2564_ถอดบทเรียน การต่อยอดสร้างสรรค์นวัตกรรมด้านการอนุรักษ์ทรัพยากร วัฒนธรรม และภูมิปัญญา เพื่อสนองโครงการ อพ.สธ.

สกถอราดบ้ารทงเตรยีสน่อรยรอคดน์ วัตกรรม

ดา้ นการอนุรกั ษ์ทรัพยากรวฒั นธรรมและภูมิปัญญา

เพ่อื สนองโครงการอนุรกั ษพ์ นั ธกุ รรมพชื อนั เน่ืองมาจากพระราชดำ�ริ

สมเด็จพระเทพรตั นราชสุดาฯ สยามบรมราชกมุ ารี (อพ.สธ.)

สำ�นักงานเลขาธกิ ารสภาการศึกษา



สรา้ งกสารรถรอตดคบอ่ทน์เรยยี วนอตั ดกรรม
ดา้ นการอนรุ ักษ์ทรพั ยากรวฒั นธรรมและภูมิปญั ญา
เพ่อื สนองโครงการอนุรกั ษพ์ นั ธกุ รรมพชื อนั เน่ืองมาจากพระราชดำ�ริ
สมเด็จพระเทพรตั นราชสุดาฯ สยามบรมราชกมุ ารี (อพ.สธ.)

สำ�นักงานเลขาธกิ ารสภาการศึกษา

371.11 ส�ำ นักงานเลขาธิการสภาการศกึ ษา
ส 691 ถ ถอดบทเรยี นการต่อยอดสร้างสรรค์นวัตกรรมดา้ นการอนุรักษ์ทรพั ยากร
วัฒนธรรมและภมู ปิ ญั ญา เพอื่ สนองโครงการอนุรกั ษพ์ ันธุกรรมพชื
อันเนอ่ื งมาจากพระราชดำ�ริสมเดจ็ พระเทพรัตนราชสดุ าฯ
สยามบรมราชกมุ ารี (อพ.สธ.)
กรุงเทพฯ : 2564
178 หนา้
ISBN : ๙๗8-๖๑๖-๒๗๐-๒๙๘-๓
๑. ครูภมู ิปัญญาไทยกับนวัตกรรม
๒. ครภู ูมปิ ญั ญาไทย : อพ.สธ.
๓. ชอื่ เร่ือง

โครงก�รอนุรกั ษ์พันธุกรรมพืชอนั เน่ืองม�จ�กพระร�ชดำ�ริ ถอดบทเรยี น การต่อยอดสรา้ งสรรคน์ วตั กรรม ดา้ นการอนรุ กั ษท์ รพั ยากรวฒั นธรรม และภมู ปิ ญั ญา สกถอราดบา้รทงเตรยีสนอ่ รยรอคด์นวัตกรรม
สมเด็จพระเทพรตั นร�ชสุด� สย�มบรมร�ชกมุ �รี
สนองพระร�ชดำ�ริ โดย ดา้ นการอนุรักษ์ทรัพยากรวฒั นธรรมและภมู ิปญั ญา
สำ�นักง�นเลข�ธิก�รสภ�ก�รศึกษ�
เพ่อื สนองโครงการอนุรกั ษพ์ นั ธกุ รรมพชื อนั เน่ืองมาจากพระราชดำาริ
สมเด็จพระเทพรตั นราชสุดาฯ สยามบรมราชกมุ ารี (อพ.สธ.)

สำ�นักม�ตรฐ�นก�รศึกษ�และพัฒน�ก�รเรยี นรู้ สำานักงานเลขาธกิ ารสภาการศึกษา
สำ�นักง�นเลข�ธิก�รสภ�ก�รศึกษ�
ถอดบทเรยี นการต่อยอดสรา้ งสรรคน์ วตั กรรมดา้ นการอนุรกั ษท์ รพั ยากรวัฒนธรรม
โทรศัพท์ ๐ ๒๖๘๘ ๗๑๒๓ ต่อ ๒๕๒๑ โทรสาร ๐ ๒๒๔๓ ๑๑๒๙ และภูมปิ ญั ญา เพื่อสนองโครงการอนรุ ักษพ์ นั ธกุ รรมพืชอนั เนื่องมาจากพระราชด�ำ ริ
Website : www.onec.go.th สมเด็จพระเทพรัตนราชสดุ าฯ สยามบรมราชกมุ ารี (อพ.สธ.)

สิ่งพิมพ์ สกศ. อันดบั ที่ ๑๐ / ๒๕๖๔
พมิ พค์ ร้ังท่ี ๑ ๒๕๖๔
จ�ำ นวนพมิ พ์ ๑,๐๐๐ เล่ม
จดั พิมพแ์ ละเผยแพร่ ส�ำ นักมาตรฐานการศึกษาและพฒั นาการเรียนรู้
ส�ำ นกั งานเลขาธกิ ารสภาการศึกษา
กระทรวงศึกษาธกิ าร
๙๙/๒๐ ถนนสโุ ขทัย เขตดสุ ิต กรุงเทพฯ ๑๐๓๐๐
โทร. ๐ ๒๖๖๘ ๗๑๒๓ ต่อ ๒๕๒๑
โทรสาร ๐ ๒๒๔๓ ๑๑๒๙
Website : www.onec.go.th

พิมพ์ที่ บริษัท เอส.บ.ี เค. การพิมพ์ จำ�กดั
โทร. 0 2178 8794 - 5

ถอดบทเรยี น

การตอ่ ยอด
สรา้ งสรรคน์ วตั กรรม

คำ�นำ�

ส�ำนกั งานเลขาธกิ ารสภาการศกึ ษา เปน็ หนว่ ยงานสนองพระราชด�ำรโิ ครงการอนรุ กั ษพ์ นั ธกุ รรมพชื
อันเน่ืองมาจากพระราชด�ำริ สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี (อพ.สธ.) ต้ังแต่ปี
พ.ศ.๒๕๔๙ เป็นต้นมา ในปีงบประมาณ ๒๕๖๓ – ๒๕๖๔ ส�ำนักงานฯ ได้ด�ำเนินการตามแผนแม่บท
ระยะ ๕ ปที ีห่ ก อพ.สธ. (ตุลาคม พ.ศ. ๒๕๕๙ – กนั ยายน พ.ศ. ๒๕๖๔) ซึ่งเน้นการส�ำรวจและจัดท�ำ
ฐานทรพั ยากรท้องถ่นิ ๓ ฐาน ได้แก่ ทรัพยากรชวี ภาพ (สิ่งท่มี ชี วี ติ ) ทรพั ยากรกายภาพ (ส่งิ ท่ไี ม่มชี วี ิต)
และทรพั ยากรวัฒนธรรมและภมู ปิ ญั ญา

ด้วยตระหนักถึงความส�ำคัญในการอนุรักษ์สืบสานภูมิปัญญาไทย ส�ำนักงานฯ ได้ด�ำเนินการ
สรรหาและคัดเลือก “ครูภูมิปัญญาไทย” ท่ีมีการถ่ายทอดองค์ความรู้ภูมิปัญญาด้านต่าง ๆ สู่ระบบ
การศกึ ษา มาแลว้ ๙ รนุ่ ๙ ดา้ น จ�ำนวนทงั้ สน้ิ ๕๐๓ ทา่ น ตลอดจนปจั จบุ นั “ยทุ ธศาสตรช์ าติ ๒๐ ปี พ.ศ.
๒๕๖๑ – ๒๕๘๐” ให้ความส�ำคัญกับการพัฒนาและเสริมสร้างศักยภาพทรัพยากรมนุษย์ การสร้าง
การเติบโตบนคุณภาพชีวิตท่ีเป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม และส่งเสริมการสร้างความสามารถในการแข่งขัน
ดว้ ยการเพิม่ ศกั ยภาพของผู้ประกอบการ พฒั นาคนรนุ่ ใหม่ ปรบั รูปแบบธรุ กิจใหต้ อบสนองความต้องการ
ของตลาด อยา่ งไรกต็ าม แมย้ ทุ ธศาสตรช์ าตดิ า้ นการสรา้ งความสามารถในการแขง่ ขนั จะมองสอู่ นาคต แตไ่ มล่ มื
ให้ความส�ำคัญกับการต่อยอดจากอดีต ซึ่งคือ อัตลักษณ์ วัฒนธรรม ภูมิปัญญา ทรัพยากรธรรมชาติ
ด้วยเหตุน้ี ส�ำนักงานฯ จึงด�ำเนินการ ถอดบทเรียนการต่อยอดสร้างสรรค์นวัตกรรมด้านการอนุรักษ์
ทรัพยากรวัฒนธรรมและภูมิปัญญา เพื่อสนองโครงการอนุรักษ์พันธุกรรมพืชอันเนื่องมาจาก
พระราชด�ำริ สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี (อพ.สธ.) และด�ำเนินการตามแนวทาง
ยุทธศาสตร์ชาติ โดยการถอดบทเรียนครูภูมิปัญญาไทยท่ีสามารถต่อยอดองค์ความรู้ภูมิปัญญาไปสู่
การสร้างนวัตกรรมที่สอดคล้องกับวิถีชีวิตในศตวรรษที่ ๒๑ ได้ประสบความส�ำเร็จ เป็นท่ีประจักษ์
และให้ความส�ำคัญกับการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติ จ�ำนวน ๓ ท่าน คือ ครูบุญเลิศ ไทยทัตกุล
ครูภูมิปัญญาไทย รุ่นที่ ๓ ด้านเกษตรกรรม ผู้สามารถน�ำเทคโนโลยีมาใช้สร้างสรรค์นวัตกรรม ครจู นิ ดา
บุษสระเกษ ครูภูมิปัญญาไทย รุ่นท่ี ๖ ด้านกองทุนและธุรกิจชุมชน (การออมทรัพย์เพื่อการผลิต)
ผนู้ �ำพลงั เครอื ขา่ ยยกระดบั คณุ ภาพชวี ติ ของคนในชมุ ชน และ ครมู งคลชยั เสเล ครภู มู ปิ ญั ญาไทย รนุ่ ท่ี ๙
ด้านการแพทย์แผนไทย (เคร่ืองดึงหลังแบบพกพา) ผู้สามารถคิดค้นส่ิงประดิษฐ์ใหม่และจดอนุสิทธิบัตร
เปน็ ทรพั ย์สนิ ทางปญั ญา

ส�ำนักงานฯ หวังว่า ผลการศึกษาน้ีจะเป็นต้นแบบให้ผู้เกี่ยวข้องและผู้สนใจ สามารถน�ำ
“บทเรยี น” ไปประยกุ ตใ์ ชใ้ นบรบิ ทของตน ชว่ ยเสรมิ สรา้ งใหเ้ กดิ จติ ส�ำนกึ ในการอนรุ กั ษท์ รพั ยากร วฒั นธรรม
ภูมปิ ญั ญาไทยให้คงอย่คู ู่แผน่ ดนิ ไทย เปน็ ความภาคภมู ใิ จและประโยชนต์ ่อประชาชนชาวไทยสบื ไป

(นายอ�ำนาจ วชิ ยานวุ ัติ)
เลขาธกิ ารสภาการศกึ ษา

ถอดบทเรยี น

การตอ่ ยอด

สารบญัสรา้ งสรรคน์ วตั กรรม

บส โคมทรเนงด�ก็จำ าพรรอะนเทรุ ักพษร์พัตนันรธากุ ชรสรดุมาพฯชื อสนัยาเนมอ่ื บงรมมารจาาชกกพุมราะรรี (าอชพด.�สำรธิ .) หนา้
6

ภมู ปิ ญั ญาไทยกับนวตั กรรม 10
คร บู ญุ เลิศ ไทยทตั กุล ครภู มู ปิ ัญญาไทย รุ่นท่ี ๑4
ยอดครู กรู ูเห็ด ผ้บู กุ เบกิ สรา้ งสรรคน์ วตั กรรม ๓ ด้านเกษตรกรรม

• ครผู ูไ้ มเ่ คยหยุดสร้างสรรคน์ วตั กรรม “ครูบุญเลศิ ไทยทตั กุล” ๑5
• แนวคิด วธิ ีการ บกุ เบกิ สรา้ งสรรคน์ วตั กรรมสคู่ วามส�ำเร็จ 19
พรอ้ มอนุรักษส์ ิง่ แวดลอ้ มของครบู ญุ เลิศ ไทยทตั กลุ
1. จุดเร่ิมต้นการเพาะเหด็ 20
๒. การต่อยอดสรา้ งสรรค์นวัตกรรมจากเหด็ หลกั รอ้ ย พฒั นาส่ผู ลติ ภัณฑ์เหด็ หลักล้าน 28
• ปจั จัยความส�ำเรจ็ ของครู 48
• เผยปจั จยั ท่คี รคู ิดวา่ จะท�ำให้การด�ำเนนิ การใด ๆ ประสบความส�ำเร็จ 56
• การสืบสาน ถ่ายทอด 56
• สงิ่ ที่ครวู างแผนและคาดหวัง 57
• เสียงสะท้อนของผทู้ ่ีไดร้ ่วมงานหรอื เข้าร่วมโครงการตา่ ง ๆ ของคร ู 58
• บทสรปุ การสร้างสรรคน์ วตั กรรม 62
• ส่ิงทค่ี รูบุญเลิศฝากไว ้ 6๔
คผดา้รู้น นจู �ำินก“ดอพางลทบังุนเษุ คแสรลรอืะะขธเุรา่กกยษจิ”คชตรุมอ่ ภู ชยมูนอปิ ด(ัญกนาญวรตั าอกไอทรมยรทมรรุน่พพั ทฒัย่ีเ์ ๖นพ า่อื ชกุมาชรนผลติ )
66

• รูจ้ กั หญงิ แเกรง่ “ครูจนิ ดา บุษสระเกษ” 67
• แนวคดิ วิธีการสร้างนวัตกรรมสูค่ วามส�ำเรจ็ ชว่ ยยกระดบั คุณภาพชวี ติ ท่ดี ี 69
พร้อมอนุรักษส์ ิ่งแวดล้อมของครจู ินดา บุษสระเกษ 69
๑. จุดประกายอนุรกั ษ์ทรัพยากรธรรมชาติ ทรพั ยากรพ้นื ถิน่ เพอ่ื ตน เพื่อโลก 75
๒. พลกิ ชีวิต ยกระดบั คุณภาพความเป็นอยขู่ องชุมชน 85
๓. ส่งเสรมิ รกั ษาภูมิปญั ญาไทย สบื สานสูเ่ ดก็ และชมุ ชน 90
๔. พลงั เครือขา่ ยเขม้ แข็ง สรา้ งส�ำนกึ ดี สงั คมด ี 9๔
• ปจั จัยความส�ำเรจ็ ของคร ู 105
• เผยปจั จยั ส�ำคัญทค่ี รูคดิ ว่าจะท�ำให้การด�ำเนนิ การใด ๆ ประสบความส�ำเร็จ 107
• การสบื สาน ถา่ ยทอด

ถอดบทเรยี น

สรา้ งสรรกคาน์ รวตตั อ่ กยรอรมด

สารบญั (ตอ่ ) หนา้

• สิง่ ที่ครูวางแผนและคาดหวงั 109
• เสียงสะทอ้ นจากเครอื ข่ายของคร ู 111
• บทสรุปการสรา้ งสรรค์นวตั กรรม 113
• สิ่งทคี่ รจู ินดาฝากไว้ 116
ค ร มู งคลชยั เสเล ครูภมู ปิ ัญญาไทย รนุ่ ท่ี ๙
ด้านการแพทย์แผนไทย (เคร่อื งดึงหลังแบบพกพา) 118

หมอมอื เปลา่ ผรู้ งั สรรคน์ วตั กรรมการนวด การประดษิ ฐเ์ ครอื่ งดงึ หลงั แบบพกพา

• รจู้ ักครูนกั คิด นักประดิษฐ์ เจ้าของฉายา “หมอมอื เปลา่ ” 119
• แนวคิด วิธีการคิดแบบผสมผสาน รังสรรค์สิง่ ประดิษฐ์ 121
พร้อมอนรุ ักษท์ รพั ยากรวฒั นธรรมและภูมิปญั ญาของครูมงคลชัย เสเล
1. เส้นทางการเป็นแพทยแ์ ผนไทย 121
๒. การตอ่ ยอดสร้างสรรคน์ วตั กรรม 125
• ปัจจยั ความส�ำเรจ็ ของคร ู 137
• เผยปจั จัยท่ีครูคิดว่าจะท�ำให้การด�ำเนินการใด ๆ ประสบความส�ำเร็จ 141
• การสบื สานถา่ ยทอด 142
• สง่ิ ทีค่ รูวางแผนและคาดหวัง 144
• เสียงสะทอ้ นของลกู ศิษยแ์ ละคนไข ้ 147
• บทสรปุ การสรา้ งสรรคน์ วตั กรรม 151
• ส่งิ ที่ครมู งคลชัยฝากไว ้ 153
บท สรุป เคล็ดลบั ความส�ำเรจ็ ของครูภูมปิ ัญญาไทย
154

๑. ครภู มู ิปัญญาไทยกับความเช่ียวชาญ 155
๒. การสรา้ งสรรคน์ วัตกรรม และผลส�ำเรจ็ ท่เี กดิ ขน้ึ 156
๓. ปจั จยั ขบั เคลอื่ นสคู่ วามส�ำเรจ็ ในการสรา้ งสรรคน์ วตั กรรมของครภู มู ปิ ญั ญาไทยทงั้ ๓ ทา่ น 161
๔. สรปุ ภาพรวมปัจจัยความส�ำเรจ็ ในการสร้างสรรค์นวตั กรรม ๑67
๕. ครภู ูมปิ ญั ญาไทยกบั โครงการอนุรกั ษพ์ ันธุกรรมพชื อนั เนือ่ งมาจาก ๑71
พระราชด�ำริสมเด็จพระเทพรัตนราชสดุ าฯ สยามบรมราชกมุ ารี (อพ.สธ.)

บรรณานกุ รม 174
คณะผจู้ ดั ท�ำ 176

สกถอราดบา้รทเงตรยี สน่อรยรอคดน์ วตั กรรม

บทนำ�

โครงการอนุรักษพ์ ันธุกรรมพืช
อันเน่อื งมาจากพระราชด�ำริ

สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ
สยามบรมราชกมุ ารี (อพ.สธ.)

เป็นโครงการท่ีสมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า
กรมสมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ าฯ สยามบรมราชกมุ ารี
ทรงสืบสานพระราชปณิธานในการอนุรักษ์ทรัพยากร
ของพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร ที่ทรง
ให้ความส�ำคัญในการอนุรักษ์พันธุกรรมพืช โดยใน พ.ศ. ๒๕๐๓ พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร
มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร ทรงเริ่มอนุรักษ์ต้นยางนา และ ใน พ.ศ. ๒๕๐๔
ทรงให้น�ำพรรณไม้จากภูมิภาคต่าง ๆ มาปลูกไว้ในสวนจิตรลดา เพื่อเป็นแหล่งศึกษา และมีโครงการ
อันเน่ืองมาจากพระราชด�ำริที่เกี่ยวกับการอนุรักษ์พัฒนาป่าไม้ แหล่งน้�ำ ดิน และทรัพยากรธรรมชาติ
มาโดยล�ำดับ ต่อมา พ.ศ. ๒๕๓๕ สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ
สยามบรมราชกุมารี ได้ทรงสืบทอดพระราชปณิธานในการด�ำเนินโครงการ อพ.สธ. โดยมีวัตถุประสงค์
ส�ำคัญ ๓ ประการ คือ ๑) ให้เข้าใจและเห็นความส�ำคัญของพันธุกรรมพืชและทรัพยากร ๒) ให้ร่วมคิด
ร่วมปฏิบัติ จนเกิดประโยชน์ถึงมหาชนชาวไทย และ ๓) ให้มีระบบข้อมูลพันธุกรรมพืชและทรัพยากร
สอื่ ถึงกันได้ท่ัวประเทศ
การด�ำเนนิ งานของ อพ.สธ. เรมิ่ ตง้ั แต่ พ.ศ. ๒๕๓๕ ภายใตแ้ ผนแมบ่ ท ซงึ่ ก�ำหนดเปน็ ระยะ ๆ ละ
๕ ปี ปัจจุบันการด�ำเนินงานอยู่ในแผนแม่บท อพ.สธ. ระยะ ๕ ปีท่ีหก (ตุลาคม พ.ศ. ๒๕๕๙ –
กันยายน พ.ศ. ๒๕๖๔) โดยในแผนแมบ่ ท ก�ำหนดกรอบการด�ำเนนิ งาน ๓ กรอบ มี ๘ กิจกรรม ดังน้ี

6

สรา้ งสรรกคาน์ รวตตั ่อถกอดยบรทอเรรยี มดน

อพแผ.นสแมธ่บท.
ระยะ ๕ ปีทีห่ ก

(ตุลาคม พ.ศ. ๒๕๕๙ - กนั ยายน พ.ศ. ๒๕๖๔)

กรอบการด�ำ เนนิ งาน กิจกรรม
กรอบการเรยี นรู้ทรพั ยากร กจิ กรรมที่ ๑ กิจกรรมปกปกั ทรัพยากร
กิจกรรมท่ี ๒ กจิ กรรมสำ�รวจเก็บรวบรวมทรัพยากร
กรอบการใชป้ ระโยชน์ กิจกรรมที่ ๓ กจิ กรรมปลกู รกั ษาทรพั ยากร
กจิ กรรมท่ี ๔ กิจกรรมอนรุ ักษแ์ ละใชป้ ระโยชน์ทรัพยากร
กรอบการสรา้ งจติ ส�ำ นกึ กิจกรรมที่ ๕ กิจกรรมศนู ย์ข้อมลู ทรัพยากร
กิจกรรมท่ี ๖ กิจกรรมวางแผนทรัพยากร
กิจกรรมท่ี ๗ กิจกรรมสรา้ งจติ ส�ำ นึกในการอนุรกั ษท์ รพั ยากร
กจิ กรรมท่ี ๘ กจิ กรรมพเิ ศษสนับสนุนการอนรุ กั ษท์ รัพยากร

แผนแม่บท อพ.สธ. ระยะ ๕ ปีท่ีหก (ตุลาคม พ.ศ. ๒๕๕๙ – กันยายน พ.ศ. ๒๕๖๔)
ให้ความส�ำคัญกับ ๓ ฐานทรัพยากรส�ำคัญ คือ ทรัพยากรชีวภาพ (สิ่งที่มีชีวิต) ทรัพยากรกายภาพ
(สง่ิ ทไี่ มม่ ีชีวติ ) และ ทรัพยากรวัฒนธรรมและภูมปิ ัญญา
สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี
มีพระราโชวาท อธิบายเกี่ยวกับการด�ำเนินงานโครงการ อพ.สธ. ไว้อย่างชัดเจน ดังความตอนหนึ่งจาก
พระราโชวาท ในการประชุมวิชาการนิทรรศการทรัพยากรไทย : อนุรักษ์และพัฒนาด้วยจิตส�ำนึก
แหง่ นกั วจิ ยั ไทย เมอื่ วนั ท่ี ๒๑ มถิ นุ ายน พ.ศ. ๒๕๔๔ ณ ศาลาพระเกยี้ ว จฬุ าลงกรณม์ หาวทิ ยาลยั ความวา่

