НЭМС-ийн Эрин сэтгүүл

“НИЙГМИЙН ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН ЭРИН” СЭТГҮҮЛ

Үндэслэл: Дэлхий дахинд шинэ COVID-19 халдвараар /ӨОУА-10

коронавирусын халдвар гарснаас U07.1/ хэвтэн эмчлүүлсэн 6610

хойш 2 жил гаруй болж байна. тохиолдлоос 2000 өвчтөний

Орхон аймгийн хувьд нийт 18078 эмнэлзүйн явц, лабораторийн

тохиолдол бүртгэгдсэнээс БОЭТ- шинжилгээний үзүүлэлтэд

д 6610 хүн хэвтэн эмчлүүлж, 47 Коронавируст халдварын

хүн нас барсан ба 0-15 насын хувилбар тус бүр дээр

хүүхэд 1169, Ковид-19-той төрсөн харьцуулсан дүгнэлт хийв.

эх 116 тохиолдол байна6. Судалгааны үр дүн:

Коронавируст халдварын улмаас Коронавируст халдварын

Орхон аймаг дахь БОЭТ-д хэвтэн хувилбаруудын эмнэлзүйн

эмчлүүлсэн тохиолдлуудын онцлог, шинж тэмдэгийг судлахад

эмнэлзүйн шинж тэмдэг, хүндрэл, 2020 оны 3-6 сар буюу Альфа

нас баралт, эдгэрэлтийн явц, хувилбарын үед шинж тэмдэг

тусламж үйлчилгээний алдаа, багатай, хөнгөн хэлбэрээр, 7-11

оноо, ололт амжилтыг сар буюу Дельта хувилбарын үед

тодорхойлж, цаашид авах арга нус гоожих, халуурах, нойргүйдэх,

хэмжээний зөвлөмж амьсгаадах, цээжээр өвдөх шинж

боловсруулах зорилгоор бодит тэмдэг их байсан бол 2021 оны 12

байдлыг үнэлж, шийдвэрлэх арга сар, 2022 оны 1,2 сар буюу

замыг санал болгох хүрээнд Омикрон хувилбарын үед

энэхүү судалгааг хийсэн болно. ханиалгах, толгой өвдөх, хоолой

Зорилго: Коронавирусын халдварын сөөх, үе мөч өвдөх шинж

хвилбаруудын эмнэлзүйн онцлог, тэмдэгүүд давамгайлсан байна.

ялган оношилгоо, хүндрэл, явц Эмнэлзүйн шинж тэмдгийн

зэргийг судалж, цаашид авах арга үргэлжлэх хугацааг авч үзэхэд 80

хэмжээний талаар зөвлөмж, дүгнэлт орчим хувь нь альфа болон

гаргах омикрон хувилбарын үед 7 хоног

Судалгааны материал ба арга буюу богино, харин дельтай

зүй: Дескриптив судалгааны хувилбарын үед шинж тэмдэгийн

аргаар БОЭТ-д 2021 оны 03 үргэлжлэх хугацаа урт буюу

сарын 24-ны өдрөөс 2022 оны 02- эдгэрэлтийн явц удаан байсан

р сарыг дуустлах хугацаанд байна.

2022 оны дөрөвдүгээр сар. № 17 105

“НИЙГМИЙН ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН ЭРИН” СЭТГҮҮЛ

Альфа Дельта Омикрон

100 87.1

80 70.8 63.4
60

40

20 16.8 17.9 11.9 10.6 6.7 0.9 1.5 2.4 0
8-10 хоног 11-14 хоног 15-с дээш
0
7 хоног

Зураг 1. Эмнэлзүйн шинж тэмдгийн үргэлжлэх хугацаа

Ковидын халдварын аль ч буюу үрэвслийн процесс, эдийн

хувилбарын үед гипокси, мөн цус бүлэгнэлтийн

шинжилгээнүүдэд өөрчлөлттэй алдагдал/тромбо/ явагдаж

байсан бөгөөд цитокин шуурга байгааг илтгэж байна.

Омикрон Дельта2 Альфа

СRP LDG лейкоцитоз Лейкопени Тромбоцитопени Тромбоцитоз Сахар APTT INR

Зураг 2. Лабораторийн шинжилгээний өөрчлөлт

Омикрон хувилбарын үед байсан байна. Харин Дельта
уушигны хатгалгаа үүсэх нь хувилбарын үед хатгаа шимэгдэх
илүүтэй тохиолдож байсан хугацаа урт, нэвчдэст процесс
боловч хатгаа шимэгдэх хугацаа даамжрах хандлагатай байсан
1-4 хоногт буюу хурдан шимэгдэж байна.

106 2022 оны дөрөвдүгээр сар. № 17

“НИЙГМИЙН ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН ЭРИН” СЭТГҮҮЛ

Хүснэгт 1. Рентген зураг

Хувилбар Голомтод Нэвчдэс Нэвчдэс Шохойжилт Фиброз Нэмэгдсэн
хатгалгаа хатгалгаа хатгалгаа өөрчлөлт
Альфа 50%иас 50% иас
Дельта 2.5 бага их 1.1 0.7 0.4
Омикрон 5.8
16.1 15.7 1.1 12 2.6 1.4
13.1 3.8
23.9 1.3 13.6 2.7 0.7

Омикрон хувилбарын үед уушигны 50-аас их хувийг
уушигны хатгалгаа их тохиолдсон хамарсан хатгалгаа илүү
хэдий ч дельта хувилбарын үед тохиолдсон байна.

63.964.7

46.3

28.5 3.6 14.5 9.9 1 2.5 0 0 2.5 0 Альфа
16.8 Дельта
5.6 Омикрон

1-4 хоног 7 хоног 8-10 хоног 11-14 хоног 15-аас дээш хоног

Зураг 3. Рентген зургаар эдгэрэлтийн хоног

Коронавируст халдварын нас байна. Нас барсан иргэдийн

баралт хүйсийн хувьд шинжилгээний үзүүлэлтээс

эмэгтэйчүүдийн дунд давамгайлж харахад 80 гаруй хувьд “цитокины

/57%/, насны хувьд 55-аас дээш шуурга” явагдсан, 70 гаруй хувьд

насныхан 93%-д давамгай нь нэвчдэст хатгалгаа уушгины

тохиолдсон, дельта хувилбарын 50%-аас их хувийг хамарсан

үед хүндрэл илүү тохиолдож нас байна.

баралтын 80 гаруй хувийг эзэлж

№ Хавсарсан өвчлөл Хүснэгт 2. Хавсарсан өвчлөл
1 Артерийн даралт ихсэх өвчин Хувь
2 Чихрийн шижин 43.1%
3 Зүрх судасны өвчин 34%
4 Харвалт 31.8%
5 Бусад 4.5%
34%

2022 оны дөрөвдүгээр сар. № 17 107

“НИЙГМИЙН ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН ЭРИН” СЭТГҮҮЛ

Нийт нас баралтын тохиолдлын тохиолдож байсан байна. Маш

89 хувь нь архаг суурь хавсарсан хүнд тохиолдолд сепсис,

өвчтэй байснаас зүрх судасны амьсгалын дутагдал, олон

өвчин, чихрийн шижин өвчин эрхтэний дутагдалаар хүндэрч

дийлэнх тохиолдолд байсан ба байсан байна.Эмнэлзүйн шинж

амьсгалын дистресс хам шинж тэмдгийн хувьд 70 хувьд нь

(63%), зүрх судасны халуурах, ханиалгах, амьсгаадах,

хүндрэлүүдээр (26%), олон 36 хувьд нь булчин үе мөчөөр

эрхтний дутагдлаар (11%) нас өвдөх, 34 хувьд нь толгой өвдөх

барсан байна. зэрэг шинж тэмдгүүд давамгайлж

Коронавируст халдвараар нас байсан байна. Нийт судалгаанд

барсан иргэдийн дундаж ор хоног оролцогчдын 2.3% нь нас барсан

8, хамгийн их ор хоног 20 байна. ба шинж тэмдэг эхэлснээс хойш

Шинж тэмдэг эхэлснээс хойш нас дунджаар 16 дахь хоногт нас

барсан иргэдийн дундаж ор хоног баралт тохиолдож байсан. Манай

11 өдөр байна. судалгаагаар 1.7 хувь нь нас

Коронавируст халдвараар нас барсан бөгөөд шинж тэмдэг

барсан иргэдийн 77.2 хувь нь эхэлснээс хойш дунджаар 11

вакцинд хамрагдсан бөгөөд хоногт нас барсан байна. Нас

вероцел 2 тунтай хүмүүс хамгийн болон хүйсийн хувьд 68-аас дээш

их хувь (84%)-ийг эзэлж байна. насны эрэгтэй хүмүүс илүү өртөж

Нас барсан иргэдийн 56 хувь нь байсан байна.

вакцин хийлгээд 3 сараас дээш Мөн Ковид-19 ын Омикрон

хугацааг өнгөрүүлсэн бол 15 хувь хувилбарын үед эмнэлзүйн шинж

нь вакцин хийлгээд 14 хоног тэмдэг хөнгөн, эдгэрэлт хурдан

болоогүй байсан байна. Дельта хувилбарын үед

Хэлцэмж: Хятад улсын Вухан эмнэлзүйн шинж тэмдэг хүнд

Мужид хийгдсэн БНХАУ болон явцтай, үргэлжлэх хугацаа урт,

АНУ эрдэмтдийн хамтарсан хүндрэл, нас баралт өндөр

судалгаагаар7 2019 оны 12 сараас байсан нь манай судалгааны үр

2022 оны 2 сарын 15-ыг хүртэлх дүнтэй дүйж байна. Нас баралтын

хугацаанд Ковид-19 батлагдсан шалтгаанд Зүрх судас, Чихрийн

72314 нд хийгдсэн Кохорт шижин, Уушигны архаг үрэвсэлт

судалгаанд 81% нь хөнгөн, 14% нь өвчин дийлэнхи хувийг эзэлж

хүндэвтэр, 5%-д нь маш хүнд байгаа нь мөн адил байна.

108 2022 оны дөрөвдүгээр сар. № 17

“НИЙГМИЙН ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН ЭРИН” СЭТГҮҮЛ

Дүгнэлт: Коронавируст 4. Coronavirus (COVID-19)

халдварын бүх хувилбаруудын Cases - Our World in Data

хувьд эмнэлзүй болон 5. Үндэсний статистикийн

лаборатори, рентген хороо (1212.mn)

шинжилгээнд өөр өөр өвөрмөц 6. Нөхцөл байдлын мэдээ

төрх онцлогтой явагдсан байна. COVID-19 - Эрүүл Мэндийн

Хүндрэл, нас баралтын шалтгаан Яам (mohs.mn)

эрсдэлд нас болон архаг суурь 7. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/p

өвчин хамгийн их нөлөөлжээ. mc/articles/PMC7537588/?fbc

lid=IwAR2VEqtt_zvDFwi40KPi

Ном зүй: Sl0HpW3GxvLeYC4zowZqc-

1. Zhu N, et al. A Novel E-DSnxgSiElAJ2_Qk-

Coronavirus from patients with Characteristics of SARS-CoV-

pneumonia in China, 2019. N. 2 and COVID-19 Ben

Engl. J. Med. 2020;382:727– Hu,#1 Hua Guo,#1,2 Peng

733. doi: Zhou,1 and Zheng-Li Shi 1

10.1056/NEJMoa2001017. This article has been

[PMC free article] [PubMed] corrected. See Nat Rev

[CrossRef] [Google Scholar] Microbiol. 2022 February 23; :

2. Wu Z, McGoogan JM. 1.This article has been cited

Characteristics of and by other articles in PMC.

important lessons from the 8. Дархан-уул аймагт

coronavirus disease 2019 бүртгэгдсэн коронавируст

(COVID-19) outbreak in china: халдвар (covid-19)-ын

summary of a report of 72314 тархварзүйн судалгаа 2021

cases from the Chinese Center он

for Disease Control and

Prevention. JAMA.

2020;323:1239–1242. doi:

10.1001/jama.2020.2648.

[PubMed] [CrossRef] [Google

Scholar]

3. COVID-19 Data Explorer - Our

World in Data

2022 оны дөрөвдүгээр сар. № 17 109

“НИЙГМИЙН ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН ЭРИН” СЭТГҮҮЛ

ЭМЭГТЭЙЧҮҮДИЙН ЯСНЫ СИЙРЭГЖИЛТИЙН ТАЛААРХ
МЭДЛЭГИЙГ ҮНЭЛСЭН ДҮН
Д.Амарсайхан1*,Ж.Баярмаа2

1Анагаахын Шинжлэх Ухааны Үндэсний Их Сургууль Нийгмийн Эрүүл Мэндийн
Сургууль

2Монмедикал клиникийн эмнэлэг
[email protected]

Abstract

Assessing the knowledge of osteoporosis in women

Amarsaikhan.D1,*Bayarmaa.J2
1Mongolian National University of Medical Sciences, School of Public Health

2Monmedical clinic
[email protected]

Introduction: We study examined the knowledge of osteoporosis in female patients
diagnosed with type 2 diabetes mellitus at the Ulaanbaatar referral hospital.
Material and Methods: This study was conducted by cross-sectional method and
included 369 participants aged from 20 to 65 who have T2DM. The questionnaire
was conducted from July 2021 to November 2021 period. Research data were
obtained from the International Osteoporosis Awareness Questionnaire, which
assessed osteoporosis knowledge using Bloom's assessment method. Defining
knowledge as an osteoporosis knowledge assessment tool (OKAT), indicators are as
follows: good score≥20; moderate score 14-19 and poor score ≤1-13.
Results: Findings suggest that participants’ knowledge on osteoporosis is
insufficient, or 69.4 percent had poor knowledge and 29.3 percent had moderate
knowledge. 72.1 percent of the respondents were women over 50 years old, 79.1
percent have secondary and higher education, and 85.9 percent were married. Of the
study participants, 80.5 percent were overweight, 12.15 percent smoked, 10.6
percent consumed alcohol, 54.2 percent don’t ate fruit, and 58.5 percent ate salty
foods.50.1 percent of respondents were diagnosed with diabetes for up to 5 years,
25.8 percent for 6-10 years, and 24.1 percent for more than 11 years. About 30
percent of women with diabetes have comorbid conditions, 55.8 percent taking
antidiabetic medications, and 36 percent receiving insulin therapy. A correlation
between knowledge on osteoporosis and mother's level of education was observed –
as mother's level of education increased, knowledge on osteoporosis increased s
increased (p=0.006). In addition, the level of knowledge in participants with co-
morbidities of eyes and rheumatoid arthritis was statistically high (p<0.05).
Conclusion: Among women diagnosed with type II diabetes mellitus, knowledge on
osteoporosis is clearly insufficient. There is a critical need to educate patients with
diabetes on osteoporosis, importance of exercise and calcium intake.
Key words: Insulin, diabetes, women, osteoporosis.

110 2022 оны дөрөвдүгээр сар. № 17

“НИЙГМИЙН ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН ЭРИН” СЭТГҮҮЛ

Үндэслэл: болон ясны эрүүл мэндэд сөргөөр
Дэлхий дахинд хүн амын дунд нөлөөлдөг5-9. II хэлбэрийн чихрийн
халдварт бус өвчний анхдагч шижин нь ясны цусны урсгалыг
эрсдэлт хүчин зүйл болох хорт
зуршил тэдгээрийн хэрэглээ, буруу бууруулан яс сийрэгжих,
хооллолт, хөдөлгөөний дутагдал хэврэгшихэд хүргэдэг5,7-11.
зэрэгтэй холбоотойгоор чихрийн
шижин өвчнөөр өвчлөгсдийн тоо Манай улсын хувьд чихрийн
хурдацтай ихсэж байна. Чихрийн шижингээр оношлогдсон иргэдийн
шижингийн хамгийн нийтлэг
тохиолдох хэлбэр чихрийн шижин ясны сийрэгжилтийн талаарх
хэвшинж 2 бөгөөд түүний эрсдэлт мэдлэгийг тодорхойлсон судалгаа
хүчин зүйлс, архаг хүндрэлүүдээс
сэргийлэх боломжийг судлах хийгдээгүй байгаа нь энэхүү
шаардлагатай байна.1 судалгааг хийх үндэслэл боллоо.
ЧШӨ улмаас зургаан секунд тутамд
нэг хүн чихрийн шижин өвчнөөр нас Зорилго: УБ хотын лавлагаа
барж байна.22019 онд хийгдсэн ХБӨ- шатлалын эмнэлэгт чихрийн
ний дөрөв дэх удаагийн үндэсний
судалгаагаар манай улсын 15-69 шижингээр оношлогдсон
насны хүн амын 17.4% ӨҮГӨ-тэй,
8.3% нь ЧШ-тэй байна.3 эмэгтэйчүүдийн ясны сийрэгжилтийн
Манай улсад ЧШ нь дотоод
шүүрлийн өвчлөлийн 42.9 хувийг мэдлэгийг тодорхойлох.
эзэлж, 10000 хүн амд 111.4 байгаа Материал ба арга зүй: Чихрийн
нь 2018 он (82.9)-оос (28.5)-аар шижинтэй эмэгтэйчүүдийн ясны
нэмэгдсэн байна.4Ясны сийрэгжилт сийрэгжилтийн талаарх мэдлэг
ба чихрийн шижин нь хоёулаа
бодисын солилцооны өвчин бөгөөд түүнд нөлөөлж буй хүчин зүйлсийг
бие биетэйгээ нарийн төвөгтэй тодорхойлохдоо хүн амд
холбоотой байдаг. Чихрийн шижин
хэвшинж I аутоиммуны шалтгаанаар суурилсанагшингийн загварыг
нойр булчирхайн бета эсийн гэмтэл
үүсч инсулины туйлын дутагдалд ашигласан. 2021 оны 07 сараас 11
хүргэдэг эмгэг бөгөөд ясны хугарал
сар хүртэлх хугацаанд судалгаанд
ЧД, СХД-ийн дотоод шүүрлийн

эмчийн хяналтанд байдаг 20-65
насны ЧШХШ II оношлогдсон 369

эмэгтэй үйлчлүүлэгчдийгтэдний сайн
дурын зөвшөөрлийн үндсэн дээр

оролцуулсан.Судалгаанд
оролцогчдын мэдлэгийг үнэлэхдээ

хүн ам зүйн ерөнхий мэдээлэл,
чихрийн шижингийн өөрийн хяналт

болон ясны сийрэгжилтийн талаарх
мэдлэг үнэлэх олон улсын жишиг

2022 оны дөрөвдүгээр сар. № 17 111

“НИЙГМИЙН ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН ЭРИН” СЭТГҮҮЛ

асуумжийг12,13 ашигласан. Ясны шинжилгээ, чанарын үзүүлэлт

сийрэгжилтийн талаарх мэдлэгийг хамаарлыг Хи-квадрат тест ашиглан

үнэлэхдээ Блумын аргаар14 үнэлсэн тооцсон.

