เขื่อนภูมิพล : กว่าจะเป็นวันนี้

งานดานอุทกวิทยา

จะเปน สง่ิ ทจี่ ะไมป รากฏใหเ หน็
เปน ตวั เปน ตนเลย

สำรวจอทุ กวทิ ยา

ตดิ ตามมาดว ยคณะท่ี ๒ นำโดยคณุ บญุ ชอบ กาญจนลกั ษณ เพอื่ เกบ็ ขอ มลู ทางอทุ กวทิ ยา
งานอทุ กวทิ ยาถอื ไดว า เปน งาน "ปด ทองหลงั พระ" เพราะเมอื่ โครงการกอ สรา งเขอ่ื นสำเรจ็ ลลุ ว งไป ผลงาน
ดา นอทุ กวทิ ยาจะเปน สงิ่ ทจี่ ะไมป รากฏใหเ หน็ เปน ตวั เปน ตนเลย เพราะนกั อทุ กวทิ ยาจะสำรวจและรวบรวมสถติ ิ
ตา ง ๆ เชน สำรวจระดบั และปรมิ าณน้ำทา ปรมิ าณน้ำฝน ตะกอน อณุ หภมู ทิ งั้ ในน้ำและบนบก วดั ความ
ระเหย ความชน้ื และกระแสลม เพอื่ ใชเ ปน ขอ มลู พน้ื ฐานในการคำนวณโครงการ
คณะสำรวจชดุ ของคณุ บญุ ชอบ กาญจนลกั ษณ ทำการสำรวจในเสน ทางแมน ำ้ ปง เพอื่ กำหนดจดุ ทต่ี งั้ สถานี
วัดปริมาณน้ำ โดยใชเรือขุดไมซุงถอทวนนำ้ ข้ึนไปจากกิ่งอำเภอบานตาก จังหวัดตาก จนถึงแกงสรอย
อำเภอฮอด จังหวัดเชียงใหม และนำไปสูการตัดสินใจเลือกที่ต้ังสถานีอุทกวิทยา ข้ึนท่ีบานวังกระเจา
อำเภอสามเงา จงั หวดั ตาก ซงึ่ อยบู รเิ วณตอนใตข องชอ งเขาแคบทพี่ จิ ารณาไวว า จะเปน ทตี่ งั้ เขอ่ื น

๔๙

ดร.วชิ า เศรษฐบตุ ร สำรวจทต่ี ง้ั เขอื่ น

I หวั หนา กองธรณวี ทิ ยา กรมโลหกจิ ปลาย พ.ศ. ๒๔๙๔ หลังฤดูน้ำหลาก คณะสำรวจชุดท่ี ๓
กระทรวงอตุ สาหกรรม ของกรมชลประทานก็ออกเดินทางสำรวจแมนำ้ ปง เพื่อศึกษา
สภาพภูมิประเทศ สภาพทางธรณีวิทยาและหาตำแหนงท่ี
I เปน ผเู ชยี่ วชาญดา นธรณวี ทิ ยา เหมาะสม เพ่ือใชเปนอางเก็บนำ้ ขนาดใหญ และมีชองแคบท่ีมี
ที่ ม.ล.ชชู าติ กำภู เชญิ เขา มารว มงาน สภาพทางธรณี แข็งแรงรองรับเข่ือนเก็บกักขนาดใหญได
ในโครงการยันฮี รวมทง้ั มวี สั ดใุ ชใ นการกอ สรา งเขอื่ นขนาดใหญเ พยี งพอ

I เปน ผรู ว มลอ งแมน ้ำปง เพอ่ื หาทตี่ งั้ เขอื่ นยนั ฮี คณะสำรวจชุดนี้ นำโดย ม.ล.ชูชาติ กำภู อธิบดีกรม
และเปน ผกู ำหนดตำแหนง ทตี่ ง้ั เขอื่ น ชลประทาน พรอมกับ คุณหญิงโฉมศรี กำภู ณ อยุธยา ภรยิ า
ทช่ี อ งเขายนั ฮี คูชีวิตทตี่ ดิ ตามไปดแู ล นอกจากนนั้ แลว ทา นอธบิ ดยี งั เชอื้ เชญิ ให
ดร.วิชา เศรษฐบุตร* นักธรณีวิทยา ซึ่งสนิทสนมคุนเคยกัน
I จัดทำรายงานเบื้องตนโครงการยันฮี เปนสวนตัวอยูแลวมารวมทีมสำรวจอีกคนหน่ึง สมทบดวย
ดานธรณีวิทยา เจา หนา ทตี่ า งชาตจิ ากคณะกรรมาธกิ ารเศรษฐกจิ แหง เอเชยี และ
ตะวันออกไกล หรือ อีคาเฟ (Economic Commission for
I เปนนักธรณีวิทยาคนแรกที่ทำงาน Asia and the Far East - ECAFE ปจ จบุ นั ใชช อ่ื วา Economic
ใหกรมชลประทาน and Social Commission for Asia and the Pacific- ESCAP)
และ ผเู ชย่ี วชาญอเมรกิ นั จาก USBR ออกรว มเดนิ ทางสำรวจดว ย
๕๐ เขอ่ื นภมู พิ ล : กวา จะเปน วนั น้ี
ดร.วชิ า เศรษฐบตุ ร ขณะนน้ั ดำรงตำแหนง หวั หนา กองธรณี
วทิ ยา กรมโลหกจิ กระทรวงอตุ สาหกรรม บนั ทกึ การสำรวจเมอ่ื
เดือนธันวาคม พ.ศ. ๒๔๙๔ ไวในบทความ "สำรวจแมปง"
ซง่ึ เรยี บเรยี งดว ยชน้ั เชงิ โวหารวา

"เรายืนอยูบนสะพานเนาวรัฐ หันหลังใหเกวียนซึ่งสงเสียง I ทำเลกอ สรา งเขอ่ื นยนั ฮี
เอย๊ี ดอา ดสอดแทรกเสยี งแตรรถยนตท ส่ี วนกนั บนสะพาน แมค า
ชาวเชียงใหมหาบกะหล่ำดอกผานไปอยางไมเอาใจใส สายนำ้ การสำรวจเริ่มตนที่บานแอน ซึ่งปจจุบันอยูในเขตอำเภอ
เบ้ืองหนาไหลมวนตะกุยโคลนทรายลอดใตสะพานไปอยางชา ๆ ดอยเตา จงั หวดั เชยี งใหม โดยใชเ รอื แมป ะ หรอื เรอื หางแมงปอ ง
...นี่คือแมน้ำปง - เสนทางชีวิตของชาวนครพิงค มันไหลไป ความยาวประมาณ ๗ วา จำนวนสองลำ บรรทุกสมาชิก
อยางน้ีวันแลววันเลา พัดพาเอาดินทรายจากภาคเหนือ ไปสูท่ี คณะสำรวจ ขา วของเครอื่ งใชแ ละอาหารการกนิ จนเตม็ เพยี บ
ราบลุมภาคกลาง...สายนำ้ ท่ีไหลไปลงทะเล วันแลววันเลาเชนนี้
สำหรับชาวไรชาวนา หมายถึงเสนโลหิตท่ีหลอเลี้ยงพืชพันธุ คณุ หญงิ โฉมศรี กำภู ณ อยธุ ยา ยงั คงจำบรรยากาศการ
ธญั ญาหาร สำหรบั ศลิ ปน อาจนกึ ไปถงึ ทวิ ทศั นอ นั งดงามทมี่ นั ได สำรวจแมปงกับทานอธิบดี ผูเปนคูชีวิตเมื่อครึ่งศตวรรษกอนได
สรางข้ึนไวตลอดทาง แตสำหรับพวกเราวิศวกรที่ไปยืนดูวันน้ัน เปน อยา งดี เชน ทที่ า นใหส มั ภาษณไ วใ นหนงั สอื ศรทั ธาแหง ชวี ติ
หมายถึงพลังงาน ซ่ึงกำลังผานพวกเราไปเปลา ๆ โดยไมมี เมอื่ พ.ศ. ๒๕๔๙ วา
การควบคมุ เอามากอ ใหเ กดิ ประโยชน"
"ครง้ั หนง่ึ เราพกั บนชายหาดรมิ แมน ้ำ กอ ไฟ ๓ กอง ฉนั ทำ
ปลาแหง ปลาสลิด ผัดพริกขิง อยูเมืองไทยไมอดอยากหรอก
สองขางทางเวลาน้ำลดเขาปลูกผัก สมมติจอดเรือแลวไมเห็น

๕๑

เจา ของ กเ็ ดด็ มา ๓-๔ ตน แลว เอาไมไ ผป ก แลว หกั หมายถงึ วา สรา งเขอ่ื น หรอื ท่ี ดร.วชิ า เรยี กวา "ทำนบ" เลย จนกระทงั่ เมอ่ื
เราขอเขาแลว แตถาเปนสัตวปา คุณชูชาติหามไมใหยิงเลย พน ผา นชมุ ชนบา นนาอนั อดุ มสมบรู ณไ ปไมไ กลนกั
แตจ บั ปลาได เขากนิ งา ย น้ำปลากบั พรกิ กก็ นิ ได บางทไี ปนอนรมิ น้ำ
มองไปอกี ฝง เราเหน็ ตาวาว ๆ ปรากฏวา เปน หมลี งมากนิ นำ้ ..." "พวกเราสอดสายตาดูทิศทางท่ีแมปงไหลผานซอกเขาเปน
ครงั้ สดุ ทา ย แมน ้ำโคง ไปทางทศิ ตะวนั ออก เมอื่ พน เขตบา น แลว
ในทัศนะของ ดร.วิชา เศรษฐบุตร ทิวทัศนสองขางทาง เรมิ่ ผา นเขตซอกเขา ทางน้ำแคบเขา มองไปขา งหนา เหน็ ผามนั
ระหวางลองตามนำ้ ปงลงมาสรางความเบิกบานใจเปนอยางย่ิง คลา ยเขาตะเกยี บโผลอ ยเู ดน ทา มกลางหมไู ม ภเู ขาลาด ๔๕ ดกี รี
แตพ รอ มกนั นน้ั กก็ ลบั กอ ความสะเทอื นใจใหแ กผ บู นั ทกึ ไปจากนำ้ ท้ังสองฝง เอากลองสองทางไกลจับดูผามันเหลาน้ัน
ลกั ษณะบอกวา ไมใ ชห นิ ปนู แน ดอู กี ฝง ตรงขา มกเ็ ปน เชน เดยี วกนั
"ถา การลอ งแมป ง คราวนป้ี ระสบความสำเรจ็ ไดพ บสถานที่ ความหวงั ทจ่ี ะพบทส่ี รา งทำนบมขี นึ้ ลาง ๆ บอกใหเ ขาเทยี บเรอื
ทเี่ หมาะสมแกก ารสรา งทำนบ พวกเรากต็ อ งมาปราบที่ ทำลาย ไปตรงมหี นิ ลาด เอาฆอ นทบุ หนิ ดู เหน็ แรไ มกา แวววบั เฟลสปาร
ภเู ขา สรา งทำนบเพอ่ื จะกน้ั แมน ำ้ ใหน ้ำเออ ทว มทนี่ าของชาวลมุ สชี มพเู กาะแนน อยกู บั ควอตซ บอกยหี่ อ วา เปน หนิ แกรนติ อยา งดี
แมป ง ทวิ ทศั นท เี่ รากำลงั เพลดิ เพลนิ อยขู ณะนก้ี จ็ ะไมม เี หลอื และ เน้ือเหนียว ใหเรือขามฟากไปดูอีกฝงก็พบหินอยางเดียวกันอีก
แมแตแกงงามๆ ในลำนำ้ ก็จะไมมีใหนักนิยมไพรมาชมไดตอไป ลองลองเรือตอไปก็ยังพบแกรนิตตลอดซอกเขา ถามคนเรือวา
ถาไมพบที่ตั้งทำนบเสียเลยก็ดีไปอยาง แตหมายถึงวาเมืองไทย ทน่ี เี่ ขาเรยี กวา อะไร คนเรอื ตอบวา ยนั ฮี แลวกช็ ใ้ี หด หู นิ ลาดทาง
จะถกู จดั อยใู นประเทศลา หลงั ไปอกี กศ่ี ตวรรษกไ็ มท ราบ..." ฝง ขวาซงึ่ แตกเปน รอ งขนาดใหญ หนั ไปสบตาฝรง่ั และคนไทยอน่ื ๆ
เขายกนวิ้ กางเปน ตวั V เสยี งฝรง่ั เอย วา 'This is the Place'..."
"สถานทท่ี เ่ี หมาะสม" ทช่ี าวคณะสำรวจกำลงั มองหานนั้ คอื
พ้ืนที่ซ่ึงมีหินธรรมชาติแข็งแรงม่ันคงเพียงพอท่ีจะเปนฐานราก คุณบุญชอบ กาญจนลักษณ นายชางชลประทานท่ีรวม
รับน้ำหนักนับลานตันของโครงสรางเข่ือนขนาดมหึมาสูงเปน ขบวนไปดว ยเลา วา
รอ ยเมตรได ซง่ึ แนน อนวา ไมใ ชส ง่ิ ทหี่ าไดโ ดยงา ย
"อาจารยว ชิ าสงั่ ใหจ อดเรอื แลว ลงไปตรวจหนิ กบั ผเู ขยี นทง้ั
หลงั จากเดนิ ทางสำรวจภเู ขาสองฝง มาสามวนั จนเรอื กำลงั สองฝง แมน ำ้ ตรวจอยา งละเอยี ดกวา ทอี่ นื่ ๆ เมอื่ เสรจ็ แลว อาจารย
จะลอ งออกพน แนวเขาเขา สทู ร่ี าบในเขตจงั หวดั ตาก คณะสำรวจ วิชาไดตะโกนรายงานใหอธิบดีม.ล.ชูชาติซ่ึงน่ังอยูทายเรือ
เรม่ิ หมดหวงั เพราะทผี่ า นมา แมจ ะมชี อ งเขาทเี่ ปน ซอกแคบบา ง ...ทา นมอี ารมณแ ละสหี นา ครำ่ เครยี ด ดว ยความเปน หว งวา ลอ งเรอื
แตลวนเปนภูเขาหินปูนซ่ึงมีชองโพรงมาก ไมเหมาะสำหรับการ ลงมาตง้ั สองวนั แลว ยงั หาทสี่ รา งเขอื่ นไมไ ด โครงการทวี่ าดภาพ

๕๒ เขอ่ื นภมู พิ ล : กวา จะเปน วนั น้ี

ไวดูเลื่อนลอยเต็มที ในทันทีท่ีอาจารยวิชาตะโกนรายงานไปวา ความเจริญของสวนรวม แกอาจไดที่ดินทายทำนบของเรา
ไดแลวครับพ่ีชาติ (อาจารยวิชาเรียก ม.ล.ชูชาติ วาพี่ชาติ) ซง่ึ จะมนี ้ำระบายใหแ กทำนาไดอ ยา งสบายใจตลอดป บา นนาเมอ่ื
เทา นน้ั เอง ทา นลกุ ขนึ้ ถามยนื ยนั วา ไดอ ะไร? คณุ วชิ า...ตอบไปวา ทำนบสรางเสร็จจะกลายเปนเมืองใตนำ้ บริเวณแองน้ำท้ังหมด
ทำเลที่สรางเข่ือนครับ ! ม.ล.ชูชาติ โดดข้ึนฝงเขาไปกอดและ จะกลายเปนทะเลสาบขนาดกวานพะเยา ยอดเขาที่เห็นในวันนี้
จับมือแสดงความยินดีและขอบใจอาจารยวิชา สมาชิกในทีมก็ จะกลายเปน เกาะมนี ำ้ ลอ มรอบ และทกุ สง่ิ จะเปลยี่ นไปเพอ่ื ไมใ ห
ดีใจกันใหญ..." ประเทศถูกฝรั่งเขาวาลาหลัง..."