7

สกถอราดบา้รทเงตรยี สน่อรยรอคดน์ วตั กรรม

“งานการอนุรักษ์พันธุกรรมพืชน้ี ได้ด�ำเนินมาเป็นเวลาหลายปี เริ่มตั้งแต่ท่ีเข้าใจว่า
พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงหาพรรณพืชต่าง ๆ ที่หายากมาปลูกเอาไว้ เพื่อคนรุ่นหลังจะได้เห็น
ไดศ้ กึ ษาตอ่ ไป และกม็ งี านดา้ นวชิ าการตา่ ง ๆ ทที่ ำ� กนั ทจี่ รงิ แลว้ ในประเทศไทยนกี้ ม็ หี นว่ ยงานหลายหนว่ ย
ที่สนใจในเร่ืองของการอนุรักษ์พันธุ์พืชเพื่อการศึกษาพืชพรรณต่าง ๆ ที่มีอยู่ในประเทศ โครงการน้ี
มีจุดประสงค์ส�ำคัญที่จะให้หน่วยงานต่าง ๆ ท่ีได้ท�ำงานมา ได้มีโอกาสแลกเปลี่ยนความคิดเห็นหรือ
แลกเปลย่ี นความรซู้ งึ่ กนั และกนั รวบรวมขอ้ มลู เพอ่ื ทำ� ใหว้ ชิ าการดา้ นนก้ี า้ วหนา้ ไปและเปน็ การประหยดั
เพราะแทนที่ต่างคนต่างท�ำ งานไหนที่มีผู้ท�ำแล้วจะได้ร่วมกันท�ำโดยไม่ให้ซ�้ำซ้อนกัน และก็ปรากฏว่า
มีผมู้ าสนับสนนุ หลายทา่ น ทงั้ ในด้านวชิ าการ ด้านอุปกรณ์ตา่ ง ๆ และทุนทรพั ย์ ก็นับวา่ งานนีเ้ ปน็ ท่สี นใจ
ของบุคคลหลายฝ่าย ในวันน้ีที่ได้มีการมอบฐานข้อมูลทางด้านพืชให้หน่วยงานต่าง ๆ นั้น ความเป็นมา
ก็มีอยู่ที่ก่อนนี้ในหน่วยงานต่าง ๆ มีหอพรรณไม้ เช่น ที่กรมป่าไม้ หอพรรณไม้ของกรมป่าไม้ก็มีพืช
ทนี่ กั วิชาการ นกั วิจัยรนุ่ เก่า ๆ ได้เกบ็ ตวั อยา่ งพรรณพืชแหง้ เกบ็ ไวเ้ ปน็ เวลาเกอื บจะรอ้ ยปีแลว้ ตวั อย่าง
ของพรรณไม้เหล่านี้ก็เป็นสิ่งที่มีค่าสูง จะเป็นประโยชน์ในด้านการศึกษา แต่ว่าของต่าง ๆ น้ันก็ย่อม
เกา่ แก่ไปตามกาลเวลา จะเสียหายอย่างนา่ เสียดาย ในสมยั น้ีเรามเี ทคโนโลยีทีจ่ ะรกั ษาสิง่ เหล่าน้ี เพ่ือให้
นักวิชาการได้ศึกษากันได้ ก็เลยได้คิดช่วยกันท�ำโครงการในการถ่ายรูปและถ่ายข้อมูลพรรณไม้ เพื่อเป็น
ฐานข้อมูล แต่ในเมื่อในการเก็บฐานข้อมูลนี้ ถ้าเก็บไว้แห่งเดียวก็อาจจะสูญหายได้ ก็มีความคิดกันว่า
จะให้หน่วยงานต่าง ๆ ช่วยกันเก็บ ท่ีหนึ่งเกิดเหตุเสียหายไปก็จะได้มีข้อมูลเอาไว้ ไม่สูญหายไปจาก
ประเทศไทยหรือจากโลกนี้ไปหมด ฐานข้อมูลนี้ก็เป็นของท่ีมีค่า ต้องช่วยกันดูแลให้ดี และผู้ท่ีจะมาใช้
ก็ต้องดูแล ใช้ให้ถูกต้อง ให้เป็นประโยชน์แก่ประเทศไทย แก่มนุษยชาติต่อไป โครงการแบบนี้ไม่ใช่ว่า
จะทำ� สำ� เรจ็ ในเวลาสน้ั ๆ ตอ้ งมโี ครงการระยะทหี่ นง่ึ ระยะทส่ี อง และระยะตอ่ ๆ ไป การจดั การประชมุ นี้
ก็เป็นการแลกเปลี่ยนความคิดเห็นและเพิ่มพูนความรู้ในระดับนักวิชาการและการจัดนิทรรศการน้ี
ก็จะมโี อกาสให้คนอ่นื ที่สนใจได้มาดู ไดม้ าศกึ ษา เม่ือบคุ คลตา่ ง ๆ ได้มาศกึ ษา แล้วกท็ ราบว่าพืชต่าง ๆ
และก็ต่อไปก็ต้องการศึกษาเร่ืองสัตว์ สิ่งมีชีวิตและส่ิงธรรมชาติต่าง ๆ ของพวกนี้ก็เป็นสิ่งท่ีน่าสนใจ
เม่อื สนใจแลว้ กจ็ ะมคี วามรู้สึกอยากจะปกปกั รักษา ไม่ทำ� ลายใหเ้ สียหายสญู สน้ิ ไป ก็เปน็ การชว่ ยอนุรกั ษ์
เปน็ อยา่ งดี ขอใหท้ กุ ๆ ทา่ นประสบความสำ� เรจ็ ในการทำ� งานและใหก้ ารประชมุ ในครงั้ นด้ี ำ� เนนิ ไปดว้ ยด”ี  

จากพระราโชวาทข้างต้น จะเห็นได้ว่าทรงให้ความส�ำคัญกับการอนุรักษ์ ฟื้นฟู ปกป้องรักษา
ทรัพยากรธรรมชาติให้ยังคงอยู่เป็นมรดกของประเทศและของโลก ไม่ให้สูญสิ้นไป หน่วยงานต่าง ๆ
ตระหนักถึงความส�ำคัญ และได้เข้าร่วมสนองพระราชด�ำริ โดยมีการแบ่งกลุ่มหน่วยงานที่
เขา้ ร่วมสนองพระราชด�ำริฯ ในโครงการ อพ.สธ. เปน็ ๑๐ กล่มุ คือ G1 กลุ่มความม่นั คงทางทรัพยากร
G2 กลุ่มสร้างจิตส�ำนึกในการอนุรักษ์ทรัพยากร G3 กลุ่มส่วนราชการที่เก่ียวกับทรัพยากร
G4 กลุ่มการอนุรักษ์และใช้ประโยชน์จากทรัพยากร G5 กลุ่มมหาวิทยาลัยท่ีร่วมสนองพระราชด�ำริ
G6 กลมุ่ มหาวทิ ยาลยั ราชภฏั และมหาวทิ ยาลยั เทคโนโลยรี าชมงคล G7 กลมุ่ นโยบายในเรอื่ งของทรพั ยากร
G8 กลมุ่ จงั หวัดทร่ี ่วมสนองพระราชด�ำริ G9 กลมุ่ หนว่ ยงานสนับสนุน G10 กลมุ่ ภาคเอกชนและมลู นิธิ

8

สรา้ งสรรกคาน์ รวตตั ่อถกอดยบรทอเรรยี มดน

ส�ำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา (สกศ.) ได้เข้าร่วมเป็นหน่วยงานสนองพระราชด�ำริ ต้ังแต่
พ.ศ. ๒๕๔๙ โดยอยู่ในกลุ่ม G2 กลุ่มสร้างจิตส�ำนึกในการอนุรักษ์ทรัพยากร เน้นการด�ำเนินงาน
ในกิจกรรมท่ี ๗ กิจกรรมสร้างจิตส�ำนึกในการอนุรักษ์ทรัพยากร และกิจกรรมที่ ๘ กิจกรรมพิเศษ
สนับสนุนการอนรุ ักษ์ทรัพยากร

แผนแมบ่ ทระยะ ๕ ปที ห่ี กกล(๑ุ่มตGลุ 2าคกมลุ่มพส.ศร.า้ ส๒งจ�๕ำนติ ๕ักส๙ง�ำาน-นึก๓เใล๐นขกกาานัธรยกิ อาานยรรุนสักภพษา.ท์กศรา. ัพร๒ศย๕กึ า๖ษก๔รา)

ส�ำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา ได้จัดท�ำ
“แผนแม่บทระยะ 5 ปีที่หก (1 ตุลาคม พ.ศ. 2559 -
30 กันยายน พ.ศ. 2564) ส�ำนักงานเลขาธิการ
สภาการศกึ ษา กลุ่ม G2 กลุ่มสร้างจิตส�ำนกึ ในการอนรุ กั ษ์
ทรัพยากร” โดยด�ำเนินการสอดคล้องกับแผนแม่บท
อพ.สธ. ระยะ ๕ ปที ห่ี ก (ตลุ าคม พ.ศ. ๒๕๕๙ – กนั ยายน
พ.ศ. ๒๕๖๔) ซ่ึงแผนแม่บทของส�ำนักงานฯ ด�ำเนินการ
ใน ๔ ด้าน คือ

๑. โครงการถอดบทเรียนสวนพฤกษศาสตร์
โรงเรยี น/ ศนู ยก์ ารเรียนภูมปิ ญั ญาไทย

๒. โครงการจัดท�ำฐานข้อมูลทรัพยากรท้องถ่ิน/
ครภู ูมปิ ัญญาไทย

๓. การจัดท�ำเวบ็ ไซต์ อพ.สธ. – สกศ.
๔. การจัดประชุมวิชาการและนิทรรศการ
โครงการอนรุ กั ษพ์ นั ธกุ รรมพชื อนั เนอื่ งมาจากพระราชด�ำรฯิ
ในปงี บประมาณ ๒๕๖๓ ส�ำนกั งานเลขาธกิ ารสภาการศกึ ษา มกี ารด�ำเนินการ ๔ กจิ กรรม คอื
๑. การเข้ารว่ มประชุมวิชาการและนทิ รรศการทรัพยากรไทย อพ.สธ. ครงั้ ท่ี ๑๐ : ชาวบ้านไทย
ได้ประโยชน์ ณ ศูนย์อนุรักษ์และพัฒนาทรัพยากรภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนกลาง มหาวิทยาลัย
เทคโนโลยรี าชมงคลอีสาน จงั หวดั นครราชสีมา ระหว่างวันที่ ๒๙ พฤศจิกายน – ๕ ธันวาคม ๒๕๖๒
๒. การถอดบทเรยี นศูนย์การเรียนภูมิปัญญาไทย
๓. การวางแผนพฒั นาฐานข้อมูลสารสนเทศครภู ูมิปัญญาไทยในเวบ็ เพจ อพ.สธ. – สกศ.
๔. การสร้างความรู้ความเข้าใจและความตระหนักให้แก่ข้าราชการ สกศ. ในการด�ำเนินงาน
สนองพระราชด�ำริในโครงการ อพ.สธ.-สกศ.
การถอดบทเรยี น “การต่อยอดสรา้ งสรรคน์ วตั กรรมด้านการอนรุ กั ษ์ทรัพยากรวัฒนธรรมและ
ภูมิปัญญา เพ่ือสนองโครงการอนุรักษ์พันธุกรรมพืชอันเนื่องมาจากพระราชด�ำริ สมเด็จพระเทพ
รัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี (อพ.สธ.)” น้ี เป็นการด�ำเนินงานในกิจกรรมท่ี ๒ การถอดบทเรียน
ศูนย์การเรียนภูมิปัญญาไทย ตามแผนแม่บทระยะ 5 ปีที่หก (1 ตุลาคม พ.ศ. 2559 - 30 กันยายน
พ.ศ. 2564) ของส�ำนกั งานเลขาธกิ ารสภาการศกึ ษา

9

สกถอราดบา้รทเงตรยี สน่อรยรอคดน์ วตั กรรม

ภูมปิ ญั ญาไทยกบั นวัตกรรม

ส�ำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา กระทรวงศึกษาธิการ ตระหนักถึงความส�ำคัญของ
การอนรุ กั ษอ์ งคค์ วามรภู้ มู ปิ ญั ญาทอ้ งถน่ิ ใหค้ งอยคู่ แู่ ผน่ ดนิ ไทย จงึ ด�ำเนนิ การสรรหาและยกยอ่ งเชดิ ชเู กยี รติ
บุคคลผู้มีความรู้ ความเชี่ยวชาญในศาสตร์ของภูมิปัญญาไทย รวมท้ังมีการจัดท�ำนโยบายส่งเสริม
ภูมิปัญญาไทยในการจัดการศึกษา ซง่ึ คณะรฐั มนตรีเหน็ ชอบเม่อื วันท่ี ๑๖ พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๕๔๒

ภูมิปัญญาไทย หมายถึง องค์ความรู้ ความสามารถและทักษะของคนไทยในด้านต่าง ๆ
อันเกิดจากการสั่งสมประสบการณ์ที่ผ่านกระบวนการเรียนรู้ เลือกสรร ปรุงแต่ง พัฒนาและถ่ายทอด
สบื ตอ่ กนั มา เพอื่ ใชแ้ กป้ ัญหา และพฒั นาวิถชี วี ิตของคนไทยใหส้ มดุลกับบริบทของสังคมในแต่ละยคุ สมัย
(ส�ำนักงานเลขาธิการสภาการศกึ ษา, ๒๕๕๑)

ครูภูมิปัญญาไทย หมายถึง บุคคลผู้ทรงภูมิ ทรงภูมิปัญญาด้านหน่ึงด้านใด เป็นผู้สร้างสรรค์
และสืบสานภูมิปัญญาดังกล่าวมาอย่างต่อเนื่อง จนเป็นท่ียอมรับในสังคมและชุมชน และได้รับ
การยกย่องให้เปน็ “ครภู มู ิปัญญาไทย” เพอื่ ท�ำหนา้ ทีถ่ า่ ยทอดภูมปิ ญั ญาในการจัดการศกึ ษา ทัง้ ในระบบ
โรงเรียน นอกระบบโรงเรียน และการศกึ ษาตามอธั ยาศัย (ส�ำนกั งานเลขาธกิ ารสภาการศกึ ษา, ๒๕๕๑)

ส�ำนักงานฯ ได้ด�ำเนินการคัดเลือกครูภูมิปัญญาไทยด้านต่าง ๆ จ�ำนวน ๙ ด้าน คือ
๑. ดา้ นเกษตรกรรม ๒. ดา้ นอตุ สาหกรรมและหตั ถกรรม ๓. ดา้ นการแพทยแ์ ผนไทย ๔. ด้านการจัดการ
ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ๕. ด้านกองทุนและธุรกิจชุมชน ๖. ด้านศิลปกรรม ๗. ด้านภาษา
และวรรณกรรม ๘. ด้านปรัชญา ศาสนา และประเพณี และ ๙. ด้านโภชนาการ โดยเริ่มต้ังแต่
ปี พ.ศ. ๒๕๔๒ ปัจจุบนั คัดเลือกมาแล้ว ๙ ร่นุ จ�ำนวนท้งั ส้นิ ๕๐๓ คน

นวัตกรรม

พจนานกุ รมฉบับราชบณั ฑิตยสถาน พ.ศ. ๒๕๕๔ ให้ความหมาย “นวัตกรรม” คือ การกระท�ำ
หรอื สง่ิ ทที่ �ำขน้ึ ใหม่หรือแปลกจากเดมิ ซ่งึ อาจจะเปน็ ความคิด วธิ ีการ หรอื อุปกรณ์ เป็นตน้

ส�ำนกั งานนวตั กรรมแห่งชาติ ใหค้ วามหมาย “นวตั กรรม” คอื สง่ิ ใหม่ที่เกดิ จากการใชค้ วามรู้
และความคดิ สรา้ งสรรค์ทม่ี ีประโยชนต์ อ่ เศรษฐกจิ และสงั คม (ส�ำนกั งานนวัตกรรมแห่งชาติ ,2549)

ดังนั้น “นวัตกรรม” หมายถึง ส่ิงที่ท�ำขึ้นใหม่ ร้ือฟื้นหรือปรับปรุง พัฒนาให้มีความแปลก
จากเดิม เป็นส่ิงที่เกิดจากการใช้ความรู้ ความคิดสร้างรรค์ การเรียนรู้ ซึ่งอาจจะเป็นแนวคิด วิธีการ
กระบวนการ ผลิตภณั ฑห์ รอื อุปกรณ์ ฯลฯ ที่มีประโยชน์ต่อเศรษฐกจิ และสังคม

10

สรา้ งสรรกคาน์ รวตตั ่อถกอดยบรทอเรรยี มดน

“ภูมิปัญญาไทย” นับเป็นสมบัติของชาติที่ต้องช่วยกันสืบทอด ต่อยอด รักษา แต่ปัจจุบัน

โลกเปลย่ี นแปลงไปอยา่ งรวดเรว็ โดยเฉพาะเมอื่ กา้ วเขา้ สศู่ ตวรรษที่ ๒๑ ทง้ั ดา้ นเทคโนโลยี สงั คม เศรษฐกจิ
ตลอดจนวถิ ชี วี ติ จนท�ำใหบ้ างครง้ั ผคู้ นมองวา่ ภมู ปิ ญั ญาไทยเปน็ เรอื่ งของคนรนุ่ เกา่ และอาจมองวา่ ลา้ สมยั
จึงขาดการอนุรักษ์ สืบสาน ถ่ายทอด แต่แท้จริงแล้ว ไม่ว่ายุคสมัยจะเปล่ียนไปเช่นไร “ภูมิปัญญาไทย”
ก็ยังทรงคุณค่า เพราะเป็นรากแห่งวัฒนธรรม หากมีการศึกษาอย่างถ่องแท้ และมีการบริหารจัดการท่ีดี
กส็ ามารถน�ำองคค์ วามรู้มาพัฒนาต่อยอด สรา้ งความเข้มแขง็ ให้ประเทศได้ ดัง “ยุทธศาสตรช์ าติ ๒๐ ปี
(พ.ศ. ๒๕๖๑ – ๒๕๘๐)” ยุทธศาสตร์ชาติด้านการสร้างความสามารถในการแข่งขัน ให้แนวคิด
ในการพฒั นาทสี่ �ำคญั ๓ ประการ คอื ๑. “ตอ่ ยอดอดตี ” โดยมองกลบั ไปทรี่ ากเหงา้ ทางเศรษฐกจิ อตั ลกั ษณ์
วฒั นธรรม ทรพั ยากรธรรมชาติ ฯลฯ น�ำมาประยกุ ตผ์ สมผสานกบั เทคโนโลยนี วตั กรรม เพอื่ ให้สอดรับกับ
เศรษฐกิจและสังคมใหม่ ๒. “ปรับปัจจุบัน” เป็นการปูทางสู่อนาคต ผ่านการพัฒนาโครงสร้างพื้นฐาน
ต่าง ๆ ท้ังโครงสร้างพื้นฐานวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี และดิจิทัล การปรับสภาพแวดล้อมให้เอื้อต่อ
การพฒั นาอตุ สาหกรรมและบรกิ ารในอนาคต ฯลฯ และ ๓. “การสรา้ งคณุ คา่ ใหมใ่ นอนาคต” ดว้ ยการเพม่ิ
ศักยภาพของผู้ประกอบการ พัฒนาคนรุ่นใหม่ รวมถึงปรับรูปแบบธุรกิจ เพื่อตอบสนองความต้องการ
ของตลาด ฯลฯ สอดคล้องกับหลักการส�ำคัญของ “แผนแม่บทโครงการอนุรักษ์พันธุกรรมพืชอันเน่ือง
มาจากพระราชด�ำริ สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี (อพ.สธ.) ระยะ ๕ ปีที่หก
(ตลุ าคม พ.ศ. ๒๕๕๙ – กันยายน พ.ศ. ๒๕๖๔)” ท่ีเน้น ๑. การนอ้ มน�ำและประยุกตใ์ ช้หลักปรัชญาของ
เศรษฐกิจพอเพียง ๒. คนเป็นศูนย์กลางของการพัฒนาอย่างมีส่วนร่วม ๓. การสนับสนุนและส่งเสริม
แนวคดิ การปฏริ ปู ประเทศ และ ๔. การพฒั นาส่คู วามม่ันคง มง่ั คัง่ ย่ังยืน เพือ่ ให้สังคมอยูร่ ว่ มกันอย่างมี
ความสุข กรอบแนวคิดน้ีด�ำเนินการภายใต้การดูแลรักษาทรัพยากรและการน�ำมาใช้ประโยชน์
อย่างยั่งยืน ตลอดจนเปน็ ไปตามแนวทางของ “มาตรฐานการศกึ ษาของชาติ พ.ศ. ๒๕๖๑” ทม่ี งุ่ หวงั ให้
คนไทย ๔.๐ มีคณุ ลกั ษณะส�ำคัญ ๓ ประการ คือ เป็นผู้เรียนรู้ ผู้ร่วมสรา้ งสรรค์นวตั กรรม และพลเมือง
ทเ่ี ขม้ แขง็ โดย “ธ�ำรงความเปน็ ไทยและแขง่ ขนั ไดใ้ นเวทโี ลก” เพอ่ื น�ำพาประเทศสคู่ วามมนั่ คง มน่ั คงั่ ยงั่ ยนื

จากแนวคิดข้างต้น ล้วนมุ่งหวังให้คนไทยธ�ำรงความเป็นไทย โดยการมองกลับไปที่รากเหง้า
อัตลักษณ์ วัฒนธรรม ทรัพยากรธรรมชาติ ฯลฯ น�ำองค์ความรู้ภูมิปัญญา รากฐานทางวัฒนธรรม
ทรพั ยากรมาสืบสานต่อยอด ผสมผสานใหเ้ ขา้ กับวถิ ีชวี ิตในปจั จบุ นั เช่น น�ำเทคโนโลยี นวตั กรรมซึง่ อาจ
เป็นแนวคิด วิธีการ กระบวนการ ส่ิงประดิษฐ์ใหม่ มาช่วยเพิ่มมูลค่า คุณค่า ท้ังเป็นการอนุรักษ์และ
การก้าวส่กู ารน�ำเอกลักษณ์ไทยส่สู ากล

ส�ำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา ตระหนักถึงความส�ำคัญขององค์ความรู้ภูมิปัญญาไทย
จงึ มกี ารคดั เลอื กครภู มู ปิ ญั ญาไทยทม่ี อี งคค์ วามรดู้ า้ นตา่ ง ๆ จากทว่ั ประเทศอยา่ งตอ่ เนอ่ื ง ครภู มู ปิ ญั ญาไทย
หลายท่านสามารถสร้างนวัตกรรม ต่อยอดองค์ความรู้จากภูมิปัญญาดั้งเดิมให้สอดคล้องกับวิถีชีวิต
ในปัจจุบัน รวมถึงเป็นผู้อนุรักษ์สืบสานวัฒนธรรม ภูมิปัญญาได้อย่างนา่ สนใจ ส�ำนกั งาน ฯ จงึ ด�ำเนนิ การ
ถอดบทเรียนต่อยอดสร้างสรรค์นวัตกรรมด้านการอนุรักษ์ทรัพยากรวัฒนธรรมและภูมิปัญญา
เพ่ือสนองโครงการอนุรักษ์พันธุกรรมพืชอันเนื่องมาจากพระราชด�ำริ สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ
สยามบรมราชกุมารี (อพ.สธ.) ด้วยการศึกษา วิเคราะห์ แนวคิด วิธีการของครูภูมิปัญญาไทยที่สามารถ
น�ำองค์ความรู้ภูมิปัญญามาต่อยอดสร้างสรรค์นวัตกรรมได้อย่างสอดคล้องกับวิถีชีวิตในศตวรรษที่ ๒๑
และเป็นผู้อนุรักษ์สืบสานวัฒนธรรม ภูมิปัญญา ตลอดจนทรัพยากรธรรมชาติได้อย่างโดดเด่น โดยมี
วัตถปุ ระสงค์ ดงั นี้

