เขื่อนภูมิพล : กว่าจะเป็นวันนี้

I บรเิ วณชอ งเขาทางเลอื กทศี่ กึ ษา
กำหนดการสรา งเขอื่ นโครงการยนั ฮี

กอ นนำ้ เขอ่ื นจะเรมิ่ เออ ทว มในเดอื นมถิ นุ ายน พ.ศ. ๒๕๐๓
บนั ทกึ การอพยพราษฎร ในหนงั สอื ทร่ี ะลกึ ในการเสดจ็ พระราชดำเนนิ ไปทรงเปด "เขอ่ื นภมู พิ ล" เมอื่ วนั ที่
๑๗ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๕๐๗ หนา ๓๑ บรรยายเหตกุ ารณใ นชว งนน้ั วา

"บรเิ วณทจี่ ะเปน อา งเกบ็ น้ำขนาด ๑๒,๒๐๐ ลา นลกู บาศกเ มตรนน้ั มบี า นเรอื นราษฎรตงั้ อยกู วา
๕,๐๐๐ ครอบครวั กรมชลประทานไดบ กุ เบกิ และจดั สรรทดี่ นิ บรเิ วณตำบลวงั ตะไคร ซงึ่ อยใู ตเ ขอ่ื น
ประมาณ ๑๒ กโิ ลเมตรไว มพี น้ื ท่ี ๔๖๐ ไร สำหรบั พกั อาศยั และอกี ๔,๐๖๑ ไร สำหรบั ใชใ นการ
เพาะปลกู ใหร าษฎรตำบลบา นนา จงั หวดั ตาก และจดั การอพยพใหเ ขา อยทู ำมาหากนิ ในพน้ื ทจี่ ดั สรรนี้
ได จดั ใหม โี รงเรยี น หอสมดุ หนว ยอนามยั วดั สถานตี ำรวจ คลองชลประทาน เครอื่ งสบู น้ำ คนั กนั้ น้ำ
และถนน ทงั้ ในบรเิ วณและทเ่ี ชอ่ื มตอ กบั ถนนใหญ ซงึ่ เปน การไดใ หค วามสะดวกสบายแกร าษฎรทถี่ กู อพยพ
มามากกวาท่ีเคยอยูเดิม สวนราษฎรท่ีตองอพยพจากอำเภอฮอด จังหวัดเชียงใหม และอำเภอลี้
จงั หวดั ลำพนู กไ็ ดจ า ยเงนิ ทดแทนใหด ว ยความเปน ธรรม ตามความประสงค"

๙๙

แมทางราชการ ไดวางแผนอพยพและจายคาชดเชยตาง ๆ ไวพรอมแลว แตก็มีปญหากับราษฎร
บางรายทไ่ี มพ อใจในการดำเนนิ งาน เชน บนั ทกึ ของ ครปู ราโมท มาลาทอง บอกวา การชดเชยไมค มุ และ
ไมเปนตามที่ตกลงกัน ไดที่ดินไมครบ มีแตพงออแขม ไมมีน้ำ ปลูกพืชไมไดผลผลิต ตัดไมมาซอมบานก็
โดนตำรวจจบั คา ชดเชยทอี่ ยอู าศยั จา ยในรปู คา รอ้ื ถอน บา นไมส องชนั้ ทรงปน หยาของครปู ราโมท คา ใชจ า ย
ในการปลูกสรางเม่ือ พ.ศ. ๒๔๙๗ เปนเงินทั้งสิ้น ๑๐,๙๙๓ บาท แตไดรับคารื้อถอนเม่ือเดือนมีนาคม
พ.ศ. ๒๕๐๓ เปน เงนิ เพยี ง ๘๘๖.๕๐ บาท

เขาบนั ทกึ เหตกุ ารณว นั อพยพ ในเดอื นมถิ นุ ายน พ.ศ. ๒๕๐๓ ไวว า

"ไมรื้อถอนก็จำเปนเพราะเขื่อนสำรองไดปดกั้นแมน้ำปงไปเกือบจะถึงฝงตอฝงกันแลว
เขาไวท างนำ้ เพยี ง ๔ เมตรเทา นน้ั ทางนำ้ เขาทำสะพานไมเ ชอ่ื มจากฝง ถงึ เขอ่ื นสำรอง ทำใหน ำ้
ตรงนไี้ หลเชย่ี ว พอเลยสะพานใตเ ขอ่ื นน้ำกล็ กึ ไหลวนอยนู น่ั เอง ขา งฝง กม็ ตี น ไมโ คน ปลายยน่ื ออก
มาขวางทางน้ำ ชาวบา นเอาบา นเรอื นมาอยบู า นจดั สรรไดอ ยา งไร? เมอ่ื รอ้ื บา นแลว เชน เสาไม
กระดานกผ็ กู เปน แพ เอาขา วของบรรจหุ ลงั แพลอ งมาตามน้ำปง พอถงึ สะพานทเี่ ขอื่ นสำรองจะตอ ง
ใชถอคำ้ ใหแพไหลตามสายน้ำ ถาเขาชิดฝงก็ชนตนไม ถาออกไกลฝงมากก็จะเขาติดวน วนคือ
นำ้ ไหลเปน วงกลมกลบั ไปกลบั มา ขา งบนเขอื่ นกจ็ ะระเบดิ หนิ เขากเ็ รง ใหเ อาแพออก บางครอบ
ครัวแพชนตนไมท่ีโคน แพแตกขาดออกจากกัน ของที่บรรทุกมาก็ตกนำ้ หมดไมไดอะไรเลยก็มี
เหงอื่ หรอื น้ำตาคนอนื่ ดไู มร ู นอกจากเจา ตวั เทา นน้ั จะรวู า เหงอ่ื หรอื น้ำตา"

๑๐๐ เขอ่ื นภมู พิ ล : กวา จะเปน วนั น้ี

เมืองใหมก ลางดง

ขบวนอพยพของคนทอ งถนิ่ สวนทางกบั ทวิ แถวของนายชา งและครอบครวั คนงานสรา งเขอื่ นทขี่ อ มลู
ในหนงั สอื ทรี่ ะลกึ ในการเสดจ็ พระราชดำเนนิ ไปทรงประกอบพธิ เี ปด "เขอื่ นภมู พิ ล" ๑๗ พฤษภาคม ๒๕๐๗
ระบตุ วั เลขทช่ี ดั เจนแนน อนจำนวน ๑๐,๕๘๐ คน

คณุ วชิ ยั สงวนไพบลู ย นายชา งตรี สงั กดั กองสำรวจ กรมชลประทาน ทไี่ ปปฏบิ ตั งิ านในตำแหนง
Junior Inspector ในเดอื นกนั ยายน พ.ศ. ๒๕๐๔ เลา ถงึ จดุ ทต่ี งั้ เขอ่ื นในหบุ เขากลางปา ลกึ วา

"แคมปก อ สรา งมลี กั ษณะเปน เมอื งขนาดใหญ ทนั สมยั แมแ ตป ระชาชนในอำเภอสามเงา
ยงั มาใชบ รกิ ารของโรงพยาบาลเขอ่ื นภมู พิ ล เปน เมอื งไมเ คยหลบั กลางคนื สวา งไสวตลอดเวลา
โดยใชไ ฟฟา จากโรงไฟฟา แมเ มาะของการลกิ ไนต"

โรงไฟฟาถานหินแมเมาะ จังหวัดลำปาง เพิ่งสรางเสร็จเมื่อ พ.ศ. ๒๕๐๓ กอนน้ันการกอสราง
เขอื่ นยนั ฮนี บั แตเ รมิ่ ตน อาศยั พลงั งานไฟฟา จากเครอื่ งปน ไฟดเี ซล ขนาด ๑,๐๐๐ กโิ ลวตั ต จำนวน ๗ เครอ่ื ง

"ทน่ี นั้ มสี งิ่ อำนวยความสะดวกตา งๆ พรอ มสรรพ แคมปก อ สรา ง มที พี่ กั ทง้ั ทเ่ี ปน บา นเดย่ี วและ
หอ งแถว โรงพยาบาล ระบบประปา โรงงานนำ้ แขง็ (สำหรบั ผสมคอนกรตี ) ตลาด สโมสร โรงหนงั "

๑๐๑

I พลงั งานไฟฟา ในขนั้ แรก ใชเ ครอื่ งปน ไฟดเี ซลจำนวน ๗ เครอ่ื ง ขนาดเครอื่ งละ ๑,๐๐๐ กโิ ลวตั ต
และตอ มาไดใ ชเ ปน เครอ่ื งสำรอง เมอ่ื โรงไฟฟา ทแ่ี มเ มาะของการลกิ ไนต ไดส รา งเสรจ็ พ.ศ. ๒๕๐๓ และไดเ ดนิ สายมาหวั งานเขอ่ื นภมู พิ ล

๑๐๒ เขอื่ นภมู พิ ล : กวา จะเปน วนั นี้

I นคี่ อื บคุ คลทเี่ ปน เสมอื น “ฟน เฟอ ง สำคญั ”
ของบรษิ ทั บราวแ อนดร ทู -ยทู า ห ในโครงการ
ยนั ฮี บคุ คลเหลา นเี้ ปน ผจู ะตอ งตดั สนิ ใจ
ในดา นการปฏบิ ตั เิ กย่ี วกบั พนกั งานทง้ั หลาย
และในดา นการดำเนนิ การกอ สรา งดว ย
I ภาพถา ยบรรดาเจา หนา ทผี่ รู ว มงานของ
คณุ แสวง พลู สขุ (นง่ั กลาง) ทยี่ นั ฮี

๑๐๓

I ภาพถา ยบรรดาผชู ำนาญงานแขนงตา งๆ
จากตา งประเทศซง่ึ เขา มาปฎบิ ตั งิ าน
รว มกบั คนงานไทยอยา งใกลช ดิ

I ภาพถา ยบรรดาชาวไทยทเ่ี ปน ผชู ว ยงานนายชา งตา งประเทศในงานชา งแขนงตา งๆ ทกุ คนไดผ า นการคดั เลอื กอยา งรอบคอบ โดยมคี ณุ สมบตั ขิ องความเปน ผนู ำและรอบรู
ชำนาญในแขนงงานของตนเอง เพอื่ เปน แรงผลกั ดนั ใหง านดำเนนิ ไปดว ยดี

๑๐๔ เขอ่ื นภมู พิ ล : กวา จะเปน วนั นี้

เปนเมืองใหมขนาดใหญกลางปาลึกริมแมนำ้ ปง ที่สวางไสวดวยแสงไฟ มีนำ้ ประปา สาธารณูปโภค และ
องคาพยพของความเปน ชมุ ชนครบถว น

ดงั ที่ ม.ล.เชงิ ชาญ กำภู (อดตี อธบิ ดกี รมชลประทาน พ.ศ. ๒๕๐๙ - ๒๕๑๔) ซงึ่ ขณะนนั้ รบั หนา ทหี่ วั หนา ชา ง
ฝา ยไทย เปน ผแู ทนกรมชลประทาน ทำงานประสานกบั ผรู บั เหมาตา งชาติ เลา วา

