НЭМС-ийн Эрин сэтгүүл

Судалгааны үндэслэл “НИЙГМИЙН ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН ЭРИН” СЭТГҮҮЛ
Дэлхий даярчлагдан хөгжихийн
хирээр улс орон бүрт хүн ам зүйн хэтийн тооцоо” -нд үндэслэн 55,
шилжилт явагдаж нийт хүн амын түүнээс дээш насны ахмадуудын
дунд настны эзлэх хувь ихсэж нийт хүн амд эзлэх хувийг тооцож
цаашид ч улам нэмэгдэх үзэхэд 9.7 хувь эзэлж байсан бол
хандлагатай байна. Хүн амын 2045 онд 19.4 хувь болж, 10 шахам
насжилт гэдэг нь тухайн улс орны пунктээр нэмэгдэхээр байна.6
нийт хүн амын дунд 60 ба түүнээс Хүн ам зүйн шилжилт нь эрүүл
дээш насныхан зонхилох хувийг мэндийн болон нийгмийн эрүүл
эзлэхийг хэлдэг.1 мэндийн тусламж үйлчилгээний
2011 оны байдлаар дэлхийн нийт хэтийн төлөвийг чиглүүлж байдаг.
хүн амын арван хүний нэг нь 60 ба Тухайн хүн амын дунд настны тоо
түүнээс дээш настай хүн ам байгаа ихсэхийн хирээр халдварт бус өвчин
бол энэ тоо 2050 он гэхэд таван хүн нас баралтын голлох шалтгаан
тутмын нэг нь болох болно гэсэн болдог.
тооцоо гарсан байдаг.2 Өөрөөр
хэлбэл 2050 он гэхэд 60 болон Иймд халдварт бус өвчнийг бий
түүнээс дээш настны тоо 2 тэрбумд болгодог өдөр тутмын амьдралын
хүрч дэлхийн нийт хүн амын 10-21 хэв маяг, зан үйлийг судлах
хувийг эзлэх хандлагатай байна.3 шаардлага урган гарч байна. Настны
Мөн Зүүн болон зүүн өмнөд Азийн амьдралын хэв маяг, зан үйлийн
орнуудад ойрын 30-40 жилд ахмад өнөөгийн байдлыг судлан үнэлгээ
настны тоо огцом нэмэгдэж нийт хүн өгснөөр цаашид ахмад настны
амын 20 гаруй хувийг эзлэх төлөвтэй эрүүл амьдралын хэв маяг, зан
байна.2 үйлийг төлөвшүүлэх боломжийг
Монгол Улсын хувьд 60, түүнээс хангах зөвлөмж боловсруулах
дээш насны хүн ам нийт хүн амд нотолгоо бүрдүүлэх шаардлага гарч
эзлэх хувь 2015 онд 6.4 хувь байсан байгаа юм.
бол 2030 онд 11.9 хувь, 2050 он Судалгааны зорилго
гэхэд нийт хүн амын 21.1 хувьтай Монгол улсын настны өдөр тутмын
тэнцэх магадлалтай байна. Хүн ам, амьдралын хэв маяг, зан үйлийг
орон сууцны 2015 оны завсрын үнэлэх
тооллогын дүнд суурилсан “Хүн Материал ба арга зүй
амын 2015-2045 оны шинэчилсэн Судалгааг 2017 онд агшингийн
загвараар хийж гүйцэтгэсэн ба
судалгааны мэдээ, материалыг олон
улсад хүлээн зөвшөөрөгдсөн ДЭМБ-

2022 оны дөрөвдүгээр сар. № 17 157

“НИЙГМИЙН ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН ЭРИН” СЭТГҮҮЛ

ын стандарт SAGE (Study on Global хамрагдсан 80-дээш настай

AGEing and Adult Health) асуумжийг настнуудын 86% нь тамхи огт

ашиглан цуглуулсан. Улаанбаатар татдаггүй байна. Гэр бүлийн салсан

хотын 5 дүүрэг хөдөө орон нутгийн 2 настнуудын дунд тамхины хэрэглээ

аймгаас олон үет шаталсан хамгийн өндөр буюу 18% байна.

түүвэрлэлтийн аргыг хэрэглэн 60-с Сүүлийн 12 сарын хугацаанд

дээш настай 950 настанг согтууруулах ундаа хэрэглэсэн

хамруулсан. Настнуудын өдөр байдлыг асуухад 43.9% нь огт

тутмын идэвхтэй хөдөлгөөн, хорт хэрэглээгүй , 56.1% нь ямар нэгэн

зуршлын хэрэглээ, осол гэмтэлд төрлийн согтууруулах ундаа

өртсөн байдал зэрэг амьдралын хэв хэрэглэсэн байна.

маягтай холбоотой үзүүлэлтийн үр Судалгаанд оролцсон настны

дүнг танилцуулсан. биеийн жингийн индексийг хүйсээр

Үр дүн аваад үзэхэд эмэгтэйчүүдийн 0.9%

Судалгаанд оролцогсдын насны тураалтай, эрэгтэйчүүдийн 35.8%

бүлгийн хувьд 60-69 насныхан хэвийн, илүүдэл жинтэй 23.7%

60.9%, 70-79 насныхан 29.8%, 80 байна. Насны бүлгээр үзэхэд 80-с

дээш насныхан 9.45%, хүйсийн дээш настай настнуудын 2.2%

хувьд 46.2% эрэгтэй, 53.8% эмэгтэй тураалтай, 47.8% нь илүүдэл

байсан. Боловсролын байдлын жинтэй, 70-79 настай настнуудын

хувьд боловсролгүй 1.9%, бага 39.3% хэвийн, 22.7% нь

боловсролтой 19.6%, дунд таргалалттай байна. Амьдарч буй

боловсролтой 23.4%, суурь орчноор нь авч үзвэл орон сууцанд

боловсролтой 14.8%, коллеж их амьдардаг настнуудын 0.4% нь

дээд сургууль төгссөн 36.5%, тураалтай, 41.5% нь илүүдэл

эрдмийн зэрэг цолтой 1.8% эзэлж жинтэй, 24% нь таргалалттай байсан

байна. Судалгаанд оролцогчдын бол гэр хороололд амьдардаг

тамхины хэрэглээг насны бүлгээр нь настнуудын тураалтай 1.2% ,

авч үзэхэд 60-69 насныхны 19% нь илүүдэл жинтэй 43%, таргалалттай

өдөр бүр тамхи татаж байгаа нь 19.7% байна.

хамгийн өндөр байна. Судалгаанд

158 2022 оны дөрөвдүгээр сар. № 17

“НИЙГМИЙН ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН ЭРИН” СЭТГҮҮЛ

Зураг 1. Биеийн жингийн индекс харьцуулалт

60-аас дээш насны судалгаанд насныханд 6.6 оноо, 70-79
хамрагдсан настнуудын БЖИ-ийн насныханд 6.1 оноо, 80 дээш
тархалт ДЭМБ-ийн стандарт болон насныхан 5.4 оноотой байлаа. Харин
хөрш зэргэлдээ орон болох Хятад урт хугацааны ой тогтоолтын хувьд
улстай харьцуулахад манай улсын дундажаар 3 оноотой байснаас 60-
таргалалт нь ДЭМБ-ийн стандартаас 69 насныханд 3.1, 70-79 насныханд
16.8%-иар өндөр, илүүдэл жин нь 2.8, 80 дээш насныханд 2.8 оноотой
12.3%-иар илүү байна. байв. Ахмад настангууд 1 минутанд
Настнуудын дунд осол гэмтэлд дунджаар 15.3 амьтны нэр хэлсэн ба
өртөж байсан /тээврийн хэрэгсэл, 60-69 насныхан 16, 70-79 насныхан
дугуй, мотоциклоос унасан, явганаас 14.6, 80 дээш насныхан 12.5 амьтны
унасан/ болон өртөсний дараа нэр нэрлэсэн нь бусад орны настныг
эмнэлэгийн тусламж, эмчилгээ авсан бодвол сайн үзүүлэлт байв.
талаарх асуултанд: Осол гэмтэлд Настнууд өдөр тутамдаа гэр болон
өртсөн байдал 2.8%, эмнэлэгийн албан ажил хийх явцад идэвхтэй
тусламж үйлчилгээ авсан 77.8%, хөдөлгөөн хийдэг эсэхийг /7 хоногт
22.2% нь эмнэлгийн тусламж, 10 минутын турш, газар ухах, мод
эмчилгээ аваагүй, осол гэмтлийн хагалах, ус авах, хүнд юм өргөх/
дараа чадвар алдалтанд нөлөөлсөн асуухад 22.7% нь тийм, 77.3% үгүй
байна. гэж хариулсан байна. Идэвхтэй
Богино хугацааны ой тогтоолтын хөдөлгөөн хийдэг настнуудын 7
дундаж оноо 6 байснаас 60-69 хоногт хэдэн өдөр дээрх

2022 оны дөрөвдүгээр сар. № 17 159

“НИЙГМИЙН ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН ЭРИН” СЭТГҮҮЛ хэрэглээгүй 43.9% үр дүнгээс

хөдөлгөөнийг хийдэг талаар үр дүнг харьцангүй өндөр байна.
боловсруулан үзэхэд 49.6% өдөр
бүр, 34% нь 1-3 өдөр хийдэг гэсэн үр Геронтологийн үндэсний төвийн
дүн гарсан байна.
Хэлцэмж “Настны амьдралын чанарт
Геронтологийн үндэсний төвөөс
хийгдсэн “Улаанбаатар хотын хүн нөлөөлөгч зарим хүчин зүйлсийг
амын дунд эрүүл насжилтанд
нөлөөлж буй зарим хүчин зүйлийг судалсан дүн” судалгаанд 20.2 хувь
судалсан дүн” судалгаанд эрүүл
насжилтын байдлыг 9 бүлэг нь тамхи татдаг үр дүн нь манай
асуумжаар судлан үзэхэд Дасгал
хөдөлгөөний хувьд 7 хоногт хийдэг, судалгааны 80-дээш настай
дасгал хийх давтамж нь 5 буюу
түүнээс дээш хийдэг 20.3 хувь байна настнуудын 86% нь тамхи огт
гэж хариулсан нь манай судалгааны
идэвхтэй хөдөлгөөн хийдэг эсэхийг татдаггүй гэсэн үр дүнтэй ойролцоо
/7 хоногт 10 минутын турш, газар
ухах, мод хагалах, ус авах, хүнд юм харагдаж байна.
өргөх/ асуухад 22.7% нь тийм гэж
хариулсан үр дүнтэй ойролцоо Дүгнэлт
байна.
Р.Оюунханд нарын “Настнуудын Монгол настнуудын өдөр тутамдаа
эрүүл насжилтанд нөлөөлж буй
зарим хүчин зүйлийг судалсан дүн” идэвхтэй дасгал хөдөлгөөнөөр
судалгаанд явганаас унах эрсдэлийг
тооцоход явахад тэнцвэр алддаг гэж хичээллэх нь бага, хөдөлгөөний
39.7 хувь, тэнцвэр алддаггүй гэж
60.3 хувь нь үзсэн байна. 24.1 хувь хомсдолтой, гэр хороолол болон
нь сүүлийн нэг жилд явганаас
унасан байна гэсэн үзүүлэлт нь байшин хороололд амьдарч байгаа
манай судалгааны үр дүнгээс өндөр
үзүүлэлттэй байна. Архийг огт настнуудын дунд таргалалт ялгаагүй
уудаггүй болон хаяа уудаг 70 хувь
байгаа нь манай судалгааны огт адилхан байна.

160 2022 оны дөрөвдүгээр сар. № 17 Нас нэмэх тусам архи, тамхины

хэрэглээ буурч, богино болон урт

хугацааны ой тогтоох чадвар

ялгаагүй буурч байгаа хэдий ч бусад

орны настныхаас харьцангуй сайн

байна.

Түлхүүр үг: Настан, амьдралын хэв
маяг, зан үйл

Ном зүй

1. Болормаа Ц. Монголын хүн

амын насны бүтцийн

шилжилт: насжилт, түүний үр

дагавар. Нийгмийн ажил.

2011; 5(5):19-27.

2. Оюунханд Р. Монгол улсын

ахмад настнуудын өвчлөлийн

“НИЙГМИЙН ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН ЭРИН” СЭТГҮҮЛ

тархалт, сэтгэц болон 10. Shanghai Municipal Center For
Disease Control & Prevention
нийгмийн эрүүл мэндийн (SCDC). Study on global
AGEing and adult health
байдал. [PhD (SAGE) Wave 1. China National
Report. 2012
диссертаци].Улаанбаатар:
11. WHO. Library Cataloguing-in-
Эрүүл Мэндийн Шинжлэх Publication Data. World report
on ageing and health. 2015
Ухааны Их Сургууль; 2011.
12. National Research Institute of
3. http://www.who.int/healthinfo/sa Public Health, Russian
Academy of Medical Sciences
ge/en/ (RAMS). Study on global
AGEing and adult health
4. Хандмаа С, Мөнхбаатар С. (SAGE) Wave 1. Russian
Federation National Report.
Геронтологийн шинжлэх 2013

ухааны хөгжлийн тойм.

Нийгмийн ажил. 2011;5 (5):11-

13.

5. Баасанжав Д, Эрдэнэчимэг Я,

Саранцэцэг Т, Оюунгэрэл Б,

Хандсүрэн Б, Чимэглхам Б.

Монгол орны настан хүн амын

(60 ба 65-н) тооны өсөлтийн 13. Tullis JG, Benjamin AS. The
effectiveness of updating
сүүлийн 20 жилийн хандлага metacognitive knowledge in the
elderly: Evidence from meta
(1989-2008) настнуудын тооны mnemonic judgments of word
frequency. Psychology and
өсөлтийн зогсонги байдал. Aging. 2011

Монголын анагаах ухаан.

2009; 4:24-26.

6. Монгол улсын үндэсний

статистикийн газар. Монголын

хүн ам зүйн хэтийн тооцоо. 14. Watson JM, Balota DA,

Хүн ам орон сууцны тооллого Sergent-Marshall SD. Semantic,

2010. Улаанбаатар. 2011. phonological, and hybrid

7. Статистик мэдээллийн veridical and false memories in

үйлчилгээний систем. Хүн ам. healthy older adults and in

Статистик мэдээллийн сан. individuals with dementia of the

http://www.1212.mn/contents/st Alzheimer type.

ats/contents_stat_fld_tree_html.j Neuropsychology. 2001;15:254–

sp 267.

8. Эрүүл мэндийн хөгжлийн төв,

Эрүүл мэндийн үзүүлэлтүүд, 15. Kara L. Bopp, Paul Verhaeghen,

2015. Улаанбаатар. 2016. Aging and Verbal Memory Span:
A Meta-Analysis, The Journals of
9. Геронтологийн үндэсний төв, Gerontology: Series B, Volume

“Эрүүл насжилт-Настны

сэргээн засалт” VI 60, Issue 5, September 2005,

симпозиумын илтгэлийн Pages P223–P233,

хураангуй 2013: 17-18 https://doi.org/10.1093/geronb/60.

5.P223

2022 оны дөрөвдүгээр сар. № 17 161

“НИЙГМИЙН ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН ЭРИН” СЭТГҮҮЛ

ИЛТГЭЛИЙН ХУРААНГУЙ
ЗОЧИН ИЛТГЭЛ

2022 оны дөрөвдүгээр сар. № 17 163

“НИЙГМИЙН ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН ЭРИН” СЭТГҮҮЛ

ЭРДМИЙН ЧУУЛГАН-64
НИЙГМИЙН ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН САЛБАР ХУРАЛДААН

ЗОЧИН ИЛТГЭГЧ

1. Овог, нэр: Бямбаагийн Ганбат
2. Цол: Анагаах ухааны доктор, дэд профессор
3. Албан тушаал, байгууллага: ДЭМБ-ын Монгол дахь суурин

төлөөлөгчийн газрын мэргэжилтэн
4. Илтгэлийн сэдэв: “Илүү эрүүл, аюулгүй бүс нутаг болохын

төлөө” ДЭМБ-ын НДББ-ийн үзэл баримтлал

“ИЛҮҮ ЭРҮҮЛ, АЮУЛГҮЙ БҮС НУТАГ БОЛОХЫН ТӨЛӨӨ” ДЭМБ-ЫН НДББ-ИЙН ҮЗЭЛ
БАРИМТЛАЛ

Энэхүү үзэл баримтлал нь ДЭМБ-ын зүгээс түүнийг хэрэгжүүлэхэд үйл ажиллагааг
Номхон далайн баруун бүсэд хэрэгжүүлэх чиглүүлэх (ирээдүйгээс эргэн төлөвлөх)
үйл ажиллагааны тэргүүлэх чиглэлийг
тодорхойлж, өнөө үеийн болон ирээдүйн 3. Эрүүл мэндийн тусламж үйлчилгээг
эрүүл мэндийн сорилтуудыг хамтын бүх нийтэд хүртээмжтэй болгох суурин
хүчээр даван туулах талаар шинэ санааг дээр тогтолцооны хандлага хэвшүүлэх
дэвшүүлсэн юм.
4. Дороос шийдэл боловсруулах
Номхон далайн баруун бүсийн эдийн засаг, (хөрсөн дээр бууж шийдвэрлэх)
нийгэм, хүрээлэн буй орчны онцлог нөхцөл
байдлыг харгалзан дараах дөрвөн тэргүүлэх 5. Улс орны түвшинд үр нөлөөг хэмжих
чиглэлийг тодорхойлоод байна. Үүнд:
6. Нийгмийн бүх салбарт эрүүл мэндийн
1. Эрүүл мэндийн аюулгүй байдал, манлайллыг бий болгох
нянгийн тэсвэржилт
7. Ажлын шинэ арга нэвтрүүлэхийн
2. Халдварт бус өвчин ба насжилт тулд стратегийн харилцаа холбоог
хөгжүүлэх.
3. Уур амьсгалын өөрчлөлт, хүрээлэн
буй орчин Эдгээр үндсэн чиглэл нь улс орнуудын эрүүл
мэндийн тогтолцоог ирээдүйн сорилтод
4. Орхигдсон хүн амд хүрч үйлчлэх бэлтгэн өөрчлөх, эрүүл мэнд, хөгжлийн
төлөөх стратегийн түншлэлийг дэмжих
ХБӨ, эрүүл мэндийн аюулгүй байдал, урт хугацааны стратегийн хэлэлцүүлгийг
уур амьсгал ба орчны өөрчлөлтийнэрүүл чиглүүлэхэд тус дөхөм болох болно.
мэндэд үзүүлэх нөлөөлөл нь шинэ асуудал
биш боловч эдгээрийг шийдвэрлэхийн тулд
сэтгэлгээний өөрчлөлт, ажлын шинэ арга
барил шаардлагатай болж байна.

ДЭМБ ирэх 5 жилийн хугацаанд дараах
үндсэн чиглэлд анхаарах бөгөөд эдгээрийг
бүсийн өмнө тулгарч буй сорилт, онцлог
нөхцөл байдал, чадавхийг харгалзан
тодорхойлсон болно. Үүнд:

1. Ирээдүйн сорилтыг даван туулах
шинэ арга замыг тодорхойлох
(инноваци)

2. Урт хугацааны зорилго тодорхойлж,

164 2022 оны дөрөвдүгээр сар. № 17

“НИЙГМИЙН ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН ЭРИН” СЭТГҮҮЛ

ЭРДМИЙН ЧУУЛГАН-64
НИЙГМИЙН ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН САЛБАР ХУРАЛДААН

ЗОЧИН ИЛТГЭГЧ
1. Овог, нэр: Дамбаагийн Наранзул
2. Цол: Анагаах ухааны доктор
3. Албан тушаал, байгууллага: Тархвар судлаач,

Сүрьеэгийн тандалт судалгааны алба, ХӨСҮТ
4. Илтгэлийн сэдэв: Сүрьеэ хэмээн нэн эртний

өвчин-орчин цагийн нийгмийн эрүүл мэндийн
тулгамдсан асуудал болох нь

СҮРЬЕЭ ХЭМЭЭН НЭН ЭРТНИЙ ӨВЧИН-ОРЧИН ЦАГИЙН НИЙГМИЙН ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН
ТУЛГАМДСАН АСУУДАЛ БОЛОХ НЬ

Д.Наранзул

Халдварт өвчин судлалын үндэсний төв

[email protected] төрийн тунхгаар хүлээсэн үүрэг амлалтаа
биелүүлэх, сүрьеэгийн тусламж үйлчилгээнд
Сүрьеэ өвчин хүн төрөлхтөн бий болсон зарцуулах хөрөнгө оруулалтыг нэмэгдүүлэх,
цагаас л хамт явж байгаа билээ. Эртний тусламж үйлчилгээг өргөжүүлэх арга хэмжээг
Египетийн занданшсан цогцост ясны үе шаттай хэрэгжүүлж байна.
сүрьеэгийн өөрчлөлтүүд олдсон байдаг.
Цогцсоос сүрьеэгийн үүсгэгчийн ДНХ Сүүлийн 2 жил гаруй хугацаанд дэлхий
олдсон нь энэ өвчний баталгаа болжээ. 1882 дахинд нүүрлэсэн Ковид-19-ын цартахалын
онд Германы эрдэмтэн Р.Кох сүрьеэгийн хүнд нөхцөл байдал нь сүрьеэгийн
үүсгэгчийг нээж, “Сүрьеэ зөвхөн өөрийн тусламж үйлчилгээнд сөрөг үр дагавар
өвөрмөц үүсгэгчээр л үүснэ, өөр ямар ч үзүүлж, манай улсын хэмжээнд сүрьеэгийн
замаар үүсэхгүй” гэж мэдэгдсэн байна. илрүүлэлт цартахалын өмнөх үеэс 30
орчим хувиар буурч, хожуу оношлогдсоны
Дэлхийн эрүүл мэндийн байгууллага бараг улмаас эмчилгээний үр дүнд тааруу байх,
30 жилийн өмнө сүрьеэг дэлхийн хэмжээний эмчилгээний явцад нас барах зэргээр
ноцтой аюултай өвчин хэмээн зарласан ч оношилгоо, эмчилгээний хожимдол гарах
энэхүү өвчин нь дэлхий даяар нас баралтын хандлагатай байна.
эхний 10 шалтгааны нэг хэвээр байгаабөгөөд
дэлхийн бүх бүс нутаг, улс орнуудад нэн Нийгэм эдийн засгийн хямрал, ядуурал,
тулгамдсан сорилт болж, хөгжиж буй
орнуудад дэлхийн сүрьеэгийн шалтгаант өлсгөлөн, халдварт өвчний дэгдэлт, дайн
нас баралтын 99 хувь нь тохиолдож байна.
Цаашлаад олон эмэнд тэсвэртэй сүрьеэгийн дажин,хүнамыннүүдэл,шилжинсуурьшилтыг
тархалт нэмэгдэх, ХДХВ, ДОХ, чихрийн
шижин зэрэг бусад хавсарсан өвчнүүд сүрьеэ өвчин дагаж тархаж, нас баралт өсдөг.
бэрхшээл дагуулж байна.
Иймээс сүрьеэгийн тусламж үйлчилгээний
Иймээс 2018 оны 9 дүгээр сард НҮБ-ын
Ерөнхий Ассамблейн Дээд Хэмжээний чанар, хүртээмжийг нэмэгдүүлэх,
Чуулганаар сүрьеэгийн асуудлыг хэлэлцэж
“Сүрьеэг Устгахын төлөө нэгдэх” Улс төрийн цартахалын өмнөх үеийн хэмжээнд хүргэхэд
тунхгийг анх удаа баталсан юм. Манай
улс, НҮБ-ын гишүүн орны хувьд энэхүү улс олон салбарын хамтын ажиллагаа нэн

чухал бөгөөд, ялангуяасүрьеэгээс сэргийлэх

нийгмийн эрүүл мэндийн цогц арга хэмжээг

хэрэгжүүлэх шаардлагатай байна.

