สิ่งแวดล้อมยั่งยืน | 149 7.1.11 ขนส่่ง: รถเมล์์ไฟฟ้้าทุุกคัันภายใน 7 ปีี อุุดหนุุนงบประมาณ 10,000 ล้้านบาท ให้้ท้้องถิ่่�นในการเพิ่่�ม ปริิมาณของบริิการขนส่่งสาธารณะที่่�มีีคุุณภาพในพื้้�นที่่�ต่่างๆ ทั่่�วประเทศ พััฒนาและควบคุุมมาตรฐานการบริิการขนส่่งสาธารณะทั่่�ว ประเทศอย่่างเข้้มงวด ส่่งเสริิมระบบขนส่่งสาธารณะที่่�เป็็นมิิตรต่่อสิ่่�งแวดล้้อม (เช่่น รถเมล์์ไฟฟ้้า) ซึ่่�งจะช่่วยให้้เกิิดการจ้้างงานในประเทศ ลดความ ผัันผวนของราคาเชื้้�อเพลิิง และลดมลพิิษในแต่่ละเมืือง รวมถึึง กระตุ้้นการใช้้วััตถุุดิิบในประเทศ เช่่น ยางพารา ออกกฎหมายกำหนดให้ร้ถโดยสารประจำทางทั่่ว�ประเทศไทยต้้อง ใช้พลัั ้ งงานไฟฟ้้าขัับเคลื่่�อนแทนที่่�เครื่่�องยนต์สัั์ นดาปภายในระยะ เวลา 7 ปีี 7.1.12 ขนส่่ง: “วัันขึ้้�นขนส่่งมวลชนฟรีี” ลดใช้้รถส่่วนตััว ทดลองนำร่่องการทำ “วัันรณรงค์์ลดการใช้้รถส่่วนบุุคคล” (Car Free Day) หรืือ 1 วัันที่่�รััฐบาลจะรณรงค์์ให้้คนในเมืืองลดการใช้้ รถยนต์ส่์ว่นตััว โดยการทำให้ค่้ ่าเดิินทางขนส่่งสาธารณะ (รถเมล์์ รถไฟฟ้้า เรืือ รวมถึึงค่่าที่่�จอดรถบริิเวณจุุดเชื่่�อมต่่อ) ฟรีีทั้้�งหมด 7.1.13 ขนส่่ง: เปลี่่�ยนรถไฟดีีเซลเป็็นรถไฟไฟฟ้้า สนัับสนุุนการใช้้รถไฟไฟฟ้้าแทนรถไฟดีีเซลในเส้้นทางที่่�มีี ความพร้้อม เช่่น กรุุงเทพ-นครราชสีีมา หาดใหญ่่-ปีนััีง อุุดรธานีี- เวีียงจัันทน์์ 7.1.14 ขนส่่ง: ตรวจเช็กส็ภาพรถยนต์์ส่่วนตััวฟรีีในช่่วง 3 เดืือน สุุดท้้ายของทุุกปีี เปิิดให้้ประชาชนนำรถยนต์ส่์ว่นบุุคคลมาตรวจเช็็กสภาพรถฟรีีทุุก 3 เดืือนสุุดท้้ายของปีี (ตุุลาคม-ธัันวาคม) เพื่่�อตรวจเช็็กว่่ารถของ ตนเองมีีการเผาไหม้้สมบููรณ์์หรืือไม่่ เพื่่�อรัับสติ๊๊�กเกอร์์รัับรองหาก ผ่่านมาตรฐาน และดำเนิินการแก้้ไขอย่่างถููกจุุดหากไม่่ผ่่าน มาตรฐาน
สิ่งแวดล้อมยั่งยืน | 151 7.1.15 ขนส่่ง: ควบคุุมปริิมาณรถบรรทุุกที่่�เข้้ามาในเขตเมืือง ควบคุุมปริิมาณรถบรรทุุกและรถบััสที่่�จะเข้้ามาในเขตเมืืองให้้ เข้้มข้้นขึ้้�นในช่่วงที่่� PM 2.5 อยู่่ในระดัับวิิกฤต เพื่่�อไม่่ให้้ซ้้ำเติิม ปััญหามลพิิษในเขตเมืือง 7.1.16 ขยะอาหาร: เพิ่่�มค่่าบริกิารขยะอาหารสำำหรัับห้้างใหญ่่ บัังคัับ แยกขยะ-เก็็บข้้อมููล-ทำำบััญชีีขยะอาหาร เพิ่่�มค่่าบริิการสำหรัับห้้างใหญ่่และแหล่่งกำเนิิดขยะอาหาร ขนาดใหญ่่ บัังคัับห้้างใหญ่่และแหล่่งกำเนิิดขยะอาหารขนาดใหญ่่ให้้ แยก ขยะ-เก็็บข้้อมููล-ทำบััญชีีขยะ 7.1.17 ขยะอาหาร: เปลี่่�ยนอาหารเหลืือทิ้้� งเป็็นเงิิน-ลด 1 กิิโล ได้้ 1 บาท แถมคููปองอาหารอิินทรีย์ี ์ เปลี่่�ยนอาหารเหลืือทิ้้�งเป็็นเงิิน (ลด 1 กิิโล ได้้ 1 บาท) ผ่่าน เทคโนโลยีีชีีวภาพ (เช่่น การผลิิตก๊๊าซชีีวภาพ และปุ๋๋�ยหมััก) แถม คููปองแลกอาหารอิินทรีีย์์สำหรัับบ้้านเรืือน 7.1.18 พื้้�นที่่�สีีเขีียว: ต้้นไม้้ปลดหนี้้� รััฐจ่่ายหนี้้�คงค้้างให้้เกษตรกรในฐานะค่่าเช่่า เพื่่�อใช้้ที่่�ดิินของ เกษตรกรในการปลููกไม้ยื้ืนต้้นและเพิ่่�มพื้้�นที่่�สีีเขีียว โดยเกษตรกร จะถููกปลดหนี้้ตั้� ้�งแต่วัั่นแรก และจะได้ส่้ว่นแบ่่งครึ่่�งหนึ่่�งของต้้นไม้้ ที่่�ปลููกเมื่่�อครบ 20 ปีี (เป้้าหมาย = เพิ่่�มป่่า 1 ล้้านไร่่) 7.1.19 พื้้�นที่่�สีีเขีียว: ต้้นไม้้บำำนาญ ออกโครงการ “ต้้นไม้้บำนาญ”-คนปลููกได้รัั้บรายได้้เป็็นรายเดืือน 1,200 บาท/ไร่่/เดืือน เป็็นเวลา 20 ปีี (เป้้าหมาย = เพิ่่�มป่่า 1.5 ล้้านไร่่) 7.1.20 พื้้�นที่่�สีีเขีียว: ต้้นไม้้ทุุนรััฐบาล ออกโครงการ “ต้้นไม้ทุุ้นรััฐบาล”-สนัับสนุุนเกษตรกรให้้ปลููกสวน ป่่าด้้วยงบอุุดหนุุน 4,000 บาท/ไร่่ ในช่่วงเวลา 3 ปีี (เป้้าหมาย = เพิ่่�มป่่า 1.5 ล้้านไร่่)
สิ่งแวดล้อมยั่งยืน | 153 7.1.21 พื้้�นที่่�สีีเขีียว: ต้้นไม้้ชุุมชน ออกโครงการ “ต้้นไม้้ชุุมชน”-สนัับสนุุนชุุมชนให้้ปลููกสวนป่่า เพิ่่�มเติิม 1,000 ชุุมชน ด้ว้ยงบอุุดหนุุน 4,000 บาท/ไร่่/ปีี จำนวน (เป้้าหมาย = เพิ่่�มป่่า 1 ล้้านไร่่) 7.1.22 พื้้�นที่่�สีีเขีียว: เพิ่่�มพื้้�นที่่�สีีเขีียวในเมืือง เพิ่่�มงบท้้องถิ่่�นในการเพิ่่�มพื้้�นที่่�สีีเขีียว (ส่ว่นหนึ่่�งของนโยบายปลด ล็็อกท้้องถิ่่�น) พััฒนาระบบมาตรฐานและระบบสนัับสนุุนการสร้้างพื้้�นที่่�สีีเขีียว ในเขตเมืือง สำหรัับท้้องถิ่่�น ให้้ท้้องถิ่่�นสามารถหัักลดหย่่อนภาษีีที่่�ดิินและสิ่่�งปลููกสร้้างให้้กัับ พื้้�นที่่�สีีเขีียวของเอกชนที่่�เปิิดให้้สาธารณชนเข้้าใช้้ประโยชน์์ (negative land tax) จััดตั้้�งธนาคารที่่�ดิินเพื่่�อจััดหาพื้้�นที่่�ที่่� เหมาะสมสำหรัับการพััฒนาเป็็นพื้้�นที่่�สีีเขีียวสำหรัับแต่่ละท้้องถิ่่�น 7.1.23 สร้้างงานสีีเขีียวเกิิน 1 แสนตำำแหน่่ง สร้้างงานสีีเขีียว จากการเพิ่่�มพื้้�นที่่�สีีเขีียว การปลููกสวนป่่า การ ติิดตั้้�งโซลาร์์เซลล์์ และการพััฒนาบริิการขนส่่งสาธารณะ 7.1.24 งบวิจัิ ัย & พััฒนา (R&D) เทคโนโลยีีลดโลกร้้อน จััดสรรงบประมาณสนัับสนุุนเชิิงยุุทธศาสตร์์ ทั้้�งการปฏิิบััติิการ และการวิิจััยและพััฒนาอย่่างชััดเจน โดยจะครอบคลุุมประเด็็นที่่� สำคััญ เช่่น เทคโนโลยีีชีีวภาพ การพััฒนาวััสดุุและพลัังงานชีีวภาพ การพััฒนารถเมล์์ไฟฟ้้า/รถไฟไฟฟ้้า/เรืือไฟฟ้้า การพััฒนาระบบโซลาร์์เซลล์์ และการใช้้ประโยชน์์ต่่อเนื่่�อง ในรููปแบบต่่างๆ การปลููกข้้าว/พืืชด้ว้ยวิิธีีการที่่�ลดการปล่่อยก๊๊าซเรืือนกระจก การพััฒนาเทคโนโลยีีอวกาศเพื่่�อสนัับสนุุนการจััดการ สิ่่�งแวดล้้อม
154 | 300 นโยบาย เปลี่ยนประเทศ 7.2 รับมือสภาพภูมิอากาศ เปลี ่ ยนแปลง ภาวะโลกร้้อนทำให้้ความรุุนแรงและความถี่่�ของภััยพิิบััติิเพิ่่�มสููงขึ้้�น ซึ่่�งกระทบต่่อชีีวิิตผู้้คน และสร้้างความเสีียหายทางเศรษฐกิิจ โดย อ้้างอิิงจากข้้อมููลย้้อนหลััง 20 ปีี ตั้้�งแต่่ปีี 2543-2562 พบว่่า ประเทศไทยมีีดััชนีีความเสี่่�ยงด้้านสภาพภููมิิอากาศโลก (Global Climate Risk Index) สููงเป็็นอัันดัับ 9 ของโลก นอกจากนี้้� ภาวะโลกร้้อนยัังสร้้างความเสีียหายในระยะยาว ให้้กัับภาคการเกษตร โดยมีีการศึึกษาพบว่่า หากไม่่มีีการปรัับตััว ภาวะโลกร้้อนจะทำให้้ผลผลิิตทางการเกษตรลดลงอย่่างน้้อย ร้้อยละ 6 ในอีีก 10 ปีีข้้างหน้้า โดยพื้้�นที่่�เกษตรไม่่อยู่่ใน เขตชลประทาน หรืือในพื้้�นที่่�เกษตรที่่�ปลููกพืืชเชิิงเดี่่�ยวจะได้้รัับ ผลกระทบสููงกว่่า จึึงจำเป็็นที่่�จะต้้องมีีการส่่งเสริิมเพื่่�อให้้ปรัับตััว พร้้อมรัับมืือกัับสภาวะโลกร้้อนได้้ ปั ญหา
สิ่งแวดล้อมยั่งยืน | 155 7.2.1 กองทุุนปรัับตััวรัับมืือภััยพิิบััติิ-น้ำ ำ ท่่วม สนัับสนุุนการปรัับตััวรัับมืือกัับภาวะโลกร้้อนในระดัับไร่่นา ระดัับ ชุุมชน และ ระดัับเมืือง ร่่วมกัับองค์์กรปกครองส่่วนท้้องถิ่่�น (เช่่น การพััฒนาแหล่่งน้้ำในไร่่นา/ท้้องถิ่่�น การพััฒนาพัันธุ์์พืืช/สััตว์พื้้ ์ �น บ้้านที่่�มีีความแข็็งแรงและให้้ผลผลิิตที่่�มีีคุุณภาพ การเพิ่่�มพื้้�นที่่� สีีเขีียวเพื่่�อลดฝุ่่นละอองและความร้้อนในเมืือง) ส่่งเสริิมการวิิจััยและพััฒนา การเกษตรที่่�มีีความคงทนต่่อสภาพ แวดล้้อม (เช่่น พัันธุ์์พืืชที่่�ทนร้้อน/แล้้งมากขึ้้�น การออกแบบเมืือง/ สิ่่�งปลููกสร้้าง/วััสดุุอาคาร ในเมืืองที่่�รัับมืือกัับภาวะโลกร้้อน รวมถึึง ระบบหน่่วงน้้ำและระบายน้้ำในเมืือง) 7.2.2 เตืือนภััยธรรมชาติิทั่่�วถึึง ครอบคลุุมทุุกพื้้�นที่่� พััฒนาระบบเตืือนภััยที่่�แม่่นยำ (น้้ำท่่วม ฝนแล้้ง ฝุ่่นละออง พายุุ ช้้างป่่า) ครอบคลุุมทุุกท้้องถิ่่�น โดยที่่�ชุุมชนมีีส่่วนร่่วมในการ ออกแบบ 7.2.3 ท้้องถิ่่� นประกาศเขตพื้้�นที่่�ภััยพิิบััติิได้้ ท้้องถิ่่�นประกาศเขตภััยพิิบััติิได้้ เพื่่�อให้้องค์์กรปกครองส่ว่นท้้อถิ่่�น มีีอำนาจหน้้าที่่�และงบประมาณ ในการแก้้ไขปััญหาภััยพิิบััติิได้้ อย่่างทัันท่่วงทีี 7.2.4 ทบทวนแผนการบริิหารจััดการน้ำ ำทั้้�งหมดรายลุ่่มน้ำ ำ การบริิหารจััดการเพื่่�อลดภััยพิิบััติิที่่�จะเกิิดขึ้้�น เช่่น การบริิหาร จััดการน้้ำ เพื่่�อลดน้้ำท่ว่ ม/ภััยแล้้ง ในแต่่ละลุ่่มน้้ำ และลดการเกิิด ไฟป่่า และการจััดการเชื้้�อเพลิิงในพื้้�นที่่�หุุบเขาเพื่่�อลดการเกิิด ฝุ่่นละอองขนาดเล็็กในพื้้�นที่่�หุุบเขา นโยบาย