แมจ ะลงิ โลดใจทใี่ นทสี่ ดุ สามารถคน พบสถานทอ่ี นั เหมาะสม จากผลการสำรวจสภาพภูมิประเทศและสภาพธรณีดวย
จะเปน ทตี่ ง้ั ของเขอื่ นใหญแ ตพ รอ มกนั นนั้ ดร.วชิ า กย็ งั หวนระลกึ ตาเปลา คณะสำรวจไดตกลงเลือกตำแหนงท่ีนาจะพิจารณา
ถึงผูคนชาวบานนาท่ีเพ่ิงผานมา กอสรางเข่ือนท่ีชองเขายันฮีเปนอันดับแรก และเลือกไวอีก
สามจดุ บรเิ วณทา ยนำ้ ไดแ ก เขาแกว ผารู และวงั กระเจา
"แนล ะ เมอ่ื สรา งเสรจ็ ชาวบา นนาจะตอ งอพยพไปอยทู อ่ี นื่
แกจะตองเสียสละท่ีดินที่หักรางถางพงมาตั้งแตปูยาตายายเพ่ือ

I สภาพลำนำ้ ปง กอ นสรา งเขอื่ นภมู พิ ล

๕๓

พอถงึ เวลานดั เหตกุ ารณก ลบั หนา มอื เปน หลงั มอื

กลา วคอื นายธนาคารโลกไมอาจจะพบเราได

เพราะไมม เี วลาพอ กำหนดการเตม็ หมดแลว ...

นำเสนอธนาคารโลกครงั้ แรก

ชว งปลายเดอื นกมุ ภาพนั ธต อ ตน เดอื นมนี าคม พ.ศ. ๒๔๙๕ นายยจู นี แบลค็ (Eugene Robert Black, Sr.) ประธาน
ธนาคารโลก เดนิ ทางมาเยอื นประเทศไทย และคงเปน ในคราวนเี้ องทค่ี ณุ บญุ ชอบ กาญจนลกั ษณ บนั ทกึ ไวว า

"ในขณะทงี่ านเบอ้ื งตน เรม่ิ ขน้ึ และเลอื กทำเลสรา งเขอื่ นไดแ ลว น้ี กบ็ งั เอญิ เปน โชคดขี องเราอกี กลา วคอื เจา หนา ทชี่ นั้
ผใู หญข องธนาคารโลกไดเ ดนิ ทางผา นมาแวะประเทศไทย เจตนากเ็ พอ่ื จะมาตดิ ตอ รฐั บาลขอทราบวา จะมโี ครงการพฒั นา
ประเทศอะไรทเี่ ขาสนใจบา ง กระทรวงการคลงั ซงึ่ เปน เจา หนา ทต่ี อ นรบั กต็ ดิ ตอ มายงั กรม-กอง ทเ่ี กย่ี วขอ ง เพอ่ื เตรยี มขอ มลู
ทจ่ี ำเปน ถา ตอ งการ ม.ล.ชชู าติ จงึ สง่ั ใหผ เู ขยี นทำรายงานยอ ๆ เรอื่ งโครงการสรา งเขอ่ื น...ผเู ขยี นยอ นถามทา นอธบิ ดี ม.ล.ชชู าติ

๕๔ เขอื่ นภมู พิ ล : กวา จะเปน วนั นี้

วา ทา นจะเอารายงานทส่ี งั่ มานน้ั เมอื่ ไร ทา นบอกพรงุ น!ี้ ! ตอนนน้ั เจา หนา ทขี่ องธนาคารโลกเดนิ ทางมาเพอื่ พจิ ารณาเตรยี มโครงการ
กเ็ กอื บ ๔ โมงเยน็ แลว !...รายงานยอ ๆ เหมาะกบั ทนี่ ายธนาคารโลก สำหรบั การขอกเู งนิ ม.ล.ชชู าติ กำภู จงึ เสนอรายละเอยี ดเบอ้ื งตน
ควรรู รวมทงั้ ขอ มลู พน้ื ฐาน กพ็ รอ มในวนั รงุ ขน้ึ ...พอถงึ เวลานดั โครงการยนั ฮใี หพ จิ ารณาเปน ระยะ ๆ โดยเฉพาะพยายามตกลง
เหตุการณกลับหนามือเปนหลังมือ กลาวคือ นายธนาคารโลก ในแนวทางปฏิบัติเพ่ือหาผูเช่ียวชาญที่มีประสบการณและ
ไมอ าจจะพบเราไดเ พราะไมม เี วลาพอ กำหนดการเตม็ หมดแลว ... เปน ทยี่ อมรบั ของธนาคารโลกเปน ผจู ดั ทำรายงานโครงการเพอื่ ใช
ผเู ขยี นนกึ ในใจตอนนนั้ วา เขอ่ื นคงยงั ไมไ ดส รา ง และความหวงั เปน เอกสารประกอบการเจรจาขอกเู งนิ
ชกั เลอ่ื นลอย ทา นอธบิ ดคี งไมอ ยากใหผ เู ขยี นผดิ หวงั จงึ สงั่ เตมิ
มาวา มีเวลาเหลือก็ใหผูเขียนปรับปรุงรายงานใหละเอียดขึ้น ในชว งเวลานน้ั กรมชลประทานไดร บั ความชว ยเหลอื ทางดา น
ทานคิดวาธนาคารโลกคงจะกลับมาอีกปหนา..." วิชาการจากรัฐบาลประเทศสหรัฐอเมริกา และมีผูเชี่ยวชาญ
ทำงานใหค ำปรกึ ษา ดา นการออกแบบงานชลประทานโครงการ
แตแ ลว เหตกุ ารณก ก็ ลบั ตาลปต รอกี ครงั้ ... เจา พระยาประจำอยทู ก่ี รมชลประทานอยแู ลว สองนาย จงึ ควรท่ี
จะขอความชว ยเหลอื จากรฐั บาลประเทศสหรฐั อเมรกิ า ใหผ เู ชยี่ วชาญ
"เมื่อนายธนาคารโลกไดรับคำแนะนำจาก ECAFE ใหมา จาก USBR มาชว ยจดั ทำรายงานโครงการยนั ฮใี ชใ นการเจรจา
พบกบั ม.ล.ชชู าติ อธบิ ดกี รมชลประทานโดยตรง ถา จะตอ งการ ขอกูเงิน นำไปสูการลงนามในขอตกลงใหความชวยเหลือทาง
หาโครงการใสก ระเปา ทา นจะไดไ มต อ งกลบั บา นมอื เปลา เขากร็ บี วชิ าการระหวา งรฐั บาลไทยกบั รฐั บาลสหรฐั อเมรกิ าในเวลาตอ มา
นัดพบมาทันที ทานอธิบดีก็รีบโทรถึงผูเขียนใหนำเอกสารและ
รายงานทที่ ำไวค า งคนื นน้ั ไปใหท า น หลงั จากตรวจรวี วิ เอกสารและ รอ ยตรสี เุ ทพ ตงิ ศภทั ยิ  เลา เพมิ่ เตมิ ดว ยวา หลงั จาก ม.ล. ชชู าติ
รายงานเรยี บรอ ยแลว ทา นกอ็ อกเดนิ ทางไปพบนายธนาคารโลก กำภู พบปะกบั นายแบลค็ ทก่ี รงุ เทพฯ แลว ประธานธนาคารโลกมี
นั้นทันที..." กำหนดจะเดนิ ทางไปพกั ผอ นทเ่ี ชยี งใหมต อ อธบิ ดกี รมชลประทาน
จงึ ถอื โอกาสใหน ายแบลค็ ไดช มทำเลกอ สรา งเขอื่ นยนั ฮที น่ี ำเสนอ
กรมชลประทานไดต ดิ ตอ ประสานงานกบั ธนาคารโลกมาแลว ไวจากทางอากาศ แผนการน้ีจะสำเร็จไดก็ดวยการนัดแนะกับ
นบั ตง้ั แตก ารเจรจาขอกเู งนิ มาดำเนนิ การกอ สรา งเขอื่ นเจา พระยา กัปตันเคร่ืองบินลำท่ีจะบินไปเชียงใหม ใหชวยโฉบผานบริเวณ
ทจ่ี งั หวดั ชยั นาท ม.ล.ชชู าติ กำภู จงึ เขา ใจในขนั้ ตอนและมาตรฐาน ท่ีจะกอสรางใหดวย ในชวงเชาวันท่ี ๑ มีนาคม พ.ศ. ๒๔๙๕
การจดั ทำเอกสารเพอ่ื ใชใ นการขอกเู งนิ จากธนาคารเปน อยา งดี โดยทางกรมชลประทานจดั สงเจาหนาท่ไี ปทำมา นควนั (Smoke
Screen) เพอื่ แสดงพกิ ดั ทตี่ งั้ ของเขอ่ื นใหผ บู รหิ ารธนาคารโลกได
เนอ่ื งจากโครงการยนั ฮตี อ งใชเ งนิ คา กอ สรา งเปน จำนวนมาก เหน็ ดว ยตาตนเอง
จำเปน ตอ งใชท งั้ เงนิ กจู ากสถาบนั การเงนิ นานาชาตมิ าดำเนนิ การ
และใชเงินงบประมาณประจำปสวนหนึ่งสบทบ ดังนั้นเม่ือ

๕๕

วนั ท่ี ๒๘ กมุ ภาพนั ธ พ.ศ. ๒๔๙๕ กอ นจะถงึ กำหนดนดั หมาย "วนั ท่ี ๑ มนี าคม พ.ศ. ๒๔๙๕ เปน วนั ทำการ
สองวัน คุณบุญชอบ กาญจนลักษณ นายชางหัวหนาแผนก แสดงฝม อื ใกลเ วลา ๐๙.๐๐ น. เมอ่ื ยามตน ทาง
อุทกวิทยา กองสำรวจ กรมชลประทาน และ รอยตรีสุเทพ ตะโกนวาไดยินเสียงเคร่ืองบินมาแลว มาแลว!
ตงิ ศภทั ยิ  นายชา งตรี ไดเ ดนิ ทางไปถงึ จงั หวดั ตากดว ยเครอื่ งบนิ
กอนจะนั่งรถยนตตอ แลวเดินเทาเขาไปจนถึงบานวังกระเจา พอเสียงชัดเจน พวกเราก็ชวยกันจุดไฟใหเปนมานควันโดยเอา
หนวยสำรวจปริมาณน้ำของแผนกอุทกวิทยาในโครงการยันฮี ใบไมส ดจดุ ผสมไปดว ย กไ็ ดม า นควนั สมดงั ตอ งการ เครอ่ื งบนิ ยงั
ซง่ึ ขณะนน้ั เพง่ิ เปด ทำการไดเ พยี งเดอื นเดยี ว รอ ยตรสี เุ ทพ ตงิ ศภทั ยิ  กรณุ าบนิ วนใหห นงึ่ รอบกอ นบนิ ตอ ไปลงสนามบนิ เชยี งใหม คณะ
บนั ทกึ เหตกุ ารณม า นควนั ครง้ั ประวตั ศิ าสตรไ วว า Smoke Screen ดีใจ กระโดด พรอมรองตะโกน ยันฮี! ยันฮี!
พรอ มๆ กนั ..."
"๒๙ ก.พ. ๒๔๙๕ คณะ Smoke Screen รวมทงั้ ชา งสำรวจ
อทุ กวทิ ยาของโครงการยนั ฮี กไ็ ปชว ยกนั เกบ็ ไมฟ น ตรงบรเิ วณแนว สว นทเี่ ชยี งใหม ม.ล.ชชู าติ กำภู ไดล งทนุ "ลอ็ บบ"ี้ ดว ยวธิ ี
สันเขื่อนมาทำนั่งราน ตรงแนวเข่ือนเอาผาขาวขึงเปนแนวทาง แบบไทยๆ ซ้ำอกี คอื อาศยั การตอ นรบั ทอี่ บอนุ เปน ทป่ี ระทบั ใจ
เหมอื นขดี ดว ยเสน สขี าวตรงแนวศนู ยก ลางเขอ่ื น แลว หาฟน มากอง แกแ ขกผมู าเยอื น ดงั ทมี่ ผี เู ลา วา
สมุ แนวหวั ทา ยของแนวผา ขาว เตรยี มไวเ พอื่ จดุ ไฟ เมอ่ื เครอ่ื งบนิ
บนิ ผา น ทกุ คนชว ยกนั ทำงานครง่ึ วนั กเ็ สรจ็ ...” "ตอนน้ัน ม.ล.ชูชาติ ติดตอบานตระกูลนิมมานเหมินทรที่
เชยี งใหมเ ปน ทรี่ บั รอง โดยเราเตรยี มขอ มลู พอตกเยน็ ทา นเลยี้ ง
ขา วเขา แลว กเ็ ลา ความฝน เปน ฉากๆ จนดกึ ดน่ื ..."

ดว ยวธิ กี ารและความรว มแรงรว มใจของทกุ ฝา ย "ความฝน "
ของม.ล.ชชู าติ กำภู จงึ คอ ย ๆ กลายเปน ความจรงิ ทชี่ ดั เจนขน้ึ
ทกุ ขณะ

๕๖ เขอ่ื นภมู พิ ล : กวา จะเปน วนั น้ี

รายงานเบอ้ื งตน โครงการยนั ฮี

คณะผเู ชย่ี วชาญท่ี ม.ล.ชชู าติ กำภู เชญิ ใหม ารว มงาน ไดร ว มกนั ศกึ ษาขอ มลู จากการสำรวจและขอ มลู
ทรี่ วบรวมไดใ นขณะนน้ั จดั ทำเปน รายงานเบอ้ื งตน โครงการยนั ฮี (มกราคม พ.ศ. ๒๔๙๖) มสี าระสำคญั คอื
โครงการไฟฟาพลังน้ำยันฮีตามที่เสนอ มีความเปนไปไดท่จี ะผลิตกระแสไฟฟาไดมากพอสำหรับการพัฒนา
ประเทศ สนองนโยบายของรฐั บาล และสามารถคนื ทนุ ไดด ว ยการจำหนา ยกระแสไฟฟา ทผี่ ลติ ได โครงการ
นปี้ ระกอบดว ยงานสำคญั สองสว น ไดแ ก สว นแรก เขอ่ื นคอนกรตี แบบ Gravity Dam สงู ประมาณ ๖๐ เมตร
กบั อาคารประกอบ คอื โรงไฟฟา พลงั นำ้ และสถานไี ฟฟา แรงสงู สรา งบรเิ วณชอ งเขายนั ฮที ไ่ี ปสำรวจมา สว น
ทสี่ อง คอื ระบบสายสง ไฟฟา แรงสงู ขนาดแรงดนั ๒๓๐ กโิ ลโวลต เพอ่ื สง กระแสไฟฟา จากเขอ่ื นยนั ฮมี ายงั
กรงุ เทพฯ และมรี ะบบสายสง แรงสงู ขนาด ๖๙ กโิ ลโวลต เชอื่ มตอ ไปยงั จงั หวดั ใกลเ คยี งรวม ๓๗ จงั หวดั

แตเ นอ่ื งจากยงั ขาดขอ มลู สำคญั ในการศกึ ษา โดยเฉพาะขอ มลู ทางอทุ กวทิ ยา ณ จดุ ทตี่ ง้ั เขอื่ น ขอ มลู
ธรณีวิทยาบริเวณฐานรากเขื่อน ขอมูลความตองการใชไฟฟา รวมถึงขอมูลผลกระทบดานสังคมและ
สง่ิ แวดลอ ม อาทิ ชมุ ชน หลกั ฐานทางโบราณคดี สตั วป า ฯลฯ กรมชลประทานจงึ รวบรวมขอ มลู เหลา น้ี
เพม่ิ เตมิ เทา ทส่ี ามารถทำได โดยใชบ คุ ลากรของกรมชลประทาน มาปรบั ปรงุ รายงานเบอ้ื งตน ทคี่ ณะสำรวจ
ไดจ ดั ทำไวแ ลว ใหส มบรู ณย งิ่ ขน้ึ

๕๗

๕๘ เขอื่ นภมู พิ ล : กวา จะเปน วนั น้ี

เตรยี มการเพอ่ื งานใหญ
การเตรยี มคน

เมอื่ โครงการสรา งเขอื่ นยนั ฮี เรมิ่ เปน จรงิ เปน จงั ขน้ึ ในทกุ ขณะ กรมชลประทานจงึ เรมิ่ จดั ทมี ทำรายงานโครงการศกึ ษา
ความเหมาะสมขนั้ ตน ขนึ้ เปน ลำดบั แรก เนอ่ื งจากโครงการนมี้ ที ง้ั เปา หมายในอนั ทจี่ ะควบคมุ แมน ำ้ ปง เพอ่ื การชลประทาน
กบั การปอ งกนั อทุ กภยั พรอ มกบั การผลติ พลงั งานไฟฟา จงึ ตอ งอาศยั ผเู ชย่ี วชาญหลากหลายสาขามารว มมอื กนั

คุณบุญชอบ กาญจนลักษณ จำไดวาเย็นวันหนึ่ง ม.ล.ชูชาติ กำภู ชวนทานนั่งรถยนตกลับบานดวยกัน
ระหวางทาง ทานอธิบดีพาไปแวะท่ีบาน ดร.บุญรอด บิณฑสันต ซึ่งขณะนั้นเปนอาจารยหัวหนาแผนกไฟฟา
คณะวิศวกรรมศาสตร จุฬาลงกรณมหาวิทยาลัย เพ่ือปรึกษาหารือการวางโครงการการจัดทำไฟฟาพลังนำ้ สำหรับ
เขอ่ื นยนั ฮี คณุ บญุ ชอบ กาญจนลกั ษณ จำไดว า

"ดร.บญุ รอด บณิ ฑสนั ต ไมอ าจปลกี เวลาทงั้ หมดได เพราะตดิ การสอนประจำวนั จงึ ไดแ นะนำคณุ เกษม จาตกิ วณชิ
(ประจำอยูกระทรวงอุตสาหกรรมตอนนั้น) มาชวยเปนที่ปรึกษาในดานการไฟฟาพลังน้ำ และคุณอรุณ สรเทศน
(อาจารยด า นวศิ วกรรมโยธา คณะวศิ วกรรมศาสตร จฬุ าลงกรณม หาวทิ ยาลยั ) มาชว ยดา นวศิ วกรรมโยธา คณุ อรณุ
กต็ ดิ การสอน ปลกี เวลาทง้ั หมดมาไมไ ด สว นคณุ เกษม นน้ั ยนิ ดรี บั มาชว ยได และไดโ อนจากกระทรวงอตุ สาหกรรม
มาอยูประจำท่ีกรมชลประทาน..."