"มกี ารปรบั พนื้ ทกี่ อ สรา งสำนกั งาน โรงงาน โรงพยาบาล ตลาด บา นพกั โรงไฟฟา น้ำประปา
สำหรบั นายชา ง คนงานและครอบครวั รว มหมนื่ คน ทำใหม สี ภาพเปน ชมุ ชนขนาดใหญ"

มแี มก ระทงั่ การออกแบบจดั การใหม พี นื้ ทเี่ พอ่ื การพกั ผอ น อยา งท่ี คณุ หญงิ โฉมศรี กำภู ณ อยธุ ยา เลา ถงึ
บรรยากาศของแคมปก อ สรา ง

"มกี ารจดั กจิ กรรมทท่ี ำใหค นงานมคี วามสนกุ สนานเพอ่ื ใหค ลายเครยี ดและทำงานไดอ ยา งเตม็ ความ
สามารถ มีรานขายของแบบ Duty Free สำหรับขาราชการระดับสูง และคนตางประเทศ
สว นใหญเ ปน เหลา และบหุ รต่ี า งประเทศ นอกจากนน้ั ยงั มสี โมสรทเี่ รยี กกนั วา Thai-American Club
มรี า นอาหาร สระวา ยนำ้ "

มไี ปจนถงึ ธนาคารและทที่ ำการไปรษณยี  และมตี ลาดสองแหง คอื ตลาดบน และตลาดลา ง เปน ที่
รวมของบรรดาพอ คา แมค า ซง่ึ จะคกึ คกั เปน พเิ ศษในวนั เงนิ เดอื นออก

และตลาดบนยงั เปน ทา รถเมลท ม่ี าจากกรงุ เทพฯ และจงั หวดั ใกลเ คยี งดว ย
ในเขตทอี่ ยอู าศยั มกี ารแบง พนื้ ทส่ี ว นออกเปน ทเี่ รยี กวา "แคมป"

แคมปเอ เปนท่ีตั้งพระตำหนัก ท่ีทำการของกรมชลประทาน บริษัทที่ปรึกษาและควบคุมการ

กอ สรา ง และบรษิ ทั ผรู บั เหมากอ สรา ง ชาวอเมรกิ นั ทเี่ ปน ผคู วบคมุ การกอ สรา งและอยใู นสงั กดั ของบรษิ ทั
ผรู บั เหมา ขา ราชการ และพนกั งานระดบั บรหิ ารของบรษิ ทั ทป่ี รกึ ษาและควบคมุ การกอ สรา งสว นใหญจ ะพกั
อยใู นแคมปน ี้ และมโี รงเรยี นสองแหง ตงั้ อยใู นแคมปน ด้ี ว ย

๑๐๕

โรงเรียนชลประทานเข่ือนภูมิพล ท่ีทางกรมชลประทาน จัดต้ังข้ึนเพ่ือเปนท่ีเลาเรียนของบุตรหลานขาราชการและ
คนงานในโครงการกบั โรงเรยี นชลประทานวเิ ทศศกึ ษา อยใู นบรเิ วณบา นพกั อเมรกิ นั เปน โรงเรยี นสำหรบั บตุ รหลานฝรงั่ ท่ี
มาทำงานอยใู นเขอ่ื นยนั ฮี โดยไดว า จา งครฝู รงั่ มาสอนโดยเฉพาะ

แคมปบ ี ตงั้ อยตู รงกนั ขา มกบั แคมปเ อ ขา มไปมาถงึ กนั ผา นสะพานทเี่ พงิ่ สรา งขน้ึ ยามหนา ฝนสะพานขาด ตอ งนงั่

เรอื หางยาว คา โดยสาร ๕๐ สตางค กลางคนื เทย่ี วละ ๑ บาท แคมปบ เี ปน ทพ่ี กั ของคนงานบรษิ ทั รบั เหมา

มตี ลาดใหญแ ละคกึ คกั กวา สองตลาดทแ่ี คมปเ อ มขี ายอาหารตลอดคนื ดว ย เพราะงานกอ สรา งเขอื่ นทำกนั ตลอด ๒๔ ชวั่ โมง

แคมปซ ี เปน แคมปไ มใ หญ เปน ทพี่ กั คนงาน อยใู กลห วั งานเขอ่ื น
แคมปด ี อยใู กลป ระตโู ครงการ มคี นอยไู มม าก

สว นทพี่ กั ผอ นหยอ นใจในโครงการ มสี โมสรไทย - อเมรกิ นั อยใู นบรเิ วณบา นพกั ชาวตา งชาตทิ มี่ าทำงานและครอบครวั
เกอื บ ๒๐๐ คน มสี รุ าตา งประเทศและน้ำหวานเครอื่ งดม่ื ตา ง ๆ ใหบ รกิ าร มสี นามเทนนสิ โตะ ปง ปอง โตะ บลิ เลยี ด และ
สระวา ยนำ้ แบบทนั สมยั

ในคืนวันพุธและวันอาทิตยจัดใหมีการฉายภาพยนตรซีนีมาสโคปในสโมสร ซึ่งไมมีคำบรรยายไทย กับมีโรงหนังอีก
สองแหง อยใู นแคมปบ โี รงหนง่ึ อกี โรงหนง่ึ ชาวบา นเรยี กกนั วา "โรงภาพยนตรเ ฉลมิ กวา ง" หรอื "โรงภาพยนตรเ ฉลมิ โขด"
เพราะที่นั่งเปนโขดหินลาดไปตามไหลเขา ตอนหลังจึงมีการสรางมานั่งไมเปนชั้น ๆ สวนใหญฉายหนังไทย หรือหากเปน
หนงั ตา งประเทศกจ็ ะมพี ากยไ ทย คา ผา นประตู ๒ บาท หากเปน หนงั ใหมก แ็ พงขนึ้ แตไ มเ กนิ ๑๐ บาท

ไซตก อ สรา งเขอ่ื นยนั ฮจี งึ เปน ชมุ ชนใหมข นาดใหญก ลางปา กนั ดาร

๑๐๖ เขอ่ื นภมู พิ ล : กวา จะเปน วนั นี้

แผนทบี่ รเิ วณตวั เขอ่ื นภมู พิ ลและอาคารประกอบขณะกอ สรา ง

๑๐๗

แผนผงั และรปู ตดั ตวั เขอื่ นภมู พิ ลและอาคารประกอบขณะกอ สรา ง

๑๐๘ เขอ่ื นภมู พิ ล : กวา จะเปน วนั นี้

โรงพยาบาล

ในแคมปเอมีโรงพยาบาลขนาดใหญที่ทันสมัยจนแมแตประชาชนในอำเภอสามเงาก็ยังมาใชบริการ
นายแพทยว เิ ชยี ร พานชิ ชอบ ซง่ึ เคยปฏบิ ตั งิ านทโ่ี รงพยาบาลเขอ่ื นภมู พิ ล ระหวา ง พ.ศ. ๒๕๐๔ - พ.ศ. ๒๕๐๗ เลา วา

"โรงพยาบาลเขอ่ื นภมู พิ ล เปน โรงพยาบาลขนาด ๓๐ เตยี ง นพ.สงคราม ทรพั ยเ จรญิ เปน
ผูอำนวยการโรงพยาบาล มีนายแพทยประจำ ๕ นาย โรงพยาบาลเข่ือนภูมิพลไดกอสรางข้ึน
เพื่อการรักษาโดยไมคิดคาใชจายใหกับคนท่ีทำงานในเขื่อนภูมิพล คือขาราชการกรมชลประทาน
ชาวตางประเทศที่เปนที่ปรึกษา และท่ีทำงานในบริษัทกอสราง คนงานและครอบครัว รวมท้ัง
ประชาชนในพน้ื ทใ่ี กลเ คยี ง การกอ สรา งโรงพยาบาลเขอื่ นภมู พิ ลเปน ไปตามสญั ญาทที่ ำไวก บั บรษิ ทั
กอ สรา งตา งประเทศ ทร่ี ะบไุ วว า ตอ งมี Medical Service...โรงพยาบาลเขอ่ื นภมู พิ ลมคี วามพรอ ม
ในดา นบคุ ลากรทงั้ แพทยแ ละพยาบาล มอี ปุ กรณเ ครอื่ งมอื ทที่ นั สมยั ในยคุ นนั้ เชน เครอ่ื งตรวจหวั ใจ
ซ่ึงในขณะน้ันมีใชนอยแหงในโรงพยาบาลของประเทศไทย"

เชน เดยี วกบั คณุ จรยิ  ตลุ ยานนท อธบิ ดกี รมชลประทานคนที่ ๑๙ พ.ศ. ๒๕๓๑ - พ.ศ. ๒๕๓๓ และกรรมการ
มูลนิธิชัยพัฒนา ซึ่งรับหนาท่ีดูแลดานสายสงแรงสูงของโครงการเข่ือนยันฮีในสมัยนั้น เลาถึงโรงพยาบาล
ตั้งใหมท่ีหัวงานเข่ือนใหญที่สุดของไทยในขณะนั้นวา "สามารถทำการผาตัดใหญไดเกินระดับโรงพยาบาล
บางจงั หวดั เสยี อกี "

๑๐๙

นพ.สงคราม ทรพั ยเ จรญิ
ไ ด เ ล า ถึ ง ป ร ะ ส บ ก า ร ณ
การผาตัดที่แคมปกอสราง
เขอ่ื นยนั ฮวี า

"ตอนนนั้ เกดิ เหตกุ ารณค นงานถกู เหลก็ เสยี บ ผมตอ งคอ ยๆ ถอน
เหลก็ ขน้ึ มา เหลก็ ไมใ ชเ หลก็ เรยี บแตเ ปน เหลก็ ขอ ออ ย เหลก็ เกลยี ว
จงึ จำเปน ตอ งผา ตดั ชว ยหลายครง้ั นอกจากนน้ั คนตง้ั ครรภน อกมดลกู
ผมกต็ อ งทำการผา ตดั เพอ่ื ลดการสญู เสยี ชวี ติ และรกั ษาชวี ติ ไว"

ทางใตข องแคมปด นี อกเขตงานกอ สรา ง คอื ทตี่ งั้ ของยา นสถานเรงิ รมย ทเี่ รยี ก
กนั วา แคมปโ อ ซงึ่ ทจ่ี รงิ เปน กจิ การของเอกชนและมไิ ดม สี ว นเกยี่ วขอ งใด ๆ กบั งาน
กอ สรา งเขอื่ นของกรมชลประทาน เพยี งแตเ รยี กกนั ขน้ึ มาเอง แมก ระนน้ั กถ็ อื วา อยู
ในพ้ืนท่ีรับผิดชอบของทางโรงพยาบาลดวย ดังท่ีนายแพทยวิเชียร พานิชชอบ
เลา ถงึ การออกตรวจแคมปโ อ วา

