ทักษะนักข่าวในยุคดิจิทัล Journalists’ Survival Guide in Digital Age

ทักษะนกั ขา วในยุคดิจิทลั

แผนภาพที่ 3 โครงสรางทมี งานกองบรรณาธกิ ารสง เสรมิ การทำงานขามส่อื

สงิ� สำคัญ ของการปรับตวั ของกองบรรณาธิการ อีกประเด็น คอื
อยาปลอยใหเ ปน ภาระของนกั ขา ว ทจ่ี ะตองทำทกุ อยา งในการลงพ้นื ที่
ทีมสนับสนุนจากกองบรรณาธกิ ารในทตี่ ้ัง สำคญั มาก ในการชว ยตรวจ
สอบขอ มลู คนขอมูลเพิม� กำหนดทิศทางประเด็น ดดั แปลง เตรียมรูป
แบบวธิ กี ารเลา เรอ่ื ง ซง�ึ กระบวนการคดิ วางแผนพฒั นาทศิ ทางขา วจะทำ
ไปพรอ มกบั การลงพน้ื ท่ี เพอ่ื ชว ยใหน กั ขา วทำงานไดร อบดา นในภาวะที่
ตองแขง กับเวลา และหลากชอ งทางมากท่ีสุด

ในสวนของการออกแบบ Workflow ของการทำงานมหี ลกั คิด
หนึ�งที่อาจนำมาพัฒนาเปนกลยุทธในการทำงานหลากแพลตฟอรม
และกำหนดลำดับขน้ั ตอน กระบวนการทำงาน (Workflow) ของงานได
ผเู ขียนใหชอ่ื วา “ว9 ารสารศาสตรห างยาว” (Long-tail Journalism) คอื
การตอยอดประเดน็ ทำส่ือออกมาหลากช้ินใหเ ช่ือมโยงกนั ตอ ยอดกัน
ตามลำดบั เพอ่ื ใหข ยายระยะเวลาของการตดิ ตามเนอ้� หา และ ตอบโจทย

9 Srisaracam, Sakulsri 2019. Digital convergence in the newsroom: Examining cross-media news production
and quality journalism. PhD Thesis, Cardiff University.

201

กองทุนพัฒนาสอ่ื ปลอดภัยและสรา งสรรค สมาคมนักขา ววิทยแุ ละโทรทศั นไทย

การเสพเนอ�้ หาเปนชน้ิ ๆ แตใหเชือ่ มโยงกนั จรงิ ๆ แลว การพฒั นาขา ว
ตอเน�องเปนหลักและสิ�งที่กองบรรณาธิการขาวทำกันอยูแลวในการ
พฒั นาความคบื หนา ของประเดน็ ขา ว แตอ อกแบบใหเ ปน ระบบในทกุ ๆ
เนอ้� หา และ วางแผนวา เนอ้� หาใด จะทำงานในชอ งทางใด ลำดบั อยา งไร
เปนสิ�งที่ตองวางกลยุทธใหชัดเจนเมื่อตองทำงานหลากแพลตฟอรม
เพราะจะสงผลตอการกำหนดกำลงั คน

โดยในกระบวนการน�้ ใชห ลกั การพัฒนาเน�อ้ หา 4 รูปแบบ คอื
การ10 ดัดแปลงเน�้อหา (repurpose content) การคอ ยตอยอดเน�อ้ หา/
สรา งเนอ้� หาเฉพาะแตล ะแพลตฟอรม (Extended / Exclusive Content)
เนอ้� หาเพอ่ื สรา งปฏสิ มั พนั ธก บั ผรู บั สาร (Engaging Content) และเนอ้� หา
เพอื่ โปรโมตขามส่อื (Cross - promotional content) โดยมกี ารกระจาย
เนอ�้ หาท่ีตอบโจทย 4 หนา ท่นี �้ ตั้งแตข้นั Breaking รายการขา ว ณ
เวลาที่เกดิ เหตุการณ ขัน้ Context พฒั นาบรบิ ท ใหร ายละเอียดและคำ
อธบิ ายไปสูขัน้ In-depth and On demand คอื ข้นั ของการทำเชงิ ลกึ
ไมวา จะเปนสารคดขี า ว สกูป วเิ คราะห รวมถึงการทำยอ นหลัง การ
รวบรวมขา วไวใ นระบบ Database เดยี วกนั เพอ่ื การสบื คน ตอ ยอดเนอ้� หา
ทงั้ หมดน้� ทำงานระหวางส่ือ Online ไปสู Traditional Media และ
จบที่ Online และ Traditional Media และระหวา งกระบวนการท้ังหมด
ตองออกแบบกระบวนการปฏิสัมพันธ สรางการมสี วนรว ม เชน การ
สนทนา การระดมขอ มลู (Crowdsource) กบั ผรู บั สารดว ย หากวางแผน
การปลอ ยเนอ้� หาอยา งเปน ระบบ จะชว ยใหเ ขา ถงึ ผรู บั สารแตล ะกลมุ ใน
แตละชองทาง ทมี ขา ว และ กองบรรณาธกิ ารรลู ำดบั ของ Work flow
วางแผนการทำงานแตละขัน้ ตอนได

10Sakulsri Srisaracam (2018) Crafting News Narratives on Social Media,Journalism Practice,12:8, 1081-1090

202

ทักษะนกั ขาวในยคุ ดจิ ทิ ัล

Sakulsri Srisaracam (2018) Crafting News Narratives on Social Media,
Journalism Practice, 12:8, 1081-1090

11ในวันสำคัญ Nation Geographic วางแผนการทำเน้�อหาท่เี กย่ี ว
กบั วนั นน้ั ทง้ั การใหข อ มลู การเลา เรอ่ื งดว ยภาพ การทำเนอ้� หาปฏสิ มั พนั ธ
กบั ผรู บั สาร และกระจายออกทกุ ชอ งทาง Social Media ตลอดทง้ั วนั
ผลที่ได คือ Engagement ที่สูง การรับรแู ละกระแสการพดู คยุ เร่อื งนน้ั
ซึ�งการทำเน�้อหาลกั ษณะน�ท้ ำใหอ งคก รได Sponsorship จากองคก รท่ี
เก่ยี วของกบั วนั สำคัญ ๆ ดงั กลา วดวย

11The Shorty Awards. NATIONAL GEOGRAPHIC : THE MOMENT. สบื คน วันที่ 7 มีนาคม 2564
จาก https://shortyawards.com/3rd-socialgood/national-geographic- the- moment?fbclid=I-
wAR103HFd54k6tp0c Hval9gbk40SL9yUVz1o54njfhLrwEd0AYMgBpQF3mV0#

203

กองทนุ พฒั นาสื่อปลอดภยั และสรางสรรค สมาคมนักขาววทิ ยแุ ละโทรทัศนไทย

การทำ Long-tail journalism เปนการบรหิ ารจัดการ Workflow
ใหทำงานไดอ ยา งตอ เน�อง และ สง ผลตอการทำงานขา ว ดังน�้

ขยายเรอ่ื งราวดว ยมมุ มองทห่ี ลากหลายแบบ “ไมส น้ิ สดุ ” แต
ทำใหค นอยากรแู ละรมู ากขน้ึ “รสู กึ ” Diverse + draw deeper into story
และเอาสิ�งที่ไดเชื่อมโยงไปใชในชีวติ จรงิ ได Relevant + Extractable
to use in real life

เขา ถึงกลุมผูรบั สารท่แี ตกตา ง Variety entry points to
reach different group of audience

สรางประสบการณทำใหมีสวนรวมในประสบการณเห็นลึก
ถึงปญหาและทางออกใหแรงบันดาลใจคนในสังคมไมใชแครูขาวแต
อยากสรา งความเปลย่ี นแปลงใหเ กดิ ไดจ รงิ Participation+ Engagement
+ Inspire Action toward change

กา(TรอraอnกsแmบeบdแiaละCจoัดnกteาnรtเนS้อ�trหaาteขgา yม)ส่ือ
กลยทุ ธการเลา เรอ่ื งขา มสือ่ หรือ Transmedia Strategy คือ
กระบวนการสอื่ สารท่ีใชก ารเลา เร่อื ง การใชส่ือ และ การสรางประสบ
การณใหกับผูรับสารเพื่อใหเกิดการเดินทางไปยังเน�้อหาจำนวนมาก
ทส่ี รา งขน้ึ อยา งมแี กน เรอ่ื งเชอ่ื มโยงกนั กระบวนการรบั สอ่ื ของผรู บั สาร
เปน การประกอบตอ “ประสบการณการรบั ร”ู การเลือกใชส ่อื ประเภท
ตาง ๆ เลือกจากเปา หมายการสื่อสารเพือ่ ใหเ กิดกระบวนการ “รสู ึก”
ไปสู “การคดิ ” และกระตนุ ไปถงึ การ “ลงมอื ทำ” ตามเปา หมายทต่ี อ งการ
ใหเกิดผลจากกระบวนการส่ือสาร

204

ทกั ษะนักขาวในยคุ ดจิ ทิ ลั

แผนภาพท่ี 5 อธบิ ายความหมายและลกั ษณะของการเลา เรอ่ื งขา มสอ่ื แบบ Transmedia

ในการกำหนดกลยุทธเนอ�้ หาขา มสื่อ เราตอ งเขาใจวาการเลา
เร่อื งขา มสื่อ Transemdia Storytelling หวั ใจของคำน�้คือการสราง
เรอ่ื งราวจำนวนมาก ใหต อ รอ ยเชอ่ื มโยงกนั ไดเ หมอื นตอ จก๊ิ ซอวท ส่ี มบรู ณ
การออกแบบกำหนดเร่ืองเลา จำนวนมาก Multiple stories ภายใต
กลยทุ ธแ บบ Transmedia จะตอบโจทยเ ปาหมายของการ “ทำสือ่ ให
รอบดา น” ไดมากที่สุดเพราะไมใชแคทำสื่อหลาย ๆ ชิ้นไปไวหลาย ๆ
ชอ งทาง แตต อ งมองจากภาพใหญย อ ยออกมาเปน ชน้ิ ๆ ทต่ี อ รอ ยกนั ไป
สหู ัวใจของเร่ืองได คนรบั สือ่ จะตอประเด็นเหมือนตอจ๊กิ ซอวเพ่อื ใหเ ขา
ใจรับรูแ ละ “มีประสบการณ” ตอเร่ืองราวน้ันไดค รบถว นท่ีสดุ

หัวใจสำคญั อีกอยา งของกลยทุ ธ Transmedia ตามท่ี Henry
Jenkins อธิบายไว คือการเลาเรอ่ื งผา นหลาย ๆ platform ไมใชแ คก าร
ใชวธิ ผี ลติ หลายสือ่ หรอื นำเสนอผา นชอ งทางทห่ี ลากหลาย แตแ ตล ะสอ่ื
ตอ งเลา เรอ่ื งเสรมิ กนั โดยเอาจดุ แขง็ ของแตล ะสอ่ื มาใช ดงั นน้ั ตอ งเลอื ก
ใชช อ งทาง การวางแผนวา เนอ้� หาใดจะอยทู ช่ี อ งทางใด ในเวลา และเรยี ง
ลำดบั อยา งไร เปน การสรา ง Audience Journey หรอื การเดนิ ทางของ
ผรู บั สาร ใหเ กดิ ประสบการณต อ เนอ้� หาโดยใชล กั ษณะพเิ ศษทแ่ี ตล ะสอ่ื
มีใหเสรมิ กนั ดังน้ัน ภายใตความคดิ หนงึ� ของ Transmedia คือ ทุก
แพลตฟอรมยังสามารถมีบทบาทสำคัญในการสื่อสารได

205

กองทุนพัฒนาส่อื ปลอดภัยและสรางสรรค สมาคมนักขาววิทยแุ ละโทรทัศนไทย

การกำหนด และเลอื กใชส อ่ื ใชก รอบคดิ สำคญั ของกลยทุ ธ Trans
media คอื “สรา งประสบการณ” ซึ�งจากการพฒั นากระบวนการเรียนรู
และผลติ สอ่ื กับผูผลติ ผานกระบวนการ Design Thinking ในงานวจิ ยั
การพัฒนาทักษะการคิดและรูเทาทันสื่อหลากแพลตฟอรมเพื่อพัฒนา
ผูผ ลิตสอ่ื ดว ยกระบวนการเลาเรื่องขา มสอ่ื (สกุลศรี ศรสี ารคาม, 2562)
เราพบวา ประสบการณส ามารถถอดรหสั ออกไดเ ปน 3 สว น ทต่ี อ งใชค ดิ
ในการออกแบบเนอ้� หากบั สง�ิ ทจ่ี ะเกดิ กบั ผรู บั สาร คอื “ความรสู กึ ” คอื
เนอ้� หาทำใหค นรสู กึ ตอ เรอ่ื งราวนน้ั อยา งไร เมอ่ื รสู กึ แลว ทำให “คดิ ” ตอ ง
คดิ หาคำตอบ คดิ วเิ คราะห วพิ ากษ คดิ ใหร อบ คดิ อยากทำบางอยา งกบั
ประเดน็ เรอ่ื งราวนน้ั เมอ่ื ประสบการณข องการรสู กึ และคิดถูกเติมดว ย
เนอ้� หาทท่ี ำให “ลงมอื ทำ” บางอยา ง ทง้ั ตอ เนอ้� หารว มกบั ผผู ลติ สอ่ื และ
รวมกบั คนอื่นๆ ในสงั คม จะเกดิ กระบวนการ “ประสบการณร ว ม” ทำให
ประเดน็ ทีต่ องการส่ือสารใกลช ดิ กบั ผูรับสารเปน เรอ่ื งสำคญั และในบาง
เรอ่ื งไปสกู ารทำใหเ กดิ พฤตกิ รรมตอ ประเดน็ ได

ในกระบวนการน้� เราจะทำความเขาใจกับกระบวนการ 3 สวน
คือ หน�งึ การออกแบบเรอ่ื งเลา ใหม คี วามหลากหลาย (Multiple Stories)
สอง ออกแบบการใชส อ่ื ทห่ี ลากชอ งทาง (Multi-platforms) และ ออก
แบบการปฏิสัมพันธการมีสวนรวม และ พฤติกรรมตอเน�้อหาและตอ
ประเด็นสื่อสาร (Audience Experience & Engagement)
Step 1 : Narrative & Participation สรา งเรอ่ื งหลากหลาย ทท่ี ำใหเ กดิ
ประสบการณใ นการรทู ค่ี รบถว น“Journalismprovidea whole picture”

เปา หมายสำคญั หนง�ึ ของการทำขา ว คอื “การทำใหคนรูเรือ่ งนน้ั
รอบดา นทสี่ ุด” แตอุปสรรคสำคญั ของยคุ น้� คือการเลือกรบั เฉพาะสิง� ท่ี
ตวั เองสนใจ (Personalization) และ การใชช อ งทางส่ือสงั คม (Social
Media) ทเ่ี ราตอ งเจอกบั การ filter ขอ มลู ตามความสนใจ ทำใหบ างครง้ั
แมส อ่ื บอกวา พยายามจะนำเสนอใหค รบทุกดานทุกมุม แตค นกลบั รบั
รไู มรอบดาน เพราะเขาอาจสนใจเฉพาะบางเรอ่ื ง และเมอ่ื เขามารบั รู

206

ทักษะนักขาวในยุคดจิ ิทลั

ในส�ิงท่ีสนใจ เน้อ� หาไมไดพาเขาไปไหนตอ หรอื ทำใหรูม ากขน้ึ เพราะ
ลกั ษณะของการทำเน�้อหาหลาย ๆ ช้นิ และ หลากชอ งทางในปจจบุ ัน
มลี กั ษณะกระจายอยบู นออนไลน ไมต อ รอ ยกนั ดงั นน้ั สง�ิ แรกทต่ี อ งทำ
คือ เร�ิมจาก Whole Picture ของเรอ่ื งน�้ มันตองประกอบดว ยอะไรบา ง
และผูรับสารแตละกลุม ทำงานกับแตละกลุมที่เฉพาะเจาะจง มีความ
สนใจ ตองการรใู นแตละประเด็นท่แี ตกตา งกนั เพอ่ื สรา ง “Entry Point”
ประตเู ขา สเู นอ้� หาตามความสนใจอยากรขู องแตล ะกลมุ แตม แี กน เชอ่ื ม
ดไี ซนก ารเชื่อมเน�้อหาจากจุดสนใจหนงึ� ไปอกี เร่ืองหนึ�ง ดว ยการทำให
รสู กึ “คน หาคำตอบ” หรือ “ดึงประสบการณต อเรื่องนั้น” ตอ ไปยัง
มุมมองอ่ืน ๆ ของประเด็นเพื่อใหเ ขาตอภาพไดส มบรู ณมากทส่ี ุดตาม
ทีเ่ ราวางแผนเน�อ้ หาไว