Түлхүүр үг: сүрьеэ, эртний өвчин, нийгмийн
эрүүл мэнд

2022 оны дөрөвдүгээр сар. № 17 165

“НИЙГМИЙН ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН ЭРИН” СЭТГҮҮЛ

ЭРДМИЙН ЧУУЛГАН-64
НИЙГМИЙН ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН САЛБАР ХУРАЛДААН

ЗОЧИН ИЛТГЭГЧ

1. Овог, нэр: Палам Энхтуяа
2. Цол: Анагаах ухааны доктор, дэд профессор
3. Албан тушаал, байгууллага: НЭМС-ийн Орчны эрүүл

мэндийн тэнхимийн гэрээт багш
4. Илтгэлийн сэдэв: Орчны бохирдол хүн амын өвчлөлийн

шалтгаан болох нь

ОРЧНЫ БОХИРДОЛ: ХҮН АМЫН ӨВЧЛӨЛИЙН ШАЛТГААН БОЛОХ НЬ

П.Энхтуяа1, О.Оюун-Эрдэнэ1, А.Энхжаргал3, Б.Сувд1,
Д.Даваалхам2, Б.Батзориг2, Д. Гантуяа2, С.Цэгмэд1
1Нийгмийн Эрүүл Мэндийн Үндэсний Төв
2АШУҮИС, Нийгмийн Эрүүл Мэндийн Сургууль
3Ач АУИС

[email protected]

Үндэслэл: Дэлхийн дахинд төдийгүй манай бүртгэгдсэн багтраа өвчний шинэ өвчлөлийн
оронд багтраа, атопи хэлбэрийн арьсны түвшинг статистик мэдээлэл дээр суурилан
үрэвсэл, нүд болон хамрын харшлын өвчлөл тооцлоо.
ихсэж нийгмийн эрүүл мэндийн тулгамдсан
асуудал болж байна. Орчны бохирдлын Судалгааны үр дүн: Гадаад орчны агаар
түвшинг бууруулснаар хүн амын дунд зүрх дахь хүхэрлэг хийн өдрийн дундаж агууламж
судасны өвчин, тархины харвалт, уушгины хүйтний улиралд 41.35 мг/м3, дулааны
хавдар, архаг болон хурц амьсгалын замын улиралд 4.24 мг/м3 буюу хүйтний улиралд
өвчин, багтраа зэрэг өвчнийг бууруулах дулааны улирлын 24 цагийн дундаж
боломжтой. Улаанбаатар хотод судалгаанд агууламжаас 7.57 дахин их байна. Мөн РМ2.5-
хамрагсдын 45.2 хувь нь арьсны сорилд ын 24 цагийн дундаж агууламж агууламж
эерэг үр дүн гарсан байна. Үүнээс харахад хүйтний улиралд 114.10 мкг/м3 , дулааны
харшлын өвчлөл, багтраа өвчин нь орчны улиралд 29.21 мкг/м3 байсан нь дулааны
бохирдол, хотжилт, төвлөрлийг даган ихэсдэг улирлаас 3.9 дахин, Монгол улсын үндэсний
зүй тогтолтой байна. Улаанбаатар хотын стандарт MNS4585:2016-ийн зөвшөөрөгдөх
агаарын бохирдол болон багтраа өвчний дээд хэмжээнээс 2.3 дахин, ДЭМБ-ын
хамаарлыг судлан, цаашдын өвчлөлийн зөвлөмж хэмжээнээс 4.3 дахин өндөр байна.
хэтийн төлөвийг тооцоолох зорилготой Өвчлөлийн 63.2 хувь нь эмнэлэгт хэвтэн
болно. эмчлүүлэгчдэд бүртгэгдсэн бол амбулаторид
бүртгэгдсэн өвчлөлийн дийлэнх нь намар,
Материал ба арга зүй: Энэхүү судалгаа нь хаврын улиралд бүртгэгдсэн байна. Цаг
эргэмж болон цаг хугацааны-кроссовер уурын хүчин зүйлстэй багтраа сөрөг
судалгааны аргаар хийгдсэн болно. Багтраа хамааралтай байгаа бол агаарын бохирдлын
өвчний өвчний олон улсын X ангилалын бүх үзүүлэлтүүдтэй шууд эерэг хамааралтай
дагуу J45.0-Харшил давамгайлсан багтраа, болох нь батлагдлаа.
J45.1-Харшлын бус багтраа, J45.8-Холимог
багтраа, J45.9-J46.0-Багтраа, тодорхойгүй Дүгнэлт: Орчны агаарын бохирдлын хэмжээг
байдлыг харьцуулав. Агаарын бохирдлын Монгол улсын стандартын хэмжээ хүртэл
богино хугацааны нөлөөллийг тогтоохдоо уг бууруулахад хүн амын багтраа өвчлөлийг 5
бүртгэгдсэн өвчлөлийн байдлаар нь ангилан дахин бууруулах боломжтой нь судалгааны
тодорхойлсон. Мөн өвчлөлийн хэтийн дүнгээр тогтоогдлоо.
төлөвийг тооцоход Улаанбаатар хотын хүн
амын дундах сүүлийн 2009-2018 онуудад Түлхүүр үг: багтраа, агаарын бохирдол,
хэтийн төлөв тооцоолол
166 2022 оны дөрөвдүгээр сар. № 17

“НИЙГМИЙН ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН ЭРИН” СЭТГҮҮЛ

ЭРДМИЙН ЧУУЛГАН-64 
НИЙГМИЙН ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН САЛБАР ХУРАЛДААН

ЗОЧИН ИЛТГЭГЧ

1. Овог, нэр: Дангаагийн Баярболд
2. Албан тушаал, байгууллага: ЭМЯ-ны Нийтийн эрүүл

мэндийн газрын дарга
3. Илтгэлийн сэдэв: Хүн амыг өвчнөөс урьдчилан

сэргийлэх нь

ХҮН АМЫГ ӨВЧНӨӨС УРЬДЧИЛАН СЭРГИЙЛЭХ НЬ

Монгол улсын Засгийн газар нийгмийн эрүүл байгуулах, зарим аймагт ЗӨСТ, хил дагуух
мэндийн тусламж, үйлчилгээг хүртээмжтэй, боомтуудад тандалтын нэгж байгуулахаар
чанартай хүргэх зорилтыг дэвшүүлэн тусган хэрэгжүүлж байна. Эдгээр үйл
ажиллаж байна. Нийгмийн эрүүл мэндийн ажиллагааны үр дүнд монгол эрэгтэй,
тусламж, үйлчилгээг сайжруулснаар эмэгтэй хүний дундаж насны зөрүү 5 жил
хамгийн бага зардлаар өндөр үр дүнд хүрэх болж, эрэгтэйчүүдийн 70 хувийг урьдчилан
боломжтой болно. сэргийлэх, эрт илрүүлэгт хамруулж, эрсдэлт
хүчин зүйлсийг бууруулах болно. Иймээс
Монгол Улсын урт хугацааны хөгжлийн бод- хүний нөөц, эмнэлгийн тоног төхөөрөмж,
лого “Алсын хараа-2050”-ыг хэрэгжүүлэхийн лабораторийн урвалж, бодисын хангамжийг
тулд тодорхой зорилтот үйл ажиллагааг 3 нэмэгдүүлэх, анхан шатны эрүүл мэндийн
үе шаттайгаар хийхээр төлөвлөсөн бөгөөд байгууллагуудад боломжит үзлэг, оношилгоо,
эдгээр үе шат бүрт нийгмийн эрүүл мэндийн шинжилгээг хийх замаар лавлагаа шатлалын
тусламж, үйлчилгээг оруулсны нэг нь аймаг, эмнэлгийн ачааллыг бууруулах, хүртээмж,
дүүргийн түвшинд нийгмийн эрүүл мэндийн хамралтыг нэмэгдүүлэхийн тулд явуулын
тусламж, үйлчилгээ үзүүлэх нийгмийн эрүүл амбулатори, лаборатори ажиллуулах, бүх
мэндийн төвийг2020 оноос эхлэн байгуулан шатны эрүүл мэндийн байгууллагуудыг
үйл ажиллагааг нь эхлүүлсэн.Засгийн газрын цахим системд холбож, шаардлагатай
2020 оны 203 дугаар тогтоолоор баталсан тоног төхөөрөмжийг нэмэгдүүлж, програм
“Монгол Улсын Засгийн газрын 2020- хангамжийг сайжруулах шаардлага зүй ёсоор
2024 оны үйл ажиллагааны хөтөлбөрийг гарч байна. Энэ хүрээнд холбогдох хууль,
хэрэгжүүлэх арга хэмжээний төлөвлөгөө”-д бодлогын баримт бичигт нэмэлт өөрчлөлт
иргэдийн эрүүл мэндийн боловсролыг хийх, зохион байгуулалт, үйл ажиллагааны
дээшлүүлж, иргэн бүр урьдчилан сэргийлэх, чиг үүргийг тодорхой болгох ажлуудыг шат
эрт илрүүлэх эрүүл мэндийн үзлэг, дараалан авч хэрэгжүүлж байна.
оношилгоонд тогтмол хамрагдах нөхцөлийг
олон улсын жишигт нийцүүлэн сайжруулж, 2022 оны дөрөвдүгээр сар. № 17 167
эрүүл идэвхтэй амьдралын хэв маягийг
төлөвшүүлэх үндэсний хөтөлбөрүүдийг
хэрэгжүүлэх, эрүүл мэндийг дэмжих төв

“НИЙГМИЙН ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН ЭРИН” СЭТГҮҮЛ

ИЛТГЭЛИЙН ХУРААНГУЙ
ТАРХВАР СУДЛАЛ, БИОСТАТИСТИК

2022 оны дөрөвдүгээр сар. № 17 169

“НИЙГМИЙН ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН ЭРИН” СЭТГҮҮЛ

ОРХОН АЙМГИЙН 0-9 НАСНЫ ХҮҮХДИЙН ХВВ-ИЙН ХАЛДВАРЫН
ЭРСДЭЛТ ХҮЧИН ЗҮЙЛСИЙГ ҮНЭЛЭХ НЬ

Б.Оюунтунгалаг1, Л.Баярмагнай2, Х.Нансалмаа3, Д.Даваалхам1, Ш.Шатар2*
1 АШУҮИС-ийн НЭМС

2АШУҮИС-ийн НЭМС-ийн Эпидемологи, Биостатистикийн Тэнхим
3 АШУҮИС-ийн НЭМС-ийн Эрүүл Мэндийн Нийгмийн Ажил, Нийгмийн Ухааны Тэнхим

[email protected]

Үндэслэл: ДЭМБ-ын мэдээлж буйгаар гишүүд дундаа хумсны хутгыг сольж хэрэглэж
дэлхийд жил бүр 1.5 сая хүн шинээр байсан (p=0.037).
хепатитын вирүсийн халдвар авч байна. Дүгнэлт: Гэр бүлийн гишүүд заримдаа
Монгол улсын хэмжээнд 2020 оны шүдний сойзоо солих, дундаа нэг хумсны
байдлаар хепатитын вирүсийн халдварын хутга хэрэглэх нь В вирүсийн халдварт өртөх
353 тохиолдол бүртгэгдсэн байна. Энэхүү эрсдэлт зан үйл болж байна.
судалгаа нь Орхон аймгийн 0-9 насны
хүүхдийн дунд ХВВ-ийн халдварын эрсдэлт Түлхүүр үг: ХВВ, эрсдэлт зан үйл, өртөлт
зан үйлийг судлахад оршино.

Зорилго: Орхон аймгийн0-9 насны хүүхдүүдэд
хепатитын В вирүсийн халдварын эрсдэлт
хүчин зүйлсийг үнэлэн судлах.

Материал ба арга зүй: Судалгааг аналитик
судалгааны аргыг ашиглан санамсаргүй
түүврээр 0-9 насны 289 хүүхдийг хамруулсан.
Судалгаанд оролцогч хүүхдүүдийн эцэг,
эх, асран хамгаалагчаас таниулсан
зөвшөөрлийн хуудсаар зөвшөөрөл авч,
асуумжийг судлаач өөрөө асуух байдлаар
мэдээллийг цуглуулсан. Судалгааны
статистик боловсруулалтыг SPSS 25.0
программ ашиглан хийв. 

Судалгааны үр дүн: Хепатитийн В вирүсийн
халдварыг судлахад судалгаанд хамрагдсан
хүүхдийн гэр бүлийн гишүүдийн 38.0%
нь В вирүсийн халдвартай байна. Гэр
бүлийн гишүүд нь ХВВ-ийн халдвартай 
хүүхдүүдийн  47.8% нь шүдээ авахуулж,
ломбодуулсан, 37.0% нь тариа хийлгэсэн,
47.1% нь цусны шинжилгээ өгсөн, 15.6%
нь чихээ цоолуулсан зэрэг эрсдэлүүд
байв. Судалгаанд хамрагдсан хүүхдийг
гэр бүлийн гишүүдтэйгээ шүдний сойзоо
сольдог эсэхийг судлахад 5-9 настай
хүүхдүүдийн зарим нь хааяа шүдний сойзыг
сольж хэрэглэдэг байв (p=0.001). Эхийн
боловсролын түвшин бага байхад гэр бүлийн

170 2022 оны дөрөвдүгээр сар. № 17

“НИЙГМИЙН ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН ЭРИН” СЭТГҮҮЛ

ХҮҮХДҮҮДИЙН ДУНД БҮРТГЭГДЭЖ БАЙГАА “МЕТИЦИЛЛИНД ТЭСВЭРТЭЙ
СТАФИЛОКОКК АУРИУС”-ЫН ХАЛДВАРЫН ТАРХАЛТЫГ СУДЛАСАН НЬ

Б.Амарзаяа1*, Г.Даваа2
1ЭХЭМҮТ

2АШУҮИС, НЭМС
[email protected]

Үндэслэл: Сүүлийн жилүүдэд ЭХЭМҮТ- Дүгнэлт: Сүүлийн 5 жилийн хугацаанд
ийн Хүүхдийн эмнэлгээр үйлчлүүлэгчдийн ЭХЭМҮТ-ийн Хүүхдийн эмнэлэгт хэвтэн
дунд арьсны халдварууд болох буглаа, эмчлүүлсэн нийт хүүхдүүдийн дунд “МТСА”-
хатигын тохиолдол ихэсч, голлох шалтгаан ын халдвар 2.7 хувийг эзлэж байна.
нь “Метициллинд тэсвэртэй стафилококк Уг халдвар нь арьсны буглаа, хатиг ба
ауриус” (МТСА) байгаа талаар мэдээлэгдэж мундас оноштойгоор ерөнхий мэс заслын
байна. тасагт хэвтэн эмчлүүлсэн, 4 хүртэл насны
хүүхдүүдэд зонхилж байна.
Зорилго: ЭХЭМҮТ-ийн Хүүхдийн
Түлхүүр үгс: Methicillin-resistant
эмнэлэгт “МТСА”-ын халдвартай хэвтсэн Staphylococcus aureus (MRSA), арьсны
буглаа
үйлчлүүлэгчдийн тархвар судлалын

онцлогийг тодорхойлох

Материал, арга зүй: Дескриптив өвчний
түүхийн мэдээлэлд тулгуурлан судалгааг
гүйцэтгэлээ. Статистик боловсруулалтыг
SPSS 25 программыг ашигласан.

Үр дүн: ЭХЭМҮТ-ийн Хүүхдийн эмнэлэгт
2017-2021 оны хугацаанд нийт 99,424 хүүхэд
хэвтэн эмчлүүлснээс 2.7% буюу 2652 нь
“МТСА” халдвар эмнэл зүйн шинжилгээгээр
илэрчээ. Сүүлийн 2 жилд Метициллинд
тэсвэртэй “МТСА” халдварын тохиолдол 3
дахин нэмэгдсэн байна. “МТСА” халдварын
тохиолдол нь намар, өвөл, хаврын улиралд
буюу 10 дугаар сараас нэмэгдэж, 5 сараас
буурах хандлагатай байна. УБ хотын төвийн
буюу Баянзүрх, Сонгинохайрхан, Баянгол
дүүргийн харьяалалтай эмчлүүлэгч нар уг
халдварын нийт тохиолдлын талаас илүү
хувийг (58.6%) эзлэж байлаа.

Үйлчлүүлэгчдийн 64.8% (n=1719) нь ерөнхий
мэс заслын тасагт, 72.6% (n=1927) нь арьсны
буглаа, хатиг ба мундас, оношоор хэвтэн
эмчлүүлсэн байна. Үйлчлүүлэгчийн 90.8%
(n=2408) нь эмнэлэгт хэвтсэн эхний өдөр
буюу 24 цагийн дотор авсан шинжилгээнд
“МТСА”-ын халдвар илэрсэн байв.

2022 оны дөрөвдүгээр сар. № 17 171

“НИЙГМИЙН ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН ЭРИН” СЭТГҮҮЛ

ХОТЫН ЗАЛУУЧУУДЫН ДУНД ХЕПАТИТИЙН В, Д ВИРҮСИЙН ХАЛДВАРЫГ СУДАЛСАН
ДҮН

Б.Заяабат1, Ш.Шатар2*, М.Еркебулан2, Д.Даваалхам2.
1 Ангиографийн тасаг, Улсын Хоёрдугаар Төв Эмнэлэг.

2 АШУҮИС, НЭМС,
[email protected]

Үндэслэл: Дэлхий даяар 15-20 сая орчим Дүгнэлт: Залуучуудын 9.9% нь ХВВ-ийн
хүн ХДВ-ийн халдвартай гэж үздэг. Дэлхийн халдвартай, 5.0% нь ХВВ ба ХДВ-ийн
зарим улс оронд цочмог хепатитийн 2-7%, хавсарсан халдвартай байсан бөгөөд
архаг хепатитийн тохиолдлын 9-50%-д делта эрэгтэйчүүд болон 30-34 насныханд халдвар
вирусийн эсрэг бие илэрдэг. Монгол улсад өндөр байна.
ХВВ болон ХДВ-ийн хавсарсан халдварыг
судалсан судалгааны ажил ховор байгаа нь Түлхүүр үг: Хепатитийн В ба Д вирүс,
энэхүү судалгааг хийх үндэслэл болов. халдвар, залуучууд, маркер

Зорилго: Улаанбаатар хотын 20-40 настай
залуучуудын дунд хепатитийн дельта
вирүсийн халдварыг илрүүлэх

Материал арга зүй: 20-40 насны хүн амд
суурилсан агшингийн судалгааны загварыг
ашиглан ХДВ-ийн Anti-HDV маркерыг Япон
Улсын Жичигийн Анагаахын Сургуулийн
Вирус судлалын лабораторит хийсэн.
SPSS-25 программ ашиглан статистик
боловсруулалтыг хийв. 

