รายงานการวิจัย เรื่อง การปรับปรุงระบบการจัดการสภาวะน้ำท่วมในลุ่มน้ำ โดยการบริหารอ่างเก็บน้ำที่เหมาะสม และการพยากรณ์แเตือนภัย ณ เวลาจริง : กรณีศึกษาลุ่มน้ำท่าตะเภา จังหวัดชุมพร

การปรับปรุงระบบการจัดการสภาวะน ้าท่วมในลุ่มน ้า โดยการบริหารอ่างเก็บน ้าที่เหมาะสม และการพยากรณ์เตือนภัย ณ เวลาจริง: กรณีศึกษาลุ่มน ้าท่าตะเภา จังหวัดชุมพร รายงานฉบับสมบูรณ์ (6) บรรณานุกรม บรรณานุกรม (ต่อ) เสรี ศุภราทิตย์. 2544. การท านายน ้าท่วมฉับพลันโดยโครงข่ายใยประสาทเทียม. การประชุมวิศวกรรม โยธาแห่งชาติคร้ังที่7.

การปรับปรุงระบบการจัดการสภาวะน ้าท่วมในลุ่มน ้า โดยการบริหารอ่างเก็บน ้าที่เหมาะสม และการพยากรณ์เตือนภัย ณ เวลาจริง: กรณีศึกษาลุ่มน ้าท่าตะเภา จังหวัดชุมพร รายงานฉบับสมบูรณ์ ก-1 ภาคผนวก ก ก.1 ผลการจัดสัมมนาเชิงปฏิบัติการเพื่อระดมความคิดเห็นส าหรับระบบโทรมาตร ของกรมชลประทานในปัจจุบัน ในวันที่ 7 กันยายน พ.ศ.2552 สถาบันพัฒนาการชลประทาน ได้จัดให้มีการระดมความคิด เกี่ยวกับระบบโทรมาตรของกรมชลประทานในปัจจุบัน โดยมีผู้เข้าร่วมซึ่งเป็ นผู้แทนจากทุกส่วนที่ เกี่ยวข้องอาทิเช่น ส่วนอุทกวิทยา ส านักอุทกวิทยาและบริหารน้า ศูนย์อุทกวิทยาที่ 1-8 ส านักอุทกวิทยา และบริหารน้ า ส่วนสื่อสาร ตลอดจนโครงการชลประทานที่เกี่ยวข้องจ านวนกว่า 40 คน ซึ่งผลการ สัมมนาที่ได้สามารถสรุปออกเป็ นประเด็นต่าง ๆ ได้ดงัน้ี ประเด็นที่1จุดที่ต้งัตา แหน่งหรือบริเวณการตรวจวดัเหมาะสมเพียงใด 1. กรณีที่ข้ึนอยกู่บัชนิดของเครื่องมือที่เลือกใช้ • ข้ึนอยกู่บัผลการศึกษา 2. กรณีที่ไม่สามารถเลือกได้ตามเครื่องมือที่เลือกใช้ • ผลการศึกษาส่วนใหญ่เนน้ ใชส้ถานีหลกัของอุทกฯ ให้เนน้เพิ่มในส่วนสถานีวดัน้า ฝน ( ต้นน้า ) • การก่อสร้างควรศึกษาใหส้อดคลอ้งกบัแผนพฒันาแหล่งน้า ของลุ่มน้า น้นัๆ ดว้ย • สถานีฯ ในปัจจุบนัจดัไดว้า่ครอบคลุม แต่ในบางลุ่มน้า ยงัไม่สอดคลอ้งกบัแผน • จุดที่ต้งัของสถานีโทรมาตร ตอ้งพิจารณาจาก Master Plan ของสถานีท้งัประเทศ( 555 สถานี ที่ส่วนอุทกวิทยามีอยู่แล้วเป็ นหลัก) • การศึกษาสถานีที่จะติดต้งัในช่วงที่ผา่นมา จา นวนและตา แหน่งของสถานีจะถูกบงัคบั ด้วยรายละเอียดใน TOR ควรจะแยกการศึกษาจุดที่ต้งัและจา นวนออกจากการทา TOR ของโครงการ • การเลือกจุดที่ต้งัของสถานีขอให้พิจารณาสอดคลอ้งกบั โทรมาตรในรูปแบบของการ ใช้แบบจ าลองเพื่อคาดการณ์ด้วย สามารถรองรับกับแบบจ าลองเพื่อรองรับข้อมูลที่ ตอ้งใชก้บัการพยากรณ์โดยแบบจา ลอง และรอบปีการเกิดซ้า • ครอบคลุมหรือไม่สอดคลอ้งกบัแบบจา ลองหรือไม่ฯลฯ ควรจะมีการต้งังบประมาณ ศึกษาความเหมาะสมของจา นวนสถานีในพ้ืนที่การวางโครงข่ายก่อนที่จะมีการต้ัง งบประมาณในการด าเนินการในปี ถัดไป • ขอ้จา กดัในการจดัหาที่ดินเพื่อต้งัสถานีควรมีระยะเวลาเพื่อหาจุดที่ต้งัที่เหมาะสม • จุดที่ต้งัหรือการจดัหาที่ดินต้งัสถานีโทรมาตร ให้คา นึงถึงสิทธิและหลักฐาน ของ สถานีที่ต้งัโทรมาตร เพื่อจะไดไ้ม่เกิดปัญหาการฟ้องร้อง หรือร้ือถอนในภายหลงั