แผนภาพท่ี 6 การแตกประเดน็ สรา ง Worldbuilding เนอ้� หา

หลักสำคัญของการทำ Entry point ก็คอื เน้�อหาท่ตี อบโจทย
ความสนใจของคนแตล ะกลมุ ที่แตกตางกันการคดิ entry point หลายๆ
เร่ืองมีโอกาสทำใหเร่อื งทจ่ี ะเลาไปถงึ คนหลายกลมุ “แกนเร่อื งเดยี วกัน
แตเ ลาแตกตา งมุมตามแตละความสนใจ”

เชน จะบอกเรอ่ื งความมน�ั คงทางอาหารวตั ถดุ บิ จะเพยี งพอหรอื ไม
การพดู เรอ่ื งนใ้� นมมุ เดยี วคอื วตั ถดุ บิ อาหาร การลดลงของวตั ถดุ บิ ความ
ขาดแคลน ปญ หา ไมอ าจเขา ถงึ คนทกุ กลมุ ได แตถ า เราใชแ กน เรอ่ื งวตั ถุ
ดบิ ของอาหาร แตแตกเรื่องออกไปตามความสนใจ เชน อาหารกับ

207

กองทุนพัฒนาสอ่ื ปลอดภัยและสรางสรรค สมาคมนกั ขาววทิ ยุและโทรทศั นไทย

วฒั นธรรม อาหารกบั การรวี วิ ทก่ี นิ อาหารกบั เมนทู ำอาหาร อาหาร
กับเศรษฐกิจ อาหารกบั เกษตรกรรม ก็จะไดค วามสนใจที่แตกตางของ
ผูร ับสารแตละกลุม แตสิง� สำคญั คือแกนหลกั ตอ งเชื่อมเรอื่ งทง้ั หมดไว
และการออกแบบใหเ นอ้� หาชวนใหไ ปคน หาตอ คน หาเพม�ิ ใหเ ขา ใจเพม�ิ
จนเดินทางไปทป่ี ระเด็นมุมมองอ่ืน ๆ ของเร่ืองราว กจ็ ะชวยใหโอกาส
ของการรับรูขอ มูลท่รี อบดานของผูรับสารมเี พ�มิ ข้นึ

ตัวอยาง Project “The Future of Food” ของ National
Geographic เปน Transmedia Journalism ทีเ่ ผยแพรเน�อ้ หาตอ เนอ� ง
ดวยแกนหลักที่ตองการใหคนเขาใจเกี่ยวกับสถานการณของอาหาร
และวตั ถดุ ิบอาหารในโลกน้� National Geographic ใชท กุ ชอ งทางสอื่
ของเขาในการนำเสนอเน�อ้ หากวา 1000 ชิ้น ในทกุ ชองทางรวมกัน
การสรา ง Entry point ทส่ี ำคญั คอื การทำประเดน็ อาหารทกุ มมุ ตง้ั แต
ตน นำ้ ไปปลายนำ้ ครอบคลมุ ถงึ Lifestyle และ วฒั นธรรม แตทกุ อยาง
จะโยงกลับมาทเี่ ร่ืองของอาหาร ใชการพูดคุย ชวนใหแลกเปลี่ยนการ
co - create เน้อ� หารวมกับ National Geographic เชน สงภาพ
สง เรอ่ื ง สง คลปิ เขา มารว มพดู คยุ ใหเ ปน กระแสผา น hashtag #Future
Of Food ชวยกระตุน การอยากรทู ำใหคนติดตามจากเน�้อหาหนึ�งไปอีก
มมุ มองหน�งึ และ เขา สูแกนของเร่ือง “อาหาร” ไดโดยขยายจากมุมที่
สนใจและรูรอบดานมากขึ้นได “A whole picture ของเรื่องราว”

208

ทักษะนกั ขาวในยคุ ดจิ ิทลั

กลยุทธของ The Future of Food เกิดผลท่สี ำคัญ คอื สามารถ
เขา ถงึ คนไดจ ำนวนมากในหลายกลมุ ทส่ี ำคญั คอื การสรา งความรว มมอื
แบบ Partnership ในการขยายประเด็น และ ในแตละจดุ ของเนอ้� หามี
มูลคาในการหารายได แมกระทั�งภาพถายเกี่ยวกับอาหารที่อยูใน
โปรเจค็ ยงั ถกู รวบรวมใหเ ปน ชดุ นทิ รรศการเพอ่ื เชา ซอ้ื นำไปจดั นทิ รรศ
การในประเทศตา ง ๆ ไดดวย และทีส่ ำคญั คอื การสรา ง Impact ตอ การ
ขยายประเด็นการรับรูในเรือ่ งน้�

การแตกประเด็น Multiple stories มีหลกั ใหค ดิ งา ย ๆ จากการ
แตกประเดน็ 3 มติ ขิ องเรอ่ื งราว โดยประเดน็ เรอ่ื งราวเลา ควรมี มติ กิ วา ง
คือรอบดาน นำประเด็นไปเชอื่ มโยงกับหลาย ๆ มุมมอง เพื่ออธิบาย
ส�งิ นัน้ ในมุมทหี่ ลากหลาย และตอบความสนใจทแ่ี ตกตางกนั ได มติ ยิ าว
คือพัฒนาการของเรอ่ื ง มรี ะยะเวลาทีส่ ำคัญของเรอื่ งราวแตล ะชวงจาก
อดตี ปจ จุบนั และ อนาคต และ มติ ิลึก คอื ลึกเขา ไปในความรูส กึ และ
มมุ มองของคนที่เกย่ี วของกับเรือ่ งราว

บางคนอาจตัง้ คำถามวา ถา จะทำ Transmedia ตองทำ project
ใหญใชเ วลานานเพยี งอยา งเดยี วหรอื ไม ? จรงิ ๆ แลว กองบรรณาธกิ าร
สามารถนำเอาแนวคดิ ไปปรบั ใชก บั งานไดห ลายรปู แบบ โดยนำกลยทุ ธ
การเชือ่ มโยงตอจ๊กิ ซอวเนอ�้ หา ดวยการ “สรางโลกเน�้อหา” น�ม้ าใชก บั
งานประจำวันไดเชนกนั เพอื่ ขยายประเด็นตอเนอ� ง โดยตองเขาใจวา
การนำเสนอขา วมลี กั ษณะของการรายงานสง�ิ ทต่ี อ เนอ� ง และตอ งพฒั นา
เน�้อหาตอยอดความเขาใจอยูแลว แตจะทำอยางไรใหการนำเสนอ
แตละช้ินมแี กน รว มกนั คนอาจเหน็ เนอ้� หาเราจากเนอ้� หาที่ตางกนั แต
เดินทางไปยังเน้�อหาเก่ียวกับเรอ่ื งน้นั ในหลาย ๆ มมุ ไดค รบถว น

อกี ตัวอยา งของ Channel 4 ประเทศองั กฤษ ท่ีทำสารคดีขา ว
เก่ยี วกบั เรอ่ื ง “บา นรางใน UK” ปญหา คอื คนใน UK ยังตอ งการเปน
เจา ของท่อี ยูอาศัย ในขณะทจี่ ำนวนบา นรางไมไดใชง านกม็ ีจำนวนมาก
ทำไมคนถงึ ไมส ามารถครอบครองอสงั หาเหลา นน้ั ได ? กเ็ พราะปญ หา

209

กองทุนพฒั นาสอื่ ปลอดภยั และสรา งสรรค สมาคมนักขา ววิทยุและโทรทัศนไทย

เรอ่ื งเงนิ และการเขา ถงึ การทำโปรเจค็ น้� เนน การมสี ว นรว มของคนเพอ่ื
ขบั เคลื่อนไปสกู ารกระตนุ ใหร ฐั บาลตอ งหาทางแกไขปญหาน�้

การออกแบบเนอ�้ หาใชท ง้ั ชอ งทางหลักคอื สารคดีทางโทรทัศน
แตไ มไ ดเ รม�ิ ตน ทโ่ี ทรทศั น เรม�ิ ทส่ี อ่ื ออนไลน การใชเ วบ็ ไซตเ ปน Database
ของขอมูล ทั้งการใหขอมูลและปฏิสัมพันธกับผูรับสาร การพัฒนา
Application The Empty Homes Spotter app ที่ใหค นสามารถมสี ว น
รว มในการถา ยภาพบา นรา ง ใหข อ มลู บา นรา งสง กลบั มาทท่ี มี งาน เพือ่
ทำงานตอ การเสวนา สมั มนา การนำเสนอขอ มลู ตา ง ๆ นำไปสกู ารรวบ
รวมรายชื่อ กระแสดังกลา วทำใหรัฐบาลองั กฤษหาทางออกของปญหา
กระตนุ ประเดน็ ในสงั คม สกู ารแกไ ขเชงิ นโนบาย..เรอ่ื งน้� ถกู ผลกั ดนั เขา
สูสภา และมีการอนุมัติงบประมาณ และมาตรการเพื่อใหคนที่หาบาน
ไดบ า นในราคาทเ่ี หมาะสม และลดจำนวนอาคารรา งท่ีไมไ ดใ ชป ระโยชน

สิง� สำคญั ของตวั อยางเหลาน�้ คอื เรื่องทีแ่ ตกออกไปจำนวนมาก
ไมไ ดก ระจดั กระจายและแยกจากกนั แตก ลบั เสรมิ และออกแบบการตอ ง
การรูและคน หาเพิม� สราง ACTION ในการเดินทางขามระหวางเน�อ้ หา
สามารถ Checklist ตามหลกั Transmedia ของ 12Henry Jenkins ได
ดังน้�

12Jenkins, H. (2009). The Revenge of the Origami Unicorn: Seven Principles of Transmedia Storytelling (Well,
Two Actually. Five More on Friday). http://henryjenkins.org/blog/2009/12/the_revenge_of_the_origami_uni.html

210

ทักษะนกั ขา วในยคุ ดจิ ิทัล

Step 2 : Distribution Strategy & Audience Journey เช่อื มเรอ่ื งให
คนเดนิ ทางขา มส่อื

หัวใจของการสรางแรงจูงใจใหเกิดปฏิสัมพันธ คือ "ความ
1Rต3อutงleกdาgรeที่ต(2ร0ง1ก5ับ)ปสรระุปสปบรกะาเรดณน็ ขทอีเ่งปผน ูรแับรสงากรร"ะตโุนดใยหจค านกมกพีารฤศตึกิกษรรามขทอำง
กจิ กรรมและตดั สนิ ใจทำบางอยา งกบั เนอ้� หาทรานสม เี ดยี วา เสน ทางการ
ปฏิสมั พนั ธแบบผูกพนั ของ ทรานสมีเดีย คือ เรม�ิ จากการรบั รูเ รอื่ งราว
โดยตรงน�้ทำใหรูส ึกมีความคาดหวัง และอยากรู ตอ จากนนั้ นำไปสกู าร
ปฏสิ มั พนั ธในรปู แบบตางๆ โดยผูสรางเนอ้� หามีทศิ ทางชดั เจนจะทำให
เกดิ ปฏสิ มั พนั ธร ปู แบบใดในโลกของเนอ้� หา การปฏสิ มั พนั ธ นำไปสกู าร
มปี ระสบการณรว ม มีประสบการณบางอยาง ที่ตรงกับความตองการ
และประสบการณที่เชอ่ื มโยงโลก เนอ้� หากบั ชวี ติ เขาได จะทำใหเ ขาเดนิ

13Rutledge. P. (2015). The Transmedia Trip: The Psychology of Creating Multi-Platform Narrative Engagement
for Transmedia Migration. Transmedia Storytelling Conference. สบื คน จาก https://www.psychologyto-
day.com/sites/default/files/2017-01_-8_rutledge_transmedia_trip_.pdf

211

กองทุนพัฒนาสื่อปลอดภัยและสรา งสรรค สมาคมนกั ขา ววิทยุและโทรทัศนไทย

ทางสำรวจไปตอ ในเน�้อหาอืน่ ๆ ในชองทางอืน่ ๆ ท่ีโลกเน�้อหาทรานส
มีเดีย สรา งไว

แผนภาพท่ี 7 Transmedia Experience Canvas ใชว างแผนการเลา เรอ่ื ง
สรา งประสบการณ

Rutledge (2015) ยำ้ วา Transmedia Storytelling จะประสบ
ความสำเร็จได “คนตอ งอยากเดนิ ทางไปตอในเน�อ้ หาหลายรูปแบบท่ี
สรา งไวให” เพราะทุกส�งิ จะสรางประสบการณ และ นำไปสูพฤตกิ รรม
บางอยา งตามเปา หมายของการสอ่ื สาร ผผู ลติ จงึ ตอ งคำนงึ วา คนใชส ่อื
เพื่อตอบสนองความตองการและเปา หมายบางอยางและความตองการ
อาจไมไ ดช ดั เจน ไมไ ดม าจากเหตผุ ล แตม าจากอารมณ ความรสู กึ และ
ประสบการณ และจึงตามมาดว ยเหตผุ ล ผูผ ลิตตองหาจุดท่เี ปน แรงขับ
เคลอ่ื นการมีปฏสิ มั พนั ธแ บบผกู พนั (Engagement) ใหเ จอ และ ทำให
เกดิ การเช่ือมโยงกันทง้ั โลกของเนอ้� หา

แผนภาพท่ี 8 ปจ จยั การตอ งการมสี ว นรว มเพอ่ื กำหนดปฏสิ มั พนั ธ

212

ทักษะนักขาวในยคุ ดจิ ทิ ลั

จากเรอ่ื งเลา และการกำหนดประสบการณท จ่ี ะสรา งใหก บั ผรู บั สาร
ในมิติของการทำงานขาว สามารถนำไปออกแบบกลยุทธของเน�้อหา
ซง�ึ การเลอื กสอ่ื ทจ่ี ะนำเสนอ และรปู แบบการเลา เรอ่ื งใหเ หมาะกบั แตล ะ
สื่อจะถูกออกแบบใหสอดคลองกับการสรางประสบการณ การรับรู
เน�้อหาและเปาหมายในการปฏิสัมพันธ การเลือกสื่อตองคำนึงถึงการ
ใชแพลตฟอรมใหไดประสิทธิภาพ คำนึงถึงการเชื่อมโยงใหเกิดการ
เดนิ ทางระหวา งเนอ้� หา ทส่ี ำคญั ตอ งใชแ กน ของเรอ่ื ง และเปา หมายของ
การสอ่ื สารรอ ยทกุ เนอ้� หาเขา หากนั

แผนภาพท่ี 9 ตวั อยา งการวางแผนสอ่ื กบั ประเดน็ เนอ้� หา

เมื่อไดเ น้�อหา เปาหมาย และ สอ่ื ทตี่ อ งการสรางประสบการณ
การรับรูแลว ขั้นตอนสุดทายของกลยุทธการบริหารจัดการเน�้อหาคือ
การวาง Audience Journey ใหเหน็ วา ผรู บั สารจะเดินทางรับรูเน้อ� หา
ตา งๆ ภาพในโลกเนอ้� หาท่สี รา งขน้ึ ในแบบท่ี “ตอ ยอด” กันอยา งไร การ
วางแผนเปนการทำ Media Plan ใหรูลำดับของการนำเสนอเน้�อหา
การตรวจสอบความเช่ือมโยงและสง เสรมิ กนั อาจมี Link มกี าร Cross
- promote มกี ารใชก ลยทุ ธใหค น หาและตดิ ตามตอ ทส่ี ำคญั คอื การทำ