"แคมปโ อเปน บา นมจี ำนวนหลายหลงั ตง้ั อยปู ากทางเขา พนื้ ที่
กอ สรา ง เปน ทร่ี าบมภี เู ขาลอ มรอบ เปน สถานทบี่ รกิ ารใหข า ราชการ
พนกั งาน และคนงานกอ สรา งเขอ่ื น...วนั พฤหสั บดผี มและพยาบาล
จะนำรถออกจากโรงพยาบาลไปเจาะเลือดหญิงบริการ...เพื่อเอา
เลอื ดมาตรวจทห่ี นว ยควบคมุ กามโรค โรงพยาบาลเขอ่ื นภมู พิ ล โดย
มขี อ ตกลงกบั ตำรวจวา ถา บา นไหนไมใ หเ จาะเลอื ดหญงิ บรกิ ารกจ็ ะ
จับและปดบานนั้น"

๑๑๐ เขอื่ นภมู พิ ล : กวา จะเปน วนั น้ี

๑๑๑

โรงงาน สรางทาเรือที่ริมนำ้ ปง พรอมติดต้ัง
ปน จนั่ ชนดิ อยกู บั ทข่ี นาด ๑๐๐ ตนั และรถ
นอกจากสรางถนนหลายสาย ฝงทอและสรางสะพาน ปน จน่ั ขนาด ๓๕ ตนั อกี คนั หนงึ่
หลายแหง ทงั้ สองฝง เขา เพอ่ื เขา สบู รเิ วณทกี่ อ สรา ง ยงั มกี าร
สรา งถงั เกบ็ น้ำไวบ นยอดเขา โดยสบู นำ้ จากแมน ำ้ ปง ขนึ้ ไปเกบ็ สรางนั่งรานโครงเหล็กโคงตามแนว
ไวจ า ยไปตามจดุ ตา ง ๆ ในบรเิ วณหวั งาน เขอ่ื นขา มแมน ้ำปง จดุ สงู ทสี่ ดุ ๕๗ เมตร
น้ำหนักรวมกวา ๒,๕๐๐,๐๐๐ กิโลกรัม
สรา งโรงงานพรอ มตดิ ตง้ั เครอ่ื งอดั ลม วางทอ สง ลม สง นำ้ สำหรบั ใหร ถปน จน่ั เคลอื่ นไปมา ใชใ นการเท
คอนกรตี และตดิ ตง้ั สว นประกอบของเขอื่ น
สรา งโรงงานสำหรบั ชา งไม ชา งเหลก็ ชา งซอ ม ตลอดถงึ หรอื ใชเ คลอ่ื นยา ยเครอ่ื งมอื เครอ่ื งจกั รตา ง ๆ
ท่ีทำการสนามดานพลังงานไฟฟา ในการกอสราง

สรางโรงไฟฟาช่ัวคราว พรอมติดตั้งเคร่ืองกำเนิดไฟฟา ประกอบและตดิ ตงั้ รถปน จนั่ ชนดิ หมนุ
ขนาด ๑,๐๐๐ กโิ ลวตั ต จำนวน ๗ เครอ่ื ง ซงึ่ ตอ มาใชเ ปน เครอ่ื ง ไดข นาด ๒๒,๐๐๐ ปอนด จำนวน ๓ เครอ่ื ง
สำรอง เมอ่ื โรงไฟฟา ลกิ ไนตจ า ยกระแสไฟฟา ไปให ใชงานไดในรัศมี ๒๐๐ ฟุต เพ่ือไวใชงาน
บนนั่งรานโครงเหล็ก
สรา งโรงทำน้ำเยน็ และเครอ่ื งทำน้ำแขง็ ขนาด ๘๐๐ ตนั
ผลติ น้ำแขง็ ชว ยในการผสมคอนกรตี และทำน้ำเยน็ โดยสง ไป
ตามทอ ทวี่ างไวเ พอ่ื หลอ คอนกรตี ในตวั เขอื่ น

สรา งถงั เกบ็ ปนู ซเี มนตข นาด ๓,๕๐๐ ตนั สถี่ งั ลานคอนกรตี
สำหรบั เกบ็ ปนู เมด็ เนอ้ื ท่ี ๑๐,๐๐๐ ตารางเมตร กองปนู เมด็ ที่
ขนมาจากตาคลไี ด ๘๐,๐๐๐ ตนั

สรา งโรงผสมคอนกรตี ขนาด ๒๔๐ ลกู บาศกเ มตรตอ ชว่ั โมง

สรางโรงผลิตวัสดุเพื่อใชผสมคอนกรีต รวมท้ังโรงโมหิน
โรงยอยหิน เคร่ืองรอน และการสงหินทรายที่ไดขนาดแลว
ดว ยระบบสายพานไปยงั โรงผสมคอนกรตี

๑๑๒ เขอ่ื นภมู พิ ล : กวา จะเปน วนั นี้

I ถงั เกบ็ ปนู ซเี มนต ลานกองปนู เมด็ และโรงบด
I กองทราย โรงงานหนว ยตอ ทอ โรงอดั อากาศและโรงชา งเหลก็

I โรงยอ ยหนิ เมอื่ สรา งเสรจ็ แลว

I ลานกองปนู เมด็ ทา เทยี บเรอื ปน จน่ั และโรงบดซเี มนต (มองจากทางฝง ขวาของแมน ำ้ )

๑๑๓

I โรงไฟฟา บนฝง ซา ย I โครงเหลก็ นง่ั รา น เมอื่ สรา งเสรจ็ แลว

I โครงเหลก็ นง่ั รา น ขณะกำลงั กอ สรา ง

I โรงน้ำแขง็ โรงผสมคอนกรตี และถงั เกบ็ ปนู ซเี มนต

๑๑๔ เขอื่ นภมู พิ ล : กวา จะเปน วนั นี้

๑๑๕

ประติมากรรม

เหนอื แมน ้ำ

งานแรก

งานแรกของทีมสรางเขื่อนเริ่มจากการทำถนน จากบริเวณพ้ืนท่ีราบลัดเลาะไปตามไหลเขาเขาหาไซตงาน
โดยไมม เี ครอื่ งจกั ร คณุ สฤษฎิ์ อภยั ภมู นิ ารถ ผมู สี ว นรว มในการสรา งเขอื่ นภมู พิ ล และอกี หลายเขอื่ นทว่ั ประเทศใน
เวลาตอ มา เลา ถงึ อดตี อนั ยากลำบาก ในหบุ เขารมิ ฝง แมน ้ำปง

"การเจาะหนิ ฝง ระเบดิ ตอ งใชแ รงคนเจาะหนิ นำเปน รลู กึ ประมาณ ๑ นวิ้ ครงึ่ แลว ใชแ ชลง
กระทุงหินใหเปนรูลึกลงไป เน่ืองจากเปนหินแกรนิตแข็งมาก หนึ่งชั่วโมงไดเพียง ๑ ฟุต คาจาง
ฟตุ ละ ๑ บาท วธิ รี ะเบดิ คอื นำปยุ เมด็ คลกุ น้ำมนั กา ดผสมกรอกในถงุ ผา ยดั ตามรู ลา มสายชนวนให
คนจดุ ชนวนดว ยธปู ถา ระเบดิ คา งหรอื ชา คนจดุ อาจมอื ขาดหรอื เสยี ชวี ติ ได การจุดจุดทีละ ๒๐ รู
แลว วง่ิ หลบขา งหลงั โขดหนิ กำหนดเวลาจดุ ราว ๆ เทย่ี งวนั ทกุ วนั "

ขณะที่ ดร.บณุ ยก วรรธนะภตู ิ ผมู สี ว นตงั้ แตต น บนั ทกึ เกยี่ วกบั แรงงานวา

"การกอ สรา งถนนลกู รงั เขา หวั งาน สว นใหญใ ชแ รงคนงานจา งเปน รายวนั หลายรอ ยคน ขดุ ดนิ
นำมาสรา งถนนเขา หวั งาน สรา งสะพานไมข า มลำหว ยหลายสบิ แหง "

๑๑๖ เขอ่ื นภมู พิ ล : กวา จะเปน วนั นี้

ระบบการจางแรงงานเปนการวาจางผานนายหนาท่ีเรียกกันวา "เถาแก" ซ่ึงรับเหมา
ไปวา จา งคนงานอกี ทอดหนงึ่ คา แรงงานเจาะหนิ เพอื่ ฝง ระเบดิ ฟตุ ละ ๑ บาท เปน งานทเ่ี หนอื่ ย
หนกั และยากลำบากมาก

"วนั หนง่ึ อาจได ๑๐ บาทเปน อยา งมาก แตก ม็ ากพอดสู มยั นนั้ "

ตามคำบอกเลา ของคณุ สฤษฎิ์ อภยั ภมู นิ ารถ
เมอื่ เกดิ การบดิ พลวิ้ โยกโยจ งึ มกั กอ ความแคน เคอื งรนุ แรง

"เหตกุ ารณท เ่ี กดิ ขน้ึ ประจำคอื เถา แกไ มจ า ยเงนิ ตามกำหนด ตอนกลางคนื
จะมคี นไปเคาะประตู พอเถา แกเ ปด กจ็ ะถกู ปน จอ หนา ผากหรอื หนา อก เสยี งโปง
ดงั ตามมา เราเรยี กวา ไขโ ปง มอี ยเู สมอ ดงั นน้ั เพอ่ื ความปลอดภยั เราจงึ ยา ย
ไปสรา งกระทอ มสำรวจ (camp) อยฝู ง ตรงขา ม เพอ่ื หลบเรอื่ งนกั เลงและความ
เสยี่ งเหลา นนั้ แคมปก อ็ ยรู าว ๆ ทว่ี า งสนามกอลฟ ขณะน"้ี

เปนท่ีรูกันดีวาสภาพบานปากลางไพรเถื่อนเชนน้ัน ยอมเต็มไปดวยอิทธิพลของ
"เจา ถน่ิ " ทผี่ มู าสรา งเขอ่ื นตอ งรทู างเขา หาเพอ่ื บอกกลา ว ดงั คำเลา ตอนหนงึ่ ในบนั ทกึ ของ
ดร.บณุ ยก วรรธนะภตู ิ

"เปน ทที่ ราบกนั ดวี า ทจ่ี งั หวดั ตากสมยั นนั้ มโี จรผรู า ยชกุ ชมุ มกี ารเผาสะพาน
ไมตามแนวถนนเขาหัวงานหลายสิบแหงจนไดรับความเสียหาย พวกที่จะไป
ปฏบิ ตั งิ านทโ่ี ครงการเลา ใหฟ ง วา กอ นเดนิ ทางไปปฏบิ ตั งิ าน ไดไ ปพบอาจารย
อรณุ สรเทศน ทค่ี ณะวศิ วกรรมโยธา จฬุ าลงกรณม หาวทิ ยาลยั เพราะสมยั ที่
อาจารยทำงานเสรีไทย อาจารยโดดรมลงท่ีจังหวัดตาก จึงไดเขียนจดหมาย
ฝากฝงไปใหและใหนำของฝากไปใหดวย นับวาเปนความกรุณาของอาจารยท่ี
มตี อ ลกู ศษิ ยใ นสมยั นนั้ ทไี่ มอ าจลมื เลอื น"