การปรับปรุงระบบการจัดการสภาวะน ้าท่วมในลุ่มน ้า โดยการบริหารอ่างเก็บน ้าที่เหมาะสม และการพยากรณ์เตือนภัย ณ เวลาจริง: กรณีศึกษาลุ่มน ้าท่าตะเภา จังหวัดชุมพร รายงานฉบับสมบูรณ์ ก-2 ภาคผนวก ก • การศึกษาจุดที่ต้งัสถานีควรจะให้ครอบคลุม หากการดา เนินการก่อสร้างไม่สามารถทา ไดท้ ้งัหมด จะเป็นขอ้มูลของสถานีที่จะดา เนินการต่อไป • มีอะไหล่อุปกรณ์ต่าง ๆ ที่ไม่เพียงพอ (spare part ได้ 10% ) การบ ารุงรักษาอย่างน้อย ต้อง 2 เดือนต่อคร้ังและบุคลากรที่มีความสามารถดา้นน้ีโดยตรงยงัไม่เพียงพอ ควรจะ แกไ้ขเพิ่มเติมลงไปใน TOR ด้วย • หน่วยงานและงบประมาณด้านบ ารุงรักษาสถานี ภายหลังจากหมดสัญญาประกันกับผู้ รับจ้าง กรมฯ ยังไม่มีการเตรียมการรองรับ • ชุมชนเจ้าของพ้ืนที่ซ่ึงสถานีสนามต้ังอยู่ยังไม่มีส่วนร่วมมากเพียงพอ ต้องมี กระบวนการสร้างความเป็นเจา้ของ และเสริมความรู้ความเขา้ใจใหก้บัชุมชนน้นัๆ ดว้ย • ควรมีการแสดงผลจากสถานีสนาม ให้ชุมชนสามารถเรียนรู้และใช้ประโยชน์ ได้ง่าย • ควรมีการเชื่อมโยงเครือข่ายของระบบโทรมาตรทวั่ประเทศ มีการเก็บขอ้มูลวิเคราะห์ และแจ้งกลับด้วย • การจัดท า TOR ควรมีการเพิ่มเติมให้ศูนยอ์ุทกวิทยา สามารถตรวจสอบแก้ไข ดูผล ข้อมูล และติดตามสถานการณ์ได้ (อาจเป็ น server ที่ศูนย์ ฯ) สามารถตรวจสอบได้ทาง server ของโครงการฯ ประเด็นที่ 2 ปัญหาเกี่ยวกับแบบจ าลอง / ซอฟแวร์ที่ใช้งานมีมากน้อยเพียงใด • ติด Hard Lock ไม่สามารถน าไปใช้ขยายผลข้อมูลต่อได้ ใน TOR ควรจะมีการพิจารณา ขยาย Node ในอนาคตเผื่อไว้ด้วย • ใน TOR ควรจะมีซอฟแวร์ส าหรับคัดกรองข้อมูลที่คลาดเคลื่อนไว้ด้วย • ควรมีการสอบเทียบแบบจ าลองก่อนที่จะมีการด าเนินการใช้จริง (เก็บข้อมูลจริง เปรียบเทียบกับผลจากแบบจ าลองตามช่วง ที่แบบจา ลองต้งัค่าไว)้ • Cross Section ที่น าเข้าแบบจ าลอง มีการเปลี่ยนแปลงตลอดเวลา ควรปรับปรุงเมื่อใด หรือ กรณีมีการก่อสร้างอาคารเพิ่มเติม และใครจะเป็นคนนา เขา้ • การเลือกใชแ้บบจา ลอง สามารถที่จะสร้างแบบจา ลองข้ึนมาเองไดห้รือไม่หรือกรณีที่ไม่ สามารถท าได้ใน TOR สามารถก าหนดได้หรือไม่ ให้ทุกโครงการใช้เหมือนกัน • การเลือกใช้แบบจ าลอง และโปรแกรมการจัดการฐานข้อมูล ต้องสามารถเข้าถึงได้ ใช้ได้ และแก้ไขได้ (ควรจะระบุลงไปใน TOR) • ข้อจ ากัดของโปรแกรม SOBEK (ลุ่มน้า มูลและทะเลสาบสงขลา) มีความคลาดเคลื่อนใน ส่วนของปริมาณการไหลที่มากกว่าความเป็ นจริง

การปรับปรุงระบบการจัดการสภาวะน ้าท่วมในลุ่มน ้า โดยการบริหารอ่างเก็บน ้าที่เหมาะสม และการพยากรณ์เตือนภัย ณ เวลาจริง: กรณีศึกษาลุ่มน ้าท่าตะเภา จังหวัดชุมพร รายงานฉบับสมบูรณ์ ก-3 ภาคผนวก ก ประเด็นที่ 3 ปัญหาโครงสร้าง หน่วยงานที่รับผิดชอบดูแล บ ารุงรักษา และทิศทางที่ควรจะเป็ น • มีศูนย์กลาง (Center) ที่กรมฯ และมีการแบ่งการบริหารออกเป็ น 5 section ตามภูมิภาค • การดา เนินการจัดซ้ือ จดัจ้าง ติดต้งัระบบโทรมาตร ให้โครงการสามารถดา เนินการเอง เบ็ดเสร็จ • โครงสร้างในระดบั ในพ้ืนที่แบ่งการดา เนินงานออกเป็นระยะ โดยในช่วงแรกอาจเป็นงาน ฝากกับโครงการฯ / ส านัก ฯ จนกว่าจะสามารถด าเนินงานเองได้ • โครงสร้างฯ ควรจะให้การปฏิบัติงานเกิดความคล่องตัว โครงการโทรมาตรจะท าหน้าที่ใน การดูแล ระบบ IT • ระบบโทรมาตรที่ดา เนินการอยู่ในปัจจุบนั ประกอบด้วย งานจดัหาติดต้งัก่อสร้าง และ บ ารุงรักษา ซ่ึงควรที่จะมีการรวมไว้ด้วยกัน ต้ังแต่งานวางแผน (งบประมาณ) ศึกษา ก่อสร้างและบา รุงรักษา • ควรมีการบูรณาการความรับผิดชอบของงานโทรมาตรท้งัหมด ภายใต้ส านักอุทกวิทยาและ บริหารน้า โดยให้การบริหารจดัการระบบขอ้มูลอยใู่นส่วนกลาง ส่วนการปฏิบตัิการอยใู่น สนาม • วตัถุประสงคข์องโทรมาตรในเริ่มแรกที่คิด คือมีขอ้มูลเพื่อการพยากรณ์และบริหารจดัการ น้า ดงัน้ันการต้งัโครงการโทรมาตรควรจะเน้นที่ความจา เป็น เร่งด่วน ตอ้งไดรับข้อมูลที่ ้ รวดเร็ว มิฉะน้นัจะตอ้งมาพิจารณาถึงความคุม้ค่าภายหลงั • โครงการโทรมาตรที่เกี่ยวข้องกับการพยากรณ์และเตือนภัย ควรอยู่ที่ส่วนอุทกวิทยา ส่วน โครงการที่ใชใ้นดา้นบริหารจดัการน้า ควรแยกออกมาใหส้ ่วนบริหารจดัการน้า ดา เนินการ • โครงการ ฯ ที่จะเริ่มต้นใหม่ให้มองถึงวัตถุประสงค์ ส่วนแรก ข้อมูลที่เสถียร (เก็บที่ ส่วนกลาง) ส่วนที่ 2 การบ ารุงรักษา (มีอะไหล่เก็บที่ส่วนกลาง) ส่วนที่ 3การปฏิบัติการ เพื่อเสริมขอ้มูลใหส้มบูรณ์ (อยใู่นส่วนทอ้งถิ่น เช่น ศูนยอ์ุทกวิทยา) • หน่วยงานที่ต้งัข้ึนมาจะตอ้งเบ็ดเสร็จในหน่วยเดียว หลักส าคัญคือข้อมูลที่ได้ต้องมีความ ถูกต้อง ต่อเนื่อง ตอบสนองต่อผู้ใช้งาน • ควรเป็ นหน่วยงานที่เฉพาะในการด าเนินงานบริหารจัดการและบ ารุงรักษา โดยผู้ที่มีความรู้ และสนใจงานทางดา้นน้ีและส่งผา่นขอ้มูลที่ไดไ้ปยงัส่วนอื่น ๆ ที่เกี่ยวขอ้ง • เพิ่มอตัรากา ลงัในศูนยอ์ุทกวิทยาฯ เพื่อเก็บรวบรวม และตรวจสอบข้อมูล • การด าเนินการ 2ลักษณะ คืองานทา เองและจา้งเหมาท้งัระบบ

การปรับปรุงระบบการจัดการสภาวะน ้าท่วมในลุ่มน ้า โดยการบริหารอ่างเก็บน ้าที่เหมาะสม และการพยากรณ์เตือนภัย ณ เวลาจริง: กรณีศึกษาลุ่มน ้าท่าตะเภา จังหวัดชุมพร รายงานฉบับสมบูรณ์ ก-4 ภาคผนวก ก ซึ่งบทสรุปจากการสัมมนาก็เป็ นอีกหนึ่งมุมมองจากผู้ปฏิบัติและหน่วยงานในภาครัฐ ต่อระบบ โทรมาตรที่ได้คลุกคลีอยู่ ซึ่งจะท าให้เห็นมุมมองในหลาย ๆ มิติที่มีความแตกต่างกัน ซึ่งข้อมูลในส่วน น้ีสถาบันพัฒนาการชลประทานจะมีการน าเสนอกรมชลประทานเพื่อพิจารณาความเป็นไปได้ใน รายละเอียดที่เกี่ยวข้องและสามารถด าเนินการแก้ไขได้ต่อไป ก.2 การซ้อมแผนช่วยเหลือผู้ประสบภัยพบิัติ เมื่อวันที่ 3 และ 4 พฤศจิกายน 2552 ที่ผ่านมา ทางโครงการชลประทานชุมพร โดยนายทวีศักดิ์ ธนเดโชพล ผอ.คป.ชุมพร พร้อมนายณรงค์ วัฒนพันธ์ ฝจน.คป.ชุมพร เข้าร่วม ซ้อมแผนวิทยุสื่อสารใน ราชการกรมป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย จังหวัดชุมพร เพื่อช่วยเหลือผู้ประสบภัยพิบัติจากพายุไต้ฝุ่ น ABC โดยมี นายการัณย์ ศุภกิจวิเลขการ ผู้ว่าราชการจังหวัดชุมพร/ผู้อ านายการจังหวัด เป็ นหัวหน้าใน การซอ้มแผนในคร้ังน้ีประมวลภาพบรรยากาศการซ้อมแผนเตือนภัย แสดงในรูปที่ ก.2-1

