้้�นตอน เปิิดเผยข้้อมููลในการดำเนิินงานของท้้องถิ่่�นในรููปแบบที่่�ประชาชน เข้้าถึึงและวิิเคราะห์์ต่่อได้้ง่่าย (machine readable) ซึ่่�งรวมถึึง ข้้อมููลการใช้้งบประมาณ และข้้อมููลการจััดซื้้�อจััดจ้้าง พััฒนาระบบแจ้้งเตืือน Red Flag ที่่�วิิเคราะห์์ข้้อมููลจััดซื้้�อจััดจ้้าง เพื่่�อแจ้้งเตืือนโดยอััตโนมััติิถึึงโครงการที่่�มีีแนวโน้้มจะเกิิดการ ทุุจริิตหรืือมีีผลประโยชน์์ทัับซ้้อนกัับผู้้บริิหารท้้องถิ่่�น (เช่่น ล็็อก สเปก ฮั้ ้� วประมููล จััดซื้้�อแบบพิิเศษ คนที่่�ได้้งานเป็็นญาติินััก การเมืือง) 3.4.2 ประชุุมสภาพลเมืือง ทุุกคนมีีส่่วนร่่วม ทุุกท้้องถิ่่� น ทุุกไตรมาส จััดประชุุม “สภาพลเมืือง” ทุุกท้้องถิ่่�น ทุุก 3 เดืือน ให้้ประชาชน ทุุกคนในพื้้�นที่่�สามารถเข้้ามาสอบถาม ร้้องเรีียน หรืือเสนอแนะ ผู้้บริิหารท้้องถิ่่�นโดยตรงเกี่่�ยวกัับการทำงานของท้้องถิ่่�น 3.4.3 ประชาชนเข้้าชื่่�อออนไลน์์ เสนอโครงการ-ข้้อบััญญััติิ ถอดถอนท้้องถิ่่� นได้้ ประชาชนร่่วมเสนอโครงการได้้ว่่าต้้องการให้้ท้้องถิ่่�นใช้้งบ ประมาณไปทำอะไร หรืือที่่�เรีียกว่่า “งบประมาณแบบมีีส่่วนร่่วม” (Participatory Budgeting) โดยมีีการสร้้างแพลตฟอร์์มดิิจิิทััล ให้้ประชาชนใช้้งาน เสนอโครงการ และโหวตสนัับสนุุนได้้สะดวก ประชาชนเข้้าชื่่�อเสนอข้้อบััญญััติิท้้องถิ่่�นได้้ โดยผู้้มีีสิิทธิิเลืือกตั้้�ง สามารถเข้้าชื่่�อร้้องขอต่่อประธานสภาท้้องถิ่่�นเพื่่�อให้้สภาท้้องถิ่่�น พิิจารณาออกข้้อบััญญััติิท้้องถิ่่�น เป็็นการเปิิดโอกาสให้้ประชาชน ออกกติิกากัันเองเพื่่�อบัังคัับใช้้ในพื้้�นที่่� ประชาชนเข้้าชื่่�อถอดถอนผู้้บริิหารหรืือสมาชิิกสภาท้้องถิ่่�นได้้ โดย มีีการกำหนดเกณฑ์์เกี่่�ยวกัับเงื่่�อนไขการถอดถอน จำนวนผู้้มีีสิทธิิ เลืือกตั้้�งที่่�ออกมาลงคะแนนเสีียง และจำนวนผู้้ลงคะแนนเห็็นชอบ ให้้มีีการถอดถอน
ราชการเพื่อราษฎร | 71
4.1 รัฐโปร่งใส ไร้กลโกง 4.2 ราชการฉับไว คุ้มภาษีประชาชน 4.3 ตำ รวจพิทักษ์สันติราษฎร์ 4 ราชการ เพื ่ อราษฎร
ระบบราชการไทยมีปัี ัญหาเรื่่�องของ การตอบสนองความต้้องการและ ความเดืือดร้้อนของประชาชน การให้้บริิการประชาชนยัังเป็็นไปด้้วย ความล่่าช้้าและมีีการใช้ดุุ้ลพินิิจในการ พิิจารณาอนุุญาตโดยเจ้้าหน้้าที่่�รััฐสููง มีีกฎระเบีียบและขั้้� นตอนที่่�ยุ่่งยากและ ซ้ำำซ้้อนที่่�เป็็นอุุปสรรคต่่อการประกอบ ธุุรกิิจต่่างๆ ซึ่่�งเป็็นปััญหาที่่�ส่่งผลต่่อ ความสามารถในด้้านการแข่่งขัันของ ประเทศ
ปััจจุุบัันระบบราชการไทย การบริิหารงานมีีปััญหาเรื่่�องความ โปร่่งใส การเข้้าถึึงข้้อมููลภาครััฐของประชาชนเป็็นไปได้้ยาก กลไก การตรวจสอบการทุุจริิตมีีการเลืือกการปฏิบััติิและไม่่สามารถเอาผิิด ผู้้กระทำผิิดตััวจริิงได้้ โดยเฉพาะอย่่างยิ่่�งเรื่่�องของการจััดซื้้�อจััดจ้้าง ภาครััฐที่่�เป็็นปััญหาทุุจริิตหลัักของระบบราชการไทยมาตลอด ปััญหาความโปร่่งใสของไทย สะท้้อนได้้จากดััชนีีการรัับรู้้การทุุจริิต ของไทยที่่�อยู่่ในอัันดัับรั้้�งท้้ายของโลกมาหลายปีี นอกจากนี้้�ระบบราชการไทยมีีปััญหาเรื่่�องของการตอบ สนองความต้้องการและความเดืือดร้้อนของประชาชน การให้้ บริิการประชาชนยัังเป็็นไปด้้วยความล่่าช้้าและมีีการใช้้ดุุลพิินิิจใน การพิิจารณาอนุุญาตโดยเจ้้าหน้้าที่่�รััฐสููง มีีกฎระเบีียบและขั้้�นตอน ที่่�ยุ่่งยากและซ้้ำซ้้อนที่่�เป็็นอุุปสรรคต่่อการประกอบธุุรกิิจต่่างๆ ซึ่่�ง เป็็นปััญหาที่่�ส่่งผลต่่อความสามารถในด้้านการแข่่งขัันของประเทศ โดยเฉพาะอย่่างยิ่่�งการบริิหารงานตำรวจที่่�มีีผลกระทบต่่อ ประชาชนโดยตรง เนื่่�องจากถืือเป็็นด่่านแรกของกระบวนการ ยุุติิธรรมที่่�สามารถยุุติิปััญหาระหว่่างประชาชนด้้วยกััน แต่่ว่่า ปััจจุบััุนการปฏิบััติิหน้้าที่่�ของตำรวจกลัับไม่่ได้้เป็็นไปเพื่่�อประชาชน อย่่างแท้้จริิง แต่่กลัับเป็็นไปเพื่่�อผู้้บัังคัับบััญชาหรืือพวกพ้้อง มีีการ ใช้้เส้้นสายเพื่่�อให้้สามารถทำผิิดกฎหมายได้้ และการใช้้ระบบตั๋๋�ว ตำรวจเพื่่�อให้้เติิบโตในหน้้าที่่�ราชการ สิ่่�งเหล่่านี้้�ไม่่ได้้มีีประชาชน เป็็นที่่�ตั้้�งในการอำนวยความยุุติิธรรม 4. ราชการเพื ่ อราษฎร ปั ญหา ราชการเพื่อราษฎร | 75