156 | 300 นโยบาย เปลี่ยนประเทศ 7.2.5 ศููนย์์พัักพิิง-อพยพมีีมาตรฐาน ท้้องถิ่่� นมีีอำำนาจและงบ ประมาณ เตรีียมพร้้อมในการเผชิิญเหตุุภััยพิิบััติิ (เช่่น การมีีศููนย์์พัักพิิง มาตรฐานในพื้้�นที่่�น้้ำท่ว่ม การมีีทีีมอาสาป้้องกัันช้้างป่่าครอบคลุุม ทุุกพื้้�นที่่� การพััฒนาทีีมงานเผชิิญอุุบััติิภััยสารเคมีีในพื้้�นที่่�เสี่่�ยง โดยการกระจายงบประมาณและประสานความร่ว่มมืือกัับท้้องถิ่่�น) 7.2.6 ชดเชย-เยีียวยาน้ำ ำ ท่่วม เป็็นธรรมและทัันควััน จััดระบบเยีียวยา/ชดเชยให้มีี้ความเป็็นธรรม (เช่่น การชดเชยผู้้ที่่� ประสบภััยน้้ำท่่วมหนััก/ยาวนานในพื้้�นที่่�ทุ่่งรัับน้้ำ การชดเชยผู้้ ประสบภััยจากช้้างป่่า) 7.2.7 ประกัันภััยพืืชผล ฟรีี ในทุุกพื้้�นที่่�รัับน้ำ ำ การประกัันภััยพืืชผลในพื้้�นที่่�รัับน้้ำเพื่่�อให้้มั่่�นใจว่่าเกษตรกรใน พื้้�นที่่�รัับน้้ำจะไม่่ได้้รัับความเสีียหายจากการปลููกพืืชในช่่วงเวลา ที่่�รััฐบาลกำหนดไว้้สำหรัับการเพาะปลููก
สิ่งแวดล้อมยั่งยืน | 157 7.3 ขยะเป็ นศูนย์ การจััดการขยะในประเทศไทยนั้้�นยัังมีีปััญหาอยู่่มาก ที่่�สำคััญคืือ ปััญหาการจััดการขยะไม่่ถููกวิิธีี สาเหตุุหนึ่่�งมาจากการที่่�องค์์กร ปกครองส่่วนท้้องถิ่่�นซึ่่�งมีีหน้้าที่่�ในการจััดการขยะในท้้องถิ่่�นของ ตนเอง กลัับไม่่มีีอำนาจและงบประมาณเพีียงพอที่่�จะกำจััดขยะ อย่่างถููกวิิธีีและถููกสุุขอนามััย พบว่่าในประเทศไทยมีีสถานที่่�กำจััด ขยะที่่�กำจััดอย่่างถููกวิิธีีและมีีมาตรฐานเพีียงแค่่ 15% จากทั้้�งหมด โดยปััจจุุบัันการกำจััดขยะนิิยมใช้้วิิธีีแบบฝัังกลบ ซึ่่�งนำไปสู่่ปััญหา สิ่่�งแวดล้้อมไม่ว่่ ่าจะเป็็นมลพิิษในดิิน มลพิิษทางน้้ำ และมลพิิษทาง อากาศ นอกจากนี้้�ปััญหาการบริิหารจััดการขยะภายในประเทศที่่� ไม่่มีีประสิิทธิิภาพและทำอย่่างไม่่ถููกวิิธีีแล้้ว ไทยยัังมีีปััญหาเรื่่�อง ของการนำเข้้าขยะจากต่่างประเทศ เพื่่�อป้้อนเข้้าโรงงานกำจััดขยะ และโรงไฟฟ้้าจากขยะ เนื่่�องจากขยะในประเทศไม่่ได้มีี้การแยกขยะ อย่่างถููกวิิธีีจึึงไม่่สามารถนำมาใช้้ในโรงกำจััดขยะหรืือโรงไฟฟ้้า จากขยะได้้ทั้้�งหมด ปั ญหา
158 | 300 นโยบาย เปลี่ยนประเทศ 7.3.1 ขยะพลาสติิก: แบนโฟม และ หลอด-แก้้ว-ถุุงพลาสติิกที่่�ใช้้ ครั้้งเ�ดีียวทิ้้� ง เอาจริิงเอาจัังเรื่่�องแบนโฟม หลอดพลาสติิก แก้้วพลาสติิก และ ถุุงพลาสติิก ที่่�ไม่่สามารถย่่อยสลาย-หมุุนเวีียนมาใช้้ใหม่่ได้้ (single-use plastic) ต้้องหมดไปภายใน 1 ปีี 7.3.2 ขยะพลาสติิก: เก็็บภาษีีถุุงพลาสติิกเข้้ากองทุุนสิ่่� งแวดล้้อม เก็็บภาษีีถุุงพลาสติิกเข้้ากองทุุนสิ่่�งแวดล้้อม (แทนที่่�จะเป็็นรายได้้ ของร้้านสะดวกซื้้�อ) 7.3.3 ขยะอุตสุาหกรรม: ยกเลิิกคำำสั่่�ง คสช. ให้อำ้ ำนาจท้้องถิ่่� นปิิด โรงงานชั่่ว�คราว ยกเลิิกคำสั่่�ง คสช. เรื่่�องการอนุุญาตให้้ตั้้�งโรงงานโดยไม่่ต้้องทำ ตามกฎหมายผัังเมืือง ต้้องมีีการประเมิินผลกระทบสิ่่�งแวดล้้อมก่่อนดำเนิินการตั้้�งโรงงาน ขยะอุุตสาหกรรม ให้้อำนาจท้้องถิ่่�นปิิดโรงงานหากตั้้�งนอกพื้้�นที่่�ผัังเมืืองอนุุญาต ให้้ EPA (หรืือกรมควบคุุมมลพิิษ) สั่่�งปิิดโรงงานขยะที่่�เปิิดดำเนิิน การไม่่ถููกต้้อง 7.3.4 ยกเลิิกการนำำเข้้าขยะจากต่่างประเทศ ยกเลิิกการนำเข้้าขยะพลาสติิก ขยะอิิเล็็กทรอนิิกส์์ และขยะอื่่�นๆ ที่่�รวบรวมได้้ภายในประเทศ เพื่่�อมิิให้้เป็็นภาระในการจััดการขยะ ในประเทศ และเพื่่�อมิิให้้เกิิดผลกระทบต่่อธุุรกิิจรวบรวมขยะใช้้ แล้้วภายในประเทศ 7.3.5 ออกธรรมนููญจััดการขยะ กำำหนดมาตรฐานทั่่�วประเทศ วางกลไกกลางในการกำกัับดููแลมาตรฐานการจััดการขยะ ทั้้�งประเทศ ยกระดัับอำนาจหน้้าที่่�และความสามารถของหน่่วยงานคุ้้มครอง สิ่่�งแวดล้้อมหรืือ Environmental Protection Agency (EPA) นโยบาย
สิ่งแวดล้อมยั่งยืน | 159 เพิ่่�มอำนาจและงบประมาณท้้องถิ่่�นในการบริิหารจััดการขยะ สร้้างแรงจููงใจสำหรัับการจััดการขยะ (เช่่น การลดหย่่อนภาษีี สำหรัับเทคโนโลยีีจััดการขยะ) 7.3.6 เครืือข่่ายเฝ้้าระวััง (watchdog) และระบบร้้องเรีียน (hotline) ด้้านสิ่่� งแวดล้้อม จััดตั้้�งศููนย์์และระบบร้้องเรีียนด้้านสิ่่�งแวดล้้อมของประชาชน และ องค์์กรปกครองท้้องถิ่่�นแบบบูรณูาการ (ระหว่่างหน่ว่ยงานต่่างๆ) และแบบเรีียลไทม์์ ที่่�ทุุกฝ่่ายสามารถเข้้าถึึงได้้ และให้้คำปรึึกษา แบบบููรณาการเรื่่�องการบัังคัับใช้้กฎหมายสิ่่�งแวดล้้อมและ กฎหมายสาธารณสุุข ในการแก้้ไขเรื่่�องร้้องเรีียนด้้านสิ่่�งแวดล้้อม สนัับสนุุนงบประมาณและข้้อมููลวิิชาการให้้เครืือข่่ายประชาชนใน แต่่ละท้้องถิ่่�น เพื่่�อทำหน้้าที่่�เป็็น “เครืือข่่ายเฝ้้าระวัังสิ่่�งแวดล้้อม” ได้้อย่่างเต็็มที่่� โดยมุ่่งเน้้นพื้้�นที่่�ที่่�ประสบปััญหามลพิิษหรืือมีีความ เสี่่�ยงสููง
160 | 300 นโยบาย เปลี่ยนประเทศ 7.4 อากาศสะอาด ปััญหามลพิิษทางอากาศถืือเป็็นปััญหาที่่�คนไทยเผชิิญมาตลอด ในช่่วงหลายๆ ปีีที่่�ผ่่านมา โดยเฉพาะในพื้้�นที่่�ภาคเหนืือ และ กรุุงเทพมหานคร ซึ่่�งมลพิิษทางอากาศที่่�เป็็นปััญหาสำคััญที่่�สุุด คืือ PM 2.5 โดยสาเหตุุสำคััญของการเกิิดฝุ่่น PM 2.5 เกิิดจากไอเสีีย รถดีีเซล การเผาในที่่�โล่่ง อุุตสาหกรรม เป็็นต้้น ทั้้�งนี้้�จุุดกำเนิิด มลพิิษทางอากาศไม่่ได้้เกิิดขึ้้�นเฉพาะประเทศไทย แต่่มาจาก ประเทศเพื่่�อนบ้้านที่่�มีีการเผาชีีวมวลอย่่างหนัักด้้วย ฝุ่่น PM 2.5 ส่่งผลต่่อสุุขภาพของประชาชนอย่่างหลีีกเลี่่�ยง ไม่่ได้้ โดยเฉพาะโรคเกี่่�ยวกัับทางเดิินหายใจ เช่่น โรคมะเร็็งปอด โรคหััวใจ โรคหลอดเลืือด กรณีีโรคมะเร็็งปอด พบว่่าคนที่่�อยู่่ในภาค เหนืือมีีอััตราการเสีียชีีวิิตจากโรคมะเร็็งปอดสููงเป็็นอัันดัับ 1 ซึ่่�ง สอดคล้้องกัับค่่ามลพิิษทางอากาศของภาคเหนืือที่่�สููงกว่่าภาคอื่่�นๆ ปั ญหา
สิ่งแวดล้อมยั่งยืน | 161 7.4.1 ออก “กฎหมายหมอกควัันข้้ามพรมแดน” ควบคุุมการรัับซื้้�อ หรืือนำำเข้้าสิินค้้าเกษตรที่่�มาจากการเผาในประเทศเพื่่�อนบ้้าน ออกข้้อกำหนดว่่าสิินค้้าเกษตรที่่�นำเข้้ามาในประเทศไทย ต้้องเป็็น ไปตามมาตรฐานการปฏิบััติทิางการเกษตรที่่�ดีี (GAP) ที่่�ห้้ามมีีการ เผาแปลงการเกษตร รวมถึึงการควบคุุมการรัับซื้้�อสิินค้้าเกษตร ของกลุ่่มทุุนในประเทศจากการเผาในประเทศเพื่่�อนบ้้าน สร้้างความร่่วมมืือกัับผู้้บริิโภคในการไม่่ซื้้�อสิินค้้าที่่�ใช้้วััตถุุดิิบที่่�มีี การเผา (เช่่น ภาครััฐอาจติิดฉลากบนสิินค้้าที่่�ตรวจย้้อนกลัับไปได้้ ว่่าไม่่ได้้มีีการเผาในกระบวนการผลิิตในต่่างประเทศ) ออก “กฎหมายหมอกควัันข้้ามพรมแดน” (Transboundary Haze Pollution Act) ให้้ประชาชนสามารถฟ้้องร้้องดำเนิินคดีี กัับบริษััทิ ที่่�มีีส่ว่นเกี่่�ยวข้้องได้้ หากพิิสููจน์์ได้ว่้่าบริษััทิ ใดรัับซื้้�อหรืือ มีีส่่วนทั้้�งทางตรงและทางอ้้อมกัับการเผาที่่�ทำให้้เกิิดมลพิิษลอย เข้้ามาในประเทศไทย ทำการทููตเชิิงรุุกเพื่่�อเจรจาและสร้้างความร่ว่มมืือทางการค้้า การ ลงทุุน และให้้ความช่่วยเหลืือทางการเงิินกัับต่่างประเทศเพื่่�อให้้ เกิิดการเปลี่่�ยนวิิถีีการผลิิต (เช่่น สนัับสนุุนการตั้้�งโรงไฟฟ้้าชีีวมวล เพื่่�อให้้เกิิดการแปรรููปซัังข้้าวโพดแทนการเผา การหมัักพืืชอาหาร สััตว์์เพื่่�อใช้้ในการเลี้้�ยงสััตว์์ในประเทศเพื่่�อนบ้้านและประเทศไทย) 7.4.2 เพิ่่�มแรงจููงใจให้้เกษตรกรในการลดการเผา เปิิดให้้เกษตรกรสามารถขอรัับสิินเชื่่�อ 0% พร้้อมการดููแลหลัังการ ขาย สำหรัับเครื่่�องจัักรในการเก็็บเกี่่�ยว (อ้้อย) และเตรีียมดิิน (ข้้าว และข้้าวโพด) โดยหากมีีการจััดการในลัักษณะกลุ่่ม/สหกรณ์์/ ผู้้ประกอบการในชุุมชนที่่�ให้้บริิการเกษตรกรในอััตราที่่�กำหนด จะได้้รัับเงิินสนัับสนุุนอีีก 25% รัับซื้้�อเศษวััสดุทุางการเกษตร ทั้้�งฟางข้้าว ใบอ้้อย และต้้นข้้าวโพด ในอััตรา 1,000 บาท/ตััน เพื่่�อมาใช้้ประโยชน์์ (เช่่น อาหารสััตว์์ ปุ๋๋�ยอิินทรีีย์์) และการแปรรููปเป็็นผลิิตภััณฑ์์ (เช่่น ภาชนะบรรจุุ) นโยบาย