๑๑๗

งานกอ สรา งอโุ มงคผ นั น้ำและทำนบซอง

ในขั้นการสรางคันเข่ือน ปญหาสำคัญอยางแรกคือ การทำใหชองเขายาวราว ๘๐๐ เมตร บริเวณท่ีจะ
กอ สรา งแหง และมกี ารปอ งกนั ทด่ี จี ากการรว่ั ซมึ ของนำ้ ในระหวา งทำการขดุ ฐานราก ซงึ่ บางแหง ลกึ กวา ๓๐ เมตร

วธิ กี ารจดั การคอื ตอ งปด กน้ั แมน ้ำปง และเบยี่ งทางน้ำ โดยการใชร ะเบดิ เจาะภเู ขาเปน อโุ มงคข นาดเสน ผา น
ศนู ยก ลาง ๑๓.๒ เมตร จำนวน ๒ อโุ มงค เปน อโุ มงคผ นั น้ำ

"ผมประจำแผนกขุดเจาะอุโมงค มีคุณอนันต สุทธิภาสนฤพันธ เปนหัวหนางาน
การขุดเจาะอุโมงคในชวงที่ผมทำงานอยูเปนจุดเริ่มตนทดลองงานขุดเจาะอุโมงคผันนำ้
ซึ่งกรมชลประทานดำเนินการเอง เปนอุโมงคนำรองขนาด ๔ คูณ ๔ เมตร ๒ อุโมงค
โดยเจาะขนานกันไปทางฝงขวาเพื่อสำรวจดูสภาพหิน กอนจะเจาะอุโมงคผันนำ้ ขนาด
๑๓.๒ เมตร ในเวลาตอ มา"

คณุ ประเสรฐิ พนั ธ พพิ ฒั นกลุ จากกองพลงั น้ำ กรมชลประทาน ฉายภาพการทำงานชว งบกุ เบกิ ทเี่ ขาได
รว มคลกุ คลดี ว ย

"ในการขดุ เจาะอโุ มงคม ผี เู ชย่ี วชาญญป่ี นุ ๒ ทา น เปน ผคู อยใหค ำปรกึ ษา และกำหนด
ตำแหนง รเู พอ่ื ใหม กี ารระเบดิ ไดข นาดตามทต่ี อ งการ และตอ งใหอ โุ มงคท เี่ จาะมาทงั้ สองดา น
สามารถบรรจบตรงกนั พอด"ี

และใหร ายละเอยี ดถงึ บรรยากาศ วธิ กี าร ขน้ั ตอน การทำงานอยา งแจม ชดั

๑๑๘ เขอื่ นภมู พิ ล : กวา จะเปน วนั น้ี

"การขดุ เจาะอโุ มงคท ำงานตง้ั แตเ ชา ยนั เทยี่ งคนื แบง เปน ๒ กะ คอื กะกลางวนั
และกะกลางคนื กลางวนั จะเปน การสอ งกลอ งกำหนดตำแหนง จดุ ตา งๆ เพอ่ื ฝง ระเบดิ ใน
การขดุ เจาะอโุ มงค ตอนเยน็ จะเปน การระเบดิ อโุ มงค และในเวลากลางคนื เปน การขนวสั ด"ุ

และบทเรยี นความสญู เสยี หนง่ึ กไ็ ดเ กดิ ขนึ้ ในชว งนี้ ดงั ปรากฏตามคำบอกเลา ของ ม.ล.เชงิ ชาญ กำภู

"ผมไดไ ปเดนิ ตรวจงานกอ สรา งอโุ มงค ตามแนวโคง ของอโุ มงค ประจวบเหมาะกบั
ชางเจาะระเบิดไดเจาะลงไปในรูเกาที่ระเบิดดาน ยังไมระเบิด ทำใหเกิดระเบิดข้ึนมา
ภายในอโุ มงค ชา งเจาะเสยี ชวี ติ ผมไดป ระสบเหตกุ ารณด งั กลา วดว ยตวั เอง นบั วา เปน
สิง่ ทต่ี อ งระมัดระวังในงานกอสรา ง"

ขดุ เจาะ ระเบดิ ชอ งผนั นำ้ จากปากอโุ มงคท งั้ จากดา นเหนอื และทา ยนำ้ เขา หากนั เปน ทางยาวอโุ มงคล ะ
๕๐๐ เมตร ปรมิ าณดนิ และหนิ ทขี่ ดุ ออกประมาณ ๑๘๗,๐๐๐ ลกู บาศกเ มตร ภายในอโุ มงคเ ฉพาะสว นทม่ี สี ภาพ
หนิ ไมด คี ำ้ ยนั ดว ยโครงเหลก็ แลว ดาดดว ยคอนกรตี โครงเหลก็ คำ้ ยนั คดิ เปน นำ้ หนกั ๗๘๐,๐๐๐ กโิ ลกรมั

สรา งทำนบซอง (Coffer Dams) ดา นเหนอื และทา ยนำ้ สำหรบั กน้ั นำ้ ไมใ หเ ขา บรเิ วณกอ สรา ง ตอกเขม็ พดื
ชนิดเด่ียวและแนวคูประกอบกันตามแนวศูนยกลางของทำนบซองดานเหนือนำ้ ใชเหล็กรวม ๓,๐๐๐ ตัน
สว นทำนบซองดา นทา ยน้ำตอกเขม็ พดื ชนดิ เดยี่ ว

๑๑๙

I อโุ มงคผ นั นำ้ (และระบายน้ำลน ) ของเขอื่ นภมู พิ ล

๑๒๐ เขอ่ื นภมู พิ ล : กวา จะเปน วนั นี้

I การเตรยี มปด ทำนบดา นเหนอื น้ำ

I ทำนบซองทางดา นเหนอื น้ำเมอ่ื เกอื บแลว เสรจ็

๑๒๑

พ.ศ. ๒๕๐๒ พบวา อทุ กภยั ทผี่ า นบรเิ วณกอ สรา งนน้ั
มอี ตั ราการไหลวดั ไดถ งึ ๔,๕๐๐ ลกู บาศกเ มตรตอ วนิ าที

คดิ เทยี บแลว เทา กบั อทุ กภยั ทเี่ กดิ ในรอบ ๔๐๐ ป

สรา งทำนบซองปด กนั้ บรเิ วณทจ่ี ะทำการกอ สรา ง ทำนบซองดา นเหนอื นำ้ มสี ว นหนา I การเจาะอโุ มงคท ท่ี า ยนำ้
ตรงสันประมาณ ๑๐ เมตร ที่ฐาน ๑๕๐ เมตร ทำนบซองดานทายนำ้ มีสวนหนา
ตรงสัน ๘ เมตร ที่ฐาน ๘๐ เมตร สันของทำนบเหนือและทายนำ้ อยูท่ีระดับ
๑๗๒ และ ๑๔๗ เมตร ร.ท.ก. ตามลำดับ สวนพื้นทองแมนำ้ อยูประมาณระดับ
๑๓๘ เมตร ร.ท.ก. ถมและบดทบั ดนิ เหนยี วประมาณ ๑๐๐,๐๐๐ ลกู บาศกเ มตร ทแ่ี กน
ของทำนบซอง

ทางสว นทล่ี าดดา นทา ยนำ้ ของทำนบซองดา นเหนอื ฝง ทอ ดดู น้ำใตด นิ ไวใ นระดบั
ตา งๆ กนั จำนวน ๓ แนว พรอ มกบั ตดิ ตงั้ เครอื่ งสบู นำ้ ไวห ลายเครอื่ ง ซง่ึ สามารถสบู นำ้
ได ๑๐,๐๐๐ แกลลอนตอ นาที สำหรบั สบู นำ้ ทรี่ ว่ั ซมึ ออกทงิ้

เดมิ ระบบผนั นำ้ ไดอ อกแบบไวใ หส ามารถผนั น้ำได ๓,๐๐๐ ลกู บาศกเ มตรตอ วนิ าที
ซง่ึ เทา กบั อทุ กภยั ทจ่ี ะเกดิ ขนึ้ ไดใ นรอบ ๒๕ ป แตใ นเดอื นกนั ยายน พ.ศ. ๒๕๐๒ ไดพ บวา
อทุ กภยั ทผ่ี า นบรเิ วณกอ สรา งนนั้ มอี ตั ราการไหลวดั ไดถ งึ ๔,๕๐๐ ลกู บาศกเ มตรตอ วนิ าที
คดิ เทยี บแลว เทา กบั อทุ กภยั ทเ่ี กดิ ในรอบ ๔๐๐ ป ดงั นน้ั เพอ่ื ใหแ นใ จไดว า อทุ กภยั จะไม
ทำความเสยี หายแกก ารกอ สรา ง จงึ ไดอ อกแบบใหท ำนบซองทงั้ ดา นเหนอื และทา ยนำ้
มสี นั สงู พอทจี่ ะรบั อทุ กภยั ทเี่ กดิ ขนึ้ เมอื่ เดอื นกนั ยายน พ.ศ. ๒๕๐๒

๑๒๒ เขอ่ื นภมู พิ ล : กวา จะเปน วนั น้ี

๑๒๓

งานกอ สรา งตวั เขอื่ น

เมอื่ ผนั น้ำปง ใหไ หลผา นอโุ มงคไ ดแ ลว นบั ตง้ั แตเ ดอื นสงิ หาคม พ.ศ. ๒๕๐๓ บรษิ ทั ผรู บั เหมาไดเ รม่ิ ขดุ เจาะ
ระเบดิ ทราย และกรวดในทอ งแมน ำ้ ดนิ หนิ ทผ่ี ุ ลงไปจนถงึ ชน้ั หนิ ทมี่ น่ั คง มสี ภาพเหมาะสมทจ่ี ะเปน ฐานราก
รองรบั เขอื่ นและโรงผลติ ไฟฟา

พน้ื ฐานรากไดร บั การอดุ ยาแนวปด รอยตอ รอยแยก และรอ งใหญ ๆ ทผี่ วิ พน้ื หนิ ไดเ จาะสำรวจทบี่ รเิ วณ
ฐานรากเปน รตู น้ื ๆ ลกึ ๘ เมตร รตู นื้ ๆ เหลา นเ้ี จาะไวเ ปน แนวโคง ตลอดตามตวั เขอ่ื นดา นเหนอื น้ำ เจาะไว
๓ แนว หา งกนั แนวละ ๘ เมตร และระยะจากรตู อ รตู ามแนวโคง เขอ่ื นหา งกนั ๓ เมตร

คณุ สฤษฎ์ิ อภยั ภมู นิ ารถ ผมู สี ว นรว มสรา งเขอื่ นยนั ฮใี นชว งนน้ั เลา วา

"ระหวา งกอ สรา งเขอ่ื นภมู พิ ล ผมไดข นึ้ ไปดงู านเปน พกั ๆ ... เพอื่ ดวู า ทกุ อยา งจะเหมอื นที่
ออกแบบและสำรวจไวห รอื ไม ทกุ อยา งเปน ไปตามขนั้ ตอนทส่ี ำรวจไว ทพ่ี ลาดไปกค็ อื รากฐานที่
เราเจาะสำรวจไวม จี ดุ หนงึ่ ทเี่ จาะไมพ บ คอื มี Fault ลกึ เปน เหวลงไปทางฝง ซา ยของ Abutment
ตอนกอสรางตองขุดลึกลงไปควานเปนรูปกรวย ขณะคนงานท่ีอยูในหลุม Fault หินขาง ๆ
เปน เขาชนั เกดิ Slide ลงมาทบั หรอื กลบคนงานเสยี ชวี ติ ไป ๑ คน มบี าดเจบ็ บา ง"

