APA ITU MOTOR
Satu mesen yang boleh menukarkan
tenaga elektrik kepada tenaga
mekanikal
3/28/2022 ITiDi 1
JENIS-JENIS MOTOR
• Motor DC
• Motor AC satu fasa
• Motor AC tiga fasa
• Motor AC/DC
3/28/2022 ITiDi 2
MOTOR DC
• Motor DC magnet kekal
• Motor DC lilitan siri
• Motor DC lilitan selari
• Motor DC lilitan wound (siri selari)
• Motor universal (AC/DC)
• Stepping motor (stepper)
3/28/2022 ITiDi 3
3/28/2022 ITiDi 4
3/28/2022 ITiDi 5
3/28/2022 ITiDi 6
3/28/2022 ITiDi 7
3/28/2022 ITiDi 8
MOTOR AC SATU FASA
• Motor aruhan satu fasa (split phase motor)
• Motor kutub telau (shaded pole motor)
• Motor hidupan kapasitor putaran aruhan
(capacitor start induction run) – satu
capacitor
• Motor hidupan kapasitor putaran kapasitor
(capacitor start capacitor run) – dua
capacitor
3/28/2022 ITiDi 9
CAPACITOR START MOTOR
(SINGLE PHASE MOTOR)
3/28/2022 ITiDi 10
MOTOR AC TIGA FASA
• Motor aruhan tiga fasa / motor sangkar
tupai (squirrel cage motor)
• Motor gelang arus (slip ring motor)
• Motor segerak (synchronous motor)
3/28/2022 ITiDi 11
CUT OUT OF A SQUIRREL CAGE MOTOR
3/28/2022 ITiDi 12
MOTOR ARUHAN SANGKAR
TUPAI
• Paling popular dan banyak digunakan
• Rekabentuknya mudah
• Boleh dipercayai dan lasak
• Kelajuannya lebih kurang tetap
• Senggaraannya mudah dan murah
• Harganya berpatutan
• Kecekapannya baik
3/28/2022 ITiDi 13
SQUIRREL CAGE MOTOR
3/28/2022 ITiDi 14
CUT OUT OF A SQUIRREL CAGE MOTOR
3/28/2022 ITiDi 15
MOTOR CROSS SECTION
3/28/2022 ITiDi 16
SQUIRREL CAGE MOTOR COUPLED
TO A WATER PUMP
3/28/2022 PUMP MOTOR
ITiDi 17
MOTOR SLIP RING
• Kurang digunakan, harganya mahal
• Terdapat tiga slip ring dan carbon brush
• Perlukan resistance bank
• Senggaraannya lebih rumit dan mahal
• Sesuai untuk motor bersaiz besar sahaja
• Kawalan hanya pada rotornya sahaja
3/28/2022 ITiDi 18
SLIP RING MOTOR
3/28/2022 ITiDi 19
SLIP RING & CARBON BRUSH
FAN
3/28/2022 ITiDi 20
SLIP RING & CARBON BRUSH
3/28/2022 ITiDi 21
FAN ROTOR & SLIP RING
ROTOR WINDING
3/28/2022
SLIP RING
SHAFT 22
ITiDi
3/28/2022 ITiDi 23
MOTOR SEGERAK
• Perlukan bekalan AC (stator) dan DC
(rotor)
• Mahal dan bersaiz besar
• Senggaraannya mahal dan rumit
• Kelajuannya tetap dan segerak
• Boleh digunakan untuk memperbaiki faktur
kuasa
3/28/2022 ITiDi 24
KECEKAPAN MOTOR
3/28/2022 ITiDi 25
BRAKE MOTOR
• Mechanical brake
• Electrical brake
• For crane, hoist, lift and other lifting
purpose
3/28/2022 ITiDi 26
JENIS SAMBUNGAN GELUNG
• Series motor – rotor mempunyai gelong
dan diberikan bekalan seperti stator
• Wound motor - rotor mempunyai gelong
dan diberikan bekalan seperti stator,
disambung selari
• Compound wound motor – campuran
kedua-dua yang diatas
3/28/2022 ITiDi 27
MOTOR AROHAN
• Rotor tiada gelong tapi copper bar shorted
on both ends
• Rotor tidak perlukan bekalan elektrik
• Bekalan AC pada stator akan mengarohkan
rotor dan medan magnet yang terhasil
bertindakbalas menghasilkan dayakilas
putaran pada rotor
3/28/2022 ITiDi 28
MOTOR ENDS
• D end (drive end)
• N end (non-drive end)
3/28/2022 ITiDi 29
