แผนการสอนวิชาเคมี4

แผนการจดั การเรียนร้ทู ่ี 8

กลมุ่ สาระการเรียนรวู้ ิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี

รายวิชาเพมิ่ เติม เคมี 3 ว32222 ภาคเรยี นท่ี 2/2564 ช้ันมัธยมศกึ ษาปีท่ี 5

หนว่ ยการเรยี นรู้ที่ 10 กรด - เบส เวลา 30 ชัว่ โมง

เร่ือง pH ของสารละลายกรด-เบส เวลา 3 ชั่วโมง

ครผู ู้สอน นางสาวนันทิยา คำลิ้ม

1. สาระการเรยี นรแู้ ละผลการเรียนรู้

สาระท่ี 5 สาระเคมี

2. เขา้ ใจการเขยี นและการดลุ สมการเคมี ปรมิ าณสัมพนั ธ์ในปฏิกริ ยิ าเคมี อัตราการเกิด

ปฏกิ ริ ิยาเคมี สมดลุ ในปฏิกริ ิยาเคมี สมบัติและปฏกิ ริ ิยาของกรด-เบส ปฏกิ ริ ยิ ารีดอกซแ์ ละเซลล์เคมีไฟฟ้า

รวมท้งั การนำความรู้ไปใช้ประโยชน์

ผลการเรียนรู้

1. คำนวณค่า pH ความเข้มข้นของไฮโดรเนียมไอออนหรือไฮดรอกไซด์ไอออนของ

สารละลายกรดและเบส

2. สาระสำคัญ/ความคดิ รวบยอด

pH เป็นคา่ ทใ่ี ชบ้ อกความเข้มขน้ ของ H3O+ ในสารละลาย โดยกำหนดให้ pH = -log [H3O+]

สารละลายที่มีสมบัติเป็นกรดจะมี pH < 7 สารละลายที่มีสมบัติเป็นกลางจะมี pH = 7 ส่วน

สารละลายท่มี ีสมบัตเิ ปน็ เปน็ จะมี pH > 7

ผลคูณของ [H3O+] กับ [OH-] มีค่าเท่ากับ 1.0×10-14 ซึ่งเป็นค่าคงที่ ที่อุณหภูมิ 25

องศาเซลเซียส ดังนั้น สารละลายที่มี [H3O+] มาก จะมี [OH-] น้อย ส่วนสารละลายที่มี [H3O+]

นอ้ ย จะมี [OH-] มาก

สารละลายที่มี [H3O+] มาก จะมีความเป็นกรดมาก ค่า pH จะต่ำ ส่วนสารละลายที่มี [H3O+]

นอ้ ย จะมีความเปน็ กรดนอ้ ย ค่า pH จะสูง

อินดิเคเตอร์ คือ สารที่ใช้บอกความเป็นกรด-เบสของสารละลายได้ อาจเป็นกรดหรือเบส

อ่อน ๆ ซึง่ สามารถเปลี่ยนจากรปู หนึ่งไปเป็นอีกรูปหนึ่งได้ เมอ่ื pH ของสารละลายเปล่ียนแปลงไป ดังน้ัน

สารประกอบท่ีเปลี่ยนสไี ด้ท่ี pH เฉพาะตวั จะถกู นำมาใชเ้ ป็นอนิ ดิเคเตอร์ได้

3. จดุ ประสงค์การเรียนรู้
3.1 ดา้ นความรู้ (K)
1. บอกความสมั พนั ธร์ ะหว่าง pH กบั ความเขม้ ขน้ ของไฮโดรเนยี มไอออนได้
2. บอกความเปน็ กรด-เบสของสารละลายเมอื่ ทราบ pH ได้
3. บอกสีของสารละลายเมอ่ื ทราบ pH ของสารละลายและชนิดของอินดิเคเตอร์ท่ีใชท้ ดสอบ
4. อธิบายเหตผุ ลที่ทำใหอ้ ินดเิ คเตอร์เปลย่ี นสีได้
3.2 ด้านทกั ษะ/กระบวนการคดิ (P)
1. ตรวจสอบค่า pH ของสารละลาย เมื่อทราบความเข้มข้นของไฮโดรเนียมไอออนหรือ

ความเข้มข้นของไฮดรอกไซด์ไอออนได้
2. เขียนค่า pH และบอกความเป็นกรด-เบสของสารละลาย เมื่อทราบสีที่เปลี่ยนและช่วง

pH ทเ่ี ปล่ียนสขี องอินดิเคเตอรไ์ ด้
3.3 ดา้ นคณุ ลกั ษณะอันพงึ ประสงค์ (A)
1. นักเรียนมีความสนใจ มีความรับผิดชอบต่องานที่ได้รับมอบหมายและสามารถทำงาน

รว่ มกับผูอ้ นื่ ได้
4. สาระการเรยี นรู้

4.1 การคำนวณ pH และ pOH ของสารละลาย
4.2 การวดั คา่ pH สำหรับกรดและเบส
5. สมรรถนะสำคญั ของผเู้ รยี น
5.1 ความสามารถในการสอื่ สาร
5.2 ความสามารถในการคิด
5.3 ความสามารถในการแกป้ ัญหา
6. คณุ ลกั ษณะอันพึงประสงค์
6.1 มีวินยั
6.2 ใฝเ่ รยี นรู้
6.3 มงุ่ ม่ันในการทำงาน
7. กิจกรรมการจัดการเรียนรู้ (แบบสบื เสาะหาความรู้ (5E) เสรมิ ด้วยเทคนคิ การใช้เกมประกอบการสอน)
7.1 ขน้ั สรา้ งความสนใจ (Engagement)

1. ครูทบทวนความรู้เกี่ยวกับปฏิกิริยาไฮโดรไลซิส และยกตัวอย่างสาร พร้อมแสดงการ
คำนวณ ดงั นี้

2. ครูและนักเรียนร่วมกันทบทวนความรู้เกี่ยวกับความเข้มข้นของไฮโดรเนียมไอออน
หรอื ไฮดรอกไซดไ์ อออนในนำ้ เพ่อื เชอื่ มโยงเข้าสกู่ ารคำนวณคา่ pH ของนำ้ และสารละลายกรด-เบส

7.2 ขนั้ สำรวจและค้นหา (Exploration)
1. นักเรียนแบ่งกลุ่ม 4- 6 คน (กลุ่มเดิม) ศึกษาความรู้เกี่ยวกับเรื่อง pH ของสารละลาย

กรด-เบส ตามรายละเอยี ดในหนังสือเรียน รายวิชาเพม่ิ เติมวทิ ยาศาสตร์ เคมี ม.5 เลม่ 4 หนว่ ยการเรียนรู้
ที่ 10 เร่อื งกรด-เบส หนา้ 33-47 แล้วศึกษาวเิ คราะห์การทดลองจากคลิปวดิ โี อ เรื่อง pH ของสารละลาย
จากเวบ็ ไซต์ https://youtu.be/QyLdcXOV4YM แลว้ สรุปความรู้ลงในกระดาษที่ครูแจกให้

2. นักเรยี นแต่ละกลุ่มทบทวนเนอ้ื หาที่สรปุ ไดใ้ หส้ มาชกิ ในกลมุ่ ทุกคนมีความเขา้ ใจตรงกัน
3. ครูให้นักเรียนแต่ละกลุ่มออกมานำเสนอ โดยจะสุ่มตัวแทน กลุ่มละ 2 คน ออกมา
นำเสนอหนา้ ชั้นเรียน
7.3 ขน้ั อธิบายและลงข้อสรุป (Explanation)
1. ครูและนักเรียนร่วมกันอภิปรายและหาข้อสรุปจากการปฏบิ ัติการทดลองและอภิปราย
เพื่อหาข้อสรุปเก่ยี วกับ pH ของสารละลายกรด-เบส ซ่ึงไดข้ อ้ สรุป ดังน้ี
• pH เป็นค่าที่ใช้บอกความเข้มข้นของ H3O+ ในสารละลาย โดยกำหนดให้
pH = -log [H3O+]

• สารละลายที่มีสมบัติเป็นกรดจะมี pH < 7 สารละลายที่มีสมบัติเป็นกลางจะมี
pH = 7 ส่วนสารละลายท่มี ีสมบตั ิเปน็ เปน็ จะมี pH > 7

• ผลคูณของ [H3O+] กับ [OH-] มีค่าเท่ากับ 1.0 × 10-14 ซึ่งเป็นค่าคงที่ ที่อุณหภูมิ 25
องศาเซลเซียส ดังนั้น สารละลายที่มี [H3O+] มาก จะมี [OH-] น้อย ส่วนสารละลายที่มี H3O+] น้อย จะมี
[OH-] มาก

• สารละลายที่มี [H3O+] มาก จะมีความเป็นกรดมาก ค่า pH จะต่ำ ส่วนสารละลายที่มี
[H3O+] นอ้ ย จะมคี วามเป็นกรดนอ้ ย ค่า pH จะสงู

• pH ของสารละลายอาจมีคา่ ตำ่ กวา่ 0 หรือสูงกว่า 14 กไ็ ด้
4. ครูยกตัวอย่างโจทย์เกี่ยวกับ pH ของสารละลาย โดยครูเขียนโจทย์และแสดงวิธีทำให้

นกั เรียนดูบนกระดาน ดงั นี้

1) สารละลาย NaOH เขม้ ขน้ 0.5 โมล/ลูกบาศกเ์ ดซเิ มตร จะมคี ่า pH เทา่ ใด

(กำหนดให้ log 2 = 0.3010)

วิธที ำ NaOH เป็นเบสแก่ จึงแตกตวั ได้หมด ดงั นัน้ สารละลาย NaOH 0.5 mol/dm3

จะแตกตัวให้ [OH-] 0.5 mol/dm3

[H3O+][OH-] = 1.0 × 10-14

[H3O+] × 0.5 = 1.0 × 10-14

[H3O+] = 1.0x10−14
0.5
= 2 × 10-14

สารละลาย NaOH มี [H3O+] = 2 × 10-14
pH = -log [H3O+]

= -log(2 × 10-14)

= 14 – log2

= 14 – 0.3010

= 13.699

ดังน้ัน สารละลาย NaOH จะมคี ่า pH เทา่ กับ 13.699

2) สารละลาย KOH มี pH เท่ากบั 8 จะมีความเขม้ ข้นเทา่ ใด
วิธีทำ สารละลาย KOH มี pH เทา่ กับ 8 จะมี [H3O+] = 10-8 mol/dm3

[H3O+][OH-] = 1.0 × 10-14
10-8 × [OH-] = 1.0 × 10-14

[OH-] = 1.0x10−14
108
= 2 × 10-6 mol/dm3

ดงั นั้น สารละลาย KOH มคี วามเข้มขน้ 2 × 10-6 mol/dm3

5. ครตู ้ังคำถามใหน้ ักเรยี นรว่ มกันอภิปราย เรื่อง อนิ ดเิ คเตอรส์ ำหรบั กรด-เบส ดังนี้