162 | 300 นโยบาย เปลี่ยนประเทศ โดยเกษตรกรจะได้้รัับการสนัับสนุุนโดยการขายให้้กัับผู้้รวบรวม รายใดก็็ได้้ เปิิดให้ผู้้ ้ ประกอบการที่่�นำเศษวััสดุทุางการเกษตรไปแปรรููป และ/ หรืือไปใช้้ประโยชน์์ ได้รัั้บเงิินทุุนหมุุนเวีียนปลอดดอกเบี้้�ยในการ ดำเนิินการ และจะได้้รัับทุุนตั้้�งตััว (100,000 บาท/ราย) และทุุน สร้้างตััว (1 ล้้านบาท/ราย) เพื่่�อขยายกิิจการให้้ยั่่�งยืืนในระยะยาว เปิิดให้้เกษตรกรที่่�ดำเนิินการโดยปลอดการเผาและดำเนิินการ ด้้านอื่่�นๆ ตามมาตรฐานการปฏิบััติทิางการเกษตรที่่�ดีี (หรืือ GAP) สามารถขอรัับมาตรฐาน GAP และ/หรืือมาตรฐานเกษตรอิินทรีีย์์ ได้้ฟรีีโดยไม่่ต้้องเสีียค่่าใช้้จ่่าย เพิ่่�มงบประมาณให้้องค์์กรปกครองส่่วนท้้องถิ่่�นในพื้้�นที่่�ที่่�มีีความ เสี่่�ยงในการเผา/ไฟป่่า ในการจััดการไฟป่่า จััดการเชื้้�อเพลิิง ลด การเผาในพื้้�นที่่�เกษตร เป็็นจำนวน 3 ล้้านบาท/ตำบล เพื่่�อจััด เตรีียมระบบ อุุปกรณ์์ และบุุคลากรในการลดการเผา และให้ร้างวััล ในการพััฒนาพื้้�นที่่�เพิ่่�มเติิมสำหรัับพื้้�นที่่�ที่่�ประสบความสำเร็็จใน การลดการเผาลงได้้
สิ่งแวดล้อมยั่งยืน | 163 7.4.3 เพิ่่� มเป้้าหมายค่่ามาตรฐานคุุณภาพอากาศของประเทศไทย กำหนดค่่ามาตรฐาน PM 2.5 ให้้ทะเยอทะยานและสอดรัับ มาตรฐานสากลมากขึ้้�น ตามข้้อเสนอของกรีีนพีีซประเทศไทย (สำหรัับค่่าเฉลี่่�ย 24 ชั่่�วโมง เราจะกำหนดจาก 37.5 เป็็น 25 ไมโครกรััม/ลููกบาศก์์เมตร และสำหรัับค่่าเฉลี่่�ย 1 ปีี เราจะกำหนด จาก 15 เป็็น 10 ไมโครกรััม/ลููกบาศก์์เมตร) 7.4.4 เพิ่่� มประสิิทธิิภาพการตรวจวััด-แจ้้งเตืือน-ตรวจสอบเรื่่�องฝุ่่น เพิ่่�มสถานีีตรวจวััดและระบบเตืือนภััยให้้ทั่่�วถึึงทุุกพื้้�นที่่� เพื่่�อให้้ ประชาชนได้้ระวัังและป้้องกัันสุุขภาพตนเอง (เช่่น หลีีกเลี่่�ยงการ ทำกิิจกรรมภายนอก สวมหน้้ากากอนามััย) เพิ่่�มงบประมาณจััดหาเทคโนโลยีีการตรวจวััดค่่าฝุ่่นในอากาศที่่�ได้้ มาตรฐานตามข้้อกำหนดขององค์์การอนามััยโลก เพิ่่�มอำนาจเจ้้าพนัักงานควบคุุมมลพิิษให้้เข้้าตรวจโรงงาน อุุตสาหกรรมได้้ เพิ่่�มจำนวนเจ้้าหน้้าที่่�ของกรมควบคุุมมลพิิษ ให้้ มีีเพีียงพอสำหรัับการตรวจสอบโรงงานอุุตสาหกรรมทั้้�งหมด ระบุุให้้สารมลพิิษที่่�ก่่อให้้เกิิด PM 2.5 เป็็นสารมลพิิษที่่�ต้้องถููก เปิิดเผยข้้อมููลตามกฎหมาย PRTR สนัับสนุุนการทำงานของภาคประชาสัังคมและท้้องถิ่่�นในการหา ต้้นตอของโรงงานที่่�ปล่่อยมลพิิษให้้ได้้อย่่างมีีประสิิทธิิภาพ 7.4.5 สนัับสนุุน พ.ร.บ. อากาศสะอาด สนัับสนุุนการขัับเคลื่่�อน พ.ร.บ. อากาศสะอาดของภาคประชาชน เพื่่�อให้้มีีกลไกทางกฎหมายในการแก้้ไขปััญหามลภาวะทางอากาศ ในภาพรวม โดยเฉพาะการเข้้าถึึงข้้อมููลข่่าวสารกระจััดกระจายอยู่่ ในหน่่วยงานต่่างๆ
164 | 300 นโยบาย เปลี่ยนประเทศ 7.5 มลภาวะทางแสง มลภาวะทางแสง คืือ มลภาวะที่่�เกิิดขึ้้�นจากสภาพแวดล้้อมในสัังคม นั้้�นมีีแสงสว่่างที่่�มากเกิินไป โดยเฉพาะจากจอภาพโฆษณาขนาด ใหญ่่ จนกระทั่่�งเกิิดผลกระทบต่่อการใช้ชีี้ วิิตและปััญหาสุุขภาพของ คนเมืืองที่่�จำเป็็นต้้องอยู่่อาศััยในบริิเวณนั้้�น แม้้ปััญหามลภาวะทางแสงอาจไม่่ได้้เป็็นที่่�กล่่าวถึึงเหมืือน มลพิิษในด้้านอื่่�นๆ แต่่จากแนวทางการเติิบโตของเมืืองในช่่วง หลายสิิบปีีมานี้้� ก็็เป็็นผลให้้ผู้้ได้้รัับผลกระทบจากมลภาวะทางแสง เพิ่่�มมากขึ้้�น และมีีกระแสเรีียกร้้องจากบุุคคลผู้้ได้รัั้บกระทบปรากฏ ตััวขึ้้�นในประเทศที่่�พััฒนาแล้ว้ในช่ว่งเวลาไม่กี่่ ปี่� ีมานี้้� เพื่่�อให้รัั้ฐบาล ดำเนิินการควบคุุมและแก้้ไขปััญหาดัังกล่่าว ปั ญหา
สิ่งแวดล้อมยั่งยืน | 165 7.5.1 กำำหนดมาตรฐานเกี่่�ยวกัับการติิดป้้ายโฆษณา กำหนดค่่ามาตรฐานและข้้อกำหนดในการติิดป้้ายโฆษณา (เช่่น ต้้องตั้้�งห่่างจากชุุมชน/ตึึกสููงเป็็นระยะทางตามที่่�กำหนด ควร กำหนดขนาดของป้้ายไม่่ให้้มีีขนาดใหญ่่เกิินไป กำหนดปริิมาณ แสงไฟ กำหนดเวลาในการเปิิด-ปิิดป้้ายโฆษณาหรืือการใช้้แสง) เพื่่�อป้้องกัันการรบกวนผู้้พัักอาศััยบริิเวณใกล้้เคีียง เพิ่่�มแรงจููงใจให้้ภาคธุุรกิิจ (โดยเฉพาะในอุุตสาหกรรมอิิเล็็กทรอนิิกส์์ และอุุตสาหกรรมโฆษณา) ในการติิดตั้้�งป้้ายโฆษณาแบบลดการ กระจายแสง หรืือการใช้้โซลาร์์เซลล์์และระดัับแสงที่่�เหมาะสม กำหนดแนวทาง-มาตรการการจ่่ายเงิินชดเชยกรณีีที่่�มีีผู้้ได้้รัับ ผลกระทบจากมลภาวะทางแสงให้้เป็็นธรรมและสามารถบัังคัับ ใช้้ได้้ในวงกว้้าง ตั้้�งหน่ว่ยงานด้้านการควบคุุมผลกระทบจากมลภาวะทางแสง (อาจ อยู่่ในกรมควบคุุมมลพิิษ หรืือในสุุขาภิิบาลสิ่่�งแวดล้้อมของ เทศบาล) ที่่�มีีหน้้าที่่�ในการ เปิิดให้้มีีการรัับฟัังความคิิดเห็็นของประชาชนในพื้้�นที่่�อย่่าง จริิงจััง ก่่อนดำเนิินการติิดป้้ายโฆษณา/ไฟที่่�มีีแสงรบกวน รัับเรื่่�องร้้องเรีียนเกี่่�ยวกัับผลกระทบทางแสงสำหรัับประชาชน ดำเนิินการตรวจสอบ และแก้้ไขบริิเวณพื้้�นที่่�ที่่�ประชาชนได้้ รัับผลกระทบจากแสง 7.5.2 ส่่งเสริิม “พื้้�นที่่�อนุุรักษ์ั ์ด้้านความมืืด” ส่่งเสริิมให้้มีี “พื้้�นที่่�อนุุรัักษ์์ด้้านความมืืด” (เช่่น พื้้�นที่่�สำหรัับการ ท่่องเที่่�ยวด้้านการดููดาว หรืือการท่่องเที่่�ยวเชิิงดาราศาสตร์์ การ ชมหิ่่�งห้้อย หรืือการเรีียนรู้้ระบบนิิเวศช่่วงกลางคืืน) นโยบาย
166 | 300 นโยบาย เปลี่ยนประเทศ 7.6 แก้ปั ญหากัดเซาะชายฝั ่ ง ปััญหาการกััดเซาะชายฝั่่งเป็็นปััญหาสำคััญของเมืืองชายฝั่่งทะเล (Coastal Cities) ทั่่ว� โลก จากการที่่�ระดัับน้้ำทะเลสููงขึ้้�นอัันเนื่่�องมา จากสภาวะโลกร้้อน ทำให้้เกิิดการพัังทลายของที่่�ดิินชายฝั่่ง ประชาชนต้้องสููญเสีียที่่�ดิินทำกิิน ทำลายสถานที่่�ท่่องเที่่�ยว ส่่ง ผลเสีียต่่อทั้้�งเศรษฐกิิจสัังคมและสิ่่�งแวดล้้อม มีีนวััตกรรมทางนโยบายมากมายที่่�หลายประเทศทั่่ว� โลกได้้ นำมาใช้้เพื่่�อแก้้ไขปััญหานี้้� รวมไปถึึงประเทศไทยของเรา แต่่ อย่่างไรก็็ตาม สิ่่�งที่่�ประเทศไทยทำต่่อเนื่่�องกัันมานัับสิิบปีีคืือเรื่่�อง ของการสร้้างโครงสร้้างแข็็งเพื่่�อป้้องกัันชายฝั่่ง เช่่น การสร้้าง กำแพงกัันคลื่่�น ที่่�ถึึงแม้้จะรัักษาชายฝั่่งได้้จริิง แต่ก็่ต้็ ้องแลกมากัับ การทำลายสิ่่�งแวดล้้อมและระบบนิิเวศชายฝั่่งอย่่างมหาศาล รวมไป ถึึงการทำลายพื้้�นที่่�หาดทราย ดัังที่่�ปรากฏให้้เห็็นในกลุ่่มจัังหวััดภาค ตะวัันตก เช่่น เพชรบุุรีีและประจวบคีีรีีขัันธ์์ ปั ญหา
สิ่งแวดล้อมยั่งยืน | 167 7.6.1 กััดเซาะชายฝั่่�ง: สนัับสนุุนมาตรการสีีขาว-สีีเขีียว สนัับสนุุนมาตรการสีีขาวในการแก้้ไขปััญหากััดเซาะชายฝั่่ง (เช่่น การกำหนดพื้้�นที่่�ถอยร่่น) พร้้อมกัับการออกแบบเพื่่�อเพิ่่�มพื้้�นที่่�สาธารณะและปรัับปรุุง การท่่องเที่่�ยว สนัับสนุุนมาตรการสีีเขีียวในการแก้้ไขปััญหากััดเซาะชายฝั่่ง (การ ใช้้โครงสร้้างอ่่อน เช่่น การปลููกป่่า การฟื้้นฟููชายหาด การปัักเสา ดัักตะกอนเพื่่�อปลููกป่่าชายเลน) สนัับสนุุนงบประมาณผ่่านองค์์กรปกครองส่่วนท้้องถิ่่�น และ กรมทรััพยากรทางทะเลและชายฝั่่ง ติิดตามและประเมิินผลการดำเนิินงานอย่่างเป็็นระบบและ ชััดเจน 7.6.2 กััดเซาะชายฝั่่�ง: มาตรการสีีเทาทุุกโครงการต้้องผ่่าน EIA จััดทำการประเมิินผลกระทบทางสิ่่�งแวดล้้อม (EIA) หากจำเป็็น ต้้องแก้้ไขปััญหากััดเซาะชายฝั่่งด้ว้ยมาตรการสีีเทา (เช่่น กำแพง ป้้องกัันเคลื่่�อนริิมชายหาด เขื่่�อนป้้องกัันตลิ่่�งริิมทะเล รอดัักทราย) ดำเนิินการภายใต้้ความรัับผิิดชอบของกรมทรััพยากรทางทะเล และชายฝั่่งเพีียงหน่่วยงานเดีียว (เปลี่่�ยนจากที่่�มีีหลายหน่่วยงาน เช่่น กรมโยธาธิิการและผัังเมืือง กรมเจ้้าท่่า จัังหวััดแบบที่่�เป็็นอยู่่ปััจจุุบััน) ติิดตามและประเมิินประสิทธิิผลของการป้้องกัันการกััดเซาะอย่่าง เป็็นระบบ นโยบาย