76 | 300 นโยบาย เปลี่ยนประเทศ 4.1 รัฐโปร่งใส ไร้กลโกง สถานการณ์์การทุุจริิตของไทยยัังอยู่่ในระดัับที่่�น่่าเป็็นห่ว่ง เนื่่�องจาก ดััชนีีการรัับรู้้การทุุจริิตของไทย ประจำปีี 2565 ไทยอยู่่ในอัันดัับที่่� 101 จาก 180 ประเทศทั่่�วโลก โดยปััญหาสำคััญของการทุุจริิตภาค รััฐของไทย คืือ การรัับสิินบนของเจ้้าหน้้าที่่�รััฐเพื่่�อผ่่านใบอนุุญาต ต่่างๆ ให้กัั้บภาคธุุรกิิจและประชาชน ความโปร่่งใสและการเปิิดเผย ข้้อมููลของภาครััฐที่่�ประชาชนยัังเข้้าถึึงได้้ยาก และระบบอุุปถััมภ์์ใน ระบบราชการ ปััญหาการทุุจริิตเหล่่านี้้ส่�่งผลต่่อความสามารถในการ แข่่งขัันของประเทศ โดยเฉพาะการลงทุุนของนัักลงทุุนต่่างชาติิ ที่่� ต้้องเจอกัับต้้นทุุนแฝงจากการเรีียกรัับสิินบนจากเจ้้าหน้้าที่่�รััฐ นอกจากนี้้ปั�ัญหาการทุุจริิตยัังส่่งผลต่่อความเชื่่�อมั่่�นของประชาชน ภายในประเทศต่่อระบบราชการของไทย นอกจากนี้้�องค์์กรอิิสระที่่�มีีหน้้าที่่�ตรวจสอบและปราบปราม การทุุจริิตอย่่าง ป.ป.ช. ไม่่มีีความยึึดโยงกัับประชาชน ไม่่มีีความ เป็็นกลางทางการเมืืองอย่่างแท้้จริิง ทำให้้การเอาผิิดผู้้กระทำผิิด ประพฤติิมิิชอบเป็็นไปอย่่างล่่าช้้าและเอื้้�อประโยชน์์ต่่อผู้้มีีอำนาจ ทางการเมืือง อีีกทั้้�งประชาชนก็็ยากที่่�จะตรวจสอบและเอาผิิดกัับ ป.ป.ช. ได้้ ปั ญหา
ราชการเพื่อราษฎร | 77 นโยบาย 4.1.1 เปิิดข้้อมููลรััฐทัันทีี ประชาชนเป็็นเจ้้าของ ข้้อมููลของรััฐคืือข้้อมููลที่่�ประชาชนทุุกคนเป็็นเจ้้าของ รััฐมีีหน้้าที่่� คุ้้มครองสิิทธิิของประชาชนในการเข้้าถึึงข้้อมููล ข้้อมููลของรััฐต้้อง “เปิิดเผยเป็็นหลััก ปกปิิดเป็็นข้้อยกเว้้น” (Open by Default) โดยหากจะปกปิิด ต้้องร้้องขอด้้วยเหตุุผลที่่�สมควร เท่่านั้้�น (เช่่น ข้้อมููลส่่วนบุุคคล ข้้อมููลที่่�ต้้องลัับ) ข้้อมููลที่่�ถููกตีีตราว่่าเป็็นข้้อมููล “ความลัับราชการ” จะต้้องไม่่ลัับ ตลอดกาล โดยกำหนดระยะเวลาที่่�ข้้อมููลจะต้้องเป็็นความลัับ และ ถููกเปิิดเผยทั้้�งหมดเมื่่�อระยะเวลาสิ้้�นสุุดลง ข้้อมููลจะต้้องถููกเปิิดในรููปแบบที่่�นำไปวิิเคราะห์์ต่่อได้้ (machine readable) เพื่่�อความสะดวกของประชาชนในการตรวจสอบ (เช่่น ถ้้าเป็็นข้้อมููลตััวเลข ก็็ควรเป็็นรููปแบบ Excel) การประชุุมกรรมาธิิการทุุกคณะของรััฐสภา ต้้องมีีการถ่่ายทอดสด ผ่่านช่่องทางออนไลน์์ ไม่ว่่ ่าใครก็็สามารถเข้้าไปดูยู้้อนหลัังได้้ เพื่่�อ ให้้ประชาชนรู้้ว่่าผู้้แทนของพวกเขาเข้้าไปพููดหรืือทำอะไร 4.1.2 ระบบ AI จัับโกง นำระบบจัับโกงอััจฉริิยะมาใช้้ในการแจ้้งเตืือนการทุุจริิตแบบ อััตโนมััติิ โดยจะเริ่่�มพััฒนาทัันทีี เปิิดใช้้งานได้้ภายใน 1 ปีี และ คาดว่่าจะเสร็็จสมบููรณ์์ภายใน 2 ปีี เมื่่�อข้้อมููลถููกเปิิดเผยต่่อสาธารณะและข้้อมููลทุุกฐานถููกเชื่่�อมโยง เข้้าหากััน ระบบจะวิิเคราะห์ข้์ ้อมููลทั้้�งหมดแบบทัันทีีหรืือ real-time และแจ้้งเตืือนหรืือ “ปัักธงแดง” เพื่่�อให้้ประชาชนและหน่่วยงาน ที่่�เกี่่�ยวข้้องไปตรวจสอบต่่อ เมื่่�อมีีความเสี่่�ยงว่่าอาจเกิิดการทุุจริิต เช่่น ตรวจหาโครงการจััดซื้้�อจััดจ้้างที่่�ส่่อทุุจริิต เช่่น มีีผู้้เข้้าประมููล รายเดีียว ระยะการเปิิดประมููลสั้้�นกว่่าปกติิ งานที่่�จััดซื้้�อใน ราคาที่่�ใกล้้เคีียงกัับราคากลางผิิดปกติิ หรืือสููงกว่่าราคากลาง แค่่นิิดเดีียว