1) หากนำสารละลายชนิดหน่ึงมาเตมิ อนิ ดเิ คเตอรช์ นิดต่าง ๆ ปรากฏว่าไดส้ ีของ

สารละลายดงั ตาราง สารละลายชนดิ นคี้ วรมี pH เทา่ ใด

อนิ ดิเคเตอร์ สีของสารละลาย

เมทลิ ออเรนจ์ เหลือง

เมทลิ เรด เหลือง

ฟนี อลเรด แดง

ฟีนอล์ฟทาลีน ชมพูออ่ น

(แนวคำตอบ : เมื่อเติมเมทิลออเรนจ์แล้วสารละลายเป็นสีเหลือง แสดงว่าสารละลาย

ควรมี pH ≥ 4.4 เมื่อเติมเมทิลเรดแล้วสารละลายเป็นสีเหลือง แสดงว่า สารละลายควรมี pH ≥ 6.3

เมื่อเติมฟีนอลเรดแล้วสารละลายเป็นสีแดง แสดงว่า สารละลายควรมี pH ≥ 8.4 และเมื่อเติมฟีนอล์ฟ

ทาลีนแล้วสารละลายเป็นสีชมพูอ่อน แสดงวา่ สารละลายควรมี pH = 8.3 - 10.0 ดังนัน้ สารละลายชนิด

นี้ควรมี pH ประมาณ 8.4 - 10.0 )

2) หากนำสารละลายชนิดหนึ่งมาเติมอินดิเคเตอร์ชนิดต่าง ๆ ปรากฏว่าได้สีของ

สารละลายดงั ตาราง สารละลายชนดิ นคี้ วรมี pH เท่าใด

อินดิเคเตอร์ สีของสารละลาย

โบรโมฟนี อลบลู นำ้ เงิน

โบรโมไทมอลบูล นำ้ เงนิ

ฟนี อลเรด สม้

ฟีนอลฟ์ ทาลนี ไม่มสี ี

(แนวคำตอบ : เม่อื เตมิ โบรโมฟนี อลบลู แลว้ สารละลายเปน็ น้ำเงนิ แสดงวา่ สารละลายควร

มี pH ≥ 4.6 เมือ่ เตมิ โบรโมไทมอลบูลแล้วสารละลายเป็นสนี ้ำเงิน แสดงวา่ สารละลายควรมี pH ≥ 7.6

เมื่อเติมฟีนอลเรดแล้วสารละลายเป็นสีส้ม แสดงว่า สารละลายควรมี pH = 6.8 - 8.4 และเมื่อเติมฟี

นอล์ฟทาลีนแล้วสารละลายไม่มีสี แสดงว่า สารละลายควรมี pH ≤ 8.3 ดังนั้น สารละลายชนิดนี้ควรมี
pH ประมาณ 7.6 – 8.3)

6. นกั เรยี นและครรู ่วมกนั อภปิ รายเพื่อหาข้อสรุปเก่ียวกบั อนิ ดเิ คเตอรส์ ำหรับกรด-เบส ซ่ึง
ได้ข้อสรุปว่า “การใช้อินดิเคเตอร์วัดค่า pH ของสารละลาย ถ้าใช้อินดิเคเตอร์เพียงชนิดเดียวจะบอก pH
ได้เปน็ ชว่ งกว้าง แตถ่ า้ ใช้อินดเิ คเตอรห์ ลายชนิดผสมกนั จะบอกคา่ pH ไดล้ ะเอยี ดและถกู ต้องมากข้ึน”

7. ครูอธิบายเพิ่มเตมิ ในสว่ นท่นี กั เรียนยังไม่เขา้ ใจ จาก PowerPoint เร่อื ง กรด-เบส จน
นกั เรียนมีความเขา้ ใจตรงกัน

7.4 ขัน้ ขยายความรู้ (Elaboration)
1. ครใู ห้นกั เรียนแต่ละกลมุ่ เล่นเกม “pH ของสารละลายกรด-เบส” ซง่ึ มกี ติกาดงั น้ี
1) ให้นกั เรียนแตล่ ะกลุ่มแบ่งกลุ่ม (กล่มุ เดมิ ) จะแบ่งเปน็ กลุ่มที่ 1 คนท่ี 1 คือ 1A ,

กลุ่มที่ 1 คนที่ 2 คือ 1B , กลุ่มที่ 1 คนที่ 3 คือ 1C ,กลุ่มที่ 1 คนที่ 4 คือ 1D เรียงแบบนี้ไปเรื่อย ๆ จน
ครบทุกกลมุ่

2) ใหน้ ักเรยี นหมวด A ,B ,C ,D และE ของแตล่ ะกล่มุ มาแขง่ ขันภายในหมวด
3) ครูจะแจกกระดาษคำถามท่ีใช้ในการเล่นเกมใหแ้ ตล่ ะหมวดแข็งขันกัน โดยให้แต่
ละคนตอบคำถามที่ครูกำหนดให้ ให้ถูกต้องและรวดเร็วที่สุดภายในหมวด ซึ่งคนที่ตอบถูกต้องอันดับที่ 1
จะได้คะแนนบวกเพิ่ม 3 คะแนน ,อันดับ 2 บวกคะแนนเพิ่ม 2 คะแนน ,อันดับ 3 บวกเพิ่ม 1 คะแนน
นอกนั้นกจ็ ะได้คะแนนเทา่ ทตี่ อบถูก
4) ครูจะส่งสัญญาณให้เริ่ม และให้หยุดหลังจากหมดเวลา เมื่อตอบคำถามครบทุก
ข้อ ให้นกั เรียนแต่ละคนรวมคะแนนทีท่ ำได้
5) นักเรียนแต่ละหมวด กลับไปยังกลุ่มตัวเอง แล้วรวมคะแนนจากสมาชิกในกลุ่ม
แล้วหารตามจำนวนสมาชิก ซึ่งกลุ่มที่ได้คะแนนมากที่สุดก็จะเป็นกลุ่มท่ีชนะ โดยกลุ่มที่ได้ลำดับที่ 1-3 ก็
จะบวกคะแนนเพมิ่ ตามเกณฑเ์ ดิม
2. ครูและนักเรียนร่วมกันเฉลยคำตอบจากเกม โดยอธิบายอย่างละเอียด ให้นักเรียน
เข้าใจตรงกนั
3. ครูสุ่มนักเรียน 2-3 คน มาสรุปความรู้ที่ได้จากการเรียน เรื่อง pH ของสารละลาย
กรด-เบส
4. นกั เรียนทำแบบฝกึ หัด เรื่อง pH ของสารละลายกรด-เบส

7.5 ขัน้ ประเมนิ ผล (Evaluation)
1. ประเมนิ จากการทำแบบฝกึ หัด เรือ่ ง pH ของสารละลายกรด-เบส
2. ครปู ระเมินความรู้เก่ยี วกับ pH ของสารละลายกรด-เบส จากการเล่นเกม การทำ

แบบฝึกหดั และการทดสอบ
3. ครูประเมินจากการทำกจิ กรรม การเลน่ เกม และการสงั เกตพฤติกรรมในการรว่ มทำ

กิจกรรมรว่ มกับเพ่ือนในชนั้ เรียน
8. สอื่ และชิน้ งาน

8.1 เกม pH ของสารละลายกรด-เบส
8.2 Powerpont เร่ือง กรด-เบส
8.3 แบบฝกึ หดั เร่ือง pH ของสารละลายกรด-เบส
8.4 คลิปวิดโี อการทดลอง เร่ือง pH ของสารละลายกรด-เบส จากเวบ็ ไซต์
https://youtu.be/QyLdcXOV4YM
8.5 หนังสือเรียนรายวิชาวิทยาศาสตร์เพิ่มเติมเคมี เล่ม 4 สสวท. (ตามหลักสูตรแกนกลาง
การศึกษาข้นั พืน้ ฐาน พ.ศ. 2551 ฉบับปรบั ปรุง พ.ศ. 2560)

9. การวัดและประเมินผล

จุดประสงค์ วธิ ีการวดั /เครอ่ื งมือวดั เกณฑก์ ารประเมนิ

1. ดา้ นความรู้ (K)

1. บอกความสมั พันธร์ ะหวา่ ง pH กับ -การตรวจ -แบบฝกึ หดั -ได้คะแนนร้อยละ

ความเขม้ ขน้ ของไฮโดรเนยี มไอออนได้ แบบฝึกหัด 70 ขน้ึ ไป
2. บอกความเป็นกรด-เบสของ

สารละลายเม่อื ทราบ pH ได้ -การเลม่ เกม - เกม pH ของ -ไดค้ ะแนนรอ้ ยละ

3. บอกสีของสารละลายเมื่อทราบ สารละลายกรด- 60 ขึ้นไป

pH ของสารละลายและชนิดของอินดิเค เบส

เตอรท์ ใ่ี ช้ทดสอบ -การสรปุ เน้อื หา -ใบสรปุ เนื้อหา

4. อธิบายเหตุผลที่ทำให้อินดิเคเตอร์
เปลย่ี นสไี ด้

2. ดา้ นทกั ษะ/กระบวนการคิด (P) -แบบฝกึ หัด -ได้คะแนนรอ้ ยละ
1. ตรวจสอบค่า pH ของสารละลาย -ตรวจ 70 ข้ึนไป
เมื่อทราบความเข้มข้นของไฮโดรเนียม แบบฝึกหัด

ไอออนหรือความเข้มข้นของไฮดรอกไซด์

ไอออนได้

2. เขียนค่า pH และบอกความเป็น

กรด-เบสของสารละลาย เมื่อทราบสีท่ี

เปลี่ยนและช่วง pH ที่เปลี่ยนสีของอินดิ

เคเตอรไ์ ด้

3. ดา้ นคณุ ลกั ษณะอันพงึ ประสงค์ (A) -แบบประเมิน -ได้คะแนนในระดบั
1. นกั เรียนมคี วามสนใจ มคี วาม -การสังเกต

รับผดิ ชอบตอ่ งานท่ไี ด้รบั มอบหมายและ คุณลกั ษณะอัน 3 (ด)ี ขนึ้ ไป

สามารถทำงานร่วมกบั ผอู้ ืน่ ได้ พึงประสงค์



แบบฝกึ หัด เร่ือง pH ของสารละลายกรด-เบส

คำชแี้ จง : ตอบคำถามเกี่ยวกับ pH ของสารละลายกรด-เบส
1. สารละลายกรดไนตรกิ เข้มขน้ 10-5 โมล/ลกู บาศก์เดซิเมตร ปริมาตร 100 ลูกบาศก์

เซนตเิ มตร จะมี pH เท่าใด

2. สารละลายโพแทสเซียมไฮดรอกไซด์ มี pH เท่ากับ 9 สารละลายนี้จะมีไฮดรอกไซด์ไอออน
เข้มข้นเท่าใด

3. สารละลายเบสอ่อนเข้มขน้ 0.1 โมล/ลกู บาศก์เดซิเมตร แตกตัวเปน็ ไอออนได้รอ้ ยละ 5 จะมี
pH เท่ากับเท่าใด (กำหนดให้ log 5 = 0.699)

4. จงคำนวณหา pH ของสาร HCl
5. จงคำนวณหา pH ของสารละลาย NaOH เข้มขน้ 5.0 x 10-4 mol/L
สารละลายกรดแอซิติก (CH3COOH) 0.5 โมลต่อลิตร มีค่า pH เท่าใด (Ka = 1.8x10-5)

ชอื่ .............................................................................................ช้ัน..............เลขท่.ี ...................