๕๙

I ม.ล.ชชู าติ ขณะนง่ั ทำงานทบ่ี า น

นอกจากนนั้ แลว ดร.บญุ รอด บณิ ฑสนั ต ยงั ไดส ง ลกู ศษิ ย เรือนไมฝาผนังไมไผขัดแตะ อยูดานซายของประตูทางเขา
จากคณะวิศวกรรมศาสตร จุฬาลงกรณมหาวิทยาลัยใหมา กรมชลประทาน สามเสน เทา ทจี่ ำไดม คี ณุ ประกายพฤกษ ศรตุ านนท
ชวยงานในโครงการเขื่อนพลังนำ้ น้ีอีกหลายคนดังท่ี ดร.บณุ ยก (อดตี อธบิ ดกี รมชลประทาน) , คณุ สฤษด์ิ อภยั ภมู นิ ารถ (อดตี รอง
วรรธนะภตู ิ เลา ยอ นความหลงั วา ผวู า การไฟฟา ฝา ยผลติ แหง ประเทศไทย), คณุ ประยรู จนั ทรเลศิ ฟา ,
คุณประจวบ วรรณพฤกษ และคุณพิชิต ชาลีจันทร หลังจาก
"ระหวางท่ีสอบวิชาสุดทายในเดือนมีนาคม พ.ศ. ๒๔๙๕ รออยชู ว งเวลาหนงึ่ คณุ บญุ ชอบ กาญจนลกั ษณ ซงึ่ ขณะนนั้ ดำรง
ซง่ึ อาจารย ดร.บญุ รอด บณิ ฑสนั ต เปน ผอู อกขอ สอบและควบคมุ ตำแหนง หวั หนา แผนกอทุ กวทิ ยา กม็ าตอ นรบั พวกเราอยา งเปน
หองสอบ กอนจบปริญญาตรีวิศวกรรมไฟฟาจากจุฬาลงกรณ กนั เอง ฐานะรนุ พจ่ี ากสถาบนั การศกึ ษาเดยี วกนั และแจง ใหท ราบวา
มหาวทิ ยาลยั ในสมยั นน้ั อาจารยผ อู อกขอ สอบมกั จะมาดวู า นสิ ติ ดร.บญุ รอด บณิ ฑสนั ต ไดป ระสานงานไวเ รยี บรอ ยแลว และได
มีขอสงสัยในขอสอบบางหรือไม วันนั้นอาจารยไมไดพูดเรื่อง นำใบสมัครเขาทำงานเปนลูกจางชั่วคราว สังกัดกองวิชาการ
ขอ สอบ แตก ลบั เดนิ มาดา นหลงั และบอกบางคนวา ถา ยงั ไมไ ด มาใหพวกเราเซ็นชื่อเพ่ือจะไดเบิกคาแรงได หลังจากนั้นก็พา
สมัครงานท่ีไหน ไปพบกันที่เรือนไมที่อยูดานหนาของ พวกเราไปทแี่ ผนกอทุ กวทิ ยา อยบู นชน้ั สองของอาคารเรอื นไม. .."
กรมชลประทาน เชาวันพรุงนี้ หลังจากสอบเสร็จ พวกเรามา
พูดคุยกันเกี่ยวกับเร่ืองท่ีอาจารยบอก ไมมีใครทราบวาอาจารย "ในชวงเวลาตอมา มีเพ่ือนที่จบจากคณะวิทยาศาสตรสี่คน
จะใหไ ปทำงานอะไรทกี่ รมชลประทาน และอาจารยก อ็ อกจากหอ ง มาสมคั รทำงานทแี่ ผนกอทุ กวทิ ยา เขา ใจวา ตามคำบอกเลา ของ
สอบไปแลว " อาจารย ดร.บุญรอด เชนกัน ทำใหแผนกอุทกวิทยามีลูกจาง
ชว่ั คราวมาทำงานอกี ราว ๑๐ คน..."
"วนั รงุ ขนึ้ เพอ่ื น ๆ ทยี่ งั ไมไ ดส มคั รงานทไี่ หน กไ็ ปพบกนั ท่ี

๖๐ เขอื่ นภมู พิ ล : กวา จะเปน วนั น้ี

เตรยี มขอ มลู อทุ กวทิ ยา ท้ังนี้ ในการศึกษาและวิเคราะหปริมาณนำ้ ทา และ/หรือ
ปริมาณนำ้ หลากจะใชสถานีวัดน้ำทาวังกระเจาเปนตำแหนง
เงอ่ื นไขสำคญั ทจ่ี ะมผี ลตอ การกำหนดขนาดและความคมุ คา อา งองิ แตเ นอื่ งจากการเกบ็ ขอ มลู น้ำทา ทส่ี ถานวี ดั น้ำทา วงั กระเจา
ของการลงทุนสรางเขื่อน คือ ตัวเลขสถิติทางอุทกวิทยา หรือ เพง่ิ เรม่ิ ตน ใน พ.ศ. ๒๔๙๕ โดยมกี ารวดั ระดบั น้ำอตั โนมตั ิ และ
ขอ มลู เรอื่ งนำ้ ในเมอ่ื หนว ยสำรวจปรมิ าณนำ้ ของแผนกอทุ กวทิ ยา วดั ปรมิ าณนำ้ วนั ละครงั้ ทกุ ๆ ชว งระยะ ๕ เมตร ตลอดความ
ในโครงการยันฮีที่วังกระเจา เพิ่งกอตั้งและเริ่มตนเก็บขอมูล กวา งของลำนำ้ ๑๒๐ เมตร ดงั นนั้ จงึ ตอ งใชก ารโอนยา ยขอ มลู
ใน พ.ศ. ๒๔๙๕ ดังน้ันขอมูลกอนหนาข้ึนไปจึงตองอาศัยการ น้ำทาจากสถานีวัดนำ้ ทาทาแค มายังสถานีวัดน้ำทาวังกระเจา
ประเมนิ จากชดุ ขอ มลู ทมี่ อี ยเู ดมิ ไดแ กส ถติ ชิ ว งป พ.ศ. ๒๔๗๗ - โดยมขี น้ั ตอนดงั นี้
๒๔๘๘ จากสถานวี ดั นำ้ ทา ทบ่ี า นทา แค จงั หวดั ตาก ซงึ่ เปน สถานี
วดั ระดบั น้ำในแมน ้ำปง อยไู กลจากทต่ี ง้ั เขอ่ื นยนั ฮไี ปทางทา ยน้ำ - แปลงขอมูลระดับน้ำ ณ สถานีวัดน้ำทาทาแค ตั้งแต
ถึง ๕๘ กิโลเมตร ซึ่งแตเดิมวัดระดับนำ้ วันละสองคร้ัง และ พ.ศ. ๒๔๗๗ เปน ปรมิ าณนำ้ ทา (ลกู บาศกเ มตร/วนิ าท)ี
ต้ังแต พ.ศ. ๒๔๙๕ เริ่มใช Current Meter วัดปริมาณนำ้ โดยใช Rating Curve ทไี่ ดจ ากการสำรวจนำ้ ของ พ.ศ. ๒๔๙๕
วนั ละครง้ั ทกุ ๆ ชว งระยะ ๑๐ เมตร ตลอดความกวา งของลำนำ้
๕๕๐ เมตร ๖๑

การคำนวณในสมยั นน้ั ใช “เครอื่ งคดิ เลขแบบมอื หมนุ ”
มี “เครอื่ งคดิ เลขทใี่ ชไ ฟฟา ” อยสู องเครอื่ งตอ งผลดั กนั ใช

แตพ วกเรากท็ ำงานกนั อยา งไมร สู กึ เบอื่ หนา ย

- ถา ยโอนขอ มลู ปรมิ าณนำ้ ทา ตง้ั แต พ.ศ. ๒๔๗๗ - ๒๔๘๘ ทีมงานที่ทำการคำนวณตัวเลขเหลานี้ก็คือ บรรดานักอุทก
และ พ.ศ. ๒๔๙๕ จากสถานวี ดั น้ำทา ทา แค ไปยงั สถานวี ดั นำ้ วทิ ยารนุ ใหม ภายใตก ารควบคมุ ของคณุ บญุ ชอบ กาญจนลกั ษณ
ทา วงั กระเจา โดยใชป รมิ าณฝนลมุ น้ำรายเดอื น ในพน้ื ที่ ดังท่ี ดร.บุณยก วรรธนะภูติ เลาถึงงานน้ีอันเปนงานแรกของ
ลมุ นำ้ สถานวี ดั น้ำทา ทา แค และพน้ื ทลี่ มุ น้ำสถานวี ดั นำ้ ทา ทา น ในกรมชลประทาน และตน ทางของโครงการเขอื่ นยนั ฮวี า
วังกระเจาเปนตัวถวงนำ้ หนัก
"งานแรกท่ีพวกเราไดรับมอบใหทำเปนงานอุทกวิทยา
- สรางขอมูลนำ้ ทา พ.ศ. ๒๔๘๙ - ๒๔๙๔ ซ่ึงไมมีการ ทกุ ขน้ั ตอนอยใู นความดแู ลอยา งใกลช ดิ ของคณุ บญุ ชอบ ในลกั ษณะ
สำรวจนำ้ ท่ีสถานีวัดน้ำทาทาแค อาจารยส อนลกู ศษิ ยท ไ่ี มม พี น้ื ความรเู รอ่ื งนมี้ ากอ น เรมิ่ จากนำขอ มลู
นำ้ ฝนของสถานตี า ง ๆ ในพน้ื ทลี่ มุ นำ้ ปง ตงั้ แต พ.ศ. ๒๔๗๗ มา
- ตงั้ แต พ.ศ. ๒๔๙๕ ใชข อ มลู นำ้ ทา จากการสำรวจทสี่ ถานี ศึกษาวิเคราะหความนาเชื่อถือ สราง polygon เพ่ือหาพื้นที่
วัดน้ำทาวังกระเจา รบั น้ำฝนของแตล ะสถานี สมมตุ คิ า coefficient ของแตล ะพน้ื ท่ี
เพอ่ื นำมาคำนวณน้ำทา และอนื่ ๆ ทงั้ นเี้ พอื่ หาปรมิ าณน้ำทา ทไี่ หล
- ตรวจสอบวิธีการประเมินปริมาณนำ้ ทาท่ีสถานีวัดนำ้ ทา ผา นเขอ่ื นยนั ฮตี งั้ แต พ.ศ. ๒๔๗๗ จนถงึ ขณะทที่ ำการศกึ ษา”
วงั กระเจา โดยวเิ คราะหค วามสมั พนั ธร ะหวา งปรมิ าณน้ำ
จากสถานีวัดน้ำทาวังกระเจาและสถานีวัดน้ำทาทาแค "การคำนวณในสมัยนั้นใชเคร่ืองคิดเลขแบบมือหมุน มี
โดยองิ จากขอ มลู สำรวจปรมิ าณน้ำจรงิ ในชว ง พ.ศ. ๒๔๙๕ เครอื่ งคดิ เลขทใ่ี ชไ ฟฟา อยสู องเครอ่ื ง ตอ งผลดั กนั ใช แตพ วกเรา
- ๒๔๙๖ ซงึ่ ยนื ยนั ความเหมาะสมของวธิ กี ารดงั กลา ว ก็ทำงานกันอยางไมรูสึกเบื่อหนาย..."

๖๒ เขอื่ นภมู พิ ล : กวา จะเปน วนั นี้

คลังขอมูลสำคัญดานอุทกวิทยาในการศึกษาโครงการไฟฟายันฮี

๑) น้ำฝน

ปรมิ าณฝนรายปเ ฉลย่ี ในลมุ น้ำปง ในชว งกอ น/หลงั การกอ สรา งเขอื่ นภมู พิ ลมคี า ไมแ ตกตา งกนั สรปุ ดงั นี้
กอ นเขอื่ นภมู พิ ล ( พ.ศ. ๒๔๔๙ - พ.ศ. ๒๔๙๔ ) ปรมิ าณ ๑,๐๖๐ มลิ ลเิ มตร/ป
หลงั เขอื่ นภมู พิ ล ( พ.ศ. ๒๕๐๗ - พ.ศ. ๒๕๕๖ ) ปรมิ าณ ๑,๐๑๗ มลิ ลเิ มตร/ป
ปรมิ าณฝนรายปแ ละปรมิ าณฝนเฉลย่ี รายเดอื นหลงั กอ สรา งเขอื่ นภมู พิ ล ประเมนิ จากสถานวี ดั น้ำฝน ๒๕ สถานี
ในลมุ น้ำปง เหนอื เขอื่ นภมู พิ ล แสดงไดด งั น้ี

ปรมิ าณฝนรายปใ นลมุ นำ้ เขอ่ื นภมู พิ ล
ปรมิ าณฝนเฉลยี่ รายเดอื นในลมุ น้ำเขอ่ื นภมู พิ ล

๖๓

๒) นำ้ ทา
ขอ มลู นำ้ ทา ทใ่ี ชใ นการศกึ ษาเขอ่ื นภมู พิ ลมชี ว งเวลาทง้ั สนิ้ ๒๑ ป ตงั้ แต พ.ศ. ๒๔๗๗ - พ.ศ. ๒๔๙๗ โดยในแตล ะชว งขอ มลู
มคี วามเปน มา ของขอ มลู ดงั นี้

พ.ศ. ๒๔๗๗ - ๒๔๘๘, พ.ศ. ๒๔๙๔ โอนยา ยขอ มลู น้ำทา จากสถานวี ดั นำ้ ทา ทา แคไปยงั สถานวี ดั นำ้ ทา วงั กระเจา
พ.ศ. ๒๔๘๙ - พ.ศ. ๒๔๙๓ ประเมนิ ขอ มลู น้ำทา เนอ่ื งจากไมม กี ารวดั ระดบั ทสี่ ถานวี ดั น้ำทา ทา แค
พ.ศ. ๒๔๙๕ - พ.ศ. ๒๔๙๗ เปน ขอ มลู น้ำทา ทวี่ ดั ทสี่ ถานวี ดั นำ้ ทา วงั กระเจา
สรปุ ปรมิ าณน้ำทา รายเดอื นชว ง พ.ศ. ๒๔๗๗ - พ.ศ. ๒๔๙๗ ของเขอื่ นภมู พิ ล