бөгөөд зөв хариулт бүр 1 оноо, Судалгааны үр дүн

буруу болон мэдэхгүй гэсэн Судалгаанд оролцогчдын 72.1% нь

хариултыг 0 оноогоор үнэлсэн. Нийт 50-иас дээш насны эмэгтэйчүүд,

онооны нийлбэр 20-с дээш бол Чингэлтэй дүүргийн иргэдийн 56% нь

мэдлэг сайн, 14-19 бол мэдлэг дунд, ясны сийрэгжилтийн талаарх мэдлэг

0-13 оноо бол мэдлэг муу гэж муу,79.1% нь дунд болон дээд

үнэлэв.Судалгааны мэдээлэлд боловсролтой, 85.9% нь гэр бүлтэй

SPSS-25 программ ашиглан, тоон байна (Хүснэгт 1).

үзүүлэлтүүдийг дунджийн

Хүснэгт 1. Ясны сийрэгжилтийн мэдлэгийн түвшинба хүн ам зүйн
үзүүлэлтээр

Сайн Дунд Муу p-утга
n (%) n (%) n (%)

Мэдлэгийн оноо 5 (1.3%) 108 (29.3%) 256 (69.4%)

Насны бүлэг

40 хүртэл 1 (2.9%) 6 (17.6%) 27 (79.4%) 0.133

40-49 нас 1 (1.4%) 28 (40.6%) 40 (58.0%)

50-59 нас 2 (1.6%) 38 (29.7%) 88 (68.8%)

60-с дээш нас 1 (0.7%) 36 (26.1%) 101 (73.2%)

Оршин суугаа газар

Чингэлтэй дүүрэг 4 (2.5%) 66 (41.5%) 89 (56.0%) 0.0001*

Сонгинохайрхан дүүрэг 1 (0.5%) 42 (20.0%) 167 (79.5%)

Боловсрол

Бүрэн бус дунд 1 (1.3%) 17 (22.1%) 59 (76.6%) 0.533

Бүрэн дунд 2 (1.6%) 35 (28.2%) 87 (70.2%)

Тусгай дунд 1 (1.7%) 17 (28.8%) 41 (69.5%)

Бакалавр ба түүнээс дээш 1 (0.9%) 39 (35.8%) 69 (63.3%)

Гэрлэлтийн байдал

Гэрлээгүй 0 (0.0%) 4 (30.8%) 9 (69.2%) 0.671

Гэрлэсэн 4 (1.3%) 90 (28.4%) 223 (70.3%)

Салсан, бэлбэсэн 8 (20.5%) 14 (35.9%) 17 (43.6%)

Судалгаанд оролцогчдын 12.15% нь иддэггүй, 58.5% нь давстай хоол
тамхи татдаг, 10.6% нь согтууруулах хэрэглэдэг эрсдэлт зан үйлтэй байна
ундаа хэрэглэдэг, 54.2% нь жимс (Хүснэгт 2).

112 2022 оны дөрөвдүгээр сар. № 17

“НИЙГМИЙН ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН ЭРИН” СЭТГҮҮЛ

Хүснэгт 2. Ясны сийрэгжилтийн мэдлэгийн түвшинба амьдралын хэв маягийн
үзүүлэлтээр

Сайн Дунд Муу p-утга
n (%) n (%) n (%)

Архины хэрэглээ

Тийм 1 (2.9%) 6 (17.6%) 27 (79.4%) 0.133

Үгүй 1 (1.4%) 28 (40.6%) 40 (58.0%)

Тамхины хэрэглээ

Тийм 4 (2.5%) 66 (41.5%) 89 (56.0%) 0.0001*

Үгүй 1 (0.5%) 42 (20.0%) 167 (79.5%)

Давстай цайны хэрэглээ

Тийм 1 (1.3%) 17 (22.1%) 59 (76.6%) 0.533

Үгүй 2 (1.6%) 35 (28.2%) 87 (70.2%)

Давстай хоолны хэрэглээ

Тийм 0 (0.0%) 4 (30.8%) 9 (69.2%) 0.671

Үгүй 4 (1.3%) 90 (28.4%) 223 (70.3%)

Жимсний хэрэглээ

Тийм 2 (1.2%) 2 (1.2%) 165 (97.6%) 0.028*

Үгүй 3 (1.5%) 6 (3.0%) 191 (95.5%)

Судалгаанд хамрагдагсдын 50.1 чихрийн шижингийн эсрэг эм, 36
хувь нь 5 хүртэлх жил, 25.8 хувь нь хувь нь инсулин эмчилгээ хийлгэж
6-10 жил, 24.1 хувь нь 11-ээс дээш байна. Түүнчлэн нүд, ревматоид
жил чихрийн шижин өвчтэй гэж артрит хавсарсан архаг өвчтэй
оношлогджээ. Чихрийн шижинтэй хүмүүсийн мэдлэгийн түвшин
эмэгтэйчүүдийн 30 орчим хувь нь статистикийн хувьд өндөр байна
хавсарсан эмгэгтэй, 55.8 хувь нь (p<0.05) (Хүснэгт 3).

Хүснэгт 3. Ясны сийрэгжилтийн мэдлэгийн түвшин ба чихрийн шижинтэй
холбоотой хувьсагч хоорондын хамаарал

Сайн Дунд Муу p-утга
n (%) 0.777
n (%) n (%)
133 (71.9%) 0.127
Чихрийн шижин өвчний үргэлжилсэн хугацаа 62 (65.3%) 0.04*
61 (68.6%)
5 хүртэлх жил 2 (1.1%) 50 (27.0%)
55 (78.6%)
6-10 жил 2 (2.1%) 31 (32.6%) 202 (67.6%)

11-ээс дээш жил 1 (1.1%) 27 (30.3%) 16 (69.6%)
240 (69.4%)
Биеийн жингийн индекс

Хэвийн 1 (1.4%) 14 (20.0%)

Жингийн илүүдэлтэй 4 (1.3%) 93 (31.1%)

Жирэмсэн үеийн чихрийн шижин

Тийм 2 (8.7%) 5 (21.7%)

Үгүй 3 (0.9%) 103 (29.8%)

Чихрийн шижингийн эмчилгээ

Инсулин 2 (1.5%) 38 (28.6%) 93 (69.9%) 0.507
Сахар бууруулах эм 2 (1.0%) 64 (31.0%) 140 (68.0%)
Хавсарсан эмчилгээ 1 (3.3%) 6 (20.0%) 23 (76.7%)

2022 оны дөрөвдүгээр сар. № 17 113

“НИЙГМИЙН ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН ЭРИН” СЭТГҮҮЛ

Хавсарсан архаг эмгэг 3 (3.1%) 41 (41.8%) 54 (55.1%) 0.001*
3 (3.6%) 34 (41.0%) 46 (55.4%) 0.003*
Нүдний эмгэг 1 (0.7%) 43 (30.7%) 96 (68.6%) 0.717
Үе мөчний эмгэг 2 (1.5%) 44 (33.3%) 86 (65.2%) 0.404
Бөөрний эмгэг

Зүрх судасны эмгэг

Судалгаанд оролцогчдын ясны үнэлэгдсэн.Энэтхэг улсын15
сийрэгжилтийн талаарх мэдлэг
хангалтгүй буюу 69.4% нь муу, цэвэршилтийн насны эрүүл 302
29.3% нь дунд зэргийн мэдлэгтэй
байна. Ясны сийрэгжилтийн талаарх эмэгтэйчүүдэд хийсэн агшингийн
мэдлэг болон эхийн боловсролын
түвшин хоорондын хамаарал судалгаагаар эмэгтэйчүүдийн 60
ажиглагдсан – эхийн боловсролын
түвшин нэмэгдэхийн хэрээр ясны гаруй хувь нь ясны сийрэгжилтийн
сийрэгжилтийн талаарх мэдлэг
нэмэгдсэн (p=0.006). талаарх ойлголт, сэргийлэлт
Хэлцэмж
Чихрийн шижин өвчний үед ясны хангалтгүй үр дүнтэй байсан нь
сийрэгжилтийн мэдлэгийг судлах нь
цаашдын эмчлэх, урьдчилан манай судалгааны үр дүнтэй
сэргийлэх асуудалд чухал ач
холбогдолтой юм. Манай оронд ойролцоо байв.Mөн түүнчлэн
чихрийн шижингийн хүндрэлтэй
холбоотой судалгааны ажил нэлээд Сингапур улсад хийгдсэн
хийгдсэн ч чихрийн шижин
оношлогдсон иргэдийн ясны судалгаагаар16 бага боловсролтой
сийрэгжилтийн талаарх мэдлэг
үнэлсэн судалгаа хийгдээгүй байна. ЧШӨ эмэгтэйчүүдийн ясны
Бидний судалгааны үр дүнгээр
чихрийн шижинтэй эмэгтэйчүүдийн сийрэгжилтийн талаарх ойлголт
ясны сийрэгжилтийн талаарх мэдлэг
69.4% нь муу буюу хангалтгүй хангалтгүй байсан. Роттердамын
байсан бөгөөд ясны сийрэгжилтээс
урьдчилан сэргийлэх талаар дөнгөж судалгаагаар17 цусны глюкозын
1.3% нь мэдлэгийн түвшин сайн гэж
өөрийн хяналт хангалтгүй байх нь
114 2022 оны дөрөвдүгээр сар. № 17
ясны хугаралд өртөх нь 47-62% илүү

эрсдэлтэй байсан ба глюкозын

өөрийн хяналт хангалттай байхад ч

ясны хугаралд өртөх эрсдэлтэй байв

(аюулын түвшин: 0.91 [0.67-1.23]).

Цаашид чихрийн шижин өвчтэй

хүмүүсийн ясны сийрэгжилтийн

талаарх мэдлэгийг цусан дахь

глюкозын хяналт болон ясны

сийрэгжилтээс урьдчилан сэргийлэх

зан үйлтэй холбон судлах хэрэгцээ

шаардлага тулгарч байна.

Дүгнэлт

“НИЙГМИЙН ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН ЭРИН” СЭТГҮҮЛ

Чихрийн шижин 2-р хэв шинж adults. Calcif Tissue Int.

оношлогдсон эмэгтэйчүүдийн ясны 2017;100(5):528–35.

сийрэгжилтийн талаарх мэдлэг 7. Maddaloni E, D'Eon S,

хангалтгүй байна (p=0.6). Чихрийн Hastings S, Tinsley LJ,

шижинтэй иргэдэд дасгал Napoli N, Khamaisi M,

хөдөлгөөний ач холбогдол, кальцийн Bouxsein ML, Fouda SM,

хэрэглээ болон ясны сийрэгжилтийн Keenan HA. Bone health in

талаар мэдлэг олгох сургалтын subjects with type 1 diabetes

хэрэгцээ шаардлагатай байна. for more than 50 years. Acta

Diabetol. 2017;54(5):479–

Ном зүй: 88.

1. Чихрийн шижин хэв шинж 8. Sharma B, Singh H,

2-ын эмнэлзүйн удирдамж, Chodhary P, Saran S,

2021 он, УБ хот. Mathur SK. Osteoporosis in

2. Diabetes Atlas, Fifth edition, otherwise healthy patients

International Diabetes with type 2 diabetes: a

Federationm 2013:26 prospective gender based

3. Халдварт бус өвчин, осол comparative study. Indian J

гэмтлийн шалтгаан, Endocrinol Metab.

эрсдэлт хүчин зүйлсийн 2017;21(4):535–9.

тархалтын үндэсний IV 9. Sundararaghavan V, Mazur

судалгаа, STEPS-2019. MM, Evans B, Liu J,

УБ.2020:122-26. Ebraheim NA. Diabetes

4. Эрүүл мэндийн үзүүлэлт- andbone health: latest

2019, ЭМХТ, ДЭМБ, 2019 evidence and clinical

он, УБ хот. implications. Ther Adv

5. Palermo A, D'Onofrio L, Musculoskelet Dis.

Buzzetti R, Manfrini S, 2017;9(3):67–74.

Napoli N. Pathophysiology of 10. Vogt MT, Cauley JA, Kuller

bone fragility in patients with LH, Nevitt MC. Bone mineral

diabetes. Calcif Tissue Int. density and blood flow to the

2017;100(2):122–32. lower extremities: the study

6. Walsh JS, Vilaca T. Obesity, of osteoporotic fractures. J

type 2 diabetes and bone in Bone Miner Res.

1997;12(2):283–9.

2022 оны дөрөвдүгээр сар. № 17 115

“НИЙГМИЙН ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН ЭРИН” СЭТГҮҮЛ

11. Wientroub S, Eisenberg D, beliefs

Tardiman R, Weissman SL, amongpostmenopausal

Salama R. Is diabetic women: A cross-sectional

osteoporosis due to study from a teaching

microangiopathy? Lancet. hospitalin southern India. J

1980;2(8201):983. Family Med Prim Care

12. Tania M Winzenberg, Brain 2019;8:1374-8.

Oldenburg, Sue Frendin, 16. Huey Chieng Tan,

Graeme Jones. The design Jun Jie Benjamin Seng,

of a valid and reliable Lian Leng. LowOsteoporosis

questionnaire to measure awareness among patients

osteoporosis knowledge in in Singapore (OASIS)—a

women: the osteoporosis community hospital

Knowledge assessment tool perspective. Archives of

(OKAT). BMC Osteoporosis (2021) 16:151.

Musculoskeletal Disorders. 17. Oei L, Zillikens MC,

2003;4:17. Dehghan A, Buitendijk GH,

13. Kim KK, Horan ML, Gendler Castano-Betancourt MC,

P, Patel MK. Development Estrada K, Stolk L, Oei EH,

and evaluation of the van Meurs JB, Janssen JA,

Osteoporosis Health Belief et al. High bone mineral

Scale (OHBS). Res Nurs density and fracture risk in

Health. 1991 Apr; 14(2):155- type 2 diabetes as skeletal

63. complications of inadequate

14. Ahmed N, Taneepanichskul glucose control: the

S. Knowledge, attitude and Rotterdam study. Diabetes

practices of dengue fever Care. 2013;36(6):1619–28.

270 prevention among

people in Males’, Maldives. J

Health Res. 2008;22(suppl

l):33-7.

15. Senthilraja M, Cherian KE,

Jebasingh FK,Kapoor N,

Paul TV, Asha HS.

Osteoporosis knowledge and

116 2022 оны дөрөвдүгээр сар. № 17

“НИЙГМИЙН ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН ЭРИН” СЭТГҮҮЛ

УЛААНБААТАР ХОТЫН БҮРТГЭЛТЭЙ БОЛОН БҮРТГЭЛГҮЙ 12-35 ХҮРТЛЭХ
САРТАЙ ХҮҮХДИЙН ДАРХЛААЖУУЛАЛТАНД ТУЛГАМДАЖ БУЙ ЗАРИМ
БЭРХШЭЭЛИЙГ СУДАЛСАН ЧАНАРЫН СУДАЛГААНЫ ДҮН

Ш.Шатар*, М.Еркебулан, Н.Гүнчмаа, О.Гэрэлмаа, Ш.Оюу-Эрдэнэ, Ц.Энх-Оюун, Х.Сэр-Од,
Д.Даваалхам

Анагаахын Шинжлэх Ухааны Үндэсний Их Сургууль, Нийгмийн Эрүүл Мэндийн Сургууль
[email protected]

Abstract
A qualitative study of some of the challenges in immunizing registered and

unregistered children aged 12-35 months in Ulaanbaatar city
ShatarSh*, Yerkyebulan M, Gunchmaa N, Gerelmaa O, Oyu-ErdeneSh, Enkh-OyunTs, Ser-Od Kh,

Davaalkham D.
Mongolian National University of Medical Sciences, School of Public Health

[email protected]
Background:The assessment of actual immunization coverage in Bayanzurkh district of
Ulaanbaatar city will have an important impact on the organization of future immunization
programs and the development and implementation of plans for public health, primary
health care, and other basic social services in times of increasing urbanization and
migration.
Aims:To examine some of the challenges faced by registered and unregistered citizens in
accessing primary health care in Ulaanbaatar.
Materials and methods:
Study design: The survey was conducted using household-based quality surveys to
identify issues in accessing some health services for the registered and unregistered
population of Bayanzurkh district.
Data collection: Parents and guardians whose children are fully immunized and registered,
whose children are not covered for some immunizations or who are not registered within
the khoroo, who refuse to immunize their children, and who are not registered were
selected and interviewed individually. Content analysis was conducted by grouping
responses within the qualitative data. Statistical analysis was performed using SPSS 24.0
software.
Results: A total of 17 households were surveyed. 5 households were officially registered
(both parents registered at the same address) and 5 households were not officially
registered (both parents were not registered at the same address or one parent of the child
was not registered at the same address). Twelve households participated in this qualitative
study. Five members of the 12 households interviewed were late for immunization
because of work, and three were late because of travel to the countryside. The children of
seven families missed vaccination due to illnesses such as colds and fevers. Parents of
two households were unable to have their children vaccinated as they did not know about
the vaccination schedule or location, or assumed they could not be vaccinated because
they were unregistered and had not officially changed their home address. Parents of one
household reported that vaccination was delayeddue to an adverse reaction of 40-41°C
fever after a previous vaccination at 4 months of age. In one case, a child was not
vaccinated because the child's aunt had been treated with streptomycin at a young age
and had become deaf and mute as a result.
Conclusion
1. Formally registered households had no difficulty getting their children vaccinated from

registration related issues. Major challenges for unregistered households included long
lines and long wait times
2. Non-registered households assumed to have a problem getting their children
vaccinated because of the difference in their home address
Keywords: registered, unregistered, immunization, child, disability

2022 оны дөрөвдүгээр сар. № 17 117

1

“НИЙГМИЙН ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН ЭРИН” СЭТГҮҮЛ

Үндэслэл авахад тулгамдаж буй зарим

Улаанбаатар хотын хүн амын бэрхшээлийг судлах

төвлөрөл их, хөдөө орон нутгаас ирэх Материал ба аргазүй

болон хот доторх шилжилт хөдөлгөөн Судалгааны загвар:Баянзүрх дүүргийн

их, бүртгэл мэдээлэл хангалтгүй бүртгэлтэй болон бүртгэлгүй хүн амын

байгаагаас дархлаажуулалтын бодит эрүүл мэндийн зарим тусламж

хамралт тодорхойгүй, бүртгэлгүй болон үйлчилгээ авахад тулгамдаж буй

хөдөлгөөнт хүн амын хамралтын бэрхшээлийг илрүүлэхдээ өрхөд

мэдээлэл хангалтгүй байдаг1-3. суурилсан чанарын судалгааны аргаар

ДЭМБ-аас өгсөн судалгааг хийсэн6.