ตวั อยา่ งคำถามทใ่ี ชใ้ นเกม

1. สารละลาย A มคี วามเขม้ ขน้ ของไฮโดรเนียมไอออน (H3 O+) 1.0 × 10-5 โมลต่อลิตร เมือ่ หยด HIn ลง
ในสารละลาย A จะปรากฏเป็นสแี ดง ส้ม หรอื เหลอื ง

2. เมอื่ น้ำ มีค่า pH= 7 น้ำจะมคี วามเข้มขน้ เท่าไร
(1 X 10-7)

3. นมมีฤทธิ์เปน็ กรด เบส หรือกลาง

4. น้ำทะเลมีฤทธ์เิ ปน็ กรด เบส หรอื กลาง

5. กำหนดให้ค่า pH = 2.5 คา่ pOH จะมคี ่า เทา่ ใด (11.5)

6. เครอื่ งที่ใช้วดั คา่ ความเปน็ กรด – เบส เรยี กว่า อะไร (pH มเิ ตอร์)

7. จงเขยี นสูตรทใ่ี ช้ในการหาค่า pH ( 14 =pH+pOH / pH= - log [H3O+] )

8. ชว่ ง pH 3.2-4.4 ควรใช้ อินดเิ คเตอรช์ นดิ ใดในการวดั ฟีนอล์ฟทาลีน เมทลิ ออนเรนจ์ หรือไทมอลบลู

9. เมอ่ื ใช้ฟนี อล์ฟทาลีนเป็นอิดเิ คเตอรจ์ ะเปล่ียนจากสีใดเปน็ สีใด (ไม่มสี ีเปน็ สีชมพู)
10. สาร ก. ใช้อนิ ดิเคเตอร์ท1ี่ วัดpHได้ชว่ ง3.2-4.4 อินดิเคเตอรท์ 2ี่ วัดpHได้ช่วง4.2-3.6 สาร ก.มชี ่วงpH

เท่าไร (4.2-4.4)

11. จงเขียนสูตรทใี่ ช้ในการหาค่า pOH ( 14 =pH+pOH / pOH= - log [OH-] )

12. ยาลดกรดมี pH =10 จะมคี า่ pOH เท่าไร (4)
13. จงยกตวั อย่างกรดแกม่ า 2 ชนดิ (HCl ไฮโดรคลอริก HBr ไฮโดรโบรมกิ HI ไฮโดรไอโอดิก HNO3

ไนตริก HClO4 เปอรค์ ลอริก H2SO4 ซัลฟวิ ริก HClO3)

14. เมอื่ หยดนำ้ มะนาวลงในนำ้ ดอกอัญชญั อิดเิ คเตอร์จะเป็นจากสีใดเป็นสใี ด (ม่วงเปน็ ชมพ)ู

15. สาร x มคี วามเข้มข้น [OH-] = 1x10-8 สาร x จะมคี ่า pH เทา่ ไร (pH=6)

16. จงเขียนเบสในชวี ิตประจำวันมา 3 อย่าง

แผนการจดั การเรยี นร้ทู ี่ 9

กลุ่มสาระการเรยี นรวู้ ิทยาศาสตรแ์ ละเทคโนโลยี

รายวชิ าเพิ่มเติม เคมี 3 ว32222 ภาคเรยี นท่ี 2/2564 ช้นั มัธยมศกึ ษาปีที่ 5

หนว่ ยการเรียนรู้ที่ 10 กรด - เบส เวลา 30 ชั่วโมง

เรือ่ ง ปฏิกริ ิยาระหว่างกรดและเบส เวลา 2 ช่ัวโมง

ครูผสู้ อน นางสาวนันทิยา คำลมิ้

1. สาระการเรียนรูแ้ ละผลการเรียนรู้

สาระท่ี 5 สาระเคมี

2. เข้าใจการเขียนและการดลุ สมการเคมี ปริมาณสมั พันธใ์ นปฏกิ ริ ยิ าเคมี อตั ราการเกิด

ปฏกิ ิรยิ าเคมี สมดลุ ในปฏกิ ิริยาเคมี สมบัตแิ ละปฏกิ ริ ิยาของกรด-เบส ปฏกิ ิริยารีดอกซแ์ ละเซลล์เคมีไฟฟ้า

รวมทง้ั การนำความรไู้ ปใช้ประโยชน์

ผลการเรยี นรู้

1. เขยี นสมการเคมแี สดงปฏกิ ริ ิยาสะเทนิ และระบุความเปน็ กรด-เบสของสารละลายหลงั

การสะเทนิ

2. สาระสำคญั /ความคิดรวบยอด

การแตกตัวของกรดแก่และเบสแก่ เมื่อสารละลายมี H3O+ และไอออนลบ ส่วนสารละลายเบสมี

ไอออนบวก และ OH- ปฏิกิริยาระหว่างกรดและเบสจึงเป็นปฏิกิริยาการถ่ายโอน H+ ระหว่าง H3O+ กับ

OH- เรยี กว่าปฏิกิรยิ าสะเทนิ ซึ่งไดผ้ ลติ ภัณฑเ์ ปน็ เกลอื กบั นำ้

ปฏิกิริยาระหว่างกรดหรือเบสกับสารบางชนิด เมื่อกรดกับเบสจะทำปฏิกิริยากันได้แล้ว กรดหรือ
เบสยงั สามารถทำฏกิ ริ ยิ ากับสารประเภทอื่นได้อีกหลายชนิด

ปฏกิ ิริยาไฮโดรลิซิส เป็นปฏิกิริยาทเี่ กิดจากไอออนบวกหรือไอออนลบของเกลือทำปฏิกิริยากับน้ำ
ไดผ้ ลิตภณั ฑ์เปน็ H3O+ หรือ OH-
3. จดุ ประสงคก์ ารเรยี นรู้

3.1 ดา้ นความรู้ (K)
1. อธิบายการเกิดปฏกิ ริ ิยาระหว่างกรดกบั เบสได้ (K)
2. อธิบายความหมายของเกลือ และวธิ ีการเตรียมเกลอื จากปฏิกิริยาระหวา่ งกรดกบั เบสได้
3. บอกสีของสารละลายเม่อื ทราบ pH ของสารละลายและชนดิ ของอินดเิ คเตอร์ทใี่ ช้ทดสอบ

3.2 ด้านทกั ษะ/กระบวนการคิด (P)

1. ทดลองเพอื่ ศึกษาปฏิกิรยิ าระหวา่ งกรดซลั ฟวิ รกิ และแบเรยี มไฮดรอกไซด์ได้
2. ทดลองเพ่ือศึกษาปฏิกริ ิยาระหว่างกรดซัลฟวิ ริกและโซเดยี มไฮดรอกไซด์ได้
3.3 ดา้ นคุณลกั ษณะอันพงึ ประสงค์ (A)
1. นักเรียนมีความสนใจ มีความรับผิดชอบต่องานที่ได้รับมอบหมายและสามารถทำงาน
รว่ มกบั ผู้อื่นได้
4. สาระการเรยี นรู้
4.1 ปฏิกริ ิยาเคมรี ะหว่างกรดและเบส
5. สมรรถนะสำคัญของผู้เรยี น
5.1 ความสามารถในการสือ่ สาร
5.2 ความสามารถในการคิด
5.3 ความสามารถในการแกป้ ัญหา
6. คณุ ลักษณะอันพึงประสงค์
6.1 มีวินัย
6.2 ใฝเ่ รียนรู้
6.3 มงุ่ ม่นั ในการทำงาน
7. กิจกรรมการจัดการเรยี นรู้ (ใชว้ ธิ ีการสอนแบบ 5E Learning )
7.1 ขนั้ สรา้ งความสนใจ (Engagement)
1. ครทู บทวนความรู้เกี่ยวกับpHของสารละลาย และใหน้ กั เรยี นออกมาเขยี นสตู รการคำนวณ
คา่ pH และค่า pOH จากน้ันครูเฉลยการคำนวณจากแบบฝึกหดั ดงั น้ี

1. สารละลายโพแทสเซียมไฮดรอกไซด์ มี pH เท่ากับ 9 สารละลายน้ีจะมีไฮดรอกไซด์ไอออนเขม้ ข้นเทา่ ใด
สารละลายมี pH = 9 แสดงว่า มี pOH = 14 – 9 = 5
pOH = -log[OH-]
5 = -log[OH-]
[OH-] = 10-5 mol/dm3
ดงั นั้น สารละลายน้มี ีไฮดรอกไซดไ์ อออนเขม้ ข้น 10-5 โมล/ลกู บาศกเ์ ดซเิ มตร

2. สารละลายเบสออ่ นเขม้ ข้น 0.1 โมล/ลูกบาศก์เดซิเมตร แตกตวั เป็นไอออนไดร้ ้อยละ 5 จะมี pH
เทา่ กบั เท่าใด (กำหนดให้ log 5 = 0.699)

สารละลายเบสออ่ น 100 mol/dm3 แตกตวั ได้ 5 mol/dm3
สารละลายเบสออ่ น 0.1 mol/dm3 แตกตวั ได้ 5 × 0.1 = 5 × 10-3 mol/dm3

100

pOH = -log[OH-]
= -log[5 × 10-3]
= -log5 + 3 log 10
= -0.699 + 3 = 2.301

pH = 14 – pOH
= 14 – 2.301
= 11.699

ดงั นนั้ สารละลายน้มี ี pH เทา่ กบั 11.699

2. ครูและนักเรียนร่วมกันทบทวนความรู้เกี่ยวกับไอออนที่แสดงสมบัติของกรด คือ ไฮโดร
เนียมไอออน และไอออนที่แสดงสมบัติของเบส คือ ไฮดรอกไซด์ไอออน แล้วอภิปรายถึงความเกี่ยวข้อง
ของไอออนทง้ั สองชนดิ น้กี บั ปฏกิ ริ ิยาของกรดและเบส เพอื่ นำเขา้ สู่เรือ่ งปฏิกริ ิยาระหวา่ งกรดกับเบส

7.2 ข้นั สำรวจและค้นหา (Exploration)
1. นักเรียนแบ่งกลุ่ม 4- 6 คน (กลุ่มเดิม) ศึกษาความรู้เกี่ยวกับเรื่อง pH ของสารละลาย

กรด-เบส ตามรายละเอยี ดในหนงั สือเรียน รายวชิ าเพิ่มเตมิ วทิ ยาศาสตร์ เคมี ม.5 เล่ม 4 หน่วยการเรียนรู้
ที่ 10 เรื่องกรด-เบส หน้า 33-47 แล้วทำกิจกรรมการทดลอง เรื่อง ปฏิกิริยาระหว่างกรดซัลฟิวริกกับ
แบเรียมไฮดรอกไซด์ และปฏิกิริยาระหว่างกรดซัลฟิวริกกับโซเดียมไฮดรอกไซด์ แล้วสรุปความรู้ลงในใบ
กจิ กรรมทคี่ รูแจกให้

2. นักเรียนแต่ละกลุ่มทบทวนเนื้อหาที่สรุปได้จากการศึกษาในหนังสือและการทดลอง
โดยให้สมาชิกในกลมุ่ ทกุ คนมคี วามเขา้ ใจตรงกนั

3. ครูให้นักเรียนแต่ละกลุ่มออกมานำเสนอ โดยจะสุ่มตัวแทน กลุ่มละ 2 คน ออกมา
นำเสนอหนา้ ชัน้ เรยี น