สถติ ปิ รมิ าณนำ้ ประจำเดอื นของลำนำ้ ปง โครงการไฟฟา ยนั ฮี จำนวนลา นลกู บาศเมตร

๖๔ เขอื่ นภมู พิ ล : กวา จะเปน วนั นี้

ปรมิ าณน้ำทา ชว งกอ น/หลงั สรา งเขอื่ นภมู พิ ล

กอ น-เขอ่ื นภมู พิ ล (พ.ศ. ๒๔๗๘ - พ.ศ. ๒๔๙๗) หลงั -เขอ่ื นภมู พิ ล (พ.ศ. ๒๕๐๗ - พ.ศ. ๒๕๕๖)

(ก) นำ้ ทา รายป

รายการ (ข) นำ้ ทา เฉลยี่ รายเดอื น หลัง-เข่ือนภูมิพล
ปรมิ าณน้ำทา ชว งกอ น/หลงั สรา งเขอื่ นภมู พิ ล (พ.ศ.๒๕๐๗ - พ.ศ.๒๕๕๖)
๑. ปรมิ าณน้ำทา รายป
กอน-เขื่อนภูมิพล
... ตำ่ สดุ (ลา น ลบ.ม.) (พ.ศ.๒๔๗๘ - พ.ศ.๒๔๙๗)
เฉลยี่ (ลา น ลบ.ม.)
สงู สดุ (ลา น ลบ.ม.) ๔,๔๔๙ ๑,๓๑๘
๒. ปริมาณน้ำทาเฉลี่ยรายเดือน ๙,๖๒๓ ๕,๗๙๗
๑๕,๔๕๐ ๑๒,๙๑๘
. ตำ่ สดุ (ลา น ลบ.ม.)
. สงู สดุ (ลา น ลบ.ม.) ๔๗ ๐
๕,๑๖๘ ๓,๕๘๑

หากเปรยี บเทยี บปรมิ าณน้ำทไี่ หลลงเขอ่ื นภมู พิ ล กอ น/หลงั กอ สรา งเขอ่ื น ซงึ่ ปรมิ าณ ๖,๕๙๕ ลา นลกู บาศกเ มตร (พ.ศ.๒๔๙๕ - พ.ศ.๒๔๙๗)
และ ๕,๖๕๒ ลา นลกู บาศกเ มตร (พ.ศ. ๒๕๐๗ - พ.ศ. ๒๕๕๖ ไมร วมปน ำ้ ทว มใหญ พ.ศ. ๒๕๕๔) จะเหน็ วา น้ำไหลเขา เขอ่ื นภมู พิ ลมปี รมิ าณ
นอยลงประมาณ รอยละ ๑๔ แมวาขอมูลน้ำกอนกอสรางเข่ือนภูมิพลจะคอนขางส้ัน แตก็ควรตระหนักและหาทางแกไข เพ่ือให
เขอ่ื นภมู พิ ลสามารถใชง านไดต อ ไปอยา งยงั่ ยนื

๖๕

๓) การออกแบบพายฝุ นและปรมิ าณน้ำหลากสงู สดุ
แนวความคดิ ในการออกแบบพายฝุ นและปรมิ าณนำ้ หลากสงู สดุ ของเขอื่ นภมู พิ ล สามารถสรปุ ไดด งั น้ี
(ก) พายฝุ นระหวา งวนั ท่ี ๑ - ๑๐ กนั ยายน พ.ศ. ๒๔๙๔ มคี วามรนุ แรงกวา พายฝุ น ใน พ.ศ. ๒๔๘๕ (น้ำทว มใหญ) ดงั นน้ั จงึ ใช

พายุฝนใน พ.ศ. ๒๔๙๔ เปนตนแบบ และโดยท่ัวไปในพื้นที่ลุมนำ้ จะเกิดพายุฝนตอเน่ืองกันหลาย ๆ ลูก จึงกำหนดใหพายุฝนชวง
๑๐ วนั แรก เปน พายฝุ นทเี่ กดิ ในชว ง ๑ - ๑๐ กนั ยายน พ.ศ. ๒๔๙๔ เวน ระยะ ๓ วนั และตามดว ยพายลุ กู ท่ี ๒ โดยขนาดของพายลุ กู ท่ี ๒
กำหนดใหเ ทา พายลุ กู แรกแตป รบั คา ดว ยตวั ปรบั คา ๑.๒๕ ซงึ่ อาจจะเกดิ ขนึ้ เนอื่ งจากการผนั แปรทางสภาพอากาศ

วัน ปรมิ าณฝน (มม.) หมายเหตุ
๑ ๑๒
๒๗
๓ ๑๒
๔ ๒๖
๕ ๘ พายฝุ นในชว งวนั ที่ ๑ - ๑๐ กนั ยายน พ.ศ. ๒๔๙๔
๖ ๑๗
๗ ๓๓
๘ ๓๕
๙ ๑๕
๑๐ ๔
๑๑ ๐
๑๒ ๐ เวน ระยะ ๓ วนั กอ นพายฝุ น ลกู ที่ ๒
๑๓ ๐
๑๔ ๑๕
๑๕ ๙
๑๖ ๑๕
๑๗ ๓๒ พายฝุ นในชว งวนั ท่ี ๑ - ๑๐ กนั ยายน พ.ศ. ๒๔๙๔
๑๘ ๑๐ ซึ่งปรบั คาดว ย ๑.๒๕
๑๙ ๒๑
๒๐ ๔๑
๒๑ ๔๔
๒๒ ๑๙
๒๓ ๕

(ข) สภาพการอม่ิ ตวั ดว ยน้ำของพนื้ ทล่ี มุ นำ้ กอ นทจ่ี ะเกดิ พายฝุ นมคี วามสำคญั มากตอ ยอดน้ำหลากสงู สดุ ซง่ึ มเี งอื่ นไขของสภาพ
พน้ื ทลี่ มุ น้ำปง ในชว งกอ นเกดิ พายฝุ นใน พ.ศ. ๒๔๘๕ (ซงึ่ เปน ปท เี่ กดิ นำ้ ทว มใหญ) มลี กั ษณะทจ่ี ะเออื้ ตอ ขนาดของยอดนำ้ สงู สดุ ดงั นน้ั
จงึ ใชเ งอื่ นไขใน พ.ศ. ๒๔๘๕ ในการออกแบบยอดน้ำหลากสงู สดุ ของเขอื่ นภมู พิ ล โดยประเมนิ ฝนสญู เสยี ในลมุ นำ้ ๑๐ มม./วนั ในชว ง
๙ วนั ของพายลุ กู ท่ี ๑ และ ๘ มม./วนั ในชว ง ๙ วนั แรกของพายฝุ นลกู ท่ี ๒ รวมเปน ปรมิ าณสญู เสยี ๑๖๒ มลิ ลเิ มตร ประเมนิ Base Flow
เทา กบั ๗๐๐ ลกู บาศกเ มตรตอ วนิ าที ตามทวี่ เิ คราะหป รมิ าณนำ้ หลากทเี่ กดิ ขน้ึ ในลมุ น้ำปง ใน พ.ศ. ๒๔๘๕

๖๖ เขอ่ื นภมู พิ ล : กวา จะเปน วนั น้ี

(ค) ปรมิ าณนำ้ หลากสงู สดุ สำหรบั การออกแบบอาคารน้ำลน ของเขอื่ นภมู พิ ล

ปรมิ าณนำ้ หลากสงู สดุ ของเขอ่ื นภมู พิ ล มอี ตั ราการไหลสงู สดุ ๖,๐๐๐ ลกู บาศกเ มตรตอ วนิ าที ปรมิ าตรน้ำหลากในชว ง ๓๖ วนั
ประมาณ ๗,๖๗๐ ลา นลกู บาศกเ มตร และในชว ง ๒๐ วนั (วนั ท่ี ๙ - ๒๘) ประมาณ ๕,๙๓๙ ลา นลกู บาศกเ มตร

๖๗

(ง) นำ้ หลาก - อาคารผนั นำ้ ระหวา งกอ สรา ง

รอบปการเกิดซ้ำ อตั ราการไหลสงู สดุ เฉลยี่ รายวนั ปรมิ าตรสงู สดุ เฉลย่ี (๒๐ วนั )

(ป) (ลบ.ม./วินาที) (ลา น ลบ.ม.)

๕ ๒,๔๖๐ ๒,๖๐๐
๑๐ ๒,๗๐๐ ๒,๙๐๐
๒๕ ๓,๐๐๐ ๓,๑๕๐
๕๐ ๓,๒๐๐ ๓,๓๐๐
๑๐๐ ๓,๓๘๐ ๓,๕๐๐

จดั ตง้ั กองพลงั น้ำ

เงื่อนไขสำคัญอีกประการหน่ึงคือ ในขณะนั้นกรมชลประทานยังไมมีอำนาจหนาท่ีตามกฎหมายท่ีจะดำเนินการ
กอ สรา งโรงไฟฟา พลงั นำ้ รวมถงึ ยงั ไมม หี นว ยงานใดทมี่ หี นา ทรี่ บั ผดิ ชอบงานลกั ษณะนโ้ี ดยตรงดว ย ม.ล.ชชู าติ กำภู
อธบิ ดกี รมชลประทาน จงึ นำเสนอรา งพระราชกฤษฎกี าจดั วางระเบยี บสว นราชการกรมชลประทาน พ.ศ. ๒๔๙๕ แบง งาน
ของกรมชลประทานออกเปน ๑๓ กอง โดยจัดตั้งกองพลังนำ้ ขึ้นใหม มีหนาท่ีรับผิดชอบงานโครงการพัฒนาไฟฟา
พลงั นำ้

ในขณะนนั้ กองพลงั น้ำแบง งานออกเปน แผนกตา ง ๆ ดงั น้ี ๑) แผนกธรุ การ ซง่ึ งานสว นใหญเ ปน งานตดิ ตอ กบั
ตา งประเทศ ๒) แผนกเขอ่ื นใหญ ๓) แผนกกงั หนั น้ำ ๔) แผนกเครอื่ งผลติ ไฟฟา ๕) แผนกระบบกระแสไฟฟา พรอ มกบั
ไดข ออตั รากำลงั ของวศิ วกร และเจา หนา ทไี่ วจ ำนวนหนง่ึ เพอ่ื บรรจเุ จา หนา ทแี่ ละผชู ำนาญการทจ่ี ะมาปฏบิ ตั งิ าน

หลงั จากพระราชกฤษฎกี าดงั กลา วไดป ระกาศในราชกจิ จานเุ บกษา แลว ม.ล.ชชู าติ กำภู ไดข อโอน นายเกษม
จาตกิ วณชิ * จากกระทรวงอตุ สาหกรรม มาบรรจใุ นตำแหนง หวั หนา กองพลงั นำ้ ในเดอื นมกราคม พ.ศ. ๒๔๙๖ รวมถงึ
บรรจวุ ศิ วกรไฟฟา ทกี่ อ นหนา นเ้ี ปน ลกู จา งชวั่ คราวของแผนกอทุ กวทิ ยา เขา มาดำรงตำแหนง หวั หนา แผนกตา ง ๆ ในคราวเดยี วกนั

เมื่อมีหนวยงานใหม คือกองพลังนำ้ กรมชลประทานแลว จากน้ันใน พ.ศ. ๒๔๙๖ จึงมีประกาศการพลังงาน
แหง ชาติ ลงวนั ที่ ๑๕ กนั ยายน พ.ศ. ๒๔๙๖ เรอ่ื งมอบใหก รมชลประทานดำเนนิ การกอ สรา งเขอ่ื นยนั ฮที งั้ โครงการ
เพอื่ ไดม าซงึ่ พลงั งานไฟฟา เนอ่ื งจากในขณะนน้ั ยงั ไมม หี นว ยงานใดของทางราชการทจ่ี ะดแู ลในเรอ่ื งนโี้ ดยตรงมากอ น

๖๘ เขอื่ นภมู พิ ล : กวา จะเปน วนั น้ี

เมอื่ ไดข อ มลู ทางอทุ กวทิ ยาเพมิ่ เตมิ ไดแ ก สถติ ปิ รมิ าณน้ำฝนทส่ี ถานตี า ง ๆ นายเกษม จาตกิ วณชิ
ในบรเิ วณพน้ื ทร่ี บั นำ้ เหนอื เขอ่ื นยนั ฮี สถติ ปิ รมิ าณน้ำทา ของสถานอี ทุ กวทิ ยา
ทอี่ ยใู กลเ คยี ง นำมาคำนวณหาปรมิ าณนำ้ ทา ทคี่ าดวา ไหลผา นบรเิ วณทตี่ ง้ั เขอื่ น I หวั หนา กองพลงั นำ้ กรมชลประทาน
ยนั ฮี ทำใหส ามารถคำนวณกำลงั ผลติ ไฟฟา และพลงั งานไฟฟา ทคี่ าดวา จะผลติ I เปนหัวหนาทีมคณะเจาหนาที่กรมชลประทาน
ไดท่ีนาเชื่อถือมากกวาท่ีระบุไวในรายงานเบื้องตนท่ีทำไวเดิม รวมท้ังไดเพ่ิม
ผลการเจาะสำรวจฐานรากบรเิ วณชอ งแคบยนั ฮี ผลการสำรวจความตอ งการ ทำงานรว มกบั USBR ในการศกึ ษา
ไฟฟาบริเวณโครงขายระบบไฟฟาแรงสูง และอื่น ๆ ขอมูลเหลานี้ถูกนำมา ความเหมาะสมโครงการยนั ฮี
ทบทวนราคาคา กอ สรา งโครงการ ขนาดโรงไฟฟา พลงั น้ำ ราคาคา ผลติ ไฟฟา I ผวู า การไฟฟา ยนั ฮคี นท่ี ๒
และระยะเวลาคนื ทนุ I ผูวาการการไฟฟาฝายผลิตแหงประเทศไทย
คนแรก พ.ศ. ๒๕๑๒ - พ.ศ. ๒๕๒๘
ผลจากการสำรวจและขอ มลู ทไ่ี ดร บั เพมิ่ เตมิ ในชว งสดุ ทา ยของการศกึ ษา
ปรบั ปรงุ รายงานเบอ้ื งตน ปรากฏวา โครงการยนั ฮมี ศี กั ยภาพในการผลติ ไฟฟา ๖๙
มากกวา ทปี่ ระเมนิ ไวเ ดมิ แตเ นอื่ งจากชอ งเขาแคบทยี่ นั ฮไี มเ หมาะสมทจ่ี ะสรา ง
เขื่อนเก็บกักสูงมากกวาที่เสนอไวเดิม เพราะราคาคากอสรางจะสูงมาก
เนื่องจากสภาพภูมิประเทศไมอำนวย ขณะเดียวกัน ขอมูลทางธรณีวิทยา
ยังมีไมเพียงพอท่ีจะเปรียบเทียบหาตำแหนงที่เหมาะสมได ในรายงานฉบับ
ปรบั ปรงุ จงึ ยงั คงเสนอทตี่ งั้ เขอื่ นไว ณ ตำแหนง เดมิ ไปพลางกอ น

สวนในดานขอมูลแผนที่ กรมชลประทานไดติดตอกรมแผนท่ีทหารบก
ประสานขอความรว มมอื ใหช ว ยดำเนนิ การจดั ทำแผนทชี่ ดุ ใหมจ ากภาพถา ยทาง
อากาศ ครอบคลมุ บรเิ วณทจ่ี ะถกู น้ำทว มตามลำน้ำแมป ง ตง้ั แตต อนใตข อง
จงั หวดั เชยี งใหมล งมาถงึ จงั หวดั ตาก เพอื่ ใหไ ดข อ มลู สภาพภมู ปิ ระเทศทถี่ กู ตอ ง
เนอื่ งจากแผนทม่ี าตราสว น ๑ : ๕๐,๐๐๐ ชดุ ทใ่ี ชใ นราชการขณะนน้ั เปน ขอ มลู
จากการสำรวจเมอื่ นานมาแลว ทงั้ ยงั มคี า ความคลาดเคลอ่ื นสงู

ในการนี้ กรมแผนทท่ี หารบกไดว า จา งบรษิ ทั ฮนั ตงิ้ เซอรเ วย (Hunting
Survey) ประเทศองั กฤษ มาจดั ทำแผนทภี่ าพถา ยทางอากาศ ครอบคลมุ บรเิ วณ
ตง้ั แตท ต่ี งั้ เขอื่ นขนึ้ ไปจนถงึ อำเภอฮอด จงั หวดั เชยี งใหม แผนทจ่ี ากภาพถา ย
ดงั กลา ว แลว เสรจ็ ชว งกลาง พ.ศ. ๒๔๙๖