78 | 300 นโยบาย เปลี่ยนประเทศ ตรวจหานัักการเมืืองและข้้าราชการระดัับสููงที่่�อาจหลบเลี่่�ยง ภาษีี เช่่น ค้้นพบข้้อมููลที่่�ไม่่สอดคล้้องกัันระหว่่างมููลค่่า ทรััพย์์สิินที่่�ยื่่�นต่่อ ป.ป.ช. กัับยอดเงิินภาษีีที่่�ชำระต่่อ สรรพากร 4.1.3. โครงการ “คนโกงวงแตก” จููงใจให้ค้นที่่�คิิดจะโกง ระแวง กัันเอง ออกกฎหมายคุ้้มครองคนที่่�ออกมาแฉหรืือให้้ข้้อมููลเกี่่�ยวกัับการ สมรู้้ร่่วมคิิดกัันทุุจริิตก่่อนให้้รัับการลดโทษหรืือกัันเป็็นพยาน (leniency programme) โดยเป็็นระบบที่่�ทำให้้คนที่่�คิิดจะร่ว่มกััน โกง (เช่่น คนจ่่ายกัับคนรัับสิินบน บริษััทิ ที่่�จะฮั้ว ้�ประมููลกััน) ระแวง กัันเองจนไม่่มีีใครกล้้าร่่วมกัันโกง 4.1.4. โครงการ “แฉโกง ปลอดภััย ได้้เงิิน” ออกกฎหมายคุ้้มครองความปลอดภััยและรัับรองความก้้าวหน้้า ในหน้้าที่่�การงานให้้กัับเจ้้าหน้้าที่่� ที่่�ออกมาเปิิดโปงการทุุจริิตใน หน่่วยงาน (Whistleblower Protection) เพิ่่�มรางวััลให้้กัับประชาชนทั่่�วไป ที่่�ชี้้�เบาะแสการทุุจริิต 4.1.5. ตััวแทนจัับโกงจากประชาชน ในโครงการมููลค่่าสููง (Integrity Pact) เพิ่่�มพื้้�นที่่�ตรวจสอบในกระบวนการการจััดซื้้�อของภาครััฐที่่�มีีมููลค่่า สููง ให้้แก่่ผู้้สัังเกตการณ์์อิิสระที่่�มีีความเชี่่�ยวชาญในประเด็็นที่่� เกี่่�ยวข้้อง เพื่่�อเป็็นตััวแทนของประชาชนในการซัักถาม ขอข้้อมููล และดัักทางการทุุจริิต 4.1.6. ห้้ามใช้้เงิินหลวง โปรโมทตััวเอง ตรวจสอบการใช้้งบประชาสััมพัันธ์์ภาครััฐอย่่างเข้้มข้้น และ กำหนดว่่าการใช้้งบจะต้้องเป็็นการโฆษณาโครงการหรืือผลงาน ของหน่่วยงานเท่่านั้้�น โดยห้้ามไม่่ให้้ใช้้เพื่่�อโฆษณาตััวบุุคคล ไม่่ ว่่าจะเป็็นรััฐมนตรีี อธิิบดีี หรืือหััวหน้้าหน่่วยงาน ที่่�ไม่่ได้้ควัักเงิิน ตััวเองมาทำโครงการ
ราชการเพื่อราษฎร | 79 4.1.7. ป.ป.ช. ยึึดโยงประชาชน ปรัับกระบวนการสรรหาให้้ กรรมการ ป.ป.ช. 9 คน ให้้มีีที่่�มาที่่� หลากหลาย ยึึดโยงกัับประชาชน และได้้รัับการยอมรัับจากทุุก ฝ่่าย โดยผ่่านการเสนอชื่่�อจากทั้้�งผู้้แทนราษฎรฝ่่ายรััฐบาล ผู้้แทน ราษฎรฝ่่ายค้้าน และจากที่่�ประชุุมศาล โดยทุุกคนที่่�จะรัับตำแหน่่ง ต้้องผ่่านการรัับรองโดยเสีียงสนัับสนุุน 2 ใน 3 ของสภาผู้้แทน ราษฎร เพื่่�อให้้เป็็นคนที่่�ทุุกฝ่่ายยอมรัับ เพิ่่�มกลไกให้้ประชาชนริิเริ่่�มกระบวนการถอดถอน ป.ป.ช. ได้้ ผ่่าน การเข้้าชื่่�อ 20,000 รายชื่่�อ ซึ่่�งคล้้ายกัับกลไกที่่�เคยมีีใน รััฐธรรมนููญ 2540 และ 2550
80 | 300 นโยบาย เปลี่ยนประเทศ 4.2 ราชการฉับไว คุ้มภาษีประชาชน ระบบราชการไทยมีีโครงสร้้างและกฎระเบีียบที่่�ใหญ่่เทอะทะและ ไม่่มีีความคล่่องตััว ไม่่เอื้้�อให้้เกิิดการปรัับเปลี่่�ยนได้้รวดเร็็วตาม สถานการณ์์ที่่�เปลี่่�ยนแปลงไปอย่่างรวดเร็ว็ส่ว่นของข้้าราชการ ไม่มีี่ ระบบจููงใจให้้แข่่งขัันกัันสร้้างผลงาน เพราะระบบประเมิิน/เลื่่�อนขั้้�น ยัังไม่่ยึึดโยงกัับผลงานที่่�ให้้บริิการประชาชนมากเท่่าที่่�ควร ในด้้านการให้้บริิการประชาชน ปััจจุุบัันไม่่สะดวกต่่อ ประชาชน ยัังไม่่รองรัับบริิการออนไลน์์ได้้ทุุกบริิการ ทุุกการขอ ใบอนุุญาต มีีกฎหมายที่่�ล้้าหลัังจำนวนมาก และยัังเปิิดช่่องให้้ผู้้มีี อำนาจพิิจารณาอนุุญาตใช้้ดุุลพิินิิจได้้สููง การรื้้�อปรัับแก้้กฎหมายที่่�ไม่่จำเป็็นทำไปได้้อย่่างล่่าช้้า เพราะรััฐบาลให้้หน่่วยงานรััฐ เป็็นผู้้รัับผิิดชอบในการริิเริ่่�มทบทวน ปรัับแก้้กฎหมายตััวเอง ซึ่่�งผลสรุุปคืือไม่่มีีหน่่วยงานไหนจริิงจัังใน การริิเริ่่�มปรัับแก้้ไขกฎหมายให้้ทัันสมััย ปั ญหา
ราชการเพื่อราษฎร | 81 นโยบาย 4.2.1 ทุุกบริกิารภาครััฐ ทำำ ได้้ผ่่านมืือถืือ 99% ของธุุรกรรมภาครััฐที่่�ให้้บริิการแก่่ประชาชน ต้้องทำได้ผ่้ ่าน แอปพลิิเคชัันในมืือถืือ ที่่�รวบรวมบริิการภาครััฐของทุุกหน่ว่ยงาน ในที่่�เดีียว ไม่่ว่่าจะเป็็น: การแจ้้งเกิิด การย้้ายทะเบีียนบ้้าน การขอรัับสวััสดิิการต่่างๆ การประกอบธุุรกิิจ เช่่น การจดแจ้้ง หรืือการขออนุุญาต ประกอบกิิจการ การเปลี่่�ยนชื่่�อ-นามสกุุล 4.2.2 ร้้องเรีียนไป ต้้องไม่่เงีียบ อััปเดตทุุกขั้้�นตอน เปิิดเผยทุุกกระบวนงาน โดยมีีช่่องทาง “กลาง” ที่่�ใช้ติ้ิดตามสถานะ ของทุุกเรื่่�องร้้องเรีียน และทุุกกระบวนงานของภาครััฐที่่�ให้้บริิการ ประชาชน เพื่่�อให้้ประชาชนทราบและเข้้ามาเช็็กได้้ตลอดว่่า: เรื่่�องของพวกเขากำลัังอยู่่ในขั้้�นตอนใด หากเกิิดความล่่าช้้า เป็็นความล่่าช้้าที่่�อยู่่ในขั้้�นตอนใด เรื่่�องตอนนี้้�อยู่่ที่่�หน่่วยงานใด ผลการพิิจารณาในแต่่ละขั้้�นตอนเป็็นอย่่างไร ปััญหาจะถููกแก้้ไขเสร็็จสิ้้�นเมื่่�อไร 4.2.3 สวัสดิั