Үр дүн: Судалгаанд нийт 3109 хүн
хамрагдсан ба залуучуудын 9.9% нь ХВВ-
ийн халдвартай, 5.0% нь ХВВ болон
ХДВ-ийн халдвартай байв. Хепатитийн В
вирүсийн халдвартай залуучуудын 13.4%
нь эрэгтэй, 7.2% эмэгтэйчүүд байсан бөгөөд
30-34 насныханд ХВВ-ийн халдвар 10.9%
буюу хамгийн өндөр хувийг эзлэж бусад
насны бүлэгтэй харьцуулахад статистик ач
холбогдол p<0.005 бүхий ялгаатай байлаа.

Хепатитийн Д вирүсийн халдвартай
залуучдуудын 46.5% эрэгтэй, 41.5% эмэгтэй
байсан ба насны бүлгээр нь харьцуулан
үзэхэд ялгаа ажиглагдсангүй. ХВВ болон
ХДВ-ийн хавсарсан халдварыг хүйсээр
нь харьцуулан үзэхэд эрэгтэйчүүдийн
13.4% нь ХВВ-ийн халдвартай, 6.8% нь
ХДВ-ийн халдвартай, 46.5% ХВВ болон
ХДВ-ийн хавсарсан халдвартай байгаа нь
эмэгтэйчүүдээс статистикийн ач холбогдол
бүхий ялгаатай p<0.0001 байна.

172 2022 оны дөрөвдүгээр сар. № 17

“НИЙГМИЙН ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН ЭРИН” СЭТГҮҮЛ

ОЮУТНУУДЫН ХАЛДВАРТ БУС ӨВЧНИЙ ЭРСДЭЛТ ХҮЧИН ЗҮЙЛИЙГ СУДЛАХ НЬ

Х.Нансалмаа1, Э.Хонгорзул1, Б.Чинзориг2, Э.Жавхаа3*
1АШУҮИС-ийн НЭМС-ийн Орчны Эрүүл Мэндийн Тэнхим
2Шинжлэх ухаан технологийн их сургуулийн Орхон аймаг дахь сургууль

3Чингэлтэй дүүргийн эрүүл мэндийн төв
[email protected]

Үндэслэл: Манай улсын хүн амын 34.6 Судалгааны үр дүн: Судалгаанд оролцогчдын
хувийг 15-34 насны залуучууд эзэлж байна. 47.2 хувийг АШУҮИС-ийн оюутнууд, 52.8
Өсвөр нас нь хүүхэд наснаас насанд хүрэхэд хувийг ШУТИС-ийн оюутнууд эзэлж байна.
шилжих шилжилтийн үе бөгөөд эрүүл хүн Оюутнуудын 74.5 хувь нь ХБӨ-ний талаар
бий болох хүний хөгжлийн чухал үе шат ямар нэг мэдээлэл авч байсан бөгөөд
юм. ХБӨ-үүдийн суурь нь ихэнх тохиолдолд ихэвчлэн интернетээс (82%) мэдээлэл
өсвөр залуу насанд тавигддаг. Өсвөр үед авсан байна. Оюутнуудын 15.1% нь тамхи
болон залуу насанд эрүүл зан үйлийг дагаж татдаг, өдөрт дунджаар 7 ширхэг тамхи
мөрдөх нь идэр, ахимаг насанд хожим илрэх татдаг байна, 63.6 хувь нь архи согтууруулах
үр дагавартай нь тэмцэхээс нийгэм, эдийн ундаа хэрэглэж байсан, 46,6 хувь нь архи
засгийн хувьд илүү үр ашигтай арга зам юм. согтууруулах ундааг ахиж хэрэглэхгүй гэсэн
бодол төрж байсан байна. Оюутнуудын 22.3
Зорилго: Оюутнуудын халдварт бус өвчний хувь нь өглөөний цайгаа тогтмол уудаг, 26.2
эрсдэлт хүчин зүйлийг тодорхойлох. хувь нь тогтмол дасгал хөдөлгөөн хийдэг
байна.
Материал арга зүй: Судалгааг агшингийн
загвараар, тоон судалгааны аргыг ашиглан Дүгнэлт: Их сургуулиудаас оюутнуудын
онлайнд суурилсан маягт хэлбэрээр эрүүл мэндийг дэмжих чиглэлээр явуулж буй
гүйцэтгэсэн бөгөөд судалгаанд улсын 2 их үйл ажиллагаа хангалтгүй байна.
сургууль болон хөдөө орон нутаг дахь салбар
сургуулийн нийт 297 оюутан хамрагдсан. Түлхүүр үг: Их сургууль, архи, тамхи

2022 оны дөрөвдүгээр сар. № 17 173

“НИЙГМИЙН ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН ЭРИН” СЭТГҮҮЛ

БАГА (0-5) НАСНЫ ХҮҮХДИЙН АХУЙН ОСОЛ ГЭМТЛИЙН СУДАЛГАА

Б.Буянтүшиг1, Х.Мөнхзул2, Б.Баянзул2, Г.Одмаа1, М.Нансалмаа1, Г.Жаргалсайхан1*
1АШУҮИС-ийн НЭМС-ийн Орчны Эрүүл Мэндийн Тэнхим
2ГССҮТ, Статистик, Тандалт судалгааны алба
[email protected]

Үндэслэл: Дэлхий дахинд ахуйн осол хамгийн түгээмэл шалтгаанд уналт
гэмтэл нь бага насны хүүхдийн дунд 45.81%, түлэгдэлт 24.01% зэрэг нь орж
хөгжлийн бэрхшээл, нас баралтад хүргэх байна (p<0.05). Ихэвчлэн оройн 19:00-
тэргүүлэх шалтгаан болдог хэдий ч 22:00 цагийн хооронд осол бүртгэгдэж,
үүнээс урьдчилан сэргийлэх боломж толгойн гэмтэл хамгийн их тохиолджээ
хангалттай бий. ГССҮТ-ийн 2020 оны (p<0.05).
тайланд Монгол улсын хэмжээнд 0-5
насны хүүхдүүдийн бүлэгт 10,000 хүн амд Дүгнэлт: Судалгааны хамрах хугацаанд
хамгийн өндөр буюу 520 гаруй тохиолдол ахуйн ослын тохиолдол өссөн байгаа тул
бүртгэгдсэн байна. эцэг эх асран хамгаалагчид анхаарал
хяналтаа сайжруулж, холбогдох
Зорилго: Бага насны хүүхдийн ахуйн байгууллагууд урьдчилан сэргийлэх үйл
осол гэмтлийн тохиолдлыг 2016-2020 ажиллагааг эрчимжүүлэх шаардлагатай
оны хооронд судалж, үнэлэх байна.

Материал арга зүй: Гэмтэл Согог Түлхүүр үг: Ахуйн осол, осол гэмтэл, бага
Судлалын Үндэсний Төвийн “Статистик насны хүүхэд
Мэдээлэл, Тандалт судалгаа”-ны
албанаас 2016 оны 1 дүгээр сараас 2020
оны 12 дугаар сар хүртэлх хугацаанд бага
насны (0-5) хүүхдийн ахуйн хүрээний
осол гэмтлийн нийт 68,765 тохиолдлын
мэдээлэлд эргэмж судалгааны загвар
ашиглан дүн шинжилгээ хийв. Статистик
боловсруулалтыг STATA15 програм
ашиглан гүйцэтгэв.

Үр дүн: Монгол улсын хэмжээнд 2016-
2020 оны хооронд 5 хүртэлх насны
хүүхдийн дунд ахуйн осол гэмтлийн нийт
68,765 тохиолдол бүртгэгдсэнээс 1 настай
хүүхдүүдэд хамгийн өндөр байна (p<0.05).
Хүйсээр судлахад эрэгтэй хүүхдүүдийн
дунд (56.56%) илүү тохиолджээ
(p<0.05). Ахуйн осол гэмтлийн 2016 оны
үзүүлэлтийг 2020 онтой харьцуулахад
Сүхбаатар дүүрэгт 10,000 хүн амд 278.0
функтээс 740.0 болж хамгийн ихээр (2.6
дахин) нэмэгдсэн байна (p<0.05). Бага
насны хүүхдүүдийн дунд ахуйн ослын

174 2022 оны дөрөвдүгээр сар. № 17

“НИЙГМИЙН ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН ЭРИН” СЭТГҮҮЛ

ХЭНТИЙ АЙМАГТ БҮРТГЭГДСЭН БООМЫН ХҮНИЙ ӨВЧЛӨЛИЙН ТАРХВАР ЗҮЙН
СУДАЛГАА

Г.Ганцэцэг*1, Л.Эрдэнэчимэг2, Ц.Гэрэлмаа3, Ч.Эрдэнэчимэг4,
Ц.Ууганбаяр5, Т.Сансарбаатар6, Х.Мягмарбат7, Ч.Өнөрцэцэг8

1-5 Зоонозын өвчин судлалын төв, Хэнтий аймаг
6-7Мал эмнэлгийн газар, Хэнтий аймаг

8АШУҮИС-ийн НЭМС-ийн Урьдчилан Сэргийлэх Анагаах Ухааны Тэнхим
[email protected]

Үндэслэл: Боом нь Bacillus anthracis эхний хоногтоо эмнэлгийн тусламж

нянгаар үүсгэгддэг ихэнхдээ малаас авч, эмнэлэгт дунджаар 25.7 хоног

хүнд дамжин халдварладаг өвчин хэвтсэн ба хүний өвчлөлийн 96.2

юм. Монгол улсын 19 аймгийн 154 хувь нь эдгэрсэн.

сум, Нийслэлийн 3 дүүргийн нутаг Халдварын эх уурхайд өртсөн

дэвсгэрт боомын байгалийн байдлыг судлахад нийт тохиолдлын

голомттой. Хэнтий аймагт боомын дийлэнх (89%) нь гэмтсэн арьс

малын өвчлөл 1950 оноос хүний салстаар, цөөн (7.4%) тохиолдол нь

өвчлөл 1997 оноос хойш бүртгэгдэж хөрс газар шорооны ажил хийх

эхэлсэн. Зоонозын гаралтай явцад халдвар авсан байлаа.

өвчлөлийн хөдлөл зүй, нөлөөлөх Боомын хүний өвчлөлийн анхны

хүчин зүйлсийг илрүүлж, урьдчилан батлагдсан тохиолдол Хэнтий

сэргийлэх тандалт судалгааг аймагт илэрснээс хойших эхний 10

эрчимжүүлэх шаардлагатай билээ. жилд идэвхитэй голомтот халдвар

Зорилго: Хэнтий аймагт 1997-2021 бүртгэгдэж байсан бол сүүлийн 10

онуудад бүртгэгдсэн боомын хүний жилд (2016 оноос хойш) боомын

өвчлөлийн эпидемиологи, хүний өвчлөл тогтвортой буурчээ.

эпизотологийн зарим онцлогийг Хэнтий аймгийн хэмжээнд нийт 12

судлан тогтоох суманд боомын хүний өвчлөлийн

Материал ба арга зүй: Дескриптив тохиолдол бүртгэгдсэнээс

судалгааны бичиглэлийг (эргэмж) Өмнөдэлгэр сум хүний өвчлөлөөр,

загварыг ашиглан Хэнтий аймагт Биндэр сум голомтын тоогоор,

сүүлийн 25 жил (1997-2021 он)-д Баянхутаг сум малын өвчлөлийн

бүртгэгдсэн хүний өвчний тайлан, тохиолдол ихтэй байлаа. Байгалийн

мал эмнэлгийн газраас ирүүлсэн голомтын идэвхжил нь 5-9 дугаар

салбар дундын зөвлөлийн мэдээ, сард ба оргил үе нь 8-р сард

тайлангийн мэдээлэлд тулгуурлан уг байна.Аймгийн Мал эмнэлгийн

судалгааг гүйцэтгэлээ. газарт ЗӨСТ-өөс ирүүлсэн боомын

Судалгааны үр дүн: Боомын малын өсгөврийн 42.7 хувийг тандалт

өвчний 86, хүний өвчний 27 шинжилгээний өсгөвөр эзэлж байна.

тохиолдол бүртгэгдсэн. Боомын Дүгнэлт: Аймгийн хэмжээнд сүүлийн

хүний өвчлөлийн дундаж нас 10 жилд боомын хүний өвчлөлийн

37.8±1.2 жил, 77.8 хувь нь бүртгэгдсэн тохиолдол

эрэгтэйчүүд, 63 хувь нь малчин, 7.4 тогтвортойгоор буурч байна.

хувь нь жолооч, 18.5 хувь нь бусад

мэргэжлийн хүмүүс байжээ. Боомын Түлхүүр үгс: Хүний өвчлөл,
тохиолдол, идэвхижил, өсгөвөр
хүний өвчлөлийн нууц үе дунджаар

4.7±0.3 (CI2-8) хоног үргэлжилж,

2022 оны дөрөвдүгээр сар. № 17 175

“НИЙГМИЙН ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН ЭРИН” СЭТГҮҮЛ

МОНГОЛ УЛСЫН ЧИХРИЙН ШИЖИН ХЭВ ШИНЖ 2 ӨВЧНИЙ ТАРХАЛТЫН
СУДАЛГАА

Д.Ангармөрөн1, Л.Оюунбилэг2, М.Еркебулан1, Б.Бумдэлгэр1, Г.Алтанцэцэг1, Я.Лхагва3,
Э.Болормаа4, Т.Баясгалан1*

1АШУҮИС-ийн НЭМС-ийн Эпидемиологи, Биостатистикийн Тэнхим,
2Эрүүл Мэндийн Хөгжлийн Төв,

3Нийслэлийн яаралтай тусламжийн төв,
4Интермед эмнэлэг

[email protected]

Үндэслэл: Хүн амын дунд бодисын Chi-square test), Фишер эксакт

солилцооны эмгэгийн эрсдэл жил тестийн (Fisher exact test) аргыг тус

бүр нэмэгдэж байгаа боловч тус ашиглалаа.

чихрийн шижин хэв шинж 2 Судалгааны үр дүн: Судалгаанд

(ЧШХШ2)-ын тархалтыг шинэчлэн оролцогсдын дунд чихрийн

тогтоосон, нэгдсэн суурь судалгаа шижингийн урьдал байдлын

1999 оноос хойш хийгдээгүй тархалтын түвшингийн бодит тоо

байна.Халдварын бус архаг өвчин, 10.88, дэлхийн стандарт бүхий

осол гэмтлийн эрсдэлт хүчин насны бүлгийн хүн амтай

зүйлийг тогтоох шаталсан харьцуулахад 12.63 байна. Харин

судалгаагаар ЧШӨ-ний тархалт 5.7- чихрийн шижингийн тархалтыг

6.9% байсан боловч уг судалгаа нь дэлхийн стандарт бүхий насны

нэг агшинд, зөвхөн өлөн үеийн цусан бүлгийн хүн амтай харьцуулахад

дахь глюкозын ихсэлтийг судалсан 9.08 байна. Насны бүлгүүдээс 60

тул ЧШХШ2-ын бодит тархалтыг дээш насны хүн амын дунд ЧШХШ2,

үнэлэх боломжгүй юм. чихрийн шижингийн урьдал байдлын

Зорилго: Монгол улсын хэмжээнд тархалт хамгийн өндөр байна.

ЧШХШ2-ын тархалтыг шинэчлэн Дүгнэлт: Монгол улсын хэмжээнд

тогтоох. хийгдсэн ЧШХШ2-ын тархалтыг

Материал ба арга зүй: Бид тогтоосон 1999 оны Ж.Сувд нарын

судалгааны агшингийн судалгааны анхны судалгаатай харьцуулахад

загвар ашиглаж Монгол улсын 4 сүүлийн 20 жилийн хугацаанд

аймаг, Улаанбаатар хотын 2 ЧШХШ2-ын тархалт 3 дахин,

дүүргийн хүн амаас санамсаргүй чихрийн шижингийн урьдал байдал

түүвэрлэлтийн аргаар сонгож нийт буюу глюкозын тэсвэржилт алдагдал

3272 хүнийг хамрууллаа. Өвчлөлийн 1.2 дахин нэмэгдсэн байна.

тархалт, өвчлөл, тоо мэдээлэлд

дескиптив шинжилгээ (descriptive Түлхүүр үг: Чихрийн шижин хэв
шинж 2, чихрийн шижингийн урьдал
analysis), үл хамаарах чанарын хоёр
байдал, тархалт.
хувьсагчийн ялгааг тооцохдоо

Пирсоны хи квадрат тест (Pearson’s

176 2022 оны дөрөвдүгээр сар. № 17

“НИЙГМИЙН ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН ЭРИН” СЭТГҮҮЛ

ӨМНӨГОВЬ АЙМГИЙН 0-9 НАСНЫ ХҮҮХДИЙН ХЕПАТИТ В ВИРҮСИЙН
ЭСРЭГ ВАКЦИНД ХАМРАГДСАН БАЙДЛЫГ СУДЛАХ

Б.Даваажаргал, Х.Сэр-Од1, Д.Даваалхам1*
1АШУҮИС-ийн Нийгмийн Эрүүл Мэндийн Сургууль

[email protected]

Үндэслэл: Дэлхийн Эрүүл Мэндийн боловсруулахдаа SPSS 25.0

Байгуулга (ДЭМБ) дэлхийн эрүүл программ ашиглан гүйцэтгэв.

мэндийн хөтөлбөрт ХВВ-ийн Судалгааны үр дүн: Судалгаанд

халдварыг таслан зогсоох асуудлыг эрэгтэй 49.7% (177), эмэгтэй 50.3%

тусгасан бөгөөд 2030 он гэхэд ХВВ- (179) хүүхдүүд хамрагдсан бөгөөд

ийн шинэ тохиолдлыг 90.0%, ХВВ- үүнээс хотод төрсөн 11.0% (39),

ээс үүдэлтэй нас баралтыг 65.0% аймагт төрсөн 80.6% (286), суманд

бууруулахаар төлөвлөж төрсөн 8.7% (31) байна. Судалгаанд

байна.Хепатит В вирүсийн шинэ хамрагдсан хүүхдүүдийн 96.6%

тохиолдын халдвараас сэргийлэх (94.4%-98.1%) төрсний дараах 24

хамгийн чухал аргын нэг бол цагийн дотор ХВВ-ийн эсрэг вакцинд

дархлаажуулалт юм. Иймээс хамрагдсан байна. Хотод төрсөн

вакцины хамрагдалтыг судлах хүүхдүүдийн 89.7%, аймагт төрсөн

судалгаа хийх үндэслэл боллоо. хүүхдүүдийн 97.2%, суманд төрсөн

Зорилго: Өмнөговь аймгийн 0-9 хүүхдүүд 100.0% 24 цагийн доторх

насны хүүхдийн хепатит В вирүсийн вакциндаа хамрагдсан байна. Тавт

эсрэг вакцины хамрагдалтыг вакцин ягаан дэвтэрт

судлах. тэмдэглэгдсэнээр эхний тун 53,9

Материал ба арга зүй: Өмнөговь (53.4%-54.4%), 2 дахь тун 52,8

аймгийн 0-9 насны 356 хүүхдийг (52.3%-53.3%), 3 дахь тун 50,0%

аналитик судалгааны арга ашиглан, (49.4%-50.6%) байна .

санамсаргүй түүврийн аргаар Судалгааны ажлын дүгнэлт:

судалгаанд хамруулав. ХВВ-ийн Хепатит В вирүсийн эсрэг ын

эсрэг вакцины хамрагдалтын 4 тунг вакцины хамрагдалт 96.6% байсан

хүүхдийн эрүүл мэндийн ягаан боловч төрсөн газраас нь хамаарч

дэвтэр болон дархлаажуулалтын хамрагдалтын хувь харилцан

картнаас харж, судлаач өөрөө адилгүй байна.

тэмдэглэн авч мэдээллийг

цуглуулсан. Судалгааны үр дүнг Түлхүүр үг: Хепатит В вирүс,
хүүхэд, вакцин, дархлаажуулалт

2022 оны дөрөвдүгээр сар. № 17 177

“НИЙГМИЙН ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН ЭРИН” СЭТГҮҮЛ

ӨМНӨГОВЬ АЙМГИЙН 0-9 НАСНЫ ХҮҮХДИЙН ХЕПАТИТ В ВИРУСИЙН
ХАЛДВАРТ ӨРТӨХ ЗАРИМ ЭРСДЭЛИЙГ ҮНЭЛЭХ НЬ

Б.Даваажаргал1, Х.Сэр-Од1, Д.Даваалхам1
1АШУҮИС-ийн Нийгмийн Эрүүл Мэндийн Сургууль

[email protected]

Үндэслэл: Дэлхий даяар нийт 257 Судалгааны үр дүн: Хепатит В
сая хүн хепатит В вирус (HBV)-ийн
архаг халдвартай бөгөөд энэ нь вирүсийн халдварт өртөх зарим
элэгний хорт хавдар, элэгний
хатуурлын улмаас өвчлөл нас эрсдэлийг судлан үзэхэд
баралтын тэргүүлэх шалтгаан
болдог. ХВВ-ийн архаг халдвар авах хүүхдүүдийн шүдээ авахуулж,
эрсдэл нь төрөх үед эсвэл бага
насандаа халдварлах нь хамгийн ломбодуулсан эсэх нь 41.0%, тариа
өндөр байдаг. Манай улс нь ХВВ-ийн
өндөр тархалттай оронд хамаардаг хийлгэж байсан 31.2%, өнгөрсөн
ба бага насны хүүхдийн дунд
хийгдсэн судалгаа хангалтгүй байгаа жилд ямар нэгэн тариа хийлгэсэн
нь судалгаа хийх үндэслэл боллоо.
Зорилго: Өмнөговь аймгийн бага 14.1%, мэс засал хийлгэсэн 2.5%
насны хүүхдийн хепатитийн В
вирусийн халдварын эрсдэлт зан байна. Гэр бүлийн гишүүдтэйгээ
үйлийг судлах.
Материал ба арга зүй: Өмнөговь хумсны хутгаа сольж хэрэглэдэг
аймгийн 0-9 насны 356 хүүхдийг
аналитик судалгааны арга ашиглан, 75.0% байв. Судалгаанд оролцсон
санамсаргүй түүврийн аргаар
судалгаанд хамруулав. Судалгаанд хүүхдүүдийн ээжүүдийн 10.7%, гэр
оролцогчоос 3 бүлэг, 35 асуулттай
бүхий асуумжын дагуу судлаач бүлийн гишүүдийн 17.1% нь ХВВ-ийн
өөрөө асуух байдлаар мэдээллийг
цуглуулсан. Судалгааны үр дүнг халдвартай байна.
боловсруулахдаа SPSS 25.0
программ ашиглан гүйцэтгэв. Судалгааны ажлын дүгнэлт:

Хүүхдийн гэр бүлийн гишүүд нь ХВВ-

ийн халдвартай байх, хумсны хутгыг

дундаа хэрэглэх, санамсаргүй

шүдний сойзыг солих, шүдний

эмчилгээ хийлгэх, зүү эмчилгээ

хийлгэх, цус, цусан бүтээгдэхүүн

сэлбүүлэх зэрэг нь хепатит В

вирүсийн халдварт өртөх эрсдэлийг

нэмэгдүүлж байна.