INSULATION CLASS
1. Penebatan kelas A (Had setakat 105ºC)
2. Penebatan kelas B (Had setakat 130ºC)
3. Penebatan kelas E (Had setakat 120ºC)
4. Penebatan kelas F (Had setakat 155ºC)
5. Penebatan kelas H (Had setakat 180ºC)
6. Penebatan kelas Y (Had setakat 90ºC)
7. Penebatan kelas C (Had Lebih 180ºC)
3/28/2022 30
INSULATION CLASS
Class F (up to 155 degrees C)
Class H (up to 180 degrees C)
3/28/2022 ITiDi 31
IP INDEX
• Nombor index IP XX, contoh IP 45 tahap
tahap
• Angka pertama menunjukkan
perlindungan dari solid particle
• Angka kedua menunjukkan
perlindungan dari percikan air
3/28/2022 ITiDi 32
3/28/2022 ITiDi 33
CIRI-CIRI MOTOR
• Kelajuan (Speed)
• Daya kilas (Torque)
• Faktur Kuasa (Power Factor)
• Kuasa (kW, H.P)
• Kecekapan (efficiency)
• Slip (dalam peratus)
3/28/2022 ITiDi 34
3/28/2022 ITiDi 35
3/28/2022 ITiDi 36
3/28/2022 ITiDi 37
KELAJUAN MOTOR
120 x f
N = ---------
P
N – speed
f – frequency
P – no of poles
3/28/2022 ITiDi 38
SPEED CONTROL
• Change no of poles
• Vary frequency
• Vary voltage
• Mechanical gear
3/28/2022 ITiDi 39
MOTOR SLIP
• Slip ialah beza diantara kelajuan sebenar
rotor dengan kelajuan segerak motor
• Slip adalah diantara 1.5% hingga 4% dari
kelajuan segerak
• Hanya motor segerak tiada slip
3/28/2022 ITiDi 40
BAHAGIAN-BAHAGIAN MOTOR
• Stator
• Rotor
• Bearing and shaft
• Terminal connection
• Air gap
• Capacitor
• Slip ring , commutator, carbon brush
3/28/2022 ITiDi 41
PERLINDUNGAN MOTOR
• Arus lebih
• Beban lebih
• Bocor ke bumi
• Lampau panas
• Single phasing (tiga fasa sahaja)
• Reverse phase rotation (tiga fasa sahaja)
3/28/2022 ITiDi 42
ALAT-ALAT PERLINDUNGAN
• Fius
• MCB
• MCCB / ACB
• RCCB
3/28/2022 ITiDi 43
RELAY UNTUK MOTOR
• Thermal Overload Relay (TOR)
• Thermal fuse
• Earth Leakage Relay (ELR)
• Thermister relay
• Gold relay
• Single phasing relay
• Reverse phase rotation relay
3/28/2022 ITiDi 44
RELAY CHARACTERISTIC
• Slow action on overload (thermal effect)
• Slow action on overheating
• Able to distinguish starting current and
short time temporary overload
• Fast action on short circuit
• Fast action on earth fault
3/28/2022 ITiDi 45
SAMBUNGAN GELONG
• Sambungan Delta (fixed) – 3 terminal
• Sambungan Star (fixed) – 3 terminal
• Sambungan Star / Delta – 6 terminal
• Tidak termasuk terminal pembumian
• Motor tiga fasa tidak memerlukan neutral
3/28/2022 ITiDi 46
PENGENALAN 6 TERMINAL
R1, S1, T1 atau U1,V1, W1
R2, S2, T2 atau U2, V2, W2
3/28/2022 ITiDi 47
SUSUNAN 6 TERMINAL
• Susunan adalah melintang – contoh
R1 S1 T1
T2 R2 S2
Hendaklah ditentukan dengan ujian keterusan
3/28/2022 ITiDi 48
ARAH PUTARAN
• Fleming Right Hand Rule
• Motor tiga fasa arah putaran mengikut
phase rotation bekalan tiga fasa
• Jika mana-mana dua fasa diubah kedudukan
motor akan berputar sebaliknya
• Motor satu fasa tidak boleh diterbalikkan
arahnya jika L dan N diterbalikkan
3/28/2022 ITiDi 49
JENIS-JENIS PEMULA
• Direct On Line (DOL)
• Star Delta
• Oto- Transformer
• Rotor Resistance
• Soft Starter
3/28/2022 ITiDi 50