ิการโอนเข้้าอัตั โนมััติิ ไม่่ต้้องรอ ไม่่ต้้องลงทะเบีียน ลดภาระการลงทะเบีียนของประชาชนในการได้รัั้บสวััสดิิการ โดย การให้้รััฐจ่่ายสวััสดิิการให้้ประชาชนที่่�คุุณสมบััติิครบถ้้วนทัันทีี แบบอััตโนมััติิ โดยไม่่เป็็นภาระของประชาชนต้้องลงทะเบีียนอีีก เช่่น เงิินเด็็กเล็็ก: ที่่�ควรจ่่ายให้้พ่่อ-แม่่ทัันทีี เมื่่�อแจ้้งเกิิด เงิินผู้้สููงวััย: ที่่�ควรจ่่ายให้้ผู้้สููงอายุุทัันทีี เมื่่�ออายุุครบ 60 ปีี เงิินคนพิิการ: ที่่�ควรจ่่ายให้้คนพิิการทัันทีี เมื่่�อมีีใบรัับรองแพทย์์ ค่่าทำศพ: ที่่�ควรจ่่ายให้้ครอบครััวหรืือญาติิผู้้เสีียชีีวิิตทัันทีี เมื่่�อแจ้้งตาย
82 | 300 นโยบาย เปลี่ยนประเทศ เงิินประกัันสัังคม: ที่่�ควรจ่่ายเงิินชดเชยให้้ผู้้ประกัันตนทัันทีี เมื่่�อเข้้าเงื่่�อนไข วางระบบให้้ประชาชนทุุกคนมีีบััตรประชาชนดิิจิิทััล (Digital ID) และให้มีี้การบูรณูาการข้้อมููลระหว่่างหน่ว่ ยงาน ประชาชนไม่ต้่ ้อง กรอกแบบฟอร์์มซ้้ำๆ ในเมื่่�อรััฐมีีข้้อมููลอยู่่ในมืืออยู่่แล้้ว 4.2.4 ยกเลิิกใบอนุุญาต 50% ยกเลิิกทุุกกฎหมายที่่�เป็็นอุุปสรรค ลด “ต้้นทุุน” ที่่�ไม่่จำเป็็นสำหรัับภาคธุุรกิิจ ด้้วยการทบทวนหรืือ “กิิโยติิน” กฎหมายและใบอนุุญาตทั้้�งหมดที่่�เป็็นอุุปสรรค (เช่่น ขนส่่งไข่ต้่ ้องขออนุุญาต, ส่่งออกข้้าวต้้องเป็็นนายทุุนใหญ่่, นำเข้้า ปุ๋๋�ยต้้องรอรััฐตรวจสอบนานเป็็นเดืือนๆ) ผ่่านกระบวนการที่่� ประชาชนและภาคเอกชนมีีส่่วนร่่วมและบทบาทนำในการเสนอ ใบอนุุญาตที่่�ควรยกเลิิก โดยหน่่วยงานรััฐต้้องรัับภาระในการ พิิสููจน์์ว่่ายัังจำเป็็น-ตั้้�งเป้้าหมายว่่า ภายใน 4 ปีีต้้อง (1) ยกเลิิกใบอนุุญาต 50% (2) ยกเลิิกทุุกกฎหมายที่่�เป็็นอุุปสรรค 4.2.5 รู้้ผลใบอนุุญาตใน 15 วััน ออกกฎหมายเพื่่�อรัับประกัันกรอบระยะเวลาของกระบวนการ พิิจารณาใบอนุุญาต ไว้้ที่่�ไม่่เกิิน 15 วััน-หากหน่่วยงานของรััฐ พิิจารณาใบอนุุญาตเสร็็จไม่่ทัันภายใน 15 วััน ให้้ถืือว่่าคำขอ อนุุญาตนั้้�น มีีผลบัังคัับใช้้เหมืือนใบอนุุญาตทัันทีี (โดยอาจยกเว้้น ไว้้บางใบอนุุญาต “เท่่าที่่�จำเป็็น” ที่่�กระบวนการการพิิจารณา มีี ความซัับซ้้อนหรืือความจำเป็็นพิิเศษที่่�ต้้องดำเนิินการด้้วยระยะ เวลานานกว่่านั้้�น) 4.2.6 ยกเครื่่�องประเมิินข้้าราชการ ทำำงานดีี ข้้าราชการได้้ดีี ประชาชนได้้ดีี ยกเครื่่�องระบบประเมิินข้้าราชการ เพื่่�อให้้ข้้าราชการที่่�ทำงานดีี ได้้รัับการประเมิินและความก้้าวหน้้าทางอาชีีพที่่�ดีี ควบคู่่กัับการ สร้้างประโยชน์์ให้้ประชาชน เช่่น
ราชการเพื่อราษฎร | 83 การทำให้้ดััชนีี “ตััวชี้้�วััดผลสำเร็็จของงาน” (KPI) ของ บรรดากระทรวงและกรมต่่างๆ มีีความยึึดโยงกัับคุุณภาพ ชีีวิิตและสิ่่�งที่่�ประชาชนจะได้้รัับโดยตรงมากขึ้้�น ปรัับปรุุงเกณฑ์์การพิิจารณาเลื่่�อนขั้้�น เลื่่�อนตำแหน่่ง เพื่่�อให้้ น้้ำหนัักกัับ “ผลสำเร็็จ” ของงาน มากกว่่า “อายุุงาน” 4.2.7 ปลดล็็อกส่่วนกลาง ข้้าราชการทีีมไทยแลนด์์ ทลายกำำแพง ระหว่่างกระทรวง-กรม ทลายกำแพงระหว่่างหน่ว่ยงานของรััฐด้ว้ยกัันเอง ผ่่านการ “ควบ รวม” บรรดากระทรวงและกรมต่่างๆ ให้้อยู่่ภายใต้้นิิติิบุุคคล เดีียวกััน เพื่่�อสร้้าง “ข้้าราชการทีีมไทยแลนด์์” ที่่�สามารถทำงาน ประสานระหว่่างหน่่วยงานและแบ่่งสัันปัันส่่วนทรััพยากรระหว่่าง หน่่วยงานได้้อย่่างไร้้รอยต่่อ 4.2.8 งบประมาณปรัับทัันใจ จััดทำำ ใหม่่จากศููนย์์ในทุุกๆ ปีี (zero-based budgeting) ปรัับกระบวนการจััดทำงบประมาณในแต่่ละปีี โดยยึึดหลััก zero-based budgeting หรืือ “งบประมาณแบบฐานศููนย์์” ที่่� ไม่่ได้้จััดทำงบโดยอ้้างอิิงจากการจััดงบในอดีีตเป็็นหลัักแล้้วปรัับ เพิ่่�มงบเข้้าไปในแต่่ละปีี แต่อ้่ ้างอิิงจากความเร่่งด่ว่นและขนาดของ ปััญหาที่่�ประเทศเผชิิญในแต่่ละปีีเป็็นหลััก