7.3 ขนั้ อธิบายและลงข้อสรุป (Explanation)
1. ครูและนักเรียนร่วมกันอภิปรายและหาข้อสรุปจากการปฏิบัติการทดลอง โดยใช้แนว

คำถาม ดงั น้ี

- สารละลายกรดซัลฟิวรกิ และสารละลายแบเรียมไฮดรอกไซด์นำไฟฟ้าได้หรือไม่ ทราบได้
อย่างไร

(แนวคำตอบ : สารละลายท้งั สองนำไฟฟา้ ได้ เน่ืองจากทำให้หลอดไฟสวา่ งได)้
- ผลิตภัณฑ์ที่เกิดจากปฏิกิริยาระหว่างสารละลายกรดซัลฟิวริกกับสารละลายแบเรียมไฮ
ดรอกไซดค์ ืออะไร และมีสมบตั อิ ย่างไร

(แนวคำตอบ : แบเรียมซลั เฟต ซึง่ เปน็ เกลือที่ไมล่ ะลายนำ้ และน้ำ)
- เมื่อนำสารละลายกรดซัลฟิวริกมาทำปฏิกิริยากับสารละลายแบเรียมไฮดรอกไซด์ จุดที่
สารละลายทั้งสองทำปฏิกิริยาพอดีกัน สารละลายจะมีสีใด และความสว่างของหลอดไฟจะเป็นอย่างไร
เพราะเหตใุ ดจึงเปน็ เชน่ นัน้

(แนวคำตอบ : สารละลายจะมีสีเขียว และหลอดไฟสว่างน้อยที่สุด เนื่องจากแบเรียม
ซัลเฟตที่เกิดข้นึ ไม่สามารถละลายน้ำได้ จึงทำให้ความเขม้ ขน้ ของไอออนในสารละลายลดลง สารละลายจึง
นำไฟฟา้ ได้ลดลง หลอดไฟจงึ สว่างน้อยลง)

- การเปล่ียนสขี องสารละลายในการทดลองนแ้ี ละการทดลองท่ผี ่านมาเหมือนหรือแตกต่าง
กนั อยา่ งไร

(แนวคำตอบ : เหมือนกนั คือ สารละลายจะเปลีย่ นเป็นสีฟ้า สีเขียว สีชมพูออ่ น และสี
ชมพูเข้ม ตามลำดบั )

4. นกั เรียนและครรู ว่ มกนั สรุปผลจากการทำการทดลอง ซึ่งได้ข้อสรปุ ดังน้ี
• ปฏิกิริยาระหว่างสารละลายกรดแก่กับสารละลายเบสแก่ จะเป็นการเกิดปฏิกิริยา
ระหวา่ ง H3O+ จากกรด และOH- จากเบส เกดิ เป็นเกลือและนำ้ เรียกว่า ปฏิกิริยาการสะเทิน
• ในปฏิกิริยาการสะเทิน อาจจะเกิดเกลือที่ละลายน้ำหรือไม่ละลายน้ำก็ได้ โดยถ้าเกิด
เกลือที่ไมล่ ะลายน้ำ จะสามารถบอกภาวะท่ีกรดและเบสทำปฏิกิริยากันพอดี ได้โดยการสังเกตการเปลี่ยน
สีของยูนิเวอร์ซัลอินดิเคเตอร์ และสังเกตความสว่างของหลอดไฟ แต่ถ้าเกิดเกลือที่ละลายน้ำได้ จะ
สามารถบอกภาวะทกี่ รดและเบสทำปฏิกิรยิ ากันพอดี ได้โดยการสังเกตการเปลย่ี นสขี องยนู ิเวอร์ซัลอินดิเค
เตอรเ์ ท่านั้น
7. ครอู ธิบายเพม่ิ เตมิ ในส่วนทนี่ กั เรยี นยังไม่เขา้ ใจ จาก PowerPoint เรอ่ื ง กรด-เบส จน
นกั เรียนมีความเขา้ ใจตรงกัน
7.4 ขนั้ ขยายความรู้ (Elaboration)
1. ครูยกตวั อยา่ งการเขยี นสมการแสดงปฏิกิริยาระหว่างกรดกับเบส ดงั นี้

1) H2SO4 กับ Ca(OH)2
H2SO4 (aq) + Ca(OH)2 (aq) → CaSO4 (s) + 2H2O (l)

2) HBr กบั NaOH
HBr (aq) + NaOH (aq) → NaBr (aq) + H2O (l)

3) HNO3 กบั Al(OH)3
3HNO3 (aq) + Al(OH)3 (aq) → Al(NO3)3 (aq) + 3H2O (l)

2. นักเรียนทำแบบฝึกหัด เร่ือง ปฏกิ ิริยาระหวา่ งกรดและเบส

7.5 ข้นั ประเมินผล (Evaluation)
1. ประเมนิ จากการทำแบบฝกึ หดั เร่อื ง ปฏิกริ ยิ าระหวา่ งกรดและเบส
2. ครูประเมินความรู้เก่ยี วกบั ปฏกิ ิริยาระหว่างกรดและเบส จากการทำแบบฝกึ หดั และ

การทดสอบ
3. ครูประเมนิ จากการทำกจิ กรรมการทดลอง และการสังเกตพฤติกรรมในการร่วมทำ

กิจกรรมรว่ มกับเพ่ือนในช้ันเรียน
8. สื่อและชิ้นงาน

8.1 Powerpont เร่อื ง กรด-เบส
8.2 แบบฝกึ หัด เร่อื ง ปฏิกิริยาระหวา่ งกรดและเบส
8.3 ใบกจิ กรรมการทดลอง เร่ือง ปฏิกิรยิ าระหว่างกรดและเบส
8.4 หนงั สอื เรียนรายวชิ าวิทยาศาสตร์เพม่ิ เตมิ เคมี เล่ม 4 สสวท. (ตามหลกั สูตรแกนกลาง
การศึกษาขั้นพน้ื ฐาน พ.ศ. 2551 ฉบับปรับปรุง พ.ศ. 2560)

9. การวดั และประเมินผล

จุดประสงค์ วิธกี ารวัด/เครื่องมือวัด เกณฑ์การประเมนิ
-ได้คะแนนร้อยละ
1. ดา้ นความรู้ (K) 70 ขน้ึ ไป
-ได้คะแนนร้อยละ
1. อธิบายการเกิดปฏิกิริยาระหว่าง -การตรวจ -แบบฝึกหัด 70 ขนึ้ ไป

กรดกบั เบสได้ แบบฝกึ หดั -ได้คะแนนร้อยละ
70 ขน้ึ ไป
2. อธิบายความหมายของเกลือ และ -ตรวจใบ - ใบกจิ กรรม

วิธีการเตรียมเกลือจากปฏิกิริยาระหว่าง กิจกรรม

กรดกบั เบสได้

3. บอกสีของสารละลายเมื่อทราบ

pH ของสารละลายและชนิดของอินดิเค

เตอร์ทใ่ี ช้ทดสอบ

2. ดา้ นทกั ษะ/กระบวนการคดิ (P)

1. ทดลองเพอื่ ศกึ ษาปฏิกิริยาระหว่าง -ตรวจ -แบบฝกึ หัด

กรดซัลฟิวรกิ และแบเรยี มไฮดรอกไซด์ได้ แบบฝกึ หดั

2. ทดลองเพ่อื ศึกษาปฏิกริ ยิ าระหว่าง -ตรวจใบ - ใบกจิ กรรม

กรดซัลฟวิ ริกและโซเดยี มไฮดรอกไซด์ได้ กจิ กรรม

3. ดา้ นคุณลักษณะอันพึงประสงค์ (A) -การสงั เกต -แบบประเมิน -ไดค้ ะแนนในระดับ
1. นักเรียนมีความสนใจ มีความ คุณลักษณะอนั 3 (ด)ี ข้ึนไป
พึงประสงค์
รบั ผิดชอบตอ่ งานท่ีได้รบั มอบหมายและ
สามารถทำงานร่วมกับผู้อื่นได้



แบบฝกึ หดั เร่อื ง ปฏกิ ริ ยิ าระหวา่ งกรดและเบส

คำชีแ้ จง : ตอบคำถามเก่ียวกบั ปฏิกิรยิ าระหวา่ งกรดและเบส
1. จงอธิบายเกี่ยวกบั ปฏกิ ิรยิ าสะเทิน

2. เขยี นสมการเคมีแสดงปฏิกิรยิ าสะเทินระหว่างกรดและเบสต่อไปนี้ พรอ้ มทัง้ ระบุความเปน็ กรด-เบส
ของสารละลายหลังการสะเทิน
1. HBr และ LiOH

2. HNO₂ และ NaOH

3. H₂CO₃ และ Ca(OH)₂

4. HCl และ Ba(OH)2

5. HNO₃ และ NH₃

ใบกิจกรรม

เรอ่ื ง ปฏกิ ิรยิ าระหวา่ งกรดซัลฟวิ รกิ กับแบเรียมไฮดรอกไซด์ และปฏกิ ริ ิยาระหว่าง
กรดซัลฟวิ ริกกบั โซเดียมไฮดรอกไซด์

คำช้ีแจง
ให้นกั เรยี นอา่ นจุดประสงคก์ ารทดลอง และอ่านวธิ ีการทดลอง แล้วทำการทดลองให้ถูกต้อง

พรอ้ มท้งั บนั ทึกผลการทดลอง

1. ทำการทดลองเพ่ือศึกษาปฏิกิริยาระหวา่ งสารละลาย H2SO4 และสารละลาย Ba(OH)2 ได้
2. ทำการทดลองเพื่อศึกษปฏิกิริยาระหวา่ งสารละลาย H2SO และสารละลาย NaOH ได้
3. อธิบายการเปลย่ี นแปลงท่ีเกิดขึ้น และเขียนสมการของปฏิกิรยิ านี้ได้

1. ขวดรปู ชมพู่ 2. หลอดหยด 3. เครอื่ งตรวจการนำไฟฟ้า 4. ยูนเิ วอรซ์ ัลอนิ ดเิ คเตอร์
5. สารละลายกรดซลั ฟิวริก (H2SO4) 6. สารละลายแบเรียมไฮดรอกไซต์ (Ba(OH)2)
7. สารละลายโซเดยี มไฮดรอกไซด์ (NaOH)

ตอนที่ 1 ปฏิกิริยาระหวา่ งกรดซัลฟวิ ริกกับแบเรยี มไฮดรอกไซด์
1. ใส่สารละลาย Ba(OH)2 เขม้ ขัน 0.2 mol/dm3 ปริมาตร 20 cm3 ในขวดรปู ชมพู่ แลว้ หยดยูนิ

เวอร์ซลั อนิ ดิเคเตอรล์ งไป 2-3 หยด และสงั เกตการเปลีย่ นแปลง
2. ตอ่ ชุดเครอื่ งตรวจการนำ ไฟฟา้ เขา้ กับสารละลายในข้อ 1. และสงั เกตการ เปลย่ี นแปลง

3. หยดสารละลาย H2SO4 เขม้ ขั้น 1 mol/dm3 ลงไป 2-3 หยด สงั เกตกุ ารเปลี่ยนแปลง จากน้ัน
หยดสารละลาย H2SO4 ลงไปอีกเร่ือย ๆ พร้อมสังเกตการณ์เปลย่ี นแปลง