11

สกถอราดบา้รทเงตรยี สน่อรยรอคดน์ วตั กรรม

๑. เพ่ือสนองพระราชด�ำริในโครงการอนุรักษ์พันธุกรรมพืชอันเนื่องมาจากพระราชด�ำริ
สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี (อพ.สธ.) ตามแนวทางท่ีได้ก�ำหนดไว้ในแผนแม่บท
ระยะ 5 ปีท่ีหก (1 ตุลาคม พ.ศ. 2559 - 30 กันยายน พ.ศ. 2564) ของส�ำนักงานเลขาธิการ
สภาการศกึ ษา

๒. เพือ่ ศึกษาแนวคดิ วธิ ีการในการต่อยอดสร้างสรรคน์ วตั กรรมของครูภูมปิ ัญญาไทย
๓. เพอื่ ศึกษาปจั จยั ส�ำคัญทีท่ �ำใหค้ รูภูมปิ ญั ญาไทยประสบความส�ำเร็จ
ท้ังน้ี เพ่ือเป็นตัวอย่างให้เกษตรกร นักเรียน นิสิต นักศึกษา ครู อาจารย์ ประชาชน หรือ
หนว่ ยงาน ฯลฯ ทสี่ นใจ สามารถศกึ ษาเรยี นรู้ น�ำไปประยกุ ตใ์ ชใ้ นการพัฒนาตน พฒั นาอาชีพ พฒั นางาน
รวมถึงส่งเสริมให้เกิดการตระหนักถึงความส�ำคัญของทรัพยากร วัฒนธรรมและภูมิปัญญา และร่วม
อนุรกั ษส์ ืบสานใหค้ งอยูค่ ู่แผน่ ดนิ ไทยสืบไป
การถอดบทเรียนน้ี เป็นการศึกษาแนวคิด วิธีการของครูภูมิปัญญาไทยของส�ำนักงานเลขาธิการ
สภาการศึกษาที่มีการพัฒนาภูมิปัญญาต่อเนื่อง มีศูนย์การเรียนและมีการเผยแพร่ผลงาน ความรู้
สู่ประชาชน เป็นครูภูมิปัญญาไทยที่มีการต่อยอดสร้างนวัตกรรมอย่างชัดเจน “นวัตกรรม” ในท่ีนี้
เป็นได้ท้ัง ผลิตภัณฑ์ แนวคิด วิธีการ หรือ กระบวนการ ซ่ึงอาจเป็นสิ่งใหม่ท่ีไม่เคยมีใครท�ำมาก่อน
สิง่ ทีเ่ คยท�ำมาแล้วในอดีตแตม่ กี ารคิดปรับปรงุ พัฒนาใหด้ ีข้ึน หรอื สิง่ ใหม่ทเ่ี คยท�ำมาแล้วในอดตี แต่ไดร้ ับ
การร้ือฟื้นข้ึนมาใหม่ซ่ึงครูสามารถน�ำองค์ความรู้ภูมิปัญญาไทยมาคิดต่อยอดสร้างสรรค์จนสามารถ
ช่วยเพ่ิมคุณค่าหรือมูลค่า ส่งผลให้เกิดประโยชน์ต่อเศรษฐกิจหรือสังคม สอดคล้องกับการด�ำเนินชีวิต
ในศตวรรษท่ี ๒๑ ผลงานของครูเป็นท่ียอมรับระดับจังหวัดหรือระดับประเทศ รวมถึงครูเป็นผู้ให้
ความส�ำคญั กบั การอนรุ กั ษท์ รพั ยากรธรรมชาตแิ ละสบื สานภมู ปิ ญั ญาไทย ตลอดจนพรอ้ มถา่ ยทอดขอ้ มลู
โดยการศึกษาจัดท�ำในช่วงปี พ.ศ. ๒๕๖๓ การสร้างสรรค์งานต่าง ๆ ของครูที่จะน�ำเสนอต่อไปนี้
จึงเป็นสิ่งที่เกิดขนึ้ ในอดีตจนถึงปจั จบุ นั (พ.ศ. 2563) โดยจะน�ำเสนอจ�ำนวน ๓ ท่าน คอื
๑. ครบู ญุ เลศิ ไทยทตั กลุ ครภู มู ปิ ญั ญาไทย รนุ่ ท่ี ๓ ดา้ นเกษตรกรรม ผมู้ คี วามรคู้ วามเชย่ี วชาญ
ในการเพาะเหด็ ในระดบั กรู ู เปน็ ผบู้ กุ เบกิ ปลกู เหด็ หลนิ จอื และเหด็ ถง่ั เชา่ ในยคุ แรก ๆ เปน็ ผคู้ ดิ คน้ หลกั สตู ร
“การเพาะเห็ดแบบครบวงจร” ท่ีทุกข้ันตอนสามารถน�ำไปประกอบอาชีพได้ ครูสามารถสร้างสรรค์
นวตั กรรมดว้ ยการใชเ้ ทคโนโลยสี ง่ ผลใหเ้ หด็ กลายเปน็ ผลติ ภณั ฑท์ สี่ รา้ งรายไดห้ ลกั ลา้ นตอ่ ปี มโี รงงานผลติ
และแบรนด์สินค้าของตนเอง ทั้งเป็นผู้มีส่วนผลักดันให้องค์ความรู้ภูมิปัญญาไทยเปิดสอนอย่าง
เป็นทางการในระดบั มหาวิทยาลยั ไดส้ �ำเรจ็

12

สรา้ งสรรกคาน์ รวตตั ่อถกอดยบรทอเรรยี มดน

๒. ครจู นิ ดา บษุ สระเกษ ครภู มู ปิ ญั ญาไทย รนุ่ ท่ี ๖ ดา้ นกองทนุ และธรุ กจิ ชมุ ชน (การออมทรพั ย์
เพื่อการผลิต) ผู้ทุ่มเทเสียสละเพื่อชุมชน ครูเช่ือในพลังของ “คน” และสามารถสร้างพลังเครือข่าย
ที่ร่วมมือร่วมใจยกระดับคุณภาพชีวิตของคนในชุมชนได้ส�ำเร็จ ครูเป็นแกนน�ำคนส�ำคัญคนหนึ่งของ
ชุมชนที่ช่วยขับเคล่ือนให้ชุมชนที่เกือบเรียกได้ว่าเป็นชุมชนท่ีล่มสลาย พลิกโฉมให้กลายเป็นต�ำบล
ต้นแบบ ครูมีความสามารถในการบริหารกองทุน อีกทั้งเป็นผู้บุกเบิกปลูกเฟื่องฟ้าและต่อยอดเพ่ิมมูลค่า
จนเฟ่อื งฟา้ โด่งดัง กลายเปน็ ค�ำขวัญประจ�ำอ�ำเภอ ปัจจบุ ันครเู ป็นคณะกรรมการระดับจงั หวดั มีบทบาท
ดูแลชุมชนกวา่ ๔๓ ต�ำบล ครจู ึงนบั เปน็ ผสู้ ร้างนวตั กรรม ดว้ ยแนวคิด วิธกี ารในการพัฒนาชุมชน
๓. ครูมงคลชัย เสเล ครูภูมิปัญญาไทย รุ่นท่ี ๙ ด้านการแพทย์แผนไทย (เคร่ืองดึงหลัง
แบบพกพา) ครูภูมิปัญญาไทยผู้มีความเช่ียวชาญด้านการนวดไทย รักการประดิษฐ์คิดค้น และต้องการ
ช่วยเหลือผู้ป่วย ครูสามารถสร้างสรรค์นวัตกรรม คิดประดิษฐ์ส่ิงใหม่ เช่น “เครื่องดึงหลังแบบพกพา”
ที่ได้รับการจดอนุสิทธิบัตรจากกรมทรัพย์สินทางปัญญา สามารถช่วยเหลือผู้ป่วยได้อย่างเห็นผล
และยังเดินหน้าศึกษาคิดค้นสิ่งใหม่เพ่ือช่วยเหลือผู้ป่วยอย่างต่อเนื่อง
ครูทั้ง ๓ ท่าน นับว่ามีเร่ืองราวและความโดดเด่นท่ีแตกต่างกัน เป็นตัวอย่างของผู้ท่ีสร้างสรรค์
นวัตกรรมได้สอดคล้องกับศตวรรษที่ ๒๑ ในขณะเดียวกันยังช่วยอนุรักษ์ทรัพยากรภูมิปัญญาและ
ทรัพยากรธรรมชาติ ครูทง้ั ๓ ทา่ น ท�ำไดอ้ ย่างไร แนวคดิ วิธีการ การเผชิญปญั หาและกา้ วผ่านอปุ สรรค
จนสามารถต่อยอดสร้างสรรค์นวัตกรรมเป็นส่ิงท่ีน่าสนใจ อะไรคือเคล็ดลับปัจจัยความส�ำเร็จ
ของครภู มู ปิ ญั ญาไทยแต่ละท่าน การถอดบทเรียนน้ีจะน�ำเสนอในรปู แบบเขา้ ใจงา่ ย มีการหยิบยกค�ำพูด
ท่ีน่าสนใจของครูภูมิปัญญาไทยสอดแทรกเป็นระยะ เพื่อให้ผู้อ่านได้สัมผัสถึงวิธีคิด อารมณ์ ความรู้สึก
ของครูภูมิปัญญาไทยอย่างชัดเจน โดยมุ่งหวังให้ผู้อ่านได้จุดประกายความคิดและน�ำแนวทาง
ที่ได้ไปประยุกต์ใช้ได้จริง

13

ยอดครู

กรู ูเหด็
ผบู้ กุ เบกิ
สรา้ งสรรค์นวัตกรรม

ครบู ญุ เลิศ ถไอทดยบททัตเรกยี ลุน

ครภู มู ปิ ัญญาไทย รุ่นท่ี ๓
ด้านเกษตรกรรม

สรา้ งสรรกคาน์ รวตตั อ่ถกอดยบรทอเรรยี มดน

ไคทรยทูบตั ญุกลุ เลิศ

ดครา้ ภูนมูเกปิ ษญั ตญรการไทรมย รนุ่ ท่ี ๓

มีค�ำโบราณท่ีกล่าวว่า “อันความรู้
รู้กระจ่างแต่อย่างเดียว  แต่ให้เช่ียวชาญเถิด
จะเกิดผล” ค�ำกล่าวนี้ เห็นประจักษ์ชัดจาก
ครูภูมิปัญญาไทยท่านหน่ึง ผู้ซึ่งมีความชอบ
ความเชี่ยวชาญเกี่ยวกับ “เห็ด” จนเรียกได้ว่าเป็น “กูรู” ด้านเห็ด และยังน�ำความเช่ียวชาญดังกล่าว
ไปตอ่ ยอดสรา้ งสรรคน์ วตั กรรมอยา่ งตอ่ เนอ่ื ง จากการเพาะเหด็ สกู่ ารแปรรปู เหด็ และพฒั นาสธู่ รุ กจิ ตา่ ง ๆ
อย่างหลากหลาย จนสามารถท�ำรายได้หลักล้านบาทต่อปี ท่ีส�ำคัญไม่เก็บความรู้เป็นความลับแต่ผู้เดียว
กลับมีความสุขที่จะถ่ายทอดความรู้ให้ผู้อื่น สร้างหลักสูตร “การเพาะเห็ดครบวงจร” สร้างอาชีพ
สร้างรายได้ใหช้ มุ ชน ตลอดจนตอ่ ยอดน�ำสรรพคณุ อนั โดดเดน่ ของเห็ดสกู่ ารบ�ำบดั รกั ษาโรค ชว่ ยเหลอื สงั คม
โดยไมค่ ดิ ค่าใช้จ่าย ครูภมู ปิ ญั ญาไทยท่านน้ี คอื “ครูบญุ เลศิ ไทยทตั กุล”

ค“รคูผรไู้ มบู เ่ คุญยเหลยิศดุ สรไา้ ทงสยรทรคัต์นกวัตลุ ก”รรม

ครบู ญุ เลศิ ไทยทตั กลุ เกดิ เมอ่ื วนั ท่ี ๒๙ ธนั วาคม พ.ศ. ๒๕๐๔ ทก่ี รงุ เทพมหานคร มพี น่ี อ้ ง ๑๕ คน
เป็นบุตรคนท่ี ๗ ของนายปรีดาและนางซ่อนกล่ิน ไทยทัตกุล บิดาของครู เดิมประกอบธุรกิจให้เช่ารถ
แท็กซ่ี ต่อมาเมอื่ ธุรกิจแท็กซี่ซบเซา จึงน�ำรถแท็กซีท่ ัง้ หมดไปแลกกบั ที่ดนิ บริเวณพทุ ธมณฑล และหนั มา
ประกอบอาชพี เกษตรกร ณ อ�ำเภอสามพราน จงั หวดั นครปฐม

ในวัยเด็ก ครูใช้ชีวิตและศึกษาเล่าเรียนที่กรุงเทพมหานครต้ังแต่ช้ันประถมศึกษาปีท่ี ๑ ท่ี
โรงเรียนวัดสระบัว ชั้นประถมศึกษาปีที่ ๓ – ๔ ท่ีโรงเรียนวัดกัลยาณมิตร และชั้นประถมศึกษาปีท่ี ๗
ถึงชั้นมัธยมศึกษาปีท่ี ๕ ท่ีโรงเรียนวัดหนองแขม ระหว่างท่ีศึกษานี้ ต้องช่วยงานทางบ้านเช่นเดียวกับ
พ่ีน้องคนอื่น ๆ จึงต้องผลัดกันเรียนและท�ำงาน โดยแบ่งเป็นผลัดเช้าและผลัดบ่าย ต่อมาเม่ือพ่ีชายของ
ครูได้ไปศึกษาที่มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ และมีโอกาสเรียนรู้เร่ืองการเพาะเหด็ จากนายทองหยด บรบิ รู ณ์
(ผเู้ ชยี่ วชาญดา้ นการเพาะเหด็ ทกี่ องอ�ำนวยการกลางรกั ษาความปลอดภยั แหง่ ชาติ (กรป.กลาง) อ.ดอยหลอ่
เชิญมาสอนฝึกอาชีพให้ชาวชุมชนทางภาคเหนือ) พ่ีชายจึงได้น�ำความรู้มาถ่ายทอดให้กับครอบครัว
การเพาะเห็ดในสมัยนั้นนับเป็นองค์ความรู้ที่มีค่า มีผู้รู้น้อย ครอบครัวของครูจึงตัดสินใจผันตัวมาเป็น
ครอบครวั เกษตรกรเพาะเลี้ยงเห็ดแบบครบวงจรต้ังแตน่ ัน้ มา

15

สกถอราดบา้รทเงตรยี สน่อรยรอคดน์ วตั กรรม ทงั้ การเพาะปลกู เหด็ เปน็ หวั หนา้ งานกอ่ สรา้ งศนู ยฯ์
งานที่เกี่ยวกับเคร่ืองจักรในการผลิต ฯลฯ ใน
ค รู ศึ ก ษ า ร ะ ดั บ ป ริ ญ ญ า ต รี ที่ ค ณ ะ ชว่ งแรกครอบครัวยังประสบปัญหาด้านเศรษฐกิจ
เทคโนโลยีการเกษตร มหาวิทยาลัยราชภัฏ ครูจึงใช้สิทธิทหารผ่านศึกเข้าร่วมโครงการ
จนั ทรเกษม ตอ่ มาไดเ้ ขา้ ศกึ ษาตอ่ ในระดบั ปรญิ ญาโท ของกองอ�ำนวยการกลางรักษาความปลอดภัย
คณะเกษตร มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ แห่งชาติ (กรป.กลาง) ที่ช่วยเหลือทหารผ่านศึก
ศึกษาด้านส่งเสริมและนิเทศศาสตร์เกษตร และทหารกองหนุน ครูได้อาสาไปท�ำสวนล�ำไย
เพราะต้องการศึกษาเทคนิคท่ีช่วยเพ่ิมศักยภาพ และเพาะเห็ดท่ี กรป.กลาง จังหวัดเชยี งใหม่ แล้ว
ให้เกษตรกร และครูยังได้รับโล่ศิษย์เก่าดีเด่น น�ำรายได้มาช่วยเหลือครอบครัว การท�ำงานท่ี
จากท้ังสองสถาบัน หลังจากน้ันครูศึกษาต่อ จงั หวดั เชยี งใหมน่ ้ี ครไู ดร้ บั เลอื กใหเ้ ปน็ หวั หนา้ กลมุ่
ในระดับปริญญาเอกท่ีมหาวิทยาลัยโพธิศาสตร์ ปกครองลูกบ้านท่ีเป็นทหารผ่านศึก จ�ำนวน
สหรัฐอเมริกา ด้านการประกอบการเพ่ือสังคม ๔๔ ครัวเรือน ครูน�ำลูกบ้านปลูกเห็ดต่าง ๆ เช่น
ภายหลงั ส�ำเรจ็ การศกึ ษาไดช้ ว่ ยงานทมี่ หาวทิ ยาลยั เหด็ แชมปญิ อง เหด็ เปา๋ ฮอ้ื เหด็ พนื้ เมอื ง ฯลฯ แลว้
โพธิศาสตร์ และเขียนต�ำราจนได้รับต�ำแหน่ง ส่งให้โรงงานเห็ดอัดกระป๋อง ท�ำให้เกิดกลุ่มอาชีพ
“ผู้ช่วยศาสตราจารย์” เพาะเห็ดในนาม “กลุ่มผู้ปลูกเห็ด กรป.กลาง”
จนมีช่ือเสียงทางภาคเหนือ ในปี พ.ศ. ๒๕๑๙
ครูบุญเลิศเล่าว่า กว่าจะประสบ ครูตัดสินใจกลับมาช่วยงานท่ีศูนย์รวมเห็ด
ความส�ำเร็จเช่นทุกวันนี้ สามารถแบ่งช่วงชีวิต บ้านอรัญญิก (ชุมชนคนรักเห็ด) อีกคร้ัง ครูเริ่ม
ของตนได้ ๔ ชว่ งใหญ่ ๆ คอื ชว่ งท่ี 1 ศกึ ษาเรยี นรู้ สนใจเพาะเห็ดกลุ่มยา โดยเร่ิมจากเห็ดหลินจือ
ช่วงที่ 2 แสวงหาความต้องการเรื่องอาชีพ ซึ่งศูนย์รวมเห็ดบ้านอรัญญิกสามารถปลูกได้
ช่วงท่ี 3 ค้นพบตัวเอง และช่วงที่ ๔ ถ่ายทอด ประสบความส�ำเร็จ มีส่วนท�ำให้คนไทยรู้จัก
องค์ความรู้และค้นหาผู้สืบทอดองค์ความรู้ เห็ดหลินจือมากย่ิงข้ึน นอกจากเห็ดหลินจือแล้ว
มีรายละเอียดดงั นี้ ยังมีเห็ดที่มีสรรพคุณทางยาอน่ื ๆ เชน่ เหด็ ถงั่ เช่า
เห็ดกระถินพิมาน เห็ดนมเสือ เห็ดการบูร
เห็ดหิ่งรัสเซีย เห็ดกระดุมสีน�้ำตาล เห็ดข้ีควาย
ฯลฯ โดยส่งขายให้กลุ่มเป้าหมายที่เป็นกลุ่มผู้รัก
สขุ ภาพ และเผยแพรอ่ งคค์ วามรู้ให้กบั ผ้ทู ีส่ นใจ

ช่วงท่ี ๑ ศึกษาเรียนรู้ ตั้งแต่วัยเด็ก ช่วงที่ ๒ แสวงหาความต้องการเรื่อง
ครูบุญเลิศช่วยครอบครัวท�ำการเกษตร ท�ำนา อาชพี ครูบุญเลิศครำ่� หวอดในวงการเห็ดมานาน
ปลูกพืช เลี้ยงสัตว์ แต่หลังจากที่ครอบครัว แม้ว่าธุรกิจของครอบครัวจะม่ันคงเพราะสามารถ
หันมาปลูกเห็ด โดยจัดต้ังเป็น “ศูนย์รวมเห็ด ผลิตเห็ดที่มีราคาสูง เช่น เห็ดหลินจือ เห็ดถ่ังเช่า
บ้านอรัญญิก” จังหวัดนครปฐม ครูนับเป็น แต่การซ้อื ขายยังจ�ำกดั เฉพาะกลมุ่ ครูเริม่ ต้องการ
เรี่ยวแรงส�ำคัญท่ีช่วยงานธุรกิจของครอบครัว ค้นหาตนเองและต้องการสร้างฐานะด้วยตัวเอง
จึงตัดสินใจลาออกจากธุรกิจของครอบครัว และ
16 เริ่มประกอบอาชีพต่าง ๆ เช่น ช่างรับเหมา
ก่อสร้าง ช่างเฟอร์นิเจอร์ ช่างตกแต่งภายใน

สรา้ งสรรกคาน์ รวตตั ่อถกอดยบรทอเรรยี มดน

ค้าเหล็ก ค้าขายต่าง ๆ ฯลฯ แต่ก็ไม่ประสบ ต่อมาเมื่อครูกลับไปศึกษาต่อในระดับ
ความส�ำเร็จ บางธุรกิจเกิดหนี้สินเพราะเป็น ปรญิ ญาโท ขณะทก่ี �ำลงั ศกึ ษาอยนู่ น้ั รศ.ดร.พฒั นา
คนชอบให้และใจอ่อน ครูพบว่าตนเองประกอบ สุขประเสริฐ อาจารย์ท่ีปรึกษา และเป็นประธาน
อาชีพค้าขายเป็นหลักไม่ได้ ขณะเดียวกัน หลักสูตรเกษตรพอเพียง มูลนิธิพระดาบส
ในช่วงเวลานั้น โรงเรียนกาญจนาภิเษกวิทยาลัย ในพระบรมราชปู ถมั ภ์ ไดช้ กั ชวนใหท้ �ำวทิ ยานพิ นธ์
นครปฐม (พระต�ำหนกั สวนกุหลาบมธั ยม) ขาดครู ท่ีสามารถน�ำไปใช้ประโยชน์ได้จริง ครูจึงได้ท�ำ
สอนด้านเกษตร ครูบุญเลิศจึงสมัครเข้าเป็น วิทยานิพนธ์เรื่อง “การเพาะเห็ดแบบครบวงจร”
ครูอาสาของโรงเรียน น�ำไปสู่การค้นพบตัวตน โดยจัดท�ำเป็นหลักสูตร น�ำไปทดลองสอนใน
ท่ีแท้จริงของครู โครงการลูกพระดาบส สมุทรปราการ หลักสูตรน้ี
ประสบความส�ำเร็จเป็นอย่างมาก และยังมี
ชว่ งท่ี 3 คน้ พบตวั เอง เม่อื มีโอกาสสอน การเรียนการสอนอย่างต่อเน่ืองจนถึงปัจจุบัน
ในโรงเรียน ครูรู้สึกชอบและค้นพบว่าตนเองเป็น เม่ือครูค้นพบว่าตนเองชอบถ่ายทอดความรู้
คนที่ชอบให้ ชอบถ่ายทอดความรู้ ชอบสอน ชอบและถนัดในเรื่องของการเพาะเห็ด ครูจึง
จึงเลือกเป็นผู้ถ่ายทอดองค์ความรู้ในส่ิงที่ตนถนัด ตัดสินใจกลับมาท�ำงานร่วมกับครอบครัวอีกครั้ง
คือ ความรู้เก่ียวกับเห็ด ในปี พ.ศ. 2546 และทุ่มเทศึกษาต่อยอดด้านการเพาะเห็ดต่าง ๆ
ส�ำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษาได้สรรหาและ มากยง่ิ ข้ึน
ยกย่องครูภูมิปัญญาไทย รุ่นท่ี ๓ ด้วยความรู้
ความสามารถของครูบุญเลิศ โรงเรียนกาญจนา ในชว่ งปี พ.ศ. ๒๕๕๔ - ๒๕๕๘ ครไู ดร้ บั
ภเิ ษกวิทยาลยั นครปฐม (พระต�ำหนักสวนกหุ ลาบ การชักชวนให้ช่วยงานโครงการอันเนื่องมาจาก
มัธยม) จึงเสนอช่ือครูเข้ารับการสรรหา ครไู ดร้ บั พระราชด�ำริ ในสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิต์ิ
การคัดเลือกให้เป็นหนึ่งในครูภูมิปัญญาไทย พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง
รุ่นที่ ๓ ดา้ นเกษตรกรรม ของส�ำนกั งานเลขาธกิ าร ร่วมกับคณะท�ำงานท่ี ๒ จังหวัดปัตตานี ซึ่งมี
สภาการศกึ ษา พลเอก ธีระพงษ์ ศรีวัฒนกุล เป็นหัวหน้า
คณะท�ำงาน ครไู ดน้ �ำความรเู้ รอื่ งการเพาะเหด็ ตา่ ง ๆ