ทมี ผเู ชยี่ วชาญตา งประเทศ ในยุคนั้น การเดินทางจากพระนครไปยังท่ีต้ังเข่ือนยันฮี
คอื บรเิ วณสถานอี ทุ กวทิ ยาใหญว งั กระเจาบนฝง ขวาของแมน ้ำปง
อธบิ ดกี รมชลประทาน ม.ล.ชชู าติ กำภู ไดป ระสานงานกบั ทาง ยงั คอ นขา งลำบาก วธิ กี ารทนี่ ยิ มใชก นั คอื ออกเดนิ ทางดว ยรถไฟ
USBR (United States Bureau of Reclamation) ทปี่ ระเทศ เที่ยวขึ้นจากสถานีหัวลำโพง เวลา ๗ นาฬิกา ถึงพิษณุโลก
สหรัฐอเมริกาเปนระยะ ๆ และตอมาไดทำหนังสือลงวันที่ ตอนคำ่ พกั คา งคนื ทพ่ี ษิ ณโุ ลก เชา วนั รงุ ขน้ึ เดนิ ทางตอ โดยรถยนต
๒ มถิ นุ ายน พ.ศ. ๒๔๙๖ ขอใหจ ดั ทมี ผเู ชยี่ วชาญมาศกึ ษาและ กระบะไปยังจังหวัดตาก หรืออีกวิธีหน่ึง คือการนั่งรถจี๊ปของ
จดั ทำรายงานโครงการยนั ฮี เพอื่ ใชเ ปน เอกสารในการเจรจาขอกู กรมชลประทาน ออกจากกรงุ เทพฯ ราวตสี ห่ี รอื ตหี า มงุ หนา ไป
เงินมาใชในการกอสรางตอไป ทาง USBR ไดตอบรับเม่ือ ทางอำเภอชัยบาดาล จังหวัดลพบุรี อำเภอตาคลี จังหวัด
วนั ที่ ๒๕ มถิ นุ ายน พ.ศ. ๒๔๙๖ โดยตงั้ ทมี ผเู ชย่ี วชาญ (Board of นครสวรรค ตอ ไปยงั กำแพงเพชร ตาก ขณะนนั้ ถนนพหลโยธนิ
Consultant) ขน้ึ มาคณะหนง่ึ ประกอบดว ยผเู ชย่ี วชาญสาขาตา ง ๆ จากกรงุ เทพฯ ถงึ นครสวรรคล าดยางเรยี บรอ ยแลว แตพ น จาก
รวมหกคน เพอ่ื รบั ผดิ ชอบงานนโ้ี ดยเฉพาะ นนั้ ไปยังมแี ตถนนลูกรงั ฝนุ คลงุ

ผเู ชยี่ วชาญ USBR หกนาย ประกอบดว ยวศิ วกรวางแผน สถานวี ดั นำ้ ทา วงั กระเจาอยบู นฝง ขวาของแมน ้ำปง การเดนิ
วิศวกรเขื่อน นักธรณีวิทยา นักอุทกวิทยา วิศวกรไฟฟา และ ทางขา มแมน ้ำและขนสมั ภาระ ใชแ พ (Pontoon) ของทางสถานฯี
เจาหนาที่วิเทศสัมพันธ เดินทางมาถึงประเทศไทยชวงตนเดือน ซงึ่ ใชก ระแสน้ำเปน ตวั ผลกั ดนั ใหเ รอื ขา มฝากไป-มา เจา หนา ทใี่ ช
ตุลาคม พ.ศ. ๒๔๙๖ โดยมีระยะเวลาทำงานในประเทศไทย แพในการวัดนำ้ เปนประจำ จึงมีความชำนาญในการควบคุมเรือ
ราวหา สปั ดาห เพอ่ื หาขอ มลู เพม่ิ เตมิ และศกึ ษาสภาพภมู ปิ ระเทศ และมคี วามปลอดภยั พอสมควร
สภาพทางธรณวี ทิ ยาของทต่ี ง้ั โครงการ ฯลฯ
ทส่ี ถานฯี มเี รอื นไมไ ผย กพนื้ ชน้ั เดยี ว ๕-๖ หลงั สรา งไวเ ปน
ชวงท่ีคณะผูเชี่ยวชาญ USBR ปฏิบัติงานอยูในสวนกลาง ทพ่ี กั ของพนกั งานและเจา หนา ทจ่ี ากสว นกลาง เรอื นไมไ ผเ หลา
ม.ล.ชูชาติ กำภู ไดจัดท่ีพักและสำนักงานชั่วคราวใหที่หอพัก นสี้ รา งเปน วงลอ มอยรู อบนอก ตรงกลางเปน อาคารไมไ ผห ลงั ใหญ
นกั เรยี นชา งชลประทาน กรมชลประทาน ปากเกรด็ ซงึ่ เพงิ่ กอ สรา ง ชนั้ เดยี วอกี หลงั หนง่ึ ซงึ่ ใชเ ปน ทร่ี บั ประทานอาหารและทปี่ ระชมุ
เสร็จและยังไมไดเปดใชงาน พรอมกับมอบหมายใหวิศวกรจาก รวมถงึ ใชเ ปน หอ งทำงานชว่ั คราวดว ย
กองพลังนำ้ ที่ทำงานปรับปรุงรายงานเบื้องตนไปนอนคางแรม
เปน เพอื่ นทห่ี อพกั ดว ย รวมทงั้ จดั เตรยี มขอ มลู เอกสาร แผนที่
และอปุ กรณต า ง ๆ เพอื่ นำไปปฏบิ ตั งิ านระหวา งไปสำรวจสภาพ
ภมู ปิ ระเทศและพกั แรมทโี่ ครงการ

๗๐ เขอื่ นภมู พิ ล : กวา จะเปน วนั น้ี

ยา ยทต่ี งั้ เขอ่ื นจาก "ยนั ฮ"ี มาที่ "เขาแกว "

ผเู ชยี่ วชาญจาก USBR และเจา หนา ทฝี่ า ยไทยรว มกนั ออกสำรวจสภาพภมู ปิ ระเทศและสภาพทางธรณี
วทิ ยาของบรเิ วณทตี่ ง้ั เขอื่ นทช่ี อ งเขาแคบยนั ฮี และตามตำแหนง ทเ่ี สนอไวท างดา นทา ยน้ำอกี สามแหง โดยใช
เรอื เปน พาหนะ นอกจากนนั้ ยงั ไดด ตู วั อยา งหนิ จากหลมุ เจาะตา ง ๆ ทเี่ จา หนา ทก่ี รมชลประทานรวบรวมไว

ผูที่รวมเดินทางไปในครั้งนั้น ไดแก คุณวิชา เศรษฐบุตร, คุณบุญชอบ กาญจนลักษณ, คุณเกษม
จาตกิ วณชิ และมวี ศิ วกรจากกองพลงั นำ้ ทที่ ำงานปรบั ปรงุ รายงานเบอื้ งตน กบั เจา หนา ทแี่ ผนกอทุ กวทิ ยาอกี
จำนวนหนงึ่ รว มเดนิ ทางไปดว ย คณะทง้ั หมดไดเ ดนิ ทางโดยเรอื ทวนนำ้ ไปจนถงึ ตำบลบา นนา ซง่ึ เปน พน้ื ทแ่ี รก ๆ
ทจ่ี ะถกู น้ำทว มเมอ่ื เขอ่ื นเรม่ิ เกบ็ กกั น้ำ เพอ่ื พบปะพดู คยุ กบั ราษฎรทตี่ ง้ั ถน่ิ ฐานอยใู นบรเิ วณนนั้

เม่ือเปรียบเทียบสภาพภูมิประเทศและสภาพธรณีวิทยา รวมทั้งตรวจสอบผลการเจาะสำรวจ
ฐานรากบรเิ วณชอ งเขายนั ฮหี า หลมุ และทเี่ ขาแกว อกี หลมุ หนงึ่ คณะผเู ชยี่ วชาญมคี วามเหน็ รว มกนั วา สภาพ
ภมู ปิ ระเทศบรเิ วณเขาแกว ซงึ่ อยถู ดั ลงมาทางใตอ กี ประมาณ ๑ กโิ ลเมตร มคี วามลาดชนั ของสองฝง ตลง่ิ มากกวา
ทยี่ นั ฮี สามารถกอ สรา งเขอื่ นไดส งู กวา และจากผลการเจาะสำรวจสภาพทางธรณที เี่ ขาแกว ปรากฏวา หนิ บรเิ วณ
นนั้ มคี วามแขง็ แรงเพยี งพอทจี่ ะรองรบั การสรา งเขอื่ นทมี่ คี วามสงู มากกวา ทเ่ี สนอไวเ ดมิ และเกบ็ กกั นำ้ ไดม ากกวา

๗๑

ดว ย ซง่ึ ดร.บณุ ยก วรรธนะภตู ิ ไดเ ลา ใหฟ ง วา ไดม กี ารวเิ คราะหส มดลุ น้ำ ดว ยเครอื่ งคำนวณแบบ
มอื หมนุ ในทนั ที ณ ทนี่ น้ั ซง่ึ พบวา เขอื่ นยนั ฮที เี่ ขาแกว เกบ็ กกั นำ้ และใหป ระโยชนไ ดม ากกวา ทงั้ หมดจงึ
มคี วามเหน็ รว มกนั วา สมควรยา ยตำแหนง ทตี่ ง้ั เขอื่ นมายงั ชอ งเขาแกว เพอื่ ใชท รพั ยากรธรรมชาตใิ หเ กดิ
ประโยชนส งู สดุ

หลงั จากทไ่ี ดศ กึ ษาเปรยี บเทยี บจนเปน ทพี่ อใจแลว นายเดก็ ซเ ตอร (E.R. Dexter) ผเู ชย่ี วชาญ
ดา นออกแบบเขอ่ื นคอนกรตี ซงึ่ รว มเดนิ ทางมาในฐานะหวั หนา คณะ ไดก ำหนดตำแหนง เขอ่ื นและตำแหนง
หลมุ เจาะบรเิ วณเขาแกว ลงบนแผนท่ี พรอ มกบั ขอใหท างฝา ยไทยดำเนนิ การเจาะสำรวจใหแ ลว เสรจ็ ภาย
ในเวลา ๖ เดอื น แตเ นอื่ งจากทางกรมชลประทานยงั ไมม กี ำลงั คนและประสบการณม ากพอทจี่ ะทำงาน
ใหแ ลว เสรจ็ ภายในระยะเวลาทก่ี ำหนดได ทางผเู ชย่ี วชาญของ USBR จงึ เสนอทางเลอื กใหก รมชลประทาน
จดั การวา จา งผเู ชยี่ วชาญทม่ี ปี ระสบการณก ารทำงานในลกั ษณะดงั กลา วมาชว ยควบคมุ และแนะนำวธิ ี
การใชเ ครอ่ื งมอื ตา ง ๆ ในการเจาะสำรวจทางธรณวี ทิ ยาใหม ปี ระสทิ ธภิ าพมากยง่ิ ขนึ้

งานเจาะสำรวจทางธรณวี ทิ ยาพรอ มรายงานผลการเจาะสำรวจจงึ แลว เสรจ็ ภายในเวลา ๖ เดอื น
ทนั ตามกำหนดเวลาทตี่ อ งการ

รายงานโครงการยันฮี USBR จัดทำแลวเสร็จในราวปลายป พ.ศ. ๒๔๙๘ มีสองเลม ใชช่ือวา
Report on Yanhee Project, Thailand for Power, Irrigation, Flood Control and Navigation
Volume I และ Volume II ผลการศกึ ษาสรปุ วา โครงการยนั ฮเี ปน โครงการผลติ กระแสไฟฟา ไดใ น
ราคาถกู กวา โรงไฟฟา ชนดิ อน่ื เหมาะสมทจี่ ะลงทนุ กอ สรา ง ทง้ั น้ี คณะผเู ชยี่ วชาญ USBR ไดพ จิ ารณา
ผลจากงานภาคสนามและหารอื กบั ฝา ยไทยแลว มคี วามเหน็ รว มกนั วา ผลการเจาะสำรวจทเี่ ขาแกว มี
สภาพทางธรณวี ทิ ยาเหมาะสมกบั การสรา งเขอ่ื นซงึ่ มขี นาดสงู กวา โครงการเดมิ ทเ่ี ขายนั ฮี จงึ เสนอใหย า ย
ตำแหนง ทตี่ งั้ เขอื่ นจากเขายนั ฮมี าเปน เขาแกว ทวา เนอ่ื งจากชอื่ "ยนั ฮ"ี กลายเปน ชอื่ ตดิ ปากทคี่ นรจู กั
คนุ เคยกนั แลว จงึ ยงั คงใชช อ่ื "โครงการยนั ฮ"ี หรอื "เขอ่ื นยนั ฮ"ี ไปตามเดมิ

๗๒ เขอื่ นภมู พิ ล : กวา จะเปน วนั นี้

I นกั ธรณวี ทิ ยาของกรมชลประทาน
เจาะหนิ ฐานรากเขอื่ นภมู พิ ล

I Yanhee Project : Project Evaluation Report - December 1955

๗๓

เขอ่ื นเตใรหียมญงาน

ประโยชนย ง่ิ ใหญช วั่ ลกู ชวั่ หลาน

คณุ บญุ ชอบ กาญจนลกั ษณ เลา วา เมอ่ื ครงั้ ทที่ ำการออกแบบขนาดความจเุ ขอ่ื นยนั ฮนี นั้ ทกุ ๆ คนใน
แผนกอทุ กวทิ ยาตอ งทำงานกนั อยา งหนกั หามรงุ หามค่ำ เพอื่ ใหม ขี อ มลู พรอ มเสนอใหแ กร ฐั บาล จนถงึ วนั
ที่ ม.ล.ชชู าติ กำภู เขา พบ จอมพล ป. พบิ ลู สงคราม เพอื่ ขออนมุ ตั กิ ารกอ สรา ง

การเขาพบใชเวลาเพียงไมก่ีนาที เพราะหลังจากรับฟงขอเสนอของอธิบดีกรมชลประทานแลว
นายกรฐั มนตรี ตดั สนิ ใจทนั ที

เมื่อธนาคารโลกพิจารณารายงานทั้งหมดแลว เห็นดีเห็นงามดวย จึงยินยอมใหประเทศไทยกูเงิน
เพ่ือโครงการยันฮี พรอมกันนั้น ทางรัฐบาลไทยก็อนุมัติในหลักการใหกูเงินจากธนาคารโลกเพ่ือใชจาย
ในโครงการนี้ จากนนั้ จงึ มกี ารกำหนดนดั หมายวา จะมกี ารสง คณะผแู ทน นำโดย นายเสวตร เปย มพงศส านต
รัฐมนตรีชวยวาการกระทรวงการคลังในขณะน้ัน ไปเจรจาขอกูเงินจากธนาคารโลก เพื่อนำมาใชจายใน
การสรา งเขอ่ื นยนั ฮแี ละโรงไฟฟา พลงั น้ำ

๗๔ เขอื่ นภมู พิ ล : กวา จะเปน วนั นี้

จรงิ อยู ในการสรา ง เราตอ งกเู งนิ เขามาใช
แตเ มอื่ สรา งขน้ึ แลว กจ็ ะเปน ประโยชนย งิ่ ใหญ

ตกทอดแกป ระชาชนไปชว่ั ลกู ชวั่ หลาน

กอนออกเดินทาง รัฐมนตรีชวยวาการกระทรวงการคลัง ไดชี้แจงออกโทรทัศน ณ
สถานวี ทิ ยโุ ทรทศั น ไทยทวี ี (ชอ ง ๔ บางขนุ พรหม) เมอ่ื คนื วนั ที่ ๔ มถิ นุ ายน พ.ศ. ๒๕๐๐ เปน
การสรปุ เรอื่ งราวของเขอ่ื นยนั ฮตี อ สาธารณชน เนน ย้ำถงึ ขน้ั ตอนอนั ละเอยี ดรอบคอบของ
ธนาคารโลกกอนที่จะยินยอมใหประเทศไทยกูเงินเพ่ือโครงการน้ี