168 | 300 นโยบาย เปลี่ยนประเทศ 7.7 ประเมินผลกระทบทาง สิ ่ งแวดล้อม การประเมิินผลกระทบสิ่่�งแวดล้้อม (EIA) ในปััจจุบััุน มีีปััญหาหลาย อย่่าง ทั้้�งการที่่�แนวทางการเยีียวยาผู้้ได้้รัับผลกระทบในรายงาน EIA มัักไม่่ได้ถูู้กนำมาใช้้อย่่างจริิงจััง การทำ EIA จึึงคล้้ายว่่าจะเป็็น แค่่เพีียงการทำเอกสารหนาๆ สัักลัังหนึ่่�ง เพื่่�อให้้เป็็นไปตามขั้้�นตอน ของกฎหมายเท่่านั้้�น นอกจากนี้้� EIA ยัังมีีปััญหาในตััวเอง กล่่าวคืือ EIA เป็็นเพีียง การประเมิินผลกระทบของโครงการหนึ่่�งๆ ที่่�มีีต่่อสิ่่�งแวดล้้อมใน พื้้�นที่่� แต่่ไม่่ได้้มีีการคำนึึงถึึงการประเมิินผลกระทบในภาพที่่�ใหญ่่ ขึ้้�น ในเชิิงแผนและนโยบายของพื้้�นที่่�นั้้�นอย่่างเป็็นระบบ ปั ญหา
สิ่งแวดล้อมยั่งยืน | 169 นโยบาย 7.7.1 ส่่งเสริิมการประเมิินผลกระทบสิ่่� งแวดล้้อมเชิิงยุุทธศาสตร์์ (SEA) ของโครงการ กำหนดให้้มีีการประเมิินผลกระทบสิ่่�งแวดล้้อมเชิิงยุุทธศาสตร์์ (SEA) สำหรัับ: พื้้�นที่่�ที่่�มีีโครงการต่่างๆ ขึ้้�นมาต่่อเนื่่�องกัันเป็็นจำนวนมาก (เช่่น EEC สมุุทรปราการ) เพราะการประเมิินผลกระทบ สิ่่�งแวดล้้อมเป็็นรายโครงการ (เช่่น EIA) จะไม่่พอ พื้้�นที่่�ที่่�มีีความเปราะบางทางระบบนิิเวศและวััฒนธรรม และ/ หรืือ มีีความสำคััญสููงในการอนุรััุกษ์สิ่่์ �งแวดล้้อม ซึ่่�งต้้องการ การวางแผนระยะยาวในการอนุุรัักษ์์และฟื้้นฟููระบบนิิเวศ และวััฒนธรรม (เช่่น กว๊๊านพะเยา เกาะเมืืองอยุุธยา) ระบบที่่�มีีหลายทางเลืือกสำคััญในการดำเนิินการ และให้้ ผลลััพธ์์ที่่�แตกต่่างกัันในเชิิงยุุทธศาสตร์์ (เช่่น การจััดการ น้้ำท่่วม การวางแผนพลัังงานของภาคใต้้ ระบบขนส่่ง สาธารณะของเมืืองใหญ่่) การวางผัังเมืืองและผัังเฉพาะในแต่่ละจัังหวััด/เมืือง/พื้้�นที่่�
170 | 300 นโยบาย เปลี่ยนประเทศ 7.8 แก้ปั ญหาช้างป่า ช้้างป่่าเป็็นทรััพยากรที่่�มีีค่่าของประเทศไทยและของโลก แต่่ขณะ นี้้�ช้้างป่่าที่่�เพิ่่�มมากขึ้้�นกำลัังทำให้้เกิิดผลกระทบและความเสีียหาย กัับพี่ ่� น้้องประชาชนในภาคตะวัันออก รััฐบาลมีีหน้้าที่่�และความรัับผิิดชอบในการป้้องกัันมิิให้้ ช้้างป่่าก่่อผลกระทบหรืือสร้้างความเสีียหายกัับพี่ ่� น้้องประชาชน และหากเกิิดผลกระทบจากช้้างป่่าเกิิดขึ้้�น รััฐบาลมีีหน้้าที่่�รัับผิิดชอบ อย่่างเต็็มที่่�ต่่อความเสีียหายที่่�เกิิดขึ้้�นกัับพี่ ่� น้้องประชาชน ดัังนั้้�น รััฐบาลต้้องแสวงหาและพััฒนาแนวทางที่่�จะทำให้้ ผลกระทบจากช้้างป่่าเกิิดขึ้้�นน้้อยที่่�สุุด ทั้้�งในระยะสั้้�นและระยะยาว และจะต้้องเป็็นแนวทางที่่�ทำให้ทุุ้กฝ่่ายที่่�เกี่่�ยวข้้อง โดยเฉพาะพี่น้ ่� ้อง ประชาชนในพื้้�นที่่�ได้้รัับประโยชน์์จากการดำเนิินการนั้้�น ปั ญหา
สิ่งแวดล้อมยั่งยืน | 171 นโยบาย 7.8.1 ชดเชย-เยีียวยาเหยื่่�อช้้างป่่า เป็็นธรรมและทัันควััน ปรัับค่่าชดเชย/เยีียวยาให้้เป็็นธรรมกัับประชาชนที่่�ได้รัั้บผลกระทบ ค่่าชดเชยต่่อชีีวิิต กรณีีเสีียชีีวิิต 1 ล้้านบาท กรณีีบาดเจ็็บสาหััส/ทุุพพลภาพ 5 แสนบาท ค่่าชดเชยต่่อผลผลิิตการเกษตร พิิจารณาตามความเสีียหายที่่�ปรากฏ (เช่่น จำนวนต้้น หรืือ พื้้�นที่่�ตารางเมตรที่่�เสีียหาย) คำนวณจากค่่าเสีียโอกาสของผลตอบแทนที่่�เกษตรกร ควรจะได้้รัับจากการปลููกพืืชที่่�คำนวณโดยสำนััก เศรษฐกิิจการเกษตร ค่่าชดเชยต่่อบ้้านเรืือน/ทรััพย์์สิินอื่่�นๆ พิิจารณาตามมููลค่่าความเสีียหาย และ/หรืือ การ ซ่่อมแซมเพื่่�อให้้คืืนสภาพเดิิม เบิิกโดยตรงจากกองทุุนดููแลผู้้ได้้รัับผลกระทบจากช้้างป่่า และสััตว์์ป่่า ยกร่่างระเบีียบให้้สามารถเบิิกจ่่ายให้้ผู้้เสีียหาย/ผู้้ได้้รัับ ผลกระทบได้้ทัันทีี 7.8.2 จััดตั้้�งทีีมอาสาป้้องกัันช้้างป่่าในทุุกหมู่่บ้้านเสี่่�ยง (300 หมู่่บ้้าน) จััดตั้้�งและให้้ความรู้้-ทัักษะแก่่ทีีมอาสาป้้องกัันช้้างป่่าทั้้�ง 300 หมู่่บ้้านที่่�มีีความเสี่่�ยง จััดให้้ทีีมอาสามีีอุุปกรณ์์ที่่�เพีียงพอในการรัับมืือกัับช้้างป่่า (เช่่น รถยนต์์ ไฟฉาย โดรนจัับความร้้อน) และงบประมาณเพีียงพอ ในการดำเนิินการ (เบื้้�องต้้น 1 แสนบาท/ทีีม/ปีี) จััดสวััสดิิการที่่�เหมาะสมให้้ทีีมอาสาป้้องกัันช้้างป่่า (เช่่น ประกััน อุุบััติิเหตุุ ประกัันสุุขภาพในการทำงาน) วางระบบให้้การทำงานของทีีมป้้องกัันช้้างแต่่ละหมู่่บ้้านประสาน กััน ภายใต้ศูู้นย์บัั์ญชาการการป้้องกัันช้้างป่่า เพื่่�อป้้องกัันมิิให้้เกิิด ความสัับสน และความขััดแย้้งในการดำเนิินการ
172 | 300 นโยบาย เปลี่ยนประเทศ 7.8.3 จััดตั้้�งศููนย์์บััญชาการการป้้องกัันช้้างป่่า (war room) จััดตั้้�งศููนย์บัั์ญชาการการป้้องกัันช้้างป่่า (war room) ภายใต้้การ กำกัับดููแลของกระทรวงทรััพยากรธรรมชาติิและสิ่่�งแวดล้้อม เพื่่�อ ป้้องกัันมิิให้้เกิิดความสัับสน และความขััดแย้้งในการดำเนิินการ (เช่่น การขัับไล่่ช้้างป่่าในระหว่่างหมู่่บ้้านใกล้้เคีียง การล่่อ/ต้้อน ช้้างกลัับเข้้าสู่่ป่่า) มีีผู้้แทนจากภาคประชาชน ภาครััฐ อื่่�นๆ เข้้าร่ว่มเป็็นกรรมการ ดำเนิินการตลอดเวลา 24 ชั่่�วโมง มีีหน้้าที่่�ส่่งต่่อ-เผยแพร่่ข้้อมููลในการระวัังช้้างป่่าแก่่ทีีม ป้้องกัันช้้างป่่าในแต่่ละหมู่่บ้้าน (300 หมู่่บ้้าน) อย่่างทััน ท่่วงทีี มีีการประเมิินผลการดำเนิินงาน และประมวลความรู้้ในการ รัับมืือช้้างป่่าอย่่างต่่อเนื่่�อง โปร่่งใส และทัันท่่วงทีี 7.8.4 พััฒนาเทคโนโลยีีระบบติิดตามเฝ้้าระวัังช้้าง (ปลอกคอ GPS/ กล้้องดัักภาพ AI/โดรน) สนัับสนุุนงบประมาณการพััฒนาเทคโนโลยีีระบบติิดตามเฝ้้าระวััง ช้้างรููปแบบต่่างๆ อย่่างเป็็นระบบ และเชื่่�อมโยงกััน เช่่น ระบบปลอกคอช้้าง GPS-Collar (โดยเฉพาะกัับช้้างที่่�ทำ หน้้าที่่�สำรวจ/ออกนอกพื้้�นที่่�ป่่า) ระบบกล้้องดัักถ่่ายภาพช้้าง (Camera trap) พร้้อมระบบ AI โดรนความร้้อน เพื่่�อการติิดตามช้้างในระยะใกล้้ ในช่ว่งเวลา กลางคืืน พััฒนาระบบข้้อมููลการติิดตาม และการแจ้้งเตืือนให้้เป็็นแบบทัันทีี และสะดวกใช้้งานในการเฝ้้าระวัังมากขึ้้�น โดยจััดให้้มีีการเชื่่�อม โยงข้้อมููลจากดาวเทีียมและทีีมป้้องกัันช้้างป่่า ประเมิินผลการติิดตามเฝ้้าระวัังช้้างอย่่างใกล้้ชิิดและโปร่่งใส พััฒนาเป็็นองค์์ความรู้้ในการจััดการช้้างป่่าที่่�ได้้รัับการยอมรัับใน ระดัับนานาชาติิ เพื่่�อการระดมทุุนในการป้้องกััน/แก้้ไขปััญหานี้้� ในอนาคต