213

กองทุนพฒั นาสือ่ ปลอดภยั และสรา งสรรค สมาคมนกั ขา ววิทยแุ ละโทรทัศนไทย

ใหม กี ระบวนการมสี ว นรว มการพดู คยุ เพอ่ื Engage คนไวใ นโลกเนอ้� หา
และสำหรบั งานดา นวารสารศาสตร สง�ิ สำคญั คอื การใชข อ มลู อา งองิ
ความหลากหลายของแหลง ขา วมมุ มอง และเชอ่ื มประเดน็ ไปสชู วี ติ จรงิ
ใหค นใชป ระโยชนจ ากขอ มลู ไดด งั ตวั อยา ง Audience Journey ในภาพ

กลยุทธเชิงเน�้อหาคือการวางระบบตั้งแตนโยบายของกอง
บรรณาธิการ การจดั กระบวนทัพของทมี งาน การกำหนดกระบวนการ
ทำงานท่สี ง เสรมิ การขามส่ือ และสดุ ทา ยคือการออกแบบเน�อ้ หา การ
เลาเรื่อง การเผยแพรเน�้อหา และ การบริหารจัดการปฏิสัมพันธกับผู
รบั สาร หากทำไดจะเปน การพฒั นากองบรรณาธิการ เพ่ือใหเกดิ โอกาส
ทงั้ ในการทำงานตามบทบาทเปาหมายของการ “ใหขอมูลรอบดา น” ที่
เกิดประโยชนตอสังคม และ ในแตละขั้นตอนของกลยุทธเน�้อหา สิ�ง
สำคญั คอื การหารปู แบบการหารายไดใ หม ๆ ทง้ั การ Sponsorship การ
Partner ทำโปรเจ็ค การเพิ�มมูลคาเน�้อหาใหมีสินคาลิขสิทธิ์ การจัด
กิจกรรม บางองคกรมีถึงขั้นใชความชำนาญตอยอดเปนการอบรม
หลกั สตู รการเรยี น การจดั กจิ กรรมการตา ง ๆ การทำ Content Strategy

214

ทกั ษะนักขา วในยคุ ดจิ ิทัล

ดวยหลักคิด Transmedia ไมไดทำใหคนขาวตองไปหารายไดเอง แต
ทำใหฝ ายขาย Marketing และ business unit มองเห็นโอกาสของ
การหารายไดจากโลกเน�อ้ หานัน้ ได

สดุ ทา ย ใหม องโอกาสและความทา ทาย กลา ทจ่ี ะเสย่ี งทจ่ี ะแตก
ตางและหาทิศทางกองบรรณาธิการที่ตอบโจทยผูรับสารในแบบที่
เติมเต็มสวนที่ยังขาดอยูในสังคม การเขาใจผูรับสาร เขาใจคุณคา
วารสารศาสตรต ามบทบาทหนา ที่ และ เขาใจธรุ กจิ และรปู แบบการหา
รายไดท ห่ี ลากหลาย จะชว ยใหอ งคก รสอ่ื ปรบั ตวั เพอ่ื อยรู อด และ ยงั ทำ
บทบาทหนาทอ่ี นั พึงประสงคต อ สังคมไดตอไป

215

กองทุนพัฒนาสือ่ ปลอดภยั และสรา งสรรค สมาคมนักขา ววทิ ยแุ ละโทรทัศนไทย

รายการอา งองิ

Freia Nahser (2017). Augmenting local newsrooms. สืบคนเมอื่ 7 มนี าคม 2564
จาก https://medium.com/startups-for-news/augmenting-local-news
rooms-3aa96c34a38f

Jenkins, H. (2009). The Revenge of the Origami Unicorn: Seven Principles of
Transmedia Storytelling (Well, Two Actually. Five More on Friday).
http://henryjenkins.org/blog/2009/12/the_revenge_of_the_origa
mi_uni.html

Rutledge. P. (2015). The Transmedia Trip: The Psychology of Creating
Multi-Platform Narrative Engagement for Transmedia Migration.
Transmedia Storytelling Conference. สืบคนจาก https://www.psy
chologytoday.com/sites/default/files/2017-01_-8_rut
ledge_transmedia_trip_.pdf

SAHIL PATEL (2019). Bleacher Report is on track to grow 50% this year, hit
$200m in revenue. สืบคนเม่ือ 7 มีนาคม 2564 จาก https://digiday.
com/ media/in-2019-bleache port-is-on-track-to-be-a-200-mil
lion-business/

Shlomo Sprung (2019). Bleacher Report CEO Howard Mittman Talks
Ambitions, Strategies, Gambling Content, B/R Live Plans.
สบื คนเมอ่ื 7 มนี าคม 2564 จาก https://www.forbes.com/sites/shlomo
sprung/2019/08/19/bleacher-report-ceo-howard-mittman-talks-am
bitions-strategies-gambling-cotent-br-live-plans/?sh= 40e475be6a9a

Srisaracam (2018) Crafting News Narratives on Social Media, Journalism
Practice, 12:8, 1081-1090

Srisaracam, Sakulsri 2019. Digital convergence in the newsroom: Examining
cross-media news production and quality journalism. PhD Thesis,
Cardiff University.

The Guardian (2012), On open journalism.คนวนั ท่ี 7 มนี าคม 2564 จาก
https://www.theguardian.com/media/series/on-open-journalism

The Shorty Awards. NATIONAL GEOGRAPHIC: THE MOMENT.
สืบคน วันที่ 7 มนี าคม 2564 จาก https://shortyawards.com/3rd-social
good/national-geographic-the-moment?fbclid=IwAR103HFd54 k6
tp0cHval9 gbk40SL9y UVz1o54njfhLrwEd0AYMgBpQF3mV0#

216

ทกั ษะนกั ขา วในยคุ ดจิ ทิ ัล

ประวัติผเู ขียน
ผชู วยศาสตราจารย ดร.สกุลศรี ศรีสารคาม

หัวหนา สาขาวารสารศาสตรคอนเวอรเจนทแ ละส่อื ดิจิทัลสรางสรรค
คณะนิเทศศาสตร สถาบนั การจดั การปญญาภิวัฒน
คณะกรรมการจรยิ ธรรม และ อนกุ รรมการวิชาการ
สภาการสอ่ื มวลชนแหง ชาติ
งานวจิ ยั งานวชิ าการ ขับเคลอ่ื น Thai Media Lab
การศกึ ษา นวตั กรรมสอ่ื การเลาเร่อื ง กลยทุ ธเน้�อหาขา มสอ่ื
(Transmedia) และการปรับตวั ขององคกรสอ่ื
ผลงานทางวิชาการ
1. สกุลศรี ศรีสารคาม. (2561). การพัฒนาทกั ษะการคิดและรเู ทาทนั ส่อื
หลากแพลตฟอรมเพ่อื พัฒนาผูผลติ สอื่ ดวยกระบวนการเลาเรอ่ื งขาม
สือ่ .โครงการพัฒนานวัตกรรมและองคค วามรูเพ่อื ผลิตสือ่ ปลอดภยั
และสรา งสรรค (Thai Media Lab).กองทนุ สือ่ ปลอดภัยและสรางสรรค
2. สกุลศรี ศรีสารคาม. (2560). การพัฒนานวตั กรรมสอื่ สรางสรรค
การวจิ ัยผลิตและสรา งนวัตกรรมสอ่ื ปลอดภัยและสรา งสรรค.
โครงการจดั ทำแผนยทุ ธศาสตร 5 ป (พ.ศ.2561-2565).
กองทุนส่อื ปลอดภัยและสรางสรรค
3. สกลุ ศรี ศรีสารคาม, ดร.สุดารตั น ดษิ ยวรรธนะ จันทราวัฒนากลุ ,
บญุ ยศิษย บญุ โพธ์ิ (2559).การสงเสริมแนวทางการใชขอมลู จากส่อื
ออนไลนในกระบวนการรายงานขา วในยคุ เทคโนโลยหี ลอมรวม.
สำนักงานคณะกรรมการกิจการกระจายเสียง กิจการโทรทศั น และ
กจิ การโทรคมนาคมแหงชาติ
4. สกุลศรี ศรสี ารคาม (2559) การกำหนดวาระขา วสารแบบขามส่ือกับ
การใชข อมูลจากผูใชส ื่อ (User-generated Content) เพอื่ การขับ
เคลอื่ นประเดน็ ทางสงั คม.กรงุ เทพฯ: โครงการมเี ดยี มอนเิ ตอร
แหลง ทุนสนับสนุนวจิ ัย โครงการสื่อมวลชนศึกษาในยคุ การเปลี่ยน
ผา นของสอื่ และสังคม (Media Monitor Project)
มลู นธิ สิ ่อื มวลชนศึกษา (Foundation for Media Studies)

217

การปฏริ ูป
"จรยิ ธรรมใหม" แหงวารสารศาสตรดิจทิ ัล
NEW ETHICS OF DIGITAL JOURNALISM

สขิ เรศ ศริ ากานต

การปฏิรปู "จริยธรรมใหม" แหง วารสารศาสตรด ิจทิ ัล
NEW ETHICS OF DIGITAL JOURNALISM

เมอ่ื โลกกา วเขา สศู ตวรรษท่ี 21 พรอ มกบั ปรากฏการณแ หง ความ
เปลี่ยนแปลงพลกิ ผนั ทห่ี ลากหลาย สง ผลกระทบอยา งตอเน�องนบั สอง
ทศวรรษ (ค.ศ.2000 - 2020) กอ ใหเกิดการปรบั เปล่ียนทางระบบความ
คดิ ความเชอ่ื ของปจ เจก รปู แบบวถิ ีการดำเนินชวี ติ และพฤติกรรมของ
มนษุ ย โครงสรา งและสถาบนั ทางสงั คม การเมอื ง เศรษฐกิจ และ
วฒั นธรรม อนั เปน ผลจากการพฒั นาอยา งกา วลำ้ ทางวทิ ยาศาสตรแ ละ
เทคโนโลยคี อมพวิ เตอรร ะบบสารสนเทศ การเปลย่ี นผา นระบบการสอื่
สารจากแอนะลอ็ กสดู จิ ทิ ลั พลงั การขบั คลน่ื ของวศิ วกรรมโทรคมนาคม
จากยคุ 2G สู 5G ผสานกบั อตั ราการยอมรบั และใชง านนวตั กรรมสอ่ื
ใหมและเครือขายสังคมออนไลนของประชาชนทั�วโลกที่พุงทะยาน
อยางตอ เนอ� ง การถือกำเนดิ เกดิ ขน้ึ และเตบิ โตของแพลตฟอรม ดิจทิ ลั
ทห่ี ลากหลาย ประกอบกบั ความทา ทาย ณ ชว งรอยตอ สง ทา ยทศวรรษ
เกาพรอมกับการอุบัติขึ้นของวิกฤตการณแพรระบาดของโรคติดเชื้อ
ไวรัสโคโรนา 2019 (โควดิ -19)

219

กองทุนพัฒนาสื่อปลอดภัยและสรางสรรค สมาคมนกั ขาววทิ ยุและโทรทศั นไทย

การเปลี่ยนแปลงพลิกผันยังคงดำเนินตอเมื่อสังคมโลกเคลื่อน
ตวั สทู ศวรรษใหม ทศวรรษทส่ี ามแหง ศตวรรษท่ี 21 ทศวรรษท่ีไดร บั การ
ขนานนามวา เปน ทศวรรษของอนิ เทอรเ นต็ แหง สรรพสง�ิ (IOTs-Internet
of Things) และ ทศวรรษแหง นวัตกรรมปญ ญาประดิษฐ (AI-Artificial
Intelligent Innovation) อุตสาหกรรมสื่อทุกภาคสวนถูกขับเคลื่อนอยู
ทามกลางความเปลี่ยนแปลงครั้งสำคัญจากปจจัยที่กลาวมาในเบอ้ื งตน
โดยที่ความพลิกผันดังกลาวสงผลกระทบตอโครงสรางกิจการสื่อทั้ง
ระดบั นานาชาติ ระดบั ชาติ และ ภาคสว นตา ง ๆ ของอตุ สาหกรรมสอิ่ื ใน
ประเทศกอใหเกิดการปรับเปลี่ยนรูปแบบและวิถีใหมตลอดทั้งหวงโซ
กิจการสื่อสาร ตั้งแตระดับนโยบาย การบริหารจัดการสื่อโครงสราง
องคก ร การบรรณาธิการและควบคุมการผลติ กระบวนการสำรวจแสวง
หาสบื คน ขอ มูลขา วสารและการนำไปใช ขนั้ ตอนเทคนิคการออกแบบ
และผลิตรายการ รูปแบบการเผยแพรกระจายขาวสารสาระบันเทิง
ระบบธุรกิจและนวตั กรรมทางการตลาดของส่ือสมยั ใหม โดยท่กี ารปรบั
ตัวของอตุ สาหกรรมสอื่ ตลอดชวงสองทศวรรษที่ผานมา (ค.ศ.2000 -
2020) มเี ปา หมายสำคญั คอื การปรบั ตวั เพอ่ื ความอยรู อดของบคุ ลากร
และองคก ร ตลอดจนมงุ เนนการพฒั นาปรับกระบวนทัศนสรู ะบบนิเวศ
และภมู ทิ ศั นส่อื ใหม

ระหวางเสนทางแหงการปรับตัวเพื่อเปาหมายสำคัญดังกลาว
วิถปี ฏิบัติของนกั วิชาชีพและองคกรสื่อ ในบริบทของ "จริยธรรมและ
จรรยาบรรณ" นบั เปน ประเดน็ สำคญั ท่ไี ดร บั การหยบิ ยกขน้ึ มาถกเถยี ง
วพิ ากษว จิ ารณอ ยา งเขม ขน มาโดยตลอด ทั้งจากผูไดรับผลกระทบโดย
ตรง จากภาคประชาชนผรู บั สาร (Audience) และ ควบคอู ีกสถานภาพ
รว มสมัยในฐานะพลเมอื งผสู รรสรางสาร (Citizen Journalist / UGC :
User-generated Content) เสยี งเรยี กรอ ง และขอ คดิ เหน็ จากเครอื ขา ย
การวพิ ากษผ า นสอ่ื สงั คมออนไลน จากสถาบนั และเครอื ขา ยประชาสงั คม
องคก รพฒั นาเอกชนภาควชิ าการ องคก รกำกบั ดแู ลกจิ การสอ่ื และหนว ย
งานตา ง ๆ ของรัฐ ตลอดจนสมาคมวิชาชพี สอ่ื เอง เปนตน

220

ทักษะนักขา วในยุคดจิ ิทัล

แนวคดิ การปฏิรปู "จรยิ ธรรมสอื่ " ทามกลางความพลกิ ผัน
ของภมู ทิ ัศนและนวตั กรรมสื่อใหม

เมื่อพิจารณาถึงความเปลี่ยนแปลงและวิวัฒนาการของกิจการ
สอ่ื สารทง้ั ระบบ โดยเฉพาะการเกดิ ขน้ึ ของวถิ ปี ฏบิ ตั ิใหมในอตุ สาหกรรม
สื่อสาร ในชว งทศวรรษ 2000s เปนตนมา อาทิ วถิ ีใหมในกระบวนการ
ผลิต เทคนคิ วิธกี ารเผยแพรขาวสารสาระบนั เทงิ วธิ กี ารเลา เร่อื งแบบ
ใหมโดยบูรณาการเทคโนโลยีเพื่อการสื่อสาร ทั้งอิมเมอรซีฟกราฟค
(Immersive Graphics) การสรา งภาพเสมอื นจรงิ แบบวอี าร และ เออาร
(VR-Virtual Reality/AR-Augmented Reality) การเปลย่ี นผา นเทคโนโลยี
สอ่ื สารจากแอนะลอ็ กสดู จิ ทิ ลั การอพยพส/ู ผสาน/ขา ม/บรู ณาการแพลต
ฟอรม สอ่ื ดง้ั เดมิ -สอ่ื ใหม- สอ่ื สงั คมออนไลน การปรบั เปลย่ี นภมู ทิ ศั นส อ่ื
พฤติกรรมผูบริโภคสื่อวิถีใหม ฯลฯ ลวนเปนปจจัยสงผลกระทบทั้งใน
ระดบั บรษิ ทั ผผู ลติ องคก ร สมาคมสอ่ื และในระดบั กองบรรณาธกิ าร
บคุ ลากรสายงานการผลิตและสนบั สนุน ท้งั ในสตูดโิ อ และ ทมี งานภาค
สนาม รวมถึงฝายงานการตลาดและการโฆษณา เปน ตน