дархлаажуулалтын хамралтын бодит 12-35 хүртлэхсартай хүүхдийн

түвшинг 5 жил тутамд үнэлэх шилжилт хөдөлгөөний мэдээлэлд

зөвлөмжийн дагуу Монгол улсын үндэслэн газар зүйн байршлийн

Улаанбаатар хотын бүртгэлтэй болон зураглалыг авч хүн амын шилжилт

бүртгэлгүй хүүхдүүдийн хөдөлгөөн ихтэй хэсгийг хамруулав.

Дархлаажуулалтын хамралтыг үнэлэх Мэдээлэл цуглуулахдаа тухайн

шаардлагатай байна2. хүүхдийн эцэг эхчүүдтэй хийх

Иймд Улаанбаатар хотын ганцаарчилсан ярилцлага хийсэн.

Баянзүрх дүүрэгт дархлаажуулалтын Ганцаарчилсан ярилцлагыг хийхдээ

хамралтын бодит байдлыг үнэлэх нь тухайн өрх нь хүүхдээ бүрэн

цаашид дархлаажуулалтын үйлчилгээг дархлаажуулалтанд хамруулдаг,

хэрхэн зохион байгуулах, нийгмийн бүртгэлтэй, хүүхдээ

эрүүл мэнд, эрүүл мэндийн анхан дархлаажуулалтнаас хоцроодог,

шатны тусламж болон бусад нийгмийн тухайн хороондоо бүртгэлгүй, хүүхдээ

суурь үйлчилгээг хотжилт, шилжин дархлаажуулахаас татгалздаг,

суурьшилт өндөр байгаа энэ үед бүртгэлгүй эцэг эх асран

хэрхэн төлөвлөн хэрэгжүүлэх хэрэгтэйг хамгаалагчдаас сонгон ганцаарчилсан

тодорхойлоход чухал нөлөө үзүүлэх ярилцлагыг хийсэн. Эцэг эхчүүдтэй

юм4. хийх ганцаарчилсан ярилцлага-

Зорилго ярилцлагын удирдамж

Улаанбаатар хотын бүртгэлтэй болон  Хүүхдүүд нь вакцинд хамрагдсан

бүртгэлгүй иргэдийн эрүүл мэндийн эсэх

анхан шатны тусламж үйлчилгээ  Дархлаажуулалтын талаарх

мэдлэг, дадлага, хандлага

118 2022 оны дөрөвдүгээр сар. № 17 2

“НИЙГМИЙН ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН ЭРИН” СЭТГҮҮЛ

 Нөхөн дархлаажуулалтын агуулгаар бүлэглэн нэгтгэх аргыг
хэрэглэсэн.
талаарх мэдэ Үр дүн

 элэл Чанарын судалгаанд нийт 17 өрх
хамрагдсан ба албан ёсны бүртгэлтэй
 Дархлаажуулалтанд хүүхдээ (хүүхдийн эцэг эх хоёулаа тухайн хаяг
нь дээр бүртгэлтэй) 5 өрх, албан ёсны
хамруулахаас татгалзаж байсан бүртгэлгүй (хүүхдийн эцэг эх хоёулаа
тухайн хаяг нь дээр бүртгэлгүй, эсвэл
эсэх хүүхдийн эцэг эхийн хэн нэгэн нь
тухайн хаяг нь дээр бүртгэлгүй) 12 өрх
 Дархлаажуулалтын сувилагч чанарын судалгаанд хамрагдав.

нарын харилцаа, хандлага

Судалгааны статистик

боловсруулалтыг SPSS 24.0 програм

ашиглан ашиглан судлаачид чанарын

мэдээг оруулж, алдааг шалган

бүлэглэн нэгтгэж, мэдээлэлд үр дүнг

45

40

35 p = 0.291
30 25.4 17.9
25
20

15

10

5

0

Бүртгэлтэй (n=5) Бүртгэлгүй (n=12)

Зураг 1. Улаанбаатар хотод амьдарсан жил

Бүртгэлтэй өрх нь Улаанбаатар гэрт нь ирж мэдээлэл өгдөг, нэмэлт

хотод дунджаар 25.4±15.4 жил аминдэмийг хугацаанд нь авч

амьдарсан бол бүртгэлгүй өрх нь чаддагбайв. Тухайн хаяганд дээрээ

Улаанбаатар хотод дунджаар бүртгэлтэй 5 өрхөд эрүүл мэндийн

17.9±10.2 жил амьдарсан байна. тусламж үйлчилгээ авахад бүртгэлтэй

Эндээс үзэхэд бүртгэлтэй өрх нь холбоотой ямар нэгэн асуудал тулгарч

харьцангуй тогтмол суурьшилтай байгаагүй байна.Мөн харьяа өрхийн

байдаг нь харагдаж байна (p=0.291). эрүүл мэндийн төвд хүүхдийнхээ

Бүртгэлтэй өрх нь харьяа өрхийн вакциныг хийлгэдэг бөгөөд вакцинд

эрүүл мэндийн төвд үйлчлүүлэхэд хамруулахад бүртгэлтэй холбоотой

дээрх давуу талууд тохиолддог байна. ямар нэг асуудал, бэрхшээл тулгарч

Хамгийн чухал давуу тал нь албан байгаагүй байна. Тиймээс өрхийн

ёсны бүртгэлтэй учир эмч, сувилагч гишүүд харьяа өрхийн эрүүл мэндийн

2022 оны дөрөвдүгээр сар. № 17 119

3

“НИЙГМИЙН ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН ЭРИН” СЭТГҮҮЛ зүйлээ баримтлахад гайгүй гэж боддог”

төвийн вакцины тусламж үйлчилгээг гэсэн үр дүн гарав. Харин бүртгэлтэй 5
сайн гэж үнэлсэн.
өрхийн1 өрх нь хүүхдэдээ вакцин
Судалгаанд бүртгэлтэй өрхийн
хүмүүс вакцин хийлгэхийн ач хийлгээгүй байна.Шалтгаан нь хүүхэд
холбогдлыг дархлаа тогтдог, вакцин
хийлгэснээр өвчнөөс хамгаална, нь вакцин хийлгэсний дараах
тухайн өвчнийг туссан ч хөнгөн тусна
гэж хариулсан бөгөөд эдгээр дурдсан хүндрэлилэрсэн учраас дахиж
ач холбогдлууд нь бүгдээрээ зөв
байсан юм.Мөн вакциныг товлосон хийлгээгүй байна. Мөн эмч нарын
хугацаанд нь хийлгэвэл илүү үр дүнтэй
бөгөөд дархлаа илүү сайн тогтоно гэж мэдлэг дутмаг гэж үзсэн байна.
боддог гэсэн үр дүнтэй байсан. Вакцин
хийлгэсний дараа илэрдэг урвалын Албан ёсны бүртгэлгүй
талаар асуухад “Вакцин хийлгэснээс
хойш 48 цагийн турш анхаарах ёстой (хүүхдийн эцэг эх хоёулаа тухайн

хаяган дээр бүртгэлгүй, эсвэл хүүхдийн

эцэг эхийн хэн нэгэн нь тухайн хаяган

дээр бүртгэлгүй) 12 өрх судалгаанд

хамрагдав. Бүртгэлгүй өрх нь

улаанбаатар хотод дунджаар 17.9±10.2

жил амьдарсан байна.

Шилжилтээ хийлгээгүй 6

Тогтсон хаяг байхгүй 3

Түрээсийн байр 1

Газар нь зөвшөөрөлгүй 1

Орон нутаг руугаа буцна 1

Зураг 2. Хороондоо бүртгүүлээгүй шалтгаан

Бүртгэлгүй 12 өрх хороондоо Тухайн хороондоо бүртгүүлээгүй бусад

бүртгүүлээгүй дээрх шалтгааныг шалтгаан нь тогтосон хаяг байхгүй,

дурьдав. Хамгийн олон буюу 6 өрх нь түрээсийн байранд амьдардаг, газар нь

тухайн оршин сууж байгаа хороондоо зөвшөөрөлгүй байгаа, орон нутаг руу

шилжилт хөдөлгөөнөө хийлгээгүй буцна гэсэн үр дүн гарав.

байсан. Шилжилт хөдөлгөөн буюу Өрхийн эрүүл мэндийн төвд

шилжүүлгээ яагаад хийлгээгүй бүртгэлгүй байгаа өрхийн яагаад

шалтгааныг тодруулбал завгүй байсан, бүртгүүлээгүй шалтгааныг тодруулсан.

цэргийн бүртгэлээс болсон, өрх гэр Үүнд:түр оршин суугч,тухайн амьдарч

тусдаа гараагүй гэсэн учир шалтгааны байгаа хаягнаасаа өөр хаяганд

улмаас шилжүүлгээ хийлгээгүй байна. бүртгэлтэй, мөн бүртгэлтэй газраа

120 2022 оны дөрөвдүгээр сар. № 17 4

“НИЙГМИЙН ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН ЭРИН” СЭТГҮҮЛ

очиж эрүүл мэндийн тусламж бичиг баримт дутуу гэсэн шалтгаанаар
үйлчилгээгээ авдаг,шилжилт хөдөлгөөн
хийлгээгүй,орон нутаг руу буцна гэсэн хүлээлгэдэг гэв.
шалтгаануудыг дурьдав. Бүртгэлтэй
холбоотой бэрхшээл тулгардаг эсэхийг Товлосон хугацаанд вакциныг
судлан үзэхэд бүртгэлгүй учраас
дуудлага өгөхөд ирдэггүй, эмч, хийлгэхийн ач холбогдолтойг
сувилагч нарын харилцаа хандлага
муу, хүлээлт ихбайдаг гэсэн бэрхшээл тодруулахад бүртгэлтэй өрхийн
бэрхшээл тулгардаг байна. Хүлээлт
ихтэй байгаа нь дахин тодруулбал хүмүүсийн дархлаажуулалтын ач

холбогдлыг талаарх ойлголтыг

бүртгэлгүй өрхийн гишүүдийн

мэдлэгтэй харьцуулахад харьцангуй

цөөн ач холбогдлыг дурьдсан байв.

5
4

2

Сайн Дунд зэрэг Сэтгэл ханамжгүй

Зураг 3. Өрхийн эрүүл мэндийн төвийн хийж байгаа дархлаажуулалтанд хамрагдаж
буй үйлчлүүлэгчдийн сэтгэл ханамж

Бүртгэлгүй өрхийн хувьд өрхийн улмаас 7 өрх хүүхдийг

эрүүл мэндийн төвийн хийж байгаа дархлаажуулалтнаас хоцроосон

дархлаажуулалтын үйл ажиллагаанд 4 байсан ба тухайн үед хүүхэд нь ханиад

(36.0%) өрхийн гишүүд нь сэтгэл хүрсэн, халуурсан гэв. Хэрхэн, хаана

ханамж сайн, 5 (45.0%) өрхийн гишүүд вакцинаа хийлгэхээ мэдэхгүйгээс болж

нь сэтгэл ханамж дунд зэрэг, 2 (18.0%) 2 өрхийн эцэг эх нь хүүхдээ вакцинаас

өрхийн гишүүд нь сэтгэл ханамжгүй хоцроосон, бүртгэлгүй учраас вакцин

байдаг байна. хийлгэж болохгүй болон шилжилтээ

Хүүхдийг вакцинаас хоцроосон хийлгээгүй учраас вакцин хийлгэж

тохиолдлууд болохгүй гэж бодсон гэв. Вакцин

Судалгаанд хамрагдсан 12 хийлгэснээс хойш урвал илрээд

өрхийн 5 өрхийн гишүүдэд ажлаас хоцроосон гэж 1 өрхийн эцэг эх байсан

болж хүүхдээ вакцинаас хоцроож, 3 ба 4 сартайгийн вакцин хийлгэсний

өрхийн гишүүд нь хөдөө явж байсан дараа 40-41 хэм хүртэл халуурсан

учраас хоцроосон байв. Мөн өвчний учраас дараагийн вакцинаас

2022 оны дөрөвдүгээр сар. № 17 121

5

“НИЙГМИЙН ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН ЭРИН” СЭТГҮҮЛ

хоцроосон гэв. Хүүхдээ вакцинд судалгаагаар өрхийн эрүүл мэндийн

хамруулаагүй 1 тохиолдол байсан ба төвийн бүтэц зохион байгуулалт нь

шалтгаан нь хүүхдийн нагац эгч өнөөгийн хүн амын өсөлт, шилжилт

багадаа стрептомицин хийлгээд хөдөлгөөнтэй нийцэхгүй, үүний улмаас

хэлгүй, дүлий болсон учраас эм ачаалал их байна гэсэн үр дүн гарсан

тарианаас айдаг, мөн вакцинаас болж нь манай судалгааны үр дүнтэй дүйж

илрэх урвалаас айдаг гэсэн үр дүн байв8.

гарав. Дүгнэлт

Хэлцэмж 1. Албан ёсны бүртгэлтэй өрхийн
2007
хийсэн шилжин хувьд бүртгэлийн бэрхшээлээс

суурьшигчдын судалгаагаар хөдөө болж хүүхдээ вакцинд хамрагдуулж

орон нутгаас шилжин ирсэн 0-6 насны чаддаггүй тохиолдол байгаагүй

хүүхдүүдийн 70.9% нь өрхийн эмчийн бөгөөд бүртгэлтэй өрхөд

бүртгэлд орсон байсан. Манай тохиолддог асуудал нь дугаарын

судалгаагаар үндсэн хаягандаа дараалал, дараалал ихтэй байх,

амьдардаггүй 112 эхчүүдийн 35.7% нь хүлээлт ихтэй байх зэрэг асуудал

өрх, хороонд бүртгэлтэй, 48.2% нь байсан.

одоо байгаа хаягандаа бүртгэлгүй 2. Албан ёсны бүртгэлгүй өрхийн

байсан. 2007 онд судлаач Д.Оюунбилэг хувьд хүүхдээ вакцинд

нарын хийсэн судалгаагаар 255 хамруулахдаа бүртгэлгүй гэдэг нь

шилжин ирсэн хүмүүст хийсэн тухайн асуудал болногэж өөрсдөө

судалгаагаар шилжин ирэгсэд хаягийн боддог байна.

бүртгэлгүй, эрүүл мэндийн даатгалын

дэвтэргүй учир эрүүл мэндийн тусламж Ном зүй
1. Халдварт өвчин судлалын үндэсний
авахад бэрхшээлтэй гэсэн бол бидний
төв. Дархлаажуулалтын түүх ач
судалгаагаар жирэмсэн эхчүүд энэ холбогдол.
https://www.nccd.gov.mn/index.php/z
талаар бэрхшээл дурьдахгүй байгаа нь uvulguu/zuvulguu-epi/vaccine-history
харагдаж байна7. 2. Эрүүл мэндийн яам. Монгол улс
дахь улаанбурхан, улаануудын
2013 онд хийсэн судалгаагаар эсрэг дархлал тогтцын судалгааны
тайлан. Улаанбаатар. 2018.
өрхийн эмч нар тусламж үйлчилгээг 3. Халдварт өвчин судлалын үндэсний
төв. Дархлаажуулалтын албаны
12.4±3.9 км газарт үзүүлдэг судалгаа

гарсан. Баянзүрх дүүргийн хувьд нэг

өрхийн эмнэлгийн хүрээний газар

нутгийн дундаж радиус 3км (ХБУ 70м;

ХИУ 20км)байлаа. Мөн тус

122 2022 оны дөрөвдүгээр сар. № 17 6

“НИЙГМИЙН ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН ЭРИН” СЭТГҮҮЛ

хамралтын мэдээ. 2017.

https://www.nccd.gov.mn/index.php/2/

division-squad/epi-department

4. Нийслэлийн статистикийн газар.

Улаанбаатар хотын суурин хүн ам,

дүүргээр, оны эцэст, мянган

хүн.http://ubstat.mn/StatTable=20

5. Дэлхийн эрүүл мэндийн

байгууллага.

https://www.who.int/mongolia/immuniz

ation

6. Р.Бонита, Р.Биглхол, Т.Кжелстром.

Эпидемиологийн үндэс.

Улаанбаатар, 2017. Х.77, 126.