84 | 300 นโยบาย เปลี่ยนประเทศ 4.3 ตำ�รวจพิทักษ์สันติราษฎร์ เนื่่�องจากการบริิหารงานตำรวจในปััจจุบััุน มีีความไม่่โปร่่งใสและไม่่ ยึึดโยงต่่อประชาชน อาทิิ การแต่่งตั้้�งโยกย้้ายข้้าราชการตำรวจใน ตำแหน่่งที่่�สููงขึ้้�นไม่่ได้ยึ้ึดผลงานในการปฏิบััติิหน้้าที่่�เป็็นสำคััญ แต่่ กลัับเป็็นระบบเส้้นสายหรืือระบบตั๋๋�ว อัันนี้้�เป็็นการสร้้างความไม่่ เป็็นธรรมในหมู่่ข้้าราชการตำรวจ ทำให้้ข้้าราชการตำรวจไม่่มีีแรงจููงใจในการปฏิิบััติิหน้้าที่่� อย่่างซื่่�อสััตย์์สุุจริิตและชอบด้้วยกฎหมาย แต่่กลัับใช้้ตำแหน่่งใน อำนาจหน้้าที่่�ไปกระทำการแสวงหาผลประโยชน์์สนองต่่อผู้้บัังคัับ บััญชาเพื่่�อให้้ได้้เลื่่�อนตำแหน่่งที่่�สููงขึ้้�น ทั้้�งนี้้�ต้้นตอของปััญหา ดัังกล่่าวเกิิดจากโครงสร้้างการบริิหารงานของสำนัักงานตำรวจแห่่ง ชาติิที่่�ขาดการยึึดโยงกัับประชาชน ไม่่ว่่าจะระดัับชาติิและระดัับ พื้้�นที่่� ทำให้้ประชาชนยากที่่�จะตรวจสอบและให้้คุุณให้้โทษกัับ ข้้าราชการตำรวจได้้ นอกจากนี้้�งานด้้านกระบวนการยุุติิธรรมของพนัักงาน สอบสวนเป็็นไปอย่่างล่่าช้้าและไม่่มีีประสิิทธิิภาพ เนื่่�องจาก พนัักงานสอบสวนมีีภาระงานมากเกิินไป เช่่น คดีีเล็็กคดีีน้้อย คดีีแห้้ง ภาระงานทางเอกสาร ปั ญหา
ราชการเพื่อราษฎร | 85 นโยบาย 4.3.1 ผบ.ตร. ยึึดโยงประชาชน ให้้มีี คณะกรรมการข้้าราชการตำรวจ (ก.ตร.) ที่่�มาจากผู้้แทน ประชาชนทั้้�งฝ่่ายค้้านและรััฐบาล เพื่่�อป้้องกัันไม่่ให้้ฝ่่ายบริิหาร แทรกแซงกระบวนการยุุติิธรรมหรืือใช้้ตำรวจเป็็นเครื่่�องมืือ ทางการเมืือง เพื่่�อป้้องกัันการใช้้เส้้นสายและตั๋๋�วตำรวจ และให้้ นายตำรวจระดัับสููงทำงานอยู่่ในสายตาประชาชนและถููกถอดถอน ได้้หากยัังปล่่อยให้้มีีการวิ่่�งเต้้น 4.3.2 จัังหวััด-ตำำรวจ ร่่วมรัับใช้้ประชาชน จััดตั้้�ง “คณะกรรมการนโยบายความปลอดภััยสาธารณะจัังหวััด” ที่่�มีีทั้้�งตััวแทน อบจ.-ท้้องถิ่่�นต่่างๆ ส่่วนราชการในจัังหวััด และ ภาคประชาชนเข้้าร่่วม โดยมีีอำนาจหน้้าที่่�ในการ มีีส่่วนร่่วมประเมิินคุุณภาพของนายตำรวจในพื้้�นที่่� เพื่่�อให้้ ตำรวจคนใดที่่�ทำงานมีีประสิทธิิภาพ ไม่ทิ้้่ �งหรืือดองคดีี เพื่่�อ ช่่วยส่่งเสริิมให้้เจริิญก้้าวหน้้าต่่อไป ถ่่วงดุุลการแต่่งตั้้�งนายตำรวจจากส่่วนกลาง โดยมีีอำนาจ อนุมััติุิ-ไม่่อนุมััติุิการแต่่งตั้้�งผู้้บัังคัับการจัังหวััด เพื่่�อให้้ได้้คน ที่่�เหมาะสมจริิงๆ มาทำงานในพื้้�นที่่� 4.3.3 ผู้้ตรวจการตำำ รวจ ประชาชนมีีช่่องทางร้้องเรีียนตำำรวจ จััดตั้้�งคณะกรรมการตรวจสอบเรื่่�องร้้องเรีียนตำรวจที่่�เป็็นอิิสระ แยกจากสำนัักงานตำรวจแห่่งชาติิ ขึ้้�นตรงต่่อรััฐสภา มีีสำนัักงาน และบุุคลากรของตััวเอง เนื่่�องจากการแยกองค์์กรตรวจสอบ จะทำให้้ปราศจากประโยชน์์ทัับซ้้อนที่่�ตำรวจผู้้ตรวจสอบอาจ ช่่วยเหลืือตำรวจผู้้กระทำผิิดกัันเอง 4.3.4 คืืนผมให้ตำ้ ำ รวจ ไม่่บัังคัับเกรีียน ยกเลิิกการบัังคัับตััดผมเกรีียน เพราะการคืืนทรงผมให้้ตำรวจ จะเท่่ากัับการคืืนความตระหนัักรู้้ถึึงสิิทธิิในเนื้้�อตััวร่่างกายของ นายตำรวจแต่่ละคน
86 | 300 นโยบาย เปลี่ยนประเทศ อบรมบ่่มเพาะสิทธิิมนุุษยชนและและคุณคุ่่าของการอยู่่ร่ว่มกัันใน สัังคมเพื่่�อให้้นายตำรวจทุุกคนปฏิิบััติิหน้้าที่่�โดยยึึดหลัักเหล่่านั้้�น ไว้้จนขึ้้�นใจ ปรัับเปลี่่�ยนหลัักสููตรการศึึกษาและค่่านิิยมเดิิมที่่�ฝึึกสอน ข้้าราชการตำรวจ โดยเพิ่่�มความสำคััญให้กัั้ บวิิชาพลเรืือนและการ เรีียนร่่วมกัับพลเรืือนทั่่�วไป 4.3.5 เติิบโต-โยกย้้ายเป็็นธรรม ปราศจากตั๋๋�ว-เส้้นสาย ทำให้้องค์์กรตำรวจเป็็นพื้้�นที่่�แห่่งโอกาสให้กัั้ บนายตำรวจที่่�มีีความ สามารถและซื่่�อสััตย์์สุุจริิตได้้เติิบโตอย่่างเสมอหน้้า และมีีความ ก้้าวหน้้าทางอาชีีพผ่่านการวััดผลที่่�ต้้องขึ้้�นอยู่่กัับผลงาน ปรัับที่่�มาของคณะกรรมการข้้าราชการตำรวจ (ก.ตร.) เพื่่�อทลาย ระบบตั๋๋�วไม่่ให้้กำเนิิดตั้้�งแต่่ระดัับผู้้บัังคัับบััญชาสููงสุุด เปิิดให้้นายตำรวจชั้้�นประทวนที่่�จบการศึึกษาในระดัับปริิญญาตรีี ขึ้้�นไปได้รัั้บสิทธิิในการเลื่่�อนยศสู่่ระดัับสััญญาบััตรก่่อน แทนที่่�จะ รัับจากบุุคคลภายนอกเข้้ามาเป็็นชั้้�นสััญญาบััตรทัันทีี เมื่่�อ สำนัักงานตำรวจแห่่งชาติิมีีความต้้องการรัับบุุคคลมาเป็็นตำรวจ สััญญาบััตรเพิ่่�ม 4.3.6 ตำำรวจหญิิงทุุกสถานีี เติิบโตเป็็น ผบ.