17

กสถอราดบา้รทเงตรยี สน่อรยรอคดน์ วตั กรรม หน่วยงานต่าง ๆ เพื่อแสวงหาความรู้ใหม่ ๆ
ขณะเดยี วกนั กเ็ ปน็ ผถู้ า่ ยทอดความรู้ ทง้ั การศกึ ษา
ไปสอน แต่เมื่อผลผลิตออกมากลับมีข้อจ�ำกัดว่า ในระบบ นอกระบบและตามอัธยาศัย ท�ำให้มี
ไม่สามารถจ�ำหน่ายนอกพื้นที่ได้ ครูจึงรับซื้อ ลูกศิษย์อย่างต่อเน่ืองรุ่นแล้วรุ่นเล่า ซ่ึงงาน
ผลผลิตส่วนท่ีเหลือจากการขายในพ้ืนที่และ ถา่ ยทอดสืบสานก็ยังคงด�ำเนินต่อมาจนถึงปัจจุบัน
เร่ิมน�ำมาแปรรปู และจะด�ำเนนิ เรอื่ ยไปในอนาคต ดว้ ยคติประจ�ำใจ
ที่ครูยึดถือเสมอมาว่า “ย่งิ ให้ ย่ิงได้”
หลังจากที่ได้แปรรูปเห็ดเป็นผลิตภัณฑ์
ต่าง ๆ แล้ว ต่อมาครูจึงเร่ิมประกอบธุรกิจของ รางวลั โดดเดน่
ตนเอง โดยกอ่ ต้งั “ศูนย์การเรียนรภู้ มู ปิ ญั ญาไทย
จงั หวดั สมทุ รปราการ” ศนู ยแ์ หง่ นเ้ี ปน็ ทง้ั สถานที่ ปี ๒๕๔๖ ครูภูมิปัญญาไทย รุ่นท่ี ๓
เพาะเห็ด แปรรูปเห็ด และเป็นสถานที่ฝึกอบรม ด้านเกษตรกรรม จากส�ำนักงานเลขาธิการ
ส�ำหรับผู้สนใจ นอกจากนี้ ครูยังท�ำงานร่วมกับ สภาการศึกษา กระทรวงศกึ ษาธกิ าร
ชาวบ้านในพื้นที่ท่ีมีแนวคิดเดียวกัน จัดตั้ง
“วิสาหกิจชุมชนศูนย์การเรียนรู้ภูมิปัญญาไทย ปี ๒๕๔๗ โล่ประกาศเกียรติคุณ
จังหวัดสมุทรปราการ” โดยมีครูบุญเลิศเป็น เป็นครูภูมิปัญญาไทยที่ให้การสนับสนุนและ
ประธาน ต่อมาครูได้จัดต้ัง “ห้างหุ้นส่วนจ�ำกัด ส่งเสริมการจัดกระบวนการเรียนรู้เพื่อความเป็น
แกรนดเ์ ซน็ เตอรม์ ชั รมู ” เพอื่ รองรบั การจดั จ�ำหนา่ ย เลิศทางวิชาการ จาก โรงเรียนกาญจนาภิเษก
ผลิตภัณฑ์ของเกษตรกร และมีการพัฒนา วิทยาลัย นครปฐม (พระต�ำหนักสวนกุหลาบ
ต่อยอดผลิตภัณฑ์และสร้างตราสินค้า ภายใต้ชื่อ มัธยม)
“ครูบุญเลิศ” หรือ KruBoonlert” จ�ำหน่าย
ผลิตภัณฑ์ต่าง ๆ ท่ีท�ำมาจากเห็ด โดยเฉพาะเห็ด ปี ๒๕๕๘ เครือ่ งราชอิสริยาภรณ์อันเปน็
หลนิ จือ- ถง่ั เช่า การด�ำเนนิ งานของบรษิ ัทประสบ ทส่ี รรเสริญย่ิงดิเรกคุณาภรณ์ ชั้นที่ 7 เหรยี ญเงนิ
ความส�ำเร็จอย่างดี จนได้รับคัดเลือกเป็น ดิเรกคุณาภรณ์ (ร.ง.ภ.) เสนอขอพระราชทาน
ผลิตภัณฑ์คุณภาพยอดเยี่ยม รางวัลคุณภาพ โดย ส�ำนักงานเลขาธกิ ารสภาการศกึ ษา
ผลิตภัณฑ์ไทยยอดเยี่ยมแห่งปี 2560 จาก
สภาเครือข่ายสถาบันส่งเสริมพัฒนาธุรกิจและ ปี 2559 รางวัลเทพกินรี เนื่องใน
เศรษฐกิจแหง่ ประเทศไทย (สส.ศท) วันอนุรักษ์มรดกไทย ในฐานะผู้อนุรักษ์มรดก
วฒั นธรรมไทย จากหนงั สือพมิ พข์ ่าวผ้นู �ำ
ช่วงที่ ๔ ถ่ายทอดองค์ความรู้และ
ค้นหาผู้สืบทอดองค์ความรู้ เมื่อครูปลูกและ ปี 2559 โล่ประกาศเกียรติคุณ ครูดี
จ�ำหน่ายเห็ดกลุ่มที่มีสรรพคุณทางยาได้ประสบ ศรีชุมชน ประจ�ำปี 2559 ในฐานะผู้อุทิศตน
ความส�ำเร็จ จึงริเริ่มจัดท�ำโครงการ “นวัตกรรม เพือ่ วิชาชีพ จากหนังสอื พมิ พเ์ สน้ ทางผนู้ �ำ
อาหารเพ่ือสุขภาพ” ร่วมกับแพทย์แผนไทย
อาสา โดยน�ำเห็ดยามาช่วยบ�ำบัดรักษาโรค ซึ่ง ปี ๒๕๖๐ รางวัลเกียรติยศระดับโลก
สามารถชว่ ยเหลือผปู้ ่วยจ�ำนวนมาก จนกลายเป็น ผู้น�ำองค์กรดีเด่น ผลิตภัณฑ์มาตรฐาน CEO
ท่รี ู้จักในฉายา “หมอเตา่ แหง่ บางโฉลง” Leader Award 2017 จากหนังสือพิมพ์
เดลิมิเร่อร์
ส�ำหรับการถ่ายทอดองค์ความรู้นั้น
นอกจากครูจะถ่ายทอดให้กับบุตรชายทั้ง ๒ คน ปี ๒๕๖๐ โล่รางวัลธุรกิจผลิตภัณฑ์
และผู้ท่ีสนใจท่ัวไปแล้ว ตลอดระยะเวลาท่ีผ่านมา มรดกภูมิปัญญาไทยสู่มรดกโลกดีเด่น ประจ�ำปี
ครูไม่เคยหยุดพัฒนาตนเอง ศึกษาค้นคว้าร่วมกับ 2560 คร้ังท่ี 1 จากสถาบันมรดกภูมิปัญญา
ประชาคมอาเซยี นแห่งประเทศไทย
18

ปี ๒๕๖๐ หจก.แกรนด์เซ็นเตอร์มัชรูม สรา้ งสรรกคาน์ รวตตั ่อถกอดยบรทอเรรยี มดน
ได้รับโล่เกียรติคุณ Thailand Product Awards
2017 รางวัลคุณภาพผลิตภัณฑ์ไทยยอดเย่ียม นักจัดรายการข่าววิทยุ โทรทัศน์ หนังสือพิมพ์
แห่งปี 2560 จากสภาเครือข่ายสถาบันส่งเสริม แหง่ ประเทศไทย
พฒั นาธรุ กจิ และเศรษฐกิจแหง่ ประเทศไทย
ปี 2562 “คนดีเด่นแห่งปี 2562”
ปี 2561 บุคคลแบบอย่าง “ผู้บริหาร รับรางวัล “เพชรสุบรรณ” สาขาบุคคลผู้ส่งเสริม
และนักพัฒนาองค์กรดีเด่นแห่งปี” ประจ�ำปี ภูมิปัญญาไทยดีเด่น จากโครงการรณรงคจ์ ติ ส�ำนกึ
2561 ได้รับโลร่ างวลั “สงิ ห์ทอง” ประทานโดย ส ร ้ า ง ก ร ะ บ ว น ก า ร พั ฒ น า ค น แ ล ะ สั ง ค ม ไ ท ย
สมเด็จพระญาณสังวร สมเด็จพระสังฆราช ร่วมขับเคล่ือนประเทศไทย สร้างชาติ สร้างไทย
ส ก ล ม ห า สั ง ฆ ป ริ ณ า ย ก จั ด โ ด ย สมัชชา คนดีของแผ่นดิน จากหน่วยงานมูลนิธิสร้างสรรค์
สงั คมไทย

แนคนวรัตวูบคกญุิดรรวเมลิธสีกิศู่คาวรไาทบมกุยสเ�ทบำเกิัตร็จสกรพุล้ารงส้อรมรอคน์ ุรักษ์สิ่งแวดล้อมของ

ครูบุญเลิศเป็นผู้ท่ีแสดงให้เห็นว่า องค์ความรู้ภูมิปัญญาไทยและทรัพยากรธรรมชาติเป็น
สิ่งท่ีทรงคุณค่า สามารถพัฒนาต่อยอดสร้างสรรค์ เพ่ิมมูลค่าในด้านเศรษฐกิจและน�ำประโยชน์สู่สังคม
ได้อย่างมหาศาล หากศึกษาอย่างถ่องแท้และมีวิธีการบริหารจัดการที่ดี ครู คือ เกษตรกรผู้หนึ่ง
ท่ีเคยดิ้นรนต่อสู้ ช่วยเหลืองานของครอบครัวต้ังแต่วัยเด็ก ในวันนี้ ครู คือ
เจ้าของกิจการท่ีประสบความส�ำเร็จ มีโรงงานผลิต มีตราสินค้าของตนเอง
สร้างรายได้หลักล้านต่อปี ตลอดจนยังสามารถท�ำให้ศูนย์เรียนรู้ฯ
ของครเู ขา้ สรู่ ะบบการเรยี นการสอนระดบั มหาวทิ ยาลยั ผลติ บณั ฑติ
ในระดับปริญญาตรี ครูท�ำได้อย่างไร มีแนวคิดเช่นไร มีวิธีการ
อย่างไร ตลอดจนเผชิญกับปัญหาอุปสรรคหรือความท้าทาย
ใดบ้าง และผ่านสิ่งเหล่าน้ันมาได้อย่างไร อะไรคือปัจจัย
ความส�ำเร็จ ค�ำถามเหล่านี้มีค�ำตอบ จากการถอดบทเรียน
“ครูบุญเลิศ ไทยทัตกุล” ซึ่งจะน�ำเสนอจากจุดเริ่มต้น
สู่การต่อยอด พัฒนา จนสามารถสร้างสรรค์นวัตกรรม
สิ่งที่ครูวางแผนคาดหวัง รวมถึงเสียงสะท้อนจาก
ผู้ที่เก่ียวข้อง ไม่ว่าจะเป็นลูกศิษย์ ผู้ร่วมงาน คนไข้
ดังรายละเอยี ดต่อไปน้ี

๑. จุดเรม่ิ ต้นการเพาะเห็ดสกถอราดบา้รทเงตรยีสน่อรยรอคดน์ วตั กรรม
แนวคิดในการเพาะเหด็ “เห็ดเป๋าฮ้อื ”

องค์ความรู้ในการเพาะเห็ดในสมัยก่อน “เห็ดเป๋าฮ้ือ” เปน็ เหด็ ชนิดแรกที่ครูปลกู
นับเป็นศาสตร์ลับท่ีน้อยคนจะท�ำได้ และโอกาส นับเป็นจุดเริ่มต้นการเพาะเห็ดของครู ครูได้เล่า
ที่จะมีผู้ยอมเปิดเผยวิธีการเพาะเห็ด ย่อมหาได้ ถงึ ความยากล�ำบากในการปลกู เหด็ สมยั นนั้ ไว้ ดงั นี้
ยากยิ่ง แต่เม่ือพ่ีชายของครูบุญเลิศมีโอกาสได้
เรียนรู้วิธีการเพาะเห็ด และน�ำความรู้กลับมา “ช่วงปี พ.ศ.2516 เห็ดยังนับเป็น
ถ่ายทอดใหค้ รอบครัว จงึ นบั เป็นโอกาสทอง และ
ถือเป็นจุดเปลี่ยนชีวิตของครอบครัวไทยทัตกุล ศาสตร์ล้ีลับ ผู้ใดท�ำฟาร์มเห็ดในยุคน้ันต้องถึง
เป็นเหตุผลท่ีท�ำให้ครูก้าวสู่เส้นทางผู้เช่ียวชาญ กับมีมือปืนเฝ้าฟาร์ม เนื่องจากราคาเห็ดสูงมาก
การเพาะเหด็ อยา่ งเต็มรูปแบบ แต่ขณะนั้นมีโครงการของกองอ�ำนวยการกลาง
รกั ษาความปลอดภยั แหง่ ชาติ (กรป.กลาง) ทช่ี ว่ ยเหลอื
“จสากู่ เกาหรเป็ดดิ โเลปก “๋ารฮาช้อื า –”ราชนิ เี หด็ ” ทหารผ่านศึกและทหารกองหนุน ได้เชิญ
คณุ ลงุ ทองหยด บรบิ รู ณ์ ผมู้ คี วามรเู้ รอ่ื งการเพาะเหด็
ครูบุญเลิศเป็นผู้มีความรู้ความสามารถ มาสอนเพาะเห็ดเพ่ือพัฒนาพ้ืนที่ภาคเหนือ
ในการเพาะปลกู เหด็ หลายชนดิ ดงั นน้ั จงึ จะคดั สรร ซ่ึงสมัยก่อนยังมีปัญหาเร่ืองคอมมิวนิสต์ ช่วงน้ัน
เฉพาะเหด็ ท่ีมคี วามโดดเด่นมาน�ำเสนอ ดงั นี้ พี่ชายได้ไปเรียนท่ีมหาวิทยาลัยเชียงใหม่ และมี
โอกาสไดไ้ ปฝกึ งานกบั คณุ ลงุ ทองหยด ในชว่ งอบรม
ภาคฤดูร้อน หลังจากน้ันพ่ีชายได้น�ำองค์ความรู้
มาถ่ายทอดให้น้อง ๆ “เห็ดเป๋าฮ้ือ” จึงเป็นเห็ด
ชนิดแรกที่ผมปลูก ราคาเห็ดเป๋าฮื้อในยุคนั้น
80 บาทตอ่ กโิ ลกรมั ในขณะทท่ี องคำ� ราคาบาทละ
800 บาท เม่อื เทียบกบั ทองคำ� เหด็ 10 กิโลกรมั

”ซ้อื ทองค�ำได้ 1 บาท

จะเห็นได้ว่า “เห็ดเป๋าฮ้ือ” เป็นเห็ดท่ีมี
ราคาสูง แต่กว่าที่ฟาร์มของครูและครอบครัว
จะสามารถเพาะเห็ดชนิดน้ีได้ก็ไม่ใช่เรื่องง่าย
ครูใช้ค�ำว่า “ล้มลุกคลุกคลาน” กว่า 6 เดือน
จึงเพาะส�ำเร็จ ครูส่งขายร้านอาหารระดับ
ภัตตาคารซ่ึงให้ราคาสูง กิโลกรัมละ ๘๐ บาท
ขณะที่เห็ดชนิดอ่ืน ๆ ขายได้ในราคา ๑๐ -
๒๐ บาท ต่อกิโลกรัม

20

สรา้ งสรรกคาน์ รวตตั ่อถกอดยบรทอเรรยี มดน

สกโู่ ลากรภเาปยนิดอกตลาดเห็ด “เหด็ พน้ื บ้าน”
เมอื่ การเพาะเหด็ เปน็ ความลบั ฟาร์มเห็ด
จึงเป็นสถานท่ีปิด ไม่อนุญาตให้ใครเข้าชมหรือ แม้การเพาะ “เห็ดเป๋าฮ้ือ” จะขายได้
ศึกษาเรียนรู้ เมื่อราชทูตภูฏานติดต่อรัฐบาลไทย ราคาสูง แต่จะเพาะเห็ดเพียงชนิดเดียวไม่ได้
ขอเข้าเยี่ยมชมฟาร์มเห็ดใหญ่ที่ใกล้กรุงเทพฯ เพราะขายได้เพียงกลุ่มภัตตาคาร ซ่ึงถือเป็น
ท่ีสุด ศูนย์รวมเหด็ บ้านอรัญญิกจงึ ได้รบั การตดิ ต่อ ข้อจ�ำกัด จึงต้องเพาะเห็ดพ้ืนบ้านท่ีสามารถ
และศูนย์ตอบตกลง จากการเยี่ยมชมในครั้งน้ัน ขายได้ในวงกว้าง มีตลาดรองรับ ครูจึงเพาะท้ัง
ท�ำให้ครูและครอบครัวทราบว่ามีผู้สนใจเรียนรู้ เห็ดนางรม เห็ดนางฟ้า
เรอื่ งเหด็ จ�ำนวนมาก และเหน็ โอกาสในการตอ่ ยอด เหด็ หูหนู เหด็ ฟาง และ
อาชีพ จึงตัดสินใจเปิดให้เย่ียมชมฟาร์มและ เห็ดท้องถิน่ อื่น ๆ
สอนการเพาะเห็ด ซึ่งได้ผลตอบรับเป็นอย่างดี ควบคไู่ ปดว้ ย
เพราะนอกจากจะจ�ำหน่ายดอกเห็ดได้แล้ว
ยังขยับขยายเป็นผู้จ�ำหน่ายอุปกรณ์การเพาะเห็ด
เช่น ถุงพลาสติก เช้ือเห็ด หม้อน่ึง ฯลฯ ที่ยัง
หาไดย้ ากในสมยั นนั้ อกี ด้วย

21

กสถอราดบา้รทเงตรยี สนอ่ รยรอคดน์ วตั กรรม

“เห็ดหลินจือ” (ราชาเห็ด)
ท่ีมาของการเพาะ “เหด็ หลินจือ” เร่มิ ต้นจากพ่ีชายของครูบุญเลิศ ซ่ึงขณะนั้นด�ำรงต�ำแหน่ง
คณะกรรมการของสมาคมผู้เพาะเห็ดแห่งประเทศไทยและท�ำงานประสานกับกรมวิชาการเกษตร
มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ เมื่อได้รับเห็ดชนิดใหม่ ๆ จะน�ำมาให้ศูนย์รวมเห็ดบ้านอรัญญิกทดลอง
เพาะเลี้ยงเพ่ือค้นหากระบวนการปลกู ในชว่ งเวลานนั้ เหด็ หลนิ จอื นบั เปน็ เหด็ ชนดิ ใหมท่ ยี่ งั ไมเ่ ปน็ ท่ีรู้จัก
ในประเทศไทย และยังไม่ทราบว่าเห็ดชนิดนี้มีสรรพคุณเป็นยา จึงปลูกเหมือนเห็ดท่ัวไป ต่อมา

เมอ่ื กรมวชิ าการเกษตรพา ดร.มาสุยูมิ ผู้เชี่ยวชาญจาก
ประเทศญ่ีป่นุ มาเยย่ี มชม เขารสู้ กึ ตกใจ เมอื่ เห็นวา่ ศูนยฯ์
ของครูปลูกเห็ดหลินจือได้ผล แต่ไม่ได้ดูแลเป็นพิเศษ
เพราะเห็ดหลินจือในประเทศญ่ีปุ่นมีราคาสูงมาก
หลังจากน้นั ดร.มาสยุ มู ิ ได้เชิญศูนยร์ วมเห็ดบา้ นอรญั ญิก
ไปเยี่ยมชมฟาร์มท่ีประเทศญี่ปุ่นเพื่อแลกเปลี่ยน
กระบวนการเพาะเห็ด และได้ว่าจ้างให้ศูนย์ฯ เพาะเห็ด
หลินจือสายพันธุ์ G2 ท่ีพัฒนาสายพันธุ์ในญ่ีปุ่นแล้วและ
ให้ศูนย์ฯ ส่งกลับไปท่ีประเทศญ่ีปุ่นเพ่ือสกัดยา แต่ต่อมา
ค รู ก็ ส า ม า ร ถ ส กั ด ย า ไ ด ้ เ อ ง ดั ง ที่ ค รู เ ผ ย ถึ ง แ น ว คิ ด
และการพัฒนาการเพาะเห็ดหลินจือจนท�ำให้คนไทย
รู้จักเห็ดหลินจือมากขึ้น ไว้ดังน้ี

22

สรา้ งสรรกคาน์ รวตตั ่อถกอดยบรทอเรรยี มดน

“...ปลกู เห็ดหลินจอื ส่งให้ประเทศญปี่ นุ่ มาเปน็ เวลา 2 ปี เขานำ�

ไปสกัดเป็นตัวยา และส่งกลับมาจ�ำหน่ายในประเทศไทย ในราคาสูงถึง
300,000 บาทต่อ 1 กิโลกรัม จึงคิดว่าหากเราสามารถสกัดยาได้เอง
จะเป็นประโยชน์ต่อคนไทยที่จะได้บริโภคสินค้าในราคาที่ไม่สูงมากนัก
หลังจากน้ันจึงเร่ิมศึกษาการสกัดเห็ดหลินจือเพื่อท�ำเป็นยา และในปี
พ.ศ. 2531 ฟาร์มของเราได้น�ำเห็ดหลินจือข้ึนทูลเกล้าฯ ถวายใน
วังสวนจิตรลดา ท�ำให้คนไทยเร่ิมรู้จักเห็ดหลินจือมากขึ้น และศูนย์รวมเห็ด
บ้านอรัญญิกยังมีโอกาสได้ช่วยปฏิบัติงานกับโครงการส่วนพระองค์

”สวนจิตรลดา ดูแลเร่ืองการเพาะเห็ด

23

กสถอราดบา้รทเงตรยี สน่อรยรอคดน์ วตั กรรม

“เห็ดถัง่ เชา่ ”(ราชนิ เี หด็ ) “ เห็ดถั่งเช่าเป็นเห็ด
เห็ดถั่งเช่าเป็นเห็ดกลุ่มยา ซ่ึงสามารถ
สร้างรายได้ใน ๑ เดือน มากกว่ารายได้ของ เมืองหนาว เห็ดนี้เป็นราแมลง
การเพาะเห็ดทั่วไปถึง ๓ เดือน ครูจึงหันมาเพาะ เจรญิ เตบิ โตไดส้ องสถานะ ทงั้ ใน
เห็ดกลุ่มยาเป็นหลัก แต่เห็ดกลุ่มยาโดยเฉพาะ ตัวแมลงและอินทรียวัตถุซ่ึงคือ
“เห็ดถ่ังเช่า” เพาะเลี้ยงค่อนข้างยาก เพราะชอบ ซากพชื ซากสตั วท์ ต่ี ายทบั ถมกนั
อากาศเย็น ปกติจะขึ้นอยู่บนภูเขาสูง เมื่อต้องมา การเพาะเห็ดถั่งเช่าจึงเร่ิมเพาะ
ปลกู ในประเทศไทยซงึ่ มอี ากาศรอ้ นจงึ ยงิ่ เปน็ เรอ่ื ง ในตู้แช่ที่ด้านหน้าเป็นกระจกใส
ที่ท้าทาย ด้วยเหตุน้ี ครูจึงต้องหาองค์ความรู้ สามารถมองเหน็ ในตไู้ ด้ อณุ หภมู ิ
ทั้งในและต่างประเทศ และลองถูกลองผิด ทเ่ี หมาะสมในการเจรญิ เตบิ โตของ
จนสามารถบุกเบิกปลูกเห็ดถั่งเช่า เห็ดที่ได้ชื่อว่า เห็ดถ่ังเช่า คือ ๒๒ - ๒๔ ํC
“ราชินีเห็ด” ได้ประสบความส�ำเร็จในที่สุด จงึ น�ำเครอื่ งควบคมุ อณุ หภมู มิ าใช้
ครไู ดเ้ ลา่ ทม่ี าของการเรมิ่ เพาะเหด็ ถงั่ เชา่ ไวด้ งั น้ี
”กับตู้แช่...