7. Д.Оюунбилэг. Улаанбаатар хотын

шилжилт хөдөлгөөн, түүний үр

дагавар. 2007 он

8. Үндэсний статистикийн хороо, Хүн

амын шилжилт хөдөлгөөн. 2013 оны

тайлан

Түлхүүр үг: бүртгэлтэй, бүртгэлгүй,
дархлаажуулалт, хүүхэд, бэрхшээл

2022 оны дөрөвдүгээр сар. № 17 123

7

“НИЙГМИЙН ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН ЭРИН” СЭТГҮҮЛ

УЛААНБААТАР ХОТЫН КОРОНАВИРУСТ ХАЛДВАР (КОВИД-19)-ЫН
ЭСРЭГ ДАРХЛААЖУУЛАЛТЫГ ЗОХИОН БАЙГУУЛАХ ЭМНЭЛГИЙН БУС

БАЙРАНД АЖИЛЛАЖ БУЙ ЦЭГҮҮДИЙН ЭРҮҮЛ АХУЙ, ХАЛДВАР
ХАМГААЛЛЫН БАЙДАЛ

Э.Гэрэлмаа1*, Ц.Ундрал2,
1Хан-Уул дүүргийн Нэгдсэн эмнэлэг

2Нийслэлийн эрүүл мэндийн газар
[email protected]

Abstract
Hygiene and infection control of the nonhospital based permanent immunization points

for the Ulaanbaatar coronavirus (covid-19) vaccination programme

E.Gerelmaa1*, Ts.Undral2
1Ulaanbaatar city health department

2Khan-Uul district hospital
[email protected]

Background.
The first case of coronavirus infection was reported in Mongolia in March 2021.On

January 11, 2021, Order No. 05 of the Chairman of the State Special Commission on
“Immunization against Coronavirus (Covid-19)” was approved, a detailed preparation plan
was developed, and immunization of citizens was started nationwide.

Therefore, in order to reduce morbidity and mortality and to overcome pandemic with
minimal consequences it became necessary to organize a nationwide vaccination
campaign against coronavirus infection (Covid-19) and to strictly follow the hygiene and
infection control regime at temporary and permanent points, vaccination/immunization
points and to provide services to citizens. it is necessary to operate in a safe situation.
Research aims.Study of hygiene and infection control of the nonhospital based permanent
immunization points for the Ulaanbaatar Coronavirus (Covid-19) vaccination programme
Results. Now As of April 29, 2021, immunization were expanded to cover of 99 permanent
and 3 bus temporary consisting of 2310 doctors and specialists in 9 districts hospital were
planning to cover15.374 people and organize immunization activities. In other words, the
number of immunization points in health care facilities, trade and service centers has
decreased, and the number of immunization points in universities, secondary schools,
development centers and sports complexes has increased. Through the collection, 54
immunization points were enrolled in 8 districts, such as high schools, general education
schools, development centers, and sports complexes.
Conclusion.

1. To evaluate these operation of the immunization points, the structure the
organization (84.5%), the conditions for maintaining hand hygiene (83.5%), the
routine and regular cleansing and disinfection of the environment (57.3%), upply of
waste disposal equipment (76.8%) needed to be systematically improved.

2. There are few opportunities to create a hand-washing environment at non-medical
immunization points, to set up temporary storage points for contaminated waste, to
provide complete and proper cleaning and disinfection, and to provide adequate
emergency care.

Key words: Сoronavirus infection, Coronovirus immunization of Ulaanbaatar, Hygiene
and infection control hospital based immunization points, COVID-19.
Үндэслэл

124 2022 оны дөрөвдүгээр сар. № 17

“НИЙГМИЙН ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН ЭРИН” СЭТГҮҮЛ

2021 оны 04 дүгээр сарын 29-ний Судалгааны мэдээ, материалыг

өдрийн байдлаар дархлаажуулалтын агшингийн болонасуумж, ажиглалтын

цэгийг дахин нэмэгдүүлж, 9 дүүргийн аргаар цуглуулж, дархлаажуулалтын

102 цэгт 297 багийн 2310 эмч, цэгүүдээр явж хяналт үнэлгээг хийлээ.

мэргэжилтэн өргөтгөсөн хэлбэрээр Өгөгдлийг кодлох, шивэх, алдааг

ажиллаж байна. 2021 оны 01 дүгээр шалгах ажиллагааг хийсний дараа

сарын 11-ний өдөр Улсын онцгой SPSS-22 программыг ашиглан

комиссын даргын “Коронавируст боловсруулалт хийв.

халдвар (Ковид-19)-ын эсрэг Хүрэх үр дүн

вакцинаар дархлаажуулах тухай” 05 Дархлаажуулалтын цэгүүдийн эрүүл

дугаар тушаал батлагдаж, бэлтгэл ахуй, халдвар хамгааллын байдалд

ажлын нарийвчилсан төлөвлөгөөг үнэлгээг хийснээр иргэдэд аюулгүй

боловсруулан, улсын хэмжээнд эрүүл мэндийн тусламж үйлчилгээг

дархлаажуулалтыг шуурхай зохион үзүүлэх нөхцөл бүрдэнэ.

байгуулахад салбар хоорондын Практик ач холбогдол

хамтын ажиллагааг хангах, үйл Шинжлэх ухаанд суурилсан нотолгоо,

ажиллагааг уялдуулах, харилцан баримттай болж, цаашид орон нутагт

мэдээлэл солилцох, вакцины аюулгүй дархлаажуулалтын үйл ажиллагааг

байдлыг хангах чиглэлээр арга үргэлжлүүлэн зохион байгуулахад ач

хэмжээнүүдийг хэрэгжүүлж эхэлсэн. холбогдолтой.

Иймд өвчлөл, эндэгдлийг бууруулан, Судалгааны үр дүн

цар тахлыг хохирол багатай даван Судалгааг Мэргэжлийн Хяналтын

туулахын тулд иргэдийг цаг алдалгүй Ерөнхий Газрын даргын 2021 оны 02

коронавируст халдвар (Ковид-19)-ын дугаар сарын 18-ны өдрийн “

эсрэг вакцинаар дархлаажуулах арга Коронавируст халдвар (Ковид-19)-ын

хэмжээг улсын хэмжээнд зохион эсрэг вакциныг хилээр нэвтрүүлэх

байгуулж, түр болон байнгын цэгүүдэд болон дархлаажуулалтын үйл

эрүүл ахуй, халдвар хамгааллын ажиллагаанд хяналт шалгалт хийх

дэглэмийг чанд мөрдөж, иргэд, эмч тухай” 01/45 дугаар шалгалтын

ажилчдын үйлчлүүлэх, ажиллах удирдамжийн дагуу дараах

аюулгүй орчин бүрдсэн нөхцөлд үйл шалгууруудаар ангилж, нэмэлт

ажиллагааг явуулах шаардлагатай задаргааг орууланнийт 43 асуумжаар

байна. эрүүл ахуй, халдвар хамгааллын

Зорилго чиглэлээр үнэлгээг хийв.

Улаанбаатар хотын коронавируст Дархлаажуулалтын цэгийн зохион

халдвар (Ковид-19)-ын эсрэг байгуулалт, дархлаажуулалтын багийн

дархлаажуулалтыг зохион байгуулж хувийн хамгаалах хувцас хэрэгслийн

байгаа эмнэлгийн бус байранд хэрэглээ, нөөцийн байдал, гарын эрүүл

ажиллаж байгаа цэгүүдийн эрүүл ахуй, ахуй, орчны цэвэрлэгээ,

халдвар хамгааллын байдалд үнэлгээ халдваргүйжүүлэлт, тарилгын аюулгүй

хийх байдал, дархлаажуулалтын цэгт үүсэх

Материал ба аргазүй эмнэлгийн аюултай хог хаягдлын

2022 оны дөрөвдүгээр сар. № 17 125

“НИЙГМИЙН ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН ЭРИН” СЭТГҮҮЛ

устгалын менежментээр бүлэглэж Улаан өнгөөр дархлаажуулалтын
үнэлгээг хувьд шилжүүлж, 85-100% цэгүүд нэмэгдсэн байдал, цэнхэр
хангалттай, 75%-85% сайжруулах өнгөөр бууруулсан, ногоон өнгөөр
шаардлагатай, 75%-аас доош бол тухайн цэгийн тоонд өөрчлөлт ороогүй
хангалтгүй гэж үнэлэв. байдлыг (Хүснэгт 1)-т тэмдэглэв.

Хүснэгт 1. Дархлаажуулалтын цэгийн байршил дүүргээр.

№ Дүүрэг Эрүүл Байнгын цэг Хөгжлийн Спортын төв, Хөдөлгөөнд
мэндийн төв, ордонд цогцолборт түр цэг
байгууллага Их дээд болон Худалдаа
сувилалд ерөнхий Өмнө Одоо Өмнө Одоо үйлчилгээний
боловсролын 1 төв, нисэх авиа
Ө Баянгол Өмнө Одоо сургууль, 1 компани
1 Баянзүрх цэцэрлэг 11 21
2 Чингэлтэй 3 1 Өмнө Одоо 12 Өмнө Одоо
3 Сүхбаатар 3 5
4 Сонгино 3 1 3 18 21
5 хайрхан 4 3 3 19
Хан-уул 3 2 1
6 Багануур 5
7 Багахангай 1 10
8 Налайх 2 13
9
Нийт 2 1 2 16 1

12 1

11

11 11

21 17 11 76 2 4 3 4 4 1

Энэ удаагийн судалгаанд түүврийн ордон, спортын цогцолбор болох
аргаар нийт 8 дүүргийних дээд, ерөнхий дархлаажуулалтын 54 цэг (Хүснэгт
боловсролын сургууль, хөгжлийн төв 2)хамрагдлаа.

Хүснэгт 2. Судалгаанд хамрагдсан дархлаажуулалтын цэгүүд

Байнгын цэг

№ Дүүрэг Их дээд болон ерөнхий Хөгжлийн төв, ордонд Спортын төв, цогцолборт

боловсролын сургууль,

цэцэрлэг, автобус

Ө Нийт Хяналт Нийт Хяналт Нийт Хяналт
1
2 Баянгол 18 1 11
3 Баянзүрх
4 Чингэлтэй 19 1
5 Сүхбаатар
Сонгино 5 51 11 1
6 хайрхан
7 Хан-уул 10 10 1 1
8 Багануур
9 Багахангай 13 13 22
Налайх
16 16 1
1

11

Нийт 76 46 4 44 4

Зохион байгуулалтын хувьд (Хүснэгт зохион байгуулж, үзлэг, тарилгын өрөө,

3)нэг чигийн урсгалтай, хэсгийг 100%(n=54) гаргаж ажиллаж

дархлаажуулалтанд хамрагдах байна. Харин иргэдийг тусгай өрөө

иргэдийн орох гарах хаалгыг тусад нь гарган хүлээх өрөө, хэсгийг зохион

126 2022 оны дөрөвдүгээр сар. № 17

“НИЙГМИЙН ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН ЭРИН” СЭТГҮҮЛ

байгуулсан 25.9% (n=14), үлдсэн хувь хүлээх хэсгийг зохион байгуулсан.
нь сургууль, цэцэрлэг, заалны хонгилд

Хүснэгт 3. Дархлаажуулалтын цэгийн зохион байгуулалт

№ Асуудал Шалгуур Тоо Хувь
1 Урсгал Өрөөнүүд нэг чигийн урсгалтай 54 100

Орох гарах хаалга тусдаа 54 100
7 12.9
2 Хүлээлгийн өрөө /хэсэг/ Хонгилд зохион байгуулсан
Өрөөнд зохион байгуулсан 47 87.1

3 Ажиглалтын өрөө /хэсэг/ Хонгилд зохион байгуулсан 40 74.1
14 25.9
Өрөөнд зохион байгуулсан 50 92.5
54 100
Яаралтай тусламж
51 94.2
4 Бусад өрөө /хэсэг/ Эмчийн үзлэг
Эмч, мэргэжилтэний амрах 7 12.9

Нөөц хадгалах 17 31.4
21 38.8
5 Иргэдийн зайг бариулж, Зай барих боломжгүй 13 24
бөөгнөрөл үүсгэхгүйгээр 1 метрийн зайтай 3 5.5
зохион байгуулсан 1.5 метрийн зайтай
2 метрийн зайтай

Дундаж 84.5%

Дархлаажуулалтанд хамрагдсаны амны хаалтыг 1 өдөрт 4ш, нүүрний

дараа иргэдийг ажиглах өрөөг, хэсгийг хаалтыг 2ш, нэг удаагийн халадыг 2

25.9% (n=14) нь хонгилд байршуулсан ширхэгээр олгож байна. Багийн

байна. Эмч, эмнэлгийн мэргэжилтэн гишүүдийн тоогоор үржүүлбэл өдөрт

амрах өрөө, хэсэггүй 5.6% (n=14), дунджаар 9240ш амны хаалт, 4620ш

яаралтай тусламж үзүүлэх өрөө, нүүрний хаалт, 4620ш нэг удаагийн

хэсэггүй 7.5%(n=4) байна. Хувийн халадыг хэрэглэж байна. Хамгаалах

хамгаалах хувцас хэрэгслийг хадгалах хувцас хэрэгсэл урагдах, бохирдох

нөөцийн өрөө, хэсгийг 94.4% (n=51) нь зэрэг шаардлага хангахгүй

амрах өрөө, хэсэгтэй хамт байрлуулж тохиолдлуудад тухай бүр сольж

ашиглаж байна. Иргэдийн хүн хэрэглэж байна.

хоорондын зайг 1-2 метрээр барьж Гар угаах орчин нөхцөл, дадалд

үйлчилж байгаа 68.6% (n=37), зай үнэлгээг(Хүснэгт 4)хийлээ. Үүнд: Гар

барих боломжгүй 31.4% (n=17). угаах угаагууртай 90.7% (n=49), Шингэн

Дархлаажуулалтын багт хувийн савангаар хангасан 100% (n=54), нэг

хамгаалах хувцас хэрэгслийг нэгээс 7 удаагийн цаасан алчууртай 27.8%

хоногоор нөөцийг хангалттай тооцож (n=15) буюу цаасан алчуурын хүрэлцээ

олгож байна. Тус цэгүүдэд нэг хүнд муу байна. Дүүргийн эрүүл мэндийн

2022 оны дөрөвдүгээр сар. № 17 127

“НИЙГМИЙН ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН ЭРИН” СЭТГҮҮЛ

төвөөс хувийн хамгаалах хувцас саванг тухайн өрхийн эрүүл мэндийн
хэрэгслийг сайн хангаж байгаа боловч төв, байгууллага өөрөө хангах
нэг удаагийн цаасан алчуур, шингэн тохиолдол байна.

Хүснэгт 4. Гарын эрүүл ахуй

№ Асуудал Шалгуур Тоо Хувь
49 90.7
1 Гар угаах орчин Угаагууртай 54 100
15 27.8
бүрдсэн байдал Шингэн савантай 54 100

Цаасан алчууртай 54 100
54 100
Спиртэн суурьтай гар 54 100

халдваргүйжүүлэх уусмалтай 27 50

Улсын бүртгэлд бүртгэгдсэн 83.5%

Шахуурга, тунлагч савтай

2 Гар угаах дадал ХХХ тайлсаны дараа гараа

угаадаг

Иргэдийн гарыг халдваргүйжүүлж

оруулдаг

Дундаж

Улсын бүртгэлд бүртгэгдсэн, шахуурга, Цэгүүдэд эмч эмнэлгийн ажилтаны
хэрэглэж байгаа ширээ, сандал,
тунлагч савтай гар халдваргүйжүүлэх 2, тарилгын тэргэнцэр, хүний гар их
хүрдэг газруудад хатуу гадаргуугийн
гадаргуу халдваргүйжүүлэх 4, халдваргүйжүүлэлтийг 22.2% (n=14)-
тай хийж байна. Цэвэрлэгээ
цэвэрлэгээ үйлчилгээнд хэрэглэх 4 үйлчилгээтэй холбоотой биологийн
шингэн асгарсан үед хэрэглэх
төрлийн халдваргүйжүүлэх бодисыг цэвэрлэгээний цомог бүрэн 59% (n=32),
өртөлтийн цомогтой 54% (n=30),
хэрэглэж байна. Үүнээс улсын үйлчлэгч нарын халдваргүйжүүлэх
бодис найруулах арга техникийн мэдлэг
бүртгэлд бүртгэгдээгүй 5.5% (n=3) 27.7% (n=15) байна (Хүснэгт 5).

халдваргүйжүүлэх бодис байна.

Иргэдийн гарыг халдваргүйжүүлж,

дархлаажуулалтын байранд нэвтрүүлж

байгаа байдал 50% (n=27) хувьтай

байна.

128 2022 оны дөрөвдүгээр сар. № 17

“НИЙГМИЙН ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН ЭРИН” СЭТГҮҮЛ

Хүснэгт 5. Орчны цэвэрлэгээ, халдваргүйжүүлэлт

№ Асуудал Шалгуур Тоо Хувь
54 100
1 Орчны цэвэрлэгээ, Өдөрт 2-оос доошгүй удаа
24 44.4
халдваргүйжүүлэлт цэвэрлэдэг 14 22.2
32 59
2 Цэвэрлэгээний хуваарьтай
30 54
3 Гадаргуугийн халдваргүйжүүлэлт 51 94.4
4 Шаардлагатай хийдэг 15 27.7
Биологийн шингэн асгарсан үед 57.3%
цомгын бүрдэл хэрэглэх цэвэрлэгээний цомогтой,
5 бүрдэл бүрэн
6 Өртөлтийн цомогтой, бүрдэл
7 бүрэн
Халдваргүйжүүлэх бодис улсын
Дундаж бүртгэлд бүртгэгдсэн
Үйлчлэгч найруулах процентыг
мэддэг

Тарилгын аюулгүй байдлын хувьд 1 үүнээс хог хаягдлын цэг байгуулсан
хүнд 1 удаагийн зориулалтын тариурыг хэдий ч хаалтаар тусгаарлаж тавьж
100% ашиглаж, тарилгын стандарт байгаа 37%(n=20), бусад цэгүүд буюу
техникийг сайн мөрдөж ажиллаж байна. 57.4% (n=31) нь хаалга, цоожтой тусгай
Аюулгүй хайрцаг нэг цэгээс өдөрт өрөөг зохион байгуулсан байна. Харин
дунджаар 411 ширхэг дүүрч, устгалд автобусанд зохион байгуулсан явуулын
ордог бөгөөд 1-5 өдрийн нөөцтэй, цэгт 5.5% (n=3)тусад нь шаардлага
аюулгүй хайрцгийг ¾-аас дээш хангасан хог хаягдал хадгалах хэсэг
дүүргэлгүй ашиглаж бүх цэг ашиглаж байгуулах боломж хязгаарлагдмал тул
байна. Харин хог хаягдлыг хийх шар уут хог хаягдлыг ажил дууссаны дараа
өдөр дунджаар нэг цэгт 399ш хар, 349ш ойролцоох эрүүл мэндийн байгууллага
шар уут дүүрч устгалд авдаг. эсвэл сургууль, цэцэрлэгийн цэгүүд рүү
Халдвартай хувийн хамгаалах хувцас зөөвөрлөж устгалд өгч байна.
хэрэгслийг тайлах шар бүсийг Халдвартай хог хаягдлыг “Элемент”
дархлаажуулалтын цэгийн ойролцоо ХХК-д 100% (n=54) хүлээлгэн өгч
тусгай өрөө гаргаж бэлтгэсэн 57% байна. Нийт цэгүүдэд 4 дүгээр сарын
(n=31), иргэдийн үйлчлүүлэх хэсэгтэй 29-ны байдлаар нийт 257устгал гарсан
хамт хэсэгчлэн тусгаарлаж зохион бөгөөд хоосон 0.4% (n=1), хагарсан
байгуулсан 42.5% (n=23) байна. 5.8% (n=15), хүн ирээгүй 57% (n=146),
Цэгүүдэд үүсэж буй хог хаягдлыг түр дулааны нөлөөлөлд орсон 31% (n=80),
хадгалах цэг байгуулсан 94.4% (n=51), соруулахад тун хүрээгүй 9.5% (n=2),

2022 оны дөрөвдүгээр сар. № 17 129

“НИЙГМИЙН ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН ЭРИН” СЭТГҮҮЛ

хаяг шошго байгаагүй 48% (n=10), шалтгаануудаар устгалд орсон байна.

соруулахад шприц рүү цус орсон 9.5% (Хүснэгт 6)

(n=15), шприц хагарсан 0.4% (n=1)

Хүснэгт 6. Хог хаягдал устгалд шаардлагатай багаж хэрэгсэл

№ Асуудал Шалгуур Тоо Хувь
100
1 Шаардлагатай хог Аюулгүй хайрцагт хог хаягдлыг ¾- 54
90.7
хаягдлын багаж аас дээш дүүргэдэггүй
88.8
2 хэрэгсэлийн хангалт Шар бүсэд хог хувцас тайлах 50 49 88.8
57
л-ээс дээш том хогийн савтай
42.5
/өргөн 50 см, урт 80 см-ээс дээш/

Хөлөөр онгойдог 48

Таг эвдрээгүй 48

3 Шар бүсэд тусад нь өрөө гаргасан 31

Шар бүс иргэд үйлчлүүлэх

хэсэгтэй хамт /оноонд 23

хамаарахгүй нэмэлт/

4 Хог хаягдал Хог хаягдал хадгалах түр цэгтэй 51 94.4
22 40
хадгалах Цоожтой 29 53
54 100
Хаалгатай 19 90
76.8%
5 Хог хаягдал устгал “Элемент” ХХК-д өгдөг

Устгалын акт хөтөлдөг

Дундаж

Вакцин устгалыг дүүргийн эрүүл 297 багийн 2310 эмч, мэргэжилтэн

мэндийн төв рүү устгалын актыг үйлдэж 74.586 иргэнийг хамруулахаар

100% (n=54)хүлээлгэн өгч байна. өргөтгөсөн хэлбэрээр ажилласан.

Хэлцэмж. 2021 оны 03 дугаар сарын Өөрөөр хэлбэл Эрүүл мэндийн

31-ний өдрийн байдлаар Нийслэлийн байгууллага, худалдаа үйлчилгээний

хэмжээнд 9 дүүргийн 42 цэгт 571 эмч цэгт ажиллах цэгийн тоо буурч, их дээд,

мэргэжилтний 74 баг ажиллаж, ерөнхий боловсролын сургууль,

коронавируст халдвар (Ковид-19)-ын хөгжлийн төв, спорт цогцолборт

эсрэг вакцинд 15.374 иргэдийг ажиллах цэгийн тоо нэмэгдсэн байна.

хамруулахаар төлөвлөж, Улаанбаатар хотын коронавируст

дархлаажуулалтын үйл ажиллагааг халдвар (Ковид-19)-ын эсрэг

зохион байгуулж байсан бол цаашид дархлаажуулалтыг зохион байгуулж

дархлаажуулалтын хамрагдалтыг байгаа эмнэлэгт түшиглэсэн байнгын

эрчимтэй нэмэгдүүлэх зорилгоор 2021 цэгүүдийг эмнэлгийн бус байранд

оны 4 дүгээр сарын 29-ний өдрийн ажиллаж байгаа цэгүүдийн эрүүл ахуй,

байдлаар дархлаажуулалтын цэгийг халдвар хамгааллын байдлыг

дахин нэмэгдүүлж, 9 дүүргийн 102 цэгт

130 2022 оны дөрөвдүгээр сар. № 17

“НИЙГМИЙН ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН ЭРИН” СЭТГҮҮЛ

харьцуулж үзэхэд дараах байдалтай үйлчлүүлэгч хоорондын зай барих

байна. асуудлыг зохион байгуулахад

Эмнэлгийн бус цэгүүдэд ажиллаж хүндрэлтэй байлаа.Бусад үзүүлэлтүүд

байгаа дархлаажуулалтын цэг нь харьцуулалт хийсэн 2 цэгийн хувьд

урсгал нэг чиглэлийн, орох гарах ойролцоо байв.

хаалгыг тусад нь гаргасан, Дүгнэлт.

шаардлагатай өрөөг бүрэн зохион 1. Дархлаажуулалтын цэгийн үйл

байгуулах зэрэгдавуу талтай ажиллагаанд үнэлгээ өгөхөд

боловчялангуяа явуулын цэгүүдэд зохион байгуулалтын

шаардлагатай өрөөг бүрэн гаргах, хувьд(84.5%), гарын эрүүл ахуй

хангалттай тусгаарлалтыг хийх сахих орчин нөхцлийг бүрдүүлэн,

боломжгүй, гар угаах нөхцлийг сахиж байгаа байдал (83.5%),

бүрдүүлэх, өртөлтийн, асгарсан орчны цэвэрлэгээ,

биологийн шингэн цэвэрлэх цомгоор халдваргүйжүүлэлт (57.3%), хог

бүрэн хангах, мэргэжлийн бус хүн хаягдал устгалд шаардлагатай

ажилласнаас орчны цэвэрлэгээ багаж хэрэгслийн хангалт

халдваргүйжүүлэлтийг зөв хийх ойлголт (76.8%) буюу сайжруулах

мэдлэг муу, сургалтад хамрагдаагүй, шаардлагатай, харин тарилгын

халдвартай хог хаягдлыг түр хадгалах аюулгүй байдал хангалттай

цэгүүдийг зохион байгуулсан ч хаалт үнэлэгдлээ.

төдий тэмдэглэгээ хийж ил задгай байх, 2. Эмнэлгийн бус цэгт зохион

явуулын цэгүүдийн хувьд хог хаягдлыг байгуулсан дархлаажуулалтын

устгалд өгөх хүртэл хугацаа орох тусад цэгт гар угаах, бие засах орчин

нь түр хадгалах орон зай хангалтгүй нөхцлийг бүрдүүлэх, халдвартай

зэрэг сул талууд гарч байна. хог хаягдлыг түр хадгалах цэг

Эмнэлгийн байгууллагад түшиглэсэн зохион байгуулах, орчны

цэгүүдэд яаралтай тусламж үзүүлэх цэвэрлэгээ,

аппарат, тоног төхөөрөмж хангагдсан, халдваргүйжүүлэлтийг бүрэн, зөв

яаралтай тусламжийг шуурхай үзүүлэх хийх, яаралтай тусламжийг

боломжтой давуу талтай хэдий ч хангалттай үзүүлэх нөхцөл

эмнэлгийн тусламж үйлчилгээ авах боломж бага байна. Ялангуяа

иргэдийн урсгалыг дархлаажуулалтын автобусанд байрлаж ажиллаж

цэгээс бүрэн тусгаарлах боломж муу, буй түр цэгүүдийн орчин

2022 оны дөрөвдүгээр сар. № 17 131

“НИЙГМИЙН ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН ЭРИН” СЭТГҮҮЛ

нөхцлийг сайжруулах 6. Явуулын цэгт баримтлах

шаардлагатай байна. халдвараас сэргийлэх

Зөвлөмж. хяналтын талаар журам,

1. Хүлээлэг, ажиглалтыг зааварчилгаа өгч, нэгдсэн

эмнэлгийн хонгилд зохион зохицуулалтад оруулах,

байгуулахдаа хүний бөөгнөрөл цаашид ажиллах боломжтой

үүсэх, агааржуулалт хангалтгүй эсэхийг судлан үзэх,

байхаас сэргийлэх, 7. Нэгдсэн журмаар эрүүл

2. Эмнэлзүйн хувьд коронавируст мэндийн байгууллагад

халдвар (Ковид-19)-ын ажилладаггүй үйлчлэгч нарыг

халдварын илэрхий шинж тус цэгүүдэд томилогдон

тэмдэгтэй иргэн орж ирэхэд ажиллах үед халдвараас

авах арга хэмжээг тодорхой сэргийлэх хяналт, цэвэрлэгээ

болгох, үйлчилгээ хийх,

3. Дархлаажуулалтын явуулын халдваргүйжүүлэх бодисын

цэгт гар угаах тосгууртай хэрэглээ, найруулах арга

угаалтуурыг хэрэглэх техникийн талаар сургалтад

боломжийг судлах, эмч албан ёсоор хамруулах,

мэргэжилтэн амрах, бие засах 8. Гар, цэвэрлэгээ, үйлчилгээнд

газрыг шийдвэрлэх, болон гадаргуугийн

4. Дархлаажуулалтын цэгийн халдваргүйжүүлэлтэд хэрэглэх

орчны температурт хяналт халдваргүйжүүлэх бодисыг

тавьж, халаах хэрэгслээр Байгаль орчин аялал

хангах, жуулчлалын сайд, Эрүүл

5. Явуулын цэг эрүүл ахуй, мэндийн сайд, Хүнс, хөдөө аж

халдвараас сэргийлэх ахуй, хөнгөн үйлдвэрийн

хяналтын арга хэмжээг сайдын хамтарсан 2021 оны

шаардлагын дагуу зохион А/42, А-52, А/71 дугаар

байгуулах, халдвар тушаалын 4 дүгээр хавсралт

хамгааллын дэглэм баримтлах Ахуйн хортон шавж мэрэгч,

нөхцөл муу байгааг судлан ариутгал, халдваргүйтгэлийн

үзэх, сайжруулах боломжийг зориулалтаар ашиглаж болох

судлах бодисын жагсаалтад

132 2022 оны дөрөвдүгээр сар. № 17

“НИЙГМИЙН ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН ЭРИН” СЭТГҮҮЛ

бүртгэгдсэн зөвшөөрөл бүхий бол дугуйтай, багтаамжийг 50

бодисыг хэрэглэх, л-ээс дээш том хогийн савтай

9. Дархлаажуулалтанд хамрагдах /өргөн 50 см, урт 80 см-ээс

иргэдийн гарыг дээш/ байхаар хангах, эвдрэл

халдваргүйжүүлж нэвтрүүлэх, гарсан тохиолдол яаралтай

10. Цэвэрлэгээний хуваарийг солих,

гаргаж, цэвэрлэгээ үйлчилгээг 15. Халдвартай хог хаягдал

тогтмолжуулах, хадгалах түр цэгийг тусгай

11. Эмч эмнэлгийн ажилтаны хаалга, цоожтой газар

хэрэглэж байгаа ширээ, байршуулж, хяналт тавьж

сандал, тарилгын тэргэнцэр, ажиллах,

хүний гар их хүрдэг газруудад Ном зүй

хатуу гадаргуугийн 1. Centers For Disease Control and

халдваргүйжүүлэлтийг тогтмол Prevention Coronavirus Disease

хийх, (COVID-19)- Cases, Data, and

12. Биологийн шингэн асгарсан үед Surveillance 2020, [16

хэрэглэх цэвэрлэгээний цомог September],

болон өртөлтийн цомгийг бүрэн 2. National testing programme,

бүрдүүлж, тарилгын хэсэгт Clinical standart operating

байршуулах, procedure (SOP), mass testing

13. Халдвартай хувийн хамгаалах with lateral flow antigen testing

хувцас хэрэгсэл тайлах цэгүүд devices in schools and colleges,

нь иргэдэд үйлчлэх хэсэгтэй version 2.3, date of publication

хамт байгаа тохиолдолд бүсийн 2020, Department of of Health

хязгаарлалт, тэмдэглэгээ, түр and Social Care,[14 September],

хөдөлгөөнт хаалтыг хийж, 3. Department of health and social

хязгаарыг тодорхой болгох, care national testing programme,

хориглох тэмдэг тавих, standart operating procedures of

14. Халдвартай хувийн хамгаалах guidance for Covid-19 PCR

хувцас хэрэгслийг тайлах testing in general practice, 2020,

хогийн савны тагийг байнга Department of of Health and

хаалттай байлгаж, боломжтой Social Care,[11 April ].

2022 оны дөрөвдүгээр сар. № 17 133

“НИЙГМИЙН ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН ЭРИН” СЭТГҮҮЛ

ӨГҮҮЛЭЛ
ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН НИЙГМИЙН АЖИЛ

2022 оны дөрөвдүгээр сар. № 17 135

“НИЙГМИЙН ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН ЭРИН” СЭТГҮҮЛ

МОНГОЛ УЛСЫН ХОТ, ХӨДӨӨГИЙН ИРГЭДИЙН ХЕПАТИТИЙН В ВИРҮСИЙН
САЙН ДУРЫН ДАРХЛААЖУУЛАЛТЫН ТАЛААРХ МЭДЛЭГ, ХАНДЛАГЫГ
ТОДОРХОЙЛОХ НЬ

Х.Нансалмаа1, Б.Халиун1, А.Азжаргал2, Б.Цэндбаяр3, Ж.Мядагмаа4*
1Анагаахын Шинжлэх Ухааны Үндэсний Их Сургууль, Нийгмийн эрүүл мэндийн сургууль

2Сүхбаатар аймаг, Нийгмийн эрүүл мэндийн төв
3Орхон аймаг, Бүсийн оношилгоо эмчилгээний төв

4Дангина эмнэлэг
*[email protected]

Abstract

Determining knowledge and attitudes about voluntary immunization coverage for
hepatitis B virus among rural and urban Mongolian residents

Nansalmaa.Кh1, Khaliun.B1, Azjargal.A2, Tsendbayar B3, Myadagmaa.J4*
1Mongolian National University of Medical Sciences, School of Public Health

2Sukhbaatar province, Public Health Center
3Regional diagnostic and treatment center, Orkhon province

4Dangina clinic, Mongolia
[email protected]

Introduction: Mongolia introduced the hepatitis B virus vaccine to the National
Immunization Program in 1991 and made it mandatory for children under 1 year of age.
There are some studies nationwide on the prevalence, morbidity, mortality, and coverage of
hepatitis B virus infection in the general population, however there is a limitation of research
on voluntary immunization against HBV. There is a need to assess knowledge and attitude,
and to increase immunization coverage, which is the basis for this study.
Objective: To assess the coverage of voluntary immunization against hepatitis B virus and
the factors influencing it.
Material and Methods: A survey questionnaire on hepatitis B immunization coverage and
risk factors was developed in the form of an online form and research data were collected.
This study was conducted by cross-sectional method and included 214 participants (female,
male) aged from 30 to 68.
Results: To determine the level of knowledge of the respondents about the HPV vaccine,
two out of 10 people have good knowledge, one out of every two people have average
knowledge, and 2 out of 10 people have insufficient knowledge. According to the data on
the HPV vaccine, 77.2% (105) of the participants were women and 51.3% (39) were men.
65% of respondents are positive about HPV vaccine and 32% are negative.
Conclusion: There is a need to improve the coverage of voluntary immunization against
HPV, to provide knowledge about vaccines through reliable sources, and to provide
government support to increase vaccine coverage.

Key words: HBV, Vaccine, voluntary immunization, Immunization coverage

2022 оны дөрөвдүгээр сар. № 17 137

“НИЙГМИЙН ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН ЭРИН” СЭТГҮҮЛ

Үндэслэл хандлагагыг тодорхойлох зорилгоор

Монгол улс 1991 оноос хепатитийн В энэхүү судалгааг хийлээ.

вирүсийн эсрэг вакциныг Зорилго

дархлаажуулалтын үндэсний хөтөлбөрт ХХВ-ийн халдвар, вакцины талаарх

нэвтрүүлж, 1 хүртэлх насандаа хүүхдэд мэдлэг, хандлагагы тодорхойлох

заавал хийх үндэсний товлолын Материал ба арга зүй

дархлаажуулалтад оруулсан бөгөөд Судалгааны асуумжийг онлайнд

хепатитийн В вирүсийн эсрэг вакцин нь суурилсан маягт хэлбэрээр

элэгний архаг өвчин, элэгний анхдагч боловсруулж, зүүн болон баруун бүсийн

өмөн, эхээс урагт дамжих халдвараас 2 аймаг, Улаанбаатар хотын төвийн

95% сэргийлэх чадвартай. Улсын болон алслагдсан 2 дүүргийн 30-аас

хэмжээнд хүн амын дундах хепатитийн дээш насны хүнийг хамруулж

В вирүсийн халдварын тархалт, өвчлөл, судалгааны мэдээллийг цуглуулсан.

нас баралт, товлолт вакцины Судалгааны мэдээ материалыг

хамрагдалтын талаар олон судалгаа статистик өгөгдөл боловсруулалтын

байдаг ч ХВВ-ийн сайн дурын SPSS-25 программ ашиглан

дархлаажуулалтын талаарх мэдлэг, боловсруулсан.