การปรับปรุงระบบการจัดการสภาวะน ้าท่วมในลุ่มน ้า โดยการบริหารอ่างเก็บน ้าที่เหมาะสม และการพยากรณ์เตือนภัย ณ เวลาจริง: กรณีศึกษาลุ่มน ้าท่าตะเภา จังหวัดชุมพร รายงานฉบับสมบูรณ์ ก-5 ภาคผนวก ก รูปที่ ก.2-1 ประมวลภาพการซ้อมแผนเตือนภัยพิบัติ จังหวัดชุมพร

1 แบบสอบถาม โครงการวิจัย การปรับปรุงระบบการจัดการสภาวะน ้าท่วมในลุ่มน ้าโดยการบริหาร อ่างเก ็ บน ้าทเี่หมาะสม และการพยากรณเ์ตือนภัย ณ เวลาจริง : กรณีศึกษาลุ่มน ้าท่าตะเภา จังหวัดชุมพร ************************************************************** ส่วนที่1 : ข้อมลูพนื้ฐาน I. ข้อมูลครัวเรือน 1. ชื่อของผู้ตอบแบบสอบถาม ....................................................................................... 2. เพศ [1] ชาย [2] หญิง 3. อายุ [1] น้อยกว่า 30 ปี [2] 30 –40 ปี [3] 40 –50 ปี [4] 50 –60 ปี [5] 60 ปี ขึ้นไป 4. ในครอบครัวของท่าน มีสมาชิกที่มีระดับการศึกษาสูงสุดในระดับใด [1] ไม่ได้รับการศึกษา [2] ประถมศึกษา [3] มัธยมต้น [4] มัธยมปลาย [5] ปวช. [6] ปวส. [7] ปริญญาตรี [8] อื่นๆ (ระบุ).......................................... 5. จ านวนผู้ใหญ่ที่อาศัยอยู่ในบ้าน (อายุ 18 ปีขึ้นไป ) ...................................... คน 6. จ านวนเด็กที่อาศัยอยู่ในบ้าน (อายุต ่ากว่า18 ปี ) ...................................... คน 7. ปี พ.ศ. ที่ย้ายเข้ามาอยู่อาศัยในหมู่บ้านนี้ .......................................... II. อาชีพ ( แหล่งรายได้ ) และรายได้ของครอบครัวต่อเดือนโดยประมาณ อาชีพ (แหล่งรายได้) รายได้เฉลี่ย ต่อ เดือน (บาท) อาชีพ (แหล่งรายได้) รายได้เฉลี่ย ต่อ เดือน (บาท) 1. ท าไร่ 2. ท านา 3. ท าไม้ผล 4. ท าสวนพืชผัก 5. ท าไม้ดอก 6. รับราชการ 7. รับจ้าง 8. ค้าขาย 9. การเลี้ยงสัตว์น ้า 10. เลี้ยงสัตว์บก 11. เก็บของป่า ระบุชนิด .......................... ................................................................ 12. หัตถกรรมพื้นบ้าน 13. อื่นๆ ( ระบุ ) ...................................... ................................................................ ................................................................ III.สภาพการถือครองทดี่นิ (รวมทัง้พนื้ทที่า กินและพนื้ทอี่ยู่อาศัย ) [1] มีที่ดินเป็นของตนเอง ระบุประเภทเอกสารสิทธ์ ..................................................................... จ านวนพื้นที่ถือครอง ........................................ ไร่ [2] ไม่มี