เม่ือเจาะสำรวจเสร็จแลว ไดอัดน้ำปูนซีเมนตดวยแรงอัดขนาด ๕๐ ปอนดตอตารางนิ้ว เสร็จแลวจึง
เทคอนกรตี

ฐานรากนใี้ นภายหลงั ไดร บั การอดุ ยาแนวเปน ฉากอกี ครง้ั หนง่ึ โดยการเจาะทะลเุ ขอ่ื นจากชอ งทางเดนิ ตอน
ฐานรากตลอดแนวเขอื่ นเปน รลู กึ ตา ง ๆ กนั จนถงึ ๖๐ เมตร

นอกจากนยี้ งั ไดม กี ารเจาะรรู ะบายนำ้ ใตฐ านรากเขอื่ น โดยเจาะผา นทอ เหลก็ ขนาด ๔ นว้ิ ทฝี่ ง ไวเ ปน
ระยะหา งกนั ๓ เมตรในชอ งทางเดนิ ตอนฐานราก รรู ะบายนำ้ นโ้ี ดยทว่ั ไปเจาะลกึ ไมเ กนิ ๑๕ เมตร สำหรบั
ระบายน้ำทย่ี งั สามารถลอดรวั่ การอดั น้ำปนู ไวเ ปน ฉากตามรลู กึ ทำใหท ราบปรมิ าณนำ้ ทย่ี งั รว่ั ซมึ ได

๑๒๔ เขอ่ื นภมู พิ ล : กวา จะเปน วนั น้ี

I รปู Plan เขอื่ นภมู พิ ล (เหมอื นกบั เรามองจากบนทอ งฟา )

I รปู Front view เขอื่ นภมู พิ ล (เหมอื นกบั เรามองเหน็ ดา นหนา เขอื่ นมองจากในอา งเกบ็ นำ้ ) I รปู Section เขอื่ นภมู พิ ล
(เหมอื นเราผา เขอื่ นออกแลว มองดา นขา ง)

๑๒๕

I เครอ่ื งบนิ พระทนี่ ง่ั I รถยนตพ ระทน่ี ง่ั เมอ่ื ครง้ั เสดจ็ พระราชดำเนนิ ไปทรงวางศลิ าฤกษเ ขอื่ นภมู พิ ล

พระมหากรณุ าธคิ ณุ

วนั ที่ ๒๔ มถิ นุ ายน พ.ศ. ๒๕๐๔ พระบาทสมเดจ็ พระปรมนิ ทรมหาภมู พิ ลอดลุ ยเดช บรมนาถบพติ ร และ
สมเดจ็ พระนางเจา สริ กิ ติ ์ิ พระบรมราชนิ นี าถ ในรชั กาลท่ี ๙ ไดป ระทบั เครอื่ งบนิ พระทนี่ ง่ั จากสนามบนิ กองทพั
อากาศ ดอนเมอื ง เสดจ็ พระราชดำเนนิ ไปทรงวางศลิ าฤกษเ ขอื่ นภมู พิ ล จากนนั้ ไดเ สดจ็ ฯ ไปทอดพระเนตรงาน
กอ สรา งทางฝง ขวาของเขอ่ื น แลว ประทบั แรม ณ ทปี่ ระทบั ซงึ่ กระทรวงเกษตรและสหกรณจ ดั ถวาย กอ นจะเสดจ็ ฯ
กลบั โดยเครอ่ื งบนิ พระทน่ี งั่ จากสนามบนิ เขอ่ื นภมู พิ ล ในตอนเชา วนั รงุ ขนึ้

หากแตก อ นหนา นนั้ ๓ ป คอื ตงั้ แตว นั ท่ี ๓ มนี าคม พ.ศ. ๒๕๐๑ ระหวา งการเสดจ็ ฯ ไปทรงเยอื นพสกนกิ ร
ในภาคเหนอื ทกุ จงั หวดั พระบาทสมเดจ็ พระปรมนิ ทรมหาภมู พิ ลอดลุ ยเดช บรมนาถบพติ ร ไดเ สดจ็ พระราชดำเนนิ
โดยรถยนตพ ระทน่ี ง่ั พรอ มดว ย สมเดจ็ พระนางเจา สริ กิ ติ ์ิ พระบรมราชนิ นี าถ ในรชั กาลที่ ๙ จากทปี่ ระทบั แรม
ณ จงั หวดั ตาก มาทอดพระเนตรกจิ การของเขอ่ื นภมู พิ ลแลว ครงั้ หนงึ่ เมอ่ื วนั ที่ ๔ มนี าคม พ.ศ. ๒๕๐๑

๑๒๖ เขอ่ื นภมู พิ ล : กวา จะเปน วนั นี้

๑๒๗

ในวันนั้น เม่ือเสด็จพระราชดำเนินถึงหัวงานเข่ือนภูมิพล มีราษฎรมาเฝาฯ รับเสด็จอยูเปนจำนวนมาก ไดมี
พระราชปฏิสันถารกับราษฎร แลวเสด็จฯ ไปยังท่ีประทับแรม ซ่ึงกรมชลประทานจัดถวาย จากนั้นไดพระราชทาน
พระบรมราชวโรกาสใหป ลดั กระทรวงเกษตรเบกิ ม.ล.ชชู าติ กำภู อธบิ ดกี รมชลประทาน คณะกรรมการเขอื่ นภมู พิ ล และ
นายชา งชลประทาน เฝา ทลู ละอองธลุ พี ระบาท แลว ทอดพระเนตรโมเดลของเขอ่ื น และเสวยพระกระยาหารกลางวนั

ในชว งบา ยไดป ระทบั รถจปี๊ เสดจ็ พระราชดำเนนิ ไปทอดพระเนตรบรเิ วณทจ่ี ะสรา งเขอื่ นภมู พิ ล แลว เสดจ็ พระราชดำเนนิ
กลบั ทป่ี ระทบั แรม กอ นจะเสดจ็ ฯ ไปทรงเยย่ี มเยยี นราษฎรในจงั หวดั อน่ื ตอ ไปในวนั รงุ ขน้ึ

การเสด็จพระราชดำเนินในคร้ังน้ันนับเปนคร้ังแรกที่พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช
บรมนาถบพติ ร ไดเ สดจ็ ฯ ไปทอดพระเนตรบรเิ วณเขอื่ นภมู พิ ล ซง่ึ ในขณะนนั้ การกอ สรา งเพง่ิ เรมิ่ ตน ขนึ้ ไดไ มน าน นบั
เปน พระมหากรณุ าธคิ ณุ ยง่ิ แกก รมชลประทาน และเปน ขวญั กำลงั ใจอยา งใหญห ลวงแกผ ปู ฏบิ ตั งิ านทกุ ฝา ย

๑๒๘ เขอ่ื นภมู พิ ล : กวา จะเปน วนั น้ี

งานเทเขอ่ื นคอนกรตี

วนั ท่ี ๒๔ มถิ นุ ายน พ.ศ. ๒๕๐๔ เวลา ๑๔.๓๐ น. พระบาทสมเดจ็ พระปรมนิ ทรมหาภมู พิ ลอดลุ ยเดช
บรมนาถบพิตร เสด็จพระราชดำเนินไปทรงวางศิลาฤกษ ทรงฉาบคอนกรีตบนแผนอิฐทองคำสำหรับ
วางในหลุมศิลาฤกษ และเทคอนกรีตถังแรกในตัวเข่ือน เพื่อเปนสิริสวัสดิ์พิพัฒนมงคลแกการกอสราง
เขอ่ื นสำคญั ของชาตแิ หง น้ี

ปรมิ าณคอนกรตี ๙๙๗,๖๑๙.๕๓ ลกู บาศกเ มตร หรอื ราว ๑,๒๖๘,๗๑๒ ลกู บาศกห ลา ถกู เทลงเพอ่ื สรา งคนั
เขอ่ื นคอนกรตี โคง สงู ๑๕๘ เมตร ยาว ๔๘๖ เมตร ใชเ วลากอ สรา ง ๒ ป ๑๘ วนั ตง้ั แตว นั ที่ ๒๑ พฤษภาคม
พ.ศ. ๒๕๐๔ ถึงวันท่ี ๘ มิถุนายน พ.ศ. ๒๕๐๖ อัตราการเทเฉล่ียประมาณ ๔๐,๕๕๕ ลูกบาศกเมตร
ตอ เดอื น ในเดอื นธนั วาคม พ.ศ. ๒๕๐๔ เปน เดอื นทมี่ อี ตั ราการเทคอนกรตี สงู สดุ คอื ๗๒,๐๙๘ ลกู บาศกเ มตร
คดิ เฉลยี่ ตกวนั ละ ๒,๓๒๖ ลกู บาศกเ มตร

๑๒๙

การเทคอนกรตี ตวั เขอ่ื นแบง เปน บลอ็ ก ๆ ในแนวดง่ิ มที งั้ หมด ๒๕ บลอ็ ก รอยตอ ระหวา งบลอ็ กมไี วส ำหรบั การ
หดตวั ของคอนกรตี ซงึ่ ภายหลงั อดุ ดว ยน้ำปนู เมอ่ื คอนกรตี เยน็ ไดต ามกำหนด

การเทคอนกรตี แตล ะบลอ็ กเทเปน ชน้ั ๆ ตามแนวราบ ชนั้ หนงึ่ หนา ๒ เมตร แตล ะชนั้ มที อ น้ำขดอยู โดยปลอ ยนำ้
เยน็ ใหไ หลอยตู ลอดเวลาเพอื่ ลดความรอ นในคอนกรตี เนอื่ งจากเมอื่ คอนกรตี แขง็ ตวั จะคายความรอ นออกมา ทำใหก าร
ขยายตวั และหดตวั ในคอนกรตี ไมเ ทา กนั เกดิ การแตกรา วได เมอื่ คอนกรตี เยน็ ลงถงึ อณุ หภมู ทิ ต่ี อ งการจงึ หยดุ สง นำ้ เยน็

ทอ น้ำเยน็ ทวี่ างไวท งั้ หมดยาวรวม ๔๒๔ กโิ ลเมตร ในตวั เขอื่ นยงั ไดท ำชอ งทางเดนิ ขนาด ๑.๒๐ x ๒ เมตร ไวห ลาย
ระดบั ดว ยกนั เพอ่ื เดนิ ไปยงั จดุ ตา ง ๆ ทต่ี อ งการ และทะลถุ งึ กนั ตลอดชอ งทางเดนิ ความยาวทงั้ สนิ้ ๑,๕๐๐ เมตร