хандлагыг тодорхойлсон судалгааны Судалгаанд оролцогчдын мэдлэгийн

ажил хомс байна. Иймд ХХВ-ийн түвшинг сайн, дунд, муу, хандлагыг

халдвар, вакцины талаарх мэдлэг, эерэг болон сөрөг гэсэн үнэлгээгээр

үнэлэв.

Хүснэгт 1. Судалгаанд оролцогчдын мэдлэгийн үнэлгээ

№ Мэдлэгийн Онооны Нэгж Хувь Мэдэж буй

түвшин интерваль оноо хувь

1 Сайн 19-өөс дээш 15 33.0 68-100%

2 Дунд 9-18 оноо 14 34.0 34%-67%

3 Муу 17-аас доош 14 33.0 0-33%

Судалгаанд оролцогчдын ХХВ-ийн
эсрэг вакцины хандлагын түвшинг 10
эерэг хариу бүхий 5 асуултаар үнэлэв.

138 2022 оны дөрөвдүгээр сар. № 17

“НИЙГМИЙН ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН ЭРИН” СЭТГҮҮЛ

Хүснэгт 2. Судалгаанд оролцогчдын хандлага

№ Хандлага Онооны интерваль Нэгж Хувь Мэдэж буй хувь
5-аас дээш оноо 50.0 50-100%
1 Эерэг
2 Сөрөг 5

4-өөс доош 4 50.0 0-49%

Үр дүн талаарх мэдээллийг эмэгтэйчүүдийн
Судалгаанд нийт 214 иргэн 77.2% (105) нь, эрэгтэйчүүдийн 51.3%
оролцсоноос хөдөө орон нутгийн 63% (39) нь авч байсан, 57% (121) нь эмч,
(135), Улаанбаатар хотын иргэд 37%- эмнэлгийн мэргэжилтэн, 20.7% (45) нь
ийг (79) эзэлж байна. Хүйсийн хувьд зурагт, радио, сонин сэтгүүл, 20.2% (43)
эмэгтэй 62.5% (136) оролцогч нь интернэт, 16.1% (34) нь бусад эх
давамгайлжээ. Боловсролын хувьд сурвалж, 8.3% (17) нь найз нөхөд, 7.8%
дээд боловсролтой иргэд 57.8%-ийг (16) нь гэр бүл хамаатан садангаасаа
(126) эзэлж байгаа бол бүрэн дунд мэдээлэл авч байсан бөгөөд дээд
боловсролтой иргэд 11%-ийг (24), болон магистр ба түүнээс дээш түвшний
тусгай дунд (коллеж) боловсролтой боловсролтой иргэд эмч, эмнэлгийн
иргэд 11.5%-ийг (25) тус тус эзлэж мэргэжилтнээс мэдээлэл авах нь их
байна. байна.
Судалгаанд оролцогчдын 67.9% (145) Судалгаанд оролцогчдын ХХВ-ийн
нь хепатитийн В вирүсийн эсрэг эсрэг вакцины талаарх мэдлэгийн
вакцины талаарх мэдээллийг авч түвшинг үнэлэхэд 10 хүн тутмын хоёр нь
байсан бөгөөд оролцогчдын хүйс болон мэдлэг сайтай, 2 хүн тутмын нэг нь
боловсролын түвшингийн хувьд мэдлэг дунд, 10 хүн тутмын 2 нь мэдлэг
ялгаатай байна (p<0.05). Вакцины хангалтгүй байна.

Мэдэхгүй 11 44 60 87
Гурван тун 20 40 73

Хоёр тун 80 100
Нэг тун

0

Зураг 1. ХХВ-ийн эсрэг вакцины тунгийн талаарх мэдээлэл

2022 оны дөрөвдүгээр сар. № 17 139

“НИЙГМИЙН ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН ЭРИН” СЭТГҮҮЛ гэж хариулжээ. Иргэдийн ХХВ-ийн эсрэг
вакцин дархлаажуулалтын талаарх
ХВВ-ийн вакцины тунгийн талаар мэдлэгийг насны бүлгээр харьцуулж
иргэдийн 33.5% (73) нь гурван тун үзвэл 36-45 насны иргэдийн мэдлэг
хийлгэх ёстой гэдгийг мэдэж байгаа бол сайн байна.
39.9% (87) мэдэхгүй байна. Иргэдийн вакцины талаарх дадал,
Иргэдийн ХХВ-ийн эсрэг вакцин хандлагыг вакциныг хүлээн зөвшөөрөх
дархлаажуулалтын аль төрөлд байдал, ХХВ-ийн эсрэг вакцинд
хамаардаг болохыг тодруулахад хамрагдах эсэх, вакцин хийлгэх
оролцогчдын 46.6% (99) нь ХХВ-ийн шийдвэр зэрэг асуудлуудад төвлөрч
эсрэг вакцинжуулалтыг сайн дурын тодрууллаа.
дархлаажуулалт хэмээн ойлгож байгаа
бол 23.1% (49) нь дархлаажууулалтын
аль төрөлд хамаарахыг мэдэхгүй байна

ХАНДЛАГА Эерэг Сөрөг 32%
65%

Зураг 2. ХХВ-ийн эсрэг вакцины талаарх хандлага

Судалгаанд оролцсон иргэдийн 65% нь байна. Иргэдийн боловсролын түвшин
өсөх тусам сайн дурын вакцинд
ХХВ-ийн эсрэг вакцинд эерэг, 32% нь хамрагдах нь нэмэгдэж байна.
Судалгаанд оролцогчдын 56.9% (124)
сөрөг хандлагатай байна. Зарим иргэд нь товлолт вакцинд хамрагдаж байсан
бол 59.2% (129) сайн дурын вакцин
вакцины талаар мэдээллийг хийлэж байсан бөгөөд ихэнх тохиодолд
(ковид-19)-ын эсрэг вакцин хийлгэсэн
баталгаагүй эх сурвалжаас авах, байна. Иргэдийн боловсролын түвшин
өсөх тусам сайн дурын вакцинд
вакцинд хамрагдах хүсэлгүй байгаа нь хамрагдах нь нэмэгдэж байна.

тэдэнд сөрөг хандлага үүсэх нөхцөл

болж байна. Судалгаанд оролцогчдын

59.2% (129) сайн дурын вакцин

хийлэсэн бөгөөд ихэнх тохиодолд

(ковид-19)-ын эсрэг вакцин хийлгэсэн

140 2022 оны дөрөвдүгээр сар. № 17

“НИЙГМИЙН ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН ЭРИН” СЭТГҮҮЛ

120
100 97

80
60 55

40

20 6 0 4 2 9 5 2 17 3 11
0 Эмэгтэй
Эрэгтэй

Байхгүй Харшилтай

Урвал өгдөг Вакцины аюулгүй байдалд санаа зовдог

Вакцинд итгэдэггүй Бусад

Зураг 3. Иргэдийн вакцинаас татгалзах шалтгаан

ХХВ-ийн эсрэг вакцин хийлгэхээс ХВВ-ийн халдварын тархалтыг

татгалзаж буй шалтгааныг тодруулахад бууруулж, цочмог болон архаг В

судалгаанд оролцогчдын 71% (152) нь хепатитын тохиолдлын тоог бууруулж,

шалтгаан байхгүй гэж хариулсан байна. элэгний хатуурал, хорт хавдрын

Харин эмэгтэйчүүдийн 15.5% (21) нь өвчлөлийг эрс бууруулсан байна (8).

вакцины хугацаа аюулгүй байдал, гарах Харин манай улсын хувьд 1991 онд

урвал хүндрэлд санаа зовдог байна. ХХВ-ийн эсрэг вакциныг товлолт

ХВВ-ийн сайн дурын дархлаажуулалт болгосноор тухайн

дархлаажуулалтын хамрагдалтыг оноос өмнө төрсөн иргэдийг

үнэлэхэд судалгаанд оролцогчдын орхигдуулсан харин эдгээр иргэд нь

32.6% (71) нь вакцинд хамрагдсан, сайн дураараа ХХВ-ийн вакцинд

48.5% (105) нь хамрагдаагүй, 14.7% (32) хамрагдах боломжтой юм. Тиймээс бид

нь ХХВ-ийн эсрэг вакцин хийлгэсэн эсэх судалгаандаа 30-ээс дээш насны хүн

ээ санахгүй байна. амын дундах ХХВ-ийн сайн дурын

Хэлцэмж дархлаажуулалтын хамрагдалт,

Тайвань улс 1984 онд ХВВ-ийн халдвар нөлөөлөх хүчин зүйлсийг судаллаа.

тээгч эхээс төрсөн нярайд вакцин хийж Манай судалгаагаанд оролцсон

эхэлсэн бөгөөд 1986 онд бүх нярайд иргэдийн 48.2% (105) нь ХХВ-ийн сайн

вакцинжуулалтын хөтөлбөрийг дурын вакцин хийлгэж байгаагүй 14.7%

өргөжүүлсэн. 1988 онд 5-9 нас, 1989 онд (32) нь вакцин хийлгэсэн эсэхээ

10-19 насны өсвөр насныхан, 1990 онд санахгүй байгаа нь иргэдийн дундах

20-39 насны залуучууд, насанд ХХВ-ийн сайн дурын

хүрэгчид, 1991 онд 40-өөс дээш насны дархлаажуулалтын талаарх ойлголт,

хүн амыг вакцинд хамруулсаны үр дүнд хамрагда2л02т2 хоанныгадөлртөгвүдйүгбээарйснаар.. №Би1д7ни14й1

“НИЙГМИЙН ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН ЭРИН” СЭТГҮҮЛ

судалгааны хязгаарлагдмал тал нь судалсан дүн. (2020).

онлайнд суурилан явуулсан учраас 55- Уранбайгаль

3. Assessment of hepatitis B vaccine-

аас дээш насны иргэд харьцангүй бага induced seroprotecion among

хувийг эзэлсэн байна. children 5-10 years old in

Ulaanbaatar, Mongolia., (2008).

Дүгнэлт 4. Mонгол улс дахь

ХВВ-ийн сайн дурын дархлаажуулалтын түүхэн

хөгжлийн баримт. (2014).

дархлаажуулалтын хамрагдалт 5. Дорнод аймгийн хүн амын ХВВ,

судалгаанд оролцогчдын мэдлэгийн ХСВ-ийн халдварын талаарх

мэдлэг, хандлага, дадлын

түвшинтэй шууд хамраалтай байна. судалгаа. (2019). Тэгшжаргал.Б.

Харин цахим орчинд, найз нөхдөөсөө Нийгмийн эрүүл мэндийн

магистрын зэрэг горилсон

мэдээлэл авдаг иргэдийн ХХВ-ийн бүтээл.

вирүсийн эсрэг вакцинд эргэлзэх 6. Монголын хот хөдөөгийн хүн

амын дундах В хепатитийн эсрэг

байдал өндөр 39.7% (85) байгаа бөгөөд вакцины хамралт ба үр дүн.

вакцинжуулалтыг иргэдийн сонголтоор (2006). Нямхүү.Д. Магистрын

зэрэг горилсон нэг сэдэвт бүтээл.

сайн дураараа хийлгэдэг гэж үзэж 7. Н.Хоролсүрэн, Я.Дагвасүрэн.

байна. (2012). Халдварт өвчин .

Улаанбаатар хот: Софекс.

Вакциныг хүлээн зөвшөөрдөг, ач 8. “Strategy vaccination against

холбогдолтой гэж үздэг, сайн дурын Hepatitis B in China” “Hepatitis B

infection in the general population

вакцинд хамрагддаг иргэдийн хувьд of China: a systematic review and

ХХВ-ийн эсрэг вакцинд эерэг meta-analysis” Wang, H., Men, P.,

Xiao, Y. et al. Hepatitis B infection

хандлагатай байна. Судалгаанд in the general population of China:

оролцогчдын 32.6% (71) нь ХХВ-ын a systematic review and meta-

analysis. BMC Infect Dis 19, 811

эсрэг вакцин хийлгэх хүсэлтэй байгаа (2019).

бол 21.1% (46) нь эргэлзэж байна. 9. “World hepatitis day in Burkina

Faso, 2017: seroprevalence and

vaccination against hepatitis B virus

Ном зүй to achieve the 2030 elimination

1. Монгол улсын өсвөр насныхан, goal” Diarra, B., Yonli, A.T.,
залуучуудын Хепатитийн В, С
вирүсийн халдварын тархалт, Ouattara, A.K. et al. World hepatitis
дархлал тогтоц, эрт илрүүлгийг
судлах асуудал. (2021). Оюу- day in Burkina Faso, 2017:
эрдэнэ.Ш. Анагаах ухааны
докторын зэрэг горилсон нэг seroprevalence and vaccination
сэдэвт бүтээл.
against hepatitis B virus to achieve
2. Монгол улсын 40-65 насны эрүүл
ба хепатитийн вирүсийн the 2030 elimination goal. Virol J
халдвартай хүн амд M2BPGi,
AFP Биомаркерын түвшинг 15, 121 (2018).

142 2022 оны дөрөвдүгээр сар. № 17 10. “Коронавирүст халдвар (ковид-

19)-ын эсрэг вакцины талаарх

иргэд болон эрүүл мэндийн

мэргэжилтнүүдийн мэдлэг,

хандлага, дадал” судалгааны

тайлан, УБ, 2021 он.

“НИЙГМИЙН ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН ЭРИН” СЭТГҮҮЛ

СОЁМБЫН НОМЛОЛД НЮРЕНБЕРГИЙН КОДЕКСИЙН ГОЛ
УТГА САНАА БАГТСАН НЬ
Б.Гэрэлмаа 1,3, Ш.Болд2, Д.Шагдарсүрэн3*
1Ач Анагаах ухааны их сургууль,
2Анагаахын шинжлэх ухааны үндэсний их сургууль,
3Долмалин эмнэлэг
[email protected]

Inclusion of the Nuremberg Code’s main point in the teachings of Soyombo
Gerelmaa Battogtokh1,3, Bold Sharav2, Shagdarsuren Dashjamts3*
1Ach Medical University,
2Mongolian National University of Medical Sciences,
3Dolmalin clinic
[email protected]

Introduction: The study is based on the fact that the main meanings of ethical
documents, such as the Hippocratic Oath, the Helsinki Declaration, and the
Nuremberg Code, which apply to medical ethics in the West, are in line with some of
the Soyombo teachings used by Mongolian physicians.
Materials and methods: "Nuremberg Code", "Geneva Declaration", "Helsinki
Declaration", Maaramba Chultemkhaimchog's "The Commentary of E BAM mudra
which fulfills all desires Basket offerings clouds emanated by Samantabhadra”, and
”A script by a Tsorj, a scribe, who briefly outlines the meaning of the Soyombo” have
been studied by source studies, hermeneutics, and analytical synthesis.
Results: Violent medical experiments involving people prohibited by the Nuremberg
Code and inhumane medical practices are based on negative mental states such as
malice, greed, anger, jealousy, fury, ferocity, resentment, rage, shamelessness, lust,
and prejudice. It has been clarified that these 12 negative mental states can be
eliminated through the Soyombo image, color, and inner meditation.
Conclusion: The teachings of the Soyombo are similar to the fundamental
documents of biomedicine by the principle. The difference is in the way in which the
teachings of the Soyombo demonstrated the methods of how to follow and proclaim
the principles of "Do no harm to others".

Keywords: Geneva Declaration, Helsinki Declaration, Nuremberg code, Soyombo,
Zanabazar

2022 оны дөрөвдүгээр сар. № 17 143

“НИЙГМИЙН ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН ЭРИН” СЭТГҮҮЛ

Үндэслэл 3. “Хельсинкийн Тунхаглал”.

Био анагаах ухааны ёс зүйн тулгуур Финлянд, 1964 он.

баримт бичиг болох “Гиппократын 4. Маарамба Чүлтэмхаймчог

тангараг”, “Хельсинкийн тунхаглал” “Эвам тамганы тийн номлол

хоёулижил “хор бүү учруул” гэсэн хүссэн эрдэнэ бүхнээр

зарчимтай байдаг. Энэхүү тангараг, дүүргэсэн хайрцаг

тунхаглалын аль алинднь хувь хүн Самандабадрын тахилын үүл

нэг бүрийн эрх ашгийг шинжлэх хэмээгдэх” 37 нүүр гар бичмэл

ухааны болон нийтийн эрх ашгаас төвөд судар.

илүүд үзсэн нь хүмүүнлэг ёсны 5. “Соёмбын утгыг товч үзүүлсэн

үзлийг илэрхийлжээ. бичээч Цоржийн зохиол

Өрнө дахинд анагаах ухааны ёс зүйд оршив”. Хуучин монгол

мөрдөгдөх Гиппократын тангараг, бичгийн судар.

Хельсинкийн тунхаглал, Бид судалгааны ажлыг шинжлэх

Нюренбергийнкодекс зэрэг ёс зүйн ухааны онолын судалгаанд өргөн

бичиг баримтуудын гол утга санаа нь баримталдаг эх сурвалж судлал,

монгол эмч маарамбуудын мөрдлөг герменевтик, анализ синтезийн

болгож байсан Соёмбын сургаал аргаар хийж гүйцэтгэв.

номлолын нэгээхэн хэсэгтэй утга Үр дүн

дүйж байгаа нь уг судалгааны ажлын Соёмбо үсэг, түүний сургаал

үндэслэл болсон юм. номлолыг Чингис хааны алтан

Зорилго: Гиппократын тангараг, ургийн Автай сайн ханы үр хойч

Хельсинкийн тунхаглал, Өндөр гэгээн Занабазар 1650 онд 16

Нюренбергийнкодекс зэрэг ёс зүйн насандаа Нароба гэгээний ном

бичиг баримтуудын гол үзэл бүтээлд хорин нэгэн хоногт суусны

баримтлал ба монгол эмч дараа зохион номложээ. Их

маарамбуудын мөрдлөг болгож бүтээлчин, эмийн арвисыг баригч

байсан Соёмбын сургаал номлолын Нароба гэгээн нь замбуулинд

зарим хэсгийг харьцуулан судлах Наросүмжор буюу наро-3 (монгол

Судалгааны материал ба аргазүй улсын эмийн бүртгэлд хуучин монгол

1. “Нюренбергийнкодекс”.1947он бичгийн дуудлагаар нь нару-3 гэдэг

. нэрээр бүртгэгдсэн) хэмээх нян, шар

2. “Женевийн Тунхаглал”. ус, сахуу, боом, бадган хүйтэн

Швейцарь. 1948он. өвчнийг эмчлэх үрлэн эмийг анх

бүтээсэн.