24

สรา้ งสรรกคาน์ รวตตั ่อถกอดยบรทอเรรยี มดน

การเพาะ เหด็ ถง่ั เช่า

ครไู ด้สรุปเทคนิคในการเพาะเหด็ ถง่ั เช่าไว้ ดงั น้ี
๑. เมื่อน�ำขวดที่ต่อเช้ือเห็ดแล้วไว้ในตู้แช่ ปรับอุณหภูมิที่ ๒๔ °c ใช้ผ้าด�ำคลุมขวดเชื้อเห็ด
เป็นระยะเวลา ๑๐ วนั เพราะเส้นใยเห็ดสามารถเจรญิ เติบโตไดด้ ใี นทีม่ ดื
๒. เม่ือครบก�ำหนด ๑๐ วันให้น�ำผ้าคลุมออก และเปิดหลอดไฟให้แสงสว่าง ปรับอุณหภูมิ
ใหอ้ ยทู่ ี่ ๒๒ °c เป็นระยะเวลา ๗ วัน เพือ่ เป็นการกระต้นุ เส้นใยให้รัดตัวและเกิดเป็นดอกเหด็
๓. เม่ือครบก�ำหนดเวลา ๗ วันแล้วให้ปรับอุณหภูมิกลับมาท่ี ๒๔ °c เหมือนเดิมเปน็ ระยะเวลา
๖๐ วนั จะสามารถเกบ็ เหด็ ถง่ั เชา่ ได้
๔. เม่ือครบก�ำหนดการเก็บ ขวดเพาะเห็ดถั่งเช่าขนาด ๑๖ ออนซ์ จะเก็บดอกเห็ดสดได้
๒๔ กรัมสด แห้งแล้วจะเหลือ ๔ กรัม ส่วนวัสดุเพาะสดจะได้ประมาณ ๔๒ กรัม แห้งแล้วจะเหลือ
๒๐ กรมั ราคาดอกถั่งเช่าแห้งอย่ทู ่ีกรัมละ ๑๐๐ บาท สว่ นวสั ดเุ พาะแหง้ กรัมละ ๑๕ บาท

25

กสถอราดบา้รทเงตรยี สน่อรยรอคดน์ วตั กรรม

เหด็ อ่นื ๆ

26

ครบู ญุ เลศิ ทดลองปลกู สรา้ งสรรกคาน์ รวตตั ่อถกอดยบรทอเรรยี มดน
เห็ดหลายชนิด ทั้งเริ่มต้น
จากความสนใจของตัวครูเอง ในการเพาะเห็ดนั้น แม้จะสามารถเพาะ
ทั้งจากปลูกเพ่ือขาย การปลูก “เห็ดเป๋าฮื้อ” ซ่ึงมีราคาสูงได้ส�ำเร็จ แต่เนื่องจาก
เพ่ือค้นคว้าวิจัยร่วมกับหน่วยงานราชการ เช่น เห็ดยังไม่เป็นท่ีรู้จัก ท�ำให้ขายได้เฉพาะใน
การพัฒนาการเพาะ “เห็ดนกยูง” ซึ่งครูท�ำวิจัย ภตั ตาคารซง่ึ รบั ซ้ือได้ในจ�ำนวนจ�ำกดั ครูแก้ปญั หา
ร ่ ว ม กั บ ส�ำ นั ก ง า น พั ฒ น า วิ ท ย า ศ า ส ต ร ์ แ ล ะ โดยเพาะเหด็ ตระกลู อน่ื ๆ ควบคไู่ ปดว้ ยเพอ่ื ขายใน
เทคโนโลยีแห่งชาติ (สวทช.) หรือการท�ำงาน ตลาดท่ัวไป นอกจากน้ี ครูใช้วิธีวิเคราะห์ผลผลิต
ร ่ ว ม มื อ กั บ ก ร ม วิ ช า ก า ร เ ก ษ ต ร ที่ จ ะ น�ำ เ ห็ ด ให้เหมาะสมกับกลุ่มตลาด เห็ดนับเป็นสินค้า
ชนิดใหม่ ๆ หรือเห็ดท่ีมาจากต่างประเทศมาให้ สุขภาพ ครูจึงมุ่งเป้าหมายไปท่ีคนรักสุขภาพ
ครูทดลองเพาะ เพราะเชื่อม่ันในฝมี อื ของครู เชน่ คนท่ีรับประทานมังสวิรัติ โดยติดต่อขอวางขาย
การเพาะเหด็ ยานางิ เหด็ นางรมฮงั การี เห็ดนมเสือ ที่ร้าน “สันติอโศก” และร้านขายของฝากท่ัวไป
เหด็ การบรู เปน็ ต้น ซึ่งยังคงเป็นช่องทางการจ�ำหน่ายผลผลิตต่าง ๆ
ของครูมาจนถึงปัจจุบัน
คแกลวาะาผมรลทฟทา้ ทเ่ีนักาดิ ฝยขาน้ึ่ ใอนชปุ ว่ งสเรรม่ิ รตน้ คเพาะเหด็
เมื่อมีแหล่งรับซื้อและธุรกิจเร่ิมเติบโต
ครบู ญุ เลศิ นบั เปน็ ตวั อยา่ งของผทู้ ใี่ ชค้ วามรู้ มียอดส่ังสินค้าจ�ำนวนมาก ปัญหาต่อมา คือ
ความสามารถ ฝึกฝนทักษะ สะสมประสบการณ์ ผลผลิตไม่เพียงพอ ครูแก้ปัญหาด้วยการหา
จนเกิดความเช่ียวชาญ สามารถเพาะเห็ดต่าง ๆ เครือข่ายผู้เพาะเห็ด และรับซ้ือเห็ดจากเครือข่าย
ไดส้ �ำเรจ็ จากจดุ เร่ิมต้นในวัยเดก็ ท่ีครอบครวั เคยมี ในทางตรงกันข้าม เม่ือมีเห็ดจ�ำนวนมากก็เกิด
ฐานะยากล�ำบาก เริ่มต้ังถิ่นฐานแถวพุทธมณฑล ภาวะเห็ดล้นตลาด ครูจึงคิดหาวิธียืดอายุเห็ดให้
ส า ย ๔ ซี่ึ ง ข ณ ะ น้ั น ยั ง มี ส ภ า พ เ ป ็ น ป ่ า อยู่ได้นานข้ึน โดยการน�ำเห็ดมาอบแห้ง รวมถึง
ครอบครัวใหญ่ต้องช่วยกันดิ้นรนต่อสู้ ท�ำนา น�ำเทคโนโลยีมาช่วยในกระบวนการผลิต เช่น
ปลูกพืช เล้ียงสัตว์ การเพาะปลูกช่วงแรก คิดพัฒนา “เตาอบธรรมดา” ให้กลายเป็น
ประสบปัญหาขาดทุน แต่เพราะครอบครัวครู “เตาอบระบบสายพาน” เพื่อให้สามารถอบ
มี วิ สั ยทัศ น ์ เม่ือ มีโอก าสได้เรียนรู้เร่ือง เห็ดสดไดใ้ นปรมิ าณมาก ดงั ทีค่ รูเผยท่มี าวา่
“การเพาะเห็ด” ก็พร้อมที่จะเรียนรู้ส่ิงใหม่
เห็นโอกาสและลู่ทางอาชีพ ครูเริ่มการเพาะเห็ด “เตาอบระบบสาย เปน็ การระดมความคดิ
ในเน้ือที่เพียง ๑ ไร่ พื้นที่ที่เหลือยังคงท�ำนา กนั ในหมูพ่ ่ีนอ้ ง เกิดจากประสบการณ์ การสงั เกต
และน�ำฟางข้าวมาใช้เพาะเห็ดเป็นการปลูกพืช การท�ำงานที่ผ่านมา ปัญหาของเตาอบอยู่ที่ลม
แบบเก้ือกูล ใช้ประโยชน์ร่วมกันได้ ดั ง นั้ น ก า ร ว า ง ท ่ อ ล ม ส� ำ ห รั บ ป ล ่ อ ย ล ม อ อ ก
ในแต่ละช้ันให้เกิดความสม�่ำเสมอเป็นสิ่งส�ำคัญ
เตาอบธรรมดาเป็นเตาอบลมร้อน เป็นถาด
ใช้เวลาอบ ๓ - ๔ ช่ัวโมง ซึ่งหากผลิตในปริมาณ
มากย่อมไม่ทันการณ์ ต้องสร้างเตาอบระบบ
สายพาน เพราะแบบสายพาน ว่ิงได้ต่อเนื่อง
เตาอบธรรมดา 1 ตู้ ประมาณหมน่ื หรอื แสนบาท
เม่ือเปล่ียนเป็นระบบสายพาน ราคาหลักแสน
เช่นกัน แต่สามารถผลิตได้ต่อเนื่องทั้งวันทั้งคืน
โดยไม่ตอ้ งพกั เครอ่ื ง”

27

สกถอราดบา้รทเงตรยี สน่อรยรอคดน์ วตั กรรม

ความท้าทายต่อมาคือ “เครือข่าย” การติดต่อส่ือสารกับชาวฟาร์มจะเลือกคุยกับ
ครูเคยประสบปัญหา เม่ือมียอดการสั่งสินค้าจาก ผู้ท่ีไว้ใจได้ ส่วนที่เหลือก็ซื้อตามราคาท้องตลาด
ต่างประเทศ แต่ช่วงนั้นเป็นช่วงที่เห็ดไม่ออกผล ไม่ประกันราคากับทุกเจ้าเหมือนสมัยก่อน เลือก
และเป็นช่วงเทศกาลกินเจ ท�ำให้เห็ดมีราคาสูง เฉพาะกบั ฟารม์ ท่ไี ว้ใจมี contact ทด่ี มี าตลอด”
เครือข่ายที่เคยส่งก็ไม่ส่งตามสัญญา ส่งผลให้ จะเห็นได้ว่าการเพาะเห็ดให้ส�ำเร็จ
ครูมีปริมาณเห็ดไม่เพียงพอในการส่งออก ตอ้ งพรอ้ มรบั ความทา้ ทายในหลายดา้ น ทงั้ วธิ กี าร
ประสบการณ์นี้กลายเป็นบทเรียนในเวลาต่อมา เพาะเห็ดต่าง ๆ ให้ได้ผลผลิต การจัดจ�ำหน่าย
ครูเล่าถึงวิธีการรับมือเพ่ือไม่ให้เกิดปัญหาเช่นน้ี ปัญหาสภาวะเห็ดล้นตลาด ขาดตลาด ปัญหา
อกี ว่า เครือข่าย และการพัฒนาเทคโนโลยีให้เหมาะสม
“... ต้องค�ำนึงถึงฐานการผลิตของเรา ฯลฯ ครูได้ผ่านพ้นความท้าทายเหล่าน้ีและ
เป็นข้ันแรก ประเมินว่าฟาร์มของเราสามารถ น�ำมาเป็นประสบการณ์ ปรับประยุกต์ใน
สร้างก�ำลังผลิตได้เท่าไร รับตามออเดอร์โดย การด�ำเนินการให้ประสบความส�ำเร็จมากขึ้น
๒.การตอ่ ยอดสรา้ งสรรคน์ วตั กรรมเผ่ือสัดส่วนท่ีรับจากภายนอกไว้ ๑๐ - ๑๕ % ในเวลาต่อมา
จผลากติ ภเหณั ็ดฑหเ์ลหักด็ รหอ้ ลยกั ลพา้ ฒันนาสู่
อาชีพให้ชุมชน จากการถอดบทเรียนสามารถ
ความโดดเดน่ ของครูบุญเลิศ คอื ครเู ปน็ สรุปนวัตกรรมที่ครูใช้ในการเพ่ิมมูลค่าทั้งในด้าน
นักพัฒนาท่ีไม่หยุดน่ิง เป็นผู้บุกเบิกสร้างสรรค์ รายได้ ด้านการสร้างอาชีพ รวมถึงสร้างสรรค์
นวตั กรรมอยเู่ สมอ ไมว่ า่ จะเปน็ การบกุ เบกิ เพาะเหด็ องค์ความรู้และประโยชน์สู่สังคม ได้เป็น
ชนิดใหม่ อย่าง “เห็ดหลินจือ” การทดลองเพาะ ๖ หวั ขอ้ คือ
เห็ดเศรษฐกิจต่าง ๆ การเพาะเห็ดมีราคา เช่น ๒.๑ การแปรรูปเห็ดเป็นผลติ ภัณฑต์ า่ ง ๆ
เห็ดถ่ังเช่า เห็ดนมเสือ เห็ดกระถินพิมาน เห็ด ๒.๒ การจดั ตง้ั วสิ าหกจิ ชมุ ชน ตงั้ หา้ งหนุ้ สว่ นจ�ำกดั
การบูร ฯลฯ ถึงแม้จะประสบความส�ำเร็จแล้ว แกรนดเ์ ซน็ เตอรม์ ชั รมู การสรา้ งแบรนดส์ นิ คา้
ครูก็ไม่เคยหยุดคิดพัฒนา เพราะครทู ราบดวี า่ เหด็ และกลยทุ ธท์ างการตลาด
มีประโยชน์ และสามารถเพิ่มมูลค่าได้ จึงคิด ๒.๓ การสอนถา่ ยทอดความรู้
ต่อยอดอย่างสม่�ำเสมอ ด้วยแนวทางท่ีน่าสนใจ ๒.๔ การรกั ษาดว้ ยเห็ดยา ที่มาฉายา
ต่าง ๆ จนท�ำให้เห็ดหลักร้อยกลายเป็นผลิตภัณฑ์ “หมอเต่าแหง่ บางโฉลง”
เห็ดท่ีสร้างรายได้หลักล้านต่อปีในปัจจุบัน ๒.๕ โฮมสเตยก์ ารทอ่ งเทย่ี วเชงิ อนรุ ักษ์
ในขณะเดียวกันยังช่วยสร้างงาน สร้างอาชีพให้ ๒.๖ การเพาะเห็ดนอกฤดู และการพัฒนา
เกษตรกรท่ีสนใจและสามารถพัฒนาชุมชน เห็ดสายพันธใ์ุ หม่
ไปพรอ้ มกนั ได้ ครทู �ำไดอ้ ยา่ งไร วธิ กี าร นวตั กรรมใด
ท่ีครูใช้เพิ่มมูลค่าให้ผลิตภัณฑ์ และยังต่อยอด รายละเอยี ดต่อไปนี้

28

๒.๑ การแปรรปู เห็ด สรา้ งสรรกคาน์ รวตตั อ่ถกอดยบรทอเรรยี มดน

เป็นผลิตภณั ฑ์ต่าง ๆ วธิ กี าร
แนวคดิ
ครูบุญเลิศแปรรูปเห็ดเป็นผลิตภัณฑ์
การแปรรปู เหด็ อยา่ งจรงิ จงั ของครบู ญุ เลศิ ต่าง ๆ โดยแบ่งกลุ่มผลิตภัณฑ์เป็นกลุ่มหลัก ๆ
เรม่ิ ตน้ จากการทค่ี รไู ดไ้ ปชว่ ยงานโครงการอนั เนอื่ ง ได้ ๔ กลุ่ม คือ ๑) กลุ่มอาหาร ๒) กลุ่มของใช้
มาจากพระราชด�ำริในสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิต์ิ ๓) กลุ่มเวชส�ำอาง ๔) กลุ่มอาหารเสริมและเห็ด
พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ยารกั ษาโรค ซงึ่ ผลิตภณั ฑ์ตา่ ง ๆ ครไู ด้ด�ำเนนิ การ
ในพน้ื ที่ 3 จงั หวัดชายแดนภาคใต้ ครูไดถ้ า่ ยทอด ขอจดทะเบียน อย. และขอเครื่องหมายฮาลาล
ความรู้เรื่องการเพาะปลูกเห็ดเศรษฐกิจต่าง ๆ อีกดว้ ย มีรายละเอียด ดังน้ี
โดยเฉพาะเห็ดถ่ังเช่า เห็ดหลินจือให้ชาวบ้าน
โดยไดป้ ระยกุ ตน์ �ำขา้ วสงั ขห์ ยดขา้ วพน้ื ถนิ่ สายพนั ธดุ์ ี ๑) กลุ่มอาหาร ผลิตภัณฑ์อาหารจาก
ท่ีรัฐส่งเสริมให้ปลูก มาเป็นอินทรียวัตถุใน เห็ดเป็นกลุ่มแรกท่ีครูเริ่มแปรรูป เห็ดที่น�ำมาใช้
การเพาะเห็ดถั่งเช่า ซ่ึงประสบความส�ำเร็จ แปรรูปส่วนมาก คือ เห็ดพ้ืนบ้าน โดยเฉพาะเห็ด
เป็นอย่างดี แต่เมื่อมีผลผลิตมาก กลับไม่สามารถ ตระกูลนางรม เช่น เห็ดนางรม เห็ดนางฟ้า
จ�ำหน่ายนอกพ้ืนที่ได้ ครูจึงรับซื้อผลผลิต เห็ดนางฟ้าภูฐาน เห็ดเป๋าฮื้อ เป็นต้น นอกจากน้ี
ส่วนท่ีเหลือจากชาวบ้าน ส่งผลให้ครูมีเห็ด ยังมีเห็ดฟาง เห็ดหูหนู เห็ดยานางิ เห็ดหลินจือ
จ�ำนวนมาก ครูจึงต้องคิดหาวิธีจ�ำหน่ายเห็ดและ โดยน�ำมาแปรรูปเป็นท้ังอาหาร เครื่องดื่ม ขนม
เห็นว่าการแปรรูปจะช่วยท�ำให้เก็บรักษาเห็ด และอื่น ๆ อาทิ เห็ดแดดเดียว เห็ดหูหนูอบแห้ง
ได้นาน ทั้งยังช่วยเพ่ิมมูลค่าของเห็ด รวมถึงช่วย เห็ดหลินจือสไลด์ เห็ดกรอบขี้เมา เห็ดกรอบ
เพิ่มกลุ่มเป้าหมายในการจัดจ�ำหน่ายได้ จึงเป็น สวรรค์ แหนมเห็ด น้�ำพริกเห็ด น�้ำเห็ดแปดเซียน
ท่มี าของการเร่ิมแปรรูปเหด็ เป็นผลิตภัณฑ์ต่าง ๆ เฉาก๊วยเห็ด คุกก้ีเห็ด ข้าวเกรียบเห็ด เยลลี่เห็ด
นมอัดเม็ด นำ้� พริกเผาเหด็ หอม ฯลฯ ทั้งน้ี กอ่ นที่
ครูจะน�ำเห็ดชนิดใดมาผลิตเป็นผลิตภัณฑ์ใด
ครูจะค�ำนึงถึงคุณสมบัติของเห็ดชนิดน้ัน รวมถึง
ต้นทุนในการผลิต ซ่ึงโดยมากเห็ดท่ีน�ำมาใช้
แปรรูปอาหารจะเป็นเห็ดตระกูลนางรม เพราะ
ราคาไมแ่ พง ท�ำใหม้ ตี น้ ทนุ ไมส่ งู ผลติ ภณั ฑท์ ผี่ ลติ ขนึ้
จงึ สามารถจ�ำหนา่ ยไดใ้ นราคาทไ่ี มส่ งู เกนิ ไป