๑๓๐ เขอ่ื นภมู พิ ล : กวา จะเปน วนั น้ี

ทางระบายน้ำลน ต้ังอยูทางขวาของฐานยันเข่ือน
โดยเจาะภเู ขาเปน ชอ งทางระบายน้ำ (Spillway Intake)
ตอจากทางระบายน้ำเจาะเขาเปน ๒ อุโมงค (Spillway
Tunnel) ขนานคกู นั ยาว ๒๕๐ เมตร ลกึ ๑๕๐ เมตร เสน
ผา นศนู ยก ลางโดยเฉลยี่ ๑๓.๒ เมตร โดยเจาะใหเ รยี วโคง
ลงไปบรรจบกบั อโุ มงคผ นั น้ำทเี่ จาะไวแ ลว และใชส ว นหนงึ่
ของอุโมงคผันนำ้ เปนอุโมงคระบายนำ้ ตอ เพ่ือเปนการ
ประหยดั และถกู ตอ งตามหลกั วชิ า

ตลอดภายในอโุ มงคฉ าบดว ยคอนกรตี เสรมิ เหลก็ หนา
โดยเฉลย่ี ๙๕ เซนตเิ มตร เหลอื เสน ผา นศนู ยก ลางอโุ มงค
เฉลยี่ ๑๑.๓ เมตร และไดอ ดุ นำ้ ปนู ยาแนวพรอ มทง้ั เจาะรู
ระบายนำ้ ซมึ อโุ มงคต ง้ั เฉยี งจากพน้ื ราบ ๕๐ องศา ทปี่ ลาย
อโุ มงคน ำ้ ออกทำเปน รปู ทอ งกระทะ เพอ่ื ใหน ้ำทรี่ ะบายออก
มาดว ยความเรว็ สงู และแรงมาก พงุ กระจายตกหา งออกไป
ลดการกดั เซาะ

เมอ่ื นำ้ ทเี่ กบ็ กกั ในเขอ่ื นมปี รมิ าณมากเกนิ กจ็ ะไหลลน เขา ปากอโุ มงค
บนชอ งทางระบายน้ำลน สรา งอาคารคอนกรตี ตดิ ตงั้ บานระบายเหลก็ โคง ๔ บาน ขนาดกวา ง ๑๑ เมตร ยาว ๑๗.๓ เมตร ปด กน้ั
ไวเ พอ่ื บงั คบั น้ำใหไ หลผา นอโุ มงคใ นปรมิ าณตามตอ งการ เปด ปด ดว ยเครอ่ื งกวา นไฟฟา แตใ นกรณที ข่ี ดั ขอ งกส็ ามารถปด เปด ดว ยกวา น
แรงคนไดด ว ย
ตามขนาดของอโุ มงคแ ละอปุ กรณด งั กลา ว อโุ มงคท งั้ สองสามารถระบายน้ำได ๖,๐๐๐ ลกู บาศกเ มตรตอ วนิ าที ซง่ึ ผา นการคำนวณ
วา เปน ปรมิ าณน้ำในยามอทุ กภยั ทอ่ี าจเกดิ ขน้ึ ไดใ นรอบ ๑,๐๐๐ ป

๑๓๑

ภาพชวี ติ

บรรยากาศสภาพความเปนอยูภายในบริเวณกอสรางเขื่อนภูมิพลในยุคน้ัน นักเขียนสารคดีนาม
เกียรติ กอเกียรติ บรรยายไวใน "เข่ือนภูมิพล เข่ือนใหญท่ีสุดในอาเซียอาคเณย" นิตยสาร อ.ส.ท.
ฉบบั ท่ี ๑๒ เดอื นกรกฎาคม ๒๕๐๕ อยา งเหน็ ภาพวา

"หวั งานซงึ่ อยหู า งจากทที่ ำการและตลาดแคมปเ อ เปน ระยะทางประมาณ ๓ กโิ ลเมตร
เศษ โดยทร่ี ถยนตจ ะตอ งแลน ไปตามไหลเ ขาคดเคยี้ วไปมา เมอื่ มองลงไปเบอ้ื งลา งภาพท่ี
แลเหน็ กค็ อื แมน ำ้ ปง เรอื นรบั รองของกรมชลประทานซง่ึ สรา งอยรู มิ แมน ำ้ ครน้ั มองไกล
โพน ออกไป จะแลเหน็ หมบู า นซงึ่ สรา งอยา งเปน ระเบยี บแตค อ นขา งจะแออดั เรยี งรายไป
ตามเนนิ เขา ภาพทเี่ หน็ นก้ี ค็ อื แคมปบ ี บา นพกั ของคนงานบรษิ ทั ผรู บั เหมานน่ั เอง"

เสน ทางจากแคมปท พี่ กั ไปยงั หวั งานทกี่ อ สรา ง จะผา นคลงั เกบ็ วตั ถรุ ะเบดิ ทใี่ ชส ำหรบั ระเบดิ หนิ ซง่ึ หา งออก
มาจากชมุ ชนทพี่ กั อาศยั ผเู ขยี นบรรยายวา

"ณ บริเวณนี้ เวลากลางคืนบางครั้งจะมีเสือโครงตัวหนึ่งเดินลงจากเนินเขา และ
มากนิ นาํ้ ทร่ี มิ แมน าํ้ ปง ใกลค ลงั ทเี่ กบ็ วตั ถรุ ะเบดิ "

๑๓๒ เขอ่ื นภมู พิ ล : กวา จะเปน วนั น้ี

I รปู ดา นขา งตวั เขอื่ น แสดงการเทคอนกรตี ไดค รบ I คณุ แสวง พลู สขุ และอลั เบติ บลาฮา กำลงั ทำพธิ ตี อ ยขวดไวนก บั ถงั คอนกรตี
๑,๐๐๐,๐๐๐ ลบ.หลา (๗๖๔,๐๐๐ ลบ.ม.) ซงึ่ บรรจคุ อนกรตี ลกู บาศกห ลาท่ี ๑,๐๐๐,๐๐๐
เมอื่ วนั ที่ ๑๗ กรกฎาคม พ.ศ. ๒๕๐๕
เสอื ดาวตวั นเี้ คยไลต ามยามทบ่ี รเิ วณสนั เขอื่ น
ยามคนนน้ั ตกใจมากรบี วง่ิ เขา ตยู ามและปด ประตไู ว
แตเ คราะหร า ยทป่ี ระตยู ามไมม กี ลอนจงึ ตอ งเอามอื ดงึ ไว

เมอื่ มาถงึ บรเิ วณหวั งานอนั เปน ทที่ ำการกอ สรา งเขอ่ื น ซงึ่ มบี รเิ วณกวา งขวางมาก มสี ะพานขา มแมน ้ำปง ใชส ำหรบั
ลำเลยี งวสั ดกุ อ สรา ง มโี รงงานบดปนู ซเี มนต ลานเกบ็ เมด็ ปนู และยงุ เกบ็ ปนู ซเี มนต อยทู างขวาของถนน

"เมอ่ื เรว็ ๆ นคี้ นงานทอี่ าศยั อยแู ถวยงุ เกบ็ ซเี มนตไ ดย งิ เสอื ดาวขนาดใหญต วั หนงึ่ ตาย เรอ่ื งกม็ อี ยู
วา เสอื ดาวตวั นชี้ อบมาลกั ขโมยกนิ หมทู คี่ นงานไดเ ลย้ี งไว เจา ของโมโหมากกเ็ ลยยอมอดหลบั อดนอน
คอยดกั ยงิ เสอื ดาวตวั น้ี ในทส่ี ดุ เสอื ดาวตวั นก้ี ถ็ กู ยงิ ตายสมใจของเจา ของหมู เสอื ดาวตวั นเี้ คยไลต าม
ยามทบ่ี รเิ วณสนั เขอื่ น ยามคนนนั้ ตกใจมากรบี วง่ิ เขา ตยู ามและปด ประตไู ว แตเ คราะหร า ยทป่ี ระตยู าม
ไมม กี ลอนจงึ ตอ งเอามอื ดงึ ไว เสอื ดาวกเ็ ดนิ วนเวยี นไปมารอบ ๆ ตยู าม แตก จ็ นปญ ญาทเ่ี ขา ไปไมไ ด
เมอื่ เดนิ วนจนเบอ่ื แลว ยามกไ็ มอ อกมาใหก นิ สกั ที เสอื ดาวจงึ กลบั เขา ปา ไป ยามออกมาจากตแู ลว ปรากฏ
วา กางเกงขาดไปหลายแหง เพราะตอนตกอกตกใจวงิ่ หนเี สอื ดาวนนั้ จะถกู อะไรเกยี่ วเอากจ็ ำไมไ ด"

๑๓๓

I ทศั นยี ภาพแสดงบรเิ วณกอ สรา งทฐ่ี านยนั ทงั้ สองฝง ปากอโุ มงคร ะบายนำ้ ลน โรงนำ้ แขง็ โรงผสมคอนกรตี และการขดุ ลอกทอ งแมน ้ำ

จากบนทต่ี ง้ั เขอื่ น ผเู ขยี นยงั ทา ทายความรสู กึ คนอา นดว ยภาพทไี่ ดส มั ผสั ผา นสายตาวา ตลอดระยะทางทขี่ น้ึ ไปยงั
สนั เขอ่ื น ทา นจะรสู กึ ตน่ื ตาตนื่ ใจกบั การทไ่ี ดเ หน็ สงิ่ แปลกใหม ทบ่ี างทา นอาจจะไมเ คยเหน็ มากอ น รวมทงั้ ภมู ปิ ระเทศท่ี
เปน ภเู ขาและทวิ ทศั นอ นั สวยงามของยนั ฮี

"ครน้ั แลว ทา นกจ็ ะมาถงึ ศาลาชมววิ ณ ทนี่ จี้ ะแลเหน็ งานกอ สรา งทกุ อยา งไดอ ยา งถนดั ซง่ึ อยู
เบอื้ งลา ง ทที่ า นกำลงั ยนื อยนู ้ี มองไกลออกไปจะเหน็ แตข นุ เขาสลบั ซบั ซอ นเปน ทวิ ยาวเหยยี ด และ
ปา ดงพงไพรทเ่ี ขยี วชอมุ อยตู ลอดเวลา เมอื่ ทา นนง่ั รถมาถงึ สนั เขอ่ื นแสดงวา ทา น มายนื อยทู ซ่ี งึ่ เหนอื
ระดบั น้ำทะเล ๒๖๑ เมตร"

๑๓๔ เขอื่ นภมู พิ ล : กวา จะเปน วนั นี้

I รปู เขอื่ นมองจากฐานยนั ฝง ขวา
I ม.ล.ชชู าติ กำภู ตรวจงานกอ สรา งเขอ่ื นภมู พิ ล