Түлхүүр үг: Хепатитийн В вирүс,

хүүхэд, Өмнөговь

178 2022 оны дөрөвдүгээр сар. № 17

“НИЙГМИЙН ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН ЭРИН” СЭТГҮҮЛ

ИЛТГЭЛИЙН ХУРААНГУЙ
ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН БОДЛОГО, УДИРДЛАГА

2022 оны дөрөвдүгээр сар. № 17 179

“НИЙГМИЙН ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН ЭРИН” СЭТГҮҮЛ

АХЛАХ АНГИЙН СУРАГЧДЫН ЦАР ТАХЛЫН ҮЕИЙН ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН
СУУРЬ МЭДЛЭГ, АМЬДРАЛЫН ЧАНАРЫГ ТОДОРХОЙЛОХ НЬ

Б.Одгэрэл1, П.Орхонтуяа1, Б.Туул1, Ц.Дашдулам1*
1АШУҮИС, СС

[email protected]

Үндэслэл: Ковид-19 вирусийн Children (HLSAC), амьдралын
халдвар 2020 онд дэлхий дахинд чанарыг тодорхойлох 10 асуулт (HQ-
тархаж, ДЭМБ-аас цар тахал health-related quality of life (HRQoL)-
болсныг зарласан. Эрүүл мэндийн ийг тус тус ашиглав.
харилцаа гэдэг нь хүмүүсийг короно Үр дүн: Судалгаанд оролцогчдын
вирусийн талаарх мэдээллээр эрүүл мэндийн суурь мэдлэгийг
хангах, эрүүл мэндийн боловсрол үнэлэхэд 89.1% найтаахдаа
олгох, вирус улам өргөн хүрээнд гараараа дардаг, 74.4% хүн
тархахаас сэргийлэх арга хэмжээ хоорондын зай байрьдаг, 69.2%
юм. Хэдийгээр өсвөр насныхан энэ хүнтэй уулзах тоог байгасгаж, 92.3%
вирусийн халдвар авч өвдөх гэртээ байх, 100% гараа тогтмол
магадлал бага боловч шинж тэмдэг угаадаг гэсэн байна. Мөн эрүүл
илрэхгүйгээр вирусийг тараах мэндээ хамгаалах тухай мэдээллийг
магадлал өндөртэй, иймд тэднийг 40.8% нь зурагт,34.0% нь фэйсбүүк,
вирусийн тархалтаас хамгаалах 23.6% нь гэр бүлээсээ авдаг байна.
шаардлагатай мэдээллээр хангах нь Амьдралын чанарыг тодорхойлох 10
чухал ач холбогдолтой. асуултын эцэг эх нь эрх тэгш зөв
Зорилго: Ахлах ангийн сурагчдын харьцдаг нь 3.9 буюу хамгийн өндөр
ковид-19 цар тахлын үеийн эрүүл хамгийн бага үзүүлэлтэй нь чөлөөт
мэндийн боловсролын мэдлэг, цагаараа дуртай зүйлээ хийдэг байх
хандлагыг тодорхойлох нь 3.0 буюу дундаас дээгүүр байна.
Материал ба арга зүй: Судалгааг Дүгнэлт: Судалгаагаар ахлах
нэг агшингийн тоон судалгаагаар ангийн сурагчдын ковид-19 цар
зорилтот түүврийн аргыг ашиглан тахлын үеийн эрүүл мэндийн суурь
Сонгино Хайрхан дүүргийн 67-р мэдлэг үнэлэх асуумжийн дундаж
сургуулийн ахлах ангийн 191 оноо 3.7, амьдралын чанарыг үнэлэх
сурагчийг хамруулав. Мэдээ асуумжийн дундаж оноо 3.3 буюу
материал цуглуулахдаа цахим дунджаас дээш гарсан.
хэлбэрээр эрүүл мэндийн суурь
боловсролыг үнэлэх 5 асуулт(HL- Түлхүүр үг: Эрүүл мэндийн мэдлэг,
Health Literacy in School-Aged
амьдралын чанар

2022 оны дөрөвдүгээр сар. № 17 181

“НИЙГМИЙН ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН ЭРИН” СЭТГҮҮЛ

ОСОЛ ГЭМТЛИЙН ШАЛТГААНТ ӨВЧЛӨЛИЙН ТЭРГҮҮЛЭХ ШАЛТГААНУУДАД
ХИЙСЭН ДҮН ШИНЖИЛГЭЭ

А.Пүрэвгэрэл, П.Цэдэн, Ю.Гантөгс*
АШУҮИС, НЭМС-ийн Эрүүл мэндийн бодлогын тэнхим

[email protected]

Үндэслэл: Монгол Улсын хүн амын эрэгтэйчүүд, 39.1%-ийг эмэгтэйчүүд

дунд гадны шалтгааны улмаас нас эзэлж байна. Насны хувьд

барах, өвчлөх тохиолдол сүүлийн бүлэглэхэд 19.2%-ийг 0-15 насны

жилүүдэд эрс нэмэгдэж, 2020 оны хүүхдүүд, 2.7%-ийг 60-аас дээш

байдлаар өвчлөлийн 5 дахь насны ахмадууд, үлдсэн хувийг

шалтгаан болж байна. 2020 онд хөдөлмөрийн насны хүн ам эзэлсэн

Монгол улсын хэмжээнд 143,497 байна (ХИУ=99, ХБУ=0). Осол

осол гэмтлийн шинэ тохиолдол гэмтэлд өртөж өвчилсөн дундаж нас

бүртгэгдсэн байна. Осол гэмтлийн 27 нас байна.

өвчлөлд эрчүүд эмэгтэйчүүдээс 1.5 Бүртгэгдсэн осол гэмтлийн

дахин их өртөж байгаа үзүүлэлттэй өвчлөлийн тэргүүлэх гурван

байна. шалтгааныг нь авч үзэхэд уналт

Зорилго: Монгол Улсын 2020 оны (41.9%), зам тээврийн осол (12.7%),

осол гэмтлийн өвчлөлийн тэргүүлэх хүчирхийлэл (9.7%) гэсэн үр дүнтэй

шалтгаануудад дүн шинжилгээ хийх байна. Тэргүүлэх гэмтлийн оношийг

зорилготой. авч үзэхэд зам тээврийн осолд

Материал, арга зүй: Судалгааг өртөгсдийн 36.9%, хүчирхийлэлд

эргэмж судалгааны загвар, баримтын өртөгсдийн 56.9%-д хүзүүний гэмтэл,

аргыг ашиглан Монгол Улсын 2020 уналтын шалтгааны 19.0%-д тохой

оны осол гэмтлийн шинэ ба шуун гэмтэл тэргүүлж байна.

тохиолдлоор өвчилсөн 143497 тоон Дүгнэлт: Монгол Улсын осол

мэдээг ашиглан дүн шинжилгээ гэмтлийн тэргүүлэх шалтгааныг

хийсэн. уналт (41.9%), осол гэмтлийн

Судалгааны үр дүн: Монгол Улсын тэргүүлэх оношийг хүзүүний гэмтэл

хэмжээнд 2020 оны байдлаар 143497 (21.2%) эзэлсэн нь хамгийн өндөр

шинэ тохиолдол бүртгэгдсэний 1.9% дүнтэй байна.

нас барсан, 98.1% нь өвчилсөн

байна. Эдгээр өвчилсөн Түлхүүр үгс: Осол гэмтэл, тэргүүлэх
шалтгаан, гэмтлийн онош
тохиолдлуудын 60.9%-ийг

182 2022 оны дөрөвдүгээр сар. № 17

“НИЙГМИЙН ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН ЭРИН” СЭТГҮҮЛ

ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН АЖИЛТНЫ НИЙГМИЙН ХАМГААЛЛЫН ЗАРИМ АСУУДАЛД

С.Мягмарчулуун1, Б.Батзориг1, Л.Мөнх-Эрдэнэ1, Х.Баярмаа2, О.Болорсайхан3*
1АШУҮИС, НЭМС-ийн Орчны эрүүл мэндийн тэнхим
2ЭМЯ, БТГ
3АШУҮИС, ЭС
[email protected]

Үндэслэл: Эрүүл мэндийн ажилтны 85.1.3. 4) Эрүүл мэндийн салбарын

нийгмийн хамгааллыг өнөөгийн хүний нөөцийг (2010-2014) хөгжүүлэх

эдийн засгийн байдалтай уялдуулан бодлого 5) Засгийн газрын (2016-

тогтмол сайжруулах, хүний нөөцийг 2020) хөтөлбөр-т 6) Эрүүл мэндийн

тогтвортой ажиллуулах, ажилтны нийгмийн хамгааллын

урамшуулах, дэмжих үүрэг улс үндэсний хөтөлбөр Засгийн газрын

орнуудын Засгийн газрын өмнө (2019) 193 тоот тогтоол Эрүүл

тулгарч байна. мэндийн салбарын ажилтнуудын

Зорилго: Эрүүл мэндийн салбарын орон сууц, ажлын нөхцөл, сургалт,

ажилтны нийгмийн хамгааллын хөдөлмөрийн аюулгүй байдал

чиглэлээр хэрэгжиж байгаа хууль зэргийг шат дараатай шийдэх

эрх зүйн баримт бичигт тойм дүн хөтөлбөрийг хэрэгжүүлэхээр

шинжилгээ хийх батласан боловч уг хөтөлбөр

Арга зүй: Эрүүл мэндийн салбарын өнөөдрийн байдлаар хүчингүй

ажилтны нийгмийн хамгааллын болсон байна.

чиглэлээр 2022 оны 2 дугаар сар Дүгнэлт: Эрүүл мэндийн ажилтны

хүртэлх хугацаанд хүчинтэй байсан нийгмийн хамгааллын чиглэлийн

баримт бичгүүдийг баримтын аргаар судалгаа, бүртгэл мэдээллийг

судалсан. сайжруулж, нотолгоонд суурилсан

Үр дүн: Одоогийн байдлаар Эрүүл шийдвэр гаргах, Засгийн газрын

мэндийн салбарын ажилтны (2019) 193 тоот тогтоол "Эрүүл

нийгмийн хамгаалал нь дараах мэндийн ажилтны нийгмийн

хууль эрх зүйн орчинд хэрэгжихээр хамгааллын үндэсний хөтөлбөр" –

тусгагдсан байна. Үүнд: 1) Алсын ийг хэрэгжүүлж эхлэх

хараа (2050) 2.2-д 2) Эрүүл мэндийн

тухай хууль (2011)-д 29.2, 29.5-29.8, Түлхүүр үг: нийгмийн хамгаалал,
ажлын ачаалал, эрүүл мэндийн
30.1-30.2-т 3) Хөдөлмөрийн тухай
тусламж үйлчилгээ үзүүлэгч
хууль (2021)-д7.1, 42.2.11, 43.2.9,

2022 оны дөрөвдүгээр сар. № 17 183

“НИЙГМИЙН ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН ЭРИН” СЭТГҮҮЛ

ҮЙЛДВЭРЛЭЛИЙН ОСЛЫН УЛМААС ХАРААГАА АЛДСАН ХҮНИЙ
ЭРҮҮЛ МЭНДЭД УЧИРСАН ХОХИРЛЫГ ҮНЭЛЭХ НЬ

С.Марал1*, С.Мягмарчулуун2, Ю.Гантөгс3
1ХАБсургалтын төв OSHMI

1АШУҮИС, НЭМС-ийн Орчны эрүүл мэндийн тэнхим
1АШУҮИС, НЭМС-ийн Эрүүл мэндийн бодлогын тэнхим

[email protected]

Үндэслэл: Ажлын байрны нөхцөл, 27,3 байна. Осолд өртсөн

үйлдвэрлэлийн орчин, хортой шалтгааныг НБХХ хэрэглээгүй буюу

аюултай хүчин зүйлсийг илрүүлж нүүрний хамгаалалтгүй байснаас

хяналтандаа авч чадахгүйгээс буюу 63,6%, ХАБЭА алдагдснаас 36,4%

байгуулагын ХАБЭАУТ аль нэг шалтгаалсан байна. Осолд өртснөөс

хэсэгтээ алдаатайгаас үүдэж хойш ХЧА-н хувь нэмэгдсэн,

үйлдвэрлэлийн ослын тохиолдол харааны чадал буурсан, толгой

гарсаар байна. өвддөг, нүүрний яс өвддөг болсон

Зорилго: Үйлдвэрлэлийн ослын зэргээр эрүүл мэнд муудсан, мөн

улмаас хараагаа алдсан хувь хүнд амьдрал там болсон, орвонгоороо

учирсан эрүүл мэндэд учирсан өөрчлөгдсөн, орлого байхгүй болсон,

хохирлыг судлах хийж чаддаг зүйлсээ хийж чадахгүй

Арга зүй: Судалгааг чанар болсон, хүний асаргаанд шууд орсон

судалгааны аргаар явуулж, ОУ-ын зэрэг шалтгааныг оролцогчдын 80-

өвчний ангиллаар H54–оноштой 90% нь дурьдсан байна. Бүгд хамт

(n=11) хүнтэй ганцаарчилсан олонгүй болсон тэд хөндийрсөн,

ярилцлагаар судалгааны байгууллагын удирдах ажилтны

мэдээллийг цуглуулсан. харилцаанд орсон өөрчлөлт гэсэн

Үйлдвэрлэлийн ослын улмаас нэг асуултанд огт харьцдаггүй гэж бүгд

буюу хоёр нүд хараагаа алдсан, хариулсан.

харааны чадал 0.05 буюу түүнээс Дүгнэлт: Үйлдвэрлэлийн осол нь

доош алдсан ХЧА-ын 50%-100% зөвхөн эдийн засагт хохирол

хувь хэмжээгээр тогтоолгосон учруулаад зогсохгүй ажилтны хувийн

хүмүүсийг судалгаанд хамруулсан. амьдрал, эрүүл мэндэд нөхөж

Үр дүн: Судалгаанд хамрагдсадын баршгүй хохирол учруулж байгаа тул

дундаж нас 48.6±2, хүйсийн хувьд 10 ХАБЭА-г ханган ажиллахад бүх

нь эрэгтэй, 1 эмэгтэй байсан. Осолд талууд хариуцлагатай байх

өртөх үед ажиллаж байсан шаардлагатай юм.

салбарын хувьд тээвэр, төмөр зам -

27,3%, барилга -27,3%, Түлхүүр үг: үйлдвэрлэлийн осол,

боловсруулах үйлдвэр -18,1%, бусад ХХХ, сохрох

184 2022 оны дөрөвдүгээр сар. № 17

“НИЙГМИЙН ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН ЭРИН” СЭТГҮҮЛ

БЭЛГИЙН ЗАМААР ДАМЖИХ ХАЛДВАРЫН УЛАМЖЛАЛТ БОЛОН ХИЙМЭЛ
ОЮУН УХААНЫ ТЕХНОЛОГИД СУУРИЛСАН ОНОШИЛГООНЫ ЭДИЙН
ЗАСГИЙН НӨЛӨӨЛЛИЙГ ТООЦООЛСОН СУДАЛГАА

Н.Цогзолмаа1, Ц.Уранцэцэг3, Д.Нармандах3, Р.Оюунгэрэл2,
В.Нямцэнгэл2, Л.Мөнх-Эрдэнэ1*

1АШУҮИС, Нийгмийн эрүүл мэндийн сургууль, Эрүүл мэндийн бодлогын тэнхим
2АШУҮИС, Анагаах ухааны сургууль, Халдварт өвчин судлалын тэнхим
3ХӨСҮТ, Нэгдсэн лабораторийн алба
[email protected]

Үндэслэл: БЗДХ-ын тархалт, материалын зардлын мэдээллийг

хүндрэл, эмнэлгийн тусламж сонгогдсон нэгж бүрээс авч,

үйлчилгээний чанар, хүртээмжтэй дунджаар оношилгооны зардлыг

холбоотой нэг хүнд ногдох зардлыг тооцсон.

тооцоход олон хүчин зүйлс нөлөөлөх Судалгааны үр дүн: Судалгаанд

талтай. Хөгжиж байгаа орны БЗДХ- хамрагдсан ЭМБ-уудад үзүүлж буй

ын нэг хүний оношилгоонд $42.36, БЗДХ-ын үзлэг, оношилгоо,

эмчилгээнд $39.16зарцуулагддаг шинжилгээнд зарцуулсан нийт

байна. АНУ-ын Өвчний хяналт зардлын 80.6% нь шууд

сэргийлэлтийн төвийн 2018 онд материалын, 12.9% нь шууд

мэдээлснээр трихомониаз, заг хөдөлмөрийн, 0.8% нь тогтмол

хүйтэн, хламидийн халдварын зардал байсан бол 5.8% нь бусад

өвчлөл нэмэгдэх хандлагатай байгаа зардал байна. БЗДХ-ын

ба БЗДХ-ын тохиолдолд шинжилгээний өртгийг “Зардлыг

ойролцоогоор 16 тэрбум дээрээс доош хуваарилах арга”-аар

ам.долларыг амьдрах хугацааны тооцоход судалгаанд хамрагдсан

шууд зардалд зарцуулсан байна. байгууллагуудад хийж буй нэг

Зорилго: БЗДХ-ын уламжлалт шинжилгээний өртөг дунджаар

болон хиймэл оюун ухааны 1892.6 төгрөг байна. Лабораторид

технологид суурилсан оношилгооны хэвийн бус наацыг шинжлэхэд

өртгийгсудлах. зарцуулж байгаа хугацаа хиймэл

Материал арга зүй: Судалгааны оюун ухааны программыг ашиглан

хүрээндэдийн засгийн тооцоолол шинжилж байгаа хугацаанаас 2.2

хийхдээ загварчлалын аргыг дахин их байна.

ашигласан. Дархан-Уул, Сэлэнгэ, Дүгнэлт: Хиймэл оюун ухааныг

Дорноговь, Дорнод аймаг, шинжилгээний практикт нэвтрүүлэх

нийслэлийн Баянзүрх, Чингэлтэй, нь ажлын цагийг хэмнэж,

Сонгинохайрхан, Багануур дүүргийн хөдөлмөрийн бүтээмжийг

эрүүл мэндийн байгууллага, БЗДХ- дээшлүүлэхээс гадна зардал-үр

ын нян судлалын эмч, лаборант ашигтай байх боломжтой.

нараас мэдээлэл цуглуулсан.

Лабораторийн оношилгооны Түлхүүр үгс: хиймэл оюун ухаан,
БЗДХ, өртөг, үр ашиг
зардлыг тооцоход шууд

хөдөлмөрийн болон шууд

2022 оны дөрөвдүгээр сар. № 17 185

1

“НИЙГМИЙН ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН ЭРИН” СЭТГҮҮЛ

ИРГЭДИЙН ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН ДААТГАЛЫН ХӨНГӨЛӨЛТИЙГ АШИГЛАЖ БУЙ
БАЙДАЛ, ТҮҮНД НӨЛӨӨЛЖ БУЙ ХҮЧИН ЗҮЙЛС

Т..Жаргалсайхан1,Б.Түмэн-Өлзий1, Б.Уатгуль1, Г.Золжаргалан1
1АШУҮИС-ийн НЭМС-ийн Эрүүл Мэндийн Нийгмийн Ажил, Нийгмийн Ухааны Тэнхим

[email protected]

Үндэслэл: Монгол улсын засгийн талаарх мэдлэг хангалтгүй ба

газар нь эрүүл мэндийн даатгалын хамрагдалт бага байв. ЭМД-аас

тогтолцоог шинэчлэн, иргэдийг эрүүл үзүүлж буй хөнгөлөлт, тусламж

мэндийн даатгалд бүрэн хамруулж, үйлчилгээнд хамрагдахад

даатгуулагч бүр орлогын байдлаас оролцогчдын 66% нь цаг авахад

хамааран аливаа санхүүгийн хүндрэлтэй, 50% нь эмнэлгээс олгож

бэрхшээлгүйгээр, эрүүл мэндийн буй цагт үзүүлэхэд хүлээх шаардлага

чанартай тусламж, үйлчилгээ авах гардаг, 48% нь ажлын цаг зав

нөхцлийг бүрдүүлэх зорилтыг таардаггүй зэрэг бэрхшээлүүд

дэвшүүлсэн байдаг. Дээрх зорилтын тулгамддаг гэжээ. Дээрх

хүрээнд иргэдийн ЭМД-ийг ашиглаж үзүүлэлтүүдийг нас, хүйс,

буй байдал, түүнд нөлөөлж буй хүчин боловсролын түвшнээр

зүйлсийг судлах хэрэгцээ байна. харьцуулахад ялгаа ажиглдсангүй.