วิถีปฏิบัติและกระบวนการขั้นตอนใหมสงผลกระทบและความ
เปลี่ยนแปลงอยางเปนรูปธรรม ตั้งแตขั้นตอนการเตรียมการผลิต
การผลิต ขน้ั ตอนหลังการผลติ การเผยแพร ประกอบกบั เมอื่ พจิ ารณา
รายละเอยี ดเนอ้� หาสารผา นเทคนคิ วธิ กี ารเลา เรอ่ื งแบบใหม ในหลายกรณ�
กลายเปนประเด็นการวิพากษสาธารณะสะทอนใหเห็นวา"จรยิ ธรรมสอ่ื "
กำลงั ตกอยใู นสภาวะทท่ี า ทาย และกอ ใหเ กดิ การตง้ั คำถามวา

แนวคิดแบบประเพณ�นิยมตามกรอบจรรยาบรรณเดิม ยังคง
สามารถยดึ ถอื เปน แนวปฏบิ ตั ไิ ดจ รงิ หรอื ไม ? ผนวกกบั ขอ ทว งตงิ โตแ ยง
ในการนำชุดความคิดหลักการ และ ทฤษฎีจริยธรรมสื่อดั้งเดิม มาใช
อธิบายภาคปฏบิ ตั ิในสภาพการณและระบบนเิ วศสอ่ื ทเี่ ปลีย่ นไป

"หลักจริยธรรมและจรรยาบรรณสื่อตามวิถีแอนะล็อกกำลังถูก
ดิสรปั ต จากความเปล่ียนแปลงของโลกและเทคโนโลยดี ิจิทัลท่ีรดุ หนา

221

กองทนุ พฒั นาสือ่ ปลอดภัยและสรา งสรรค สมาคมนักขาววทิ ยุและโทรทัศนไทย

เชน เดยี วกบั บรบิ ทอน่ื ๆ ของระบบสงั คม เศรษฐกจิ การเมอื ง วฒั นธรรม
และภาคธุรกิจอุตสาหกรรมสมยั ใหม ท่หี ลกั การแนวคิด อดุ มคติ และ
แนวปฏิบัตกิ ำลังถกู ทดสอบและเขาสูวิถแี หงการปฏริ ูป"

ในประเดน็ สำคญั น้� ศาสตราจารย ดร.สตีเฟน เจ. เอ. วอรด 1 ได
นำเสนอแนวคิดเชิงวิชาการดานปรัชญาจริยธรรมวารสารศาสตรที่
สำคัญไวในหนงั สอื "Disrupting Journalism Ethics : Radical Change
on the Frontier of Digital Media" (2019) ซง�ึ สามารถสรปุ สาระสำคญั วา
ในสถานการณแหงการเปลี่ยนแปลงทางเทคโนโลยีนำมาซึ�งความ
พลิกผนั ในระบบกจิ การสือ่ สาร ววิ ัฒนาการของภมู ทิ ศั นและวถิ ีใหมใน
อตุ สาหกรรมสอื่ รวมถงึ บทบาทหนาท่ปี รบั เปล่ยี นไปของนกั วชิ าชพี สอ่ื
จากการใชนวัตกรรมสื่อใหม นับเปนสัญญะแหงกาลเวลาเหมาะสมที่
ผมู สี วนรวมในทกุ ภาคสว นของกจิ การสอ่ื สารควรพจิ ารณาวา

"จรยิ ธรรมวารสารศาสตรแ ละการสอ่ื สารนน้ั จำเปน ตอ งไดร บั การ
ปฏริ ปู แนวคดิ ใหมเ พอ่ื ตอบสนองพนั ธกจิ หนา ทร่ี ว มสมยั พฒั นาแนวคดิ
ใหมีหลักการใหมที่ทันสมัยเทาทันความเปลี่ยนแปลง นำไปสูหลัก
ปฏิบัติและกรอบการประเมินการทำหนาที่ของสื่อไดอยางเปนรูปธรรม
และมปี ระสทิ ธิภาพ กรอบแนวคดิ "จรยิ ธรรมใหม" ตอ งบูรณาการมุม
มองใหมที่เปยมดวยความเขาใจอยางถองแทถึงบทบาทหนาที่และ
ความรบั ผดิ ชอบขององคก รสอ่ื บคุ ลากร และ วชิ าชพี ในวถิ ีใหมแ หง โลก
ดิจทิ ัล"

1มองใหมท เ่ี ปยมดว ยความเขาใจอยา งถองแทถึงบทบาทหนาที่ และความรับผดิ ชอบขององคก รสอื่ บคุ ลากรและวิชาชพี
ในวิถีใหมแหงโลกดิจิทัล"

222

ทักษะนักขาวในยคุ ดจิ ทิ ลั

โดยแนวทางในการพัฒนาและปฏิรูปจริยธรรมและหลักจรรยา
บรรณสอื่ ทป่ี ระมวลองคค วามรู จากการศกึ ษาถอดบทเรียนเชงิ ประวตั ิ
ศาสตรในบริบทสำคญั คือ การตีความจริยธรรมจรรยาบรรณของสือ่ ได
รับอิทธิพลชุดความคิด อุดมการณ ทางระบบการเมืองการปกครอง
ความคาดหวงั เชงิ อดุ มคติ ความคาดหวงั ทางสงั คม และแรงกดดันจาก
ปจจัยแวดลอม ปจจัยเหลาน�้ ลวนแลวแตมีสวนกำหนดวาทกรรม
สะทอ นบทบาททีค่ าดหวงั อยางสงู วา นักวิชาชพี สอ่ื องคกรสือ่ จะตอ งมี
จรยิ ธรรม และ / หรอื ธำรงไวซ ง�ึ จรรยาบรรณวชิ าชพี ทพ่ี งึ มตี ามชดุ อดุ ม
คติ และ มโนคตินน้ั ๆ อาทิ

ผูประกอบวิชาชพี สื่อ/องคกรสอื่ ตองมีบทบาทธำรงไวซ ง�ึ
ความเปน กลาง นำเสนอและรายงานขอ มลู ขา วสารความเปน จรงิ (the
journalist as neutral reporter of facts)

ผูป ระกอบวชิ าชพี ส่อื /องคก รสือ่ ตองมีบทบาทเปนผูปฏิรปู
หรอื เปน สว นหนง�ึ ในกลไกการปฏริ ปู สงั คม (the journalist as reformer
or revolutionary)

ผูประกอบวชิ าชีพสือ่ /องคกรส่ือ ตอ งมีบทบาทเปน ผูเสนอ
ทางออกในการแกปญ หาตามครรลองประชาธปิ ไตย (the journalist as
the elixir of democracy)

ในกระบวนการปฏริ ปู จรยิ ธรรมสอ่ื ชดุ ความคดิ มโนคติ ความคิด
เห็นและขอ เรยี กรอ งตา ง ๆ ทเ่ี กิดขึ้นตอ งถกู นำมาวิเคราะห วิพากษ
และประเมินดว ยการตั้งคำถามถงึ เปา หมาย บทบาท ปญ หา อปุ สรรค
โอกาส เง่อื นไข ความเปนไปได และสภาวะความเปน จริงดวยกลวิธี 2
รูปแบบ ดงั น�้

1.การถอดโครงสรา งชุดความคดิ (Deconstruction) "จรยิ
ธรรมสื่อเดิม" : โดยการนำชุดความคิดพื้นฐานของกรอบจริยธรรม
หลกั จรรยาบรรณ และแนวปฏบิ ตั ขิ องสอ่ื แตด ง้ั เดมิ มาวเิ คราะหว พิ ากษ
เชงิ ลกึ ถงึ แตองคป ระกอบ และบริบทตา ง ๆ ของความคดิ หรอื ชุดความ
คิดนน้ั ๆ

223

กองทนุ พัฒนาสอื่ ปลอดภัยและสรางสรรค สมาคมนกั ขาววิทยแุ ละโทรทัศนไทย

2.การประกอบโครงสรา งชุดความคิด (Reconstruction)
"จริยธรรมส่ือใหม" : โดยการสงั เคราะหก ลน�ั กรองชดุ ความคดิ ทางเลอื ก
ใหม และ / หรอื ชดุ ความคดิ เดมิ ทีผ่ านกระบวนการวพิ ากษแ ละพฒั นา
ปรบั ปรงุ แลว นำมาบรู ณาการสรา งขน้ึ เปน กรอบเพอ่ื พฒั นาหลกั การและ
แนวทางปฏบิ ตั ริ ว มสมยั

ณ ชวงเรมิ� ตน กระบวนการเพื่อการทบทวนปฏริ ปู กรอบแนวคดิ
จริยธรรมสื่อ ควรไตรตรองแสวงหาคำตอบจากชุดคำถามเชิงวิพากษ
นำกระบวนการ 2 ประการ ดงั น้�

1.แนวคิดจริยธรรม กรอบจรรยาบรรณ ธรรมนญู นโยบาย
แตเดิม ไมสามารถนำมาใชเปนแนวทางปฏิบัติงานไดอยางแทจ รงิ
ไมม ปี ระสทิ ธภิ าพ หรอื ผลสมั ฤทธใ์ิ นการบงั คบั ใช มชี อ งวา งหรอื ประเดน็
ปญหาเกิดขึ้น มีความยอนแยงเชิงหลักการทฤษฎี และ ภาคปฏิบัติ
ใช หรอื ไม ? อยา งไร ?

2.แนวคดิ จรยิ ธรรม กรอบจรรยาบรรณ ธรรมนญู นโยบาย
แตเดิม ไดกลายเปนปญหาหรืออุปสรรคในการทำงาน หรือขัดขวาง
พนั ธกจิ ฉดุ รง้ั การพฒั นา ไมเ ทา ทนั ความเปลย่ี นแปลงอยา งรวดเรว็ ของ
ระบบสงั คม เศรษฐกจิ วฒั นธรรมและเทคโนโลยี ใชห รอื ไม? อยางไร?

เมื่อพิจารณาจากสภาพการณของอุตสาหกรรมสื่อในระดับ
มหภาคและระดบั นานาชาติ สามารถสรุปปจจยั ที่มอี ิทธพิ ลของการ
ปฏริ ูปจรยิ ธรรมส่ือ ออกเปน 3 บรบิ ทสำคญั ดังน้�

1.ววิ ฒั นาการทร่ี ดุ หนา ทางเทคโนโลยกี ารสอ่ื สารระบบดจิ ทิ ลั
และการเติบโตของนวตั กรรมสือ่ ใหมนบั จากเริ�มทศวรรษ 2000s เปน
ปจจัยเรงใหเ กิด "พลเมอื งสรรรสรา งสาร" "ผผู ลติ สอ่ื ภาคประชาชน"
"นกั ขา วพลเมอื ง" "นกั ขา วภาคประชาสงั คม" (UGC: User-generated
Content, Civil Journalists, Civil Reporters) ประชาชนท�วั ไปทอี่ าจ
ไมเ คยไดรับการฝก อบรมทางเทคนคิ การผลติ สื่อ หรือ สำเร็จการศกึ ษา
ดา นวารสารศาสตร นิเทศศาสตร สามารถสรางสรรค และ เผยแพรผล

224

ทกั ษะนักขา วในยุคดิจิทัล

งานขาวสารสาระบันเทิงเขาสูหวงโซอุตสาหกรรมสื่อไดอยางสะดวก
งา ยดายผานเครือขา ยสงั คมออนไลน และ แพลตฟอรมดิจิทลั ทห่ี ลาก
หลายเกดิ คณุ ลกั ษณะ และนยิ ามใหมข องกระบวนทศั น "ผผู ลติ สรรสรา ง
ส่อื " อาทิ บลอกเกอร (Blogger) วลอกเกอร (Vlogger) ยูทบู เบอร
(Youtuber) ต๊ิกตอ กเกอร (TikToker) ทเี่ ปดกวางและทะลายกฎเกณฑ
สถานภาพของผผู ลิตและเผยแพรส ารแตเ ดมิ เปนตน ดวยเหตนุ ก�้ รอบ
จรยิ ธรรม จรรยาบรรณวชิ าชพี และแนวปฏบิ ตั เิ ชงิ วารสารศาสตร นเิ ทศ
ศาสตรแ ละการสอ่ื สารมวลชน ทก่ี ำหนดไวโ ดยชดุ ความคดิ ดง้ั เดมิ ตลอด
ศตวรรษทผ่ี า นมาของ ภาควชิ าการ และองคก ร สมาพนั ธ สมาคมนกั
วิชาชีพสื่อสาร ในหลายบริบทจึงไมสอดคลองกับสภาพแวดลอมของ
ระบบนเิ วศสือ่ ใหม และไมอาจนำมาประยุกตใชไ ดจ ริง

2.ความสะดวกในการใชงานเทคโนโลยีสื่อสารระบบดิจิทัล
และโทรคมนาคมเพื่อการเผยแพรขอมูลขาวสารกอประโยชนในการ
สอ่ื สารสาธารณะอยา งมาก แตในขณะเดยี วกนั สรา งความสบั สนและผล
กระทบเชิงลบจากการแพรห ลายอยา งรวดเร็วของกระแสไวรัล ขาวลวง
ขาวปลอม ซึ�งในหลายกรณ�นักวิชาชีพสื่อและองคกรสื่อเองก็ตกอยู
ในวงั วน หรอื มสี ว นในวฏั ฏะแหง กระแสดงั กลา วนด้� ว ย ปรากฏการณน ้�
สงผลกระทบตอการปฏิบัติตามกรอบประเพณ�นิยมของจริยธรรม
จรรยาบรรณวชิ าชีพสื่อ ในบริบทแหง หลกั การแสวงหา สบื คน ตรวจ
สอบความจรงิ ความถูกตอ งและการเผยแพรข อมลู ขาวสาร

3.แนวโนม การขยายขอบเขตและยกระดบั ประเดน็ ทางสงั คม
ศาสนา ความเช่ือ วิถีชวี ิต การเมอื ง เศรษฐกจิ วัฒนธรรม สิง� แวดลอม
ในอตุ สาหกรรมยุค 4.0 และกำลงั พฒั นาไปสูย ุค 5.0 ทำใหการสอื่ สาร
ขยายพรมแดนจากการนำเสนอผานสื่อประเพณ�นิยมดั้งเดิมที่มีขอ
จำกดั และระเบียบแบบแผนมากมาย สูแพลตฟอรมส่อื ใหมและเครือ
ขายสื่อสังคมออนไลนที่เพิ�มอิสรภาพและเขาถึงและปฏิสัมพันธ
วงกวา ง ซง�ึ การขยายพน้ื ทแ่ี ละขอบเขตของการสอ่ื สารนเ้� อง ยอ มสง ผล

225

กองทุนพัฒนาสื่อปลอดภยั และสรางสรรค สมาคมนักขา ววิทยุและโทรทศั นไทย

กระทบตอแนวทางปฏิบัติของสื่อแตดั้งเดิมที่วางกรอบปฏิบัติไวเฉพาะ
หรือจำแนกตามลักษณะและประเภทของสื่อในโลกยุคแอนะล็อก
ในหลายกรณ�และสถานการณทาทายตอทางเลือกและการตัดสินใจของ
บรรณาธิการ ผคู วบคมุ การผลิต และทมี งานภาคสนาม

สำหรับเปาหมายของกระบวนการปฏิรูปหลักจริยธรรมและ
จรรยาบรรณสือ่ ตามวถิ ีครรลองใหม ก็เพือ่ ท่จี ะไดเปดโอกาสใหสมาชิก
บคุ ลากรผมู สี วนไดเ สียในอตุ สาหกรรมสอ่ื ไดม สี ว นรว มในการทบทวน
วเิ คราะห วพิ ากษ สอ่ื สะทอนสถานการณและสภาพปญหาโดยการเปด
เวทีและชองทางการเสวนา สงเสริมการแสดงความคดิ เห็นเชิงลกึ โดย
รอบดา น สำหรับใชเ ปนขอ มูลนำเขา ในการสังเคราะหแ ละนำไปสูก าร
ออกแบบชุดแนวคิดเพื่อการประยุกตสูแนวปฏิบัติไดจริงอยางเปน
รูปธรรมขององคกรและบุคลากรวิชาชพี สอ่ื ในสถานการณ ณ ชว งเวลา
แหง ความเปลย่ี นแปลงนน้ั ๆ ผลจากการรว มปฏริ ปู แนวคดิ ดา นจรยิ ธรรม
จรรยาบรรณวชิ าชีพมีความเปนไปไดว า