สิ่งแวดล้อมยั่งยืน | 173 7.8.5 ล่่อช้้างกลัับป่่า-พื้้�นที่่�อาศััยเฉพาะของช้้าง และทดลองแนวคูกัูันช้้าง ออกแบบจุุด-เส้้นทาง-พื้้�นที่่�การให้้อาหารช้้างป่่า เพื่่�อเบี่่�ยงเบน ทิิศทางการเดิินของช้้างให้้ห่่างจากชุุมชนและพื้้�นที่่�การเกษตร และนำไปสู่่การกลัับเข้้าสู่่พื้้�นที่่�ป่่า/พื้้�นที่่�อาศััยเฉพาะของช้้างต่่อไป เลืือกซื้้�อผลผลิิตการเกษตรจากชุุมชนในพื้้�นที่่� เพื่่�อเป็็นอาหาร สำหรัับการล่่อช้้าง เพื่่�อให้้ชุุมชนที่่�มีีความเสี่่�ยง/ได้้รัับผลกระทบ มีีส่่วนที่่�ได้้รัับประโยชน์์กลัับคืืน บางส่่วนจากการมีีช้้างป่่าเข้้ามา หากิินในพื้้�นที่่� ทดลองทำแนว/คูกััูนช้้างรููปแบบต่่างๆ โดยมีีการประเมิินผลอย่่าง จริิงจัังและต่่อเนื่่�อง 7.8.6 ลดกิิจกรรมมนุุษย์์-ราชการ เพื่่�อลดการสััญจรในพื้้�นที่่�อาศััย ของช้้างป่่า พิิจารณาย้้ายกิิจกรรมของมนุุษย์์ (เช่่น สถานที่่�ราชการ ถนน) ส่ว่น ที่่�ไม่่จำเป็็นต้้องอยู่่ในพื้้�นที่่�ป่่า ออกนอกพื้้�นที่่�ป่่า เพื่่�อป้้องกัันไม่่ให้้ เกิิดการรบกวนและผลัักดัันให้้ช้้างออกมาหากิินนอกพื้้�นที่่�ป่่า หาแนวทางการลดการสััญจรทางถนนผ่่านพื้้�นที่่�ป่่า (เช่่น กำหนด ช่ว่งเวลาในการสััญจรผ่่านพื้้�นที่่�ป่่า พััฒนาเส้้นทางสััญจรอื่่�นในการ เดิินทาง) 7.8.7 จััดทำำพื้้�นที่่�อาศััยถาวรสำำหรัับช้้างป่่า ศึึกษาวิิจััยและออกแบบพื้้�นที่่�อาศััยถาวรสำหรัับช้้างป่่า (เช่่น พื้้�นที่่� ป่่ารอยต่่อ 5 จัังหวััดเดิิม พื้้�นที่่�หมดสััมปทานการปลููกป่่าของ เอกชน) เพื่่�อนำช้้างป่่ากลัับเข้้าอยู่่ในพื้้�นที่่�อาศััยถาวร และแนว ป้้องกัันที่่�เหมาะสม 7.8.8 ช้้างป่่า: ทดลองนำร่ำ ่องการท่่องเที่่�ยวแนวซาฟารีี ในพื้้�นที่่ช้� ้างป่่า ทดลองนำร่่องการพััฒนากิิจกรรมการท่่องเที่่�ยวแนวซาฟารีีโดย ท้้องถิ่่�นและชุุมชน เพื่่�อกระจายประโยชน์์ในการดำเนิินการให้กัั้บ ประชาชนในพื้้�นที่่�
174 | 300 นโยบาย เปลี่ยนประเทศ 7.9 ดูแลหมา-แมวถ้วนหน้า แม้้ปััจจุุบัันประเทศไทยจะเป็็นประเทศหนึ่่�งที่่�มีีความนิิยมในการ เลี้้�ยงแมวและหมา และเป็็นหนึ่่�งในผู้้นำพััฒนาสายพัันธุ์์หมาและ แมว รวมถึึงธุุรกิิจที่่�เกี่่�ยวเนื่่�องกัับสััตว์์เลี้้�ยง (เช่่น อาหารสััตว์์) แต่่ ประเทศไทยก็็เป็็นประเทศที่่�มีีปััญหาหมาจรและแมวจรติิดอัันดัับต้้น ของโลกเช่่นกััน การเพิ่่�มจำนวนประชากรหมาจรและแมวจรอย่่างรวดเร็็ว นอกจากจะสร้้างปััญหาต่่อสุุขอนามััยภายในเมืืองแล้้ว หมาจรและ แมวจรยัังอาจมีีส่่วนในการแพร่่เชื้้�อติิดต่่อจากสััตว์์จรสู่่สััตว์์เลี้้�ยง หรืือจากสััตว์์จร-สััตว์์เลี้้�ยงสู่่มนุุษย์์ รวมถึึงโรคอุุบััติิใหม่่ที่่�อาจจะมีี ในอนาคตได้้ นอกจากนั้้�นการปล่่อยให้้เกิิดหมาจรและแมวจรยััง เป็็นปััญหาในแง่่สวััสดิิภาพสััตว์์อีีกด้้วย ปั ญหา
สิ่งแวดล้อมยั่งยืน | 175 นโยบาย 7.9.1 ฉีีดวัคซีั ีน-ทำำหมััน ให้ทั้้ ้ �งหมาแมวบ้้านและหมาแมวจรในพื้้�นที่่� กำหนดบทบาทให้้ชััดเจน โดยให้้ท้้องถิ่่�นเป็็นองค์์กรหลัักในการ ดำเนิินการฉีีดวััคซีีน-ทำหมััน หมาและแมว เพิ่่�มงบประมาณให้ท้้ ้องถิ่่�น มีีทรััพยากรเพีียงพอในการดำเนิินการ พิิจารณาจััดตั้้�งหน่่วยงานด้้านสวััสดิิภาพสััตว์์และมีีสััตวแพทย์์ ประจำ (ในกรณีีเทศบาลขนาดใหญ่่) เพื่่�อรัับผิิดชอบการดำเนิิน งานร่่วมกัับชุุมชน ในการดููแลสวััสดิิภาพสััตว์์และควบคุุมปริิมาณ หมาจรและแมวจร 7.9.2 บััตรประชาชน หมา-แมว พััฒนาระบบลงทะเบีียนหมาแมวบ้้าน และหมาแมวชุุมชน เพื่่�อ ตรวจสอบและบัันทึึกจำนวนประชากรหมาแมว กำหนดมาตรฐานในการเลี้้�ยงหมาแมวที่่�บ้้านอย่่างเหมาะสม ป้้องกัันอัันตรายต่่อสวััสดิิภาพสััตว์์ ป้้องกัันผลกระทบต่่อเพื่่�อนบ้้าน กำหนดมาตรฐานในการจััดการหมาแมวชุุมชนอย่่างเหมาะสม กำหนดข้้อตกลงร่่วมกัันของทุุกคนในชุุมชน เกี่่�ยวกัับการ จััดการหมาแมว กำหนดสมาชิิกในชุุมชนที่่�เป็็นผู้้รัับผิิดชอบหลัักในกรณีีที่่�หมา ชุุมชนและแมวชุุมชนไปสร้้างความเดืือดร้้อน-เสีียหายให้้ เกิิดขึ้้�น ทำความเข้้าใจในเรื่่�องการบัังคัับใช้้กฎหมายการป้้องกัันการ ทารุณุกรรมสััตว์กัั์ บสมาชิิกในชุุมชน และประชาชนทั่่ว� ไปด้ว้ย 7.9.3 สถานพัักพิิงหมาแมวจรมีีมาตรฐาน เพิ่่�มจำนวนและปรัับปรุุงคุุณภาพของสถานพัักพิิงหมาแมวให้้มีี มาตรฐาน-คุุณภาพ ส่่งเสริิมให้ท้้ ้องถิ่่�นอาจอุุดหนุุนค่่าใช้จ่้่ายหรืือมีีมาตรการลดหย่่อน ภาษีีเพื่่�อเพิ่่�มแรงจููงใจให้้ผู้้ประกอบการธุุรกิิจเกี่่�ยวกัับการดููแล หมาแมวจร
176 | 300 นโยบาย เปลี่ยนประเทศ 7.9.4 รัับเลี้้�ยงหมาแมวจร แถมฟรีีประกัันสุุขภาพสััตว์์ จููงใจให้้ผู้้คนที่่�อยากมีีสััตว์์เลี้้�ยงมารัับเลี้้�ยงแทนการซื้้�อสััตว์์เลี้้�ยง ด้้วยสวััสดิิการรัักษาพยาบาลฟรีีสำหรัับหมาแมวที่่�ถููกรัับเลี้้�ยง พััฒนาระบบบริิการสาธารณะ (เช่่น สััตวแพทย์์และฝ่่ายสวััสดิิภาพ สััตว์์ประจำเทศบาล รถพยาบาลสััตว์์ สััตวแพทย์์เคลื่่�อนที่่�) เพื่่�อ ตรวจเช็็กสุุขภาพหมาแมวและลดโรคภััยติิดต่่อ พััฒนาระบบพี่่�เลี้้�ยงสััตว์์เลี้้�ยงชั่่ว�คราว เพื่่�อช่ว่ ยในการปรัับตััวของ สััตว์์จร-สััตว์์ในสถานพัักพิิงให้้เข้้ากัับครอบครััวและบ้้านใหม่่ ได้้อย่่างเหมาะสม รวมถึึงช่ว่ ยให้้คำแนะนำสำหรัับเจ้้าของน้้องหมา และน้้องแมวรายใหม่่ด้้วย
179 | 300 นโยบาย เปลี่ยนประเทศ สุขภาพดีทั้งกาย-ใจ | 179 8.1 สุขภาพกายดี 8.2 สุขภาพใจดี 8.3 เพิมทางเลือก รักษาได้ใกล้บ้าน่ 8.4 เพิม่ขีดความสามารถโรงพยาบาล 8.5 ฟื้ นฟูผู้ป่วยนอกโรงพยาบาล 8.6 ดูแลบุคลากรทางการแพทย์ 8 สุขภาพดี ทั ้ งกาย-ใจ
แม้ว่้ ่าคนไทยส่่วนใหญ่่กว่่า 48 ล้้านคน (ส่่วนที่่เห�ลืืออยู่่ในกองทุุนประกัันสัังคม และสวััสดิิการข้้าราชการ) จะเข้้าถึึง หลัักประกัันสุขุภาพแห่่งชาติิ (บัตั ร 30 บาท) ทำำ ให้้สามารถรัักษาพยาบาลฟรีี แต่่ว่่ายัังคงมีีความเหลื่่�อมล้ำด้ ำ ้านการให้้ บริิการ เนื่่�องจากโรงพยาบาลรััฐและ บุุคลากรทางการแพทย์ข์องรััฐต้้องแบก รัับภาระด้้านการให้้บริิการประชาชนจนไม่่ สามารถให้้บริิการที่่มี�คุี ุณภาพได้้ เมื่่�อ เทีียบกัับโรงพยาบาลเอกชน ทำำ ให้้ ประชาชนส่่วนหนึ่่�งต้้องยอมจ่่ายให้กั้ ับ โรงพยาบาลเอกชน อีีกทั้้ง�สิิทธิิประโยชน์์ใน หลัักประกัันสุขุภาพยัังไม่่ครอบคลุุม ปััญหาสุขุภาพที่่จำ�ำเป็็นต่่อคนไทย
สุขภาพดีทั้งกาย-ใจ | 181 แม้้ว่่าคนไทยส่่วนใหญ่่กว่่า 48 ล้้านคน (ส่่วนที่่�เหลืืออยู่่ใน กองทุุนประกัันสัังคมและสวััสดิิการข้้าราชการ) จะเข้้าถึึงหลััก ประกัันสุุขภาพแห่่งชาติิ (บััตร 30 บาท) ทำให้้สามารถรัักษา พยาบาลฟรีีแต่่ว่่ายัังคงมีีความเหลื่่�อมล้้ำด้้านการให้้บริิการ เนื่่�องจากโรงพยาบาลรััฐและบุุคลากรทางการแพทย์์ของรััฐต้้อง แบกรัับภาระด้้านการให้้บริิการประชาชนจนไม่่สามารถให้้บริิการที่่� มีีคุณุภาพได้้ เมื่่�อเทีียบกัับโรงพยาบาลเอกชน ทำให้้ประชาชนส่ว่น หนึ่่�งต้้องยอมจ่่ายให้กัั้ บโรงพยาบาลเอกชน อีีกทั้้�งสิทธิิประโยชน์์ใน หลัักประกัันสุุขภาพยัังไม่่ครอบคลุุมปััญหาสุุขภาพที่่�จำเป็็นต่่อคน ไทย ปััญหาที่่�โรงพยาบาลของรััฐต้้องแบกรัับภาระการให้้บริิการ เกิิดจากสถานบริิการแบบปฐมภูมิูิ หรืือโรงพยาบาลส่่งเสริิมสุุขภาพ ตำบล (รพ.สต.) ยัังไม่่สามารถให้้บริิการได้้อย่่างเต็็มประสิิทธิิภาพ ทั้้�งที่่�อยู่่ใกล้้ประชาชนในท้้องถิ่่�น เพราะขาดโครงสร้้างพื้้�นฐานที่่�ดีี แพทย์์ และบุุคลากรสาธารณสุุขเฉพาะทาง ทำให้้ประชาชนที่่�ป่่วย ในระยะปานกลางและระยะสุุดท้้าย ไม่่สามารถเข้้าถึึงการรัักษาใน ระยะนี้้�ได้้อย่่างมีีคุุณภาพ หรืือต้้องเป็็นภาระของโรงพยาบาลของ รััฐโดยไม่่จำเป็็น ซึ่่�งส่่งผลต่่อจำนวนเตีียงว่่างสำหรัับผู้้ป่ว่ ยที่่�มีีความ จำเป็็นต้้องใช้้เตีียง 8. สุขภาพดี ทั ้ งกาย-ใจ ปั ญหา
182 | 300 นโยบาย เปลี่ยนประเทศ 8.1 สุขภาพกายดี ปััจจุุบัันนโยบายสาธารณสุุขของไทยเน้้นเรื่่�องด้้านการรัักษา มากกว่่าด้้านการป้้องกััน ถึึงแม้้ว่่าจะมีีการรณรงค์์ให้้คนรัักษา สุุขภาพในโฆษณาของ สสส. ก็็ตาม แต่่ก็็ยัังไม่่มีีแรงจููงใจที่่�มากพอ ให้้ประชาชนปรัับพฤติิกรรมสุุขภาพของตััวเองให้้ดีีขึ้้�นโดยเฉพาะ ด้้านการบริิโภค (เช่่น กิินอาหารรสจััด ดื่่�มสุรุา สููบบุุหรี่่�) ซึ่่�งพฤติิกรรม เสี่่�ยงเหล่่านี้้�นำไปสู่่กลุ่่มโรคไม่่ติิดต่่อเรื้้�อรััง ที่่�เป็็นสาเหตุุของการ เสีียชีีวิิตอัันดัับ 1 ของไทย นอกจากนี้้�ภาครััฐยัังขาดการส่่งเสริิมการ สร้้างพฤติิกรรมสุุขภาพที่่�ดีีให้้กัับคนไทย (เช่่น การออกกำลัังกาย การตรวจสุุขภาพประจำปีี และการรัักษาโรคตามคำสั่่�งแพทย์์อย่่าง เคร่่งครััด) ซึ่่�งนำไปสู่่ความเสี่่�ยงต่่อการเจ็็บป่่วยระยะยาว ส่่งผลต่่อ ชีีวิิตความเป็็นอยู่่ของประชาชน นอกจากนั้้�น สิิทธิิประโยชน์์ในกองทุุนหลัักประกัันสุุขภาพ แห่่งชาติิ ยัังไม่่ครอบคลุุมสิทธิิประโยชน์์บางประการที่่�มีีความจำเป็็น ต่่อสุุขภาพของคนไทย อาทิิ แว่่นตาสำหรัับเด็็กที่่�อายุุต่่ำกว่่า 18 ปีี การคััดกรองมะเร็็ง วััคซีีนป้้องกัันโรคบางโรคสำหรัับเด็็กและผู้้ใหญ่่ และการตรวจสุุขภาพจิิต ซึ่่�งสิิทธิิประโยชน์์เหล่่านี้้�มีีความคุ้้มค่่าใน เชิิงป้้องกัันมากกว่่าการรัักษา หรืือหากพบโรค (ในกรณีีโรคมะเร็็ง) ในระยะเวลาที่่�รวดเร็็วย่่อมทำการรัักษาได้้ง่่ายกว่่าและประหยััด ค่่าใช้้จ่่ายในการรัักษาได้้มากกว่่า ปั ญหา