ตร. ได้้ เปิิดรัับให้้ทุุกเพศสามารถสมััครเข้้าเรีียนนายร้้อยตำรวจได้้ ผลัักดัันให้มีี้ ตำรวจหญิิงประจำทุุกสถานีี เพื่่�อให้้เหยื่่�อผู้้ถููกคุุกคาม ทางเพศรู้้สึึกอุ่่นใจในการเข้้ามาแจ้้งความมากขึ้้�น รวมถึึงจััดอบรม ให้้ตำรวจทุุกเพศมีีความตระหนัักรู้้ในการจััดการคดีีเกี่่�ยวกัับเพศ และเหยื่่�อในคดีีเกี่่�ยวกัับเพศ รัับประกัันว่่าตำรวจทุุกเพศจะได้้รัับที่่�ทางและโอกาสในการ เลื่่�อนขั้้�นตำแหน่่งได้้อย่่างเท่่าเทีียมในทุุกสายงาน (งานสืืบสวน สอบสวน งานกฎหมาย งานอาชญาวิิทยา งานปราบปราม)
ราชการเพื่อราษฎร | 87 4.3.7 ลดภาระพนัักงานสอบสวน แบ่่งงานให้ตำ้ ำรวจสายอื่่�น เพิ่่�มอำนาจให้้ตำรวจสายป้้องกัันและปราบปรามสามารถยุุติิคดีี เล็็กน้้อยได้้ โดยไม่่ต้้องส่่งต่่อให้้พนัักงานสอบสวน เนื่่�องจาก ปััจจุุบัันตำรวจสายป้้องกัันและปราบปรามทำได้้แค่่การลาด ตระเวนและตรวจตราทั่่�วไป โดยไม่่สามารถยุุติิคดีีอาญาได้้ ปรัับลดการใช้้เอกสารเพื่่�อประสิิทธิิภาพการทำงานของพนัักงาน สอบสวน ใช้้เทคโนโลยีีเข้้ามาช่่วยเพื่่�อให้้การทำงานมีีความคล่่องตััวและ ง่่ายขึ้้�น
5.1 การศึกษาที่ ฟรีจริง 5.2 โรงเรียนปลอดภัย ไร้อำ นาจนิยม 5.3 การศึกษาเท่าทันโลก 5.4 คืนครูให้ห้องเรียน 5.5 ส่งเสริมการเรียนรู้ตลอดชีวิต 5.6 กระจายอำ นาจทางการศึกษา 5 ปฏิวัติ การศึกษา
การศึึกษาไทยมีปัี ัญหารอบด้้าน ไม่ว่่าจะเป็็น คุุณภาพการศึึกษาที่่ต�กต่ำ ำ ความเหลื่่�อมล้ำที่่ ำ ยั�ังไม่่ได้รั้ ับการแก้้ไข ภาระ หน้้าที่่ข�องบุุคลากรการศึึกษา ที่่มากเ�กิินไป การเรีียนการสอนที่่กระ�จุุกตััว ในสายสามััญ ไปจนถึึงปััญหาอำำนาจนิิยม ในโรงเรีียน ปฏิวัิติั ิการศึึกษาไทยจึึงเกิิดขึ้้�น เพื่่�อคืืนสิิทธิิ คืืนชีวิีติคืืนคุุณภาพ และ คืืนความปลอดภััยกลัับสู่่รั้้วโรงเ �รีียนไทย
การศึกึษาไทยมีีปััญหารอบด้้าน ไม่ว่่ ่าจะเป็็น คุุณภาพการศึกึษา ที่่�ตกต่่ำ ความเหลื่่�อมล้้ำที่่�ยัังไม่่ได้้รัับการแก้้ไข ภาระหน้้าที่่�ของ บุุคลากรการศึึกษาที่่�มากเกิินไป การเรีียนการสอนที่่�กระจุุกตััวใน สายสามััญ ไปจนถึึงปััญหาอำนาจนิิยมในโรงเรีียน ในเชิิงคุุณภาพการศึึกษา แม้้ประเทศไทยจะมีีชั่่�วโมงการ เรีียนสููงเป็็นอัันดัับต้้นๆ ของโลก แต่่ผลสััมฤทธิ์์�ทางการศึึกษากลัับ อยู่่ในระดัับต่่ำ สะท้้อนจากคะแนน PISA ที่่�ลดลงทุุกปีี คะแนนการ ประเมิินทัักษะภาษาอัังกฤษที่่�อยู่่อัันดัับท้้ายๆ ของโลก รวมถึึง ตััวเลขของบััณฑิิตใหม่่ที่่�ไม่่มีีงานทำ สะท้้อนให้้เห็็นว่่าคุุณภาพการ ศึึกษาระดัับอุุดมศึึกษายัังไม่่ตอบโจทย์์ความต้้องการของตลาด แรงงานจริิง ความเหลื่่�อมล้้ำทางการศึึกษาเป็็นอีีกปััญหาที่่�พููดถึึงกัันมา นาน งบประมาณที่่�จััดสรรตามรายหััวนัักเรีียนทำให้้โรงเรีียนขนาด เล็็กที่่�อยู่่ห่่างไกลขาดแคลนงบประมาณ ส่่งผลต่่อคุุณภาพชีีวิิต ของนัักเรีียนในโรงเรีียน ไม่่ว่่าจะเป็็นสภาพของสิ่่�งปลููกสร้้าง การ เดิินทาง อาหารการกิิน นอกจากนี้้�ค่่าใช้้จ่่ายในการเรีียนก็็ไม่่ได้้ฟรีี จริิงๆ แม้้แต่่การสอบก็็ยัังมีีการเก็็บค่่าใช้้จ่่ายมากและซ้้ำซ้้อนเป็็น ภาระแก่่นัักเรีียนที่่�ไม่่ได้้มีีรายได้้สููง 5. ปฏิวัติการศึกษา ปั ญหา ปฏิวัติการศึกษา | 91
92 | 300 นโยบาย เปลี่ยนประเทศ ภาระหน้้าที่่�ของบุุคลากรทางการศึึกษายัังมีีปััญหาหลายด้้าน ตั้้�งแต่่งบประมาณไม่่เพีียงพอที่่�จะจ้้างครูู เจ้้าหน้้าที่่�ธุุรการ และ ภารโรงให้้สอดคล้้องกัับภาระจริิง ทำให้้ภาระตกอยู่่กัับครููใน โรงเรีียนที่่�จะต้้องทำเอง หรืือใช้้เงิินของตััวเองแก้ปั้ ัญหา กลายเป็็น สาเหตุุหนึ่่�งของปััญหาหนี้้�ครูู นอกจากนี้้�ครูยััูงใช้้เวลาเกืือบครึ่่�งหนึ่่�ง ของเวลาในการสอนทำภารกิิจอื่่�นๆ ที่่�ไม่่มีีความจำเป็็น