1.หลักการสำคัญที่เปนแกนบางประการหรือทั้งหมดจาก
แนวคดิ ดานจริยธรรมจรรยาบรรณด้งั เดมิ อาจมีแนวโนมทจี่ ะยงั คงอยู
และ/หรอื

2.หลกั การอาจไดร บั การปรบั ปรงุ หรอื ตดั ทอน หรอื เพม�ิ เตมิ
ขึ้นอยูกับกระบวนการวิธีการกลั�นกรองและการสานเสวนาตาม
หลักการและเหตุผลของบรรดาประชาคม องคสมาชิก ผูทรงคุณวุฒิ
ผูเ ชี่ยวชาญ ในกระบวนการปฏริ ูประบบแนวคิด

226

ทักษะนกั ขา วในยคุ ดจิ ิทลั

“จริยธรรมและจรรยาบรรณวิชาชีพสื่อ”
จาก แอนะล็อก (1900s) สูด จิ ทิ ัล (2000s)
ในบริบท ววิ ฒั นาการทางประวัติศาสตรในรอบกวา หนึ�งศตวรรษ
จากการศกึ ษาบทบาทหนา ที่ สิทธิเสรภี าพ จริยธรรมจรรยาบรรณของ
สอ่ื พบวา มพี ฒั นาการและการปฏริ ปู อยา งตอ เนอ� ง เมอ่ื พจิ ารณาจำแนก
ตามลำดบั เทคโนโลยีสอ่ื ประเพณน� ยิ มในยุคแอนะล็อก ทสี่ ำคญั ไดแก
หนงั สอื พิมพ วิทยกุ ระจายเสยี ง และโทรทศั น พบกรณศ� กึ ษาทสี่ ามารถ
ยืนยนั ไดวา แนวคิดและหลักปฏิบัติดานจริยธรรมจรรยาบรรณของสื่อ
มีการปรบั ปรงุ และพัฒนาอยเู ปนระยะ ตามสถานการณท เี่ ปลย่ี นแปลง
ไปของระบบสงั คม การเมือง เศรษฐกิจ กฎหมาย เทคโนโลยีส่อื และ
ปจ จยั แวดลอ มอน่ื ๆ กรณศ� กึ ษาพฒั นาการแหง จรยิ ธรรม จรรยาบรรณ
และหลกั ปฏบิ ัตขิ องส่อื (Development of Journalistic Ethics, Codes
and Standards) ยคุ บุกเบกิ ในรอบกวาศตวรรษโดยสังเขป ไดแก
ค.ศ.1910 สมาคมบรรณาธิการ แหงรฐั แคนซสั สหรฐั อเมริกา
ออกประกาศ หลกั จรรยาบรรณวิชาชีพหนงั สอื พมิ พ2ซ�ึงนบั เปน หน�งึ ใน
หลักจรรยาบรรณยุคบกุ เบกิ ของวชิ าชีพนกั หนงั สอื พิมพ กอ ใหเ กิดตน
แบบการพัฒนาหลักแนวคดิ ท่ีสำคัญ และ ตอมามีการประกาศหลักการ
จรรยาบรรณของกองบรรณาธกิ าร และสมาคมหนงั สอื พมิ พในรฐั ตา ง ๆ
ของสหรฐั อเมริกาอีกเปนจำนวนมาก ในชว งทศวรรษตอ มา
ค.ศ.1922 สมาคมบรรณาธกิ ารหนงั สอื พมิ พแหงสหรัฐอเมรกิ า
(The American Society of Newspaper Editors) ประกาศธรรมนูญ
แหง วารสารศาสตร3ประกอบดวยหลักแนวคิดพ้นื ฐาน 9 ประการ ดงั น้�

2 อา นและศกึ ษาเอกสารไดท ่ี Code of Ethics for Newspapers Proposed by W. E. Miller of the St. Mary's Star and
Adopted by the Kansas State Editorial Association at the State Convention of the Kansas Editorial Association,
March 8, 1910 https://www.jstor.org/stable/ 1014634?mag=to-fix-fake-news-look-to-yellow-journalism&se-
q=1#metadata_info_tab_ contents และ https://www.jstor.org/stable/1014606?seq=1#metadata_info_tab_-
c3oอnาteนnแtลsะศึกษาเอกสารไดท่ี The Canons of Journalism https://members.newsleaders.org /asne-principles

227

กองทุนพัฒนาสอ่ื ปลอดภยั และสรางสรรค สมาคมนกั ขา ววิทยุและโทรทศั นไทย

1.บทบาทหนาที่และความรับผิดชอบของสื่อมวลชน
(Responsibility)

2.เสรีภาพของสอื่ (Freedom of the Press)
3.อิสรภาพในการทำหนา ที่ (Independence)
4.ความจรงิ ใจ (Sincerity)
5.ความจรงิ (Truthfulness)
6.ความถูกตอ ง (Accuracy)
7.ความเปนกลาง (Impartiality)
8.ความยุตธิ รรม (Fair play)
9.ความถกู ทำนองคลองธรรม (Decency)
หลกั การดงั กลา ว ไดถกู นำมาใชเ ปน กรอบแนวคดิ เพือ่ ประยุกต
ในการวางแนวปฏิบัติของ องคกรสื่อสารมวลชน และพัฒนาแนวคิด
ขยายสกู จิ การสอ่ื ประเภทอน่ื ๆ ของสหรฐั อเมรกิ า และ ทว�ั โลกในเวลา
ตอมา
ป ค.ศ.1928 สมาคมผปู ระกอบการกจิ การกระจายเสยี งและแพร
ภาพแหงสหรัฐอเมรกิ า (National Association of Broadcasters)
ประกาศหลักการวิชาชพี วิทยกุ ระจายเสยี ง4 (The Radio Code) นบั เปน
จุดเริ�มตนของแนวคิดการกำกับดูแลตัวเองของกิจการวิทยุกระจาย
เสยี ง ซึง� ถูกวิพากษในบทบาทหนาท่อี ยางมาก ในชว งทศวรรษ 1920s
และตอ มาสมาคมฯ ไดป ระกาศหลักปฏบิ ตั ผิ ปู ระกอบการโทรทศั น ในป
ค.ศ.1952 (The Code of Practices for Television Broadcasters)
ตลอดระยะเวลากวา ครงึ� ศตวรรษหลักการวชิ าชพี วิทยกุ ระจายเสียงและ
โทรทัศนม ีการปรับปรุงใหเหมาะสม กับความเปลี่ยนแปลงของยคุ สมยั

4อานและศึกษาเอกสารไดท่ี https://files.eric.ed.gov/fulltext/ED235524.pdf) และ The Code of Practices for
TelevisionBroadcastershttps://worldradiohistory.com/Archive-NAB-Publications/NAB-The-Television-
Code-1952.pdf

228

ทักษะนักขาวในยุคดิจทิ ลั

ตลอดจนมีการทบทวนแกไ ข ยุติ ตามพนั ธกรณ�ทมี่ ีผลผูกพนั และ/หรอื
กรณ�ทีข่ ดั แยง กับกฎหมาย อาทิ ในป ค.ศ.1979 กระทรวงยุติธรรม
สหรัฐอเมริกา พิจารณาวา หลกั ปฏบิ ัติของสมาคมผปู ระกอบการกจิ การ
กระจายเสียง และ แพรภ าพแหง สหรฐั อเมริกา ละเมดิ และ ขดั แยง กบั
กฎหมายตอตา นการผกู ขาดทางการคา และพาณชิ ย5 ดังน้นั สมาคมฯ
จงึ ตัดสินใจยกเลกิ หลกั ปฏิบัติผูประกอบการโทรทศั น ตามแนวทางการ
พิจารณาของรฐั ในทีส่ ดุ

จากการคนควาในประเดน็ พัฒนาการ หลักจรยิ ธรรมและจรรยา
บรรณสื่อตลอดจนแนวปฏิบัติวิชาชีพขององคกรสื่อและกฎระเบียบที่
เกย่ี วขอ งจากหนว ยงานกำกบั ดแู ลกจิ การสอ่ื สารนานาชาตชิ ว งทศวรรษ
1960s - 2010s สามารถประมวลกรณ�ศกึ ษาสำคัญไวเ พือ่ ประโยชนใน
การศกึ ษาวจิ ยั ในตารางที่ 1 ดงั น้�

5อานเพม�ิ เตมิ ไดท่ี "A Short History of Media Ethics in the United States of America" น.20
https://www.loyolacollege.edu/e-document/viscom/Prof.Bharathi/Han dbook_of_Mass_Media_Ethics.pdf

229

กองทนุ พฒั นาสอ่ื ปลอดภยั และสรางสรรค สมาคมนกั ขาววทิ ยแุ ละโทรทัศนไทย

ตารางที่ 1: หลักการจริยธรรม จรรยาบรรณ และแนวปฏบิ ัติ
วิชาชพี ขององคกรสื่อนานาชาตชิ ว งทศวรรษ 1960s - 2010s

หลกั การจริยธรรมจรรยา สบื คนที่
บรรณและแนวปฏบิ ตั วิ ชิ าชพี
ขององคกรสอื่ นานาชาติ https://www.trust.org/contentAsset/raw-data
/652 966ab-c90b-4252-b4a5-db8ed1d438ce/-
RHJOEAUUNRTDENBRAOSLOISK: MROEFUTERS fileและhttps://www.mediareform.org.uk/wp-
content/uploads/2015/12/Reuters_Handbook_
of_Journalism.pdf
- NEWS VALUES AND PRINCIPLES https://
PAPRE(ASSSS) OCIATED www.ap.org/about/news-values-and-principles/
- THE ASSOCIATED PRESS STATEMENT OF
NEWS VALUES AND PRINCIPLES https://
www.ap.org/about/news-values-and-princi-
ples/dowloads/ap-news-values-and-principles. pdf
- SOCIAL MEDIA GUIDELINES FOR AP
EMPLOYEES https : //www.ap.org/assets/docu-
ments/social-media-guidelines_tcm28-9832. pdf

PFAurFonPfde(rsTasihsioeinnAgalsss)ociation of AFP Code of Ethical Standards https://afpglo
TF1 (FRANCE) bal.org/sites/default/files/attachments /2019-03
/CodeofEthics.pdfและhttps://afpglobal.org/ethi
csmain/code-ethical-standards
Code of Ethics https://groupe-tf1.fr/sites/defaul t/
files/communiques/codeof_ethics_tf1_2019.pdf

PBS (USA) PBS Editorial Standards and Practices https:/ /
The New York Times www.pbs.org/about/producing-pbs/editori-
al-standards.pdf
TPD-EshtrethaeapicPcnatadiarctlapmeJresdeorssnufo/NtresrnetathhuhlitictestrpaamNsll-i:tej/:yo/wwuAsrwnHawaanl.inndsdmyEtbi.dmohiottemoksrli.#oacpflorVmoat/eelucdetiitsnograianld

230

ทกั ษะนักขา วในยคุ ดิจิทลั

UCSoPAnrdiTnucOcitpDfleAosrYNoNfeEEwTtshWriocOoamlRKs https://cm.usatoday.com/ethical-conduct/

ATPhusesboliJscahiapetariosnn&NeEwdsitpoarsper - NEWS VALUES AND PRINCIPLES https://
www.ap.org/about/news-values-and-principles/
- THE ASSOCIATED PRESS STATEMENT OF
NEWS VALUES AND PRINCIPLES https://
www.ap.org/about/news-values-and-princi-
ples/dowloads/ap-news-values-and-principles. pdf
- SOCIAL MEDIA GUIDELINES FOR AP
EMPLOYEES https : //www.ap.org/assets/docu-
ments/social-media-guidelines_tcm28-9832. pdf

PTAhusesboliJscahiapetariosnn&NeEwdsitpoarsper https://www.pressnet.or.jp/english/about/canon/
ABNAAKrossseosssrwaeooosdacccpnciiiaaaaatttNpsiiioooeteinnnrnwgaKoJsnopfoEduaKrderpoinateroanerrlsaissts https://accountablejournalism.org/ethics-codes
/South-Korea-Press

JHFAAPJTooehrssoeuudessnsrrooegnnNsrccaaaKeiiPaalltiiwoisshttoiinttsooonssgnntEo:oaA,xgfTnTserdhshacoeepuTchtHhHiieaveKKretsiosn, https://accountablejournalism.org/ethics-codes/
Hong-Kong-Joint-Code

ACJosAusJron:caiTalihstietosnCoafnadian https://caj.ca/images/downloads/Ethics/
ethics_guidelines.pdf

231

กองทุนพัฒนาสอื่ ปลอดภัยและสรา งสรรค สมาคมนกั ขา ววิทยแุ ละโทรทศั นไทย

OCOofFcdCoeOm2M0B1r(oU9aKd)c: aTshteing https://www.ofcom.org.uk/__data/assets/pdf_-
SACanCtoadmMnMdmAaeur:ddnAisiacuaaAstntuirodatnhlcisoaorndityes- file/0016/132073/Broadcast-Code-Full.pdf)
https://www.acma.gov.au/standards-and-
codes- tv-and-radio -broadcasters

สำหรับประเทศไทย สมาคมนักขาว สมาคม สมาพนั ธว ิชาชีพ
ตลอดจนองคก รวชิ าชพี สอ่ื แขนงตา ง ๆ ในประเทศ ไดม กี ารออกประกาศ
หลกั จรรยาบรรณและแนวปฏบิ ตั ไิ ว อกี ทง้ั สมาคมและองคก รเหลา น้�ได
แตง ต้ังคณะบุคคลจากสายวิชาชีพ สายวชิ าการ และ ผูทรงคุณวฒุ ิให
ดำรงตำแหนง คณะกรรมการจรยิ ธรรมของสมาคม / องคก รวชิ าชพี แนว
ทางการกำกบั ดา นจรยิ ธรรม จรรยาบรรณวชิ าชพี สอ่ื สารในประเทศไทย
สามารถศึกษาและสบื คน ไดจากขอมูล ในตารางท่ี 2 ดังตอไปน้�

ตารางที่ 2 : หลกั การจริยธรรม จรรยาบรรณ และแนวปฏบิ ตั ิ
วิชาชีพขององคก รสือ่ ในประเทศไทย

หลกั การจรยิ ธรรมจรรยาบรรณ สบื คน ที่
และ แนวปฏบิ ตั ิวชิ าชีพของ
องคก รสือ่ ในประทศไทย

สมาคมนกั ขา วนักหนังสอื https://www.tja.or.th/view/about-us/
พิมพแหงประเทศไทย regularity/910
"จริยธรรมวชิ าชพี ของสมาคม http://www.thaibja.org/wp-content/uploads
นกั ขาวนกั หนงั สอื พิมพแ หง /2015/09/tbja_moral_rule_edited2555.pdf
ประเทศไทย"
สมาคมนักขาววทิ ยุ และ
โทรทศั นไทย"ระเบยี บสมาคม
นกั ขา ววทิ ยแุ ละโทรทัศน
ไทยวา ดว ยจริยธรรมแหง
วิชาชีพของสมาชกิ สมาคม
นักขาววิทยแุ ละโทรทัศนไทย
พ.ศ.2555" (แกไ ขเพม�ิ เติม
เมือ่ วนั ที่ 7 พฤศจิกาย 2555)

232

ทักษะนักขาวในยคุ ดิจิทลั

สภาการสอ่ื มวลชนแหง ชาติ http://www.presscouncil.or.th/ขอบังคับวา
"ขอ บงั คบั วา ดว ยจรยิ ธรรมแหง ดว ยจรยิ ธรรม
วชิ าชพี หนงั สอื พมิ พ สภาการ
หนงั สอื พมิ พแ หง ชาตพิ .ศ.๒๕๕๙"

สภาวชิ าชพี ขา ววทิ ยแุ ละโทรทศั น http://www.newsbroadcastingcouncil.or.
ไทย "ขอ บงั คบั สภาวชิ าชพี ขา ว th/? page_id=142
วทิ ยแุ ละโทรทศั นไทย วา ดว ย http://www.adassothai.com/index.php/
จรยิ ธรรมแหง วชิ าชพี ขา ววทิ ยุ main/ about/ethic
และโทรทศั น พ.ศ.๒๕๕๓"
สมาคมโฆษณาแหง ประเทศ
ไทย"จรรยาบรรณแหงวิชา
ชพี โฆษณา"