ตอนท่ี 2 ปฏิกริ ยิ าระหว่างกรดซัลฟวิ รกิ กับโซเดยี มไฮดรอกไซด์
1. ใส่สารละลาย NaOH เขม้ ข้น 0.1 mol/dm3 ปรมิ าตร 20 cm3 ลงในขวดรูปชมพู่ แลว้ หยดยู

นเิ วอร์ซลั อินดิเคเตอรล์ งไป 2-3 หยด และสงั เกตการเปลย่ี นแปลง
2. ตอ่ ชดุ เครอ่ื งตรวจการนำไฟฟา้ เขา้ กบั สารละลายในข้อ 1. และสงั เกตการเปลยี่ นแปลง
3. หยดสารละลาย H2SO4 เข้มข้นั 1 mol/dm3 ลงไป 2-3 หยดสังเกตการเปลี่ยนแปลง จากน้นั

หยดสารละลาย H2 SO4 ลงไปอีกเร่ือย ๆ พร้อมสงั เกตการณ์เปล่ยี นแปลง

บนั ทกึ ผลการทดลอง

ตอนที่ 1 ปฏกิ ริ ิยาระหวา่ งกรดซลั ฟิวรกิ กบั แบเรียมไฮดรอกไซด์

การทดลอง สีของสารละลาย ความสว่างของ การเปล่ยี นแปลงสี
หลอดไฟ อน่ื ๆ

หยดยูนเิ วอร์ซัลอินดิ
เคเตอรล์ งไป 2-3 หยด

หยดสารละลาย H2SO4
ลงไป 2-3 หยด

หยดสารละลาย H2SO4
อีกเร่อื ย ๆ

ตอนที่ 2 ปฏกิ ริ ยิ าระหวา่ งกรดซัลฟิวรกิ กับโซเดียมไฮดรอกไซด์

การทดลอง สีของสารละลาย ความสวา่ งของ การเปลี่ยนแปลงสี
หลอดไฟ อื่น ๆ

หยดยูนิเวอร์ซัลอนิ ดิ
เคเตอร์ลงไป 2-3 หยด

หยดสารละลาย H2SO4
ลงไป 2-3 หยด

หยดสารละลาย H2SO4
อีกเรอื่ ย ๆ

สรุปและอภิปรายผลการทดลอง

......................................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................................

คำถามท้ายการทดลอง

1. เพราะเหตุใดหลอดไฟจึงสวา่ งเมื่อตอ่ เคร่อื งตรวจการนำไฟฟา้ เขา้ กับสารละลาย Ba(OH)2
................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................
2. เมอื่ หยดสารละลาย H2SO4 ลไปในสารละลาย Ba(OH)2 เพราะเหตุใดหลอดไฟจึงสว่างนอ้ ยลง
................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................
…............................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................

3. เมอื่ หยดสารละลาย H2SO4 ลงไประยะหน่งึ พราะเหตุใดหลอดไฟจึงกลับมาสว่างอกี ครง้ั
................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................
4. เมื่อสารละลาย Ba(OH)2 และสารละลาย H2SO4 ทำปฏิกิริยากัน สีของยูนิเวอร์ซัลอินดิเคเตอร์จะ
เป็นสีใดเพราะเหตใุ ด
.....................................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................................
5. การนำไฟฟ้าของสารละลายผสมระหว่าง H2SO4 และ NaOH แตกต่างจากการนำไฟฟ้าของ
สารละลายผสมระหวา่ ง H2SO4 และ Ba(OH)2 หรอื ไม่ อย่างไร
......................................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................
.......................................................................................................................................................... ............
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………….

แผนการจัดการเรียนรูท้ ่ี 10

กล่มุ สาระการเรยี นรู้วิทยาศาสตรแ์ ละเทคโนโลยี

รายวชิ าเพ่มิ เติม เคมี 3 ว32222 ภาคเรียนที่ 2/2564 ชัน้ มัธยมศกึ ษาปีที่ 5

หน่วยการเรียนรทู้ ่ี 10 กรด - เบส เวลา 30 ชัว่ โมง

เร่ือง การไทเทรตกรด-เบส เวลา 3 ชั่วโมง

ครูผ้สู อน นางสาวนันทิยา คำล้ิม

1. สาระการเรยี นร้แู ละผลการเรยี นรู้

สาระท่ี 5 สาระเคมี

2. เขา้ ใจการเขียนและการดุลสมการเคมี ปริมาณสมั พันธใ์ นปฏกิ ิริยาเคมี อัตราการเกดิ

ปฏกิ ริ ยิ าเคมี สมดลุ ในปฏกิ ิรยิ าเคมี สมบตั ิและปฏกิ ริ ิยาของกรด-เบส ปฏิกริ ยิ ารดี อกซแ์ ละเซลล์เคมีไฟฟ้า

รวมทง้ั การนำความรไู้ ปใชป้ ระโยชน์

ผลการเรียนรู้

1. ทดลอง และอธิบายหลักการการไทเทรต และเลือกใช้อินดิเคเตอร์ที่เหมาะสมสำหรับการ

ไทเทรตกรด-เบส

2. คำนวณปรมิ าณสารหรอื ความเขม้ ข้นของสารละลายกรดหรือเบสจากการไทเทรต
2. สาระสำคญั /ความคิดรวบยอด

การไทเทรตเป็นการหาปริมาณกรดและเบสที่ไม่ทราบค่าความเข้มข้น โดยการนำมาทำปฏิกิริยา

กบั สารละลายมาตรฐานท่ที ราบความเขม้ ข้น ซ่งึ อาจเป็นสารละลายกรดหรือเบสกไ็ ด้

จุดยตุ ิ คือ จุดที่สารทำปฏกิ ิริยากันพอดที ำให้อนิ ดิเคเตอร์เกดิ การเปลีย่ นสี

3. จดุ ประสงค์การเรียนรู้

3.1 ด้านความรู้ (K)
1. บอกความหมายของการไทเทรต สารละลายมาตรฐาน และจดุ สมมลู ได้

3.2 ดา้ นทักษะ/กระบวนการคดิ (P)
1. ทดลองเพอ่ื ศกึ ษาการไทเทรตหาจดุ ยตุ ิของปฏกิ ิริยาระหวา่ งกรดแก่กบั เบสแก่ได้
2. คำนวณหาปริมาณกรดหรือเบสทีท่ ำปฏิกิริยาพอดกี ัน โดยใช้ขอ้ มูลจากการไทเทรตได้

3.3 ด้านคุณลักษณะอันพงึ ประสงค์ (A)

1. นักเรียนมีความสนใจ มีความรับผิดชอบต่องานที่ได้รับมอบหมายและสามารถทำงาน
ร่วมกบั ผูอ้ ่นื ได้
4. สาระการเรยี นรู้

4.1 การไทเทรตกรด-เบส
5. สมรรถนะสำคัญของผู้เรยี น

5.1 ความสามารถในการสื่อสาร
5.2 ความสามารถในการคิด
5.3 ความสามารถในการแก้ปัญหา
6. คณุ ลักษณะอนั พึงประสงค์
6.1 มวี นิ ยั
6.2 ใฝเ่ รียนรู้
6.3 มุ่งมั่นในการทำงาน
7. กจิ กรรมการจดั การเรยี นรู้ (ใชว้ ธิ ีการสอนแบบ 5E Learning )
7.1 ข้ันสรา้ งความสนใจ (Engagement)

1. ครูทบทวนความรู้เกี่ยวกับเรื่องปฏิกิริยาระหว่างกรดและเบส โดยกำหนดสารประกอบมา

แลว้ ใหน้ กั เรยี นเขียนปฏกิ ริ ยิ า ดังน้ี

1) H2SO4 กบั Ca(OH)2
H2SO4 (aq) + Ca(OH)2 (aq) → CaSO4 (s) + 2H2O (l)

2) HBr กบั NaOH

HBr (aq) + NaOH (aq) → NaBr (aq) + H2O (l)
3) HNO3 กับ Al(OH)3

3HNO3 (aq) + Al(OH)3 (aq) → Al(NO3)3 (aq) + 3H2O (l)
2. ครูถามคำถามกับนักเรียนวา่ “การติดตามการทำปฏิกริ ิยาระหว่างกรด-เบสสามารถทำได้โดย
วิธีการใดบ้าง” ใหน้ ักเรียนรว่ มกนั ตอบคำถาม จากนั้นครแู ละนักเรียนรว่ มกนั อภปิ ราย เพือ่ นำไปสู่ขั้นสอน
ต่อไป

(แนวคำตอบ : การไทเทรต)
7.2 ข้นั สำรวจและค้นหา (Exploration)

1. นักเรียนแบ่งกลุ่ม 4- 6 คน (กลุ่มเดมิ ) ศึกษาความรเู้ กี่ยวกับเรอ่ื ง การไทเทรตกรด-เบส

ตามรายละเอยี ดในหนงั สือเรยี น รายวชิ าเพมิ่ เติมวิทยาศาสตร์ เคมี ม.5 เลม่ 4 หน่วยการเรยี นรู้ท่ี 10 เรอ่ื ง
กรด-เบส หน้า 51-61 แล้วทำกิจกรรมการทดลอง เรื่อง การไทเทรตหาจุดยุติของปฏิกิริยาระหว่างกรด
แกก่ บั เบสแก่ แลว้ สรปุ ความรู้ลงในใบกจิ กรรมทค่ี รูแจกให้

2. นักเรียนแต่ละกลุ่มทบทวนเนื้อหาที่สรุปได้จากการศึกษาในหนังสือและการทดลอง
โดยให้สมาชิกในกลุ่มทกุ คนมคี วามเขา้ ใจตรงกนั

3. ครูให้นักเรียนแต่ละกลุ่มออกมานำเสนอ โดยจะสุ่มตัวแทน กลุ่มละ 2 คน ออกมา
นำเสนอหนา้ ช้นั เรียน

7.3 ขน้ั อธิบายและลงข้อสรุป (Explanation)
1. นักเรียนและครูร่วมกันสรปุ ผลจากการทำการทดลอง ซง่ึ ได้ข้อสรปุ วา่ “สารละลาย HCl

มีสมบัติเป็นกรด เมื่อหนดฟีนอล์ฟทาลีนลงไปจึงไม่เกิดการเปลี่ยนสี แต่เมื่อหยด NaOH ลงไป OH- จาก
NaOH จะไปทำปฏิกิริยากับ H3O+ จาก HCl ส่งผลให้ pH ของสารละลายเพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ จนในตอนท้าย
ของการทดลอง อนิ ดเิ คเตอรจ์ ะเปลย่ี นเป็นสชี มพูอ่อน เรียกภาวะนีว้ า่ จดุ ยุติ หรอื จดุ สิน้ สดุ การทดลอง ซึ่ง
จะทราบปริมาตรของ NaOH ทท่ี ำปฏิกริ ิยาพอดกี บั HCl”

2. ครอู ธบิ ายเพิม่ เตมิ เกย่ี วกับความหมายของการไทเทรต และสารละลายมาตรฐาน ดงั นี้
• การไทเทรต เปน็ กระบวนการวเิ คราะหท์ างเคมี เพอ่ื คำนวณหาปรมิ าณกรดและเบสที่ทำ

ปฏิกริ ยิ ากนั พอดี แลว้ นำไปคำนวณหาความเข้มข้นของกรดหรือเบสทีต่ ้องการทราบ
• สารละลายมาตรฐาน เปน็ สารละลายท่ที ราบความเขม้ ขน้ แน่นอน