๑๓๕

มองไปเบื้องลางทางฝงขวาของแมน้ำปง จะเห็นโรงผสมคอนกรีต วัสดุที่ใชผสมคอนกรีตสำหรับ
สรา งเขอ่ื นนน้ั ไดข ดุ จากภเู ขาซง่ึ อยทู างดา นทา ยนำ้ ของเขอื่ นเหนอื โรงโมห นิ ขนึ้ ไป ทรายสำหรบั ผสมคอนกรตี
จะเอามาจากแมน ้ำปง ตรงบรเิ วณดา นทา ยน้ำของเขอื่ นและสนั ทรายทหี่ ว ยผารู ซงึ่ อยทู า ยนำ้ หา งจากบรเิ วณ
กอ สรา งประมาณ ๓ กโิ ลเมตร และจากหนิ ฝนุ ซงึ่ ไดม าจากการบดหนิ

บรเิ วณหวั งานมรี ถบรรทกุ ทราย ปนู หนิ ทย่ี อ ยแลว แลน ไปยงั โรงผสมคอนกรตี ตลอดเวลา สว นคนงาน
ท่ีอยูในบริเวณกอสรางตัวเข่ือนก็เทคอนกรีตกันอยางคลองแคลววองไว กับเครื่องเขยาคอนกรีตขนาด
๒ คนยก นำ้ หนกั อนั ละ ๑๐๐ ปอนด ซง่ึ นบั วา เปน งานหนกั ไมน อ ยกบั การทำงานกะละ ๘ ชวั่ โมง

รวมทงั้ คนงานจากแผนกตา ง ๆ ชา งไม ชา งไฟฟา ชา งตอ ทอ ชา งผกู เหลก็ วศิ วกรโยธา ฯลฯ ซงึ่ สว น
ใหญเ ปน คนไทย หวั หนา งานบางคนเทา นัน้ ทเี่ ปน ชาวตา งชาติ

วนั หนง่ึ ๆ จะมกี ารระเบดิ หนิ หลายครง้ั คนทเี่ พง่ิ มาใหมย งั ไมค นุ อาจคดิ วา เปน เสยี งฟา ผา ยามเมอื่ ไดย นิ
เสยี งสนน่ั สะทา นสะเทอื นหบุ เขา

๑๓๖ เขอ่ื นภมู พิ ล : กวา จะเปน วนั นี้

งานกอ สรา งโรงไฟฟา พลงั น้ำ

ดา นหลงั เขอื่ น ตงั้ โรงไฟฟา ในลกั ษณะขวางลำน้ำ หา งจากปลายฐานเขอื่ นดา น
ลา งทางทา ยนำ้ ประมาณ ๔๓ เมตร ภายในโรงไฟฟา ตดิ ตง้ั เครอื่ งผลติ ไฟฟา แบบเทอรโ บ
ขนาด ๗๐,๐๐๐ กิโลวัตต รวม ๘ ชุด แตละชุดประกอบดวยเคร่ืองกำเนิดไฟฟา
มเี พลาตอ กบั เครอ่ื งกงั หนั นำ้ ซงึ่ หมนุ ดว ยความเรว็ ๑๕๐ รอบตอ นาที เครอื่ งกำเนดิ
ไฟฟาผลิตแรงดัน ๑๓,๘๐๐ โวลต ๕๐ ไซเกิล สวนเครื่องกังหันนำ้ จะมีแรงหมุน
๙๘,๓๕๐ แรงมา

สำหรบั ทอ สง นำ้ เขา เครอื่ งกงั หนั น้ำมขี นาดเสน ผา นศนู ยก ลาง ๔.๕ เมตร จำนวน
๘ ทอ ตดิ ฝง ทะลอุ ยใู นตวั เขอื่ น เปน ทอ เหลก็ หนา ๓๓ ม.ม. เสรมิ คอนกรตี มเี สน เหลก็
ปลอ งออ ยขนาดเบอร ๑๑ ผกู อยโู ดยรอบ ดา นหนา มตี ะแกรงเหลก็ กนั สวะทป่ี ากทอ
และปากทอ นป้ี ด เปด ไดด ว ยประตเู หลก็ ลอ เลอื่ น โดยมรี ะดบั กกั เกบ็ สงู สดุ ในอา งอยทู ี่
๒๖๐ เมตร ร.ท.ก.(ระดับน้ำทะเลปานกลาง) ระดับที่แตกตางกันระหวางเหนือน้ำ
และทา ยน้ำสำหรบั หมนุ เครอื่ งกงั หนั น้ำอาจมไี ดถ งึ ๑๒๓.๒ เมตร

ปากทอ สง น้ำเหลา นนั้ อยตู ่ำกวา สนั เขอ่ื น ๕๔ เมตร หรอื อยทู ี่ ๒๐๗ เมตร ร.ท.ก.
ขณะทเี่ ครอ่ื งกำเนดิ ไฟฟา เครอื่ งใดเครอื่ งหนงึ่ จา ยไฟเตม็ ท่ี และบานประตเู ครอื่ งกงั หนั
น้ำเปด เตม็ ที่ จะมนี ้ำไหลผา นทอ สง นำ้ และเครอื่ งกงั หนั นำ้ จำนวน ๗๕.๘ ลกู บาศกเ มตร
ตอ วนิ าที

ทด่ี า นทา ยน้ำ โรงไฟฟา จะมหี มอ แปลงไฟฟา อยู ๑๒ หมอ เพอ่ื เพมิ่ แรงไฟขนาด
๑๓,๘๐๐ โวลต ทผ่ี ลติ จากเครอื่ งกำเนดิ ไฟฟา ใหเ ปน ขนาด ๒๓๐,๐๐๐ โวลต เพอ่ื ปอ น
สถานสี ง ไฟฟา ทต่ี ง้ั บนหลงั คาโรงไฟฟา ซง่ึ สว นใหญส ง เขา สายสง ใหญ สง ไปนครสวรรค
อา งทอง และกรงุ เทพฯ

๑๓๗

I โรงไฟฟา ขณะกำลงั กอ สรา ง
เมอื่ วนั ที่ ๔ มถิ นุ ายน พ.ศ. ๒๕๐๕

I วางสลกั เพลาของเครอ่ื งกงั หนั น้ำ

I ลน้ิ เปด ปด นำ้ เขา เครอ่ื งกงั หนั น้ำ

๑๓๘ เขอ่ื นภมู พิ ล : กวา จะเปน วนั นี้

I แผงสวติ ชใ นหอ งควบคมุ
I เพลาของเครอ่ื งกงั หนั น้ำ

๑๓๙

ในระยะเรม่ิ ตน เขอ่ื นภมู พิ ลตดิ ตงั้ เครอ่ื ง
ผลติ ไฟฟา เพยี ง ๒ ชดุ จา ยกระแสไฟฟา ได
๑๔๐,๐๐๐ กโิ ลวตั ต แตม กี ารคำนวณไวล ว งหนา
วา เมอื่ ตดิ ตงั้ ครบทงั้ ๘ ชดุ แลว จะมกี ำลงั ผลติ
ถงึ ๕๖๐,๐๐๐ กโิ ลวตั ต หรอื ผลติ กำลงั งานได
ถึง ๒,๒๓๐ ลานกิโลวัตต-ช่ัวโมงตอป ซ่ึง
กรงุ เทพฯ และธนบรุ ใี นขณะนน้ั ใชไ ฟฟา ปล ะ
เพยี ง ๓๕๐ ลา นกโิ ลวตั ต- ชวั่ โมง

ในระยะแรก ๒๙ จงั หวดั ไดแ ก เชยี งใหม
ลำพนู ลำปาง อตุ รดติ ถ ตาก สโุ ขทยั พษิ ณโุ ลก
นครสวรรค อทุ ยั ธานี ชยั นาท สงิ หบ รุ ี ลพบรุ ี
อา งทอง สพุ รรณบรุ ี สระบรุ ี อยธุ ยา ปทมุ ธานี
นนทบรุ ี กรงุ เทพฯ ธนบรุ ี ฉะเชงิ เทรา ชลบรุ ี
ระยอง นครปฐม ราชบุรี เพชรบุรี สมุทร
สงคราม สมทุ รสาคร สมทุ รปราการ จะไดใ ช
ไฟฟา จากเข่ือนนี้

และเม่ือเสร็จสมบูรณตามโครงการ
จะสามารถจา ยกระแสไฟฟา เพมิ่ อกี ๗ จงั หวดั
คอื นา น แพร กำแพงเพชร พจิ ติ ร นครนายก
ปราจีนบุรี และกาญจนบุรี รวมเปน ๓๖
จังหวัด

๑๔๐ เขอ่ื นภมู พิ ล : กวา จะเปน วนั นี้

I การกอ สรา งอาคารไฟฟา และการตดิ ตงั้ ทอ สง น้ำเขา เครอื่ งกงั หนั นำ้

งานกอ สรา งสายสง ไฟฟา แรงสงู

ในขณะทงี่ านกอ สรา งตวั เขอื่ นและโรงไฟฟา กำลงั ดำเนนิ การอยา งเรง รบี อยนู น้ั งานกอ สรา ง
สายสงไฟฟาแรงสูงก็กำลังดำเนินการคูขนานกันไป จุดมุงหมายคือเม่ือกอสรางเขื่อนแลวเสร็จ
กส็ ามารถจะจา ยกระแสไฟฟา ใหก บั กรงุ เทพฯและจงั หวดั ตา ง ๆ อกี ๓๕ จงั หวดั ไดท นั ที การกอ สรา ง
สายสง ศกั ยส งู ขนาด ๒๓๐,๐๐๐ โวลต จากโรงไฟฟา เขอ่ื นภมู พิ ลไปยงั สถานสี ง ไฟฟา ขนาดใหญ
๖ แหง คอื ทบ่ี รเิ วณใกลต วั เขอื่ นภมู พิ ล นครสวรรค อา งทอง และรอบ ๆ พระนคร ทตี่ ำบลบางกรวย
บางกะป บางกอกนอย สถานีจายไฟฟาเหลานี้ ทำการลดแรงดันไฟฟาจาก ๒๓๐,๐๐๐ โวลต
ลงไปเปน ๖๙,๐๐๐ โวลต สง ตอ ไปยงั สถานจี า ยไฟฟา ยอ ย เพอื่ ลดแรงดนั ตอ ไปอกี ชนั้ หนงึ่ แลว จงึ
สงใหการไฟฟาสวนภูมิภาคและการไฟฟานครหลวงจำหนายใหผูใชกระแสไฟฟาตอไป