Зорилго: Энэхүү судалгаа нь Дүгнэлт: Иргэд ЭМД-аас олгодог

иргэдийн эрүүл мэндийн даатгалыг хөнгөлөлт үйлчилгээнд зөвхөн

ашиглаж буй байдал, түүнд нөлөөлж өвдсөн үедээ хамрагддаг ба хэвтэн

буй хүчин зүйлсийг тодорхойлох эмчлүүлэх, хөнгөлөлттэй эм

зорилготой. худалдан авах үйлчилгээг түлхүү

Материал арга зүй: Судалгааг ашиглаж бусад үйлчилгээний

агшингийн загвараар тоон талаарх мэдлэг, ойлголт бага байна.

судалгааны асуумжийн аргаар Мөн ЭМД-д хамрагдахад иргэдийн

Google Forms платформ ашиглан ажлын цаг зав таарахгүй байх,

цахим хэлбэрээр авсан. Ингэхдээ хүн эмнэлгийн үйлчилгээний цаг

ам зүйн мэдээлэл, ЭМД ашиглаж буй тохирохгүй байх, цаг авахад

байдал, нөлөөлж буй хүчин зүйлсийг хүндрэлтэй байх зэрэг асуудал

илрүүлэх 3 бүлэг асуумжаар авч тулгамдаж байна.

SPSS 23 программаар дүн

шинжилгээ хийв. Түлхүүр үг: Эрүүл мэндийн даатгал,
эрүүл мэндийн үйлчилгээ
Үр дүн: Судалгаанд нийт 50 хүн

оролцсон ба 74% нь эмэгтэй, 26% нь

эрэгтэй, дундаж нас 32 байв.

Судалгаанд оролцогчдын 46% нь

ЭМД-ын хөнгөлөлт, үйлчилгээнд огт

хамрагддаггүй, 44% нь зөвхөн өвдсөн

үедээ үйлчилгээ авдаг гэжээ. Иргэд

ЭМД-аар эмнэлгийн байгууллагад

хэвтэн эмчлүүлэх (46%), эмийн

хөнгөлөлт эдлэх (40%) зэрэг

үйлчилгээнд түлхүү хамрагддаг бол

нөхөн сэргээх, хөнгөвчлөх тусламж,

өндөр өртөгтэй мэс заслын тодорхой

хувийн хөнгөлөлт, хорт хавдрийн

химийн өдрийн эмчилгээний зардлын

хөнгөлөлт, 3 жилд 1 удаа бүрэн

үзлэгт орох зэрэг үйлчилгээний

186 2022 оны дөрөвдүгээр сар. № 17

“НИЙГМИЙН ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН ЭРИН” СЭТГҮҮЛ

ХӨХНИЙ ХОРТ ХАВДРЫН ТАЛААРХ ТӨРӨӨС БАРИМТЛАХ ХУУЛЬ ЭРХ ЗҮЙН
ОРЧНЫ ӨНӨӨГИЙН БАЙДАЛ

П. Батсүх1, Н.Эрдэнэхүү2, Д.Ангармөрөн3*
1Хавдар Судлалын Үндэсний Төв, Хөхний Төв

2Хавдар Судлалын Үндэсний Төв
3АШУҮИС-ийн НЭМС-ийн Эпидемиологи Биостатистикийн Тэнхим

[email protected]

Үндэслэл: Монгол улсын хэмжээнд хөтөлбөрт 1 заалт байсан бол 2015
оны хөтөлбөрт 3 заалт болж
2019 оны байдлаар хөхний хорт нэмэгдсэн байна. Эдгээр нэмэгдсэн
заалтын тухайд ихэвчлэн техник
хавдар нь эмэгтэйчүүдийн дунд хангамж, тоног төхөөрөмж, эрүүл
мэндийн байгууллагын ажилтнууд
оношлогдох хорт хавдрын 4-р руу чиглэсэн заалтууд оржээ. Иймд
хөхний хорт хавдраас урьдчилан
байранд орж байна. сэргийлэх талаар арга хэмжээ,
хөтөлбөр, журмыг боловсруулж
Монгол улсад 2014-2018 бодлогоор дэмжих зайлшгүй
шаардлага үүсэж байна.
оношлогдсон 1084 хөхний хавдрын Дүгнэлт: Дээрх хөтөлбөрүүдийн
нийтлэг дутагдал бол санхүүгийн
тохиолдлын 58% хожуу үе буюу III- тооцоолол хийгдсэн боловч
тодорхой санхүүжилт байхгүй өвчтөн
IV үе, насаар ангилалаар 35-49 рүү чиглэсэн мэдлэг мэдээлэл олгох,
урьдчилан сэргийлэх, эмчлэх,
насандаа 458 /42%/, 50-65 насандаа хөнгөлөлт үзүүлэхтэй холбоотой
арга хэмжээ дутмаг байна.
382 /35%/ байгаа нь энэ өвчнийг эрт
Түлхүүр үг: Тархалт, Хөхний хорт
илрүүлэх, оношлох, эмчлэх хавдар, Хорт хавдар, Эрт илрүүлэлт

зайлшгүй шаардлага манай улсад

байгааг харуулж байна.

Зорилго: Монголд улсад төрөөс

баримталж буй хөхний хорт хавдрын

тархалт, үе шат, эрт илрүүлгийн

талаарх бодлогын бичиг баримт,

өнөөгийн байдлыг үнэлж цаашид авч

хэрэгжүүлэх арга хэмжээний талаар

санал зөвлөмж боловсруулахад

оршино.

Материал ба арга зүй: Хөхний хорт

хавдрын өвчлөл, эрт ирүүлэг, хүн

амын дунд авч хэрэгжүүлэх буй арга

хэмжээ, хууль эрх зүйн орчин,

сайдын тушаал зэрэгт баримтын

судалгааны загвар ашиглав хийлээ.

Судалгааны үр дүн: Хөхний хорт

хавдартай холбоотой 2008 оны

2022 оны дөрөвдүгээр сар. № 17 187

“НИЙГМИЙН ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН ЭРИН” СЭТГҮҮЛ

ЭМНЭЛГИЙН ТОНОГ ТӨХӨӨРӨМЖИЙН ЗОХИЦУУЛАЛТТАЙ ХОЛБООТОЙ
БОДЛОГЫН БАРИМТ БИЧГИЙН ХЭРЭГЖИЛТИЙН СУДАЛГАА

Н.Гэрэлт-Од1, Д.Амарсайхан2*, Л.Мөнх-Эрдэнэ2
1Эрүүл мэндийн яам

2,*Анагаахын Шинжлэх Ухааны Үндэсний Их Сургууль,
Нийгмийн Эрүүл Мэндийн Сургууль
[email protected]

Үндэслэл: Бүх нийтийн хамралтын хэрэгжүүлэгчид (n=10) болон

зургаан байгууламжийн нэг болох хөрөнгө оруулагчид (n=10)-тай

эмнэлгийн багаж, тоног төхөөрөмж ярилцаж, тулгамдаж байгаа

түүний хэрэгцээний үнэлгээ, асуудлуудыг тодруулсан.

худалдан авалтын үйл явц, хандив Үр дүн: Салбарын гол хуулиудад

тусламжийн зохицуулалт, хөрөнгө эмнэлгийн тоног төхөөрөмжийн

оруулалтын оновчтой төлөвлөлт, талаарх зохицуулалт бага туссан,

засвар үйлчилгээний төлөвлөлт, сайдын тушаалаар батлагдсан

компьютержсон (цахим) засвар дүрэм, журам харьцангуй олон

үйлчилгээний удирдлагын систем, гарсан. Эмнэлгийн тоног

ашиглалтаас гаргах зэргийг шинжлэх төхөөрөмжийн хангамж, хүртээмж

ухааны үндэслэлтэй төлөвлөх, эрүүл мэндийн байгууллагуудад

зохицуулах, тоног төхөөрөмжийн харилцан адилгүй байна. Зарим

хангалт, ашиглалттай холбоотой аймгийн сумын эрүүл мэндийн төвд

хүний нөөцийн хэрэгцээ, хүрэлуэ, өндөр хүчин чадалтай тоног

сургалтын асуудлыг цогцоор нь төхөөрөмж суурилуулагдсан ч

судалж, хөгжлийн төлөвлөлтийг хийх ашиглагдахгүй байна. Орон нутагт

шаардлагатай байна. мэргэжлийн инженер, техникчийн

Зорилго: Эмнэлгийн тоног дутагдал байсаар байна. Үүнд,

төхөөрөмжийн зохицуулалттай ажлын ачаалал, нийгмийн

холбоотой хууль эрх зүйн орчныг хамгааллын бодлого нөлөөлж байна.

боловсруулах, хэрэгжүүлэхэд Дүгнэлт: Эм, эмнэлгийн хэрэгслийн

инженерүүдийн үүрэг оролцоог тухай хуулийн шинэчилсэн

судлах. найруулгын төсөлд эмнэлгийн тоног

Материал ба арга зүй: Энэхүү төхөөрөмжийн зохицуулалтыг тусгаж

судалгаанд оролцогчдоос мэдээлэл өгөх, эмнэлгийн тоног

цуглуулахдаа фокус бүлгийн төхөөрөмжийн хөрөнгийн төлөвлөлт,

ярилцлагын аргыг ашигласан. мэргэжлийн хүний нөөцийн бэлтгэх

Эмнэлгийн тоног төхөөрөмж, нэгдсэн тогтолцоотой болох

хөрөнгө оруулалт, тоног шаардлагатай байна.

төхөөрөмжийн ашиглалт, засвар Түлхүүр үг: Эмнэлгийн тоног

үйлчилгээ холбоотой бодлогын төхөөрөмжийн мэргэжилтэн,

баримт бичгийн хэрэгжилтийг эмнэлгийн тоног төхөөрөмж,

судлахдаа шийдвэр гаргагчид, эмнэлгийн хэрэгсэл

бодлого боловсруулагчид (n=10),

188 2022 оны дөрөвдүгээр сар. № 17

“НИЙГМИЙН ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН ЭРИН” СЭТГҮҮЛ

ЦАР ТАХЛЫН ҮЕИЙН ХҮЧИЛТӨРӨГЧИЙН ХАНГАМЖИЙН
БЭЛЭН БАЙДАЛ, ХӨРӨНГӨ ОРУУЛАЛТЫН ҮР ӨГӨӨЖИЙГ ҮНЭЛЭХ НЬ

Н.Гэрэлт-Од1, Д.Амарсайхан2, Л.Мөнх-Эрдэнэ3*
1Эрүүл Мэндийн Яам

2АШУҮИС-ийн НЭМС-ийн Урьдчилан сэргийлах анагаах ухааны тэнхим
3АШУҮИС-ийн НЭМС-ийн Эрүүл мэндийн бодлогын тэнхим
[email protected]

Үндэслэл: Дэлхийн эрүүл мэндийн нутагт 5 үйлдвэр үйл ажиллагаа

байгууллагаас (ДЭМБ) коронавируст явуулж байсан. 2021 оны байдлаар
20nм3/цаг
халдварын үеийн нэн шаардлагатай хүчин чадалтай

эмнэлгийн тоног төхөөрөмжийн хүчилтөрөгчийн бэсрэг үйлдвэрийн

жагсаалт, нэр төрлийг 2020 оны 4-р нийт өртөг 590,0 сая төгрөг буюу нэг

сарын 9–ний өдөр гаргаж, гишүүн аймгийн 2-3 жилд хүчилтөрөгч

орнууддаа зөвлөмж болгосон. худалдан авдаг байсан төсөвтэй

Монгол улсын Засгийн газар, Эрүүл тэнцэх өртөгтэй байна. Тус

мэндийн яамнаас ДЭМБ–ын үйлдвэрүүдийн цаашдын засвар

зөвлөмж, Оношилгоо, эмчилгээний үйлчилгээ, хугацаат сэлбэг

зөвлөх багаас гаргасан зөвлөмжийн хэрэгслийн зардал жилд 15-16 сая

дагуу тоног төхөөрөмжийг хангаж, төгрөг байхаар байна. Нийслэл

нөөцийг бүрдүүлж ажиллаж байгаа. болон аймгуудад суурилуулагдсан

Зорилго: Коронавируст халдвар хүчилтөрөгчийн бэсрэг үйлдвэрээс

(КОВИД-19)–ын үеийн сумын эрүүл мэндийн төвүүд, хувийн

хүчилтөрөгчийн хангамжийн бэлэн хэвшлийн эрүүл мэндийн

байдлыг үнэлэх. байгууллагыг хүчилтөрөгчөөр хангах

Материал ба арга зүй: Үнэлгээг боломж бүрдсэн төдийгүй эмнэлгийн

баримтын судалгааны аргаар тусламж, үйлчилгээг цаг алдахгүй

гүйцэтгэлээ. Үнэлгээнд баруун 8 хүргэх, хүчилтөрөгчийн

аймгийн нэгдсэн эмнэлэг, Бүсийн хязгаарлагдмал нөөцөд

оношилгоо эмчилгээний төвийн баригдахгүйгээр эмнэлзүйн стандарт

хүчилтөрөгч худалдан авахад зааврын дагуу чанартай тусламж,

зарцуулж байсан төсөв, эрүүл үйлчилгээ үзүүлэх боломж бүрдсэн.

мэндийн салбарын хөрөнгө Дүгнэлт: Нэг хүчилтөрөгчийн бэсрэг

оруулалтын тоон мэдээллийг үйлдвэр байгуулахад дунджаар

ашигласан. 590,0 сая төгрөг зарцуулсан нь

Үр дүн: Эрүүл мэндийн салбарт тухайн байгууллагын хүчилтөрөгч

хүчилтөрөгчийн бэсрэг үйлдвэр нийт худалдан авах 2-3 жилийн төсөвтэй

42 үйл ажиллагаа явуулж байгаагийн тэнцэж байна.

38 нь улсын эрүүл мэндийн

байгууллага дэргэдэх, 4 нь хувийн Түлхүүр үг: Хүчилтөрөгчийн бэсрэг

хэвшлийн байгууллага байна. үйлдвэр, эмнэлгийн тусламж

Коронавируст халдвар гарах үед үйлчилгээ, эрүүл мэндийн салбарын

буюу 2020 оны эхний саруудад хөрөнгө оруулалт.

Улаанбаатар хотод 4 үйлдвэр, орон

2022 оны дөрөвдүгээр сар. № 17 189

“НИЙГМИЙН ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН ЭРИН” СЭТГҮҮЛ

СҮХБААТАР ДҮҮРГИЙН 15-Р ХОРООНЫ ӨЭМТ-ИЙН ЭМАШТҮ-НИЙ ЕРӨНХИЙ
ХҮРЭЛЦЭХҮЙЦ БА БЭЛЭН БАЙДЛЫН ҮНЭЛГЭЭ

Э.Батмандуул1, А.Пүрэвгэрэл1, Сун Сыль Ги2, Чуй Сү Ён3, Д.Энхзаяа3, Л.Хоролсүрэн4*
1 АШУҮИС-ийн НЭМС-ийн Эрүүл Мэндийн Бодлогын Тэнхим

2Сөүлийн Үндэсний Их Сургуулийн Нийгмийн Эрүүл Мэндийн тэнхим,
3Рафеал интернайшнл ТББ

4*АШУҮИС-ийн НЭМ-ийн хүрээлэн
[email protected]

Үндэслэл: Астанагийн тунхаглалаар асуумжийн аргачлалын дагуу

Эрүүл мэндийн анхан шатны мэдээллийг цуглуулж, хүрэлцэхүйц

тусламж үйлчилгээ (ЭМАШТҮ)-г Бүх ба бэлэн байдлыг үнэлсэн.

нийтийн эрүүл мэндийн хамралтын Үр дүн: ЭМАШТҮ-ний ерөнхий

суурь хэмээн тунхагласан байдаг. хүрэлцэхүйц байдал МУ-ын

ЭМАШТҮ-ний хүрэлцэхүйц ба бэлэн стандартаар үнэлэхэд 2021 онд 78.9

байдлыг үнэлж, тэдгээрийг хувь гарсан. ДЭМБ-ын зөвлөмжийн

сайжруулахад анхаарсанаар дагуу шалгуур үзүүлэлтээр авч

чанартай, тэгш хүртээмжтэй үзэхэд 53.0 хувьтай байв. Тусламж,

байдлыг сайжруулах боломжтой юм. үйлчилгээний бэлэн байдал ихэнх

Эдгээр нь энэхүү судалгааг хийх тусламж, үйлчилгээнд буурсан

үндэслэл болсон. (Хүүхдийн дархлаажуулалтаас

Зорилго: Улаанбаатар хотын бусад) үзүүлэлттэй гарсан. Нярай

Сүхбаатар дүүргийн төвөөс хүүхдэд үзүүлэх тусламж үйлчилгээ

алслагдсан, гэр хороололд байрлах 36 хувиар, Яаралтай үеийн тусламж

15-р хорооны өрхийн эрүүл мэндийн үйлчилгээ 19 хувиар, Перинатал

төвийн (ЭМТ) хүрэлцэхүйц ба бэлэн (төрөх тойрон) үед ХДХВ/ДОХ-ын

байдлыг үнэлэх. урьдчилан сэргийлэлт 18 хувиар, 2

Материал, арга зүй: Судалгаанд сартайгаас 5 хүртэлх насны хүүхдэд

тус өрхийн ЭМТ-д зайлшгүй үзүүлэх тусламж, үйлчилгээ 16

шаардлагатай эмийн жагсаалтанд хувиар бэлэн байдлын үзүүлэлт

орсон 32 нэр төрлийн эм, ЭМАШТҮ-г буурсан.

жирэмсэн эмэгтэйчүүд, перинатал Дүгнэлт: Судалгаанд хамрагдсан

ХДХВ/ДОХ-ын урьдчилан өрхийн ЭМТ-д дархлаажуулалт

сэргийлэлт, хүүхдийн болон яаралтай үеийн тусламж,

дархлаажуулалт, нярай хүүхдэд үйлчилгээний хүрэлцэхүйц байдлын

үзүүлэх тусламж, үйлчилгээ, 2 үзүүлэлтийг сайжруулах, тусламж,

сартайгаас 5 хүртэлх насны хүүхдэд үйлчилгээний багц тус бүрийн бэлэн

үзүүлэх тусламж, үйлчилгээ ахмад байдлыг хангахад анхаарах хэрэгтэй

настанд үзүүлэх тусламж, үйлчилгээ, байна.

яаралтай үеийн тусламж, үйлчилгээ

зэрэг 7 төрлөөр ДЭМБ-ын “Тусламж Түлхүүр үгс: Өрхийн ЭМТ, ерөнхий
хүрэлцэхүйц байдал, бэлэн байдал
үйлчилгээний хүрэлцэхүйц ба бэлэн

байдлын үнэлгээ”-ний стандарт

190 2022 оны дөрөвдүгээр сар. № 17

“НИЙГМИЙН ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН ЭРИН” СЭТГҮҮЛ

ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН САЛБАР ДАХЬ ТӨР, ХУВИЙН ХЭВШЛИЙН ТҮНШЛЭЛИЙН
ӨНӨӨГИЙН БАЙДАЛ

Ж.Маргад-Эрдэнэ, Л.Мөнх-Эрдэнэ, П.Цэдэн*
1АШУҮИС-ийн Нийгмийн Эрүүл Мэндийн Сургууль

[email protected]

Үндэслэл: Эрүүл мэндийн салбар банкны дэмжлэгтэйгээр Засгийн

дахь төр, хувийн хэвшлийн газрын зүгээс эрүүл мэндийн анхан

түншлэлийн үйл ажиллагааг дэмжих шатны тусламж, үйлчилгээг хувийн

нь бүх хүнд эрүүл мэндийн тусламж, этгээд буюу өрхийн эмнэлгээр

үйлчилгээг тэгш, хүртээмжтэй хүргэх дамжуулж үзүүлэхээр шийдвэрлэсэн

зорилгыг хэрэгжүүлэхэд чухал алхам нь энэхүү концепцийг хэрэгжүүлэх

болно. Манай улсын эрүүл мэндийн эхний алхам болсон. Үүнээс хойш

салбарт 1997 оноос төр-хувийн буюу 2003 оноос удирдлагын гэрээ

хэвшлийн түншлэлийн үндсэн болон удирдлагын үр дүнг харгалзан

зарчим нэвтэрч, хэрэгжиж эхэлсэн хувьчлах гэрээг хэрэгжүүлсэн бол

түүхтэй. 2005 оноос Эрүүл мэндийн

Зорилго: Эрүүл мэндийн салбар даатгалын сангаас хувийн хэвшлийн

дахь төр, хувийн хэвшлийн хамтын эрүүл мэндийн байгууллагыг

ажиллагааны түншлэлийн үйл санхүүжүүлэх болсон нь төрийн

ажиллагааны загварыг судлах. өмчит байгууллагуудын ачааллыг

Материал ба арга зүй: Энэхүү бууруулах, төр, хувийн хэвшлийн

судалгааг чанарын аргаар хийж байгууллагуудын хооронд

гүйцэтгэсэн. Судалгаанд “эрүүл өрсөлдөөнийг бий болгох, хамтын

мэндийн салбар дахь төр, хувийн ажиллагааг дэмжих чиглэлийн

хэвшлийн түншлэл” түлхүүр үгээр шийдвэр болсон.