144 2022 оны дөрөвдүгээр сар. № 17

“НИЙГМИЙН ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН ЭРИН” СЭТГҮҮЛ

Соёмбо үсэг түүний сургаал номлол, илүүд үзсэн нь хүмүүнлэг ёсны

соёмбо тамганы өнгө хэлбэр дүрс, үзлийн илэрхийлэл. Монголын ууган

түүнд агуулагдах утга нь маш гүн оточ Ламын гэгээн

гүнзгий, өргөн дэлгэр бөгөөд зөвхөн Лувсанданзанжанцангийн багш

нэг талаас нь товчлон анхдугаар Богд Өндөр гэгээн

хураангуйлбаас анагаах ухааны ёс Занабазарын аль эрт 1650 онд бий

зүйн гол үзэл баримтлал болох болгосон соёмбо үсгийн “нада, нар,

энэрэнгүй үзэл, бодь сэтгэл, цагаан сар” нь чухаг дээд гурав буюу

сэтгэл гэсэн сургаал номлолыг “Буддха, Дхарма, Сангаха” гурвыг

өөртөө багтаасан дүрс тэмдэг юм. оромжилсон утгатай. Дээрх гурвын

Нөгөө талаас соёмбо үсэг нь гол сургааль номлолыг буддын гүн

“Рашааны зүрхэн найман гишүүнт ухаанд “Буддхашасана” гэдэг бөгөөд

нууц увдисын үндэс” “Номлолын гол үзэл баримтлал нь “бусдад

үндэс- Өвчний шалтгааны VIII тусла”, “тусалж эс чадавч хор бүү

бүлэг”-ийн “хамаг өвчин би үгүй учруул” гэсэн зарчимтай. Энэ нь био

утгыг эс оносноос гарна” гэдэг анагаах ухааны тулгуур баримт

анагаах ухааны онолын гол түлхүүр бичгүүдийн зарчимтай нэгэн адил

зарчмыг агуулдаг. Учир нь соёмбо байна. Өндөр гэгээн Занабазарын

үсэг түүний сургаал номлол нь номлол нь “Гиппократын тангараг”,

монголчуудын махбод, дусал, “Хельсинкийн тунхаглал”-д

байгаль, цаг уур, газрын хуваарьт дурдагдсан үзэл санааг хэрхэн, яаж

тохируулан “би үгүй” утгыг хэрэгжүүлэх, таниулах арга замыг

онуулахын тухайд Өндөр гэгээн гаргаснаараа ялгаатай байна.

зохиосон хэмээн монгол анагаах Өрнийн анагаах ухааны

ухаантан маарамба цорж Гиппократын тангараг, Хельсинкийн

Цүлтэмхаймчог өөрийн бүтээлдээ тунхаглал, Нюренбергийн кодекс,

тусгажээ. Женевийн тунхаглал зэрэг анагаах

Био анагаах ухааны ёс зүйн тулгуур ухааны ёс зүйн тулгуур бичиг баримт

баримт бичиг болох “Гиппократын ч дээр дурдан буй хүнлэг энэрэнгүй

тангараг”, “Хельсинкийн тунхаглал” үзэл дээр суурилагдан бичигдсэн

хоёул “хор бүү учруул” гэсэн ижил байна.

зарчимтай байдаг. Энэхүү тангараг, Өндөр гэгээн Занабазар, түүний

тунхаглалын аль алинд нь хувь хүн шавь болох монголын ууган оточ

нэг бүрийн эрх ашгийг шинжлэх Ламын гэгээн Лувсанданзанжанцан,

ухаан болон нийтийн эрх ашгаас маарамба цорж Цүлтэмхаймчог

2022 оны дөрөвдүгээр сар. № 17 145

“НИЙГМИЙН ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН ЭРИН” СЭТГҮҮЛ

тэргүүтэн эмч, мэргэд нар анагаах гэдэг үг нь “нирвана” буюу
зовлонгоос гэтлэх гэдэг үгтэй эсрэг
ухаан, ёс зүй, гүн ухаан, одон орон тэсрэг утгатай. Харин нэрт монгол,
төвөд судлаач Н.Ю Рерих
зэрэг судлагдахуунуудыг Соёмбо “нисваанис” гэдэг үгийг ёс
суртахууны ариун бус элемент гэж
хэмээх нэгдсэн тогтолцооны дагуу орчуулжээ.
Дээр дурдсан анагаах ухааны харгис
судлан боловсруулж өөрийн гэсэн туршилт, хүмүүнлэг бус үйлдлүүдийг
гаргаж байдаг сэтгэлийн 12 сөрөг
сургалтын дэг ёсыг тогтоосон нь төлөвийг Соёмбын дүрс, өнгө,
дотоод утгын бясалгал зэргээр
тэдгээр мэргэдийн хойч үедээ арилгадаг болохыг тодрууллаа.
Хэлцэмж
үлдээсэн анагаах ухааны уламжлал, Өрнө дахинд ёс зүйн гол зарчмыг гүн
ухаантан Аристотель үнэн ба
судар номын сан хөмрөгт буй шударга ёсны үзэл хэмээн
номлосон. Тиймээс ёс зүй бол
бүтээлүүдээр гэрчлэгдэнэ. шударга ёсон дээр үндэслэгдэнэ
хэмээн тодорхойлсон. Дэлхийн II
Нюренбергийн кодексоос нэг жилийн дайны дараахан 1947 онд
батлагдсан Нюренбергийнкодекст
хойно 1948 онд батлагдсан “хэнийг ч эрүү шүүлт, харгислал,
хүнлэг бус эмчилгээ, шийтгэлд
Женевийн тунхаглал нь Гиппократын хамруулж үл болно. Тухайлбал,
хэнийг ч өөрийн зөвшөөрөлгүйгээр
эмчийн тангаргийг сэргээн анагаах ухааны болон шинжлэх
ухааны туршилтад үл хамруулж
шинэчилсэн юм. Энэ нь дайны үед болно” гэж заажээ. Олон нийт энэ
заалтаараа “хүнийг хамруулан
Нацист Герман болон Японы эзэнт гүйцэтгэх бүх судалгаа, шинжлэх
ухааны туршилт хүний эрх, сайн
гүрний эмч нарын оролцоотой сайхныг хамгаалахыг удирдлага
болгох ёстой” хэмээн хүний үнэт
хийгдсэн харгис туршилтуудыг хэн зүйлсийг илэрхийлжээ. Ийнхүү

нэгэн, аль нэг улс орны эмч,

эрдэмтэд,цэргийнхнийг дахин

давтуулахгүй байх зорилготой

тунхаглал байв.

Нюренбергийнкодексоор хориглосон

хүнийг хамруулан гүйцэтгэх анагаах

ухааны харгис туршилт, хүмүүнлэг

бус анагаах ухааны үйлдлүүд нь:

хорлох сэтгэл, хомхой сэтгэл, уур,

атаархах, хилэн, догшин, өшлөх,

омог, ичгүүргүй, тачаал, буруу үзэл

зэрэг сэтгэлийн сөрөг төлөвүүдийн

суурин дээр хийгдсэн байдаг. Эдгээр

12 сэтгэлийн сөрөг хандлага буюу

нисваанис нь “өвчин зовуурь” гэсэн

монгол утгатай эртний Энэтхэгийн

санскрит хэлний үг юм. “Нисваанис”

146 2022 оны дөрөвдүгээр сар. № 17

“НИЙГМИЙН ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН ЭРИН” СЭТГҮҮЛ

Нюренбергийнкодекс нь орчин тунхаглал”-д дурдагдсан үзэл санааг

цагийн анагаах ухааны түүхэнд анх хэрхэн, яаж хэрэгжүүлэх, таниулах

удаа олон улсын хэмжээнд хүлээн арга замыг гаргаснаараа ялгаатай

зөвшөөрөгдсөн ёс зүйн хэм хэмжээг байна.

тодорхойлох оролдлого болсноороо Ном зүй:

онцлог юм. Харин бидний судалгаа 1. Болд Ш. Монголын анагаах

нь эдгээрийг уламжлалт анагаах ухааны түүх. 4 боть, УБ, 2013

2. Женевийн Тунхаглал. Швейцарь,

ухаан дахь ёс зүйн асуудал, тэр 1948.

дундаа манай улсын төрийн сүлд 3. Хельсинкийн Тунхаглал. Хүнийг

судалгааны объект болгож, хүний

болох Соёмботой холбон оролцоотой анагаах ухааны

судалснаараа ялгаатай. судалгаа явуулах ёс зүйн зарчмууд.

Финлянд, 1964.

4.Маарамба цоржийн бичсэн ” Эвам

Дүгнэлт тамганы тийн номлол хүссэн эрдэнэ

бүхнээр дүүргэсэн хайрцаг

Соёмбын сургаалномлол нь үйлийн Самандабадрын тахилын үүл

үрийн сургаал, мунхаг сэтгэл, буруу хэмээгдэх оршвой” 37 нүүр гар

бичмэл төвөд судар.

үзэл, хорлох сэтгэл зэрэг аливаа 5. Б. Болдсайхан. Б Лувсанлхүндэв.

сэтгэлийн сөрөг хандлагаас өөрийн Үхлийн талаарх уламжлалт мэдлэг.

Улаанбаатар, 2010. х.23.

сэтгэлийг цэвэрлэж гадаад явдал 6. Болдсайхан Б. Буддын сургаал ба

мөрдөө бусдад хор хүргэхявдлыг шинжлэх ухаан. Улаанбаатар, 2002.

х.30.

ашдаас цээрлэх ёс зүйн үнэт 7. ХэрүгаЗанён, Оточ Гамбовагийн

сургаал байна.Энэ нь био анагаах намтар. Монголын төвөд судлал

цуврал XIII. Шагж С, Няммягмар Б,

ухааны тулгуур баримт бичгүүдийн орч. Улаанбаатар, 2014. х.190.

зарчимтай нэгэн адил байна. Харин 8.Бадрал П. Агнистын гэгээ цуврал.

Үлэмжийн чанар: Бүтээлийн

“Гиппократын тангараг”, цомирлог. Улаанбаатар, 2007. x.141.

“Хельсинкийн тунхаглал”, 9. Болдсайхан Б. Буддын сургаал ба

шинжлэх ухаан. Улаанбаатар, 2002.

“Нюренбергийнкодекс”, “Женевийн х.29.

2022 оны дөрөвдүгээр сар. № 17 147

“НИЙГМИЙН ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН ЭРИН” СЭТГҮҮЛ

ТАМХИНААС ГАРГАХ ЭМЧИЛГЭЭ, ЗАН ҮЙЛИЙГ ӨӨРЧЛӨХ
ИНТЕРВЕНЦИЙН УРЬДЧИЛСАН (PILOT) СУДАЛГААНЫ ҮР ДҮН

Д.Мөнх-Учрал1*, Еркебулан1, Н.Гүнчмаа1, Г.Надмидцэрэн1, Ч.Аззаяа1,
М.Сугармаа1, Т.Ганцэцэг2, Д.Даваалхам1

1Анагаахын Шинжлэх Ухааны Үндэсний Их Сургууль, Нийгмийн Эрүүл Мэндийн
Сургууль

2Анагаахын Шинжлэх Ухааны Үндэсний Их Сургууль, Анагаах Ухааны Сургууль
*[email protected]

Abstract

SMOKING CESSATION TREATMENT, BEHAVIOURAL IN

TERVENTION PILOT RESEARCH RESULT

Munkh-Uchral D1*, Yerkyebulan M1, Gunchmaa N1, Nadmidtseren G1, Azzaya Ch1,
Sugarmaa M1, Gantsetseg T2, Davaalkham D1

1Mongolian National University of Medical Sciences, School of Public Health
21Mongolian National University of Medical Sciences, School of Medicine
*[email protected]

Background: There are 1.1 billion smokers worldwide and 8 million smoking related
deaths have been reported every year. In Mongolia, 27.1 percent of the total
population is smokers. Of them, fifty percent have attempted to quit smoking, but only
one-third of them have received evidence-based smoking cessation counseling, with
a success rate of one in 10.
Materials and methods: This is a clinical trial. The pilot study was conducted
between November 1, 2021, and February 1, 2022. A total of 11 faculty and staff
members of the MNUMS were included in the study. Participants in the smoking
cessation treatment group were treated with Tabex medication and the control group
was treated with nicotine patches. Participants receiving treatment were provided
with medication, patches, and behavioral counseling for 25-28 days. Treatment was
monitored on the basis of the SOPH and Center of Social behavioral and health.
Results: At the 2-month follow-up, 3 of 11 subjects (27.3%) did not smoke at all, 5
(45.5%) smoked but reduced their use, whereas 3 (27.3%) still smoked as before.
When comparing the treatment and control groups, 1 (20%) subject using the
nicotine patch and 2 (33.3%) subjects receiving the medication no longer smoked,
with a 13.3% higher success rate in the treatment group than in the control group. Of
those who received counseling, not a single participant quit smoking, while 3 (42.9%)
of those who received counseling were able to quit. We observed a 42.9% higher
success rate in the counseling group compared with the no counseling group.
Conclusion: Cytisine treatment for smoking cessation had a 33 percent success rate
and nicotine replacement therapy was 20 percent. Counseling increased the
effectiveness of treatment by 40-50 percent.

Keywords: Tobacco, second-hand smoking, Tabex, nicotine patches

148 2022 оны дөрөвдүгээр сар. № 17

“НИЙГМИЙН ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН ЭРИН” СЭТГҮҮЛ

Үндэслэл судлахад эмнэлзүйн туршилт
Дэлхий дахинд 1.1 тэрбум хүн буюу
5 хүн тутмын 1 нь тамхи татдаг судалгааны загварыг ашигласан.
бөгөөд тамхины шалтгаант нас
баралтын тохиолдол жил бүр 8 сая Судалгааны хамрах хүрээ,
бүртгэгддэг.1 Үүнээс 7 сая гаруй
тамхичид байдаг бол 1.2 сая орчим түүвэрлэлт
нь дам тамхидалтад өртөж буй иргэд
байна.2 Урьдчилсан судалгаа 2021 оны 11
Тамхинд 7000 гаруй төрлийн химийн
бодис агуулагддаг бөгөөд үүнээс 250 сарын 01-ээс 2022 оны 02 сарын 01-
орчим хүний эрүүл мэндэд хортой,
70 орчим нь хавдар үүсгэгч бодис ний хооронд үргэлжилсэн.
байдаг. Тамхи татдаг хүмүүсийн 87
хувь нь уушгины хавдар, 93 орчим Судалгаанд нийт АШУҮИС-ийн 11
хувь нь уушгины архаг бөглөрөлт
өвчнөөр өвчилж байна.2 багш, ажилтан албан хаагчдыг
Тамхины шалтгаант нас баралтын
тохиолдлын 80 орчим хувь нь бага, судалгаанд хамруулсан.
дунд орлоготой улс орнуудад
тохиолдож байна. Монгол улсын Судалгаанд тамхинаас гарах
хэмжээнд нийт хүн амын 27.1 хувь
нь тамхи татдаг. Хүйсээр нь авч хүсэлтэй, өдөрт 5-аас доошгүй тамхи
үзвэл 2 эрэгтэй тутмын 1, 20 эмэгтэй
тутмын 1 нь тамхи татаж байна.1 татдаг, 18-65 хүртлэх насны,
Тамхи татдаг иргэдийн 2/3 нь
тамхинаас хүсэлтэй байдаг ч 50 хувь АШУҮИС-ийн багш, ажилтан албан
нь тамхинаас гарах оролдлого хийж
үзсэн байдаг. Дээрх иргэдийн 3/1 нь хаагчийг хамруулсан.
л нотолгоонд суурилсан тамхинаас
гаргах тусламж авч, 10 хүн тутмын 1 Судалгаанаас жирэмсан болон
нь тамхинаас гардаг байна.2
Судалгааны зорилго хөхүүл, тамхинаас гаргах бусад
Тамхинаас гаргах цитизин (Табекс)
эмийн эмчилгээ, никотин орлуулах төрлийн эмчилгээнд хамрагдаж
наалт эмчилгээний үр дүнг тооцож,
зан үйлийг өөрчлөх зөвлөгөөний байгаа, дараах өвчний онош
үзүүлэх нөлөөг судлах.
Материал ба арга зүй тавигдсан тохиолдолд судалгаан
Судалгааны загвар: Тамхинаас
гаргах цитизин (Табекс) эм, никотин хассан.
орлуулах наалт эмчилгээний үр дүнг
тооцож, зан үйлийн өөрчлөх  Зүрхний цус хомстох
интервенцийн үзүүлэх нөлөөг
өвчин, зүрхний дутагдал,

даралт ихсэлт, тархины

судасны эмгэгүүд, цусны

судасны бөглөрөлт өвчин

 Бамбай булчирхайн

гормоны ялгаралт ихсэх,

чихрийн шижин, элэг,

бөөрний дутагдал, бөөрний

булчирхайн хромаффин

эсийн хавдар

 Ходоод, улаан хоолойн

сөргөө өвчин, ходоод

гэдэсний идэгдмэл

шархлаа өвчин, арьс

харшлын гаралтай суурь

өвчтэй, сэтгэцийн эмгэгүүд

зэрэг болно.