ปฏิวัติการศึกษา | 93 5.1 การศึกษาที ่ ฟรีจริง ถึึงแม้้ว่่าปััจจุุบัันรััฐบาลมีีนโยบายเรีียนฟรีีในระดัับการศึึกษาขั้้�น พื้้�นฐานโดยการอุุดหนุุนเงิินให้้กัับโรงเรีียนเป็็นเงิินรายหััว แต่่ ในความเป็็นจริิงนั้้�นการเรีียนยัังไม่่ฟรีีจริิง ทำให้้ผู้้ปกครองมีีภาระ ค่่าใช้้จ่่ายจริิงที่่�ต้้องแบกรัับ รายงาน กสศ. ระบุวุ่่ามีี “ค่่าใช้จ่้่ายแอบแฝงทางการศึึกษา” สููงถึึง 2,000-6,000 บาท ต่่อคนต่่อปีี (เช่่น ค่่าบำรุุงการศึึกษา, ค่่าเครื่่�องแบบ, ค่่าหนัังสืือ/อุุปกรณ์์การเรีียน และค่่าเดิินทางไป เรีียน) ความไม่่เป็็นธรรมและภาระค่่าใช้้จ่่ายดัังกล่่าวไม่่ได้้รัับการ แก้้ไขมายาวนาน จนทำให้้วิิกฤตเศรษฐกิิจที่่�เข้้ามาในช่่วงโควิิดที่่� ผ่่านมา ส่่งผลให้้มีีเด็็กที่่�ตกหล่่นออกจากระบบการศึึกษาสููงเกิิน 200,000 คน (จากรายงานของกระทรวงศึึกษาธิิการ 2564) นอกจากนี้้� การอุุดหนุุนเงิินสำหรัับการจััดการการเรีียนสอน ที่่�ให้้ตรงไปที่่�โรงเรีียนยัังถููกจััดสรรโดยคำนวณเป็็นค่่าใช้จ่้่ายต่่อหััว คููณด้้วยจำนวนนัักเรีียนเป็็นหลััก ทำให้้เกิิดผลกระทบต่่อโรงเรีียน ขนาดเล็็กหรืือโรงเรีียนในพื้้�นที่่�ห่่างไกลที่่�มีีความต้้องการเฉพาะที่่� ได้รัั้บงบประมาณและทรััพยากรไม่่เพีียงพอต่่อการจััดการศึึกษาให้้ ได้้มาตรฐาน เป็็นผลให้้คุุณภาพการศึึกษาเกิิดความเหลื่่�อมล้้ำกััน ระหว่่างแต่่ละโรงเรีียน ปั ญหา
94 | 300 นโยบาย เปลี่ยนประเทศ นโยบาย 5.1.1 เรีียนฟรีี อาหารฟรีี มีีรถรัับส่่ง ป้้องกัันการตกหล่่นทางการศึึกษาในอนาคต ผ่่านการเพิ่่�มงบ กองทุุนเพื่่�อความเสมอภาคทางการศึึกษา (กสศ.) จำนวน 4,000 ล้้านบาท และเพิ่่�มกลไกอื่่�นๆ ขององค์์กรปกครองส่่วนท้้องถิ่่�น (อปท.) รวมถึึงเร่่งดำเนิินการให้้เยาวชนที่่�ตกหล่่นจากระบบการ ศึึกษาสามารถกลัับเข้้าสู่่ระบบหรืือเข้้าถึึงช่่องทางการศึึกษาที่่� เหมาะสมกัับตนเองได้้ เพิ่่�มงบประมาณรายหััวของนัักเรีียนในส่่วนของค่่าอาหาร ตั้้�งแต่่ ระดัับประถมถึึงมััธยมปลาย (รวมถึึง ปวช.) เฉลี่่�ยประมาณ 500 บาท/เดืือน เพิ่่�มงบประมาณรายหััวนัักเรีียนในส่่วนของค่่าเดิินทางระดัับ ประถม 200 บาท/เดืือน ระดัับมััธยม 300 บาท/เดืือน รวมถึึง เพิ่่�มมาตรฐานความปลอดภััยของรถโรงเรีียน (เช่่น ใบอนุุญาต เฉพาะ เกณฑ์์ด้้านการตรวจสภาพรถ เครื่่�องมืือแจ้้งเตืือนในรถ) 5.1.2 ทุุกโรงเรีียนมีีงบพอ ปรัับวิิธีีการจััดสรรงบประมาณของโรงเรีียน ทุุกโรงเรีียนต้้องได้้ งบประมาณเพีียงพอที่่�จะจััดการศึึกษาได้้อย่่างมีีคุุณภาพ หรืือ คำนวณตามมาตรฐาน FSQL (Fundamental School Quality Level) ที่่�พิิจารณาหลายปััจจััยตามความจำเป็็นของโรงเรีียน นอก เหนืือจากจำนวนนัักเรีียน เพื่่�อให้ทุ้ ุกโรงเรีียนมีีทรััพยากรเพีียงพอ ในการจััดการศึึกษา และทำให้้โรงเรีียนขนาดเล็็กสามารถมีี โครงสร้้างพื้้�นฐานภายในโรงเรีียนที่่�ดีี และมีีครููที่่�เพีียงพอต่่อ นัักเรีียน เพิ่่�มอำนาจการตััดสิินใจของโรงเรีียนในเรื่่�องการใช้้งบประมาณ โดยปรัับเป็็นการจััดงบประมาณจากส่ว่ นกลางให้้โรงเรีียนแบบไม่่ กำหนดวััตถุุประสงค์์ เพื่่�อให้้งบประมาณถููกนำไปใช้้อย่่างตรงจุุด มากขึ้้�นสำหรัับแต่่ละโรงเรีียน
ปฏิวัติการศึกษา | 95 5.1.3 โรงเรีียนโปร่่งใส ปราศจากทุุจริติ เปิิดข้้อมููลรายรัับ-รายจ่่าย-จััดซื้้�อจััดจ้้าง ของโรงเรีียนทั้้�งหมด ต่่อสาธารณะ เพื่่�อเป็็นการเสริิมสร้้างความโปร่่งใสของการบริิหาร จััดการโรงเรีียนที่่�ตอบสนองประโยชน์สู์ูงสุุดของนัักเรีียนและการ ศึึกษา จััดให้้มีีโครงการ “คนโกงวงแตก” ป้้องกัันการทุุจริิตในโรงเรีียน (เช่่น ค่่าแป๊๊ะเจี๊๊�ยะ หรืือการทุุจริิตหนัังสืือเรีียน) ผ่่านการวางกลไก ที่่�จููงใจให้้กลุ่่มคนที่่�ร่่วมกัันโกง ฟ้้องกัันเอง จนเกิิดความระแวง สำหรัับใครที่่�คิิดจะร่่วมกัันโกง (leniency programme) จััดให้้มีีมาตรการ “แฉโกง ปลอดภััย” คุ้้มครองคนแจ้้งเบาะแส ตลอดจนเปิิดโปงเปิิดการทุุจริิตในโรงเรีียน ผ่่านกลไกที่่�รัับประกััน ความปลอดภััยและความก้้าวหน้้าทางอาชีีพของผู้้กล้้าที่่�ออกมา แฉการทุุจริิต (whistleblower protection)