29

สกถอราดบา้รทเงตรยี สน่อรยรอคดน์ วตั กรรม มีหลายชนดิ เช่น ชาเหด็ หลินจอื และถ่งั เชา่ กาแฟ
เห็ดหลินจือและถั่งเช่าที่มีสรรพคุณในการควบคุม
๒) กลมุ่ ของใช้ ผลติ ภณั ฑข์ องใชท้ แี่ ปรรปู น้�ำตาลในเลือดและคอเลสเตอรอล ช่วยระบบ
เป็นชิ้นแรก คือ “ยาสีฟันสมุนไพรเห็ดหลินจือ เผาผลาญ ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารเห็ดถั่งเช่า
ถง่ั เชา่ ” ซงึ่ มสี รรพคณุ ชว่ ยลดกลน่ิ ปาก ลดหนิ ปนู สตู รส�ำหรบั สภุ าพสตรี ชว่ ยเสรมิ ฮอรโ์ มนเพศหญงิ
ตามซอกฟัน และลดการอักเสบของเหงือก เมื่อเข้าสู่วัยทอง สูตรส�ำหรับสุภาพบุรุษช่วยเพิ่ม
หลังจากนั้นได้พัฒนาเป็นผลิตภัณฑ์อ่ืน ๆ เช่น ฮอร์โมนเพศชายท�ำระบบไหลเวียนโลหิตดีขึ้น
ยาสระผม น้�ำยาล้างจาน ฯลฯ จุดเร่ิมต้นท่ีครู เปน็ ต้น
คิดแปรรูปเห็ดหลินจือ เห็ดถั่งเช่ามาเป็นยาสีฟัน
ครเู ล่าวา่ นอกจากน้ี อาหารเสริมหลายตัวใชเ้ หด็
กลุ่มยาเป็นส่วนผสมหลัก จึงมีสรรพคุณท่ีช่วย
“...คิดดูแล้ว สิ่งใดจะใช้ภายในช่องปาก ในการรักษาโรคได้ เช่น เห็ดหลินจือ เห็ดถั่งเช่า
ของเรา ควรมีคุณประโยชน์ต่อระบบร่างกายด้วย เห็ดกระถินพิมาน เห็ดนมเสือ ฯลฯ เห็ดกลุ่มน้ี
เมื่อใส่สารสกัดเห็ดหลินจือ ถ่ังเช่าเข้าไปแล้ว เพาะยากกว่าเห็ดท่ัวไป แต่จ�ำหน่ายได้ราคาสูง
มีสารเข้าไปยับย้ังเชื้อแบคทีเรีย ข้อส�ำคัญ คือ เช่น เห็ดหลินจือ ราคากิโลกรัมละ 5,000 บาท
ใต้ลิ้นมีเส้นเลือดฝอยซึ่งสามารถดูดซับสารใน เหด็ ถง่ั เช่า ราคากิโลกรัมละ 100,000 บาท ย่งิ
เหด็ หลินจือ เห็ดถ่ังเชา่ เข้าไปสู่รา่ งกายได้ หากเรา เม่ือน�ำมาแปรรูป ย่ิงเพ่ิมมูลค่าได้อีกเท่าตัว เห็ด
หลงลืมกลืนก็ยังมีประโยชน์ต่อร่างกาย เนื่องจาก หลนิ จอื จะไดก้ โิ ลกรมั ละ ๑๐,000 บาท เหด็ ถงั่ เชา่
สมุนไพรส่วนใหญ่ที่เราใช้นั้นเป็นสมุนไพรจาก กิโลกรัมละ ๒00,000 บาท เป็นต้น ดังท่ีครู
ธรรมชาติ เช่น ข่อย กานพลู การบูร ซึ่งเป็นสาร ได้อธบิ ายสรรพคุณของเหด็ ทงั้ สองไว้ ดงั น้ี
ท่มี ปี ระโยชนก์ ับชอ่ งปาก”

๓) กลมุ่ เวชส�ำอาง เนอื่ งจากเหด็ หลนิ จอื
และถ่ังเช่ามีสารต้านอนุมูลอิสระที่สามารถลด
การเกิดริ้วรอยและการเห่ียวย่นของผิว อีกทั้ง
เวชส�ำอางนับเป็นตลาดใหญ่ที่มีผู้มีก�ำลังซื้อสูง
ครูจึงศึกษาเรียนรู้การท�ำเวชส�ำอางจากสถาบัน
ตา่ ง ๆ จนสามารถผลติ เครอื่ งส�ำอางเองได้ และได้
ก่อต้ังโรงงานผลิตเคร่ืองส�ำอางท่ีได้มาตรฐาน
ได้รับการอนุญาตจากส�ำนักงานคณะกรรมการ
อาหารและยาอย่างถูกต้อง เวชส�ำอางท่ีครูผลิต
ได้แก่ โลช่ัน เซรั่ม สบู่ล้างหน้าจากเห็ดหลินจือ
ถ่ังเช่ารังไหม ว้าวแอนตี้แอ๊กเน่ เป็นต้น กลุ่ม
เวชส�ำอางนี้เป็นที่นิยมและขายได้ราคาสูง

๔) กลมุ่ อาหารเสรมิ และเหด็ ยารกั ษาโรค
กลุ่มอาหารเสริมและเห็ดยารักษาโรคนับเป็น
ผลิตภัณฑ์ข้ึนช่ือและสร้างรายได้อย่างมาก
ใหค้ รบู ญุ เลศิ การผลติ อาหารเสรมิ สว่ นมากจะท�ำ
ในรูปแบบแคปซูล ช่วงต้นต้องจ้างผู้อื่นผลิต
แต่ปัจจุบันครูมีโรงงานผลิตอาหารเสริมอยู่ท่ี
จังหวัดเชียงใหม่ ผลิตภัณฑ์อาหารเสริม

30

สรา้ งสรรกคาน์ รวตตั อ่ถกอดยบรทอเรรยี มดน

“ ...เห็ดหลินจือ ถือเป็น “ราชาของเห็ด” ตั้งแต่สมัยจิ๋นซีฮ่องเต้ ยุคนั้น ต้องใช้ทหาร

เป็นหม่นื เปน็ แสนเสาะหาเหด็ ชนดิ นี้มาปรงุ เปน็ ยาอายุวฒั นะ จึงขนานนามวา่ ราชาของเหด็ เหด็ หมื่นปี
สว่ น “เหด็ ถง่ั เชา่ ” ไดฉ้ ายาวา่ “ราชนิ ขี องเหด็ ” หรอื ตามสภุ าษติ จนี ทว่ี า่ “หนาวเปน็ หนอน รอ้ นเปน็ หญา้ ”
เห็ดถ่ังเช่าเกิดข้ึนตามธรรมชาติบนที่สูง อากาศหนาว วงจรชีวิตเกิดข้ึนจากผีเสื้อมาไข่ที่หน้าผิวดินและ
เจริญเติบโตเปน็ ตวั หนอน จะหากินอินทรยี วตั ถจุ ึงกินสปอร์เหด็ เข้าไป ท�ำให้หนอนติดเช้อื เห็ด และเจรญิ
เติบโตกลายเป็นปรสิตในตัวหนอน เม่ือถึงฤดูหนาวหนอนผีเสื้อจะหลบหนาวลงใต้ดิน และเจริญเติบโต
อยา่ งช้า ๆ เมอื่ อณุ หภมู สิ ูงขนึ้ ตวั หนอนจะข้นึ มาหากินใกลผ้ วิ ดนิ เสน้ ใยเห็ดในตวั หนอนกจ็ ะเตบิ โตเต็มท่ี
จนตัวหนอนตายใกล้ผิวดินและเกิดขึ้นเป็นดอกเห็ด สมัยโบราณหากไม่ใช่ข้าราชการ ไม่ใช่เช้ือพระวงศ์

”ไม่มีสิทธิ์รับประทานเห็ดชนิดน้ี เพราะต้องส่งเข้าวัง...

๒แแกล.๒ะรกนกลดายเ์ รซุทจน็ ธัดเท์ตตางั้องวรกสิ ์มาาชั รหรตกมู ลจิ ากชดาุมรชสนรา้หงา้ แงบหรุ้นนสดว่ ์สนนิ จค�ำ้ากัด
แนวคดิ วธิ ีการ
การจัดตั้งวิสาหกิจชมุ ชน เกดิ จากแนวคิด ปี พ.ศ.2553 ครูบุญเลิศจัดตั้ง
ในการพฒั นาชมุ ชน รวมถงึ ไดร้ บั การสนบั สนนุ จาก “ศูนย์การเรียนรู้ภูมิปัญญาไทย” จากน้ัน
หน่วยงานต่าง ๆ อาทิ องค์การบริหารส่วนต�ำบล ในปี พ.ศ.2554 ครูและเกษตรกรในพ้ืนท่ี
เกษตรอ�ำเภอ เกษตรจังหวัด กรมการพฒั นชมุ ชน ร่วมกันจัดต้ัง “วิสาหกิจชุมชนศูนย์การเรียนรู้
ระดับอ�ำเภอและจังหวัด เริ่มจากการรวมตัวของ ภูมิปัญญาไทย จังหวัดสมุทรปราการ” ซ่ึงครู
เกษตรกรในพ้ืนที่ที่มีแนวคิดและวัตถุประสงค์ ได้รับเลือกให้เป็นประธาน ส�ำหรับทุนในการ
เดียวกัน คือ แปรรูปด้านการเกษตร เพิ่มมูลค่า จัดตั้งได้มาจาก 1) ทุนภายในกลุ่ม ได้แก่
ผลผลิต ลดความเสียหายของผลผลิตทลี่ น้ ตลาด ทุนทางวัฒนธรรมชุมชน ทรัพยากรธรรมชาติ
ในบางฤดู สมาชิกน�ำผลผลิตด้านการเกษตร ภูมิปัญญาท้องถ่ิน 2) ทุนภายนอกกลุ่ม ได้แก่
ซ่ึงส่วนใหญ่ คือ เห็ด น�ำมารวมกันและแปรรูป จากอุตสาหกรรมจังหวัด องค์การบริหาร
ร่วมกัน มีการต่อยอดพัฒนาผลิตภัณฑ์สู่สินค้า ส ่ ว น ต�ำ บ ล ซึ่ ง เ ป ็ น ง บ ป ร ะ ม า ณ แ บ บ
OTOP ให้เปล่า โดยเขียนโครงการขอรับงบประมาณ

31

สกถอราดบา้รทเงตรยี สน่อรยรอคดน์ วตั กรรม วิสาหกิจชุมชนแห่งนี้ จึงเป็นทั้งวิสาหกิจ
ชุ ม ช น แ ล ะ ศู น ย ์ ก า ร เ รี ย น รู ้ ภู มิ ป ั ญ ญ า ไ ท ย
วงเงนิ 10,000 - 500,000 บาท สว่ นส�ำนกั งาน โดยเปิดกว้างให้ประชาชนท่ัวไปสามารถเข้ามา
เกษตรอ�ำเภอ กรมการพัฒนาชุมชน จะให้ ศึกษาดูงาน แลกเปล่ียนองค์ความรู้ ฝึกอบรม
องค์ความรู้ด้านบรรจุภัณฑ์และการจัดจ�ำหน่าย การเพาะเหด็ เปน็ สถานทฝี่ กึ งานของนกั ศกึ ษาและ
ทุนจากธนาคารเพื่อการเกษตรและสหกรณ์ แหล่งเรียนรู้ของประชาชนทั่วไป มีการจัดจ�ำหน่าย
การเกษตร สนับสนุนเรื่องเงินกู้ดอกเบี้ยต�่ำ ผลิตภัณฑ์ทั้งปลีกและส่ง โดยยึดหลักปรัชญาของ
๓) พันธมิตรหรือเครือข่าย มีการเช่ือมโยง เศรษฐกจิ พอเพยี ง ผลการด�ำเนนิ การของวสิ าหกจิ ฯ
พันธมิตรวิสาหกิจชุมชนอื่น ๆ เช่น กลุ่มของครู ประสบความส�ำเร็จเป็นอย่างดี จนได้รับรางวัล
ท�ำเกย่ี วกบั เหด็ จะประสานกบั กลมุ่ ท�ำนำ�้ ยาลา้ งจาน ชนะเลศิ ผลติ ภัณฑ์ OTOP ของกลมุ่ ผู้ผลติ ชมุ ชน
คิดสูตรน้�ำยาล้างจานที่มีส่วนผสมของเห็ด หรือ ทมี่ กี ารพฒั นาตามแนวทางของเครอื ขา่ ยองคค์ วามรู้
ร่วมกับวิสาหกิจแปรรูปผักตบชวาเป็นเดคูพาจ จงั หวดั สมทุ รปราการ ประจ�ำปี พ.ศ. ๒๕๕๘
(Decoupage) โดยเนน้ ท�ำเดคพู าจเปน็ รปู เหด็ ฯลฯ
เมอื่ ผลติ ภณั ฑจ์ ากแปรรปู มคี วามหลากหลาย
กิจกรรมของ ครบู ญุ เลิศ ไดก้ อ่ ตัง้ “ห้างหุ้นส่วนจ�ำกดั แกรนด์
วิสาหกิจฯ แบ่งเป็น เซ็นเตอร์มัชรูม” ในปี พ.ศ. ๒๕๕๙ เพ่ือรองรับ
การจัดจ�ำหน่ายผลิตภัณฑ์ของเกษตรกร ส�ำหรับ
ด้านต่าง ๆ เช่น แนวทางบรหิ ารจดั การทงั้ ๓ หนว่ ยงานนี้ ครเู ลา่ วา่
กองทนุ การศกึ ษา ทั้งศูนย์ฯ วิสาหกิจชุมชนฯ และห้างหุ้นส่วนฯ
การเผยแพร่ ท�ำงานร่วมกัน แต่แบ่งหน้าท่ีกัน ศูนย์การเรียนรู้
อ ง ค ์ ค ว า ม รู ้ ภูมิปัญญาไทย มีหน้าที่เผยแพร่องค์ความรู้แก่
นอกและใน เกษตรกรและผู้ท่ีสนใจทั่วไป วิสาหกิจชุมชน
สถานที่ รวมถงึ มี ห น ้ า ท่ี น�ำ บุ ค ค ล ท่ี มี แ น ว ค ว า ม คิ ด เ ดี ย ว กั น
รว่ มกบั หนว่ ยงาน มาสรา้ งผลติ ภณั ฑท์ เ่ี กย่ี วกบั เหด็ ดา้ นหา้ งหนุ้ สว่ น
ตา่ ง ๆ ในการพฒั นา จ�ำกดั แกรนด์เซ็นเตอร์มชั รูม มีหน้าท่นี �ำผลผลิต
บุคลากรและฝกึ อาชีพ จากวิสาหกจิ ชุมชน ศนู ย์การเรียนรู้ภูมิปัญญาไทย
ส�ำหรับสิทธิประโยชน์ของสมาชิกใน
วิสาหกิจชุมชนฯ ได้แก่ มีการถือหุ้นร่วมกัน
สมาชิกน�ำผลิตภัณฑ์การเกษตรมาส่งรวมกันไว้ที่
ศูนย์และแปรรูปด้วยกัน แล้วน�ำไปจัดจ�ำหน่าย
นอกจากนี้ ยังส่งเสริมให้สมาชิกเก็บออม เช่น
สมาชิกท่ีเป็นผู้ใหญ่ออมเดือนละ ๑๐๐ บาท
กลุ่มฯ จะสมทบให้สมาชิกอีก ๑๐๐ บาท
ส่วนบุตรหลานที่อยู่ให้วัยเรียน ออมเดือนละ
๕๐ บาท กลุ่มฯ จะสมทบให้ ๕๐ บาท รวมถึง
มีสวัสดิการให้กับบุตรหลานของสมาชิก ผู้ถือหุ้น
สามารถเสนอช่ือบุตรหลานเข้ารับทุนการศึกษา
ครอบครัวละ ๒ ทุน ทุนละ ๑,๐๐๐ บาท ทุกปี
เป็นต้น

32

ไปจ�ำหน่ายทางช่องทางต่าง ๆ ทั้งแบบ สรา้ งสรรกคาน์ รวตตั ่อถกอดยบรทอเรรยี มดน
ออฟไลน์ ออนไลน์ และท�ำการตลาด
ทั้ ง ห ม ด อ ยู ่ ภ า ย ใ ต ้ ก า ร จ ด สิ ท ธิ บั ต ร วิธีการ
“ตราครูบุญเลิศ” ซึ่งการบริหารจัดการ
จะยึดปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง เ มื่ อ ค รู บุ ญ เ ลิ ศ ตั ด สิ น ใ จ ใ ช ้ แ บ ร น ด ์
ทุกส่วนท�ำงานประสานกัน ปันผลก�ำไร “ครบู ญุ เลศิ ” หรือ“KruBoonlert” แล้ว ครูได้ใช้
เป็นรายวัน คอื เมอ่ื ท�ำการแปรรปู เสรจ็ ช่ือน้ีกับผลิตภัณฑ์ทุกช้ินท่ีจัดจ�ำหน่าย รวมถึง
ทราบผลผลิตว่า ผลิตได้เท่าไหร่ ได้สร้างตราสินค้าท่ีเป็นรูปของครูกับเห็ดหลินจือ
จะด�ำเนนิ การจดั สง่ ใหก้ บั ลกู คา้ หลงั จาก แ ล ะ จ ด สิ ท ธิ บั ต ร ท รั พ ย ์ สิ น ท า ง ป ั ญ ญ า แ ล ้ ว
จัดส่งแล้ว หักลบต้นทุนก็สามารถน�ำ ครูได้กล่าวถึงแนวคิดการสร้างแบรนด์สินค้า
ส่วนต่างมาจ่ายเงินปันผลให้สมาชิก ไวด้ ังน้ี
ได้ทันที เรียกว่า “ปันผลรายวัน”
“หลังจากเรามีโลโก้ มีย่ีห้อ ย่อมเป็น
แแกลนาะวกรคลสยดิ ทุ รธท์้าางงกตารรตาลาสดนิ ค้า เอกลักษณ์ของเรา อย่างเช่น การน�ำผลิตภัณฑ์
เห็ดหลินจือ ถ่ังเช่า เข้าสู่ตลาด เรามีการโฆษณา
เมอื่ ครูบุญเลศิ ในโทรทัศน์และส่ือต่าง ๆ หลังจากท่ีแบรนด์น้ี
มีแนวคิดแปรรูปเห็ด ติดตลาด เม่ือมีสินค้าอ่ืน ๆ เกิดข้ึนตามมา
เป็นผลิตภัณฑต์ ่าง ๆ ที่เป็นตราครูบุญเลิศย่อมจ�ำหน่ายได้ทั้งหมด
ไมว่ า่ จะเปน็ อาหาร ทุกผลิตภัณฑ์ครับ น่ีคือข้อส�ำคัญ เป็นข้อดีของ
อาหารเสรมิ เวชส�ำอาง การมีแบรนด์ เพียงแต่ขอให้สินค้าหรือผลิตภัณฑ์
ของใช้ ฯลฯ ครูบุญเลิศได้ศึกษาหาความรู้จาก ของเรานน้ั ตอบโจทยผ์ ู้บรโิ ภค”
สถาบันต่าง ๆ อาทิ ศูนย์บ่มเพาะของสถาบัน
ราชภัฏจันทรเกษม ซ่ึงนอกจากความรู้ด้าน กลยุทธ์ทางการตลาดของครู เริ่มจาก
การแปรรูปที่เพิ่มมูลขึ้นแล้ว ยังได้แนวคิดใน การฝากขายที่ร้าน “รักบ้านเกิด” ในกรุงเทพ ฯ
การสร้างตราสินค้า ยี่ห้อหรือแบรนด์ด้วย ตอนเริ่มวางขาย หวังเพียงให้มีเงินเพียงพอกับ
รวมถึงแนวคิดเรื่องการสร้างเว็บไซต์ การใช้ ค่าใช้จ่าย แต่หลังจากท�ำได้ 3 เดือน ปรากฏว่า
ส่ือประชาสัมพันธ์ ซ่ึงครูตัดสินใจใช้แบรนด์ ได้รับผลตอบรับเป็นอย่างดี จึงได้เรียนรู้ว่า
“ครูบุญเลิศ” หรือ “KruBoonlert” เนื่องจาก การท�ำธุรกิจขายฝากนั้น ส่วนใหญ่จะล�ำบากช่วง
ครูมีชื่อเสียงเป็นท่ีรู้จักว่ามีความเชี่ยวชาญ 3 เดือนแรก เพราะเป็นช่วงท�ำให้คนรู้จักสินค้า
นบั เปน็ “กูรู” เรื่องเห็ด น่ันเอง แต่หลังพ้นเวลา 3 เดือนแล้ว สินค้าจะมีรายได้
อยใู่ นหลกั 10,000 - 50,000 บาท หลงั จากนนั้
ครูเร่ิมเน้นเจาะตลาดร้านค้าสุขภาพ และได้วาง
จัดจ�ำหน่ายใน “ร้านสันติอโศก”เป็นประจ�ำ
นับแตน่ ้นั มา

ส�ำหรับสินค้าและผลิตภัณฑ์ต่าง ๆ
มีการพัฒนาจนเป็นสินค้า OTOP ระดับ ๔ ดาว
ท้ังหมด มีระบบการจ�ำหน่าย โดย ๑) จ�ำหน่าย
ณ ที่ต้ัง คือ ที่วิสาหกิจชุมชนศูนย์การเรียนรู้
ภูมปิ ัญญาไทย จังหวัดสมทุ รปราการ ๒ ) จ�ำหนา่ ย
ออนไลน์ และ ๓) มีตวั แทนจ�ำหนา่ ยโดยให้สมคั ร
สมาชกิ สมาชกิ จะซอ้ื ของไดใ้ นราคาตำ�่ กวา่ ทอ้ งตลาด

33

สกถอราดบา้รทเงตรยี สน่อรยรอคดน์ วตั กรรม

ต่อมาเมื่อครูมีแบรนด์สินค้าเป็นของตนเอง ๒.๓ การสอนถา่ ยทอดความรู้
และต้องการให้เป็นท่ีรู้จัก ครูจึงได้สร้างเว็บไซต์
Facebook สติกเกอร์ Line ครูบุญเลิศ เผยแพร่ แนวคดิ
ทาง Youtube และสื่อออนไลน์ต่าง ๆ ท่ีเป็น
ท่ีนิยมในปัจจุบัน โดยจ้างมืออาชีพมาผลิต เม่ือครูบุญเลิศค้นพบตัวเองว่าเป็นคนท่ี
นอกจากน้ี ยังจัดจ�ำหน่ายผ่านเว็บไซต์ขายตรง ชอบสอน ชอบถ่ายทอดความรู้ ชอบเป็นผู้ให้ จึง
ทเ่ี ปน็ ท่ีรจู้ ัก เช่น Lazada Shopee เปน็ ต้น ครยู งั เริ่มถ่ายทอดความรู้การเพาะเห็ด โดยมีความเชื่อ
ประชาสมั พันธ์ผ่านสื่อโทรทัศน์ วิทยุ หนังสือพิมพ์ ทีว่ า่ “ย่ิงให้ ยง่ิ ได้” เพราะเมือ่ ได้สอนกเ็ หมอื นได้
นิตยสารหลายฉบับ รวมถึงมีการออกบูธจ�ำหน่วย ทบทวนความรู้ ท�ำให้มีความแม่นย�ำขึ้น ได้มี
สินค้าทั้งในและต่างประเทศ เช่น ลาว พม่า โอกาสแลกเปลี่ยนกับคนอื่น ท�ำให้เกิดการพัฒนา
กมั พชู า ฯลฯ บางค�ำถามจากลูกศิษย์ ก็อาจได้พบมุมมองที่ต้อง
คิดเพิ่มเติมหาค�ำตอบ ท�ำให้ได้พัฒนาความรู้ให้
34 ลมุ่ ลกึ ย่ิงข้นึ

วธิ ีการ

ครูบุญเลิศได้คิดหลักสูตรและถ่ายทอด
“การเพาะเหด็ ครบวงจร” ซง่ึ ทง้ั หมดมี ๖ ขน้ั ตอน
ครูสอนตั้งแต่ต้นน้�ำไปสู่ปลายน้�ำ ต้นน�้ำ หมายถึง
การท�ำแม่เช้ือ กลางน้�ำ หมายถึง การเพาะเพื่อ
เจริญเติบโตเป็นดอก ปลายน�้ำ หมายถึง การใช้
วัตถุดิบทั้งหมด ดังรายละเอียดข้ันตอนการผลิต
ทง้ั ๖ ขั้นตอน ต่อไปน้ี

สรา้ งสรรกคาน์ รวตตั ่อถกอดยบรทอเรรยี มดน

ขนั้ ตอนท่ี ๑ การเพาะเลยี้ งเนอ้ื เยอื่ เหด็ หรอื การท�ำเชอื้ วนุ้ PDA

5. ๑.

อาหารว้นุ น�ำมนัแฝลระแ่งันลม�ว้ำาไเตปตม้กิมดรวอวุ้้นยงแเไลอฟะาอกน่อา้ำ� นกตมาๆลันลนฝงารไนง่ั ปอ1อ5ก นาที
ทไ่ี ปเล้ยี งเชอ้ื เห็ด
การเตรียมอาหารว้นุ PDA

4. 3. ๒.