2022 оны дөрөвдүгээр сар. № 17 149

“НИЙГМИЙН ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН ЭРИН” СЭТГҮҮЛ


Судалгааны үе шат

Анхны уулзалтад оролцсон хүний тоо
(n=23)

Тамхинаас гарах эмчилгээнд хамрагдсан хүний тоо
(харьцаа 1:1) (n=11)

Туршилтын бүлэг Хяналтын бүлэг
Цитизин (n=6) Наалт (n=5)

Зан үйлийн Зан үйлийн Зан үйлийн Зан үйлийн
зөвлөгөөтэй зөвлөгөөгүй зөвлөгөөтэй зөвлөгөөгүй

(n=3) (n=3) (n=3) (n=2)

Тамхинаас гаргах эмчилгээнд Табекс эм, хяналтын бүлэгт никотин
оролцогчдод туршилтын бүлэгт
орлуулах наалт ашигласан.
Эмчилгээний үе
Хяналтын үе

1 өдөр 14 өдөр 28 хоног 2 сар 6 сар

Эм, наалт эмчилгээ: Үргэлжлэх хугацаа 25-28 хоног
Зураг 1. Эмчилгээний хяналтын үргэлжлэх хугацаа

Эмчилгээнд оролцогчид 25-28 хоног Тамхинаас гаргах цитизин (Табекс)
эм, наалтыг үнэ төлбөргүй олгосон эмийн эмчилгээ, никотин орлуулах
бөгөөд эмчилгээний хяналтыг наалт эмчилгээний үр дүнг тооцож,
НЭМС, НЗҮЭМТ-ийн түшиглэн зан үйлийг өөрчлөх интервенцийн
хийсэн. Эмчилгээнд оролцогчид үзүүлэх нөлөөг судлахын тулд 7
эмчилгээний 14 (±2), 28 (±3) дахь бүлэг 120 асуулттай асуумж
өдөр 2 дахь саруудад эмчийн үзлэгт ашигласан.
хамрагдаж, зан үйлийг өөрчлөх
зөвлөгөөтэй бүлэгт хуваарилагдсан  Ерөнхий асуумж
оролцогчид 5А, 5R аргачлалын дагуу  Бие хүний темперамент, зан
зөвлөгөө өгсөн.
Судалгааны хэрэглэгдэхүүн үйлийг тодорхойлох (EPI) тест

150 2022 оны дөрөвдүгээр сар. № 17

 Никотины хамаарлын “НИЙГМИЙН ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН ЭРИН” СЭТГҮҮЛ

фагерстром үнэлгээний хувьсагчдад эзлэх хувь, тоон
хувьсагчдад дундаж, стандарт
асуумж хазайлтуудыг тооцсон.
Судалгааны үр дүн
 Архины хэрэглээг үнэлэх Урьдчилсан (Pilot) судалгаанд
АШУҮИС-ийн нийт 11 багш, ажилтан,
AUDIT асуумж албан хаагчдыг оролцуулсан.
Судалгаанд оролцогчдын 10 (90.9%)
 Тамхинаас гарах бэлэн нь эрэгтэй, 1 (9.1%) нь эмэгтэй
байсан бөгөөд дундаж нас 35.3 (±
байдлын үнэлгээ 9.2) жил байв.
Статистик боловсруулалт

Үр дүнг “SPSS 25.0” програм

ашиглан хийж гүйцэтгэсэн. Тойм

статистикийн хувьд чанарын

Хүснэгт 1. Тамхи татаж эхэлсэн нас, тамхи татсан жил

Үзүүлэлт Дундаж St.d Бага утга Их утга
Тамхи татаж хэлсэн нас 17.9 2.0 15 22

Өдөр бүр тамхи татаж эхэлсэн нас 19.1 3.1 15 25

Тамхи татсан хугацаа 16.5 8.3 4 30

Судалгаанд оролцогчид дунджаар нь тамхинаас гарах оролдлого огт
хийж үзээгүй байсан. Тамхинаас
17.9 (st.d±2) насандаа тамхи татаж гарах эмчилгээнд оролцохын өмнөх
бэлэн байдлыг 4 асуултаар үнэлэхэд
эхэлсэн бол, өдөр бүр тамхи татаж дундаж оноо 9.05 байсан ба асуулт
тус бүрээр нь задалж үзвэл чухал
эхэлсэн дундаж нас 19.1 (st.d±3.1) байдлын дундаж оноо 9.55, итгэлтэй
байдлын дундаж оноо 8.55,
байна. Харин тамхи татаж буй тохиромжтой үеийн дундаж оноо
8.45, бэлэн байдлын дундаж оноо
дундаж хугацаа нь 16.5 (st.d±8.3) 9.64 байсан (Хүснэгт 1).

жил байсан. Судалгаанд оролцогчид

найз нөхдийн нөлөө (36.4%), нэг

удаагийн соролтын дараа

шохоорхож (9.1%), өөрөө сонирхож

(9.1%) анх тамхи татаж эхэлсэн

байна (Хүснэгт 1).

Судалгаанд оролцогчдын 9 (81.8%)
нь урьд өмнө тамхинаас гарах
оролдлого хийж байсан, 2 (18.2%)

2022 оны дөрөвдүгээр сар. № 17 151

“НИЙГМИЙН ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН ЭРИН” СЭТГҮҮЛ

Хүснэгт 2. Тамхины хэрэглээ (Эмчилгээ, хяналтын хугацаагаанд)

Үзүүлэлт Тамхи татсан Тамхи татсан тоо

n (%) Дундаж St.d ХБУ ХИУ

Эмчилгээ эхний өдөр 11 (100) 13.5 6.2 5 21

Эмчилгээний 14 дахь хоног 6 (54.5) 5.7 6.5 1 14

Хяналтын 28 дахь хоног 4 (36.4) 1 0 1 1

Хяналтын 2 дахь сар 5 (45.5) 2 1.4 1 3

Судалгаанд оролцогчид эмчилгээ үр дүнгээс харахад эмчилгээний 28

эхлэхийн өмнө өдөрт дунджаар 13.5 дахь хоногт өдөрт татах тамхины тоо

(st.d±6.2) ширхэг тамхи татаж байсан хамгийн бага байсан. Харин

ба эмчилгээний 14 дахь хоногт хяналтын 2 дахь сард тамхины

дунджаар 6 (st.d±6.5) ширхэг, 28 хэрэглээ дунджаар өдөрт 2 (st.d±1.4)

дахь хоногт дунджаар 4 (st.d±0) ширхэг болж нэмэгдсэн байна

ширхэг болон буурсан байна. Дээрх (Хүснэгт 2).

Хүснэгт 3. Эмчилгээ, хяналтын хугацаанд тамхи татсан шалтгаан

Үзүүлэлт 1 өдөр 14 хоног 28 хоног 2 сар

Хоолны дараа %% % %
Стрессдэх үед
Архи, спиртийн төрлийн ундаа уух үед 90.9 0.0 0.0 40.0
Найзуудтайгаа байхад
Жолоо барьж байхдаа 81.8 0.0 0.0 0.0
Сэтгэлээр унах үедээ
Ажлын ачаалал их үед 72.7 33.4 50.0 40.0
Тамхи татаж буй хүний хажууд байх үед
Кофе ууж байхдаа 72.7 0.0 0.0 20.0
Унтахаас өмнө
Хийх юмаа олж ядсан, ганцаардсан үед 72.7 16.7 25.0 0.0
Тайвширсан, амарч байхад
Ариун цэврийн өрөөнд байх үедээ 63.6 0.0 0.0 0.0

Бусад 63.6 16.7 25.0 0.0

Эмчилгээг эхлэхээс өмнө ихэвчлэн 54.5 0.0 0.0 100.0

хоолны дараа болон стрессдэх 45.5 0.0 0.0 0.0

үедээ тамхи татаж байсан бол 45.5 16.7 0.0 20.0

эмчилгээний явцад архи, спиртийн 36.4 16.7 0.0 0.0

төрлийн ундаа уусан үедээ, 27.3 33.3 50.0 40.0

тайвширсан, амарч байх үедээ 27.3 0.0 0.0 0.0

ихэвчлэн тамхи татсан байна. Харин 0.0 16.7 0.0 20.0

хяналтын явцад тамхи татаж буй

хүний хажууд байх үедээ архи,

спиртийн төрлийн ундаа уусан

үедээ, тайвширсан, амарч байх

үедээ ихэвчлэн тамхи татсан байна

152 2022 оны дөрөвдүгээр сар. № 17

“НИЙГМИЙН ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН ЭРИН” СЭТГҮҮЛ

(Хүснэгт 3).

Хүснэгт 4. Эмчилгээний үр дүн эм, наалт, зөвлөгөөтэй, зөвлөгөөгүй бүлэг

харьцуулсан дүн

Үзүүлэлт Огт тамхи Тамхи татсан, гэхдээ Урьдын адил
татаагүй урьдынхаас багассан татаж байгаа
Бүлэг n%
Наалтын бүлэг n% n%
Эмийн бүлэг 1 20
2 33.3 2 40 2 40
Зөвлөгөө 3 50 1 16.7
Зөвлөгөөгүй 00
Зөвлөгөөтэй 3 42.9 1 25 3 75
4 57.1 0 0
Наалтын бүлэг 00
Зөвлөгөөгүй 1 50 1 33.3 2 66.7
Зөвлөгөөтэй 1 50 0 0
00
Эмийн бүлэг 2 40 0 01 100
Зөвлөгөөгүй 3 27.3 3 60 0 0
Зөвлөгөөтэй 5 45.5 3
Нийт зөвлөгөөгүй бүлэгт огт 27.3
тамхи
Хяналтын 2 сарын дараа 11 хүний 3
татаагүй хүн байхгүй байхад
(27.3%) нь огт тамхи татаагүй, 5
зөвлөгөөтэй бүлэгт 3 (42.9%) нь огт
(45.5%) нь татсан, гэхдээ бууруулсан
тамхи татаагүй байгаа бөгөөд
3 (27.3%) нь урьдын адил тамхи
зөвлөгөөтэй бүлэг нь зөвлөгөөгүй
татсан хэвээр байна. Эмчилгээний 2
бүлгээс 42.9 хувиар эерэг үр дүн
бүлгээр харьцуулбал наалтын
тодорхойлогдсон байна.
бүлгийн 1(20%) нь огт тамхи
Эмчилгээний 2 бүлэгт зөвлөгөөтэй
татаагүй, эмийн бүлгийн 2 (33.3%) нь
эсэхээр нь харьцуулбал наалтын
огт тамхи татаагүй байгаа бөгөөд
бүлэгт зөвлөгөөтэй байх нь 50
эмийн бүлэг нь наалтын бүлгээс 13.3
хувиар, эмийн бүлэгт зөвлөгөөтэй
хувиар эерэг үр дүн
байх нь 40 хувиар эерэг үр дүн
тодорхойлогдсон байна.
тодорхойлогдсон байна (Хүснэгт 4).
Зөвлөгөөний 2 бүлгээр харьцуулбал

2022 оны дөрөвдүгээр сар. № 17 153

“НИЙГМИЙН ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН ЭРИН” СЭТГҮҮЛ

Хүснэгт 5. Бие хүний хэв шинж, архины хэрэглээ, никотины хамаарлын
түвшингээр харьцуулсан дүн

Үзүүлэлт Огт тамхи Тамхи татсан, гэхдээ Урьдын адил
татаагүй урьдынхаас багассан татаж байгаа

n% n% n%

Темперамент

Интроверт 1 50.0 1 50.0 0 0.0
3 42.9 3 42.9
Экстраверт 1 14.3 1 50.0 0 0.0

Амбиверт 1 50.0

Зан төлөв

Сангвиник 1 20.0 2 40.0 2 40.0

Флегматик 1 50.0 0 0.0 1 50.0

Холерик 0 0.0 1 100.0 0 0.0

Меланхолик 1 33.3 2 66.7 0 0.0

Никотины хамаарлын түвшин

Маш бага 1 33.3 2 66.7 0 0.0
3 60.0 1 20.0
Бага 1 20.0 0 0.0 2 100.0
0 0.0 0 0.0
Дунд 0 0.0

Их 1 100.0

Архины хэрэглээ

Эрсдэл бага 2 25.0 4 50.0 2 25.0
0 0.0 0 0.0
Аюултай 0 0.0 0 0.0 0 0.0
1 50.0 1 50.0
Хортой үр дагавартай 1 100.0 тамхинаас гараагүй байна. Энэ нь

Архины хамааралтай 0 0.0

Хувь хүний темпераментаар

хяналтын 2 сарын дараах үр дүнг тухайн эмчилгээний тунгийн

авч үзвэл экстраверт төрлийн тохиромжтой байдал болон

хүмүүс нь интроверт, амбиверт эмчлүүлэгчийн үнэн зөв мэдээлэл

төрлийн хүмүүсээс харьцангуй бага өгч байсан эсэхтэй шууд

хувиар тамхинаас гарсан байна. Зан хамааралтай болно (Хүснэгт 5).

төлөвийн хувьд флегматик хүмүүс нь Хэлцэмж

хамгийн өндөр тамхинаас гараагүй Судалгаанд оролцогчид хяналтын 2

байсан бөгөөд 1 (50%) нь огт тамхи сарын дараа 11 хүний 3 (27.3%) нь

татаагүй байна. Харин холерик огт тамхи татаагүй, 5 (45.5%) нь

хүмүүс нь огт тамхинаас гараагүй татсан, гэхдээ бууруулсан үр дүн

байна. Никотоны хамаарлын гарсан. Харин зөвлөгөөтэй бүлэгт 3

түвшингээр нь харьцуулбал их (42.9%) нь огт тамхи татаагүй байгаа

хамааралтай хүмүүс 100 хувь бөгөөд зөвлөгөөтэй бүлэг нь

тамхинаас гарсан бол дунд зэргийн зөвлөгөөгүй бүлгээс 42.9 хувиар

хамааралтай хүмүүс нь огт эерэг үр дүн тодорхойлогдсон.

154 2022 оны дөрөвдүгээр сар. № 17

Судлаач Monica Webb Hooper нарын “НИЙГМИЙН ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН ЭРИН” СЭТГҮҮЛ
247 хүнийг хамруулсан судалгаанд
оролцогчдын дунд зөвлөгөөтэй Эмчилгээний үр дүнг зөвлөгөө нь 40-
бүлэгт 3 сарын дараа 52 хувь, 6 50 хувиар нэмэгдүүлж байна.
сарын дараа 46 хувь нь тамхинаас
гарсан байана. Ном зүй

Дүгнэлт 1. П.Энх-Учрал, Т.Ганцэцэг,

Тамхинаас гаргах цитизин эмийн Марелиз, Эндрью. Тамхинаас
эмчилгээ нь 33 хувиар, никотин
орлуулах наалт эмчилгээ нь 20 гарах хөтөлбөрийн үр дүн. Хүрэл
хувиар тамхинаас гаргасан байна.
тогоот – 2019:194-203

2. Г.Сувдаа. Дам тамхидалтанд

өртсөн байдлын харьцуулсан

судалгаа. Улаанбаатар: Эрүүл

Мэндийн Шинжлэх Ухааны Их

Сургууль: 2015. 7-9

3. Монгол улсын стандарт. Тамхины

хамаарлын шалтгаант сэтгэц, зан

үйлийн эмгэгийн оношлогоо,

эмчилгээ F17 MNS 5396-2:2018.

Улаанбаатар: Үндэсний стандарт

хэмжилзүйн газар: 2018

2022 оны дөрөвдүгээр сар. № 17 155

“НИЙГМИЙН ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН ЭРИН” СЭТГҮҮЛ

НАСТНЫ ӨДӨР ТУТМЫН АМЬДРАЛЫН ХЭВ МАЯГ, ЗАН ҮЙЛИЙГ ҮНЭЛЭХ

М.Нарангэрэл1,2, М.Сугармаа3, Б.Билэгт4, Д.Гантуяа4*
1АШУҮИС, НЭМС, Эпидемиологи Биостатистикийн тэнхимийн магистрант

2Геронтологийн Үндэсний Төв
3АШУҮИС, НЭМС, Эрүүл Мэнд Нийгмийн Ажил, Нийгмийн Ухааны тэнхим

4АШУҮИС, НЭМС, Эпидемиологи Биостатистикийн тэнхим
*gantuya.d@mnuтs.edu.mn

Abstract
Study on the daily lifestyle and behavior of older people

M.Narangerel1,M.Sugarmaa2, B.Bilegt3 ,D.Gantuya3*
1National Gerontology Center

2Department of Social science and Health Social Work School of Public Health MNUMS
2Department of Epidemiology and Biostatistics School of Public Health MNUMS
*gantuya.d@mnuтs.edu.mn

Background: Study on Global Age Watch Index - 2015. The world is rapidly ageing.
In 2015, there were 901 million women and men aged 60 and over worldwide. The
number of people over 60 will reach one billion by 2020, and two billion by 2050. The
number of older people will continue to rise in almost every country in the world. The
percentage of the Mongolian population aged 60 years and over was 7.3% in 2018
and is predicted to increase to 12.5% in 2035 and 17.7% in 2050. In 2019, the
average life expectancy in Mongolia was 66.38 and 75.96 both for men and women
respectively.
Goal: Study on the daily lifestyle and behavior of Mongolian elders aged above 60
years
Method: Data were collected using slightly modified versions of questionnaires
developed for the World Health Organization’s (WHO) Study on global AGEing and
adult health (SAGE). To test immediate recall we pronounce 10 words, the
respondent was given 1 minute to repeat as many words as possible. The repeated
words can be given in no particular order. There were 3 trials. To test memorization
we asked respondents to tell the names of as many animals (including birds, insects
and fish) that they can think. When testing delayed recall: we asked to remember 10
words.
There were 950 elders from Ulaanbaatar city and rural areas
Results: The gender ratio for the subject was 46.2 percent male and 53.8 percent
female. Of the participants, 60.9% were of the ages 60-69, 29.8% were of the ages
70-79, 9.45% were of the ages over 80. Average score of the immediate recall was 6
points, 6.6 points for 60-69 years, 6.1 points for 70-79 years and 5.4 score for over
80. Average score of the delayed recall was 3 points, 3.1 points for 60-69 years, 2.8
points for 70-79 years and 2.8 points for over 80 years old. The elders listed an
average 15.3 animals' names, 16 were for 60-69 ages, 14.6 were for 70-79, and 12.5
were for ages over 80.
Conclusion: The ability to recall and memorization decreases with an aging process,
however compared to SAGE conducted countries Mongolian elders have relatively
better scores.

Keyword: elderly people, lifestyle

156 2022 оны дөрөвдүгээр сар. № 17