3. ครูอธบิ ายเพ่ิมเติมในสว่ นท่นี กั เรียนยงั ไม่เขา้ ใจ จาก PowerPoint เร่อื ง กรด-เบส จน

นกั เรียนมคี วามเขา้ ใจตรงกัน
7.4 ขัน้ ขยายความรู้ (Elaboration)
1. ครูอธิบายเพิ่มเติมเกี่ยวกบั การแสดงตัวอย่างการคานวณ เร่ือง การไทเทรตกรด-

เบส ดงั นี้



2. นักเรยี นทำแบบฝกึ หัด เรื่อง การไทเทรตกรด-เบส

7.5 ขั้นประเมินผล (Evaluation)
1. ประเมินจากการทำแบบฝึกหัด เรือ่ ง การไทเทรตกรด-เบส
2. ครปู ระเมนิ ความรเู้ กยี่ วกบั การไทเทรตกรด-เบส จากการทำกจิ กรรมการทดลอง

แบบฝึกหัด และการทดสอบ
3. ครูประเมินจากการทำกจิ กรรมการทดลอง และการสังเกตพฤติกรรมในการรว่ มทำ

กจิ กรรมร่วมกับเพื่อนในช้ันเรียน
8. ส่อื และช้ินงาน

8.1 Powerpont เรือ่ ง กรด-เบส
8.2 แบบฝกึ หดั เรือ่ ง การไทเทรตกรด-เบส
8.3 ใบกจิ กรรมการทดลอง เรอ่ื ง การไทเทรตกรด-เบส
8.4 หนงั สอื เรยี นรายวชิ าวิทยาศาสตรเ์ พม่ิ เติมเคมี เล่ม 4 สสวท. (ตามหลกั สตู รแกนกลาง
การศึกษาขนั้ พน้ื ฐาน พ.ศ. 2551 ฉบับปรบั ปรงุ พ.ศ. 2560)

9. การวัดและประเมนิ ผล

จดุ ประสงค์ วิธีการวดั /เครอ่ื งมือวดั เกณฑก์ ารประเมนิ

1. ด้านความรู้ (K) -ได้คะแนนรอ้ ยละ
70 ขนึ้ ไป
1. บอกความหมายของการไทเทรต -การตรวจ -แบบฝึกหดั
-ไดค้ ะแนนร้อยละ
สารละลายมาตรฐาน และจุดสมมลู ได้ แบบฝึกหัด 70 ขน้ึ ไป

2. ดา้ นทกั ษะ/กระบวนการคดิ (P) -ได้คะแนนร้อยละ
70 ขน้ึ ไป
1. ทดลองเพื่อศึกษาการไทเทรตหา -ตรวจ -แบบฝกึ หัด
-ได้คะแนนในระดบั
จุดยุติของปฏิกิริยาระหว่างกรดแก่กับ แบบฝึกหดั 3 (ด)ี ข้ึนไป

เบสแก่ได้

2. คำนวณหาปริมาณกรดหรือเบสท่ี -ตรวจใบ - ใบกจิ กรรม

ทำปฏิกิริยาพอดีกัน โดยใช้ข้อมูลจาก กิจกรรม

การไทเทรตได้

3. ดา้ นคณุ ลกั ษณะอันพงึ ประสงค์ (A)

1. นกั เรยี นมคี วามสนใจ มีความ -การสังเกต -แบบประเมนิ

รบั ผิดชอบต่องานที่ไดร้ บั มอบหมายและ คณุ ลักษณะอนั

สามารถทำงานรว่ มกับผู้อ่นื ได้ พงึ ประสงค์



แบบฝกึ หัด เร่อื ง การไทเทรตกรด-เบส

คำช้แี จง : ตอบคำถามเกี่ยวกบั การไทเทรตกรด-เบส และจดุ ยุติ
1. การไทเทรต หมายถึงอะไร

2. สารละลายมาตรฐาน และจดุ ยตุ ิ หมายถึงอะไร

3. นำน้ำสม้ สายชจู ำนวน 10 กรมั มาไทเทรตกบั สารละลาย NaOH เข้มข้น 0.2 โมล/ลูกบาศกเ์ ดซเิ มตร เม่อื ถงึ
จุดยตุ ิใชส้ ารละลาย NaOH ไป 40 ลูกบาศกเ์ ซนตเิ มตร ในนำ้ ส้มสายชนู จ้ี ะมกี รดแอซีติกเข้มข้นคิดเป็น
รอ้ ยละเทา่ ใดโดยมวล

ใบกิจกรรม

เรื่อง การไทเทรตหาจดุ ยตุ ขิ องปฏกิ ริ ิยาระหว่างกรดแกก่ ับเบสแก่

คำชีแ้ จง

ใหน้ ักเรยี นอา่ นจุดประสงคก์ ารทดลอง และอา่ นวิธีการทดลอง แลว้ ทำการทดลองใหถ้ ูกต้อง
พรอ้ มทงั้ บันทึกผลการทดลอง

1. ทำการทดลองเพื่อศึกษาการหาจุดยุติโดยวิธกี ารไทเทรตได้
2. คำนวณหาความเข้มขันของสารละลาย HCl ท่ีทำปฏิกริ ยิ าพอดกี ับสารละลาย NaOH ได้

1. ขวดรปู ชมพู่ 2. หลอดหยด 3. ปเิ ปตต์ 4. บวิ เรตต์ 5. ขาตง้ั บวิ เรตต์
6. สารละลายกรดไฮโดรคลอริก (HCI) 7. ฟีนอล์ฟทาลนี
8. สารละลายโซเดยี มไฮดรอกไซด์ (NaOH) เขม้ ข้ัน 0.1 mol/dm3

1. ปเี ปตต์สารละลาย HCl ปริมาตร 10 cm3 ใสใ่ นขวด
รปู ชมพู่ขนาด 100 cm3 แลว้ หยดฟนี อลฟ์ ทาลีนลงไป 2-3 หยด

2. บรรจุสารละลาย NaOH เข้มขัน 0.1 mol/dm3 ลง
ในบิวเรตต์ไขสารละลายให้เต็มปลายล่างของบิวเรตต์ แล้วปรับ
ระดับของสารละลายในบิวเรตต์ให้ตรงกับขีดใดขีดหนึ่งพร้อม
บันทึกปรมิ าตรไว้

3. หยดสารละลาย NaOH ลงในสารละลาย HCI พร้อม
กับเขย่าขวดให้สารละลายผสมกันทำเช่นนี้จนกระทั่งสารละลาย
เริ่มเปลี่ยนเป็นสีชมพูอ่อนอย่างถาวร แล้วบันทึกปริมาตรของ
สารละลาย NaOH

4. ทำการทดลองซ้ำข้อ 1.-3. อีก 2 คร้ัง และบันทกึ ผล
5. หาปริมาตรเฉลี่ยของสารละลาย NaOH ที่ใช้ทำ
ปฏกิ ิริยาพอดีกับสารละลาย HCl
6. คำนวณความเข้มข้นของสารละลาย HCl ที่ใช้ทำ
ปฏกิ ริ ิยา

บันทกึ ผลการทดลอง ปริมาตร NaOH (cm3)

คร้ังที่ ปรมิ าตร HCl (cm3)
1 10
2 10
3 10

คำนวณหาความเข้มข้นของ HCl

......................................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................................
............................................................................................................................................. ........................

สรปุ และอภปิ รายผลการทดลอง

......................................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................................

คำถามท้ายการทดลอง

1. pH ของสารละลายผสมจะมกี ารเปล่ียนแปลงอย่างไร เม่อื หยดสารละลาย NaOH ลงในสารละลาย
HCI
.....................................................................................................................................................................
............................................................................................................................................................ ..........
................................................................................................................................................................
....................................................................................................................................... .........................
......................................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................................
........................................................................................................................................................... ..........
................................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................................

2. เมอื่ สิ้นสุดการไทเทรต สารละลาย NaOH ทีใ่ ช้ไปมปี รมิ าตรเท่าใด
................................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................... .............
......................................................................................................................................................................
.......................................................................................................................................... ......................
................................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................................

แผนการจดั การเรียนรู้ที่ 11

กลุ่มสาระการเรยี นรู้วิทยาศาสตรแ์ ละเทคโนโลยี

รายวิชาเพมิ่ เติม เคมี 3 ว32222 ภาคเรียนที่ 2/2564 ชนั้ มัธยมศึกษาปีท่ี 5

หนว่ ยการเรียนร้ทู ่ี 10 กรด - เบส เวลา 30 ชว่ั โมง

เรื่อง สารละลายบฟั เฟอร์ และการประยกุ ตใ์ ช้ความรู้เก่ียวกับกรดเบส เวลา 3 ชั่วโมง

ครผู ูส้ อน นางสาวนันทยิ า คำล้ิม

1. สาระการเรยี นร้แู ละผลการเรยี นรู้

สาระที่ 5 สาระเคมี

2. เขา้ ใจการเขียนและการดุลสมการเคมี ปริมาณสมั พันธ์ในปฏกิ ิริยาเคมี อัตราการเกดิ

ปฏกิ ิริยาเคมี สมดุลในปฏกิ ริ ิยาเคมี สมบตั แิ ละปฏิกริ ิยาของกรด-เบส ปฏกิ ิริยารดี อกซ์และเซลล์เคมีไฟฟ้า

รวมทัง้ การนำความรู้ไปใชป้ ระโยชน์

ผลการเรยี นรู้

1. ทดลอง และอธิบายหลักการการไทเทรต และเลือกใช้อินดิเคเตอร์ที่เหมาะสมสำหรับการ

ไทเทรตกรด-เบส

2. คำนวณปรมิ าณสารหรอื ความเข้มข้นของสารละลายกรดหรือเบสจากการไทเทรต
2. สาระสำคญั /ความคิดรวบยอด

การไทเทรตเป็นการหาปริมาณกรดและเบสที่ไม่ทราบค่าความเข้มข้น โดยการนำมาทำปฏิกิริยา

กับสารละลายมาตรฐานที่ทราบความเข้มข้น ซ่งึ อาจเปน็ สารละลายกรดหรือเบสก็ได้

จุดยตุ ิ คอื จดุ ท่ีสารทำปฏกิ ริ ยิ ากันพอดที ำให้อนิ ดเิ คเตอร์เกิดการเปลย่ี นสี

3. จดุ ประสงคก์ ารเรียนรู้

3.1 ดา้ นความรู้ (K)
1. บอกส่วนประกอบของสารละลายบฟั เฟอร์ได้ (K)
2. อธบิ ายสมบตั ิของสารละลายบฟั เฟอร์ได้

3.2 ด้านทักษะ/กระบวนการคิด (P)
1. ทดลองเพือ่ ศึกษา pH ของสารละลายบัฟเฟอร์ เมอื่ เตมิ กรดหรอื เบสลงไปได้

3.3 ด้านคณุ ลักษณะอนั พงึ ประสงค์ (A)

1. นักเรียนมีความสนใจ มีความรับผิดชอบต่องานที่ได้รับมอบหมายและสามารถทำงาน
รว่ มกบั ผู้อ่ืนได้
4. สาระการเรยี นรู้