น�ำขวดอาหารว้นุ มาวางนอน น�ำขวดอาหารวุน้ มานึ่งดว้ ยหมอ้ ความดนั น�ำอาหารวนุ้ มากรอกใส่ขวด
ก่อนทีจ่ ะแขง็ ตัว ใชค้ วามดนั 15 ปอนด/์ ตารางนวิ้ พรอ้ มกับจกุ ด้วยส�ำลี
แลว้ หุม้ ดว้ ยกระดาษ

ข้นั ตอนนี้ แบ่งออกไดเ้ ปน็ ๓ ขบวนการหลัก คือ
๑) การเตรียมวุ้น PDA
๒) การตัดถา่ ยเน้ือเยื่อเจริญจากดอกเหด็
๓) การตดั ถา่ ยวุน้ PDA ทม่ี ีเส้นใยวุ้น PDA
สู่ขวดใหม่

35

กสถอราดบา้รทเงตรยี สนอ่ รยรอคดน์ วตั กรรม

ข้นั ตอนท่ี ๒ การผลิตหวั เชื้อในเมล็ดข้าวฟ่าง

6. ๑. 2.

นจ�ำนขวเสด้นเมใยลเด็ จขร้าิญวเฟตา่ม็ งขไวปดบ่ม การเตรยี มอปุ กรณ์ ลนไฟฆา่ เชือ้ เข็มเขย่ี เช้อื เหด็ กอ่ น

การผลติ หวั เชอ้ื ขา้ วฟา่ ง

5. 4. 3.

บนอนา�หำเเาสมรน้ลวใด็ นุ้ยขลเ้าหงวด็เฟลทย้ีา่ ่ีเงงจใรนิญขวด ทจี่ ะขนวด�ำมเมาลข็ดยขายา้ วเชฟ้ือ่าเงหด็ เลอื กขวดอาหารวนุ้ ท่ีเสน้ ใยเดนิ เต็มใหม่ ๆ
มาขยายลงขวดเล้ียงในเมลด็ ขา้ วฟา่ ง
แลว้ ใชเ้ ข็มเข่ยี ตัดช้ินอาหารวุ้น
ทเ่ี สน้ ใยเหด็ พร้อมกับ
ลนไฟท่ปี ากขวด
กอ่ นทปี่ ิดจุกส�ำลี

ขัน้ ตอนน้ี แบง่ ออกไดเ้ ป็น ๓ ขบวนการหลัก คือ
๑) การต้มขา้ วฟ่าง
๒) การนึง่ ขวดข้าวฟา่ งแบบระบบสเตอริไลส์
๓) การตัดถา่ ยวุ้น PDA ลงข้าวฟ่าง

36

สรา้ งสรรกคาน์ รวตตั ่อถกอดยบรทอเรรยี มดน

ขน้ั ตอนท่ี ๓ การผลิตก้อนเห็ด

6. ๑. 2.

เจริญรเอตใ็มหกเ้ ้อชนอื้ เหด็ วัตถุดิบส�ำหรบั ท�ำกอ้ นเหด็ ทผ�ำสกม้อวนตั เหถุด็ดบิใหสเ้ �ขำห้ารกบันั

5. การผลติ กอ้ นเหด็

ไนป�เำขก้าอ้ โนรงเหบ็ด่ม 4.

ท้งิ ไวใ้ หเ้ ยน็ แลว้ น�ำกอ้ นเหด็ ไปตอ่ เชอ้ื

3.

จดุ ไฟตกท้ม้อีร่ นฝูนำ้�าเใหถนเร็ดงั ถียทใังงหบี่ใลห้จรงเ้บัรถดจเงั อืวเุจรลดนยี าเบเตม3ร็มื่ออ้ ชไยอั่วแนโลมำ้� ว้งพ่งุ ผ่าน

ขนั้ ตอนน้ี แบ่งออกไดเ้ ป็น ๔ ขบวนการหลัก คอื
๑) การเตรียมวสั ดใุ นการเพาะ
๒) การนง่ึ กอ้ นเช้อื เหด็ แบบระบบพาสเจอร์ไรส์
๓) การต่อเชื้อเห็ดจากขวดข้าวฟา่ งสกู่ ้อน
๔) การบม่ ก้อนหรือระยะการเจริญเตบิ โตของเสน้ ใย

37

สกถอราดบา้รทเงตรยี สน่อรยรอคดน์ วตั กรรม

ขั้นตอนท่ี ๔ การท�ำกอ้ นเหด็ / การเปิดดอกเห็ด

๑. การเปิดดอกเหด็ ยานางิ

8. การเปิดดอกเห็ดหอม 2. การเปดิ ดอกเห็ดนางรมภูฐาน

7. การเปดิ ดอกเหด็ นางนวล 3. การเปดิ ดอกเหด็ หลินจอื

6. การเปิดดอกเห็ดนางรมทอง 5. การเปดิ ดอกเหด็ เป๋าฮ้ือ 4. การเปิดดอกเห็ดนางรมฮงั การี

httpภ:/า/พwขwั้นตwอน.tกhาaรเiพlaาnะเdหmด็ จaากllเว.nบ็ ไeซtต/์วsสิ hาoหกpจิ /ชkมุ nชoนwศนู lยeก์ dาgรเeรีย-dนรeูภ้ tมูaปิilญั.pญhาpไท?ยidจ=งั ห2ว6ัด3ส0ม&ุทรuปidรา=กา4ร6464

ขัน้ ตอนน้ี จะสอน
๑) การเปดิ กอ้ นเหด็ ตระกูลนางรม
๒) การเปิดกอ้ นเห็ดหูหนู
๓) การเปิดกอ้ นเห็ดหอม
๔) การเปดิ ก้อนเหด็ ลม เหด็ ขอนยาว เห็ดหูกวาง เปน็ ต้น

38

ขนั้ ตอนท่ี ๕ การแปรรปู สอนการแปรรปู สรา้ งสรรกคาน์ รวตตั อ่ถกอดยบรทอเรรยี มดน
เห็ดเป็นผลิตภณั ฑต์ า่ ง ๆ เช่น การท�ำเหด็ สวรรค์
คุกก้ีเห็ดหลินจือ เค้กเห็ดหลินจือ เห็ดผัดขี้เมา เห็ดให้อร่อย เรียนรู้วิธีการหาตลาดจ�ำหน่ายเห็ด
เห็ดแดดเดียว ไวนเ์ หด็ หลินจือ แหนมเหด็ เปน็ ต้น เพื่อวางแผนต่อไปว่าควรปลูกต่อหรือล้มเลิก
หากขายได้ดีก็สามารถกลับไปท�ำข้ันตอนที่ ๓
ขน้ั ตอนท่ี ๖ ขบวนการรไี ซเคลิ หรอื การใช้ การผลิตก้อนเห็ด เพื่อผลิตได้ด้วยตนเองหรือ
ประโยชน์จากก้อนเห็ดเก่า สอนวิธีการรีไซเคิล จ�ำหน่ายผู้ที่สนใจ จากน้ันสามารถรับซ้ือดอกเห็ด
เช่น การน�ำก้อนขี้เลื่อยเก่ากลับมาใช้ใหม่ น�ำมา กลบั มาและสง่ ตลาดสดได้ อยา่ งไรกต็ าม เมอ่ื เรม่ิ ตน้
เป็นอาหารสัตว์ ท�ำปุ๋ยหมกั หรอื ท�ำเห็ดฟาง จากขน้ั ตอนท่ี 4 จ�ำเปน็ ตอ้ งเรยี นร้ใู นขั้นตอนที่ 5
การแปรรูปเห็ด เพ่ือรองรับเห็ดที่ล้นตลาดหรือ
ส�ำหรับแนวคิดในการถ่ายทอด และ ขาดตลาดด้วย
เกรด็ ในการถา่ ยทอดของครู สามารถสรุปได้ดงั น้ี
ส่วนขั้นตอนท่ี ๖ รีไซเคิล วัสดุจาก
ในการสอนแม้ว่าจะมี ๖ ขั้นตอน แต่ครู การเพาะเห็ด โดยปกติการเปิดก้อนดอกเห็ด
ต้องการให้ผู้เรียนได้ประโยชน์สูงสุด จึงแนะน�ำว่า ก้อนวัสดุจะมีอายุการให้ดอกเห็ดประมาณ
ข้ันตอน ๑ และ ๒ ไมเ่ หมาะกบั เกษตรกร เพราะ ๔ - ๖ เดือน ก้อนจะเสื่อมสภาพ ซ่ึงคนมักจะ
ทั้งสองข้ันตอนต้องใช้ห้องปลอดเชื้อ ต้องมีเงิน น�ำไปท้ิง ความจริงแล้วสามารถน�ำมาผลิตเป็น
ลงทุนหลักแสนบาทและเส่ียงต่อการปนเปื้อนจึง อาหารสตั ว์ได้
ไมแ่ นะน�ำใหท้ �ำ เพราะจะกลายเปน็ “เตยี้ อมุ้ คอ่ ม”
นอกจากน้ียังสามารถน�ำมาผลิตปุ๋ยหมัก
ครแู นะน�ำใหเ้ กษตรกรทเี่ พาะเหด็ เปน็ แลว้ จ�ำหน่ายในราคา 2 - 3 บาทต่อกิโลกรัม หรือ
เรมิ่ ตน้ ท�ำในขนั้ ตอนท่ี ๓ การผลติ กอ้ นเหด็ เพอ่ื ลด จะน�ำกลับมาผลิตเป็นก้อนเห็ดใหม่ได้ ก้อนเห็ด
ต้นทุนการผลิต เพราะโดยทั่วไปหากซื้อก้อนเห็ด เกา่ ยงั ทง้ิ สารอาหารประเภทแคลเซียม ฟอสฟอรัส
มาเปิดดอก อยู่ที่ราคาก้อนละ 8, 15, 20, โปรตีน เหล็กและอื่น ๆ ไว้ เมื่อเทียบกันแล้ว
40, 60 บาท ขึ้นอยู่กับชนิดเห็ด แต่ถ้าเริ่มท�ำ ก้อนเห็ดเก่าจะมีสารอาหารสูงกว่ามันส�ำปะหลัง
ขั้นตอนที่ 3 ต้นทุนจะเหลือประมาณ 10 บาท อีกด้วย
ซึ่งสามารถเล่ือนสู่ระดับผู้ค้า ผู้เปิดดอกเองโดย
ไม่ซื้อก้อนจากใคร ส�ำหรับเกษตรกรที่ไม่เคย กระบวนการเห็ดท้ัง 6 ขั้นตอนนี้ แต่ละ
เพาะเหด็ ควรเรม่ิ ตน้ ท�ำขนั้ ตอนท่ี 4 การเปดิ ดอกเหด็ ขั้นตอนสามารถสร้างก�ำไรได้ด้วยตัวเองโดย
เพราะคมุ้ ทนุ และเกดิ ประโยชนส์ งู สดุ ในขนั้ ตอนนี้ ไม่ต้องท�ำตั้งแต่ต้นน�้ำ - ปลายน้�ำ ครูจึงแนะน�ำ
ครูจะสอนวิธีเปิดดอกเห็ด เรียนรู้วิธีรับประทาน ให้ผู้เรียนเลือกในสิ่งถนัดและรักที่สุด ครูย�้ำว่า
เรมิ่ ต้นจากส่ิงท่ีรกั ย่อมอยกู่ ับมันได้นาน

39

กสถอราดบา้รทเงตรยี สน่อรยรอคดน์ วตั กรรม โดยการจัดท�ำหลักสูตร “การเพาะเห็ดแบบ
ครบวงจร” ด้วยการใช้ความรู้หลายสาขาวิชา
นอกจากน้ี ครูยังให้ความรู้เรื่อง บรู ณาการรว่ มกบั ภมู ปิ ญั ญาเรอื่ งเหด็ ของครอบครวั
การประกอบธุรกิจ การค�ำนวณต้นทุนวัตถุดิบ ไทยทัตกุลมาสอนท่ีโครงการลูกพระดาบส
การต่อยอดธุรกิจ การสร้างแบรนด์ เทคนิค สมทุ รปราการ ดงั ทค่ี รูเลา่ ใหฟ้ ังว่า
การท�ำการตลาด รวมถึงเทคนิคการต้ังราคา
อีกด้วย ดังตัวอย่างเทคนิคการต้ังราคาสินค้า “ขณะเรียนปริญญาโทที่มหาวิทยาลัย
ทีค่ รูไดเ้ ปดิ ใจใหแ้ นวคดิ ไว้อย่างนา่ สนใจดงั นี้ เกษตรศาสตร์ได้มีโอกาสพบ รศ.ดร.พัฒนา
สุขประเสริฐ ประธานหลักสูตรเกษตรพอเพียง
“...หลายทา่ นทเ่ี ขา้ มาศกึ ษาเรอื่ งเหด็ เปน็ ยา มูลนิธิพระดาบส ในพระบรมราชูปถัมภ์ ท่านได้
อยากช่วยเหลือคนยากจน จึงบวกค่าการตลาด จุ ด ป ร ะ ก า ย ใ ห ้ ผ ม ท� ำ วิ ท ย า นิ พ น ธ ์ เ ก่ี ย ว กั บ
เล็กน้อยเพื่อท�ำให้ผู้มีรายได้น้อยเข้าถึงได้ง่าย การเพาะเห็ดแบบครบวงจรที่เกิดประโยชน์จริง
ถามว่าดีไหม ดีครับ แต่คุณจะท�ำการตลาด ทั้งในด้านการผลิตและการตลาด โดยมีการน�ำ
ทใ่ี หญ่ขนึ้ ไมไ่ ด้ เพราะคุณจะไมม่ คี ่าทางการตลาด หลักสูตรน้ีไปทดลองใช้กับโครงการลูกพระดาบส
ในการท�ำโฆษณา ถ้าต้ังราคาต�่ำ คนเข้าถึง สมุทรปราการ กับส�ำนักส่งเสริมและฝึกอบรม
เมื่อสินค้าติดตลาด มีคนต้องการเป็นตัวแทน มหาวทิ ยาลยั เกษตรศาสตร์ ซง่ึ ประสบความสำ� เรจ็
จ�ำหน่ายสินค้าเข้าสู่ตลาดท่ีใหญ่ขึ้น จะไม่ เป็นอย่างดี มีการจองคิวเรียนเป็นเวลาข้ามปี
สามารถท�ำตลาดได้ เพราะคุณตั้งราคาต่�ำเกินไป ผมจึงได้เป็นดาบสอาสาตั้งแต่น้ันมา จาก
เพราะบวกค่าการตลาดน้อย เม่ือจ�ำหน่ายสินค้า การประเมินผลการอบรม พบว่า มีผู้น�ำไปท�ำ
ผู้ซ้ือซ้ือไปในราคาถูก แต่หลังจากท่ีสินค้าน้ัน อาชีพเสริมถึง ๙๐ % โดยซื้อก้อนเห็ดไป
ติดตลาด...จะข้ึนราคาไม่ได้ เพราะคนเคย เปิดดอก ...”
รบั ประทานด้วยราคาน้นั เม่อื ราคาเปลี่ยนกห็ ันไป
ทานย่ีห้ออื่น การตั้งราคา ต้องค�ำนวณราคาจาก ปัจจุบันครูบุญเลิศได้เขียนต�ำราเก่ียวกับ
ต้นทนุ วตั ถดุ บิ ตามกลไกตลาด ซง่ึ ควรตงั้ ราคาสูง การเพาะเห็ด และได้รับเชิญให้เป็นผู้จัดท�ำ
ไว้ก่อนเพราะเมื่อต้องประชาสัมพันธ์สินค้าหรือ หลักสูตรและเป็นวิทยากรถ่ายทอดองค์ความรู้
ช่วยเหลอื คนยากจน กจ็ ะมี Gap ให้ เชน่ ตั้งราคา ภูมิปัญญาไทยด้านเกษตรกรรมให้แก่นักเรียนใน
100 บาทจากทต่ี น้ ทุน 30 บาท เมื่อต้องขายให้ โรงเรียนตา่ ง ๆ อยา่ งตอ่ เน่อื ง
ตัวแทนจ�ำหน่าย ก็ลดให้ 50% เขาจึงมีช่องว่าง
ในการต้ังราคาขายของเขาและเราก็ไม่ขาดทุน ว(มกจมทิ ังหาหยหราาาตวววเขทิทิดั้ังตยยส“ขาามลอศลยงัทุูนยัสชรยถชวี ปาติเ์วี รบ)รติ ยีนัาศกนกานูารรยรู้ชเรภ”์มุ ยี มูชนปิรนเู้ญัพอ่ืญปาวไงทชนย
ในกรณีท่ีเราต้องการช่วยคนจน ก็แนะน�ำลูกค้า
ซื้อ 1 แถม 2 หรือ 3 นั่นเท่ากับเขาซ้ือสินค้า ด้านการถ่ายทอดความรู้นี้ ครูบุญเลิศได้
ในราคาถูก เมื่อใดหมดโปรโมชั่น ก็ยังมีราคาต้ัง สรา้ งนวตั กรรมทเี่ รยี กไดว้ า่ “ลำ�้ สมยั ” หรอื กา้ วหนา้
ทตี่ รึงไว้อยู่ เปน็ กลไกของการตลาด ...” เป็นอย่างมาก เพราะครูสามารถน�ำองค์ความรู้
ภูมิปัญญาไทยเข้าสู่ระบบการศึกษา เพ่ือผลิต
กนาอรกตรอ่ะยบอบดแคลวะาตมารมใู้ นอรธั ะยบาบศัย นักศึกษาระดับปริญญาตรีได้ส�ำเร็จ โดยการตั้ง
“ ศู น ย ์ เรี ย น รู ้ ชุ ม ช น ม ห า วิ ท ย า ลั ย ชี วิ ต
การศึกษาในระบบ ครูเร่ิมต้นสอนที่ ศูนย์ภูมิปัญญาไทย จังหวัดสมุทรปราการ”
โรงเรียนกาญจนาภิเษกวิทยาลัย นครปฐม วิทยาเขตของสถาบันการเรียนรู้เพื่อปวงชน
(พระต�ำหนกั สวนกุหลาบมัธยม) ในฐานะครูอาสา
สอนวชิ าเกษตร หลงั จากนน้ั เมอ่ื ครสู �ำเรจ็ การศกึ ษา
ระดับปริญญาโทที่มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์
จึงได้มีโอกาสท�ำงานเพื่อแผ่นดินอยา่ งภาคภมู ใิ จ

40

(มหาวิทยาลัยชีวิต) ผู้เรียนสามารถเลือกศึกษา สรา้ งสรรกคาน์ รวตตั ่อถกอดยบรทอเรรยี มดน
ศาสตร์ภูมิปัญญาได้ ๙ ด้าน ตามความสนใจ
ก า ร เ รี ย น ก า ร ส อ น เ น ้ น ใ ห ้ ผู ้ เ รี ย น มี ทั ก ษ ะ มี การแนะน�ำแหล่งเงินทุนและแนวคิดใหม่ ๆ
กระบวนการคิดสร้างสรรค์นวัตกรรม ต่อยอด สามารถน�ำอาชีพของตนเองมาท�ำวิทยานิพนธ์
อาชีพ สามารถเลือกศึกษากับครูภูมิปัญญาไทย หลักสูตรใช้เวลาเรียน 3 ปีครึ่ง ภาคเรียนแรกให้
ที่ลงทะเบียนไว้ในท�ำเนียบของสถาบันตาม เรียนโดยไม่เสียค่าใช้จ่าย เริ่มเก็บค่าเรียนตั้งแต่
ศาสตร์ท่ีผู้เรียนสนใจและอยู่ใกล้บ้าน สามารถ ภาคเรียนที่ 2 จนกระท่ังเรียนจบหลักสูตร เฉลี่ย
เรียนออนไลน์และฝึกปฏิบัติกับครูภูมิปัญญาไทย ภาคการศึกษาละ 17,000 บาท ซึ่งแนวคิด
ตามที่นัดหมาย หลังจากส�ำเร็จการศึกษา ทุกคน การตงั้ ศนู ยก์ ารเรยี นรนู้ ี้ รว่ มมอื กบั หลายหนว่ ยงาน
ต้องมีอาชีพอย่างน้อย ๑ อาชีพหรือมีธุรกิจ ท้งั มหาวทิ ยาลยั เกษตรศาสตร์ สถาบนั เรียนรูเ้ พอื่
เป็นของตนเอง กระบวนการสอนเน้นสร้าง ปวงชน (มหาวทิ ยาลยั ชวี ติ ) มหาวทิ ยาลยั โพธศิ าสตร์
กระบวนการคดิ และมงุ่ ใหท้ �ำงานไดจ้ รงิ ครเู ลา่ ถงึ ทมี่ า ประเทศสหรัฐอเมริกา ศูนย์ฯ แห่งน้ีเป็น
และแนวทางการสอนของศูนย์เรียนรู้ฯ แห่งน้ีว่า วิทยาเขตหนึ่งของสถาบันเรียนรู้เพ่ือปวงชน
(มหาวิทยาลัยชีวิต) มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์
“ ผ ม เ ป ็ น ผู ้ ส อ บ คุ ณ วุ ฒิ วิ ช า ชี พ ด ้ า น จะเป็นผู้จัดท�ำหลักสูตรอบรมครูภูมิปัญญาไทย
ก า ร เ ก ษ ต ร ท่ี ม ห า วิ ท ย า ลั ย เ ก ษ ต ร ศ า ส ต ร ์ ให้มีความรู้ด้านการจัดการเรียนการสอน การวัด
เน้นการสร้างอาชีพแก่คนรากหญ้า สถาบันที่ ประเมินผล ฯลฯ มูลนิธิพัฒนาการมนุษย์
จะตั้งจะแตกต่างจากทั่ว ๆ ไป เช่น เด็กขาย จะเป็นผู้ด�ำเนินการเรื่องช่องทางการเรียนทาง
พวงมาลัยมาเรียน จากเดิมท่ีเขาขายอยู่เฉพาะ ออนไลน์ เพราะมูลนิธิมีช่องสถานีเป็นของตนเอง
ท้องถนนหรือตั้งร้านขาย เมื่อมาเรียนเขาจะได้ ส่วนมหาวิทยาลัยโพธิศาสตร์จะเป็นสถาบัน
เรียนรู้การจ�ำหน่ายพวงมาลัยเป็นธุรกิจ จะมี การศึกษาทีศ่ กึ ษาในระดับสูงขน้ึ ไป”