สุขภาพดีทั้งกาย-ใจ | 183 นโยบาย 8.1.1. ตรวจสุุขภาพประจำปีำ ี ฟรีทั้้ ี�งค่่าตรวจ-ค่่าเดิินทาง ตรวจสุุขภาพประจำปีีทั้้�งสุุขภาพกายและสุุขภาพจิิต พร้้อมกัับให้้ ค่่าเดิินทางสำหรัับเดิินทางมาตรวจสุุขภาพ 8.1.2. ตรวจสุุขภาพประจำปีำ ี รวมคััดกรองมะเร็็ง 6 ชนิิดฟรีี สำำหรัับกลุ่่มเสี่่�ยง ที่่�ผ่่านมาสิิทธิิในการคััดกรองมะเร็็งหลายโรคอยู่่ในสิิทธิิบััตรทอง อยู่่แล้้ว แต่่ยัังติิดที่่�ต้้องมีีอาการบ่่งชี้้�ก่่อนจึึงจะให้้แพทย์์สั่่�งตรวจ ได้้ ยกเว้้นมะเร็็งปากมดลููก ทำให้้มีีประชาชนกลุ่่มเสี่่�ยงเข้้าไม่่ถึึง และตกหล่่นจากการคััดกรองมะเร็็ง บรรจุสิุทธิคััิดกรองมะเร็็งที่่�พบบ่่อย 6 ชนิิดลงในสิทธิิตรวจสุุขภาพ บััตรทองตามความเสี่่�ยง ไม่่ต้้องรอแพทย์์สั่่�ง เพื่่�อให้้เข้้าถึึงการ รัักษามะเร็็งตั้้�งแต่ร่ะยะเริ่่�มต้้น และมีีค่่าเดิินทางเพื่่�อจููงใจให้ทุุ้กคน เข้้ามาตรวจสุุขภาพ พััฒนาสิทธิิการคััดกรองมะเร็็ง 6 ชนิิด ให้้เข้้าถึึงง่่ายและดีีขึ้้�น ดัังนี้้� มะเร็็งเต้้านม ปััจจุุบัันมีีการตรวจ mammogram อยู่่แล้้ว แต่่ต้้อง ให้้แพทย์์เป็็นผู้้สั่่�งตรวจ การคััดกรองดัังกล่่าวจึึงควร อยู่่ในสิทธิิการตรวจสุุขภาพประจำปีี ขึ้้�นกัับความเสี่่�ยง ได้้แก่่ ผู้้หญิิง 40-55 ปีีที่่�ไม่่มีีอาการ ควรได้้ตรวจ mammogram ทุุก 1 ปีี ผู้้หญิิงอายุุ 55 ปีีขึ้้�นไป ควรได้้รัับการตรวจ mammography ทุุก 2 ปีี กลุ่่มเสี่่�ยงควรได้รัั้บการตรวจทุุกปีี ไม่ว่่ ่าจะเป็็น ผุ้้หญิิงที่่�มีีคนในครอบครััวที่่�เป็็นมะเร็็งเต้้านม ผู้้ที่่�เคยได้้รัับการฉายแสงบริิเวณหน้้าอกเพื่่�อ รัักษามะเร็็งต่่อมน้้ำเหลืือง ผู้้มีีประวััติิการรัับ ฮอร์์โมนเสริิมหลัังหมดประจำเดืือนติิดต่่อกััน เกิิน 5 ปีี
184 | 300 นโยบาย เปลี่ยนประเทศ มะเร็็งปากมดลููก ปััจจุุบัันสิิทธิิในการตรวจ Pap smear ในผู้้หญิิงอายุุ 30 ปีีขึ้้�นไป หรืือเคยมีีเพศสััมพัันธ์์ ครอบคลุุมในสิิทธิิ บััตรทองอยู่่แล้้ว ตามสิิทธิิเฝ้้าระวัังโรค แต่่ผู้้ที่่�ไม่่ได้้ เข้้าไปใช้้สิิทธิิยัังมีีอีีกมาก การระบุุสิิทธิิคััดกรองมะเร็็งปากมดลููกในการตรวจ สุุขภาพประจำปีี และมีีค่่าเดิินทางให้้ จะช่่วยจููงใจให้้ ทุุกคนเข้้าตรวจคััดกรองมากขึ้้�น มะเร็็งลำไส้้ใหญ่่ ปััจจุุบัันสิิทธิิในการคััดกรองมะเร็็งลำไส้้ใหญ่่ตามบััตร ทอง คืือ การตรวจเลืือดในอุุจจาระ ซึ่่�งยัังไม่่แม่่นยำ หากไม่ท่ ำคู่่กัับการส่่องกล้้อง Colonoscopy ร่ว่มด้ว้ย เพิ่่�มสิทธิิในการตรวจส่่องกล้้องให้กัั้บกลุ่่มเสี่่�ยงมีีญาติิ สายตรงเป็็นมะเร็็งลำไส้้ใหญ่่ โดยอายุุเริ่่�มตรวจ นัับ จากอายุุของผู้้ที่่�เป็็นมะเร็็งในครอบครััว ลบ 10 ปีี และ ตรวจทุุก 5-10 ปีี มะเร็็งต่่อมลููกหมาก ปััจจุุบัันการเจาะเลืือดดููค่่า PSA เพื่่�อคััดกรองมะเร็็ง ต่่อมลููกหมากต้้องให้้แพทย์สั่่์ �งตามข้้อบ่่งชี้้� ไม่่สามารถ เริ่่�มตรวจเองได้้ เพิ่่�มสิทธิิการตรวจเข้้าไปในการตรวจสุุขภาพประจำปีี ที่่�ต้้องมีีการเจาะเลืือดเพื่่�อตรวจสุุขภาพอยู่่แล้้ว มะเร็็งตัับ การเจาะเลืือดดููค่่า AFP และการอััลตราซาวนด์์ ช่่อง ท้้องเป็็นสิทธิบััิตรทอง ปกติิไม่่จำเป็็นต้้องคััดกรองทุุก คน ยกเว้้นกลุ่่มที่่�เป็็นไวรััสตัับอัักเสบที่่�แพทย์์จะต้้อง ให้้คััดกรองอยู่่แล้้ว เพิ่่�มสิิทธิิในกลุ่่มเสี่่�ยง เช่่น ในภาคอีีสานมัักพบมะเร็็ง ตัับอีีกชนิิด คืือ Cholangiocarcinoma เกิิดจากพยาธิิ ใบไม้้ในตัับที่่�มาจากปลาน้้ำจืืด กลุ่่มเสี่่�ยงในพื้้�นที่่�ที่่� กิินอาหารสุุกๆ ดิิบๆ เป็็นประจำ ควรจะต้้องรัับการ คััดกรองมะเร็็งส่่วนนี้้�อย่่างสม่่ำเสมอ
สุขภาพดีทั้งกาย-ใจ | 185 มะเร็็งปอด ปััจจุบััุนตามสิทธิบััิตรทองมีีการทำเอกซเรย์์ปอดแต่ยัั่ง ขาดความแม่่นยำในการคััดกรอง ควรใช้้วิิธีีการคััด กรองด้้วย CT ที่่�แม่่นยำกว่่า เพิ่่�มสิิทธิิในการตรวจ CT ในกลุ่่มเสี่่�ยงที่่�จะเป็็นมะเร็็ง ปอด ได้้แก่่ กลุ่่มที่่�อายุุ 55 ปีี ขึ้้�นไปที่่�เป็็นผู้้สููบบุุหรี่ ่�จััด ในอััตรา 30 pack-year เป็็นต้้นไป รวมถึึงกลุ่่มเสี่่�ยง ในภููมิิภาคที่่�มีีปััญหาเรื่่�องฝุ่่น PM 2.5 และมลพิิษ ซึ่่�งเป็็นพื้้�นที่่�ที่่�พบอุุบััติิการณ์์ของโรคมะเร็็งปอดมาก ขึ้้�นอย่่างมีีนััยสำคััญ 8.1.3. วัคซีั ีนเพิ่่�มเติิมฟรีีในเด็็กและผู้้ใหญ่่ เพิ่่�มวััคซีีนที่่�ควรจะฉีีดในเด็็กและผู้้ใหญ่่ วััคซีีนเด็็ก-เพิ่่�มวััคซีีนหลายประเภท โรคไข้้หวััดใหญ่่ โรคไข้้เลืือดออก เป็็นโรคที่่�กลัับมาระบาดสููงอีีกครั้้�ง และพบมากที่่�สุุดในเด็็กช่ว่งอายุุ 5-14 ปีี การฉีีดวััคซีีน ไข้้เลืือดออกเดงกี่่� ลดความรุุนแรงของโรคได้้กว่่า 80% โรคพิิษสุุนััขบ้้า การฉีีดวััคซีีนตั้้�งแต่่เด็็กจะช่่วยลด จำนวนวััคซีีนที่่�ต้้องฉีีดกรณีีที่่�พบว่่าเสี่่�ยงได้รัั้บโรคพิิษ สุุนััขบ้้าในภายหลััง ซึ่่�งวััคซีีนที่่�ต้้องฉีีดหากไม่่เคยได้้ รัับวััคซีีนพิิษสุุนััขบ้้ามาก่่อนมีีราคาที่่�ค่่อนข้้างสููง โรคอีีสุุกอีีใส โดยฉีีดเป็็นวััคซีีน MMRV ที่่�รวมเข็็มกัับ วััคซีีน คางทููม หััด หััดเยอรมััน หรืือ MMR ในวััคซีีน จำเป็็นเดิิม วััคซีีนผู้้สููงอายุุ-เพิ่่�มวััคซีีนปอดอัักเสบ โรคปอดอัักเสบ และติิดเชื้้�อในกระแสเลืือด สำหรัับ ผู้้สููงวััย ฉีีดเข็็มเดีียวแต่่ป้้องกัันได้้ตลอดชีีวิิต โดย อาการปอดบวมและติิดเชื้้�อในกระแสเลืือดถืือเป็็น สาเหตุุในการเสีียชีีวิิตหลัักของผู้้สููงอายุุ
186 | 300 นโยบาย เปลี่ยนประเทศ 8.1.4. แว่่นตาฟรีถึี ึง 18 ปีี ให้้แว่่นตาฟรีีสำหรัับเด็็กที่่�มีีอายุตุ่่ำกว่่า 18 ปีี ที่่�มีีปััญหาทางสายตา อยู่่ในสิิทธิิหลัักประกัันสุุขภาพถ้้วนหน้้า 8.1.5 สุุขภาพดีี มีีรางวััล (Health Score) เพิ่่�มระบบแรงจููงใจประจำปีี-เป้้าหมายสุุขภาพรายบุุคคล เป้้าหมายสุุขภาพรายบุุคคล เป็็นระบบคะแนนสุุขภาพที่่�ขึ้้�นอยู่่กัับ พฤติิกรรมสุุขภาพ เช่่น การเลิิกสููบบุุหรี่่� จำนวนก้้าวในการ เดิินต่่อวััน ผลการตรวจสุุขภาพประจำปีี เช่่น เลืือด น้้ำหนััก BMI การเข้้ารัับการรัักษาอย่่างต่่อเนื่่�องตามคำสั่่�งแพทย์์ การไม่่มีีภาวะเจ็็บป่่วยที่่�ต้้องมาโรงพยาบาล ได้รัั้บคููปองอาหารอิินทรีีย์์/สิินค้้าสุุขภาพ 300 บาท/ปีี หรืือรางวััล อื่่�นๆ ที่่�จููงใจประชาชนให้้รัักษาสุุขภาพ 8.1.6. ทบทวนสิิทธิิประโยชน์์ของกองทุุนหลัักประกัันสุุขภาพ และ กองทุุนประกัันสัังคม ทบทวนบััญชีียาหลัักในระบบและสิทธิิประโยชน์์ในกองทุุนสุุขภาพ ให้้เท่่าทัันกัับวิิทยาการทางแพทย์์
สุขภาพดีทั้งกาย-ใจ | 187 8.2 สุขภาพใจดี จำนวนผู้้ป่่วยซึึมเศร้้าในประเทศไทยอาจสููงถึึง 1.5 ล้้านคน หรืือ เฉลี่่�ยคนไทย 40 คน จะพบผู้้ป่่วยซึึมเศร้้า 1 คน โดยสาเหตุุมาจาก ทั้้�งปััจจััยเฉพาะกิิจอย่่างโควิิด-19 ที่่�เพิ่่�มความเครีียดให้้กัับผู้้คน (เช่่น นัักเรีียนจากการเรีียนออนไลน์์ คนวััยทำงานจากสภาพ เศรษฐกิิจ) และปััจจััยถาวรต่่างๆ ที่่�งานวิิจััยระบุุว่่าทำให้้คนรุ่่นใหม่่ มีีแนวโน้้มจะประสบปััญหาโรคซึึมเศร้้ามากกว่่ารุ่่นก่่อนๆ (เช่่น การ ใช้้โซเชีียลมีีเดีีย ที่่�เสี่่�ยงทำให้้คนรู้้สึึกผิิดหวัังในตััวเองง่่ายขึ้้�น จาก การเปรีียบเทีียบชีีวิิตตััวเองกัับชีีวิิตของคนอื่่�น) และพบว่่าคนไทย มีีอััตราการฆ่่าตััวตายสููงเป็็นอัันดัับ 1 อาเซีียน จากปััญหาด้้าน สุุขภาพจิิต ปั ญหา