4.1 สารละลายบัฟเฟอร์
5. สมรรถนะสำคญั ของผเู้ รียน

5.1 ความสามารถในการสอ่ื สาร
5.2 ความสามารถในการคิด
5.3 ความสามารถในการแก้ปัญหา
6. คุณลกั ษณะอนั พงึ ประสงค์
6.1 มวี ินยั
6.2 ใฝ่เรยี นรู้
6.3 มงุ่ มัน่ ในการทำงาน
7. กิจกรรมการจัดการเรยี นรู้ (ใชว้ ิธกี ารสอนแบบ 5E Learning )
7.1 ขน้ั สรา้ งความสนใจ (Engagement)

1. ครแู ละนักเรียนร่วมกันทบทวนความร้จู ากเรื่องการไทเทรตกรด-เบส ทผี่ ่านมาเม่ือหยดกรด

หรือเบสลงในสารละลาย จะทำให้ pH ของสารละลายเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว เนื่องจากความเข้มข้น

ของ H3O+ และ OH- เปลี่ยนแปลงและให้นักเรียนพิจารณากราฟ เพื่อเชื่อมโยงเข้าสู้เรื่องสารละลาย
บัฟเฟอร์ พรอ้ มตอบคำถาม ดังนี้

7.2 ขนั้ สำรวจและค้นหา (Exploration)
1. นักเรียนแบ่งกลุ่ม 4- 6 คน (กลุ่มเดิม) ศึกษาความรู้เกี่ยวกับเรื่อง สารละลายบัฟเฟอร์

ตามรายละเอยี ดในหนังสอื เรยี น รายวิชาเพม่ิ เติมวิทยาศาสตร์ เคมี ม.5 เล่ม 4 หนว่ ยการเรียนร้ทู ี่ 10 เร่อื ง
กรด-เบส หน้า 64 -69 แลว้ ทำกิจกรรมการทดลอง เร่อื ง การเปลย่ี นแปลง pH ของสารละลายบางชนดิ
แล้วสรุปความรู้ลงในใบกจิ กรรมทคี่ รแู จกให้

2. นักเรียนแต่ละกลุ่มทบทวนเนื้อหาที่สรุปได้จากการศึกษาในหนังสือและการทดลอง
โดยให้สมาชิกในกลมุ่ ทุกคนมคี วามเขา้ ใจตรงกัน

3. ครูให้นักเรียนแต่ละกลุ่มออกมานำเสนอ โดยจะสุ่มตัวแทน กลุ่มละ 2 คน ออกมา
นำเสนอหน้าช้นั เรยี น

7.3 ข้ันอธิบายและลงข้อสรุป (Explanation)
1. นักเรียนและครูร่วมกันสรุปผลจากการทำการทดลอง ซึ่งได้ข้อสรุปว่า “เมื่อเติม

สารละลาย NaOH หรอื สารละลาย HCI จำนวนเล็กนอ้ ยลงในนำ้ กล่นั ทำให้ค่า pH ของนำ้ เปลี่ยนไปอย่าง
มาก สังเกตได้จากการเปลี่ยนสีของอินดิเคเตอร์ แต่เมื่อเติมสารละลาย NaOH หรือสารละลาย HCI
จำนวนเท่ากันลงในสารละลายผสมของ CH3COOH กับ CH3COONa ค่า pH ของสารละลายผสมจะ
เปลี่ยนแปลงไปน้อยมาก จึงกล่าวได้ว่า สารละลายผสมของ CH3COOH กับ CH3COONa มีสมบัติในการ
ควบคุม pH”

2. ครตู ้ังคำถามใหน้ ักเรียนร่วมกันอภิปราย เร่ือง สารละลายบฟั เฟอร์ ดังนี้

1) สารละลายบัฟเฟอร์หมายถงึ อะไร

(แนวคำตอบ : สารละลายที่มีสมบัติในการควบคุม pH ของสารละลายให้คงที่ เมื่อมี
การเติมกรดแก่หรือเบสแก่ลงไปเล็กน้อย ประกอบด้วยกรดอ่อนกับเกลือของกรดอ่อน หรือเบสอ่อนกับ
เกลือของเบสออ่ น)

2) เพราะเหตุใดเมื่อเติมกรดแก่ปริมาณเล็กน้อยลงไปในระบบที่ประกอบด้วยสารละลาย
CH3COOH และ CH3COONa ค่า pH ของสารละลายจึงเกดิ การเปลย่ี นแปลงน้อยมาก

(แนวคำตอบ : ไอออนต่าง ๆ ท่ีอยใู่ นระบบ มีดงั นี้
CH3COOH (aq) + H2O (l) ⇌ CH3COO- (aq) + H3O+ (aq)
CH3COONa (aq) → Na+ (aq) + CH3COO- (aq)
เมื่อเติม H3O+ ลงไปเล็กน้อย CH3COO- จะไปทำปฏิกิริยากับ H3O+ เกิดเป็น CH3COOH
ซึ่งทำให้ความเข้มข้นของ H3O+ ในสารละลายเปลี่ยนแปลงไปน้อยมาก ค่า pH ของสารละลายจึง
เปล่ียนแปลงนอ้ ยมาก)
3) จงเขียนสมการแสดงปฏิกิริยาการควบคุม pH ของสารละลายบัฟเฟอร์เมื่อเติมกรด
หรอื เบสลงไป
• เมอ่ื เติมกรดลงในสารละลายบฟั เฟอร์ HCN/CN-

(แนวคำตอบ : H3O+ (aq) + CN- (aq) ⇌ H2O (l) + HCN (aq) )
• เมอื่ เตมิ เบสลงในสารละลายบัฟเฟอร์ HCN/CN-

(แนวคำตอบ : OH- (aq) + HCN (aq) ⇌ H2O (l) + CN- (aq) )
3. ครูอธิบายเพิ่มเติมในส่วนที่นกั เรยี นยงั ไมเ่ ขา้ ใจ จาก PowerPoint เร่อื ง กรด-เบส จน

นกั เรยี นมคี วามเข้าใจตรงกนั
7.4 ขัน้ ขยายความรู้ (Elaboration)
1. ครูอธิบายเพ่มิ เติมเกี่ยวกบั การแสดงตวั อย่างการคานวณ เรื่อง สารละลายบฟั เฟอร์

ดงั นี้

สารละลายผสมระหว่าง CH3COOH 0.4 โมล กับ CH3COONa 0.8 โมล ในสารละลาย 1 ลิตร
ค่า pH ของสารละลายบฟั เฟอรเ์ ป็นเท่าใด (กำหนดให้ Ka ของ CH3COOH เป็น 1.8 x 10-5 )

2. ครูยกตัวอย่างเกี่ยวกับสารละลายบัฟเฟอร์และอธิบายเกี่ยวกับการใช้กรด-เบส ใน
ชีวิตประจำวัน เช่น การแก้ปัญหาดินเปรี้ยว การควบคุมpHในร่างกาย เป็นต้น พร้อมให้นักเรียนแต่ละ
กลมุ่ ยกตวั อยา่ งกรด-เบส ในชีวิตประจำวันมากลมุ่ ละ 3 อย่าง

3. นกั เรยี นทำแบบฝึกหัด เร่อื ง การไทเทรตกรด-เบส
7.5 ข้นั ประเมนิ ผล (Evaluation)

1. ประเมินจากการทำแบบฝึกหดั เรอ่ื ง การไทเทรตกรด-เบส
2. ครูประเมินความรู้เก่ียวกับ การไทเทรตกรด-เบส จากการทำกจิ กรรมการทดลอง
แบบฝึกหัด และการทดสอบ
3. ครปู ระเมนิ จากการทำกจิ กรรมการทดลอง และการสงั เกตพฤติกรรมในการรว่ มทำ
กิจกรรมรว่ มกับเพ่ือนในชน้ั เรียน
8. สื่อและชน้ิ งาน
8.1 Powerpont เร่อื ง กรด-เบส
8.2 แบบฝึกหัด เรื่อง สารละลายบัฟเฟอร์
8.3 ใบกิจกรรมการทดลอง เรอื่ ง การเปล่ยี นแปลง pH ของสารละลายบางชนิด
8.4 หนงั สอื เรยี นรายวชิ าวิทยาศาสตรเ์ พิ่มเตมิ เคมี เล่ม 4 สสวท. (ตามหลกั สตู รแกนกลาง
การศึกษาข้นั พ้ืนฐาน พ.ศ. 2551 ฉบบั ปรบั ปรุง พ.ศ. 2560)

9. การวดั และประเมนิ ผล

จดุ ประสงค์ วิธีการวัด/เครอ่ื งมือวัด เกณฑ์การประเมนิ

1. ด้านความรู้ (K) -ได้คะแนนร้อยละ
70 ขนึ้ ไป
1. บอกส่วนประกอบของสารละลาย -การตรวจ -แบบฝกึ หดั
-ไดค้ ะแนนรอ้ ยละ
บัฟเฟอร์ได้ แบบฝึกหัด 70 ข้ึนไป

2. อธิบายสมบัติของสารละลาย -ได้คะแนนร้อยละ
70 ขึน้ ไป
บัฟเฟอร์ได้
-ไดค้ ะแนนในระดับ
2. ด้านทักษะ/กระบวนการคดิ (P) 3 (ด)ี ขนึ้ ไป

1. ทดลองเพือ่ ศึกษา pH ของสาร -ตรวจ -แบบฝึกหัด

ละลายบัฟเฟอร์ เมื่อเติมกรดหรือเบสลง แบบฝึกหัด

ไปได้

-ตรวจใบ - ใบกิจกรรม

กจิ กรรม

3. ดา้ นคณุ ลักษณะอันพงึ ประสงค์ (A)

1. นักเรียนมคี วามสนใจ มีความ -การสงั เกต -แบบประเมิน

รับผิดชอบต่องานทไี่ ด้รบั มอบหมายและ คุณลกั ษณะอัน

สามารถทำงานร่วมกบั ผู้อืน่ ได้ พึงประสงค์



แบบฝกึ หัด เร่อื ง สารละลายบัฟเฟอร์

คำชแี้ จง : ตอบคำถามเก่ียวกับสารละลายบฟั เฟอร์
1. จงพจิ ารณาว่าสารละลายทก่ี ำหนดให้ต่อไปนี้ จดั เป็นสารละลายบฟั เฟอรห์ รอื ไม่ พรอ้ มเหตผุ ล
ประกอบ

1) สารละลาย CH3COOH เขม้ ข้น 2.0 โมล/ลกู บาศกเ์ ดซเิ มตร ปริมาตร 100 ลกู บาศก์เซนตเิ มตร
ผสมกบั สารละลาย CH3COONa เขม้ ขน้ 0.5 โมล/ลกู บาศกเ์ ดซเิ มตร ปริมาตร 100 ลูกบาศก์เซนตเิ มตร
2) สารละลาย NH3 เขม้ ขน้ 0.4 โมล/ลกู บาศก์เดซเิ มตร ปรมิ าตร 100 ลูกบาศกเ์ ซนติเมตร ผสม
กบั สารละลาย NH4Cl เขม้ ข้น 0.2 โมล/ลูกบาศก์เดซิเมตร ปริมาตร 250 ลูกบาศกเ์ ซนติเมตร
3) สารละลาย NH3 เขม้ ขน้ 0.2 โมล/ลูกบาศกเ์ ดซิเมตร ปริมาตร 100 ลกู บาศก์เซนตเิ มตร ผสม
กับสารละลาย HCl เขม้ ขน้ 0.5 โมล/ลกู บาศก์เดซเิ มตร ปริมาตร 200 ลกู บาศก์เซนตเิ มตร