хайлт хийж цуглуулсан 17 бүтээлд Дүгнэлт: Эрүүл мэндийн салбар

үнэлгээ хийлээ. дахь ТХХТ-ийн үйл ажиллагаа нь

Үр дүн: Түншлэлийн гол зарчим нь түншлэгч талуудын нөөцийн

нэг нь нөгөөгөө захирахгүй, зөвхөн хомсдлыг нөхөж, эрүүл мэндийн

эрх тэгш байдлын үндсэн дээр тусламж, үйлчилгээний чанар,

харилцах явдал юм. Төр хувийн хүртээмжийг нэмэгдүүлэхэд чухал

хэвшлийн түншлэлийн үүрэг бүхий зарчим юм.

зохицуулалтанд түгээмэл

ашиглагддаг гэрээний 8 загвар Түлхүүр үгс: эрүүл мэндийн салбар

байдаг бол эрүүл мэндийн салбарт дахь төр, хувийн хэвшлийн түншлэл,

ашиглагддаг 7 загвар байдаг. Манай ТХХТ-ийн загвар

оронд 1999 онд Азийн хөгжлийн

2022 оны дөрөвдүгээр сар. № 17 191

“НИЙГМИЙН ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН ЭРИН” СЭТГҮҮЛ

ЧИХРИЙН ШИЖИНГИЙН ҮЕИЙН ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН ТУСЛАМЖ
ҮЙЛЧИЛГЭЭНИЙ ТАЛААРХ ҮЙЛЧЛҮҮЛЭГЧИЙН ҮНЭЛГЭЭ

Г.Золжаргалан1*, Б.Отгон-Эрдэнэ1, Т.Жаргалсайхан1
1АШУҮИС-ийн НЭМС-ийн Эрүүл Мэндийн Нийгмийн Ажил, Нийгмийн Ухааны Тэнхим

[email protected]

Үндэслэл: 2020 оны байдлаар Сүүлийн 6 сарын хугацаанд авсан

чихрийн шижин өвчин нь дотоод тусламж үйлчилгээг судалгаанд

шүүрэл, тэжээлийн бодисын оролцогчид ерөнхийд нь 5 онооноос

солилцооны өвчлөлийн 41.2 хувийг 3.2 буюу дунд гэж үнэлсэн.

эзэлж байна. Эмэгтэйчүүд, 45-65 Үнэлгээний бүрдэл тус бүрээр авч

насныхан, төвийн бүсэд амьдарч үзэхэд асуудлыг шийдвэрлэж байгаа

байгаа иргэдэд өвлчлөл илүү байдал хамгийн өндөр буюу 3.5,

тохиолдож байна. Үйлчлүүлэгчийн үйлчлүүлэгчийн идэвхийг хангасан

өөрийн хяналт мөн бусад байдал 3.2 байв. Гэвч

шаардлагатай тусламж, үйлчилгээнд үйлчлүүлэгчийн идэвхийг хангасан

холбон зуучлах явдал уг өвчний байдал чихрийн шижингээр

эмчилгээнд чухал байдаг. оношлогдсон хугацаа нэмэгдэх

Зорилго: Хоёрдугаар хэлбэрийн тусам буурч байв. Харин бусад

чихрийн шижин (ХХЧШ) өвчний үед үйлчилгээтэй холбон зуучлах,

үзүүлж буй эрүүл мэндийн тусламж эмчилгээний шийдвэр гаргалтанд

үйлчилгээний талаарх үйлчлүүлэгчийн саналыг харгалзах

үйлчлүүлэгчийн үнэлгээг байдал ялимгүй бага буюу 3.1

тодорхойлох байна. Үйлчилгээ нь эмч, эмнэлгийн

Материал ба арга зүй: Судалгаанд байгууллагын шийдвэрт илүү

тоон судалгааны асуумжийн аргыг тулгуурлаж байна.

ашиглав. ХХШЧ өвчнөөр Дүгнэлт: ХХЧШ-тэй үйлчлүүлэгчид

оношлогдсон, хяналтанд байдаг, өөрийн авч буй эрүүл мэндийн

судалгаанд оролцохыг зөвшөөрсөн тусламж үйлчилгээг дунд гэж үнэлэв.

нийт 249 үйлчлүүлэгчийг судалгаанд Эмнэлгийн байгууллагууд

оролцуулсан. Чихрийн шижин үйлчлүүлэгчийн асуудлыг

өвчний үед авсан эрүүл мэндийн тодорхойлж, тохирсон эмчилгээг

тусламж үйлчилгээг PACIC-5A санал болгож чаддаг ч оношлогдсон

асуумжийг ашиглан үнэлүүлсэн. жилээс үл хамааран эмчилгээ,

Судалгааны мэдээллийг SPSS 26 үйлчилгээнд үйлчлүүлэгчийн

программ ашиглан шинжлэв. идвэхитэй оролцоог хангах, бусад

Үр дүн: Судалгаанд оролцогчдын байгууллага мэргэжилтнүүдтэй

49.4% нь эрэгтэй, 50.6% нь эмэгтэй холбон зуучлах, эргэх холбоотой

бөгөөд оношлогдсон дундаж жил нь ажиллах нь тусламж үйлчилгээний

6.7±4.06 жил байна. Судалгаанд чанарыг нэмэгдүүлэхэд чухал

оролцогчдын 31.7% нь зөвхөн эмийн нөлөөтэй байна.

эмчилгээ,12.4% нь эм ууж, инсулин

тариулдаг. Харин 9.6% ямар нэгэн Түлхүүр үг: Чихрийн шижин,

эмчилгээ хийлгэдэггүй байна. үйлчлүүлэгчийн үнэлгээ

192 2022 оны дөрөвдүгээр сар. № 17

“НИЙГМИЙН ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН ЭРИН” СЭТГҮҮЛ

ИЛТГЭЛИЙН ХУРААНГУЙ
ОРЧНЫ ЭРҮҮЛ МЭНД БА ШИМ ТЭЖЭЭЛ СУДЛАЛ

2022 оны дөрөвдүгээр сар. № 17 193

“НИЙГМИЙН ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН ЭРИН” СЭТГҮҮЛ

ХОТ СУУРИН ГАЗРЫН ХҮҮХДИЙН ЦУСАНД ХАР ТУГАЛГЫН ХЭМЖЭЭГ
ТОДОРХОЙЛСОН СУДАЛГАА

Э.Эрдэнэчимэг1*, Х.Хэрлэн2, А.Мөнхнаран2, Э.Золжаргал1,
М.Нансалмаа1, Г.Одмаа1, М.Болормаа3, Л.Өлзийжаргал4
1АШУҮИС, НЭМС-ийн Орчны эрүүл мэндийн тэнхим
2АШУҮИС, НЭМС
3Орхон аймгийн МХГ
4Дархан-Уул аймгийн ЭМГ
[email protected]

Үндэслэл: Хар тугалга нь хүнд тугалгын геометр дундаж агууламж

металл тул цусанд бага хэмжээгээр 4.7 мкг/дл (95%ИИ 4.5 4.8), 47% нь

агуулсан ч эрүүл мэндэд сөрөг лавламж хэмжээ (5 мкг/дл)-ээс их

нөлөө үзүүлдэг. Тиймээс АНУ-ын байна. Нийт 112 (12.3%) сорьцонд

Өвчний хяналт сэргийлэлтийн төв хар тугалгын хэмжээ багажийн LOD

цусанд дахь хар тугалгын лавламж (<3.3 мкг/дл)-ээс бага

хэмжээ 5мкг/дл байсныг 2021 оны 5 тодорхойлогдсон. Судалгааны дүнг

сараас 3.5мкг/дл болгон бууруулсан хүйсээр харвал: эрэгтэйд 5.1 мкг/дл

байна. (95%ИИ 4.8 5.4), эмэгтэйд 4.3 мкг/дл

Зорилго: Хот суурин газрын (95%ИИ 4.1 4.5), насаар судалж

хүүхдийн цусан дахь хар тугалгын үзэхэд: 4 настайд 4.8 мгк/дл (95%ИИ

хэмжээг тодорхойлж, үнэлгээ өгөхөд 4.5 5.1), 5 настайд 4.6мкл/дл

оршино. (95%ИИ 4.3 5.0), 6 настайд 4.7

Материал ба арга зүй: Судалгааг мкгл/дл (95%ИИ 4.3 5.1), 7 настайд

2017-2020 онуудад агшингийн 4.6 мкг/дл (95%ИИ 4.3 4.9) тус тус

судалгааны загвараар гүйцэтгэж, тодорхойлогдов. Цусан дахь хар

Дархан-Уул, Орхон аймаг, тугалгын агууламж эрэгтэй хүүхдэд

Улаанбаатар хотын Сүхбаатар, өндөр, наснаас хамаарч ялгаатай,

Чингэлтэй, Налайх дүүргийн 4-7 гэр болон байшинд амьдардаг

насны нийт 910 хүүхдийг хүүхдэд их байна (p=0.0001). Орхон

хамруулсан. Хүүхдээс өндөгний аймгийн хүүхдийн цусанд дахь хар

цусны сорьц аван, түүнд агуулагдах тугалгын дундаж агууламж Дархан,

хар тугалгын хэмжээг итгэмжлэгдсэн УБ-тай харьцуулахад өндөр байна

лабораторийн LeadCareII багажаар (p=0.0001).

тодорхойлсон. Судалгааны дүнд Дүгнэлт: 4-7 насны хүүхдүүд

STATA15.0 программыг ашиглан ялангуяа Эрдэнэт хотын хүүхдүүд

боловсруулалт хийж, үзүүлэлт илүүтэй хар тугалганд өртөж байна,

хоорондын ялгаатай байдлыг Т тест, бодлого шийдвэр гаргагч нар

oneway Anova тестээр, р утгаар анхаарлаа хандуулах шаардлагатай

статистик ач холбогдлыг үнэлэв. байна.

Үр дүн: Судалгаанд хамрагдсан 4-7 Түлхүүр үг: Хар тугалга, өртөлт,

насны хүүхдийн цусан дахь хар цусан дахь хар тугалга.

2022 оны дөрөвдүгээр сар. № 17 195

“НИЙГМИЙН ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН ЭРИН” СЭТГҮҮЛ

УЛААНБААТАР ХОТЫН ГАДААД ОРЧНЫ АГААР ДАХЬ ЗАРИМ
БОХИРДУУЛАГЧИЙН ТӨЛӨВ БАЙДАЛ

Х.Хулан1, Л.Мөнх-Эрдэнэ1, Б.Энх-Амгалан2, Д.Оюунбилэг3,*
1АШУҮИС, НЭМС

2АШУҮИС, НЭМС-ийн Эрүүл мэндийн бодлогын тэнхим
3Монгол улсын их сургууль, Бизнесийн сургууль
4АШУҮИС, Оюутны хөгжил, удирдлагын газар
[email protected]

Үндэслэл: Дэлхийн эрүүл мэндийн Үр дүн: Гадна орчны агаарын
бохирдлын үндсэн бохирдуулагчдын
байгууллагаас дэлхий дээрх 10 нэг болохNO2, PM10-ийн үзүүлэлтийг
2013 – 2019 оны хооронд Монгол
хүний 9 нь бохирдсон агаараар улсын болон ДЭМБ-ын стандарттай
харьцуулахад NO2–ийн жилийн голч
амьсгалж, жил бүр 7 сая хүн, цаг үзүүлэлт Монгол улсын лавламж
хэмжээнээс 1.7 дахин их, ДЭМБ-ын
тутамд 800 хүн, минут тутамд 13 хүн 2021 оны лавламж хэмжээнээс 4.8
дахин их байна. Харин РМ10-ийн
нас бардаг гэсэн тооцоолол жилийн голч үзүүлэлт Монгол улсын
стандартаас 2.3 дахин их, ДЭМБ-ын
гаргасан. Монгол улс 2019 оны 2021 оны лавламж хэмжэнээс 7.6
дахин их байна.
байдлаар агаарын бохирдлын (РМ2.5 Дүгнэлт: Улаанбаатар хотын гадаад
орчны агаар дахь азотын давхар
62,0мкг/м³) үзүүлэлтээр гуравт исэл, том ширхэгт тоосонцрын
агууламж Монгол улс болон ДЭМБ-
жагсаж байна. ын лавламж хэмжээнээс 1.7-7.6
дахин өндөр байна.
Зорилго: Улаанбаатар хотын

гадаад орчны агаардахь том

ширхэгт тоосонцор, азотындавхар

ислийн бохирдлын2013-2019 оны

төлөв байдлыг судлах.

Материал ба арга зүй: Судалгааг

ретроспектив аргаар хийж

гүйцэтгэлээ. Судалгаанд

Улаанбаатар хотын 2013–2019 оны

гадаад орчны агаар дахь NO2, PM10-

ийн үзүүлэлтийг дескриптив

загвараар судаллаа. Судалгааны Түлхүүр үг: Улаанбаатар,

мэдээллийг Ус, цаг уур орчны нүүрстөрөгчийн хий агаарын

шинжилгээний төв лабораториос бохирдол, гадаад орчин

албан ёсны зөвшөөрөлтэй авч

ашигласан.

196 2022 оны дөрөвдүгээр сар. № 17

“НИЙГМИЙН ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН ЭРИН” СЭТГҮҮЛ

АШУҮИС ОЮУТНУУДЫН БИЕИЙН ЖИНГИЙН ИНДЕКС БОЛОН ХООЛОЛТЫН
ХОЛБОО ХАМААРЛЫГ СУДАЛСАН ДҮН

А.Оюундарь, Э.Оюун-Эрдэнэ, Б.Өлзийсайхан, Ж.Үржинлхам
1,2АШУҮИС, НАСС-ийн Нүүр Амны Эмчилгээний тэнхим
[email protected]

Үндэслэл: Таргалалтын тархалт нь хооллолт болон таргалалтын холбоо

сүүлийн жилүүдэд хурдацтай өсөж хамаарлыг судлав.

дэлхий дахиныг хамарсан нийгмийн Судалгааны үр дүн: Судалгаанд

эрүүл мэндийн асуудал болж байна. оролцогчдын БЖИ дундаж 21.91

Дэлхийн Эрүүл Мэндийн байсан нь хэвийн үзүүлэлт юм.

Байгууллагын судалгаагаар насанд Хоолны найрлагандаа анхаардаг

хүрэгчдийн дунд таргалалт нь 1975 оролцогсдын БЖИ (21.87) заримдаа

онд 4.8% байсан ба 2016 онд 13% анхаардаг оролцогчдоос (22.2) бага

болж өссөн байна. 2016 онд 5-аас байв. Огт дасгал хийдэггүй

доош насны 41 сая хүүхэд болон 1.9 оролцогчдын БЖИ (21.3) дасгал

тэрбум насанд хүрэгчид жингийн хийдэг оролцогчдоос (20.9) их байв.

илүүдэлтэй байна. Таргалалт нь Өдөрт 1-2 аяга ус уудаг

эрхтэн тогтолцооны архаг үрэвсэлт оролцогчдын чихэрлэг шингэний

өвчин бөгөөд бодисын солилцооны хэрэглээ(66.6%) болон БЖИ(22.85)

өөрчлөлт болох 2-р төрлийн чихрийн нь өдөрт 5-аас дээш аяга ус уудаг

шижин, инсулин тэсвэржилт, оролцогчдынхоос илүү байв.

дислипидеми, болон зүрх судасны Дүгнэлт: БЖИ нь таргалалтын

өвчнүүдэд хүргэдэг. Таргалалт нь хэмжүүр бөгөөд дэлхийн 196 улсын

манай улсад сүүлийн жилүүдэд БЖИ үзүүлэлтээр Монгол улс 92-т

эрчимтэй нэмэгдэжбайгаа бөгөөд байдаг. Таргалалт нь олон архаг

үүний эсрэг тэмцэхэд ирээдүйн эмч өвчний суурь шалтгаан бөгөөд БЖИ

нарын эрүүл мэнд болон мэдлэг ихсэх шалтгаанд хоолны сонголт,

чухал үүрэгтэй юм. сахарын хэрэглээ, идэвхитэй дасгал

Зорилго: Биеийн жингийн индекс хөдөлгөөний байдал чухал

болон хоололтын холбоо хамаарлыг нөлөөлдөг болохыг уг судалгааны үр

АШУҮИС оюутнуудын дунд судалсан дүн харуулж байна. Хоолны

дүн найрлагандаа анхаардаггүй,

Материал ба арга зүй: АШУҮИС-ын сахарын хэрэглээ ихтэй, идэвхитэй

90 оюутнуудаас хоол хүнсний дасгал хөдөлгөөний давтамж

найрлага, хэрэглээний талаар 2 багатай ооолцогчдын БЖИ өндөр

бүлэг бүхий 38 асуултай асуумж авч байна.

оролцогч бүрийн БЖИ (биеийн

жингийн индекс) тодорхойлон Түлхүүр үг: БЖИ, таргалалт,
АШУҮИС

2022 оны дөрөвдүгээр сар. № 17 197

“НИЙГМИЙН ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН ЭРИН” СЭТГҮҮЛ

ХҮНСНИЙ АЮУЛГҮЙ БАЙДЛЫН ХҮРЭЭНД МАХНЫ
МОДНЫ ХЭРЭГЛЭЭНД ХИЙСЭН ЭРСДЛИЙН ҮНЭЛГЭЭ

Ж.Батчулуун1, Д.Батцэцэг1*, М.Сувд-Эрдэнэ2, Г.Мөнхтуяа2
1АШУҮИС-ийн Дорноговь салбар, АУС
2Дорноговь аймгийн МХГ
[email protected]

Үндэслэл: Микробиологичид 21 сорьцоос МХГ-ын шинжээч

хамгийн их бохирдолтой 10 зүйлийг арчдас авч, 2019 оны 3 дугаар

тодорхойлоход махны мод эхний сарын 6-аас 9 дүгээр сарын 11-ны

байрыг эзлэж байгаа нь анхаарлыг хооронд үргэлжүүлэн 2 удаа арчдас

ихээхэн татаж, чухам ямар төрлийн авч, эрүүл ахуй нян судлалын

гампанзыг сонгож хэрэглэвэл лабораторид шинжилгээг хийсэн.

аюулгүй байдлыг хангаж чадах вэ T-критери, Хи2 квадрат, зэрэгцээ хос

гэдэг асуулт улс орны судлаачдын үзүүлэлтийг ялгаатай эсэхийг

анхаарлын төвд байдаг. Иймд бид боловсруулалт хийж, эрсдлийн

махны модны аюулгүй байдлын зэргийг тохиолдол хяналтын

эрсдлийг тодорхойлох зорилгоор судалгааны аргаар үнэлсэн.

судалгааг хийлээ. Үр дүн: Шинжилгээний стандартаар

Зорилго: Модон ба хуванцар MNS6410:2018 нянгийн ерөнхий тоо

гампанзан дахь бичил биетнүүдийн <100. Нянгийн ерөнхий тоо нийт

бүтцийг гаргах, харьцуулан судлах, сорьцын 87% нь байх норм

эрсдлийн байдалд үнэлгээ өгөх хэмжээнээс 3-8 дахин их, гэдэсний

Материал ба арга зүй: 1. Махны бүлгийн эмгэгтөрөгч нян E.Coli 9.5%-

мод /гампанз/ дахь бичил д нь илэрсэн, Salmonella, Listeria

биетнүүдийг Дорноговь аймгийн Monocytogenes эмгэгтөрөгч нянгууд

МХГ-ын сорилын төв илрээгүй.

лабораторид нян ургуулах, нян Гампанзнуудын нянгийн бохирдол
ялгаатай t=0.91, х2=0.93 байна.
харах аргуудаар тодорхойлох, 2.

Модон ба хуванцар гампанзан дахь OR=2.5 дахин нөлөөлсөн буюу дунд

бичил биетнүүдийн бүтцийг гаргах, зэргийн эрсдэлтэй.

харьцуулан судлах, эрсдлийн Дүгнэлт: Модон гампанз нь

байдалд үнэлгээ өгөх хуванцар гампанзаас илүү

Оюутны байрны 21 тасгуудаас бохирдолтой. Нянгийн ерөнхий

санамсаргүй түүврийн аргаар тооны хэмжээ 2,5 дахин, дунд

сонгон, модон -13, хуванцар - 8 нийт зэргийн эрсдэлтэй.

198 2022 оны дөрөвдүгээр сар. № 17

“НИЙГМИЙН ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН ЭРИН” СЭТГҮҮЛ

ГЭР, СУУЦНЫ АГААРТ ТООСОНЦРЫН БОХИРДЛЫГ СУДАЛСАН ДҮНГЭЭС

Л.Урангуа1, Г.Жаргалсайхан1, Б.Буянтүшиг1, В.Дэлгэрмаа2, Даваалхам1, Г.Энхжаргал1
*

1АШУҮИС-ийн НЭМС-ийн Орчны Эрүүл Мэндийн Тэнхим
2ДЭМБ-ын Монгол дахь Суурин Төлөөлөгчийн Газар
[email protected]

Үндэслэл: Орчны агаарын бохирдлын (36.9%), сайжруулсан зуухтай 66

улмаас жилд 4.2 сая хүн нас барж (44.3%), цахилгаан болон нам

байна. Дэлхийн хэмжээнд 2.6 тэрбум даралтын халаалттай 28(18.8%) өрхүүд

хүн гэрээ халаах хоол бэлтгэх, хамрагдсан. Гэр сууцны дотоод

зориулалтаар хатуу түлш, түүхий орчинд PM2.5 тоосонцрын 24 цагийн
дундаж агууламж 103.6мкг/м3 байна.
нүүрс, керосин зэргийг ашиглаж байна.