"...ในการกูน้ีมิใชวาธนาคารโลกจะใหกูไปงาย ๆ ธนาคารโลกจะตองพิจารณาอยาง
รอบคอบถงึ ฐานะการคลงั และการเศรษฐกจิ ของประเทศทข่ี อกู ประกอบกบั โครงการทจ่ี ะนำ
เงินกูไปใช เขาจะตองเห็นวาโครงการจะเปนประโยชนแกประเทศที่ขอกูไป และเกิดผล
เกนิ ทนุ ทล่ี งไป จงึ เปน การจำเปน ทจี่ ะตอ งวางเงอื่ นไขบางประการ เพอื่ ใหเ ปน ทแ่ี นใ จไดว า
ประเทศทขี่ อกสู ามารถนำเงนิ มาลงทนุ สมทบรว มกบั เงนิ กทู ธี่ นาคารโลกให เพอื่ เปน คา ใชจ า ย
ในประเทศ ในลกั ษณะทจ่ี ะทำใหโ ครงการนน้ั ไดด ำเนนิ ไปจนเปน ผลสำเรจ็ และเมอ่ื กแู ลว จะ
เปน ผลทำใหป ระเทศทข่ี อกชู ำระหนไ้ี ดโ ดยสะดวก มฉิ ะนนั้ เขาจะไมย อมใหก เู ปน อนั ขาด"

"จรงิ อยู ในการสรา ง เราตอ งกเู งนิ เขามาใช แตเ มอื่ สรา งขนึ้ แลว กจ็ ะเปน ประโยชน
ยง่ิ ใหญต กทอดแกป ระชาชนไปชวั่ ลกู ชวั่ หลาน ฉะนนั้ การกเู งนิ จงึ ไมเ ปน ของเสยี หาย แตเ ปน
สง่ิ จำเปน แกก ารบรู ณะและพฒั นาการบา นเมอื ง ทง้ั นเ้ี ปน ความจรงิ ไมว า ในประเทศใด"

ขณะนน้ั อตั ราแลกเปลย่ี นเงนิ ตราระหวา งประเทศคอื ๒๐ บาท ตอ ๑ เหรยี ญสหรฐั ฯ
ดงั นนั้ โครงการยนั ฮี เฉพาะตวั เขอ่ื น ทม่ี มี ลู คา ราว ๑๐๐ ลา นเหรยี ญสหรฐั ฯ จงึ เทยี บเทา กบั
งบประมาณถงึ ๒,๐๐๐ ลา นบาท

๗๕

๗๖ เขอื่ นภมู พิ ล : กวา จะเปน วนั น้ี

พระราชทานนาม "เขอ่ื นภมู พิ ล"

ราชกจิ จานเุ บกษา ฉบบั พเิ ศษ เลม ๗๔ ตอนท่ี ๖๕ วนั ที่ ๑ สงิ หาคม พ.ศ. ๒๕๐๐ ตพี มิ พป ระกาศสำนกั นายกรฐั มนตรี
เรอ่ื ง ขนานนามเขอื่ นไฟฟา พลงั น้ำทเี่ ขายนั ฮี มใี จความวา

ดว ยรฐั บาลไดพ จิ ารณาเหน็ วา การไฟฟา พลงั นำ้ เปน อปุ กรณส ำคญั ในการทจี่ ะวางรากฐาน
การอตุ สาหกรรมของชาติ จงึ ไดส ำรวจวางโครงการจดั สรา งเขอื่ นไฟฟา พลงั นำ้ ทเ่ี ขายนั ฮี จงั หวดั
ตาก โดยทเ่ี ขอื่ นนเ้ี ปน เขอื่ นกำเนดิ ไฟฟา พลงั นำ้ แหง แรกของประเทศไทย และเปน เขอื่ นใหญ
อนั ดบั สองในภมู ภิ าคสว นนข้ี องโลก รฐั บาลจงึ ไดข อพระราชทานพระบรมราชานญุ าตขนานนาม
เขอ่ื นนว้ี า "เขอ่ื นภมู พิ ล" เพอื่ เปน สริ มิ งคลและเปน ศภุ นมิ ติ รสำหรบั ชาตแิ ละประชาชนชาวไทย
สบื ไป และบดั นไี้ ดท รงพระกรณุ าโปรดเกลา ฯ พระราชทานพระบรมราชานญุ าตแลว จงึ ใหข นาน
นามเขอื่ นไฟฟา พลงั นำ้ ทเ่ี ขายนั ฮี จงั หวดั ตาก วา "เขอื่ นภมู พิ ล" ขอใหเ ขอื่ นภมู พิ ล จงสถติ ย
สถาพรอำนวยคณุ ประโยชนแ กช าตไิ ทย และประชาชนชาวไทยสบื ไปชวั่ กาลนริ นั ดร

ประกาศ ณ วนั ที่ ๒๕ กรกฎาคม ๒๕๐๐
จอมพล ป. พบิ ลู สงคราม
นายกรัฐมนตรี

๗๗

พระราชบญั ญตั กิ ารไฟฟา ยนั ฮี

ตามแนวทางของธนาคารโลก รฐั บาลไทย
ตองจัดตั้งองคกรข้ึนมาบริหารจัดการเร่ือง
การสรา งเขอื่ นแหง นต้ี า งหาก จงึ จะมกี ารจดั ตงั้
การไฟฟา ยนั ฮี ขนึ้ เปน องคก รอสิ ระ เพอ่ื ดำเนนิ
การโครงการยันฮี โดยการไฟฟายันฮีจะเปน
ผมู อบหมายใหก รมชลประทานเปน ผดู ำเนนิ การ
กอสรางเข่ือนอีกทอดหนึ่ง ในการน้ีจึงตองมี
การเสนอ "พระราชบัญญัติการไฟฟายันฮี"
เขา สสู ภาผแู ทนราษฎรทข่ี ออนมุ ตั ทิ ง้ั การกเู งนิ
และการจดั ตงั้ การไฟฟา ยนั ฮี

วันท่ี ๒๙ สิงหาคม พ.ศ. ๒๕๐๐ ราง
พระราชบญั ญตั กิ ารไฟฟา ยนั ฮเี ขา สสู ภาผแู ทน
ราษฎร ประเดน็ นถ้ี กู ซกั คา นอยา งหนกั เพราะ
เปนโครงการที่ใชเงินมากที่สุดเทาที่เคยเขาสู
สภาผูแทนฯ

๗๘ เขอ่ื นภมู พิ ล : กวา จะเปน วนั น้ี

วงเงนิ ๒,๐๐๐ ลา นบาทของโครงการยนั ฮี คดิ เปน จำนวนเกอื บครงึ่ หนงึ่ ของงบประมาณแผน ดนิ (ใน พ.ศ. ๒๔๙๙
งบประมาณแผน ดนิ สมยั นน้ั มจี ำนวนคอื ๔,๗๕๒ ลา นบาท) ผแู ทนราษฎรบางทา นเปรยี บเปรยวา พระราชบญั ญตั ฉิ บบั นี้
แทบจะเปนการแยกประเทศใหม ขณะนั้นพรรคประชาธิปตยเปนพรรคฝายคาน หัวหนาพรรคคือ นายควง อภัยวงศ
อดตี นายกรฐั มนตรผี ซู ง่ึ ครง้ั หนง่ึ เคยเสนอนโยบายเรง รดั พฒั นาไฟฟา นำ้ ตกมากอ น ตอนหนง่ึ นายควงถงึ กบั อภปิ รายวา

"...แตใ นกรงุ เทพฯ บา นเราดบั ยงั แกไ มไ ดใ น ๕ นาที แลว ทา นเอาสายมาจากยนั ฮจี นกระทง่ั ถงึ กรงุ เทพฯ ๗๐๐ กโิ ลเมตร
ผา นปา ไมท งั้ นน้ั แลว ทำอยา งไรถา มนั ขาดเขา ทำอยา งไร นพี่ ดู อยา งนเี้ ถอะ แลว ปา ชา งทง้ั นนั้ ทต่ี ากนะ ถา มนั เกดิ ยงุ ขนึ้
มาทำอยางไร แลวกรุงเทพฯ น่ีจะใหดับ ๗ วันอยางนั้นหรือ...แลวยังจะลำเลียงไปลำปาง ไปเชียงใหมอีกเทาไหร
ทานรัฐมนตรีเกษตรก็เคยเปนนายทหาร เคยรูวาปาเหลาน้ันเปนอยางไร การรักษาสายทำอยางไร ถาไมมันลมทับเขา
พายมุ าลม ทบั ทำอยา งไร..."

นายสวสั ด์ิ คำประกอบ รฐั มนตรชี ว ยวา การกระทรวงสาธารณสขุ อภปิ รายตอบโตป ระเดน็ ดงั กลา ววา
"...ใครจ ะขอเรยี นตอ ทป่ี ระชมุ วา ไฟฟา ทสี่ รา งทเ่ี ขอื่ นยนั ฮนี นั้ ทจ่ี ะแลน สายมากรงุ เทพฯ นน้ั ไดแ ลน มาสองทาง ทาง
หนง่ึ ออกจากเมอื งตากไปสโุ ขทยั มาพจิ ติ ร นครสวรรค แลว มาทางลพบรุ ี ไปทางสระบรุ ี มาทางหนง่ึ อกี ทางหนงึ่ มาทาง
อทุ ยั ธานี ชยั นาท มาตาก ลงมาทางนอ้ี กี สายหนงึ่ ทง้ั สองสายนใี้ ครจ ะขอประทานกราบเรยี นวา ไดส อบถามทางเจา หนา ที่
เทคนคิ ในโปรแกรมอนั นนั้ กป็ รากฏวา เราสรา งดว ยเสาเหลก็ และสงู เปน จำนวนมาก ไมส ามารถทจ่ี ะทำใหต น ไมไ ปพานเสา
และลม โคน ไดแ ตป ระการใด ถงึ แมห ากจะมกี ารถกู ฟา ผา หรอื อะไรประการใดกต็ าม กป็ รากฏวา ในโครงการนไ้ี ดม สี ายลอ
ฟา แลน ตามสายมาจนตลอด กไ็ มส ามารถทจ่ี ะใหม กี ารเกดิ ฟา ผา และทำใหส ายขาดไปได. .."

๗๙

พธิ ลี งนามในสญั ญาซง่ึ ทำกบั ธนาคารโลกมขี น้ึ ในวนั ท่ี ๑๒ กนั ยายน พ.ศ. ๒๕๐๐

ระหวา ง นายยจู ีน แบล็ค ประธานธนาคารโลก กบั ม.ล.ชชู าติ กำภู อธบิ ดกี รมชลประทาน

หลงั จากการอภปิ รายอยา งดเุ ดอื ดเผด็ รอ นหลายชว่ั โมง สดุ ทา ยเมอ่ื มกี ารลงมติ ทปี่ ระชมุ สภาผแู ทนราษฎรกม็ มี ติ
รบั หลกั การ รา งพระราชบญั ญตั กิ ารไฟฟา ยนั ฮี ดว ยคะแนนเสยี ง ๑๓๒ ตอ ๗๐

การไฟฟา ยนั ฮกี อ ตง้ั ขน้ึ ในวนั ท่ี ๗ กนั ยายน พ.ศ. ๒๕๐๐ มี คณุ ชู ประภาสถติ ย เปน ผวู า การ โดยมี ม.ล. ชชู าติ
กำภู เปน ประธานกรรมการไฟฟา ยนั ฮคี นแรก รบั ผดิ ชอบการกอ สรา งเขอ่ื นยนั ฮแี ละการกอ สรา งโรงไฟฟา พลงั ความ
รอ นขนาด ๗๕ เมกะวตั ต ทบี่ างกรวย จงั หวดั นนทบรุ ี

พธิ ลี งนามในสญั ญาซง่ึ ทำกบั ธนาคารโลกมขี นึ้ ในวนั ที่ ๑๒ กนั ยายน พ.ศ. ๒๕๐๐ ระหวา งนายยจู นี แบลค็ ประธาน
ธนาคารโลก ม.ล.ชชู าติ กำภู ในฐานะประธานกรรมการไฟฟา ยนั ฮี และนายเสวต เปย มพงศส านต รฐั มนตรชี ว ยวา
การกระทรวงการคลงั ลงนามแทนรฐั บาลไทยในฐานะผคู ้ำประกนั เงนิ กรู ายน้ี

๘๐ เขอื่ นภมู พิ ล : กวา จะเปน วนั น้ี

I ม.ล.ชชู าติ กำภู ตดิ ตอ กบั ตา งประเทศในเรอื่ งการกเู งนิ สรา งเขอื่ น

I ม.ล.ชชู าติ กำภู เดนิ ทางไปดงู านตา งประเทศ

เรมิ่ ตน ประมลู งาน

อกี หนง่ึ ในเงอื่ นไขการกเู งนิ จากธนาคารโลกในการกอ สรา งโครงการยนั ฮี คอื ในระยะแรก กรมชลประทานตอ ง
ประมูลจางบริษัทท่ีปรึกษามาควบคุมการออกแบบรายละเอียด และเมื่อมีกอสรางก็ตองประมูลจางบริษัท
ผรู บั เหมาสรา งดว ย

ตน ป พ.ศ. ๒๕๐๑ มกี ารเปด ประมลู ราคารบั เหมากอ สรา งโครงการยนั ฮี หมายรวมทงั้ ตวั เขอื่ นภมู พิ ลกบั โรงไฟฟา
ขน้ึ บรษิ ทั รบั เหมาจากทวั่ โลกไดร บั เชญิ ใหเ ขา รว มการประกวดราคาครงั้ นี้ และมกี ารเปด ซองประกวดราคาในวนั ที่
๑๔ เมษายน พ.ศ. ๒๕๐๑

๘๑

I ม.ล. ชชู าติ กำภู ลงนามในสญั ญากบั ผแู ทนบรษิ ทั Brown & Root, S.A. and Utah International Inc. ผรู บั เหมากอ สรา งเขอื่ นภมู พิ ล

บรษิ ทั ทไ่ี ดร บั คดั เลอื กใหเ ปน ผกู อ สรา งเขอ่ื นทจ่ี ะใหญท ส่ี ดุ ในภมู ภิ าคเอเชยี ตะวนั ออกเฉยี งใตแ หง นี้ คอื บรษิ ทั
บราวนแ อนดร ทู - ยทู าห (Brown & Root - Utah) ซง่ึ เปน กจิ การรว ม (Joint Venture) ของสองบรษิ ทั ซงึ่ จดั ตงั้
ขน้ึ เพอ่ื รบั เหมาโครงการนโี้ ดยเฉพาะ ระหวา ง บรษิ ทั บราวนแ อนดร ทู เอส. เอ. (Brown & Root, S.A.) และบรษิ ทั
ยทู าห อนิ เตอรแ นชนั แนล องิ ค (Utah International Inc.) ทง้ั สองบรษิ ทั นจี้ ดทะเบยี นในปานามา และทผี่ า นมา
เคยรว มกนั รบั เหมาโครงการกอ สรา งอนื่ ๆ อกี หลายแหง ทงั้ ในประเทศสหรฐั อเมรกิ าและประเทศอน่ื ๆ ทว่ั โลก
แตสำหรับโครงการเขื่อนภูมิพลนี้ บริษัทบราวนแอนดรูท เอส. เอ. เปนผูดำเนินงาน ชื่อของหุนสวนจึงมีคำวา
บราวนแ อนดร ทู นำหนา

พธิ ลี งนามในสญั ญาการกอ สรา งระหวา งรฐั บาลไทย อนั มกี รมชลประทานเปน ตวั แทน กบั บรษิ ทั บราวนแ อนด
รทู - ยทู าห มขี นึ้ ในเวลาตอ มา คอื วนั ที่ ๓๑ กรกฎาคม พ.ศ. ๒๕๐๑ โดยมี ม.ล. ชชู าติ กำภู อธบิ ดกี รมชลประทาน
และนายเบน เพาเวล (Ben Powell) เปน ตวั แทนของคสู ญั ญาทง้ั สองฝา ย