4) สารละลาย CH3COOH เข้มขน้ 0.1 โมล/ลกู บาศกเ์ ดซเิ มตร ปรมิ าตร 500 ลกู บาศก์เซนติเมตร
ผสมกบั สารละลาย NaOH เขม้ ขน้ 0.1 โมล/ลกู บาศก์เดซิเมตร ปรมิ าตร 200 ลกู บาศก์เซนติเมตร

2. เพราะเหตุใดเมื่อเติมกรดแกป่ ริมาณเลก็ น้อยลงไปในระบบทป่ี ระกอบดว้ ยสารละลาย CH3COOH
และCH3COONa ค่า pH ของสารละลายจงึ เกดิ การเปลีย่ นแปลงนอ้ ยมาก

ใบกจิ กรรม

เร่ือง การเปลี่ยนแปลง pH ของสารละลายบางชนดิ

คำชี้แจง
ให้นกั เรยี นอา่ นจุดประสงค์การทดลอง และอา่ นวธิ กี ารทดลอง แล้วทำการทดลองใหถ้ ูกต้อง

พรอ้ มท้ังบันทึกผลการทดลอง

ศึกษาการเปลีย่ นแปลง pH ของสารละลายบางชนิด เมื่อเดิมกรดหรือเบสลงไป

1. หลอดทดลองขนาดกลาง 2. หลอดหยด 3. นำ้ กล่นั 4. น้ำมะพร้าวสด
5. ยูนเิ วอรซ์ ัลอนิ ดิเคเตอร์ 6. สารละลายกรดแอชีติก (CH3COOH) เข้มขั้น 0.3 mol/dm3
7. สารละลายโซเดียมแอชีเตต (CH3COON) เข้มข้นั 0.3 mol/dm3
8. สารละลายโซเดยี มไฮดรอกไซด์ (NaOH) เข้มขน้ 1 mol/dm3
9. สารละลายกรดไฮโดรคลอรกิ (HCI) เข้มขน้ 1 mol/dm3

1. ใส่น้ำกลั่นลงในหลอดทดลองขนาดกลาง 2 หลอด หลอดละ 4 cm จากนั้นหยดยูนิเวอร์-ซัล
อนิ ดิเคเตอร์ลงไปหลอดละ 2-3 หยด เขย่าและสงั เกตสขี องสารละลาย

2. หยดสารละลาย NaOH เข้มข้น 1 mol/dm3 ลในหลอดที่ 1 จำนวน 1 หยด และหยด
สารละลาย HCI เขม้ ข้น 1 mol/dm3 ลงในหลอดท่ี 2 จำนวน 1 หยด สังเกตการเปล่ียนแปลง

3. ใส่สารละลาย CH3COOH เข้มข้น 0.3 mol/dm3 ลงในหลอดทดลองขนาดกลางอีก
2 หลอด หลอดละ 2 cm จากนั้นเติมสารละลาย CH3COON เข้มขัน 0:3 mol/dm3 ลงไปหลอดละ 2
cm3 เขย่าให้เข้ากันแล้วหยดยูนิวอร์ซัลอินดิเคเตอร์ลไปหลอดละ 2-3 หยด เขยและสังเกตสีของ
สารละลาย

4. หยดสารละลาย NaOH เข้มข้น 1 mol/dm ลงในหลอดที่ 1 จำนวน 1 หยด และหยด
สารละลาย HCI เขม้ ข้น 1 mol/dm ลงในหลอดท่ี 2 จำนวน 1 หยด สังเกตการเปลีย่ นแปลง

5. ทำเช่นเดียวกับข้อ 1.-2. แต่ใช้น้ำมะพร้าวสด ปริมาตร 8 cm3 แทนน้ำกลั้น สังเกตการ
เปลย่ี นแปลง

บนั ทึกผลการทดลอง สีของสารละลายเมือ่ หยด
NaOH HCl
สีของสารละลายเมอ่ื
สาร หยดยูนเิ วอรซ์ ัล

อินดเิ คเตอร์

นำ้ กล่ัน

สารละลายผสม
ของ CH3COOH
กบั CH3COONa

น้ำมะพรา้ วสด

สรุปและอภปิ รายผลการทดลอง

......................................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................................
..................................................................................................................................................................... .
......................................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................................
............................................................................................................................................. .........................

คำถามท้ายการทดลอง

1. เมื่อเติมสารละลาย N0H หรือสารละลาย HCl ลงในน้ำกลั่น สารละลายผสมของ CH3COOH กับ
CH3COONa และน้ำมะพร้าวสด ค่า pH ของสารละลายเปลย่ี นแปลงหรือไม่ อย่างไร
......................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................ ......
................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................
................................................................................................................................... .............................
......................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................ ......
2. สารละลายผสมของ CH3COOH กบั CH3COONa มสี มบตั อิ ยา่ งไร
..................................................................................................................................... .................................
................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................ ......
................................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................................
3. จากการทดลอง สารใดสมารถควบคมุ pH ไดด้ เี ม่อื เปรยี บเทยี บกบั สารอนื่
................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................................
................................................................................................................................................................
......................................................................................................................................................................

แผนการจัดการเรียนรู้ท่ี 12

กล่มุ สาระการเรยี นรวู้ ิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี

รายวชิ าเพมิ่ เติม เคมี 3 ว32222 ภาคเรียนที่ 2/2564 ชั้นมัธยมศกึ ษาปีที่ 5

หนว่ ยการเรียนรู้ท่ี 11 เคมีไฟฟา้ เวลา 30 ช่วั โมง

เรือ่ ง เลขออกซเิ ดชนั เวลา 3 ช่ัวโมง

ครูผสู้ อน นางสาวนนั ทยิ า คำล้ิม

1. สาระการเรียนรู้และผลการเรียนรู้

สาระที่ 5 สาระเคมี

3. เข้าใจการเขียนและการดุลสมการเคมี ปริมาณสัมพันธ์ในปฏิกิริยาเคมี อัตราการ

เกิดปฏิกิริยาเคมี สมดุลในปฏิกิริยาเคมี สมบัติและปฏิกิริยาของกรด-เบส ปฏิกิริยารีดอกซ์และเซลล์

เคมไี ฟฟา้ รวมทง้ั การนำความรไู้ ปใช้ประโยชน์

ผลการเรยี นรู้

1. คำนวณเลขออกซเิ ดชนั และระบุปฏกิ ริ ยิ าท่ีเป็นปฏิกิรยิ ารดี อกซ์

2. สาระสำคัญ/ความคดิ รวบยอด
เลขออกซิเดชันเป็นค่าประจุไฟฟ้าที่สมมติขึ้นมาของไอออนหรืออะตอมของธาตุ โดยคำนวณจาก

การรับหรือการจ่ายอิเล็กตรอน หรือการใช้พันธะร่วมกัน ซึ่งการเขียนเลขออกซิเดชันจะเขียนเครื่องหมาย
+ หรือ – ไว้หนา้ ตวั เลขเสมอ

3. จดุ ประสงค์การเรียนรู้

3.1 ด้านความรู้ (K)
1. ระบเุ ลขออกซิเดชันของธาตุต่าง ๆ ได้

3.2 ด้านทักษะ/กระบวนการคิด (P)
1. ตรวจสอบค่าเลขออกซิเดชันของธาตใุ นสารประกอบหรือไอออนได้

3.3 ดา้ นคณุ ลกั ษณะอนั พงึ ประสงค์ (A)
1. นักเรียนมีความสนใจ มีความรับผิดชอบต่องานที่ได้รับมอบหมายและสามารถทำงาน

ร่วมกับผอู้ นื่ ได้
4. สาระการเรียนรู้

4.1 เลขออกซิเดชัน

5. สมรรถนะสำคญั ของผูเ้ รียน
5.1 ความสามารถในการส่ือสาร
5.2 ความสามารถในการคิด
5.3 ความสามารถในการแก้ปัญหา

6. คณุ ลกั ษณะอันพึงประสงค์
6.1 มีวินยั
6.2 ใฝเ่ รียนรู้
6.3 มุ่งมน่ั ในการทำงาน

7. กิจกรรมการจดั การเรียนรู้ (ใชว้ ธิ ีการสอนแบบ 5E Learning )
7.1 ขนั้ สร้างความสนใจ (Engagement)
1. ครูให้นักเรียนทำแบบตรวจสอบความรู้ก่อนเรียน หน่วยการเรียนรู้ที่ 11 เรื่องไฟฟ้าเคมี

เพือ่ วัดความรเู้ ดมิ ของนักเรียนกอ่ นเข้าสู่กจิ กรรม
2. ครถู ามคำถามเพอื่ กระตนุ้ ความสนใจ ดงั น้ี
• ปฏิกิริยารีดกั ชัน ปฏิกริ ยิ าออกซิเดชัน และปฏกิ ิริยารดี อกซค์ อื อะไร
(แนวคำตอบ : ปฏิกิริยารีดักขัน คือ ปฏิกิริยาที่มีการรับอิเล็กตรอน เป็นปฏิกิริยาที่

เลขออกซิเดชันลดล ปฏิกิริยาออกชิเดชัน คือ ปฏิกิริยาที่มีการจ่ายอิเล็กตรอนเป็นปฏิกิริยาท่ี
เลขออกซเิ ดชนั เพมิ่ ขน้ึ และปฏกิ ริ ยิ ารีดอกซ์ คือ ปฏิกิริยาท่ีมีการเปล่ียนแปลงเลขออกซเิ ดข้นของธาตุท่ีอยู่
ในสารประกอบในสมการคมี หรือปฏกิ ริ ิยาท่มี กี ารรับและจ่ายอิเล็กตรอน)

• เซลล์ไฟฟา้ เคมปี ระกอบดว้ ยอะไรบ้าง และแตล่ ะองค์ประกอบมีหน้าทีอ่ ยา่ งไร
(แนวคำตอบ : ส่วนประกอบของเซลล์ไฟฟ้าเคมี มีดังนี้ 1.ขั้วไฟฟ้า ซึ่งเชลล์ไฟฟ้าเคมี

หนึ่งเชลล์จะประกอบด้วยขั้วไฟฟ้า 2 ขั้ว คือ ขั้วแอโนด (Anode) คือ ขั้วที่เกิดปฏิกิริยาออกซิเดขัน ขั้ว
แคโทด (Cathode) คือ ขั้วที่เกิดปฏิกิริยารีดักชัน 2.การอิเล็กโทรไลต์ เป็นสารที่สามารถแตกตัวเป็น
ไอออนได้ดี เคล่ือนทแี่ ละนำไฟฟ้าได้)

• เซลล์กัลวานิกและเซลล์อิเล็กโทรไลติกสามารถนำมาใช้ประโยชน์ในชีวิตประจำวันได้
อยา่ งไร

(แนวคำตอบ : เซลล์กลั วานิกใชท้ ำถา่ นไฟฉาย เซลลแ์ อลคาไลน์ เซลลป์ รอท แบตเตอรี่
เซลล์อิเล็กโทรไลต์ใช้ในการแยกน้ำด้วยไฟฟ้า การชุบโลหะด้วยไฟฟ้า การทำโลหะให้บริสุทธิ์ และการ
ปอ้ งกันการกัดกรอ่ นของโลหะ)