องคก ารกระจายเสยี ง และ แพร https://bog.thaipbs.or.th/wp-content/up-
ภาพสาธารณะแหง ประเทศไทย loads/2021/01/63announce.pdf
(ส.ส.ท.) -ไทยพบี เี อส "ขอ บงั คบั https://bog.thaipbs.or.th/wp-content/up-
วา ดว ยจรยิ ธรรม ของวชิ าชพี loads/2021/01/SocialMe.pdf
เกย่ี วกบั การผลติ และการเผยแพร
รายการ" (2563)" แนวปฏบิ ตั กิ าร
ใชส อ่ื สงั คมออนไลน" (Social
Media)
กองบรรณาธกิ ารเครอื เนเชน�ั
"Nation Way หลกั จรยิ ธรรม https://www.bangkokbiznews.com/as-
ของคนขา วเครอื เนชน�ั " sets/file/manual-nation.pdf

233

กองทุนพัฒนาส่อื ปลอดภยั และสรา งสรรค สมาคมนกั ขา ววทิ ยุและโทรทศั นไทย

แนวทางการปฏิรูปจรรยาบรรณวชิ าชีพและการพฒั นา
แนวปฏบิ ตั ขิ องบรรษทั แพรภ าพกระจายเสยี งองั กฤษ-บบี ซี ี

(ค.ศ.2005- 2021)
บรรษทั แพรภาพกระจายเสียงองั กฤษ หรอื บบี ีซี (British
Broadcasting Corporation, BBC) คอื องคก ารกระจายเสยี งสาธารณะ
ของสหราชอาณาจักร กอ ตง้ั เมอ่ื ป 18 ตลุ าคม ค.ศ.1922 ดำเนนิ กจิ การ
สอ่ื สารมวลชนมาราว 1 ศตวรรษ เรม�ิ จากกจิ การวทิ ยกุ ระจายเสยี งและ
โทรทศั นบ รกิ ารสาธารณะในยคุ แอนะลอ็ ก กา วสกู จิ การสอ่ื สารยคุ ดจิ ทิ ลั
นับเปนหนึ�งในองคกรตนแบบของกิจการสื่อสารและบุคลากรวิชาชีพ
สือ่ ทวั� โลก แนวทางการพฒั นาและปฏริ ปู กรอบแนวคิด จรยิ ธรรมสอ่ื
จรรยาบรรณวชิ าชีพและแนวปฏิบตั ิ (ค.ศ.2005 - 2021)ทสี่ ำคญั ไดแก

1.แนวปฏิบัตขิ องกองบรรณาธิการ บบี ีซี (The BBC Editorial
Guidelines 2005) ฉบบั ปรบั ปรงุ ตลุ าคม ค.ศ.20056 เปา หมายสำคญั เพอ่ื
ปรับแนวทางและกรอบปฏิบัติวิชาชีพใหสอดคลองกับการเปลี่ยนแปลง
ของระบบนเิ วศสอ่ื สมยั ใหม หลกั การและประเดน็ ทส่ี ำคญั โดยสรปุ ไดแ ก

ตารางท่ี 3 : สรุปแนวปฏบิ ัตขิ องกองบรรณาธิการ บบี ซี ี
(ฉบบั ปรับปรงุ ตลุ าคม ค.ศ.2005)

แนวปฏบิ ัติของกองบรรณาธกิ าร บบี ีซี สืบคนท่ี
(The BBC Editorial Guidelines 2005)
ฉบับปรับปรุง ตุลาคม ค.ศ.2005

1.ความถูกตองสำคัญกวาความรวดเร็ว 1)การเนนย้ำหลักการทำงานดานขาว
ในการนำเสนอขาวสาร ("accuracy is ของบีบีซีเรื่อง"ความถูกตองและมีหลัก
more important than speed") ฐานอางอิงเพื่อการตรวจสอบไดของ
ขอ มลู " คอื หวั ใจหลกั ของวารสารศาสตร
ดิจิทัลเปนแนวทางการปฏิบัติในสภาพ
การณกาวสูโลกของการแขงขันของสื่อ
ยุคดิจิทัลที่ชวงชิงความรวดเร็วในการ
นำเสนอขาวสารณชวงเริ�มตนของยุค
โซเชียลมีเดียและแพลตฟอรมสื่อใหม
ในชว งตนทศวรรษ 2000s

6ดาวนโหลดเอกสารประกอบการศกึ ษาท่ี http://www.bbc.co.uk/pressoffice/pressreleases/stories/2005/06_june/23/
editorial.shtml

234

ทกั ษะนักขา วในยุคดิจทิ ัล

2)ดำเนินการสืบสวนสอบสวนขอมูล 2) เน�องจากมเี หตุการณและคดีอาชญา
เชิงลึกและแสวงหาสืบคนขอมูลให กรรมและพฤติกรรมการตอตานสังคม
รอบคอบรอบดานในงานขาวและเน�้อ มากยงิ� ข้นึ ในชว งเวลาทศวรรษ 2000s
หารายการที่เกี่ยวของกับอาชญากรรม
และพฤติกรรมตอ ตานสงั คม กอนการ
ตัดสนิ ใจสรุป หรอื นำเสนอรายการของ
กองบรรณาธกิ ารสสู าธารณะ
3)เหตุวินาศกรรมและการกอการราย
3)ขอแนะนำสำหรับกองบรรณาธิการ ภายหลงั 911 เปนกรณศ� กึ ษาสำคญั และ
ในการพิจารณาหนวงเวลาหรือดีเลย มีการกอเหตุเพิ�มขึ้นเปนอยางมากทั้ง
สัญญาณการถายทอดภาพและเสียงใน ในประเทศและตางประเทศ ดังนนั้ แนว
สถานการณฉุกเฉินอาชญากรรมรุนแรง ทางปฏิบัติจึงเพิ�มเติมขอแนะนำเพื่อลด
เหตวุ นิ าศกรรม แล ะการกอการราย ทอนและเลี่ยงผลกระทบเชิงลบจาการ

ถายทอดสดผานสถาน�วิทยุ/โทรทัศน
ของ บีบซี ี และในแพลตฟอรมตา ง ๆ
4) แนวปฏบิ ัติในการแสวงหาขอมลู การ
ไดมาซึ�งขอมูลจากแหลงขาวขอพึง 4)พิทักษและปองกันการละเมิดสิทธิ
ปฏิบัติและพึงระวังในการไมละเมิดกฎ สวนบุคคลและปกปองการไดมาซึ�งขอ
หมายและสิทธสิ วนบคุ คล มูลดวยวิธีหรือการบันทึกภาพเสียงโดย
มชิ อบและผิดกฎหมาย

2.แนวปฏิบตั ิของกองบรรณาธิการ บีบีซี (The BBC Editorial
Guidelines 2005) ฉบับปรบั ปรงุ ตุลาคม ค.ศ.20197 เปาหมายสำคัญ
เพื่อปรับแนวทางและกรอบปฏิบัติใหทันสมัยและเทาทันการเปลี่ยน
แปลงย�งิ ขน้ึ สาระสำคัญ ไดแ ก

2.1 การปรบั แนวทางของกองบรรณาธกิ ารใหส อดคลองกับ
แนวทางกฎหมาย และการปฏิรูปกลไกโครงสรา งการกำกบั ดแู ลองคกร
ของบรรษัทแพรภาพกระจายเสียงอังกฤษ หรือ บีบีซี รูปแบบใหม
ภายใตอำนาจหนาที่ตามกฎหมายฉบับปจจุบัน8 ซึ�งกำกับดูแลโดย
สำนกั งานคณะกรรมการกำกับดูแลกจิ การสือ่ สารแหง สหราชอาณาจกั ร9

7 ดาวนโหลดเอกสารประกอบการศึกษาที่ http://downloads.bbc.co.uk/guidelines/editorialguidelines/pdfs/bbc-
8edBitBoCriaCl-hgauritdeerli2n0e1s6-wมhีผoลleบ-dังคocับuใmชจeนnถt.pึงd3f1 ธันวาคม 2027 ในมาตรา 46 ดาวนโหลดเอกสารประกอบการศึกษาที่
https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/5778
92ด9า/5ว7น9โ6ห4ล_ดCเอMก_ส9า3ร6ป5ร_ะCกhอaบrtกeาrร_ศAึกccษeาsทsี่ ihbtletp.ps:d/f/www.bbc.com/aboutthebbc/governance/regulation

235

กองทุนพฒั นาสื่อปลอดภยั และสรา งสรรค สมาคมนักขาววทิ ยแุ ละโทรทศั นไทย

OFCOM - Office of Communications) อาศัยอำนาจการกำกับดูแล
สทหางรกาชฎอหามณาายจสักำรนไดักวงาางนกครอณบะนกโรยรบมากยาแรนกวำปกฏับบิ ดตั ูแ1ิ ล0(TกhิจeกOารfcสoื่อmสาBรrแoหadง
casting Code 2019) ไวดงั นัน้ บบี ีซี จงึ ตอ งปรบั แนวทางใหส อดคลอง
กับแนวทางการกำกบั ดูแลกิจการรูปแบบใหมดงั กลาว

2.2.การปรบั ใหสอดคลอ งและรองรบั กับการเปลี่ยนแปลง
วิถีใหมในการผลิตเผยแพรขอมูลขาวสาร ตลอดจนการเตรียมพรอม
องคก ร3แ.ลคะมู บอื ุคปลฏาบิกตัรสิ ูโลสกำหแหรบั งกนาวรตั ใกชรง รามนกโซารเชสยี่ือลสมาเรี ดในยี ขยุคอง2บ0คุ 2ล0าsกรบบี ีซ11ี
(The BBC Guidance : Individual Use of Social Media 2020)
เพือ่ เปนแนวทางปฏิบตั ติ ามมาตรฐานขององคกร ซงึ� มผี ลบังคบั ใชกบั
พนักงานในทุกสายงาน และโดยเฉพาะอยางยิ�งเปนแนวทางสำคัญ
สำหรับกองบรรณาธิการขาวนักขาวและทุกภาคสวนในสายการผลิต
เนอ้� หารายการของบีบซี ี

4.คูมือปฏิบัติและแนวทางเพื่อการหลีกเลี่ยงการใชภาษาดูหมิ�น
เหยยี ดหยามเชือ้ ชาติ และ ชาติพันธุ12(The BBC Guidance : Racist
Language (including racial slurs and racist/ethnic abuse) 2020)
เพื่อเปนแนวทางปฏิบัติตามมาตรฐานนโยบายขององคกรของบีบีซีใน
การสง เสรมิ ความเสมอภาค เคารพในความหลากหลายทางเชอ้ื ชาตแิ ละ
ชาติพันธแุ ละเคารพในศักดิศ์ รคี วามเปนมนษุ ยของสมาชกิ ในสงั คม

10ดาวนโหลดเอกสารประกอบการศึกษาที่ https://www.ofcom.org.uk/__data/assets/pdf_file/0016/132073/
Broadcast -Code-Full.pdf)
10ดาวนโหลดเอกสารประกอบการศึกษาที่ https://bbc.com/editorialguidelines/documents/social-media.pdf
12ดาวนโหลดเอกสารประกอบการศึกษาที่ https://bbc.com/editorialguidelines/documents/racist-language
-guidance_september-2020.pdf

236

ทกั ษะนักขา วในยคุ ดิจิทลั

5.แนวทางการปฏิบตั ิ สำหรบั การรายงานขา วการเลือกตงั้ 2021
ของบีบซี ี13 (The BBC Election Guidelines 2021) เพื่อธำรงไวซงึ�
เสรีภาพในการสื่อสารและพันธกิจในการรายงานขาวสารที่เกี่ยวของ
กับการเลือกตั้งตามระบอบประชาธิปไตย แนวทางการปฏิบัติฉบับน�้
ออกมาเพอ่ื ใชเปนแนวทางปฏิบัติสำหรบั กองบรรณาธิการขาว นักขาว
และทุกภาคสวน ในสายการผลิตเน้อ� หารายการของบีบซี ี ใหส อดคลอ ง
และเปนไปตามกฎหมายรวมถึงหลีกเลี่ยงการละเมิดกฎหมายเลือกตั้ง
ของประเทศ14

ความทา ทาย"จรยิ ธรรมใหม" ยคุ นวตั กรรมสอ่ื สารปญ ญาประดษิ ฐ
นวัตกรรมสื่อสารที่กำลังเขามามีบทบาทในอุตสาหกรรมสื่อ

ที่สำคัญ 3 เทคโนโลย1ี 5 ไดแก 1) เทคโนโลยีโทรคมนาคมระบบ 5G
2) อนิ เทอรเ นต็ แหง สรรพสง�ิ (Internet of Things) และโดยเฉพาะอยาง
ยิ�งการริเริ�มนำ 3) นวัตกรรมสื่อสารปญญาประดิษฐ (AI-Artificial
Intelligent) เขา มาใชง านจรงิ ในกระบวนการผลติ รายการและรายงานขา ว
อาทิ การใชนวัตกรรมปญญาประดิษฐในการเขียน ผลิตรายงาน และ
เผยแพรขาวอัตโนมตั ิ ผา นระบบเครอื ขา ยคอมพวิ เตอร และ สอ่ื สงั คม
ออนไลน (เทคโนโลยปี ญ ญาประดษิ ฐในงานขา ว "Dreamwriter" พฒั นา
โดย บริษัทเทนเซนต ประเทศจนี เปด ตวั ในชว งปลายป ค.ศ.2017)
นวัตกรรมปญญาประดิษฐผสานเทคโนโลยีคอมพิวเตอรกราฟคสราง

13ดาวนโหลดเอกสารประกอบการศึกษาที่ https://bbc.com/editorialguidelines/documents/may2021-election
1g4uกidรeณlin�ศeึกsษ.pาdกfารวพิ ากษวจิ ารณ BBC ตอการการรายงานขา วทสี่ ุม เสี่ยงตอการละเมิดกฎหมายเลอื กตงั้ ในป 2019
https://www.independent.co.uk/news/uk/politics/bbc-laura-kuenssberg-postal-votes-electoral-commission-a
9242976. html และ https://www.theguardian.com/media/2019/dec/11/bbc-denies-political-editors-postal-vote-
1c5oอmาmนeSncthsw-barbo,kKe. -law
(2016).The Fourth Industrial Revolution.Geneva: World Economic Forum.และ Greengard,
S. (2015). The Internet of Things. Cambridge: MIT Press.