๘๒ เขอื่ นภมู พิ ล : กวา จะเปน วนั น้ี

๒ภาค

หกปแ หง การสรา งเขอื่ นใหญ

๘๓

๘๔ เขอื่ นภมู พิ ล : กวา จะเปน วนั น้ี

เตรยี มความพรอ ม
ความยงิ่ ใหญ

เขอ่ื นภมู พิ ลถอื เปน เมกะโปรเจค็ (Mega Project) แรกของเมอื งไทย ดว ยขนาด งบประมาณ ความยงิ่ ใหญ
อลงั การงานสรา ง ทา มกลางความยากลำบากของสงั คมบา นเมอื งชว งหลงั สงครามโลกครงั้ ที่ ๒ เพง่ิ สน้ิ สดุ กบั ความ
ดกึ ดบิ กนั ดารของธรรมชาติ ในยคุ ทโี่ ลกยงั ไมไ ดม คี วามพรอ มสรรพดา นเทคโนโลยแี ละเครอื่ งมอื จกั รกลเชน ทกุ วนั น้ี

แตเ ขอ่ื นใหญท ส่ี ดุ เทา ทเ่ี คยมมี าในเมอื งไทย กส็ รา งไดส ำเรจ็ ถอื เปน เขอื่ นใหญท ส่ี ดุ ในเอเชยี ตะวนั ออกเฉยี งใต
และเปน อนั ดบั ๗ ของโลกในเวลานน้ั โดยปจ จบุ นั เปน อนั ดบั ๘ ของเขอ่ื นในประเภทเดยี วกนั ทเี่ กดิ จากคอนกรตี
นับลา นลกู บาศกเ มตร และแรงของคนงานนบั หมนื่ คน ในชว งเวลา ๖ ป

เข่ือนยันฮี เปนเขื่อนคอนกรีตโคง (Gravity Arch Dam) ท่ีไดรับการออกแบบใหสามารถรับแรงกดดัน
ของนำ้ ดวยนำ้ หนักและฐานยันของเขื่อน โดยคำนวณจากแรงดันของน้ำในเข่ือนเม่ือเก็บกักในระดับสูงสุด
การเปลย่ี นแปลงของอณุ หภมู ิ และแรงสะเทอื นในกรณที เี่ กดิ จากเหตกุ ารณแ ผน ดนิ ไหว

ตัวเขื่อนเกิดจากการปดก้ันแมนำ้ ปง ชวงไหลผานชองเขาแคบทางตอนเหนือของจังหวัดตาก ดวยสันเข่ือน
ยาว ๔๘๖ เมตร กวา ง ๖ เมตร สงู ๑๕๔ เมตร สนั เขอ่ื นอยเู หนอื ระดบั นำ้ ทะเล ๒๖๑ เมตร สว นกวา งสดุ ทฐ่ี าน
๕๒.๒ เมตร เกดิ เปน ทะเลสาบน้ำจดื ขนาด ๓๐๐ ตารางกโิ ลเมตร กนิ คลมุ พน้ื ทเี่ หนอื เขอื่ นทเี่ คยเปน ผนื ปา ดบิ ปรมิ าตร
การเกบ็ กกั นำ้ ๑๒,๒๐๐ ลา นลกู บาศกเ มตร

๘๕

การเลอื กนายชา งทบี่ คุ ลกิ เหมาะกบั การควบคมุ งานกอ สรา ง

เพราะพนื้ ทก่ี อ สรา งแตล ะแหง ทรุ กนั ดาร มสี ตั วป า และโจรผรู า ยชกุ ชมุ

ตอ งใชน ายชา งทอี่ ดทน ใจถงึ เขา กบั ชาวบา นและควบคมุ คนงานระดบั ตา ง ๆ ได

Learning-by-doing

การกอ สรา งเขอ่ื นภมู พิ ลแบง กลมุ งานออกเปน สามสว น ไดแ ก

๑) งานของบรษิ ทั ทปี่ รกึ ษา ทม่ี บี รษิ ทั สเวอรด รบั แอนด พารเ ซล (Sverdrup and Parcel International, Inc.-SPI)
และบรษิ ทั เอนยเิ นยี รงิ คอนซลั แตนท (Engineering Consultants, Inc. - ECI) รบั ผดิ ชอบ มวี ศิ วกรและนายชา ง
กรมชลประทานเขา ไปทำงานเปน ผชู ว ยของผเู ชยี่ วชาญตา ง ๆ มี คณุ กระแส ศภุ สทิ ธิ์ ซง่ึ จบปรญิ ญาโทสาขาวศิ วกรรม
โยธา เปน ผแู ทนกรมชลประทาน ทำงานกบั บรษิ ทั ทปี่ รกึ ษา

๒) งานของบริษัทผูรับเหมา คือ บริษัท บราวนแอนดรูท - ยูทาห (BR-U) เปนงานกอสรางเข่ือน โรงไฟฟา
ทางระบายน้ำลน และงานเบด็ เตลด็ มวี ศิ วกรและนายชา งกรมชลประทานเขา ไปทำงานเปน ผชู ว ยของผเู ชย่ี วชาญของ
บรษิ ทั ผรู บั เหมาในทกุ งาน โดยมี ม.ล.เชงิ ชาญ กำภู อธบิ ดกี รมชลประทาน พ.ศ. ๒๕๐๙ - พ.ศ. ๒๕๑๔ ซง่ึ สำเรจ็ การศกึ ษา
ระดบั ปรญิ ญาโทสาขาวศิ วกรรมโยธาจากประเทศสหรฐั อเมรกิ า เปน ผแู ทนกรมชลประทาน ทำงานกบั บรษิ ทั ผรู บั เหมา

๓) งานกรมชลประทาน รับผิดชอบการตรวจงานที่ปรึกษาและผูรับเหมา เพื่ออนุมัติและจายเงิน นอกจากน้ัน
กรมชลประทานยังรับผิดชอบงานติดตั้งเครื่องกังหันน้ำ เครื่องกำเนิดไฟฟา และอุปกรณตาง ๆ ท่ีเกี่ยวของ รวมท้ัง
งานกอสรางระบบสายสงไฟฟา มีท่ีปรึกษาชาวตางประเทศใหคำปรึกษาแนะนำ โดยมีผูแทนกรมชลประทาน คือ
คณุ แสวง พลู สขุ ดแู ลในภาพรวมทงั้ หมด

คณุ แสวง พลู สขุ * อธบิ ดกี รมชลประทาน คนท่ี ๑๔ พ.ศ. ๒๕๑๔ - พ.ศ. ๒๕๑๘ เปน อดตี นกั เรยี นชา งชลประทาน
ผมู ปี ระสบการณใ นงานภาคสนามตา ง ๆ ทง้ั งานชลประทาน และภารกจิ ทกี่ รมชลประทานไดร บั มอบหมาย เชน การบรู ณะ
บรมบรรพต (เจดยี ภ เู ขาทอง) ทส่ี ำคญั คอื มบี คุ ลกิ เปน ผนู ำ เขม แขง็ กลา หาญ เดด็ เดยี่ ว แตข ณะเดยี วกนั กม็ คี วามละเอยี ด
ออ น จงึ ไดร บั คดั เลอื กจาก ม.ล.ชชู าติ กำภู ใหม าควบคมุ งานนี้ ดงั ท่ี คณุ หญงิ โฉมศรี กำภู ณ อยธุ ยา เลา ถงึ วธิ กี ารของ
ผูเปนสามีในการวางคนใหเหมาะกับงาน

๘๖ เขอ่ื นภมู พิ ล : กวา จะเปน วนั น้ี

"ทานจะใชนายชางไปทำงานที่เหมาะสมกับอุปนิสัยของแตละคน นายแสวง พลู สขุ
และเลอื กใชค นเหมาะกบั งาน จะเหน็ ไดจ ากการเลอื กนายชา งมาวางแผน
ศึกษางานโครงการตาง ๆ การเลือกนายชางท่ีบุคลิกเหมาะกับการ I นายชา งพเิ ศษฝา ยเขอื่ น กรมชลประทาน
ควบคมุ งานกอ สรา ง เพราะพน้ื ทก่ี อ สรา งแตล ะแหง ทรุ กนั ดาร มสี ตั วป า I เปนผูที่ไดรับความไววางใจจาก
และโจรผรู า ยชกุ ชมุ ตอ งใชน ายชา งทอี่ ดทน ใจถงึ เขา กบั ชาวบา นและ
ควบคมุ คนงานระดบั ตา ง ๆ ได" ม.ล.ชชู าติ กำภู เปน ผแู ทน
กรมชลประทานดแู ลงานกอ สรา ง
สำหรบั ผแู ทนกรมชลประทานทต่ี อ งทำงานอยา งใกลช ดิ กบั บรษิ ทั ตา ง ๆ โครงการยนั ฮใี นภาพรวมทง้ั หมด
นน้ั ม.ล.ชชู าติ กำภู เลอื กคณุ กระแส ศภุ สทิ ธ์ิ และ ม.ล.เชงิ ชาญ กำภู I มบี คุ ลกิ เปน ผนู ำเขม แขง็ เดด็ เดย่ี ว
ซง่ึ เปน คนเกง ทางดา นบนุ และมคี วามชำนาญดา นภาษาองั กฤษเปน อยา งดี มคี วามละเอยี ดในการทำงาน
และมมี นษุ ยส มั พนั ธก บั ผใู ตบ งั คบั บญั ชา
ธนาคารโลกไดกำหนดเงื่อนไขวา การกอสรางเข่ือนภูมิพลระยะแรก I อธบิ ดกี รมชลประทานคนที่ ๑๔
กรมชลประทานจะตอ งประมลู จา งบรษิ ทั ทป่ี รกึ ษา มาควบคมุ การออกแบบ ( พ.ศ. ๒๕๑๔ - พ.ศ. ๒๕๑๘ )
รายละเอียด และการกอสรางจะตองประมูลจางบริษัทผูรับเหมาจัดการ
สรา งดว ย กรมชลประทานจงึ จา งบรษิ ทั ทป่ี รกึ ษาและบรษิ ทั ผรู บั เหมาสรา ง ๘๗
เขอ่ื น และโรงผลติ ไฟฟา ในรปู สญั ญาราคางานบวกคา ธรรมเนยี มคงตวั คอื
กรมชลประทานเปน ผจู า ยคา แรง คา ของ คา เครอื่ งจกั ร เครอ่ื งมอื เองทง้ั หมด
บรษิ ทั จะไดแ ตค า ธรรมเนยี มเปน รายเดอื นไป

งานกลมุ แรก คอื งานของบรษิ ทั ทป่ี รกึ ษา กรมชลประทานไดท ำสญั ญา
ออกแบบและควบคุมงานกอสรางโครงการยันฮี ลงวันท่ี ๓๑ สิงหาคม
พ.ศ. ๒๕๐๑ กบั บรษิ ทั สเวอรด รบั แอนด พารเ ซล ทม่ี ปี ระสบการณท ำงาน
กอ สรา งในตา งประเทศ มสี ำนกั งานอยทู เ่ี มอื งเซนตห ลยุ ส รฐั มสิ ซรู ี ประเทศ
สหรฐั อเมรกิ า ผรู บั ผดิ ชอบงานบรหิ ารทวั่ ไปและควบคมุ งานกอ สรา ง และ บรษิ ทั
เอนยเิ นยี รงิ คอนซลั แตนท เปน บรษิ ทั ตง้ั ใหมจ ากการรวมตวั กนั ของผเู ชย่ี วชาญ
จากยเู อสบอี าร ทเี่ คยทำงานศกึ ษาโครงการเขอื่ นยนั ฮมี ากอ น สำนกั งานตง้ั อยู
ทเ่ี มอื งเดนเวอร รฐั โคโลราโด ประเทศสหรฐั อเมรกิ า รบั ผดิ ชอบงานออกแบบ

งานกลมุ สอง เปน งานของบรษิ ทั รบั เหมา ทำการลงนามในสญั ญา เมอ่ื วนั ท่ี ๓๑ กรกฎาคม พ.ศ. ๒๕๐๑ ระหวา ง
กรมชลประทาน ซงึ่ เปน ผแู ทนรฐั บาลไทย กบั บรษิ ทั บราวนแ อนดร ทู - ยทู าห ซง่ึ เปน หนุ สว นระหวา งสองบรษิ ทั ทร่ี ว ม
กนั กอ ตงั้ ขนึ้ เพอ่ื รบั เหมาโครงการสรา งเขอ่ื นยนั ฮี

การทำสญั ญาตา ง ๆ นน้ั คณุ ประเสรฐิ พนั ธ พพิ ฒั นกลุ จากกองพลงั นำ้ กรมชลประทาน ทไี่ ดร ว มวางแผนสรา ง
เขอ่ื นดา นความตอ งการใชไ ฟฟา ตามเสน ทางกรงุ เทพฯ - เขอื่ นภมู พิ ล เลา เบอื้ งหลงั วา

"...เปน ความฉลาดของทา นทท่ี ำใหน ายชา งและบคุ ลากรของกรมชลประทานไดเ ขา ไปทำงาน
เรยี นรเู พม่ิ ประสบการณ และนำไปใชใ นโครงการวางแผนออกแบบการกอ สรา งเขอ่ื นอนื่ ๆ ในเวลา
ตอมา กรมชลประทานไดทำสัญญาจางในรูปสัญญาราคางานบวกคาธรรมเนียมคงตัว คือ
กรมชลประทานเปนผูจายคาแรง คาของ คาเครื่องจักรเครื่องมือเองท้ังหมด บริษัทจะไดคา
ธรรมเนียมเปนรายเดือนไป ประโยชนการทำสัญญาแบบนี้ คือ กรมชลประทานสามารถสง
นายชา งและชา งฯ ไปรว มทำงานออกแบบ ควบคมุ การกอ สรา งและการดำเนนิ การกอ สรา งไดม าก
ทำใหล ดคา กอ สรา ง และบคุ ลากรของกรมชลประทานมคี วามรปู ระสบการณใ นงานออกแบบ"

ประโยชนใ นการทำสญั ญาแบบน้ี คอื กรมชลประทานสามารถสง นายชา งและชา งฯ ของกรมชลประทาน ไปรว ม
ทำงานออกแบบ ควบคุมการกอสรางและจัดดำเนินการกอสรางไดมาก ชวยใหราคางานกอสรางลดลง และคนของ
กรมฯ กไ็ ดค วามชำนาญในการกอ สรา งขนาดใหญเ พม่ิ ขนึ้ ดว ย

ธนาคารโลกมคี วามเหน็ วา งานตดิ ตง้ั เครอ่ื งจกั รเครอ่ื งมอื ในโรงไฟฟา รวมทงั้ งานกอ สรา งสถานจี า ยไฟ ๒๓๐ กโิ ลวตั ต
น้ันควรเปดประมูลนานาชาติ เพื่อพิจารณาหาผูรับเหมาท่ีมีความชำนาญและเช่ือถือไดจริง ๆ มาเปนผูดำเนินการ
กรมชลประทานไดเ สนอธนาคารโลกไปวา กรมชลประทานมนี ายชา งทสี่ ำเรจ็ การศกึ ษาและผา นการฝก งานเปน อยา งดจี าก
ตา งประเทศจำนวนมาก เหน็ สมควรทจ่ี ะใหก รมชลประทาน ดำเนนิ การตดิ ตงั้ เครอื่ งจกั รเครอ่ื งมอื เหลา นเ้ี อง เพอื่ ใหน ายชา ง
ของกรมชลประทาน ไดม โี อกาสใชค วามรคู วามสามารถทไ่ี ดเ รยี นมา และเพอื่ เพมิ่ พนู ความชำนชิ ำนาญใหม มี ากยง่ิ ๆ ขน้ึ ไป

๘๘ เขอ่ื นภมู พิ ล : กวา จะเปน วนั น้ี

กำเนิด "ชลประทานซเี มนต" ม.ล.ชชู าติ กำภู จงึ เสนอตง้ั บรษิ ทั ชลประทานซเี มนต จำกดั
ท่ีอำเภอตาคลี จังหวัดนครสวรรค ทำใหสามารถผลิตปูนคาย
กอนหนาเข่ือนภูมิพล เมืองไทยมีเข่ือนใหญแหงแรกและ ความรอ นปานกลางไดใ นราคาเพยี งตนั ละ ๕๐๐ บาท
แหง เดยี ว คอื เขอ่ื นเจา พระยา อำเภอสรรพยา จงั หวดั ชยั นาท
ทเี่ ปน เขอ่ื นทดนำ้ สรา งปด กน้ั แมน ำ้ เจา พระยา และสรา งโรงบดปนู เมด็ ใหเ ปน ปนู ซเี มนตท ห่ี วั งาน เกบ็ สตอ็ ก
ไวใ นยงุ ไดถ งึ ๑๔,๐๐๐ ตนั ถงึ แมถ นนถกู ตดั ขาดในบางชว ง กม็ ี
แตแผนการสรางเขื่อนใหญบนแมนำ้ ปง จะเปนเขื่อนแบบ ปูนใชในการกอสรางไมหยุดชะงัก
เกบ็ กกั นำ้ เพอื่ ปลอ ยนำ้ ลงมาปน กระแสไฟฟา ซงึ่ ตอ งปด ชอ งเขา
โดยใชค อนกรตี ราว ๙๗๐,๐๐๐ ลกู บาศกเ มตร หรอื ๑,๒๖๘,๗๑๒ การขนสง ปนู กรมชลประทานเปน ผดู ำเนนิ การเอง คา ใชจ า ย
ลกู บาศกห ลา เปน วสั ดหุ ลกั ตนั ละ ๑๕๐ บาท รวมแลว ราคาปนู ตกตนั ละ ๖๕๐ บาท