188 | 300 นโยบาย เปลี่ยนประเทศ นโยบาย 8.2.1 ตรวจสุุขภาพประจำปีำ ี ต้้องมีีตรวจสุุขภาพจิตด้ิ ้วย กำหนดให้มีี้การตรวจสุุขภาพจิิตฟรีีรวมเข้้าไปในแพ็็กเกจของการ ตรวจสุุขภาพประจำปีีตามสิิทธิิการรัักษาพยาบาลของประชาชน 8.2.2 ดููแลสุุขภาพจิตคิรบวงจร เพิ่่�มบุุคลากร-ขยายบััญชีียา-ใช้้ เทคโนโลยีี เพิ่่�มบุุคลากรด้้านสุุขภาพจิิต (เช่่น จิิตแพทย์์ นัักจิิตวิิทยา) ทบทวนบััญชีียาหลัักในระบบให้้เท่่าทัันกัับวิิทยาการทางการแพทย์์ พััฒนาระบบบริิการสุุขภาพจิิตรููปแบบใหม่่ (เช่่น การแพทย์์ทาง ไกล [Telemedicine] แพลตฟอร์์มสุุขภาพจิิต) 8.2.3 คลิินิิกเยาวชน ปรึกึษาได้้ ไม่่ต้้องรายงานผู้้ปกครอง-โรงเรีียน จััดตั้้�งคลินิิกเยาวชน เพื่่�อเป็็นพื้้�นที่่�ปลอดภััยในการดููแลปััญหาด้้าน สุุขภาพจิิตให้้เยาวชนโดยไม่่จำเป็็นต้้องรายงานกัับผู้้ปกครองหรืือ โรงเรีียน (ที่่�บางครั้้�งเป็็นสาเหตุุของปััญหา) และทำหน้้าที่่�คััดกรอง เบื้้�องต้้นก่่อนส่่งต่่อ 8.2.4 สร้้างสัังคมที่่�เอื้้�อต่่อการมีีสุุขภาพจิตที่่ ิ�ดีี ลดปััจจััยที่่�เพิ่่�มความเสี่่�ยงต่่อปััญหาสุุขภาพจิิตตั้้�งแต่่เกิิดจนแก่่ เช่่น การมีีสถาบัันครอบครััวที่่�เข้้มแข็็งสำหรัับเด็็กเล็็ก พ่่อแม่่มืือ ใหม่่ได้้รัับการเสริิมทัักษะและการเตรีียมความพร้้อมทาง สภาพจิิตใจสำหรัับการเลี้้�ยงดููลููก การออกแบบระบบการศึึกษาที่่�ไม่่สร้้างแรงกดดัันเกิินเหตุุ สำหรัับนัักเรีียน (เช่่น จำนวนชั่่�วโมงเรีียนที่่�เหมาะสม ไม่่มีี อำนาจนิิยมในโรงเรีียน) สภาพแวดล้้อมและรููปแบบความสััมพัันธ์์ในชีีวิิตการทำงาน ที่่�เหมาะสม (เช่่น สภาพการทำงานที่่�ปลอดภััย การเงิินที่่� มั่่�นคง เวลาพัักผ่่อนที่่�เพีียงพอ)
สุขภาพดีทั้งกาย-ใจ | 189 การเพิ่่�มพื้้�นที่่�สาธารณะที่่�คนสามารถแลกเปลี่่�ยน รัับฟััง หรืือ ผ่่อนคลาย (เช่่น กิิจกรรมดนตรีีในสวน การเพิ่่�มพื้้�นที่่�สีีเขีียว การมีีพื้้�นที่่�ทำกิิจกรรมร่่วมกัันสำหรัับผู้้สููงวััย) การพััฒนาระบบสวััสดิิการสัังคมที่่�ทั่่�วถึึงและถ้้วนหน้้า เพื่่�อ เป็็นตาข่่ายรองรัับความไม่่แน่่นอนในชีีวิิตรููปแบบต่่างๆ การยอมรัับความหลากหลายทางวััฒนธรรม และลดการเลืือก ปฏิบััติิ ที่่�เสี่่�ยงจะเพิ่่�มความเครีียดและความรู้้สึึกไม่่เป็็นธรรม 8.2.5 สร้้างแนวหน้้าสุุขภาพจิติช่่วยดููแล-บำำบััด-ฟื้้� นฟููสุุขภาพจิติ ของคนใกล้้ตััว ยกระดัับให้้คนทุุกคนในสัังคมมาร่่วมเป็็น “แนวหน้้าสุุขภาพจิิต” ที่่�มาช่่วยสร้้างเสริิม ดููแล บำบััด และฟื้้นฟููสุุขภาพจิิตของคนใกล้้ ตััวตามระดัับความเชี่่�ยวชาญของตน ตั้้�งแต่่ บุุคลากรในครอบครััว (เช่่น พ่่อแม่่ผู้้ปกครองที่่�ดููแลลููก คู่่สมรส ลููกหลานที่่�ช่่วยดููแลผู้้สููงอายุุ) บุุคลากรในโรงเรีียน (เช่่น นัักจิิตวิิทยาประจำกลุ่่มโรงเรีียน ที่่�ให้้คำปรึึกษา คุุณครููที่่�ได้้รัับการเพิ่่�มทัักษะในการดููแล สุุขภาพจิิตของผู้้เรีียน เพื่่�อนนัักเรีียนที่่�ช่่วยดููแลกัันและกััน) บุุคลากรในสถานประกอบการ (เช่่น เพื่่�อนร่่วมงาน หััวหน้้า งาน หรืือ ฝ่่ายทรััพยากรบุุคคล) อบรมประชาชนทุุกกลุ่่มด้ว้ยทัักษะขั้้�นพื้้�นฐานด้้านสุุขภาพจิิต เช่่น ความรู้้ความเข้้าใจที่่�ถููกต้้องเกี่่�ยวกัับปััญหาสุุขภาพจิิต การเสริิมทัักษะการรัับฟััง การสร้้างกำลัังใจ และการให้้คำ ปรึึกษา การพััฒนาและปรัับปรุุงเครื่่�องมืือประเมิินความเสี่่�ยงพื้้�นฐาน ที่่�ทุุกคนเข้้าถึึงและนำไปใช้้งานต่่อได้้ (เช่่น แบบทดสอบ 9 ข้้อสำหรัับคััดกรองอาการซึึมเศร้้า)
190 | 300 นโยบาย เปลี่ยนประเทศ 8.3 เพิ ่ มทางเลือก รักษาได้ใกล้บ้าน เนื่่�องจากการเข้้าถึึงการรัักษาพยาบาลของประชาชนส่่วนใหญ่่ กระจุุกตััวอยู่่ที่่�โรงพยาบาลใหญ่่ เนื่่�องจากสถานบริิการสาธารณสุุข แบบปฐมภููมิิขาดความพร้้อม โดยเฉพาะด้้านบุุคลากร นอกจากนี้้� ประชาชนยัังต้้องมีีภาระในการขอข้้อมููลสุุขภาพของตััวเองระหว่่าง โรงพยาบาล ในกรณีีที่่�ต้้องมีีการส่่งต่่อผู้้ป่ว่ ยไปรัักษาต่่อที่่�โรงพยาบาล อื่่�น และการเข้้าถึึงเตีียงผู้้ป่่วยในที่่�เข้้าถึึงได้้ยาก เพราะเตีียงมัักจะ เต็็ม และต้้องใช้้เวลาในการส่่งต่่อผู้้ป่ว่ ยไปโรงพยาบาลอื่่�นที่่�มีีเตีียง ว่่าง นอกจากนี้้�การเข้้ารัับการรัักษาในห้้องฉุุกเฉิินมัักมีีกรณีีที่่�ผู้้ป่ว่ย ไม่่ใช่่ผู้้ป่่วยฉุุกเฉิินจริิง ทำให้้เป็็นการลดศัักยภาพในการรัักษา ผู้้ป่่วยฉุุกเฉิิน ปั ญหา
สุขภาพดีทั้งกาย-ใจ | 191 นโยบาย 8.3.1 ยกระดัับโรงพยาบาลส่่งเสริิมสุุขภาพตำำ บล (รพ.สต.) และศููนย์ส์าธารณสุุขชุุมชน Primary Care Unit (PCU) ยกระดัับบทบาทของสถานบริิการสาธารณสุุขแบบปฐมภูมิูิให้้เน้้น (ก) การสร้้างเสริิมสุุขภาพ (ข) การติิดตามโรคเรื้้�อรััง (ค) การช่่วยเหลืือผู้้ป่่วยเร่่งด่่วน (ง) การลดภาระในโรงพยาบาลใหญ่่ เวีียนแพทย์์จากโรงพยาบาลอำเภอ มาปฏิบััติิงานใน รพ.สต. ตาม รอบที่่�กำหนดหรืือติิดตั้้�งระบบ Telemedicine ในกรณีีที่่�แพทย์์ ไม่่เพีียงพอ 8.3.2 ปลดล็็อกระบบการแพทย์์ออนไลน์์ Telemedicine พััฒนาระบบ Telemedicine สำหรัับการพบแพทย์์ตามนััดหมาย หรืือในกรณีีฉุุกเฉิิน แก้้ประกาศแพทยสภา เรื่่�อง มาตรฐานการตรวจรัักษา เพื่่�อให้้สามารถทำ telemed โดยไม่่ต้้องตรวจร่่างกายได้้ 8.3.3 ยุุติิการตั้้�งครรภ์์ไม่่เกิิน 12 สััปดาห์์ รัับยาฟรีี ทุุก รพ.สต. คุ้้มครองสิิทธิิในการยุุติิการตั้้�งครรภ์์สำหรัับบุุคคลที่่�มีีอายุุครรภ์์ ไม่่เกิิน 12 สััปดาห์์ ให้้สามารถรัับยายุุติิการตั้้�งครรภ์์ได้้ที่่� รพ.สต. ทุุกแห่่งทั่่�วประเทศ โดยขั้้�นตอนของการขอรัับยาคืือ ให้้ผู้้หญิิงซึ่่�งมีีอายุุครรภ์์ไม่่เกิิน 12 สััปดาห์์ และต้้องการยุุติิการตั้้�งครรภ์์สามารถเข้้ามาพบแพทย์์ ที่่� รพ.สต. ใกล้บ้้ ้าน (ทั้้�งในรููปแบบ Telemedicine และพบแพทย์์ โดยตรง) เพื่่�อทำการซัักประวััติิและตรวจร่่างกาย เพื่่�อจ่่ายยายุุติิ การตั้้�งครรภ์์ต่่อไป มีีการให้้คำปรึึกษาหลัังจากการยุติุิการตั้้�งครรภ์์ฟรีี เพื่่�อตรวจสอบ และฟื้้นฟููสภาพจิิตใจของผู้้หญิิงที่่�เข้้ารัับการยุุติิการตั้้�งครรภ์์
192 | 300 นโยบาย เปลี่ยนประเทศ 8.4 เพิ ่ มขีดความสามารถ โรงพยาบาล ปััจจุุบัันผู้้ป่่วยประสบปััญหาความล่่าช้้าและยุ่่งยากในการส่่งต่่อ ผู้้ป่่วยไปสถานพยาบาลที่่�มีีความพร้้อมในการรัักษา และการหา เตีียงในโรงพยาบาลของรััฐ เนื่่�องจากโรงพยาบาลรััฐหลายๆ แห่่ง มัักเตีียงเต็็ม ปััญหาดัังกล่่าวเกิิดจากการเชื่่�อมต่่อข้้อมููลการรัักษา ของผู้้ป่่วย และจำนวนเตีียงของโรงพยาบาลที่่�ขาดการเชื่่�อมโยง ข้้อมููลระหว่่างกััน นอกจากนี้้�การบริิจาคอวััยวะของคนไทยยัังอยู่่ในระดัับต่่ำ ซึ่่�งเป็็นข้้อจำกััดในการเปลี่่�ยนถ่่ายอวััยวะกัับผู้้ป่ว่ ยที่่�ต้้องการเปลี่่�ยน อวััยวะเพื่่�อต่่อชีีวิิตของตััวเอง ปั ญหา
สุขภาพดีทั้งกาย-ใจ | 193 นโยบาย 8.4.1 ลดความแออััดในโรงพยาบาล-ห้้องฉุกุเฉิิน (ER) กัันไว้้ สำำหรัับกรณีีฉุกุเฉิิน การสงวนการตรวจในห้้องฉุุกเฉิิน (ER) ไว้้สำหรัับอาการฉุุกเฉิิน ในกรณีีผู้้ป่่วยอาการไม่่ฉุุกเฉิินต้้องรัับบััตรคิิว เพื่่�อมาตรวจในวััน พรุ่่งนี้้� 8.4.2 ส่่งต่่อ-หาเตีียงแบบไร้้รอยต่่อ ด้้วยศููนย์์รวมเตีียง-ระบบเชื่่�อม ข้้อมููลสุุขภาพ เชื่่�อมต่่อข้้อมููลด้้านสาธารณสุุขของแต่่ละโรงพยาบาลให้้สามารถ เรีียกดููเวชระเบีียนคนไข้้ได้้จากทุุกที่่�เมื่่�อได้้รัับอนุุญาตจากคนไข้้ ในฐานะเจ้้าของข้้อมููล เพื่่�อความสะดวกในการส่่งต่่อผู้้ป่่วย ทำระบบรวมเตีียงส่่วนกลาง/Central Referral Centre โดยอาจ เริ่่�มจากการนำเอาจำนวนเตีียงว่่าง 10-20% ของแต่่ละโรง พยาบาลมาแชร์์ข้้อมููลกัับส่่วนกลางเพื่่�อให้้รู้้ว่่าโรงพยาบาลไหนมีี เตีียงว่่างบ้้าง 8.4.3 เพิ่่�มยอดบริิจาคอวััยวะเชิิงรุกุถามทุุกครั้้ง�ที่่�ทำำบััตรประจำตัำ ัว ประชาชน กำหนดให้้เพิ่่�มคำถามเรื่่�อง “การบริิจาคอวััยวะ” ทุุกครั้้�งที่่�ทำบััตร ประจำตััวประชาชน และบัันทึึกข้้อมููลลงในชิิปบััตรประจำตััว ประชาชน เพื่่�อให้้ง่่ายต่่อการตรวจสอบเมื่่�อผู้้บริิจาคอวััยวะ เสีียชีีวิิต