2 ส่วนที่2 : ข้อมลูเกี่ยวกับการใช้ประโยชน์และปัญหาต่างๆ ในลุ่มน ้าท่าตะเภา ( ตอบไดม้ากกว่า 1 ขอ้ ) I.การใช้ประโยชนจ์ากลุ่มน ้าทา่ตะเภา รายการ การใช้ประโยชน์ ใช้ ไม่ได้ใช้ 1. ใช้น ้าในการท าอาชีพเกษตรกรรม 2. ใช้น ้าในการท าอาชีพประมง และเพาะเลี้ยงสัตว์น ้า 3. ใช้น ้าในครัวเรือน ( ดื่ม กิน ซักล้าง ) 4. ใช้น ้าในการท าอุตสาหกรรมรายย่อยในครัวเรือน 5. ใช้น ้าในการท าอุตสาหกรรมขนาดใหญ่ 6. ใช้น ้าเพื่อการคมนาคม 7. อื่น ๆ ( ระบุ ) ................................................................. 8. อื่น ๆ ( ระบุ ) ................................................................. 9. อื่น ๆ ( ระบุ ) ................................................................. II. ปัญหาและอุปสรรค 1. กรณีที่เกิดอุทกภัยในเขตลุ่มน ้าท่าตะเภาในปีที่ผ่าน ๆ มา ท่านได้รับผลกระทบหรือไม่ อย่างไร [1] ไม่ได้รับผลกระทบ [2] ได้รับผลกระทบ [ 2.1 ] โดยทางตรง มีพื้นที่เสียหาย ...................... ไร่ มูลค่าความเสียหาย ............................... บาท [ 2.2] โดยทางอ้อม คือ ............................................................................................... 2. ในปัจจุบันนี้ปัญหาที่เกิดขึ้นในลุ่มน ้าท่าตะเภา ที่ท่านพบเห็นหรือได้รับทราบ มีอะไรบ้าง 1. .................................................................................................................................................... 2. .................................................................................................................................................... 3. ................................................................................................................................................... 4. ................................................................................................................................................... 5. ................................................................................................................................................... 3. จากปัญหาข้างต้น ท่านคิดว่ามีสาเหตุมาจากอะไรบ้าง ( เท่าที่สามารถตอบได้ ) 1. .................................................................................................................................................... 2. .................................................................................................................................................... 3. ................................................................................................................................................... 4. ................................................................................................................................................... 5. ...................................................................................................................................................