ตอ งใชป นู ซเี มนตช นดิ พอรต แลนดบ รสิ ทุ ธ์ิ ราว ๒๗๕,๐๐๐ - ชว ยรฐั บาลประหยดั คา ปนู ไดถ งึ ๔๐ ลา นบาท และบรษิ ทั น้ี
๒๘๒,๐๐๐ เมตรกิ ตนั ซง่ึ ในเวลานน้ั ยงั ไมม กี ารผลติ ปนู ชนดิ นข้ี นึ้ ยงั สามารถเปน กลไกของรฐั ในตลาดปนู ซเี มนตส บื ตอ มาดว ย
ในประเทศไทย ตองส่ังซ้ือจากตางประเทศ ราคา ๖๕๐ บาท
ตอ ตนั เมอื่ รวมกบั คา ขนสง อกี ตนั ละ ๓๕๐ บาท คดิ เปน ราคาถงึ
ตนั ละ ๑,๐๐๐ บาท

๘๙

I โรงงานของ บรษิ ทั ชลประทานซเี มมต จำกดั อำเภอตาคลี จงั หวดั นครสวรรค
I เตาเผาปนู ๒ เตา กำลงั ผลติ ๓๑๐ ตนั ตอ เตา

๙๐ เขอื่ นภมู พิ ล : กวา จะเปน วนั นี้

I อา งเกบ็ ปนู ซเี มนต ลานกองปนู เมด็ และโรงบด บรเิ วณกอ สรา งเขอ่ื นภมู พิ ล

I ขบวนรถบรรทกุ ปนู ซเี มนตจ ากตาคลี ไปสรา งเขอ่ื นภมู พิ ล

๙๑

เสน ทางทรุ กนั ดาร

หากดูจากแผนท่ีทางอากาศ จะเห็นแมนำ้ ปงชวงเหนือตัวจังหวัดตากขึ้นไป ไหลซอกซอนไปกลางโตรกเขา
บางชว งชอ งเขาเกอื บจะชดิ ตดิ กนั นนั่ เปน ทำเลทเี่ หมาะกบั การตงั้ สนั เขอื่ น

แรกสดุ ชอ งเขายนั ฮี ถกู เลอื กใหเ ปน ทต่ี ง้ั สนั เขอ่ื น แตก ารสำรวจตอ มาพบวา ทชี่ อ งเขาแกว สามารถตง้ั สนั เขอ่ื น
ไดส งู กวา เพราะชอ งเขาแคบ จะทำใหไ ดค วามจอุ า งมากขนึ้ ในทสี่ ดุ จงึ เลอื กชอ งเขาแกว เปน ทตี่ งั้ เขอื่ น

แมน ำ้ กลางปา ลกึ ดกึ ดบิ กนั ดาร หา งถนนใหญ ๒๐ กโิ ลเมตร และแมแ ตท างหลวงแผน ดนิ หมายเลข ๑ พหลโยธนิ
ในสมยั นน้ั จากกรงุ เทพฯ ถงึ สลกบาตร นครสวรรค เปน ถนนลาดยางสองเลนวงิ่ สวนกนั

จากนครสวรรค- กำแพงเพชร-ตาก เปน ถนนดนิ ลกู รงั เตม็ ไปดว ยหลมุ บอ ชว งกลางทางระหวา งตากไปเถนิ มที าง
แยกซา ยไปยงั แมน ้ำปง เปน ถนนลกู รงั เขา สทู ตี่ งั้ เขอ่ื นยนั ฮี

ดร. บณุ ยก วรรธนะภตู ิ เลา ถงึ เรอ่ื งนว้ี า
"สว นใหญไ มล าดยาง มสี องชอ งจราจร ถนนชว งแยกเขา ไปทต่ี ง้ั เขอ่ื นเปน ถนนลกู รงั ทกี่ รมชลสรา ง

ไวเปนถนนชวั่ คราวใชร ะหวา งการกอ สรา ง...การเดนิ ทางไปทหี่ วั งานคอ นขา งลำบาก ตอ งขา มแมน ำ้ ปง
โดยแพ Pontoon ไปพกั แรมทบี่ า นพกั ชว่ั คราว ทส่ี ถานวี ดั นำ้ วงั กระเจา"

๙๒ เขอื่ นภมู พิ ล : กวา จะเปน วนั น้ี

คนเดนิ ทางจากกรงุ เทพฯ ขน้ึ รถไฟเทย่ี วเชา จากหวั ลำโพง คำ่ ถงึ พษิ ณโุ ลก รงุ เชา นงั่ รถกระบะตอ ไปจงั หวดั
ตาก กอ นเขา ทตี่ ง้ั เขอ่ื นตามถนนดนิ กลางปา ทเ่ี ลาะไปตามรมิ แมน ้ำปง

แตก ารขนวสั ดเุ ขา สพู น้ื ทก่ี อ สรา งเฉลย่ี วนั ละ ๒๕๐ ตนั ไมร วมอาหารและเครอื่ งใชใ นครวั เรอื นทต่ี อ งขนไปเลยี้ ง
คนนบั หมนื่ สว นใหญต อ งใชเ สน ทางถนน จงึ ตอ งมกี ารปรบั ปรงุ และสรา งทางเพมิ่ กนั ครงั้ ใหญ

ถนนจากตาคลี ชยั นาท นครสวรรค กำแพงเพชร และตาก ระยะทาง ๓๓๕ กโิ ลเมตร ไดร บั การปรบั ปรงุ
ผวิ จราจร และขยายสะพาน

สวนถนนพหลโยธินชวงจากคลองขลุงถึงปากทางเขาเขื่อน ระยะทาง ๑๕๐ กิโลเมตร กรมชลประทานขอ
อนมุ ตั กิ รมทางหลวงเปน ผบู ำรงุ รกั ษาเอง โดยขยายถนนใหก วา งขน้ึ และปรบั ผวิ จราจรใหเ รยี บอยตู ลอด

ม.ล.เชงิ ชาญ กำภู อธบิ ดกี รมชลประทาน พ.ศ. ๒๕๐๙ - พ.ศ. ๒๕๑๔ เลา ถงึ เรอื่ งการเดนิ ทางวา

"ไปมาลำบาก ใชเ วลานาน ขณะนน้ั ผมใชร ถจปิ๊ เปน ยานพาหนะในการทำงานสมยั นนั้ ”

สว นการสญั จรของคนงานในพนื้ ทก่ี อ สรา ง ใชร ถยนตแ ละการเดนิ เทา เปน หลกั ดงั ท่ี คณุ วชิ ยั สงวนไพบลู ย
เลาถึงการเดินทางระหวางแคมป ซึ่งอาจอาศัยรถคนงานหรือรถประจำตำแหนงของนายชาง หรือน่ังเรือใน
แมน ำ้ ปง

สว นทมี งานฝรงั่ บนั ทกึ ไวใ นหนงั สอื 1,000,000 Cubic Yards at Yanhee วา

"มถี นนสำหรบั รถยนตว ง่ิ ไปไดจ นถงึ สถานทกี่ อ สรา ง แตก ารขา มแมน ้ำไปมาระหวา งสองฝง ตอ งใช
เรอื ซง่ึ ตอ กนั ขน้ึ เอง ในระยะแรก ๆ พวกเราตอ งเดนิ กนั เปน สว นมาก เพราะในขณะนน้ั เรามรี ถยนต
เปน พาหนะอยเู พยี ง ๒-๓ คนั เทา นนั้ "

คณุ หญงิ โฉมศรี กำภู ณ อยธุ ยา เลา วา
"บางครั้งตองน่ังชางหรือถีบจักรยานเพราะรถไปไมได ทุกคร้ังในการเดินทางไปสนามก็จะมี
นายแพทยต ดิ ตามไปดว ยทกุ ครง้ั ในสมยั นน้ั พน้ื ทส่ี องขา งทางเปน ปา ดงั นน้ั เพอื่ ความปลอดภยั การ
เดนิ ทางจงึ ตอ งเปน เวลากลางวนั "

๙๓

การตดิ ตอ สอ่ื สารไดม กี ารตง้ั สถานวี ทิ ยปุ ระจำทแ่ี ละเคลอ่ื นที่ ใชโ ทรศพั ทช นดิ หมนุ ในการตดิ ตอ ประสาน
งานระหวา งกรงุ เทพฯ กบั หวั งานเขอื่ น

นอกจากนก้ี รมชลประทานยงั ตอ เรอื บรรทกุ ขนาดระวาง ๑๐๐ ตนั ทอี่ เู รอื กรมชลประทาน ถนนสามเสน
จำนวน ๖ ลำ สำหรบั ขนวสั ดขุ นาดใหญน ้ำหนกั มาก ขน้ึ ไปจนถงึ เขอื่ นเจา พระยา แลว ขนถา ยขนึ้ รถบรรทกุ
และเทรเลอรข นาด ๑๕ - ๗๐ ตนั จำนวน ๕๗ คนั ขนตอ ไปยงั ทตี่ ง้ั โครงการ

สว นทเ่ี รง ดว นและมนี ้ำหนกั ไมม ากนกั สง โดยทางเครอื่ งบนิ ซง่ึ ทห่ี วั งานเขอ่ื นมสี นามบนิ ขนาดรนั เวย
กวา ง ๓๐ เมตร ยาว ๑,๕๐๐ เมตร สำหรบั เครอ่ื งบนิ สองเครอื่ งยนตแ บบ DC-3 ซง่ึ ใชเ ปน เครอื่ งบนิ ลำเลยี ง

นอกจากนน้ั ยงั มเี ครอ่ื งบนิ โดยสารสองเครอ่ื งยนตแ บบ Piper PA-23 Apache ขนาดสที่ นี่ ง่ั บนิ ระหวา ง
กรงุ เทพฯ - เขอ่ื นยนั ฮี คณุ วชิ ยั สงวนไพบลู ย นายชา งตรี สงั กดั กองสำรวจ กรมชลประทาน ยงั คงจำ
ไดดีวา "กรมชลประทานมีสนามบินและเคร่ืองบินใหบริการในการเดินทางของขาราชการ โดย
สนามบนิ อยหู า งจากเขอ่ื นภมู พิ ลประมาณ ๑๐ กโิ ลเมตร เครอื่ งบนิ มี ๖ ทน่ี งั่ "

๙๔ เขอื่ นภมู พิ ล : กวา จะเปน วนั นี้

I ภาพบรเิ วณสนามบนิ เขอ่ื นภมู พิ ล
หอบงั คบั การบนิ และลานจอด
เครอื่ งบนิ ของกรมชลประทาน

I ภาพถา ยการซอ มปรบั ปรงุ ถนนลกู รงั ทางหลวงสายท่ี ๕ (พหลโยธนิ ) ระยะทางระหวา งจงั หวดั ตากถงึ เขอ่ื นภมู พิ ล โดยกรมชลประทาน

๙๕

I ภาพถา ยการขนสง ทางนำ้ ขบวนเรอื บรรทกุ ขนาด ๑๐๐ ตนั
ลำเลยี งชนิ้ สว นของเครอ่ื งกงั หนั นำ้ ไปกอ สรา งเขอ่ื นภมู พิ ล

๙๖ เขอ่ื นภมู พิ ล : กวา จะเปน วนั น้ี

น้ำเออ ทว มยาวไกลขนึ้ ไป อพยพราษฎร
ตามลำนำ้ ๒๐๗ กโิ ลเมตร
สนั เขอื่ นกนั้ แมน ้ำปง ทต่ี ำบลยนั ฮี จงั หวดั ตาก สง ผลทำใหน ้ำเออ ทว มยาวไกล
ถงึ พน้ื ทอ่ี ำเภอฮอด ขน้ึ ไปตามลำน้ำ ๒๐๗ กโิ ลเมตร ถงึ พน้ื ทอ่ี ำเภอฮอด จงั หวดั เชยี งใหม อำเภอล้ี
จงั หวดั เชยี งใหม จงั หวดั ลำพนู ทว มหมบู า น ศาสนสถาน โบราณสถานเปน รอ ย ๆ แหง ชาวบา น
ในพนื้ ทก่ี วา ๕,๐๐๐ ครอบครวั ตอ งอพยพออกจากพน้ื ท่ี

ตามขอมูลในหนังสือของกรมชลประทานที่พิมพแจกในงานพิธีอัญเชิญ
พระศรีวิเชตมุณี ท่ีเคยประดิษฐานในวัดทาเดื่อ ตำบลบานนา อำเภอสามเงา
จังหวัดตาก มาเปนพระประธานประจำอุโบสถวัดชลประทานรังสรรค ตำบล
สามเงา อำเภอบานตาก จังหวัดตาก ระบุวาบริเวณลุมนำ้ ปงเม่ือปดเขื่อนแลว
จะกลายเปน อา งเกบ็ นำ้ ตงั้ แตต วั เขอื่ นไปจนถงึ อำเภอจอมทอง จงั หวดั เชยี งใหม
พน้ื ทเ่ี หลา นม้ี บี า นเรอื นอยปู ระมาณ ๔,๙๓๕ ครอบครวั เปน ทดี่ นิ สำหรบั อยอู าศยั
และทำมาหากนิ ประมาณ ๑๙,๐๐๐ ไร มวี ดั ทง้ั สน้ิ ๓๔ วดั และโรงเรยี น ๓๐ โรงเรยี น
จำเปนตองรื้อยายออกไป กรมชลประทานไดจายคาทดแทนท่ีดินตลอดจนคา
ร้ือถอนบาน โรงเรียน และตนผลไมใหดวยความเปนธรรม โดยเฉพาะราษฎร
ในเขตตำบลบานนา บานสบตื่น จังหวัดตาก ซ่ึงมีอยู ๙๐๐ ครัวเรือน
ทางกรมชลประทานไดจัดสรรท่ีดินใหประมาณ ๗,๐๐๐ ไรเปนที่พักอาศัยและ
ทท่ี ำกนิ

๙๗

I พน้ื ทอ่ี า งเกบ็ น้ำตง้ั แตท ตี่ งั้ เขอื่ น
จนถงึ อำเภอฮอด จงั หวดั เชยี งใหม

บานนา ชุมชนเกาแกริมแมน้ำปง ปรากฏในแผนท่ีบันทึกการเดินทางของนักสำรวจ
ชาวตะวนั ตก เชน ฮอลเลท็ (Holt Samuel Hallett) เมอ่ื พ.ศ. ๒๔๑๙ ทงั้ ยงั อา งถงึ การเดนิ
ทางของแมคลอยด (W.C. McLeod) ทเี่ คยผา นเสน ทางนม้ี ากอ นใน พ.ศ. ๒๓๘๐

ในบนั ทกึ ลายมอื ของครปู ราโมท มาลาทอง ครใู หญโ รงเรยี นบา นหว ย ในตำบลบา นนา
กลา วถงึ ทอ งถน่ิ ทเ่ี ขาอาศยั ลงหลกั ปก ฐานวา

"ตำบลบา นนามพี นั กวา ครอบครวั มอี าชพี ทำนา ทำสวน ทำไร รบั จา ง
คา ขาย เลย้ี งสตั ว มวี วั ควายมาก เปน ตำบลทม่ี ศี ลี ธรรมเปน ทหี่ นง่ึ ของจงั หวดั
ตาก อยใู นระหวา งเขาลอ มรอบ ไมม ผี รู า ย ไมเ บยี ดเบยี นกนั สามคั คกี นั ด"ี

๙๘ เขอื่ นภมู พิ ล : กวา จะเปน วนั นี้