Монгол улсад нүүрсний хэрэглээг Уламжлалт гэрт тоосонцрын бохирдол
(112мкг/м3), байшин сууцтай (98мкг/м3)
хориглож, сайжруулсан түлш хэрэглэх

шийдвэр гарсан бөгөөд үр дүнг үнэлэх харьцуулахад өндөр байна. Уламжлалт

шаардлага урган гарч байна. зуухтай гэр болон байшинд

Зорилго. Гэр, сууцны агаарт тоосонцрын бохирдол (138.7мкг/м3)

тоосонцрын бохирдлыг үнэлэх өндөр, сайжруулсан зуухтай өрхүүдтэй

зорилгоор судлав. (83.8мкг/м3) харьцуулахад 1.6 дахин их,

Судалгааны арга зүй: Судалгааг цахилгаан халаалт болон нам даралт

нэгэн агшны загвараар явуулав. зуухтай (81.2мкг/м3) харьцуулахад 1.7
Нийслэлийн 4 дүүрэг (ХУД, СХД, СБД,
БЗД)-ийг судалгаанд хамруулав. дахин их байгаа нь халаалтын төрлөөр

ялгаатай (p=0.003) байна. Түүхий нүүрс

Зорилтот түүврийн аргаар 199 хэрэглэдэг өрхүүдэд тоосоонцор
(PM2.5)-ын
өрхүүдийг сонгож судлав. Гэр, сууцны бохирдол өндөр
(121мкг/м3), харин сайжруулсан түлш
дотоод орчны агаарт РМ2.5

тоосонцрын агууламжийг тодорхойлж, ашигладаг өрхүүдэд бохирдол бага
(105.7мкг/м3) буюу түлшний төрлөөр
сууцны төрөл, халаалт болон түлшний

төрлөөр харьцуулан үнэлэв. ялгаатай (p<0.05) байна.

Тоосонцрын сорьцыг 24 цагийн турш Дүгнэлт: Гэр, сууцны дотоод орчинд

тасралтгүй цуглуулж, АШУҮИС-ийн тоосонцрын агууламж халаалтын

НЭМС–ийн тоосны жингийн төрөл болон түлшний төрлөөр

лабораторид шинжлэв. ялгаатай байна. Нийт сууцны дотоод

Үр дүн: Сайжруулсан түлш хэрэглэдэг орчинд PM2.5 тоосонцрын 24 цагийн

уламжлалт гэр 29.1% (N=58), байшин дундаж агууламж (103.6мкг/м3) байгаа

сууц 45.7% (N=91) болон түүхий нүүрс нь тоосонцрын бохирдол өндөр байна.

хэрэглэдэг гэр, сууц 25.1% (N=50)

хамрагдав. Сайжруулсан түлш Түлхүүр үг: Тоосонцор PM2.5, гэр
сууц, халаалт, түлшний төрөл
хэрэглэдэг уламжлалт зуухтай 55

2022 оны дөрөвдүгээр сар. № 17 199

“НИЙГМИЙН ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН ЭРИН” СЭТГҮҮЛ

ЕБС-ИЙН ТӨГСӨХ АНГИЙН СУРАГЧДЫН ХӨДӨЛМӨРИЙН ЭРҮҮЛ МЭНД,
АЮУЛГҮЙ БАЙДЛЫН МЭРГЭЖИЛТЭН, МЭРГЭЖЛИЙН ТАЛААР МЭДЛЭГ,

ХАНДЛАГЫН СУДАЛГАА

Г.Одмаа1, Б.Буянтүшиг1, Г.Жаргалсайхан1, М.Нансалмаа1, С.Мягмарчулуун1
1АШУҮИС-ийн НЭМС-ийн Орчны эрүүл мэндийн тэнхим
e-mail : [email protected]

Үндэслэл: Хөдөлмөрийн зах зээлд сонирхол, 25.9% нь цалин хөлс, 25.8%

2700 гаруй ажлын байранд нь мэргэжлийн эрэлт хэрэгцээг харж

Хөдөлмөрийн эрүүл мэнд, аюулгүй мэргэжлээ сонгосон бол 21.0%-ийг

байдлын мэргэжилтэн хэрэгцээтэй мэргэжлийн хөрвөх чадвар, 17.9% нь

байна. Аж ахуйн нэгж, байгууллагуудад гэр бүлийн гишүүдийн санал, үлдсэн

ажиллаж байгаа ХЭМАБА 6.9%-ийг бусад шалтгаан эзэлсэн

ажиллагсдын 89% богино хугацааны байна. Мэргэжил сонголт хийхэд

сургалтаар бэлтгэгдсэн байна. эмэгтэй сурагчид мэргэжлийн эрэлт

Зорилго: ЕБС-ийн төгсөх ангийн хэрэгцээг хамгийн их харж сонгосон нь

сурагчдын дунд Хөдөлмөрийн эрүүл статистикийн ач холбогдолтой байлаа

мэнд, аюулгүй байдал мэргэжлийн (p=0.031). Мэргэжлийн талаар

тухай мэдлэг, хандлагыг судлах мэдлэггүй байсан сурагчдын эзлэх хувь

Материал ба арга зүй: Судалгааг танилцуулга хийхийн өмнө 74.0%

агшингийн загвараар хийж гүйцэтгэв. байсан бол танилцуулга хийсний дараа

Сурагчдын дунд ХЭМАБ мэргэжилтэн 16.0% болсон. Мэргэжлийн

мэргэжлийн тухай мэдлэг, хандлагыг танилцуулга хийсний дараа мэргэжил

үнэлэхийн тулд санамсаргүй түүврийн сонголтоо хийгээгүй байсан сурагчдад

аргаар ерөнхий боловсролын улсын 2 ХЭМАБ мэргэжлийг сонирхох хандлага

сургууль болон хувийн 1 сургуулийн ажиглагдсан ба энэ нь статистик ач

төгсөх ангийн 100 сурагчдаас холбогдол бүхий хамааралтай байлаа

асуумжийн аргаар судалгааны (p=0.017).

мэдээллийг цуглуулав. Судалгаанд Дүгнэлт: ЕБС-ийн төгсөх ангийн

оролцогчдоос тус мэргэжлийн талаарх сурагчдын 74% нь АШУҮИС-д ХЭМАБ

мэдлэгийг асуусны дараа 10 минутын мэргэжилтэн бэлтгэдэг талаар

туршид мэргэжлийн танилцуулга мэдлэггүй байсан ба тус хөтөлбөрийн

хийсний дараа мэдлэг, хандлага талаар танилцуулга хийсний дараа

өөрчлөгдсөн эсэхийг дахин үнэлсэн. тухайн мэргэжлээр элсэх хандлага

Судалгааны үр дүн: Сурагчдын 86% нэмэгдэж байна.

нь мэргэжил сонголтоо хийсэн байсан

бол үлдсэн хувь нь мэргэжлээ Түлхүүр үгс: Хөдөлмөрийн эрүүл
мэнд, аюулгүй байдал, мэргэжил
хараахан сонгоогүй байна. Мэргэжил
сонголт
сонголт хийхэд хамгийн их нөлөөлсөн

хүчин зүйлд 69% нь өөрийн хүсэл

200 2022 оны дөрөвдүгээр сар. № 17

“НИЙГМИЙН ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН ЭРИН” СЭТГҮҮЛ

УЛААНБААТАР ХОТЫН ИРГЭДИЙН ДУНД САЙЖРУУЛСАН ТҮЛШНИЙ
ХЭРЭГЛЭЭ, АГААРЫН БОХИРДЛЫГ ХЭРХЭН БУУРУУЛЖ БАЙГАА ТАЛААР

СУДАЛСАН АСУУМЖ СУДАЛГААНЫ ҮР ДҮН

Г.Жаргалсайхан1, Б.Буянтүшиг1, М.Нансалмаа1, Г.Одмаа1, Г.Энхжаргал1*
1 АШУҮИС-ийн НЭМС-ийн Орчны Эрүүл Мэндийн Тэнхим
[email protected]

Үндэслэл. Монгол Улсын Засгийн дэмжиж 88.8% нь агаарын

газрын 2018 оны 62 дугаар бохирдлыг бууруулж байна гэж

тогтоолоор түүхий нүүрсийг хориглох үзсэн. Оролцогчдын 82.7% нь

тухай шийдвэр гарч нийслэлийн сайжруулсан түлшийг хэрэглэснээр

Баянгол, Баянзүрх, Сонгинохайрхан, агаарын бохирдол 50% үлдсэн

Сүхбаатар, Хан-Уул, Чингэлтэй 17.4% нь 50-с дээш хувиар

дүүргийн нутаг дэвсгэрт үйл бууруулсан гэж үнэлсэн. Иргэдийн

ажиллагаа явуулж байгаа цахилгаан, 51.2% нь сайжруулсан түлшийг сайн,

дулааны эрчим хүч үйлдвэрлэх 46.1% нь дунд, 0.02% нь муу гэж тус

тусгай зөвшөөрөлтэй аж ахуйн тус үнэлжээ. Агаарын бохирдлыг

нэгжүүдээс бусад иргэн, аж ахуйн бууруулахад иргэдийн оролцоо

нэгж, байгууллагуудыг 2019 оны 5 чухал гэдэгтэй оролцогчдын 97% нь

дугаар сарын 15-ны өдрөөс эхлэн санал нийлж үүнээс 89.4% нь дараа

түүхий нүүрс хэрэглэхийг хориглох жил үргэлжлүүлэн хэрэглэхээр

шийдвэр гарч хэрэгжиж байна. төлөвлөж байна. Судалгаанд

Зорилго. Сайжруулсан түлш хамрагдсан иргэдийн 96.3% нь

хэрэглэх интервенцийн үед иргэдийн цаашид агаарын бохирдлыг

санаа бодол, хандлагыг бууруулах чиглэлээр явуулж буй

тодорхойлох. ажлыг дэмжихэд бэлэн гэдгээ

Материал ба арга зүй. Судалгааг илэрхийлсэн. Судалгаанд

аналитик судалгааны агшингийн хамрагдсан нийт иргэдийн дунд

загвараар явуулж нийслэлийн сайжруулсан түлшний талаар

Баянзүрх, Баянгол, Сүхбаатар, оноогоор үнэлэхэд 51.1% нь "сайн"

Чингэлтэй, Хан-Уул, Сонгино- хандлагатай байна.

Хайрхан гэсэн төвийн 6 дүүргийг Дүгнэлт. Агаарын бохирдлыг

хамруулсан. Сонгогдсон дүүрэг, бууруулах сайжруулсан түлшний

хорооны орон сууц, гэр, байшинд интервенцийг иргэдийн ихэнх нь

амьдардаг нийт 295 иргэнээс асуумж дэмжиж байгаа ба сайн түлшний

судалгааны мэдээллийг цуглуулсан. хэрэглээнд эерэг хандлагатай

Судалгааны үр дүн. Судалгаанд 35 байна.

хүртэлх насны бүлэг 27.5%, 35-с

дээш насны бүлэг 72.5%-ыг эзэлж Түлхүүр үг: агаарын бохирдол,

байв. Судалгаанд хамрагдсан сайжруулсан нүүрс, интервенци,

иргэдийн 91.7% сайжруулсан нүүрсийг хориглох

түлшийг цаашид хэрэглэхийг

2022 оны дөрөвдүгээр сар. № 17 201

“НИЙГМИЙН ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН ЭРИН” СЭТГҮҮЛ

ГЭР ХОРООЛЛЫН АЙЛ ӨРХҮҮДИЙН ДОТООД ОРЧНЫ БИЧИЛ ЦАГ УУРЫН
ҮЗҮҮЛЭЛТИЙГ СУДАЛСАН НЬ

С.Насантогтох1, Г.Цацрал2, Э.Эрдэнэчимэг2, Д.Нарансүх*3
1АШУҮИС-ийн НЭМC-ийн магистрант

2АШУҮИС-ийн НЭМС-ийн Орчны Эрүүл Мэндийн Тэнхим
3Монголын Хөдөлмөрийн Эрүүл Ахуйчдын Үндэсний Холбоо

[email protected]*

Үндэслэл: Монгол улсын стандарт өрхөд хийсэн. Хэмжилтийн үр дүнг
MNS 4585:2016 Агаарын чанар, зохих стандартуудад заасан
техникийн ерөнхий шаардлагын зөвшөөрөгдөх дээд хэмжээ болон
стандартад заасан агаарын тохиромжтой хязгаартай харьцуулан
температур 18-22 цельсийн градус, үнэлэв.
харьцангуй чийглэг 30-60 хувь гэж Судалгааны үр дүн: Гэр хорооллын
зөвшөөрөгдөх дээд хэмжээг заасан айл өрхүүдийн дотоод орчны
байдаг. Мөн MNS 4990:2015 агаарын хэм дунджаар монгол гэрт
Хөдөлмөрийн аюулгүй байдал, 24.5±0.70С, байшин сууцанд
эрүүл мэнд Хөдөлмөрийн эрүүл 16±8.40С байлаа. Энэ нь айл
ахуй, Ажлын байрны орчин, Эрүүл өрхүүдийн галлагаандаа ашиглаж
ахуйн шаардлагын стандартад буй түлшний төрөл (шахмал түлш
агаарын хэмийг хүйтний улиралд 16- 26.9±3.30С, түүхий нүүрс 21±5.50С)-
24 дулааны улиралд 18-25 цельсийн өөс хамаарч статистик ач холбогдол
градус байх нь тохиромжтой гэж бүхий ялгаатай байв (р=0.036).
заасан. Харин агаарын харьцангуй чийглэг
Зорилго: Улаанбаатар хотын гэр нь 23.5±2.8 хувь байгаа нь
хорооллын шахмал түлш болон стандартад заасан тохиромжтой
түүхий нүүрсээр галлагаа хийдэг айл хэмжээнээс бага байна.
өрхүүдийн дотоод орчны бичил цаг Дүгнэлт: Гэр хорооллын айл
уурын үзүүлэлтийг харьцуулахад өрхүүдийн дотоод орчны агаарын
оршино. чийглэг нь зохих стандартад заасан
Материал ба арга зүй: Судалгааг тохиромжтой хэмжээнээс бага
дескриптив судалгааны агшингийн байна. Харин агаарын хэм нь монгол
загварыг ашигласан. Айл өрхүүдийн гэрт, шахмал түлш ашигладаг айл
дотоод орчны агаарын бичил цаг өрхүүдэд өндөр байв.
уурын үзүүлэлт болох температур,
чийглэг хэмжилтийг Улаанбаатар Түлхүүр үг: агаарын хэм, чийглэг,
хотын 3 дүүргийн гэр хорооллын 41 сайжруулсан зуух, монгол гэр

202 2022 оны дөрөвдүгээр сар. № 17

“НИЙГМИЙН ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН ЭРИН” СЭТГҮҮЛ

УГААРЫН ХИЙН ХОРДЛОГЫН ТАЛААР ИРГЭДИЙН МЭДЛЭГИЙГ СУДАЛСАН
ДҮН

М.Нансалмаа1, Г.Жаргалсайхан1, Б.Буянтүшиг1, Г.Одмаа1, А.Энхдөлгөөн1,
Г.Энхжаргал1*

1 АШУҮИС, НЭМС-ийн Орчны Эрүүл Мэндийн Тэнхим
2АШУҮИС, НЭМС-ийн Урьдчилан Сэргийлэх Анагаах Ухааны Тэнхим

[email protected]

Үндэслэл: Дотоод орчинд угаарын хариулсан. Угаарын хийн хордлогын
хийн агууламж 15-20 мг/м3 байхад үеийн шинж тэмдэг 83.5%,
эмзэг бүлгийн хүн ам удаан хордлогын үед хэрхэн урьдчилан
хугацааны турш өртөхөд зүрх сэргийлэх талаар 83.8% нь зөв
судасны тогтолцоо, оюун санаанд хариулсан.
өөрчлөлт ордог. Уг түвшний угаарын Дүгнэлт: Угаарын хий алдах
хийн агууламжид богино хугацаанд шалтгаан, хордлогын үед илрэх
өртөхөд толгой өвдөх, амьсгаадах, шинж тэмдэг, хордлогоос хэрхэн
нойр хүрэх шинж тэмдэг илэрч урьдчилан сэргийлэх талаар мэдлэг
болно. Сүүлийн жилүүдэд угаарын хангалттай байна.
хийн хордлого ард иргэдийн дунд их Түлхүүр үг: Угаарын хий, Угаарын
бүртгэгдэх болсон бөгөөд иргэдийн хийн хордлого, Сайжруулсан түлш
угаарын хийн хордлогын талаар
мэдлэгийг үнэлэх шаардлагатай 2022 оны дөрөвдүгээр сар. № 17 203
байна.
Зорилго: Иргэдийн угаарын хийн
хордлого, илрэх шинж тэмдэг,
хордлогоос урьдчилан сэргийлэх
талаар мэдлэгийг үнэлэх
Материал, арга зүй: Судалгааг
аналитик судалгааны агшингийн
загвараар нийслэлийн 6 дүүргийн 21
хорооны 297 өрхийг зорилтот
түүврийн аргаар сонгон хамруулсан.
Хоёр дэд бүлэг бүхий угаарын хийн
хордлогын талаарх мэдлэгийг
үнэлэх асуумж боловсруулсан.
Судалгааны үр дүнг STATA 12
програм ашиглан боловсруулалтыг
хийсэн.
Үр дүн: Нийслэлийн 6 дүүргийн гэр,
байшин, орон сууцны 297 айл өрх
хамрагдсан ба гэр 101 (32.8%),
байшин 160 (53.3%), орон сууцны 34
(11.9%) өрхийг тус тус хамруулсан.
Судалгаанд хамрагдсан айл өрхийн
56.9% нь 4-6 ам бүлтэй айл өрх
байв. Судалгаанд оролцогчид
угаарын хийг үнэргүй, хортой,
түлшнээс гарч буй хий гэж зөв
хариулсан 56.9%, Угаарын хий
алдах шалтгаан нь зуух пийшингийн
бүрэн бүтэн байдал алдагдах, буруу
галлагаа гэж 77.7% нь зөв

“НИЙГМИЙН ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН ЭРИН” СЭТГҮҮЛ

ХӨДӨЛМӨРИЙН ЭРҮҮЛ МЭНД, АЮУЛГҮЙ БАЙДЛЫН МЭРГЭЖЛЭЭР
СУРАЛЦАЖ БУЙ ОЮУТНУУДЫН СЭТГЭЛ ХАНАМЖИЙН СУДАЛГАА

А.Энхдөлгөөн1, Г.Халиунаа2, М.Мөнхзаяа3, Э.Эрдэнэчимэг4, М.Нансалмаа4*
1АШУҮИС, НЭМС-ийн Урьдчилан сэргийлэх анагаах ухааны тэнхим
2АШУҮИС, Нийгмийн эрүүл мэндийн магистрант
3АШУҮИС, НЭМС-ийн Шим Тэжээл Судлалын Тэнхим
4АШУҮИС, НЭМС-ийн Орчны Эрүүл Мэндийн Тэнхим
[email protected]

Үндэслэл: Монгол улсад заах арга зүй зэрэгт 43,75% сэтгэл
ханамжтай суралцаж байна.
үйлдвэрлэл үйлчилгээ явуулж буй Хичээлийн хөтөлбөрийн агуулгын
хувьд сургалтын агуулгын бүрэн
аж ахуйн нэгж, байгууллага 50-100 эзэмшсэн байдалд 4.21 оноо,
багшийн арга зүй 4.09 оноо, оюутны
хүртэлх ажилтантай тохиолдолд нэг үнэлгээний арга бодитой, оновчтой,
шударга 4.1 оноо, сургалтын орчин
ба түүнээс дээш орон тооны сайн (өрөө лаборатори, багаж тоног
төхөөрөмж) 3.87 оноо, зохион
хөдөлмөрийн аюулгүй байдал, эрүүл байгуулалт (хичээлийн хуваарь,
ачаалал) 3.98 оноо, тухайн хичээл
ахуйн (ХАБЭА) ажилтантай байна. нь дараагийн хичээлийн бэлтгэл
болж чадсан 4.19 оноогоор үнэлсэн
ХАБЭА хүний нөөцийг бэлтгэх байна.
Дүгнэлт: ХЭМАБ мэргэжлээр
зорилгоор АШУҮИС-ийн Нийгмийн суралцаж буй оюутнууд сургалтын
орчин, сургалтын хэрэглэгдэхүүн
Эрүүл Мэндийн Сургууль 2017 оноос зэрэгт сэтгэл ханамжгүй суралцаж
байна.
эхлэн төгсөлтийн өмнөх сургалтыг
Түлхүүр үг: Хөдөлмөрийн эрүүл
зохион байгуулж эхэлсэн. мэнд, хөдөлмөрийн аюулгүй байдал,
сургалтын хөтөлбөр
Хөдөлмөрийн эрүүл мэнд, аюулгүй

байдлын (ХЭМАБ) ангид суралцаж

буй оюутны сургалтын чанарын

сэтгэл ханамж болон хөтөлбөрийн

агуулгыг судлах шаардлагатай

байна.