3 ส่วนที่3 : ความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับการจดัทา ระบบเตือนภัยในลุ่มน ้าท่าตะเภา I. ท่านทราบหรือไม่ว่ามีการจัดตั้งระบบโทรมาตร ( เตือนภัย ) ในลุ่มน ้าท่าตะเภา [1] ทราบ ผู้ที่เข้ามาดูแลคือหน่วยงาน ............................................................................................... [2] ไม่ทราบ II. ท่านเห็นว่าการติดตั้งระบบเตือนภัยมีประโยชน์ต่อชุมชน ครัวเรือนของท่านหรือไม่ [1] มี เพราะ .............................................................................................................................................. .............................................................................................................................................. [2] ไม่มี เพราะ .......................................................................................................................................... ส่วนที่4 : แนวทางการมีส่วนร่วมของชุมชน I. หากมีทุกภาคส่วนเข้ามามีส่วนร่วมในการดูแลรักษา ท่านคิดว่าจะท าให้ระบบโทรมาตรในลุ่มน ้าท่าตะเภาดีขึ้นหรือไม่ ? [1] ดีขึ้น [2] เหมือนเดิม [3] ยังไม่แน่ใจ II. ภายหลังที่มีการติดตั้งระบบเตือนภัยเสร็จเรียบร้อยแล้ว และจะมีการเชิญประชุมเพื่อรับทราบข้อมูลที่เกี่ยวข้อง ท่านยินดีจะเข้า ร่วมหรือไม่ [1] ยินดี [2] ยังไม่แน่ใจ [3] ไม่สามารถเข้าร่วมได้ III. ท่านยินดีที่จะเข้ามามีส่วนร่วมในการดูแล ระบบโทรมาตรร่วมกับทางราชการหรือไม่ [1] ยินดี [2] ยังไม่แน่ใจ [3] เป็นหน้าที่ของทางราชการต้องดูแลเอง ส่วนที่5 : ข้อเสนอแนะอนื่ๆ ................................................................................................................................................................................... ........................................................................................................................................................................................................ ........................................................................................................................................................................................................ ........................................................................................................................................................................................................ ........................................................................................................................................................................................................ ........................................................................................................................................................................................................ ขอขอบพระคุณทท่าน ี่ให้ความร่วมมือในการตอบแบบสอบถาม