96 | 300 นโยบาย เปลี่ยนประเทศ 5.2 โรงเรียนปลอดภัย ไร้อำ�นาจนิยม โรงเรีียนต้้องเป็็นพื้้�นที่่�ปลอดภััยสำหรัับนัักเรีียนทุุกคน แต่่ปััจจุุบััน นัักเรีียนกลัับเผชิิญกัับหลายปััจจััยในโรงเรีียนที่่�ส่่งผลกระทบต่่อ ความปลอดภััยใน 3 มิิติิ ได้้แก่่: ความปลอดภััยทางร่่างกาย: ทั้้�งเรื่่�องอุบััติุิเหตุุ (เช่่น อาคาร เรีียนชำรุุด ไฟดููด น้้ำท่่วม) และปััญหาสุุขอนามััย (เช่่น ห้้องน้้ำไม่่สะอาด) ความปลอดภััยทางสภาพจิิตใจ: ทั้้�งในเรื่่�องของความเครีียด จากภาระการเรีียนที่่�หนััก และภาวะซึึมเศร้้า ซึ่่�งมีีส่่วน ทำให้้การฆ่่าตััวตายได้้กลายมาเป็็นสาเหตุุการเสีียชีีวิิต อัันดัับสามของวััยรุ่่นไทย ความปลอดภััยจากอำนาจนิิยม: ทั้้�งในเรื่่�องการถููกละเมิิด สิทธิิโดยบุุคลากรในสถานศึึกษา (เช่่น การลงโทษด้ว้ยวิิธีี รุุนแรง การล่ว่งละเมิิดทางเพศ) รวมถึึงการโดนกลั่่�นแกล้้ง (bullying) จากทั้้�งครููและนัักเรีียนด้้วยกััน ปั ญหา
ปฏิวัติการศึกษา | 97 นโยบาย 5.2.1 ส้้วมสะอาด อาคารสถานที่่�ปลอดภััย แก้้ปััญหาสภาพแวดล้้อมภายในโรงเรีียนให้้เกิิดความปลอดภััย และวางมาตรฐานในทุุกโรงเรีียนให้้ถููกหลัักสุุขอนามััย (เช่่น ห้้องน้้ำต้้องสะอาดและปลอดภััยในทุุกโรงเรีียน) ปรัับปรุุงสภาพแวดล้้อมภายในโรงเรีียนเพื่่�อลดอุุบััติิเหตุุใน โรงเรีียน และป้้องกัันจุุดเสี่่�ยงที่่�จะเกิิดอัันตรายต่่อตััวนัักเรีียน (เช่่น ตกน้้ำ ไฟดููด) เป็็นต้้น 5.2.2 นัักเรีียนเครีียด-ซึึมเศร้้ามีีที่่�ปรึกึษา พััฒนาทัักษะและสนัับสนุุนเครื่่�องมืือให้้ครูมีีูความรู้้พื้้�นฐานในการ สัังเกตอาการของนัักเรีียนด้้านสุุขภาพจิิต เพิ่่�มช่่องทางการเข้้าถึึงความช่ว่ยเหลืือจากผู้้เชี่่�ยวชาญด้้านสุุขภาพ จิิต (เช่่น เจ้้าหน้้าที่่�สาธารณสุุข นัักสัังคมสงเคราะห์์ นัักจิิตวิิทยา ประจำกลุ่่มโรงเรีียน) จััดให้้มีีสายด่่วนสุุขภาพจิิตโดยเฉพาะนัักเรีียน และการใช้้ ประโยชน์์จากเทคโนโลยีีการแพทย์์ทางไกล (telemedicine) ใน การเข้้าถึึงจิิตแพทย์์ 5.2.3 กฎโรงเรีียนต้้องไม่่ขััดหลัักสิิทธิิมนุุษยชน ออกข้้อกำหนด “กฎโรงเรีียนต้้องห้้าม” เพื่่�อไม่่ให้้โรงเรีียนออกกฎ ระเบีียบของโรงเรีียนที่่�เป็็นการละเมิิดสิทธิิมนุุษยชนของนัักเรีียน (เช่่น การบัังคัับเรื่่�องทรงผม การลงโทษด้ว้ยวิิธีีรุุนแรงทุุกประเภท การบัังคัับให้้เด็็กบริิจาคเงิินหรืือสิ่่�งของ การบัังคัับซื้้�อของ และการ บัังคัับให้้ทำกิิจกรรมที่่�ไม่่เกี่่�ยวกัับการเรีียนการสอน) อบรมครููและบุุคลากรทางการศึึกษาอื่่�นให้้มีีความเข้้าใจเกี่่�ยวกัับ สิทธิิมนุุษยชน ตระหนัักถึึงความสำคััญของสิทธิิในเนื้้�อตััวร่่างกาย ของเด็็ก
98 | 300 นโยบาย เปลี่ยนประเทศ 5.2.4 ครููละเมิิดสิิทธิิ พัักใบประกอบทัันทีี พัักใบประกอบวิิชาชีีพครูทััูนทีีเมื่่�อมีีการละเมิิดสิทธิิเด็็ก (เช่่น การ ทำร้้ายร่่างกายเด็็ก การล่่วงละเมิิดทางเพศ) เพื่่�อป้้องกัันไม่่ให้้มีี การงดโทษหรืือลงโทษเพีียงแค่ย้่ ้ายโรงเรีียน ซึ่่�งอาจนำไปสู่่ความ ไม่่ปลอดภััยของผู้้เรีียนในสถานศึึกษาอื่่�น แก้ปั้ ัญหาการปกปิิดความผิิดโดยโรงเรีียนเมื่่�อเกิิดเหตุุการละเมิิด สิิทธิิกัับนัักเรีียน ผ่่านการจััดให้้มีีผู้้ตรวจการนัักเรีียน (Student Ombudsman) ที่่�ขึ้้�นตรงกัับรััฐมนตรีีว่่าการกระทรวงศึึกษาธิิการ เพื่่�อให้้เป็็นช่่องทางร้้องเรีียนที่่�เป็็นอิิสระจริิงจากโรงเรีียน-เขต พื้้�นที่่� 5.2.5 ยกเลิิกตั้้�งแถว ใช้้เวลาอััปเดตเหตุกุารณ์์บ้้านเมืือง เปลี่่�ยนกิิจกรรมตั้้�งแถวในโรงเรีียน เป็็นกิิจกรรมที่่�อาจตอบโจทย์์ วััตถุุประสงค์ด้์ ้านการเรีียนรู้้มากกว่่า เช่่น การให้้ครููประจำชั้้�นและ นัักเรีียนได้้ทำกิิจกรรมร่่วมกัันในห้้องเรีียนก่่อนมีีการเรีียนการ สอน การอััปเดตเหตุุการณ์์บ้้านเมืืองเพื่่�อให้้นัักเรีียนเท่่าทััน ข่่าวสาร เพื่่�อให้้เวลาของผู้้เรีียนถููกใช้้อย่่างคุ้้มค่่าและเกิิด ประโยชน์์สููงสุุดแก่่ตััวผู้้เรีียน 5.2.6 ไม่่บัังคัับชุุดนัักเรีียน ผู้้ปกครองใช้้งบกัับอย่่างอื่่�นได้้ ยกเลิิกการบัังคัับใส่่ชุุดนัักเรีียนไปโรงเรีียน เปลี่่�ยนงบประมาณรายหััวในหมวดเครื่่�องแบบนัักเรีียน ให้้กลาย เป็็นงบที่่�สามารถนำไปใช้้ประโยชน์์ด้้านอื่่�นได้้ (เช่่น อุุดหนุุน เทคโนโลยีีการศึึกษา กิิจกรรมพััฒนาผู้้เรีียน)