237

กองทนุ พฒั นาสือ่ ปลอดภยั และสรางสรรค สมาคมนกั ขาววิทยุและโทรทัศนไทย

ภาพเสมอื นจรงิ ถูกเร�มิ นำมาทดลองใชใ นงานการรายงานขา ว และการ
สรางผูประกาศขาวปญญาประดิษฐ (AI Anchor) ขึ้นมาทดแทนผู
ประกาศขา วทเ่ี ปน มนษุ ย (เปด ตวั นวตั กรรม และเริ�มทดลองใชงานโดย
สำนักขาวซินหัว ประเทศจีน ในชวงปลายป 2018) โดยตอมาเริ�มมี
พฒั นาการโตต อบปฏสิ มั พนั ธ ระหวา งผปู ระกาศขา วปญ ญาประดษิ ฐ กบั
ผูประกาศขาวมนุษยตนแบบ (พัฒนาโดยสถาน�โทรทัศน เอ็มบีเอ็น
เกาหลใี ตช ว งปลายปค .ศ.2020) รวมทง้ั นวตั กรรมสอ่ื สารปญ ญาประดษิ ฐ
ไดถ กู เรม�ิ ตน ใชง านในการรวบรวม วเิ คราะห สงั เคราะห ประมวลผลงาน
ดา นการผลติ และสรรสรา งเนอ้� หาสื่อทั้งแวดวงขาวสารและสาระบันเทิง
การคดั เลอื กขา วสารผา นการคัดสรร และ จัดวาระโดยระบบอลั กอรทิ ึม
(Algorithm) อกี ท้งั ถกู นำมาใชส ำหรบั นวตั กรรมการสอ่ื สารการตลาด
และประยกุ ตใชใ นหลากหลายมติ ขิ องหวงโซอ ุตสาหกรรมสื่อ

238

ทักษะนกั ขา วในยุคดิจิทลั

ภาพท่ี 1 : "Dreamwriter" นวตั กรรมปญ ญาประดษิ ฐ ท่ีไดร บั การ
พฒั นาถกู ใชงานในการ เรียบเรียง เขยี น ผลติ ขาว แปลภาษา และเผย
แพรอ ตั โนมตั ผิ านระบบเครอื ขายคอมพิวเตอร และ สอื่ สังคมออนไลน
พัฒนาโดย บรษิ ทั เทนเซนต ประเทศจนี (จัดแสดงในงาน Tencent
Media Summit ณ 16 พฤศจกิ ายน 2017)

ภาพท่ี 2 : นวตั กรรมปญ ญาประดษิ ฐผ สานเทคโนโลยคี อมพวิ เตอร
กราฟค สรา งภาพเสมอื นจรงิ เรม�ิ นำมาทดลองใชใ นงานการรายงานขา ว
และการสรา งผปู ระกาศขา วปญ ญาประดษิ ฐ (AI Anchor) โดยสำนกั ขา ว
ซนิ หวั (Xinhua) ประเทศจีน (เผยแพรทางสถานโ� ทรทัศนซ นิ หวั ณ 7
พฤศจิกายน 2018) และ การพฒั นาใหส ามารถปฏสิ มั พนั ธโตต อบกบั
ผปู ระกาศมนษุ ยต น แบบได โดยสถานโ� ทรทศั น เอม็ บี เอน็ (MBN)
ประเทศเกาหลีใต (พฤศจกิ ายน 2020)

คุณสมบัติและอรรถประโยชนเบื้องตน ของนวัตกรรมสื่อสาร
ปญ ญาประดษิ ฐท ไ่ี ดน ำมาประยกุ ตใช ในระบบนเิ วศอตุ สาหกรรมสอ่ื ใหม
สามารถจำแนกคุณสมบตั ไิ ดอ อกเปน 8 ประการ (Kumar 2019) ดงั น้�

1.ลดความผดิ พลาดของมนษุ ย (Reduce in Human Error)
2.เส่ยี งภัยแทนมนุษยในภาระงานทอี่ นั ตราย หรือไมป ลอด
ภยั (Takes Risks Instead of Humans)

239

กองทุนพัฒนาสอื่ ปลอดภยั และสรางสรรค สมาคมนักขาววทิ ยแุ ละโทรทัศนไทย

3.ทำงานไดต ลอด 24 ช�ัวโมง / 7 วนั - ปญ ญาประดิษฐ
สามารถทำงานไดเตม็ เวลา ไมต องการเวลาพกั (Available 24 / 7 - AI
works full time without break periods)

4.ชวยในภาระงานที่ซำ้ ซากจำเจ (Help in repetitive jobs)
5.ชวยงานเชื่อมตอกับเทคโนโลยีระบบดิจิทัล (Digital
assitance)
6.มกี ระบวนการตดั สนิ ใจไดร วดเร็วกวา (Faster dicisions)
7.ใชงานผานแอปพลิเคชั�นที่คุนชินในชีวิตประจำวันได
สะดวก (Daily applications)
8.กอ ใหเ กดิ นวตั กรรมใหมในงานวารสารศาสตรด จิ ทิ ลั (New
Inventions)
ณ ชว งปลายทศวรรษ 2010s กา วเขาสู 2020s นบั เปนจุดเรม�ิ
ตน แหง การพฒั นานวตั กรรมสอ่ื สารรปู แบบใหม และ ถกู นำเขา มาใชใ น
อตุ สาหกรรมสื่อ และ ในชวงเวลาตอจากน้� วิวัฒนาการความกาวหนา
ของเทคโนโลยีจะยงั คงกาวลำ้ ตอไป ถงึ แมจ ะอยูในชว งเรมิ� ตน แหง การ
พฒั นา กเ็ ปนประจกั ษวา บทบาทของนวัตกรรมการส่อื สารยคุ ใหมเร�ิม
เขา มามผี ลกระทบตอ ระบบความคดิ ของปจ เจก การตดั สนิ ใจ วฒั นธรรม
การเมือง ธรุ กิจ การตลาด และผลกระทบตอกจิ การส่ือสาร ทงั้ ในเชงิ
บริบทเกื้อหนุนและในมิติที่ทาทายตอประเด็นทางจริยธรรมการสื่อสาร
ประเด็นสำคัญที่เริ�มมีการถกเถียงและวิพากษถึงผลกระทบของนวัต
กรรมส่ือสารปญ ญาประดิษฐ ตออตุ สาหกรรมสอ่ื 2 ประการ ไดแก
1.ผลกระทบของการใชนวัตกรรมสื่อสารปญญาประดิษฐใน
กระบวนการผลติ ขา วสาร การทดแทนภาระงานเดมิ ของกองบรรณาธกิ าร
ทมี งานถายทำ สายงานผลิต การนำเสนอและเผยแพร ทีม่ ีแนวโนมถูก
แทนท่ีโดยระบบอตั โนมตั จิ ะเปน เชน ไร ? บรรทดั ฐานวิชาชีพ กฎเกณฑ
ขอบงั คับ ระเบียบแบบแผน จรยิ ธรรมการใชนวตั กรรมปญญาประดิษฐ
ในยคุ วารสารศาสตรดิจทิ ลั จะเปน เชน ไร ?

240

ทกั ษะนักขาวในยคุ ดิจทิ ัล

2.ขอ สงั เกต และขอกังวลถงึ ประเด็นทท่ี า ทายทางจรยิ ธรรมจาก
การใชป ญ ญาประดษิ ฐในการสอ่ื สาร การแสวงหา เกบ็ รวบรวม ประมวล
ผลขอ กงั วลตอ การชน้ี ำและครอบงำทางความคดิ ความเชอ่ื ทศั นคตทิ าง
การเมอื ง ขอ สงั เกตในการใชเ ปน เครอ่ื งมอื แผอ ทิ ธพิ ลทางธรุ กจิ ฯลฯ
เปนประเด็นที่ถูกหยิบยกขึ้นมาพิจารณาในชวงปลายทศวรรษที่
ผานมา (2010s) เน�องจากเร�มิ มกี ารใชร ะบบคอมพิวเตอร และ ปญ ญา
ประดิษฐในงานดานการสื่อสารการเมืองทั้งในระดับเวทีโลกและภายใน
ประเทศ อาทิ การใชน วัตกรรมปญ ญาประดษิ ฐในการส่อื สารการเมือง
ท่มี ีผลตอ การเลอื กตัง้ การโฆษณาชวนเชื่อ กระบวนการสรา งขาวเทจ็
ขา วลวง ขา วปลอม (Misinformation and Fake News) การใชใ นปฏบิ ตั ิ
การขอ มลู ขา วสาร (IO–Information Operation) การใชนวัตกรรมสราง
ภาพ / เสยี ง มายาลวงอยา งลกึ ลำ้ (Deep Fake) การใชร ะบบอลั กอรทิ มึ
ในการจำกดั หรือ กำหนดการรบั ขอมลู ขาวสาร ในส่อื สงั คมออนไลน
การเกดิ สภาวะหอ งแหง เสยี งสะทอนบนโลกออนไลน (Echo Chamber)
สงผลใหเกิดสภาวการณที่ขอมูลขาวสาร ความคิด ความเชื่อ ถูก
'ตอกย้ำ' หรือ 'ผลติ ซำ้ ' ภายในระบบปด ความคดิ ตา งหรือความเหน็ โต
แยง ไดถูกปดกั้น หรอื ปฏิเสธ ผานระบบคอมพิวเตอรซ ง�ึ มผี ลตอการ
สรา งมายาคติ หรือ อคติ เปน ตน

ววิ ฒั นาการ "จรยิ ธรรมนวัตกรรมส่อื สาร"
ปรากฏการณ การริเรม�ิ นำนวตั กรรมสมัยใหมม าใชใ นงานวาร
สารศาสตรแ ละการสอ่ื สาร นำมาซง�ึ ขอ วพิ ากษ ขอ สงั เกต และ ขอ กงั วล
ในเบอื้ งตน ดังที่ไดกลาวมาแลว ในสวนนข�้ องบทความ ไดทำการสรุป
ประมวลกรณ�ศกึ ษา พัฒนาการชวงบุกเบกิ การริเริ�มวางกรอบแนวคิด
ปรชั ญา ขอ กำหนด และ แนวปฏบิ ัตไิ วใ นกรณ�ศึกษาของ "จริยธรรม
ปญ ญาประดษิ ฐ" และ "จรยิ ธรรมวารสารศาสตรอมิ เมอรซีฟ"

241

กองทุนพฒั นาส่อื ปลอดภัยและสรา งสรรค สมาคมนกั ขาววิทยุและโทรทัศนไทย

1.“จริยธรรมปญญาประดิษฐ” (AI-Artificial Intelligent Ethics)
รฐั บาล หนว ยงานรฐั และองคก รกำกบั ดแู ลกจิ การนวตั กรรมของประเทศ
ตลอดจนผมู ีสว นเกีย่ วของ ท้งั ภาควิชาการ ผูประกอบการภาคเอกชน
ไดรวมกันวางกรอบนโยบายเพื่อสงเสริมพัฒนาการที่เทาทันตอความ
เจริญกาวหนาของเทคโนโลยี โดยที่ในระดับนานาชาติไดมีการริเริ�ม
ประกาศแนวทางและกรอบจรยิ ธรรมปญ ญาประดษิ ฐข น้ึ เพอ่ื วางวสิ ยั ทศั น
เปาหมายมาตรฐาน ในการกำกับดูแลการใชนวัตกรรมเพื่อการพฒั นา
และใชเปนแนวทางใหภาคสวนที่เกี่ยวของไดประยุกตใชแนวคิด
ดังกลาวสำหรับสรางกรอบจรรยาบรรณและแนวปฏิบัติของภาค
อุตสาหกรรมน้ัน ๆ

กรณศ� กึ ษา “กรอบจรยิ ธรรมปญ ญาประดิษฐ” จากกรณ�ศึกษา 2
ประเทศ 1 บรษิ ทั ไดแ ก ออสเตรเลยี และ เกาหลีใต (ภาครัฐ) บรษิ ทั
กิจการสอื่ สาร "NAVER" (ภาคเอกชน) ซงึ� ในสว นน้� ขอนำเสนอออก
เปนตารางเปรยี บเทยี บและสรปุ ประเดน็ สำคญั ในตารางที่ 4 ดงั น�้

242

ทักษะนกั ขา วในยุคดจิ ิทัล

ตารางท่ี 4 : กรณศ� ึกษาวิวัฒนาการชวงบุกเบิก
ของ“จริยธรรมปญญาประดิษฐ”

จรยิ ธรรม ออสเตรเลีย เกาหลีใต บริษัทกิจการ
ปญ ญาประดิษฐ (ภาครฐั ) ส่ือสาร "NAVER"
(AI-Artificial
Intelligent Ethics) (ภาคเอกชน)

1)องคก รหนวย กระทรวงอตุ สาห คณะกรรมการ บริษัทกิจการสื่อสาร
งานประกาศ/ กรรมวทิ ยาศาสตร กิจการสอ่ื สารแหง "NAVER" (ภาคเอก
กำหนดนโยบาย พลังงาน และ ชาติ (Korea ชน) ผูพฒั นาแอป
ทรพั ยากร Communications พลเิ คชนั และแพลต
(Department of Commission ฟอรมโซเชยี ลมเี ดยี
Industry, “KCC”) KAKAO NAVER
Sciences,
Energy, and LINE
Resources)

2)สรปุ เนอ้� หากรอบ กรอบแนวคิด:เพอ่ื กรอบแนวคดิ : เพอ่ื กรอบแนวคิด: เพ่อื
จริยธรรมปญ ญา สงเสริมการวจิ ยั สง เสริมการพฒั นา ใชเปนนโยบายและ
ประดิษฐ พัฒนาและใชง าน และการใช แนวปฏบิ ตั ขิ อง
(AI-Artificial นวัตกรรมปญ ญา นวตั กรรมปญ ญา องคก รพัฒนาเปน
Intelligent Ethics) ประดษิ ฐโดยมเี ปา ประดษิ ฐอ ยางสราง ธรรมาภิบาลทาง
หมาย สรรคลดผลกระทบ ธรุ กจิ ของบรษิ ัท
-เพ�ิมศกั ยภาพและ เชงิ ลบและเปน แนว ทมี่ ีสินคาและ
ผลสัมฤทธ์ิทาง
ปฏิบตั ิทดี่ ี ทางการสรา งกรอบ บรกิ ารที่ใชน วตั
และบทบญั ญตั ิดา น กรรมปญญา
-ลดความเสี่ยงและ จรยิ ธรรมปญญา ประดิษฐเปน
ผลกระทบเชงิ ลบ
-เพอื่ พัฒนาสราง ประดิษฐอ ยา งเปน เทคโนโลยพี ื้นฐาน
ระบบ (AI Charter สำคญั
มาตรฐานแนว of Ethics - AICE)
ปฏิบัติที่ดีกรอบ
จรรยาบรรณธรุ กจิ หลักการ 7
หลกั การ 7ประการ ประการจริยธรรม
และมุงสงเสริม จริยธรรมปญ ญา ปญญาประดษิ ฐ
หลกั ธรรมาภิบาล
ประดิษฐ (AI-Artificial
หลกั การ 8 (AI-Artificial Intelligent Ethics)
ประการ Intelligent Ethics) บรษิ ทั "NAVER"
จริยธรรมปญ ญา โดยคณะกรรมการ เกาหลีใต
ประดษิ ฐ์ กจิ การ 1) มุงพฒั นา
(AI-Artificial
Intelligent Ethics)

243

กองทุนพฒั นาสอื่ ปลอดภัยและสรา งสรรค สมาคมนกั ขาววิทยแุ ละโทรทัศนไทย

โดยกระทรวง สอ่ื สารแหงชาติ ปญ ญาประดิษฐ
อุตสาหกรรม เกาหลีใต เพ่ือมนุษย
วิทยาศาสตรพ ลงั 1)บริการมนุษย Development of
งานและทรัพยากร Human-centered AI for people
ออสเตรเลีย service 2) เคารพความ
1)ใชเ ทคโนโลยีเพ่ือ 2)ความโปรงใส หลากหลาย
สรา งความเปนอยู และ อธบิ ายได Respect for
ท่ีดขี องมนษุ ย Transparency diversity
จรรโลงสังคม and explainability 3) สรางสมดลุ
และสง เสรมิ ส�งิ แวด 3)ความรับผิดชอบ ระหวางความ
ลอมท่ดี ี Human, Responsibility สมเหตุสมผล
social and 4)ความปลอดภยั สามารถอธบิ ายได
environmental Safety และมงุ เนนความ
wellbeing 5)ไมแบงแยกและ สะดวก Harmony
2)แกน กลางของ กดี กัน Anti-dis- of rational
การพัฒนานวตั crimination explanation and
กรรมคอื สงเสรมิ 6)การมสี วนรว ม convenience
คุณคา ของมนุษย Participation 4)การออกแบบการ
Human-centred 7)สทิ ธสิ วนบคุ คล บริการพงึ คำนงึ ถึง
values และการบรหิ ารจดั ความปลอดภยั เปน
3)หลักการความ การขอมูล Privacy สำคญั Service
เปน ธรรมFairness and data design consider-
4)ปกปองและสรา ง governance ing safety
ความปลอดภัยใน 5)สิทธสิ ว นบคุ คล
สทิ ธสิ ว นบุคคล และความปลอดภยั
Privacy protection ของขอมลู ขา วสาร
and security Privacy and
5)หลกั การความ Information
เชอ่ื ถอื ไดR eliability Security
6)ความโปรง ใสและ 6)การมีสวนรวม
อธิบายได Participation
Transparency 7)สิทธสิ ว นบุคคล
and explainability และการบริหารจดั
7) การทดสอบได การขอมูล Privacy
Contestability and data
8)การตรวจสอบ governance
ได Accountability