194 | 300 นโยบาย เปลี่ยนประเทศ 8.5 ฟื ้ นฟูผู้ป่ วยนอกโรงพยาบาล การดููแลฟื้้นฟููผู้้ป่่วยในระยะยาว และระยะประคัับประคอง จำเป็็น ต้้องใช้้ทรััพยากรสำคััญทั้้�งเงิินและแรงงานเพื่่�อให้้เกิิดบริิการที่่�มีี คุณุภาพสำหรัับการดููแลผู้้ที่่�อยู่่ในภาวะพึ่่�งพิิง ไม่่สามารถเข้้าถึึงการ รัักษาในระยะนี้้�อย่่างมีีคุณุภาพ หากจะเข้้าการรัักษาก็ต้็ ้องเป็็นภาระ ของบุุตรหลานหรืือญาติิในการดููแล เนื่่�องจากในระดัับองค์์กร ปกครองส่่วนท้้องถิ่่�นหรืือชุุมชนยัังไม่่มีีโครงสร้้างพื้้�นฐานและ บุุคลากรในการรัักษาระยะยาว และระยะประคัับประคอง โดยเฉพาะอย่่างยิ่่�งการรัักษาในระยะประคัับประคอง (Palliative Care) ที่่�ยัังไม่่เข้้าถึึงในสถานบริิการแบบปฐมภูมิูิ ทำให้้ ผู้้ป่ว่ยระยะสุุดท้้ายหรืือระยะประคัับประคองเข้้าไม่ถึ่ ึงการรัักษาแบบ ประคัับประคองที่่�จะทำให้้ตััวเองไม่่ทรมานจากความเจ็็บปวดจาก อาการป่ว่ยระยะสุุดท้้าย นอกจากนี้้ยัั�งขาดแคลนบุุคลากรที่่�มีีความ สามารถในการรัักษาในระยะประคัับประคอง เนื่่�องจากบุุคลากร ทางการแพทย์์ทั่่�วไปไม่่ได้้มีีความรู้้ในด้้านนี้้� ส่่วนแพทย์์เฉพาะทาง ก็็มีีจำนวนน้้อยและไม่่ได้้มีีเส้้นทางการเติิบโตในสายอาชีีพที่่�ดีีอีีก ทั้้�งยัังขาดโครงพื้้�นฐานและความรู้้ความเข้้าใจของประชาชนเกี่่�ยวกัับ การรัักษาแบบประคัับประคอง นอกจากการรัักษาแบบประคัับประคอง สิิทธิิที่่�ผู้้ป่่วยระยะ สุุดท้้ายที่่�มีีความเจ็็บป่ว่ยทางกายแบบรัักษาไม่่ได้้และต้้องการที่่�จะ ตายอย่่างมีีศัักดิ์์�ศรีี หรืือการทำการุุณยฆาตเป็็นสิ่่�งที่่�ยัังไม่่ถููก กฎหมายในประเทศไทย ทำให้้ผู้้ป่่วยบางคนต้้องทนทุุกข์์ทรมาน ก่่อนเสีียชีีวิิต ปั ญหา
สุขภาพดีทั้งกาย-ใจ | 195 นโยบาย 8.5.1 กองทุุนดููแลผู้้สููงอายุุ-ผู้้ป่่วยติิดเตีียง งบประมาณเฉลี่่�ย 9,000 บาท/คน/เดืือน พััฒนาให้้ระบบสุุขภาพปฐมภููมิิดููแลเรื่่�องการฟื้้นฟููที่่�บ้้าน/ชุุมชน ได้้ ผ่่านการดำเนิินการร่่วมกัับองค์์กรปกครองส่่วนท้้องถิ่่�น พััฒนาระบบกองทุุนดููแลผู้้สููงอายุุในระยะยาว งบประมาณ 9,000 บาท/คน/เดืือน (นโยบายสวััสดิิการ) ผ่่านการดำเนิินการร่่วมกัับ องค์์กรปกครองส่่วนท้้องถิ่่�น 8.5.2 ศููนย์์ดููแลผู้้ป่่วยแบบประคัับประคองในชุุมชน อย่่างน้้อย อำำเภอละหนึ่่�งแห่่ง (Palliative Care) พััฒนาศููนย์์ดููแลผู้้ป่่วยแบบประคัับประคองในชุุมชน อย่่างน้้อย อำเภอละหนึ่่�งแห่่ง พััฒนาหลัักสููตรการดููแลผู้้ป่่วยแบบประคัับประคอง ทั้้�งสำหรัับ บุุคลากรทางการแพทย์์ สำหรัับผู้้ดููแลมืืออาชีีพ สำหรัับอาสาสมััคร ในชุุมชน และสำหรัับครอบครััวของผู้้ป่่วย ยกระดัับสถานบริิการสาธารณสุุขแบบปฐมภูมิูิ พััฒนาอาสาสมััคร สาธารณสุุข (อสม.) ให้้ทำหน้้าที่่�บางอย่่าง (เช่่น ดููแลผู้้ป่่วย NCD ได้้) โดยมีีค่่าตอบแทนเพิ่่�มขึ้้�น เปิิดให้้ประชาชนวางแผนล่ว่งหน้้า (Advanced Care Plan) เพื่่�อ ยิินยอมเข้้ารัับการรัักษาแบบประคัับประคอง 8.5.3 ธนาคารอุุปกรณ์์ดููแลผู้้ป่่วยที่่�บ้้าน จััดตั้้�งธนาคารอุุปกรณ์์ให้ยื้ืมอุุปกรณ์ดู์ูแลผู้้ป่ว่ ยที่่�บ้้าน (เช่่น เครื่่�อง ปั๊๊�มออกซิิเจน เครื่่�องให้้ยาชั่่�วคราว) โดยให้้เทศบาลหรืือ อบต. เป็็นผู้้บริิหารจััดการธนาคารอุุปกรณ์์ โดยเป็็นผู้้จััดซื้้�ออุุปกรณ์์ ให้้ประชาชนยืืม หรืือรัับบริิจาคจากประชาชนหรืือภาคเอกชนที่่� ประสงค์์จะสนัับสนุุนอุุปกรณ์์
196 | 300 นโยบาย เปลี่ยนประเทศ 8.5.4 “ลาไปบอกลา”-เพิ่่� มสิิทธิิวัันลาดููแลพ่่อ-แม่่ที่่�ป่่วยระยะสุุดท้้าย เพิ่่�มสวััสดิิการวัันลาสำหรัับแรงงาน เพื่่�อดููแลพ่่อแม่่ที่่�ป่่วยที่่�ได้้รัับ การวิินิิจฉััยจากแพทย์์ว่่าเป็็นผู้้ป่่วยระยะสุุดท้้าย โดยการเพิ่่�มไป ในกฎหมายคุ้้มครองแรงงาน 8.5.5 “ตายดีี”-สิิทธิิยุุติิชีวิีตตินเองอย่่างมีีศัักดิ์์� ศรีี สำำหรัับคนที่่�ป่่วย จากโรคทางกายที่่�รักั ษาไม่่ได้้ อนุุญาตให้้บุุคคลที่่�ป่่วยจากโรคทางกายที่่�รัักษาไม่่ได้้มีีสิิทธิิเข้้าสู่่ กระบวนการยุติุชีีิ วิิตตนเองอย่่างมีีศัักดิ์์�ศรีีโดยความช่ว่ยเหลืือจาก แพทย์์ โดยผู้้ทำต้้องมีีสติิและได้รัั้บการรัับรองโดยจิิตแพทย์ว่์ ่าไม่มีี่ อาการป่่วยทางสุุขภาพจิิต
สุขภาพดีทั้งกาย-ใจ | 197 8.6 ดูแลบุคลากรทางการแพทย์ ปััจจุบััุนบุุคลากรทางการแพทย์มีีชั่่ ์ว� โมงการทำงานที่่�สููงเกิินไป เช่่น แพทย์ต้์ ้องทำงานสััปดาห์์ละ 80 ชั่่ว� โมง หรืือเฉลี่่�ยวัันละ 14 ชั่่ว� โมง ซึ่่�งระยะเวลาการทำงานที่่�มากเกิินไปส่่งผลต่่อความสามารถต่่อการ ให้้บริิการกัับประชาชน เช่่น ความแม่่นยำในการตรวจวิินิิจฉััยโรค การทำหััตถการ ทำให้้ประชาชนอยู่่ในความเสี่่�ยงในการรัักษาที่่�ผิิด พลาด ภาระงานของบุุคลากรทางการแพทย์์ที่่�มีีชั่่ว� โมงการทำงานสููง แต่ค่่ ่าตอบแทนนอกเวลากลัับได้รัั้บอย่่างไม่่เหมาะสม และบางกรณีี ก็็ไม่่ได้รัั้บค่่าตอบแทนนอกเวลา ทำให้บุุ้คลากรทางการแพทย์์หมด กำลัังใจในการทำงานในระบบสาธารณสุุขของรััฐ และนำไปสู่่การ ลาออกเข้้าไปอยู่่ในระบบเอกชนที่่�ผลตอบแทนดีีกว่่า (กรณีีแพทย์์ ลาออกปีีละ 500-600 คน) นอกจากนั้้�น บุุคลากรที่่�ทำงานเกี่่�ยวกัับการกู้้ชีีพฉุุกเฉิิน ส่ว่น ใหญ่่มาจากอาสาสมััครตามมููลนิิธิิต่่างๆ ซึ่่�งการดำเนิินงานไม่่ได้้มีี ระบบและหลัักเกณฑ์์ที่่�เป็็นมาตรฐานทางวิิชาการ หรืือไม่่ได้้สำเร็็จ การศึึกษาในด้้าน paramedic และยัังไม่่ได้้รัับการกำกัับดููแลด้้าน มาตรฐานการปฏิบััติิงานจากภาครััฐ เพราะว่่าอาสาสมััครเหล่่านี้้ถื�ือ เป็็นคนแรกที่่�เข้้าไปในที่่�เกิิดเหตุุ อีีกทั้้�งหน่่วยงานรััฐ โดยเฉพาะ องค์์กรปกครองส่่วนท้้องถิ่่�น มีีบุุคลากรด้้านการกู้้ชีีพฉุุกเฉิิน ไม่่เพีียงพอ ปั ญหา
198 | 300 นโยบาย เปลี่ยนประเทศ นโยบาย 8.6.1 ลดชั่่วโมง�การทำำงานบุุคลากรทางการแพทย์์ กำหนดชั่่�วโมงการทำงานของแพทย์์ไม่่เกิิน 60 ชั่่�วโมง/สััปดาห์์ กำหนดให้้ได้้พััก 8 ชั่่�วโมง หลัังจากทำงานมาแล้้วติิดกััน 24 ชั่่�วโมง กำหนดให้้ได้้พััก หากทำงาน 24.00-08.00 น. (เวรดึึก) ควบคุุมมาตรฐานที่่�พัักบุุคลากรทางการแพทย์์ (ปลอดภััย อยู่่ใน รั้้�วโรงพยาบาล) ลดภาระงานที่่�ไม่่เกี่่�ยวกัับการแพทย์์ (เช่่น เอกสารที่่�ไม่่จำเป็็น) เปิิดข้้อมููลการทำงานของบุุคลากรทางการแพทย์์เพื่่�อการจััดตาราง การทำงานที่่�เหมาะสม และเพื่่�อการตรวจสอบ 8.6.2 ค่่าตอบแทนบุุคลากรทางการแพทย์์เป็็นธรรม ปรัับอััตราค่่าตอบแทนสำหรัับการทำงานในช่่วงนอกเวลา วางเกณฑ์์ที่่�คำนึึงถึึงหลััก “ทำมากได้้มาก”-ค่่าตอบแทนแปรผััน ตามชิ้้�นงาน 8.6.3 พััฒนา อสม. เฉพาะทาง พััฒนาระบบแนวหน้้าสุุขภาพ (ผู้้ปฏิิบััติิงานด้้านสุุขภาพแบบ เฉพาะงาน) โดยการจ้้างงานแบบ part-time ให้ค่้ ่าตอบแทนตาม ชิ้้�นงาน (เช่่น นัักโภชนาการ นัักจิิตวิิทยา นัักกายภาพบำบััด นััก รัังสีีวิิทยา นัักพยาธิิวิิทยา) และแนวหน้้าสุุขภาพท้้องถิ่่�น (หรืือ Local Health Vanguard) ที่่�พััฒนาต่่อยอดมาจาก อสม. ผ่่าน การฝึึกอบรมและได้รัั้บมาตรฐาน เพื่่�อช่ว่ยเหลืือภารกิิจต่่างๆ ของ ระบบสุุขภาพในชุุมชน จััดระบบผลตอบแทนที่่�เป็็นธรรมตามรายชิ้้�นงาน-ตามผลงาน (ไม่่ใช่่เงิินเดืือน แต่จู่ ูงใจ/มั่่�นคงพอที่่�จะดำเนิินการ เป็็นอาชีีพได้้)