๑๔๑

เพอ่ื ขจดั ปญ หาการขาดแคลนพลงั ไฟฟา ระหวา งกำลงั กอ สรา งเขอื่ น และเพอ่ื เปน แหลง สำรองพลงั งานไฟฟา เมอ่ื
เขอ่ื นเสรจ็ การไฟฟา ยนั ฮแี ละกรมชลประทานไดก อ สรา งโรงไฟฟา ไอนำ้ พระนครเหนอื ขนาด ๑๕๐,๐๐๐ กโิ ลวตั ตข น้ึ ท่ี
ตำบลบางกรวย จงั หวดั นนทบรุ ี และกรมชลประทานไดก อ สรา งสายสง ศกั ยส งู โอบพระนครเชอื่ มโยงกบั สถานจี า ยไฟฟา
ขนึ้ กอ น การกอ สรา งสายสง ขนาด ๒๓๐,๐๐๐ โวลต สายเชอื่ มโยงกรงุ เทพฯน้ี กรมชลประทานไดว า จา งบรษิ ทั Brown,
Boveri and Cie, Germany เปน ผสู รา ง โดยมบี รษิ ทั รบั เหมายอ ยคอื บรษิ ทั Gerson & Sons Ltd., Bangkok และ
บรษิ ทั Lorenz - Bau g.m.b.h., Iserlohm, Germany เปน ผตู อกเขม็ และหลอ เขม็ คอนกรตี ในดนิ งานในสว นนเ้ี รม่ิ ใน
เดอื นเมษายน พ.ศ. ๒๕๐๓ แลว เสรจ็ เดอื นสงิ หาคม พ.ศ. ๒๕๐๔ งานในขน้ั ทส่ี องเปน การสรา งสายสง ศกั ยส งู จากเขอ่ื น
ภมู พิ ล ผา น จงั หวดั ตาก กำแพงเพชร นครสวรรค สงิ หบ รุ ี อา งทอง อยธุ ยา มาบรรจบกบั สายโอบพระนคร ยาวรวม
๔๔๕ กม. มเี สาโครงเหลก็ ๑,๐๐๒ ตน สงู ๔๐ ม. ซง่ึ ประกอบดว ยเหลก็ ฉากอาบสงั กะสยี ดึ ดว ยสกรนู อต งานสว นนไี้ ดว า
จา งบรษิ ทั Societa Anonima Elettrificazione, S.p.A., Milano, Italy เมอื่ เดอื นมถิ นุ ายน พ.ศ.๒๕๐๔ ซง่ึ บรษิ ทั ไดจ า ง
เหมาชว งบรษิ ทั Christiani and Nielson (Thai) Ltd., Bangkok เปน ผตู อกเขม็

สำหรับงานสายสงขนาด ๖๙,๐๐๐ โวลต มีระยะทางรวม ๒๕๕ กม. ไดแก สายนครสวรรค-มโนรมย-ตาคลี
สายอา งทอง-อยธุ ยา สายอา งทอง-สงิ หบ รุ -ี ลพบรุ ี และสายอา งทอง-สพุ รรณบรุ ี ดำเนนิ การเองโดยกรมชลประทาน
โดยมวี ศิ วกรทปี่ รกึ ษารว มชว ยเหลอื

คณุ จรยิ  ตลุ ยานนท ซงึ่ เปน นายชา งหวั หนา โครงการกอ สรา งสายสง รองในขณะนน้ั เลา วา เมอื่ ไดร บั มอบหมาย
ใหเปน ชคส. คำยอของนายชางหัวหนาโครงการกอสราง สายสงรองและสถานีแรงดันไฟฟาแลว ไดเร่ิมงาน
กอสรางสายสง ๖๙ กิโลโวลตในสายอางทอง-อยุธยา เปนสายแรกในเดือนมีนาคม พ.ศ.๒๕๐๕ ในระยะแรก
กรมชลประทานไดรับโอนชางเดินสายและเครื่องจักรเคร่ืองมือจากการไฟฟาลิกไนตมาดำเนินการ เน่ืองจาก
กรมชลประทานยังขาดชาง ชางเดินสายและเครื่องจักรเครื่องมือ โดยไดสั่งของมาจากตางประเทศแตยังไมไดรับ
พอถงึ เดอื นพฤษภาคมการไฟฟา ลกิ ไนตก ข็ อตวั ชา ง และชา งเดนิ สายคนื เพอื่ ไปทำงานทจ่ี งั หวดั กระบ่ี ทา นอาจารยเ ลา
วา ทนี ต้ี อ งฝก คนขน้ึ มาเองและตอ งหาเครอื่ งมอื มาใช ตอ งขอบคณุ Mr. Young จากบรษิ ทั วศิ วกรทป่ี รกึ ษาทช่ี ว ยให
คำแนะนำและขอบคณุ คณุ สนธิ เกยรู วงศ ซง่ึ ทา นเปน ครเู กา ในดา นนม้ี ลี กู ศษิ ยล กู หามาก ไดช ว ยสอนและชว ยขอยมื
เครอื่ งมอื ทจี่ ำเปน จากลกู ศษิ ยซ ง่ึ อยใู นหนว ยงานอน่ื มาให

๑๔๒ เขอ่ื นภมู พิ ล : กวา จะเปน วนั น้ี

ทแี รกทางฝรงั่ เขาอยากใหเ ปน งานจา งเหมา

แตเ มอ่ื ไดท ำไปแลว กลบั พบวา

งานทกี่ รมชลประทานดำเนนิ การเองนน้ั

มีราคางานทีถ่ ูกกวา และ เสร็จเร็วกวา

I สายสง ศกั ยส งู แบบวงจรคู ๒๓๐,๐๐๐ โวลต สายเชอ่ี มโยงกรงุ เทพ

คณุ จรยิ  ตลุ ยานนท เลา วา ทแี รกทางฝรงั่ เขาอยากใหเ ปน งานจา งเหมา แตเ มอ่ื ไดท ำไปแลว และ
เขามาตรวจสอบเรอื่ งราคาและความรวดเรว็ กลบั พบวา งานทก่ี รมชลประทานดำเนนิ การเองนน้ั มรี าคา
งานทถ่ี กู กวา และเสรจ็ เรว็ กวา ทา นบอกวา ในทส่ี ดุ แลว งานสายสง ทง้ั หมดเสรจ็ กอ นงานกอ สรา งตวั เขอ่ื น
ถงึ ๒ - ๓ เดอื น ซงึ่ ตอนนน้ั ปรากฏวา มกี ารจา ยไฟยอ นขน้ึ ไป คอื จา ยจากโรงไฟฟา บางกรวยยอ นขน้ึ ไป
นครสวรรคแทนที่จะจายไฟจากเขื่อนภูมิพลลงมา ตัวเสาของงานสายสง ๖๙ กิโลโวลตนี้ ออกแบบ
โครงสรางเปนไมทั้งหมด แตอาบนำ้ ยากันผุ โครงสรางเสาไฟเปนเสาคูเวน แตที่จุดหักเล้ียวจะเปน
ชนดิ ๓ เสา อปุ กรณต า ง ๆ จดั ซอื้ ภายในประเทศเวน แตอ ปุ กรณก ารขงึ สายตอ งซอ้ื จากตา งประเทศ

คณุ จรยิ  ตลุ ยานนท ไดท มุ เทปฏบิ ตั งิ านกอ สรา งสายสง รองทงั้ ๕ สาย และงานสรา งสถานลี ดแรง
ดันไฟฟาอีก ๖ แหง จนกระทั่งแลวเสร็จในเดือนเมษายน พ.ศ. ๒๕๐๗ รวมเปนงานปกเสาพาดสาย
๑,๒๙๔ คู และขงึ สายเปน ระยะทาง ๒๕๕ กโิ ลเมตร

๑๔๓

๑๔๔ เขอื่ นภมู พิ ล : กวา จะเปน วนั นี้

"แสงสวา งทว่ั ไทย" ๑๗ พฤษภาคม ๒๕๐๗

ประดษิ ฐกรรมของการกอ สรา งโดยฝม อื มนษุ ยข นาดมหมึ า สง่ิ มหศั จรรยค อ ยๆ กอ รปู รา งขน้ึ กลางปา ลกึ
ผมู สี ว นแทบทกุ คนเลา ความทรงจำในทางเดยี วกนั วา งานกอ สรา งคบื หนา ไปอยา งราบรน่ื ไมม อี ปุ สรรคจาก
ภยั ธรรมชาติ โรคภยั ไขเ จบ็ หรอื การทะเลาะววิ าทรนุ แรง เนอื่ งจากระบบการบรหิ ารจดั การและการบรหิ าร
งานบคุ คลทดี่ ี ทกุ คนทำงานประสานเปน อนั หนง่ึ อนั เดยี วกนั อยา งนา ชน่ื ชม ทงั้ คนไทยและชาวตา งชาติ

คนงานทำงานตอ เนอ่ื ง ๒๔ ชวั่ โมงตอ วนั แบง การทำงานเปน ๓ กะ กะกลางวนั ๘.๐๐ - ๑๖.๐๐ น. กะคำ่
๑๖.๐๐ - ๒๔.๐๐ น. และกะดกึ ๒๔.๐๐ - ๘.๐๐ น.

กระทงั่ เมอื่ วนั ท่ี ๑๗ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๕๐๗ พระบาทสมเดจ็ พระปรมนิ ทรมหาภมู พิ ลอดลุ ยเดช
บรมนาถบพติ ร เสดจ็ พระราชดำเนนิ พรอ มดว ยสมเดจ็ พระนางเจา สริ กิ ติ ์ิ พระบรมราชนิ นี าถ ในรชั กาลที่ ๙
โดยเครอื่ งบนิ พระทนี่ ง่ั จากสนามบนิ จงั หวดั เชยี งใหม ไปทรงเปด เขอ่ื นภมู พิ ล จงั หวดั ตาก ทรงกดปมุ เครอื่ ง
กำเนดิ ไฟฟา เครอ่ื งที่ ๑ และมกี ารขนานเครอ่ื งกำเนดิ ไฟฟา เครอ่ื งท่ี ๑ เขา ระบบเปน ครงั้ แรก

จงั หวดั ภาคกลางและภาคเหนอื กเ็ รมิ่ ไดใ ชไ ฟฟา จากเขอ่ื นภมู พิ ลพรอ มกนั ๑๗ จงั หวดั

๑๔๕

ในคราวนน้ั ไดพ ระราชทานพระราชดำรสั อนั เปน แนวทางและแสงสวา งแกก ารพฒั นาประเทศไวว า

...ขาพเจาเห็นพองกับรัฐบาลวา
โครงการอเนกประสงคโครงการแรกของประเทศไทยนี้
เปน จดุ เรมิ่ ตน ในการพฒั นาเศรษฐกจิ กา วใหม ใหไ พศาลออกไป

ปจจุบันนำ้ เปนปจจัยหลอเลี้ยงชีวิต
และนำ้ กับไฟฟาสงเสริมความเจริญกาวหนาของชีวิต
เมื่อพลเมืองเพิ่มมากและเร็ว ก็ตองเพิ่มนำ้ และไฟฟา

ใหทันความตองการของพลเมือง... *

* อา งองิ การไฟฟา ฝา ยผลติ แหง ประเทศไทย//"เขอื่ นของพอ "เขอื่ นภมู พิ ล//๑๗ ตลุ าคม ๒๕๕๙
จาก https://www.egat.co.th/index.php?option=com_content&view=article&id=1705:article-20161017-02&catid=49&Itemid=251

๑๔๖ เขอื่ นภมู พิ ล : กวา จะเปน วนั นี้

๓ภาค

"เขื่อนภูมิพล"

อดตี ปจ จบุ นั สอู นาคต

๑๔๗

I อธบิ ายการทำงานของเขอ่ื นภมู พิ ลจากแบบจำลอง

I รปู ภาพเขอื่ นภมู พิ ลมองจากทางดา นทา ยน้ำ

๑๔๘ เขอ่ื นภมู พิ ล : กวา จะเปน วนั น้ี