244

ทกั ษะนกั ขา วในยุคดจิ ิทลั

3)แหลงสบื คน/ "AI Ethics "The Threat of AI "Naver Artificial
ศึกษาเพ�ิมเติมท่ี Principles" and Our Intelligence
(Department of Response :The Ethics Principles"
Industry,Scienes, AI Charter of https://medium.
Energy, and Ethics in South com/ai-trend/ko-
Resources) Korea" (Ha reas-largest-por-
https://www.in- Hwang, Min-Hye tal-naver-an-
dustry.gov.au/da- Park: Asian nounces-ai-eth-
ta-and-publica- Journal of ics-rules-can-the
tions/build- Innovation and -proprietary-deci
ing-australias-arti Policy, 2020) sion-keep-ai-ethi
ficial-intelligence- https://www.kore- cs-bcc468e8
capability/ai-ethic ascience.or.kr/ar- 997b
s-framework/ai-e ticle/JA-
thics-principles KO20201396559

6961.pdf หรอื
https://-
doi.org/10.7545/a
jip.2020.9.1.056

2.“จรยิ ธรรมวารสารศาสตรอ มิ เมอรซ พี ”(Immersive Journalism
Ethics) การสื่อสารเลาเรื่องผานคอมพิวเตอรกราฟค สอื่ เสมอื นจริง /
ความจรงิ เสมือนในงานวารสารศาสตร (Computer Graphics, VR-
Virtual Reality, and AR-Augmented Reality Ethics) : ในปจจุบัน
นวัตกรรมเหลาน�้เปนที่นิยมถูกนำมาใชในงานสื่อสารเลาเรื่องตามวิถี
ดิจิทัล (Digital Storytelling) ของทง้ั องคก รสอ่ื นานาชาตแิ ละในประเทศ
อรรถประโยชนของการใช อิมเมอรซีพ และ คอมพิวเตอรกราฟค สื่อ
เสมอื นจรงิ /ความจรงิ เสมอื นในงานสอ่ื สารสามารถจำแนกได 5 ประการ
ดังน�้

1.นวตั กรรมชว ยสรา งภาพ เสยี ง บรรยากาศเสมอื นจรงิ โดย
เฉพาะอยา งยง�ิ เหตกุ ารณในอดตี ทผ่ี า นไปแลว ไมอ าจเกบ็ บนั ทกึ สบื คน
จากสื่อและวธิ กี ารอนื่ ใดได

245

กองทนุ พัฒนาส่อื ปลอดภยั และสรางสรรค สมาคมนักขาววทิ ยแุ ละโทรทัศนไทย

2.นวตั กรรมชว ยลดสภาวะความเสย่ี งภัย นำมาใชช วยงาน
ชา งภาพ นักขา ว ทีมผผู ลติ รายการ โดยเฉพาะในสถานการณอันตราย
และ ไมป ลอดภยั ตอชวี ติ และทรพั ยส ิน

3.นวัตกรรมชวยจำลองภาพและสรางสถานการณเงื่อน
ไขทีย่ ังไมเกิดขนึ้ จริง เสริมศกั ยภาพในการนำเสนอภาพทางเลือกของ
เหตุการณ การคาดการณ และ ฉากทัศนประกอบการรายงานขาว และ
การผลิตรายการ

4.เสริมประสิทธิภาพในการสื่อสารดวยภาพ เสียง และ
บรรยากาศเสมอื นจรงิ เพอ่ื สง เสรมิ การมสี ว นรว ม และปฏสิ มั พนั ธในการ
รบั ชมรายงานหรอื ในเหตุการณจ ำลองผานระบบดิจิทลั

5.บรู ณาการนวตั กรรมรว มกบั อปุ กรณ เครอ่ื งมอื เทคโนโลยี
การส่อื สารอน่ื ๆ และเช่ือมโยงระหวางแพลตฟอรม สื่อตาง ๆ

ประเด็น "จริยธรรมวารสารศาสตรอิมเมอรซีพ (Immersive
Journalism Ethics) และจรรยาบรรณในการสื่อสารเลาเรื่องผาน
คอมพิวเตอรก ราฟค สื่อเสมอื นจรงิ /ความจรงิ เสมือน" ไดร บั การหยิบ
ยกมาวิพากษ วิจารณ และนำเสนอแนวคดิ เพอ่ื พัฒนา กรอบจริยธรรม
และแนวปฏบิ ตั มิ าเปน ระยะเวลาหนง�ึ แลว16 โดยเฉพาะอยา งยง�ิ ผลกระทบ
ทั้งระดับปจเจกและสังคมจากการใชนวัตกรรมดังกลาวในงานสื่อสาร
สมยั ใหมมุมมองเชงิ จริยธรรมจรรยาบรรณที่ไดร ับการวิพากษประกอบ
ดว ย 7 บริบท ดงั น้�

1."ความจรงิ " กบั "ความเสมือนจริง" ทถ่ี กู สรา งขน้ึ จากจนิ ตนา
การและเทคโนโลยีในการสรางภาพ เสียง และ บรรยากาศเสมือนจริง
(Reality vs Virtual Reality)

2."ความถูกตอ ง" กับ "การปรบั แตงและเทคนิควิธกี ารเลาเรอ่ื ง
รปู แบบใหม" ในการนำเสนอผา นเทคโนโลยคี อมพวิ เตอร และ นวตั กรรม
สอ่ื ใหม (Accuracy-Truth vs Digital Fiction and Storytelling)

16อานเพิ�มเติมในสวนที่ 2 จริยธรรม น.47 - 96 ใน "Immersive Journalism as Storytelling; Ethics,
Production, and Design" (2020)

246

ทักษะนักขา วในยุคดิจทิ ลั

3.ความทาทายดานสิทธิสวนบคุ คล แนวโนมการละเมดิ สิทธทิ ัง้
ในระดบั ปจ เจกชน ครอบครวั ชุมชน ประชาชนในขอบเขตพ้นื ท่ที าง
กายภาพและตามเร่ืิองราวท่เี กย่ี วขอ ง ในกระบวนการสืบคนขอ มลู ผา น
ระบบคอมพิวเตอร สารสนเทศ และ ปญญาประดษิ ฐ การทงิ้ รองรอย
ทางดิจิทัลนำมาซึ�งการสืบคนไดซึ�งอัตลักษณทางดิจิทัลของแหลงขาว
และบคุ คลอา งองิ จากการแสดงผลภาพ และ สภาพแวดลอ มท่จี ำลอง
หรือสรา งขึ้น (Privacy Violation)

4.ผลกระทบทางจิตใจ ถึงแมการใชงานนวัตกรรมยงั อยูในชวง
บกุ เบิก โดยในระยะเร�ิมตน ยงั ขาดขอ มลู ผลกระทบเชิงจติ วทิ ยา ดงั นน้ั
มีความจำเปนที่ตองมีงานวิจัยและศึกษาขอมูลเพื่อเสริมสรางความ
เขาใจถงึ ผลกระทบทางจิตใจ และ อารมณ โดยเฉพาะผลตอ สขุ ภาพจติ
ของบคุ คล และ กลุมบคุ คลทั้งในระยะส้ันและระยะยาว เพ่อื สรา งกรอบ
แนวปฏบิ ตั ิ และ ขอพงึ ระวังท่เี ก่ยี วของกับผลกระทบเชิงลบของการใช
นวัตกรรมน�้ในการส่อื สาร (Psychology and Mental Effects)

5.ผลกระทบทางสขุ ภาพกาย เทคโนโลยีที่นำมาใช ผา นเคร่ือง
มอื อปุ กรณเ สรมิ ทเี่ ช่ือมโยงและปฏสิ มั พันธกับรา งกาย และอวัยวะสวน
ตาง ๆ ของรา งกายโดยตรง ท้งั ผัสสะในการเปดรบั ขอ มลู ตา ง ๆ โสต
ประสาทการสัมผัส ดังนั้น จึงเกิดขอ กังวลดา นผลกระทบทางสขุ ภาพ
รา งกายจากคล่ืนความถี่ รังสีท่เี กดิ ขึ้นจากนวัตกรรมวสั ดุศาสตร และ
เทคโนโลยี เหลาน�้ จึงควรมกี ารศกึ ษาและช้แี จงตลอดจนแจง เตอื นถงึ
ผลกระทบดานสุขภาวะที่อาจเกิดขึ้น อยางเปนมาตรฐาน (Physical
Effects)

6.ความทาทายวถิ ใี หมใ นการนยิ าม และ กำหนดกรอบแนวคดิ
สำหรบั การจดั ระดบั ความเหมาะสมทางเนอ้� หา การกำหนดเกณฑ ดา น
ความรนุ แรง การใชภ าษา ความเกย่ี วขอ งทางเพศ ผลกระทบตอ ความคดิ
ความเชอ่ื ศลี ธรรมอนั ดี ศาสนา และความมน�ั คงของรฐั ฯลฯ ทก่ี รอบเกณฑ
ของวถิ เี ดิม "อาจ" หรอื "ไมอ าจ" ใชเปนกรอบแนวคดิ เพ่อื สรา ง หรือ
กำหนดแนวปฏิบัติในบริบทงานสายน�้ได อาทิ หากมีการหยิบยืมหรือ

247

กองทุนพัฒนาส่ือปลอดภัยและสรา งสรรค สมาคมนกั ขาววทิ ยแุ ละโทรทัศนไทย

ประยกุ ตก ารจดั เรตตง้ิ ระดบั ความเหมาะสม / เกณฑช ว งอายจุ ากเกณฑ
เดิมของนวัตกรรมส่ือรุน พ่ี อาทิ เรตติ้งภาพยนตร รายการโทรทศั น
เกมคอมพวิ เตอร จะสามารถใชเ ปน มาตรฐานไดจ รงิ หรอื ไม ? ("New
Ethics and Standards" Requirement)

7.นวตั กรรมอยใู นชวงพฒั นาการเร�ิมตน แนวโนม ววิ ัฒนาการ
ของวารสารศาสตรอ มิ เมอรซีพ การสอ่ื สารเลา เร่ืองผา นคอมพิวเตอร
กราฟค สอ่ื เสมอื นจรงิ / ความจรงิ เสมอื นในงานสอ่ื สาร ยงั คงมแี นวโนม
การพัฒนาตอเนอ� งตามวัฏฏะของความกา วหนา ของนวัตกรรม ดงั นน้ั
นับเปนความทาทายในการวางกรอบจรรยาบรรณที่ตองการองคความ
รทู ร่ี อบคอบและรอบดา นสำหรบั แนวปฏบิ ตั ขิ องสายงานทก่ี ำลงั มพี ฒั นา
การอยา งตอ เน�อง (Dynamic Protocols)

"มนษุ ยธรรมทางดจิ ิทลั "การอภวิ ัฒนจรรยาบรรณแหง วชิ าชีพสื่อ
ในทศวรรษ 2020s

"มนษุ ยธรรมทางดิจิทัล" เตมิ หวั ใจมนษุ ยท า มกลางนวตั กรรม
สอ่ื สารปญ ญาประดษิ ฐ : ในยคุ แหง การพฒั นาเทคโนโลยกี ารสอ่ื สารและ
โทรคมนาคมระบบดิจิทัลทก่ี า วลำ้ แนวคดิ การสราง "พลเมืองดจิ ิทลั "
เปนพลวัตสำคัญของการพัฒนาที่ไดรับการตอบรับและรณรงคจาก
องคกรระหวา งประเทศ อาทิ องคการเพื่อการศึกษาวิทยาศาสตรและ
วฒั นธรรมแหง สหประชาชาติ หรอื ยเู นสโก (UNESCO) รฐั บาลในหลาย
ประเทศ อาทิ สงิ คโปร สมาชิกสหภาพยุโรป ออสเตรเลีย เกาหลีใต
ตลอดจนสถาบนั วิจยั และมหาวทิ ยาลัยช้นั นำหลายแหงท�วั โลก ฯลฯ ได
รวมพฒั นาแนวคดิ การรเู ทาทันดิจิทัล/รเู ทา ทนั ส่อื ดจิ ิทัล (Digital Liter-
acy - Digital Media Literacy) นบั เปนชดุ ความคดิ ท่ถี ูกนำมาใชเ ปน
แกนหลักในการเสริมสรางและพัฒนาพลเมืองยุคดิจิทัลเพื่อใหมีความ
ฉลาดทางดิจทิ ัล (Digital Intelligence) โดยเฉพาะ ในมิตกิ ารสงเสริม
และพัฒนาทักษะของประชาชน ในการเปดรับการใชกระบวนการคิด

248

ทกั ษะนกั ขา วในยคุ ดจิ ทิ ัล

วิเคราะหการพิจารณาไตรตรองถึงผลกระทบดานความปลอดภัย
สิทธิสวนบุคคล กฎหมาย และการสรางสรรคสื่อในระบบนิเวศและ
นวตั กรรมส่อื ดิจทิ ลั

แผนภาพที่ 1: อธิบายภาพทศั น "ความฉลาดทางดิจทิ ลั " พฒั นาโดย สถาบัน DQ
Institute (DQI)

จากแผนภาพทศั น "ความฉลาดทางดจิ ิทลั 1"7 ทกั ษะเพื่อพฒั นา
องคความรูเทาทันเทคโนโลยีดิจิทัล และ การสรางพลเมืองดิจิทัลนับ

17ศกึ ษาแนวคดิ เพิ�มเติมที่ https://www.dqinstitute.org

249

กองทนุ พัฒนาสื่อปลอดภยั และสรางสรรค สมาคมนกั ขา ววิทยแุ ละโทรทศั นไทย

เปน ปจ จยั สำคญั หนง�ึ ทก่ี ำลงั ถกู หยบิ ยกมานำเสนอโดย นกั วชิ าการสอ่ื
และองคกรภาคประชาสงั คม ประเดน็ สำคญั คือการเรียกรอ งรณรงคให
สมาชิกในสังคมโดยเฉพาะผูสรรสรางเน�้อหาและเผยแพรสื่อผาน
แพลตฟอรม ส่ือใหม และ นกั วชิ าชีพ ตลอดจนองคกรส่อื ยุคดจิ ทิ ัลได
คำนึงถึง "มนุษยธรรมทางดิจทิ ลั " ตามแนวทางการพัฒนาทกั ษะการใช
เทคโนโลยอี ยางมจี รยิ ธรรม (Digital Empathy) ที่มุงเนนการใชสำนึก
รบั ผดิ ชอบของความเปน มนษุ ย การมมี นษุ ยธรรม ความรสู กึ รว ม ความ
เหน็ ใจ คำนงึ ถงึ ผลกระทบในการสบื คน แสวงหาขอ มลู กระบวนการผลติ
การสื่อสารเผยแพรขอมูลผานชองทางและแพลตฟอรมนวัตกรรมสื่อ
ยคุ ใหม นับเปน กระบวนทศั นชดุ ความคิดอันเปนประโยชนทส่ี ภาวิชา
ชีพส่ือองคก ร และนักวชิ าชพี สามารถนำมาเปนกรอบแนวคดิ พื้นฐาน
ในการปฏิรปู จริยธรรมส่ือในทศวรรษ 2020s ไดอ ยา งดี

ขอเสนอแนะ
ในสว นทายของบทความ ผเู ขียนประยกุ ตแนวคดิ กระบวนการ
นโยบายสาธารณะ (Public Policy : Laswell และ Theodoulou) เพอื่
สรางกรอบกระบวนการปฏิรูปและอภิวัฒนแนวคิดจริยธรรมสื่อวิถีใหม
และนำเสนอขอ เสนอแนะใหน ักวชิ าชพี และสมาคมวชิ าชพี สื่อ รว มมอื
กับภาควิชาการสื่อ องคก รกำกับดแู ลกิจการสอื่ สาร ผูท รงคุณวฒุ ิ และ
ภาคประชาสงั คม รวมกันเปน ภาคแี หงการปฏริ ูปและอภวิ ัฒนแ นวคดิ
“จรยิ ธรรมใหม” ตลอดจนรว มกนั ปรบั ปรงุ และพฒั นาแนวทางปฏบิ ตั ทิ ด่ี ี
(Best Practice) และหลกั ปฏิบตั ิรว มสมยั เพื่อนำไปสูการปฏิบตั ิไดจรงิ
อยา งเปน รปู ธรรม ซง�ึ แนวทางการมสี ว นรว มของภาคสว นตา งๆ จะชว ย
สง เสรมิ การรวมกันกำกบั ดแู ล และพฒั นากจิ การ และ วชิ าชีพสือ่ ใหม ี
ความรบั ผดิ ชอบตอสังคมยิ�งๆ ขึน้ ขอเสนอแนะและแผนการระยะส้นั ที่
ควรดำเนินการในระยะ 1- 3 ป มีดงั ตอไปน�้

250