Зорилго: ХЭМАБ-ын мэргэжилтний

бакалаврын түвшинд суралцаж буй

оюутны сургалтын орчин, чанар,

сэтгэл ханамжийг үнэлэх.

Материал ба арга зүй: Судалгаанд

дескриптив судалгааны агшингийн

загварыг ашиглан ХЭМАБ-ын

мэргэжлээр 1-ээс дээш улирал

суралцаж буй 35 оюутанг (87,5%)

хамруулсан. Сургалтын хөтөлбөрийн

сэтгэл ханамжийн 16 асуулт,

хичээлийн хөтөлбөрийн агуулгыг

хичээл тус бүр дээр 6 асуулт

боловсруулан мэдээллийг

цуглуулсан. Судалгааны үр дүнг

STATA 12 программыг ашиглан

боловсруулалтыг хийсэн болно.

Үр дүн: ХЭМАБ-ын суралцаж буй

оюутнууд сургалтын орчин, багшийн

204 2022 оны дөрөвдүгээр сар. № 17

“НИЙГМИЙН ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН ЭРИН” СЭТГҮҮЛ

ИЛТГЭЛИЙН ХУРААНГУЙ
УРЬДЧИЛАН СЭРГИЙЛЭХ АНАГААХ УХААН

2022 оны дөрөвдүгээр сар. № 17 205

“НИЙГМИЙН ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН ЭРИН” СЭТГҮҮЛ

15-24 НАСНЫ ЗАЛУУЧУУД, ОЮУТНУУДЫН ДУНД ХДХВ, ДОХ, БЗДХ-ААС
СЭРГИЙЛЭХ ТУХАЙ МЭДЛЭГИЙН ТҮВШИНГ СУДЛАСАН ҮР ДҮН

Т.Дөлгөөн1, С.Мягмарчулуун1, О.Чимэдсүрэн2, Ж.Даваалхам3,
П.Түмэндэмбэрэл3, Э.Эрдэнэтунгалаг3, Н.Хүдэрчулуун4, Д.Нарансүх5*

1АШУҮИС, Нийгмийн эрүүл мэндийн сургууль
2Эрүүл мэндийн хөгжлийн төв

3Халдварт өвчин судлалын үндэсний төв
4Санхүүгийн зохицуулах хороо
5*Health safety solutions
[email protected]

Үндэслэл: Бэлгийн замаар дамжих 61.4% нь "бэлгийн харьцаанд орж

халдварт өвчний улмаас эрүүл байсан" гэж хариулсан бөгөөд үүнээс

мэндэд ноцтой үр дагаварууд болох эрэгтэй оюутнуудын 78.8%, эмэгтэй

үргүйдэл, умайн гадуурх оюутнуудын 46.5% нь "бэлгийн

жирэмслэлт, амьгүй төрөлт, хүний харьцаанд орж байсан" гэж

дархлал хомсдолын вирусын (ХДХВ) хариулжээ. Эрэгтэй оюутнуудын

эрсдэл нэмэгдэх, бусад эрхтэн дунд анхны бэлгийн харьцаанд орох

тогтолцооны эмгэг зэрэгт хүргэж нас эмэгтэй оюутнуудтай

болзошгүй байдаг. харьцуулахад бага байсан бөгөөд

Энэхүү тандалтын судалгааны тэдний 36.4% нь 16-аас доош

зорилго нь 15-24 насны залуучууд, насандаа анхны бэлгийн харьцаанд

оюутнуудын бэлгийн зан үйл, орсон байна. Харин судалгаанд

ХДХВ/ДОХ-ын талаарх мэдлэгийг хамрагдсан эмэгтэй оюутнуудын

үнэлэхэд оршино. хувьд 7.4% нь 16-аас доош

Арга зүй: Судалгаа нь аналитик насандаа, 86.6% нь 16-20 насандаа,

судалгааны агшингийн загвараас 6.1% нь 20 ба түүнээс дээш

гүйцэтгэсэн ба асуумжийн аргаар насандаа анхны бэлгийн харьцаанд

бэлгийн зан үйл, мэдлэгийг үнэлсэн. орсон байна. Сүүлийн 12 сарын

Улаанбаатар хотод байрлах төрийн хугацаанд бэлгийн харьцаанд

болон хувийн их, дээд сургууль, эрэгтэй оюутнуудад орсон хувь илүү

коллежид суралцаж буй 15-24 насны байсан. Оюутнууд бэлгийн

гэрлээгүй залуучууд, оюутнуудын харьцааны үед бэлгэвчний хэрэглээг

судалгаандаа хамруулсан ба хүйс, сургуулийн төрлөөр нь авч

түүврийг эх олонлогийг төлөөлөх үзвэл судалгаанд хамрагдсан

чадвартай хэмжээнд тооцож, 1873 сурагчдын 60% нь анхны бэлгийн

оюутан, залуучуудыг судалгаанд хавьталд орохдоо, 50-60% нь

хамруулсан. хамгийн сүүлд бэлгийн хавьталд

Судалгааны үр дүн: Судалгаанд орохдоо бэлгэвч хэрэглэсэн байна.

хамрагдсадын 46.0% нь эрэгтэй, Дүгнэлт: Судалгаанд хамрагдсан

54.0% нь эмэгтэй, дундаж нас 20 нас 15-24 насны оюутнуудын дунд ХДХВ-

байна. Судалгаанд хамрагдсан ийн халдвараас урьдчилан

оюутнуудын 1.8% нь гэр бүлтэй, сэргийлэх талаар зөв мэдлэгтэй

22.5% нь хамтран амьдрагчтай, хүний эзлэх хувь 63% байна.

75.7% нь гэрлээгүй байна. Бэлгийн харьцааны үед байнга

Судалгаанд хамрагдсан сурагчдын бэлгэвч хэрэглэдэг оюутан

92.6% нь ХДХВ-ийн тухай сонссон, залуучуудын хувь 57.4% байна.

63.0% нь ХДХВ-ийн халдвараас Түлхүүр үг: Хүний дархлал

сэргийлэх арга замыг мэддэг, 27.3% хомсдолын вирус, Бэлгийн замаар

нь ХДХВ-ийн халдвар дамжих арга дамжих халдвар, бэлгэвчний

замын талаар зөв мэдлэгтэй байна. хэрэглээ

Судалгаанд хамрагдсан оюутнуудын 2022 оны дөрөвдүгээр сар. № 17 207

“НИЙГМИЙН ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН ЭРИН” СЭТГҮҮЛ

КОВИД–19 ВАКЦИНЖУУЛАЛТЫН НЭГ, ХОЁР БОЛОН ГУРАВДУГААР
ТУНГИЙН ТАЛААР ИРГЭДИЙН АВЧ БУЙ МЭДЭЭЛЛИЙГ ХАРЬЦУУЛСАН НЬ

А.Ган-Эрдэнэ1, М.Еркебулан2, Ч.Өнөрцэцэг3,
Х.Нансалмаа1, Б.Билэгт2, Ц.Нямсүрэн1, Д.Даваалхам4
1АШУҮИС, НЭМС-ийн Эрүүл мэндийн нийгмийн ажил, нийгмийн ухааны тэнхим
2АШУҮИС, НЭМС-ийн Эпидемиологи, Биостатистикийн тэнхим
3АШУҮИС, НЭМС-ийн Урьдчилан сэргийлэх анагаах ухааны тэнхим

4АШУҮИС, НЭМС
[email protected]

Үндэслэл: SARS-CoV-2-ын эсрэг сарын судалгааны үр дүн адил

олон нийтийн вакцинжуулалт нь байна.

КОВИД-19 цартахлыг бууруулах гол КОВИД-19эсрэгвакцины талаарх

стратегиудын нэг. Гэсэн хэдий ч мэдээллийн хэрэгцээ 2-3 сарын

иргэдэд тодорхой мэдээлэл өгөх үйл судалгаанд 72.3% нь их, маш их

ажиллагаа хангалтгүйгээс байна гэж үзэж байсан бол 9-11 сард

шалтгаалан вакцинжуулалтад 48.9% болж буурсан бөгөөд

хамрагдах нь хүндрэлтэй байх мэдээлэл хэрэггүй гэж үзэж байгаа

магадлалтай. иргэдийн эзлэх хувь 17.4 пунктээр

Зорилго: КОВИД-19эсрэг өссөн байна.

вакцинжуулалтын нэг, хоёр болон Судалгаанд оролцогчдын хувьд 2-3-р

гуравдугаар тунгийн талаарх сард вакцины чанар, аюулгүй

иргэдийн авч сонирхож байдал, гаж нөлөө, үр дагаврын

буймэдээллийгхарьцуулах талаарх мэдээллийгилүү сонирхож

Материал ба арга зүй: КОВИД- байсан бол 9-11-р сард вакцины

19вакцины талаарх иргэдийн дархлаа тогтоох чадварын тухай

мэдээлэл авч буй сувгийг судлахдаа сонирхох нь нэмэгдсэн

хүн амд суурилсан агшингийн байна.Иргэдийн мэдлэгийн түвшин 2-

судалгааны загварыг ашиглав. 3 сарын байдалтай харьцуулахад

Судалгаанд хоёр удаагийн буурсан үзүүлэлт гарсан байна.

давтамжаар Улаанбаатар хотын 6 Дүгнэлт: 2021 оны 2-3 сард хийсэн

дүүрэг, таван аймгийн 2040 иргэнийг судалгаагаар КОВИД-19эсрэг

судалгаанд хамруулав. вакцины талаарх мэдээлэл авах

Судалгааны үр дүн: КОВИД- хэрэгцээ өндөр байсан бол 9-11

19эсрэгвакцины талаарх мэдээллийг сарын судалгааны үр дүнгээр энэ

65.1% нь Засгийн Газар, Онцгой хувь буурсан байна.

комиссын албан ёсны мэдээллээс Түлхүүр үг: КОВИД-19,

авч байгаа нь 2-3 сар болон 9-11 вакцинжуулалт, мэдээллийн суваг

208 2022 оны дөрөвдүгээр сар. № 17

“НИЙГМИЙН ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН ЭРИН” СЭТГҮҮЛ

НИЙГМИЙН ЭРҮҮЛ МЭНД СУДЛАЛЧ ХӨТӨЛБӨРИЙН ЯВЦЫН ҮНЭЛГЭЭ

С.Мягмарчулуун-1, Б.Янжинлхам2, Л.Баярмагнай3, Э.Эрдэнэчимэг1,
Д.Даваалхам2, Д.Амарсайхан4*

1АШУҮИС, НЭМС-ийн Орчны эрүүл мэндийн тэнхим
2АШУҮИС, НЭМС

3АШУҮИС, НЭМС-ийн Эпидемиологи, Биостатистикийн тэнхим
4АШУҮИС, НЭМС-ийн Урьдчилан сэргийлэх анагаах ухааны тэнхим

[email protected]

Үндэслэл: Явцын үнэлгээний арга нь дундаж нас 21±2 байна. Одоо

оюутны сурах үйл ажиллагааг суралцаж буй 93.1 хувь оюутнуудын

сайжруулах хөгжүүлэх зорилгоор нь сургалтын үйл ажиллагаанд сэтгэл

суралцах явцад нь хийдэг бол ханамжтай байна. Сургалтын үйл

төгсгөлийн үнэлгээ дүгнэлт болон ажиллагааг (сургалтын зохион

чанарын баталгаажуулалтын байгуулалт, хичээл хоорондын

зорилгод төвлөрдөг гэж үздэг. уялдаа холбоо, багшийн заах арга

Зорилго: Нийгмийн эрүүл мэнд зүй, оюутан мэдлэг, чадвараа

судлалч бакалаврын хөтөлбөрт бодитой үнэлүүлсэн, сургалтын

форматив үнэлгээ хийх орчин, ном сурах бичиг, оюутны

Материал ба арга зүй: Судалгааг ачаалал тохиромжтой) зэрэг

аналитик судалгааны агшингийн үзүүлэлтээр үнэлэхэд оюутнууд

загвараар гүйцэтгэсэн. 86.7% нь Ликертийн 3-аас дээш

Суралцагчдын сэтгэл ханамжийн оноогоор үнэлсэн байна. Оюутны

түвшинг 5 хүртэлх оноотой Likert сургалтын ачаалал тохиромжтой

шатлалаар тодорхойлсон. эсэхийг оюутнуудын суралцаж буй

Судалгаанд Нийгмийн эрүүл мэнд дамжаагаар харьцуулан үзэхэд 4-р

судлалч мэргэжлээр суралцаж дамжааны оюутнууд бусад

байгаа 3-р дамжаанаас төгсөх дамжааны оюутнуудаас илүү үнэлсэн

дамжаа хүртэлх нийт 73 оюутан боловч статистик ач холбогдолгүй

хамрагдсан. байв (р<0.526).

Үр дүн: Судалгаанд Нийгмийн эрүүл Дүгнэлт: Нийгмийн эрүүл мэнд

мэнд судлалч мэргэжлээр суралцаж судлалч мэргэжлээр суралцаж буй

байгаа 3-5-р дамжааны 73 оюутан оюутнууд сургалтын үйл

хамрагдсан ба 3-р дамжаанд ажиллагаанд сэтгэл ханамжтай буюу

суралцдаг 28.7% (n=21), 4-р 93,1% нь дундаас дээш үнэлгээ өгсөн

дамжаанд суралцдаг 41.1% (n=30), 5- байна.

р дамжаанд суралцдаг 30.1% (n=22)

байна. Хүйсийн хувьд 24.6% (n=18) Түлхүүр үг: Нийгмийн эрүүл мэнд,
сургалтын хөтөлбөр, цогц чадамж
нь эрэгтэй, 75.4% (n=55) нь эмэгтэй,

2022 оны дөрөвдүгээр сар. № 17 209

“НИЙГМИЙН ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН ЭРИН” СЭТГҮҮЛ

НИЙГМИЙН ЭРҮҮЛ МЭНД СУДЛАЛЧ БАКАЛАВРЫН ХӨТӨЛБӨРИЙН
ТАЛААРХ СЭТГЭЛ ХАНАМЖИЙН ҮНЭЛГЭЭНИЙ ДҮН

Б.Янжинлхам1*, С.Мягмарчулуун2, Л.Баярмагнай3, Э.Эрдэнэчимэг2,
Д.Даваалхам1, Д.Амарсайхан4
1АШУҮИС, НЭМС

2АШУҮИС, НЭМС-ийн Орчны эрүүл мэндийн тэнхим
3АШУҮИС, НЭМС-ийн Эпидемиологи, Биостатистикийн тэнхим
4АШУҮИС, НЭМС-ийн Урьдчилан сэргийлэх анагаах ухааны тэнхим

[email protected]

Үндэслэл: Явцын (форматив) ханамжтай байгаа бол тус

үнэлгээний арга нь оюутны сурах хөтөлбөрөөр суралцаж төгссөн

үйл ажиллагааг сайжруулах, Нийгийн эрүүл мэнд судлалч

хөгжүүлэх зорилгоор суралцах мэргэжилтнүүдийн сэтгэл ханамж

явцад нь хийдэг төгсгөлийн 93.1% байгаа нь Ликертийн оноогоор

(сумматив) үнэлгээ нь дүгнэлт болон дундаас дээш оноогоор үнэлэгдсэн

чанарын баталгаажуулалтын байна. Нийгмийн эрүүл мэнд

зорилгод төвлөрдөг гэж үздэг. судлалч хөтөлбөрт ажил олгогч

Зорилго: Нийгмийн эрүүл мэнд нарын сэтгэл ханамж 77.3%-тай

судлалч бакалаврын хөтөлбөрийн буюу Ликертаар 3-с дээш оноотой

талаарх сэтгэл ханамжийг судлах байна. Сургалтын үйл ажиллагааг

Материал ба арга зүй: Судалгааг (сургалтын зохион байгуулалт,

дескриптив загвараар гүйцэтгэсэн. хичээл хоорондын уялдаа холбоо,

Суралцагчдын сэтгэл ханамжийн багшийн заах арга зүй, оюутан

түвшинг 5 хүртэлх оноотой Likert мэдлэг, чадвараа бодитой

шатлалаар тодорхойлсон. үнэлүүлсэн, сургалтын орчин, ном

Судалгаанд Нийгмийн эрүүл мэнд сурах бичиг, оюутны ачаалал

судлалч мэргэжлээр суралцаж тохиромжтой) зэрэг үзүүлэлтээр

байгаа 3-5-р дамжааны 74 оюутан, үнэлэхэд оюутнууд 86.7% нь, харин

тус мэргэжлээр суралцаж төгссөн 74 төгсөгч нарын 91.5% дундаас дээш

төгсөгч, НЭМ-ийн судлалч буюу Ликертийн 3-аас дээш

мэрэгжилтэн ажилладаг хот, оноогоор үнэлсэн байна.

хөдөөгийн эрүүл мэндийн Дүгнэлт: Судалгаанд хамрагдсад

байгууллага, мэргэжлийн хяналтын болох одоо суралцаж буй оюутнууд,

байгууллагуудын удирдах ажилтан төгсөгчид, багш нар, удирдах

84 мөн тус хөтөлбөрийг ажилтнууд буюу ажил олгогчид нар

хэрэгжүүлдэг 39 багш нарыг нийт нь нийгмийн эрүүл мэндийн судлалч

271 хүнийг судалгаанд хамрагдсан. сургалтын хөтөлбөрт сэтгэл

Үр дүн: Нийгмийн эрүүл мэнд хангалуун байна.

судлалч хөтөлбөрт хичээлд заадаг

багш нар АШУҮИС-д багшилж Түлхүүр үг: бакалаврын хөтөлбөр,
сэтгэл ханамж, нийгмийн эрүүл мэнд
байгаадаа 97.4% нь сэтгэл

210 2022 оны дөрөвдүгээр сар. № 17

“НИЙГМИЙН ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН ЭРИН” СЭТГҮҮЛ

БАГШ АЖИЛЧДЫН БИЕ БЯЛДРЫН СОРИЛЫН ҮНЭЛГЭЭНД
ХИЙСЭН ТОЙМ, 2022

Ц.Наранбаатар, Д.Гүнжидмаа Ш.Отгонтуяа, Д.Батцэцэг, Ч.Энхжаргал
АШУҮИС Дорноговь АУС, СШУТ, НЭМ-СТ
[email protected]

Үндэслэл: Монгол Улсын хатны байдлаар 44 (100%),
(p=0.057), хурд 38 (86.3%) (p=0.256),
Ерөнхийлөгчийн 2010 оны 053 багш ажилчид хангалттай буюу A, B
үнэлэгдсэн байна. Гэдэсний
дугаар зарлигийг хэрэгжүүлэх ажлын таталтаар болон тэсвэрийн үзүүлэлт
хамгийн бага байгаа нь 3 (6.8%), 6
хүрээнд “Хүн амын бие бялдрын (18%) анхаарууштай (p<0.002).
Дүгнэлт: Цаашид жил бүр уг
хөгжилт, чийрэгжүүлэлтийн төвшин сорилыг тогтмол авч, багш
ажилчдын бие бялдарын
тогтоох сорил” авах ажил орон үзүүлэлтүүдийг дээшлүүлэх тал дээр
анхаарч зөвлөмжийг хүргүүлэх.
даяар үргэлжилж байгаа. Хүн амын Түлхүүр үг: Бие бялдрын сорил,
хурд, хүч, тэсвэр, уян хатан, тэнцвэр
бие бялдрын түвшин тогтоох сорил
2022 оны дөрөвдүгээр сар. № 17 211
нь хурд, хүч, тэсвэр, уян

хатан,тэнцвэр, авхаалж самбаа

зэрэг хүний бие махбодийн үндсэн 5

чанарыг тодорхойлох хамгийн

энгийн хялбар аргаар ямар ч насны

хүн өөрөө өөрийгөө тодорхойлох

бүрэн боломжтой байхаар

боловсруулсан ажээ.2

Зорилго: Уг судалгаагаар АШУҮИС-

ийн Дорноговь салбар АУС-ийн

багш, ажилчдаас бие бялдрын 5

сорил авч, тухайн хүний эрүүл мэнд

бие бялдрын хөгжлийн бодит

түвшинг тогтоож, тэднийг тохирох

дасгал хөдөлгөөнөөр чийрэгжих

боломжийг тодорхойлох, дүгнэлт

хийхэд оршино.

Материал ба арга зүй: Сорилыг

ББХ тогтоох сорилын журмаар

секундометр, шугам хэмжилтийн

багажаар нийт 44 багш ажилчдаас 7

төрлийн стандарт сорил авч,

статистик боловсруулалтыг Microsoft

Excel, SPSS-21 программууд

ашиглан, насны дундаж, стандарт

хазайлт зэргийг тооцсон.

Үр дүн: Сорилд нийт n=44 (100%)

үүнээс n=6 (13.6%) эрэгтэй, n=38

(86.4%) эмэгтэй. Дундаж нас

45.3±8.9 жил байв. Багш ажилчдыг

ББХ-г сорилоор үнэлж, үзүүлэлт

бүрээр 1-5 хүртэл оноотой багш

ажилчдын нэгдсэн дүнг хүснэгтээр

харууллаа. Суниалтаар 35 (80%)

(p=0.338), гэдэсний таталтаар 3

(6.8%) (p=0.147), тэсвэрээр 6 (13.6%)

(p=0.006), тэнцвэрээр 11 (25%), уян