41

สกถอราดบา้รทเงตรยี สน่อรยรอคดน์ วตั กรรม เล้ียงเห็ดทั้งในประเทศและต่างประเทศ รวมถึง
เ ป ิ ด ใ ห ้ ผู ้ ส น ใ จ ส า ม า ร ถ ม า ศึ ก ษ า ดู ง า น ไ ด ้ ที่
ส�ำหรับการก่อตั้งศูนย์ฯ ครูกับสถาบัน “วิสาหกิจชุมชนศูนย์การเรียนรู้ภูมิปัญญาไทย
การเรยี นรเู้ พอ่ื ปวงชนไดม้ กี ารท�ำบนั ทกึ ความรว่ มมอื จังหวดั สมทุ รปราการ” อยา่ งสม่�ำเสมอ
ทางวชิ าการ (MOU) เมอื่ วนั ที่ ๑ กรกฎาคม ๒๕๖๓
ใช้ชื่อว่า “ศูนย์เรียนรู้ชุมชนมหาวิทยาลัยชีวิต ทกาารงธสรุอกนจิ กบั การเพม่ิ มลู คา่
ศูนย์ภูมิปัญญาไทย จังหวัดสมุทรปราการ”
เป็นการศึกษาระดับปริญญาตรี หลักสูตร “การสอน” นอกจากจะช่วยขยาย
ศิลปศาสตรบัณฑิต สาขาวิชาการพัฒนาชีวิต องค์ความรู้ด้านการเพาะเห็ดสู่วงกว้าง ช่วยสร้าง
และประกอบการชุมชน หลักสูตรปรับปรุง งานสร้างอาชีพได้แล้ว หากมองในด้านการเพิ่ม
พ.ศ. ๒๕๖๓ มูลค่าทางธุรกิจ ยังเพิ่มรายได้และสร้างมูลค่าทาง
ธุรกิจด้วย เนื่องจาก “ศาสตร์การเพาะเห็ด”
ด้านการศึกษานอกระบบ ครูได้จัดท�ำ สมยั กอ่ นนบั เปน็ ศาสตรล์ กึ ลบั ครอบครวั ครบู ญุ เลศิ
หลักสูตรและสอนที่ศูนย์การศึกษานอกโรงเรียน เป็นแหล่งแรก ๆ ที่บุกเบิกถ่ายทอดความรู้
(กศน.) อ�ำเภอบางพลี จังหวัดสมุทรปราการ เรื่องการเพาะเห็ด จากการสอนได้ต่อยอดมาสู่
ทั้งหมด ๘ หลักสูตร สอนในระดับประถมศึกษา การขายอุปกรณ์เก่ียวกับการเพาะเห็ดท่ียังหาซื้อ
มัธยมศึกษาตอนต้น มัธยมศึกษาตอนปลาย ไดย้ ากในสมัยนั้น จะเห็นไดว้ ่า จากธุรกิจหน่งึ น�ำสู่
ดังน้ี ๑. การประดิษฐ์ของใช้จากวัสดุเหลือใช้ อีกธุรกิจหน่ึง นอกจากนี้ เม่ือแรกเร่ิมท่ีครูเปิด
(๒ หนว่ ยกติ ) ๒. การเพาะเหด็ แบบครบวงจรเปน็ สอน “การเพาะเห็ดแบบครบวงจร ๖ ข้ันตอน”
อาชีพเสริม (๑ หน่วยกิต) ๓. การเพาะเห็ด จะมีท้งั หลักสตู รเรง่ รัด ๑ วัน และหลักสูตร ๕ วัน
แบบครบวงจรเป็นอาชีพหลัก (๓ หน่วยกิต) มีการเก็บค่าเล่าเรียน รายได้จากค่าเล่าเรียนเป็น
๔. การเพาะเห็ดฟางอุตสาหกรรมและเห็ดฟาง รายได้ส่วนหน่ึงท่ีใช้เป็นเงินทุนหมุนเวียนในการ
ในตะกร้า (๓ หน่วยกิต) ๕. การแปรรูปอาหาร ก่อตั้งบริษัท ผู้ที่สนใจมาเรียนกับครูมีทั้งชาวไทย
จากเห็ด (๓ หน่วยกิต) ๖. การท�ำน�้ำตกเทียม และชาวต่างประเทศ ครูจะให้ความรู้เก่ียวกับเห็ด
(๒ หน่วยกิต) ๗. การท�ำผลิตภัณฑ์ไว้ใช้ใน ที่สามารถปลูกได้ในเมืองไทย ต้ังแต่แหล่งก�ำเนิด
ครัวเรือน (๓ หน่วยกิต) และ ๘. การท�ำหล่อ สภาพแวดล้อมในการเจริญเติบโต ผลผลิตท่ีได้
หินทรายและการหล่อหินทราย (๒ หนว่ ยกติ ) เพอื่ เปน็ พนื้ ฐานในการเพาะเหด็ ครจู ะใหค้ �ำแนะน�ำ

ส�ำหรับการศึกษาตามอัธยาศัย ครูเป็น
วิทยากรถ่ายทอดความรู้ให้แก่หน่วยงานภาครัฐ
ภาคเอกชน กลมุ่ เกษตรกรและเครอื ข่ายการเพาะ

42

สรา้ งสรรกคาน์ รวตตั ่อถกอดยบรทอเรรยี มดน

การท�ำฟาร์มเห็ดเป็นอาชีพท้ัง ๖ ข้ันตอน
แต่ผู้เรียนจะเลือกท�ำขั้นตอนใดท่ีเหมาะกับตน
กไ็ ด้ ตอ่ มาเมอ่ื บรษิ ทั ของครมู นั่ คงแลว้ ในชว่ งหลงั
ส�ำหรับคนไทย ครูเปิดอบรมโดยไม่มีค่าใช้จ่าย
เพื่อเป็นการคืนก�ำไรให้สังคม ดังที่ครูกล่าวไว้
ดังน้ี
“ในอดีต เม่ือผมจัดอบรมเกี่ยวกับเร่ือง
เห็ดเป็นยานั้น จะเก็บเงินรายหัวประมาณ
5,000 - 10,000 บาทตอ่ คน แตเ่ มื่อ 2 - 3 ปี
จากนั้นก็อบรมโดยไม่เก็บค่าใช้จ่ายมาโดยตลอด
เพราะเราเข้าใจผู้ที่แสวงหาหนทางด้วยสาเหตุ ส�ำหรบั ชาวตา่ งประเทศจะเกบ็ คา่ เลา่ เรยี น
1) ตกงาน 2) เกษียณอายุ 3) เขาเหลือเงินก้อน ราคาข้ึนอยู่กับหลักสูตรที่เลือกเรียน หลักสูตร
สุดท้ายแต่ไม่ทราบว่าจะไปประกอบอาชีพอะไร ๑ วัน ค่าเรยี น 10,000 บาท/คน หลักสตู ร ๕ วนั
ผมชี้แจงให้เขาทราบตั้งแต่ข้ันแรกจนข้ันสุดท้าย ค่าเรียน ๒0,000 - ๓0,000 บาท/คน โดย
ต้ังแต่การเพาะ ขาย แปรรูป การตลาด การตั้ง ประมาณ ซงึ่ มชี าวตา่ งประเทศโดยเฉพาะประเทศ
ราคา หลังจากนั้น ขึ้นอยู่กับเขาว่าจะน�ำ เพ่ือนบ้าน เช่น ลาว พม่า เวียดนาม สนใจมา
องค์ความรู้นั้น ไปประกอบอาชีพตามเงื่อนไข เรียนอย่างต่อเนื่อง และเมื่อส�ำเร็จหลักสูตร
วงเงิน และส่ิงแวดล้อมท่ีเขามีอยู่” ครูจะมีประกาศนียบัตรมอบให้

๒.๔ กแานรวรคักิดษาดว้ ยเห็ดยา ทม่ี าฉายา “หมอเตา่ แห่งบางโฉลง”

ที่มาของการเปิดรักษาผู้ป่วย เกิดจาก
แนวคิดคืนก�ำไรสู่สังคม จากการที่ครูบุญเลิศปลูก
เห็ดกลุ่มยามาเป็นเวลานาน ได้ศึกษา ค้นคว้า
วิจัยทดลองร่วมกับหน่วยงาน และมหาวิทยาลัย
ต่าง ๆ จนเข้าใจและทราบสรรพคุณของเห็ด
แต่ละตัวเป็นอย่างดี รวมถึงมั่นใจว่าเห็ดสามารถ

43

กสถอราดบา้รทเงตรยี สนอ่ รยรอคดน์ วตั กรรม การพิจารณาผู้เข้าร่วมโครงการจะพิจารณาจาก
ผู้ที่มีฐานะยากจน และมีผลการตรวจของแพทย์
ช่วยรักษาฟื้นฟูร่างกายให้ดีขึ้นได้ จึงจัดท�ำ โดยผู้สนใจเข้าร่วมโครงการต้องเตรียมส�ำเนา
โครงการ “นวตั กรรมอาหารเพอื่ สขุ ภาพ” เปดิ ศนู ย์ ทะเบียนบา้ น ส�ำเนาบัตรประชาชน ผลตรวจของ
รักษาผู้ป่วยโรคต่าง ๆ โดยใช้เห็ดแปรรูปทส่ี กดั แพทย์ เมื่อเข้าร่วมโครงการแล้ว ต้องเขียน
เป็นยาเป็นหลัก เช่น เห็ดถั่งเช่า เห็ดหลินจือ รายงานการเปล่ียนแปลงของร่างกายหลังจากได้
เห็ดกระถินพิมาน เป็นต้น อย่างไรก็ตาม รับประทานยาทศ่ี นู ยจ์ ดั ให้ และใหส้ ง่ ผลการตรวจ
เหด็ กลมุ่ ยาเป็นเห็ดท่ีมีราคาสูง ครูจึงคิดคืนก�ำไร ข อ ง แ พ ท ย ์ แ ผ น ป ั จ จุ บั น ใ ห ้ ศู น ย ์ เ ป ็ น ข ้ อ มู ล
ให้สังคมด้วยการเปิดศูนย์รักษาให้ผู้ยากไร้ ดังนั้นผู้เข้าร่วมโครงการสามารถรักษากับ
โดยไม่คิดค่าใช้จ่าย นอกจากจะช่วยเหลือสังคม แพทย์แผนปัจจุบันควบคู่กันไป ส�ำหรับการตรวจ
แล้ว ยงั ช่วยสรา้ งความเชื่อมน่ั ในผลติ ภัณฑ์ของครู รกั ษาจะมที ง้ั หมด ๗ ฐาน คือ ฐานที่ 1 การจัดท�ำ
วา่ รบั ประทานแล้วเหน็ ผลจรงิ ดีตอ่ สุขภาพจรงิ แฟ้มประวัติและรับบัตรคิว ฐานท่ี 2 การช่ัง
น�้ำหนัก วัดดัชนีมวลกาย ฐานที่ 3 วัดความดัน
วธิ กี าร ฐานท่ี 4 การเจาะเลือด วัดระดับน�้ำตาล
ฐานท่ี 5 การวินิจฉัยโรค ฐานที่ ๖ รับผลิตภัณฑ์
ครบู ญุ เลศิ เรม่ิ ด�ำเนนิ โครงการ “นวตั กรรม และฐานที่ ๗ การคืนแฟม้ ประวัติ รกั ษาโดยแพทย์
อาหารเพอ่ื สขุ ภาพ” มาตง้ั แตป่ ี 2556 โดยรว่ มกบั แผนไทยจิตอาสา และครูบุญเลิศจะร่วมวินิจฉัย
วสิ าหกจิ ชุมชนศูนย์การเรียนรูภ้ ูมิปญั ญาไทย และ จ่ายยาด้วย เมื่อสิ้นสุดในแต่ละวัน จะมีการน�ำ
มูลนิธิศูนย์บูรณาการพัฒนามนุษย์ เปิดศูนย์รกั ษา ผลการรักษาและผลการวินิจฉัยเข้าประชุมและ
ท่ี ศูนย์การเรียนรู้ภูมิปัญญาไทย ต�ำบล ร่วมกันสรุปผล ทั้งนี้ โครงการนวัตกรรมอาหาร
บางโฉลง อ�ำเภอบางพลี จังหวัดสมุทรปราการ เพื่อสุขภาพได้รับความสนใจจากผู้ป่วยและสื่อ
โดยเปิดรักษาเดือนละ ๑ ครั้ง ทุกวันพุธต้นเดือน อย่างกว้างขวาง คนจะเรียกครูว่า “หมอเต่า”
เป็นที่มาของฉายา “หมอเต่าแห่งบางโฉลง”
44 ซึ่งมาจากช่ือต�ำบลท่ีครูอยู่ ส�ำหรับปัจจุบัน
มีผู้เข้าร่วมโครงการแล้วประมาณ ๑๕๐ คน
มีการจดบันทกึ จดั ท�ำประวัติผูป้ ว่ ยทกุ คน

ครูเผยเคล็ดลับว่า การที่ทราบว่าโรคใด
ควรรับประทานเห็ดยาสมุนไพรปริมาณเท่าไหร่
เกดิ จากครเู คยศกึ ษาเกี่ยวกับแพทย์แผนไทย และ
มีความรู้เก่ียวกับเห็ดเป็นอย่างดี ครูรู้สรรพคุณ
ของเห็ดแต่ละตัว จากประสบการณ์ท่ีสั่งสมกว่า
40 ปี รวมถึงได้ศึกษางานวิจัยในประเทศและ
ตา่ งประเทศ ไดค้ ้นควา้ ทดลองทัง้ ใชก้ ับตนเองและ
คนรู้จัก ตลอดจนสังเกต จดบันทึกและหารือ
กับแพทย์แผนไทย เป็นต้น เห็ดที่ใช้รักษา คือ
เหด็ หลนิ จอื ถงั่ เชา่ เปน็ หลกั ร่วมกับสมุนไพรไทย
ซึง่ ปรมิ าณท่ีใชข้ ้ึนอยู่กับอาการของโรค

สรา้ งสรรกคาน์ รวตตั ่อถกอดยบรทอเรรยี มดน

ก๒า.๕รทโ่อฮงมเทส่ยี เตวเยช์ งิ อนรุ กั ษ์ เพราะเห็ดออกผลผลติ ในชว่ งเวลาจ�ำกัด และออก
เฉพาะพนื้ ท่ี เชน่ เหด็ โคน เหด็ ยอดนยิ มทเี่ กดิ เฉพาะ
แนวคิด ฤดูกาล แต่ครูสามารถท�ำให้เห็ดโคนเกิดนอกฤดู
ได้อีก ๒ ครั้ง ซึ่งหมายถึงมูลค่าเห็ดจะเพิ่มข้ึน
การท�ำโฮมสเตย์ มีจุดประสงคเ์ พื่อใชเ้ ปน็ นอกจากนี้การน�ำเหด็ ชนดิ ใหมจ่ ากตา่ งประเทศ เชน่
ที่พักส�ำหรับผู้ท่ีมาเข้ารับการฝึกอบรมการเพาะ เหด็ มอเรล เห็ดร่างแห มาเพาะ หรือการพัฒนา
เหด็ นิสติ นักศกึ ษาที่มาฝึกงาน รวมถงึ เจา้ หน้าท่ี สายพันธุ์เห็ดในประเทศไทย เช่น เห็ดตับเต่า
จากหนา่ ยงานต่าง ๆ ที่มาศกึ ษาดงู านจะไดม้ ีที่พัก เป็นอีกวิธีในการเพ่ิมมูลค่าของเห็ด อย่างไรก็ตาม
ก า ร เ พ า ะ เ ห็ ด ต ้ อ ง ศึ ก ษ า ทิ ศ ท า ง ข อ ง ต ล า ด
วธิ ีการ มีการวางแผนที่ดี มีการประเมินต้นทุน เพราะมี
โอกาสทจ่ี ะประสบความส�ำเร็จหรอื ไมก่ ไ็ ด้
สร้างห้องพักเป็นโดมรูปเห็ด จ�ำนวน
๓ หลัง ตั้งอยใู่ นบริเวณฟารม์ เห็ด อยู่ตดิ ชายคลอง วธิ ีการ
ใกล้กับศูนย์การเรียนรู้ ภายในมีท่ีนอน ๒ ชั้น
ผู้มาเข้าพักสามารถเข้าร่วมการเรียนรู้วิถีชีวิตจาก จุดเร่ิมต้นของการเพาะเห็ด ต้องเริ่มจาก
ฐานกิจกรรมตา่ ง ๆ เชน่ กิจกรรมเกบ็ เหด็ แปรรปู การพยายามท�ำความรู้จักเห็ดชนิดน้ันให้มากท่ีสุด
เห็ดเป็นผลิตภัณฑ์ ต่าง ๆ เช่น ท�ำแหนมเห็ด การเพาะเห็ดนอกฤดูกาลหรือเพาะเห็ดชนิดใหม่
เฉาก๊วยเห็ด เห็ดแดดเดียว โดยการจัดกิจกรรม กเ็ ช่นกนั ต้องร้จู ักพื้นฐานของเหด็ ชนดิ น้ัน ๆ ไม่วา่
จะข้ึนอย่กู บั ความสนใจของผูเ้ รยี น จะเป็นแหลง่ ก�ำเนดิ ภูมิประเทศ ภมู อิ ากาศทีช่ อบ
เช่น เป็นเห็ดเมืองร้อน เมืองหนาว ชอบขึ้นอยู่
ก๒า.๖รพกฒั านรเาพเหาด็ะสเหายด็ พนนัอธกใ์ุฤหดมูแ่ ละ ที่สูง ที่ชื้น หรือใต้ต้นไม้ชนิดใด อาหารคืออะไร
แนวคิด สภาพดินที่ขึ้นเป็นเช่นไร เป็นต้น โดยต้องเฝ้า
สงั เกต จดบนั ทึกช่วงเวลาต่าง ๆ ของเห็ด เพอ่ื ให้
เห็ดแต่ละชนิดมีวงจรชีวิต มีธรรมชาติ เข้าใจพื้นฐานธรรมชาติของเห็ด แล้วทดลองเพาะ
การเกิดแตกต่างกัน เห็ดชนิดเดียวกันย่อมมีช่วง หากเพาะส�ำเร็จ หลงั จากนัน้ ก็จะสามารถวางแผน
เวลาท่ีเกิดดอกพร้อม ๆ กัน หากท�ำให้เห็ดออก การเพาะนอกฤดูกาลได้ เช่นที่ครูสามารถเพาะ
ผลผลิตนอกฤดูกาลได้ ก็จะสามารถเพ่ิมมูลค่าให้ เห็ดโคนซึ่งปกติจะเกิดปีละครั้ง ให้มีผลผลิต
เห็ดมีราคาสูงขึ้น นอกจากนี้ แต่ละภูมิภาค ทง้ั ปไี ดส้ �ำเรจ็ ครูเลา่ ถงึ วธิ กี าร ดังนี้
มีเห็ดประจ�ำถิ่นแตกต่างกันโดยเฉพาะเห็ดในป่า
45

สกถอราดบา้รทเงตรยี สน่อรยรอคดน์ วตั กรรม น อ ก จ า ก น้ี ค รู ยั ง เ ค ย พั ฒ น า เ ห็ ด ธ ร ร ม ด า ใ ห ้
มีราคา สามารถเพาะขายเชิงพาณิชย์ได้ เช่น
“เห็ดโคนเป็นเกษตรกรรมของปลวก “เห็ดนกยูง” หรือ เห็ดกระโดงตีนต�่ำ /
ปลวกเล้ียงเส้นใยเห็ดโคนเพ่ือให้ตัวอ่อนได้กิน เห็ดกระโดงตีนสูง ครูท�ำวิจัยร่วมกับส�ำนักงาน
เมอื่ ถงึ ฤดฝู น ตวั ออ่ นกนิ ไมท่ นั กเ็ ลยมดี อกขน้ึ มาให้ พัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ
เรากิน เราสามารถท�ำจุลินทรีย์จากปลวกได้ (สวทช.) จนสามารถท�ำให้ “เห็ดนกยูง” ซ่ึงเป็น
โดยการน�ำรังปลวกที่มีเส้นใยเห็ดโคนมาหมัก เห็ดหญ้าธรรมดาที่เกิดทั่วไป เกิดใกล้มูลวัว
ท�ำเป็นแม่เช้ือ แล้วน�ำไปราดบริเวณจอมปลวกใน มูลควาย แต่ออกเพียงปีละคร้ัง ให้สามารถ
พื้นท่ีท่ีไม่มีเห็ดโคนเกิดขึ้น ปีถัดไปจะเกิด เพาะปลูกเชิงพาณิชย์ กิโลกรัมละ ๓๐๐ บาทได้
เห็ดโคนบริเวณนั้น ครูทดลองจนเพาะเห็ดนอก รวมถึงยังสามารถพัฒนาให้เพาะนอกฤดูกาล
ฤดกู าลได้ โดยวธิ สี รา้ งสภาวะแวดลอ้ มทเ่ี หมาะสม ได้ส�ำเร็จ ท�ำให้เห็ดธรรมดากลายเป็นเห็ดมีราคา
ติดสปริงเกอร์เพ่ือให้เกิดความช้ืน สร้างสภาวะ ดังที่ครูเล่าให้ฟังถึงวิธีวิจัยว่า
หลอกให้เส้นใยเห็ดเติบโต เท่ากับท�ำเพ่ิม 2 คร้ัง
บวกกบั ในฤดู 1 ครงั้ สง่ ผลใหม้ เี หด็ โคนรบั ประทาน “ผมท�ำงานวิจัยร่วมกับ สวทช. ส�ำรวจ
หรอื เก็บขายไดต้ ลอดป”ี เหด็ นกยงู เกยี่ วกบั แหลง่ การกำ� เนดิ การเจรญิ เตบิ โต
โดยส�ำรวจตามเส้นทางค้าขายวัวควายจาก
นอกจากน้ี การท่ีครูสนใจศึกษาเก่ียวกับ ทั่วประเทศ เพราะวัวควายเป็นพาหะของการน�ำ
เหด็ ในทกุ ภูมภิ าค ท�ำใหค้ รูมคี วามรู้และเข้าใจเห็ด สปอร์กระจายไป แต่ละภูมิภาคดังน้ัน เห็ดนกยูง
พื้นถิ่นในภาคต่าง ๆ ตลอดจนเข้าใจพฤติกรรม จึงเกิดขึ้นได้ทุกภูมิภาคของประเทศ รสชาติ
ความชอบของผู้บริโภคในแต่ละภาค ส่งผลให้ ส่วนโคนก็อร่อยเหมือนกับเห็ดโคนทุกอย่าง คือ
ครูสามารถเพาะเห็ดนอกฤดูและสร้างผลผลิต รสหวานเหมือนเน้ือไก่ เมื่อส�ำรวจแล้วจึงสร้าง
ทตี่ รงความต้องการของแต่ละพื้นที่ กระบวนการเพาะปลูกในเชิงพาณิชย์ ใช้เวลา
ส�ำรวจ 1 ปี เพราะต้องเดินทางไปทั่วประเทศ
ครูเล่าถึงความนิยมของเห็ดในแต่ละภาค เพื่อส�ำรวจว่า แต่ละจังหวัดมีเห็ดชนิดน้ีเกิดข้ึน
วา่ ภาคเหนือและอีสานจะนิยมบริโภคเห็ดป่าเปน็ หรือไม่ ที่เลือกวิจัยเห็ดน้ีเพราะหาง่ายในท้องถิ่น
หลกั แมก้ โิ ลกรมั ละ 200 - 300 บาท กย็ อมซอื้ รสชาติดี ชาวบ้านนิยม สามารถพัฒนาเชิง
เพราะหน่ึงปีออกคร้ังเดียว เห็ดที่ควรปลูกใน เศรษฐกิจได้...หลังจากศึกษาวงจรชีวิตของเห็ดนี้
ภาคเหนือ คือ เห็ดป่า เช่น เห็ดหล่ม เห็ดลม เราจึงสร้างกระบวนการการเพาะปลูกเชิงพาณิชย์
เห็ดไข่ห่าน เห็ดไข่เหลือง เห็ดเผาะ ฯลฯ ภาคใต้ จนสามารถเพาะปลูกนอกฤดูกาลได้ส�ำเร็จ ท�ำให้
จะนิยม “เห็ดเสม็ด” ซึ่งมีรสชาติขม เห็ดกลุ่มยา สามารถรับประทานได้ตลอดปี”
คือ เห็ดนมเสือ ซึ่งข้ึนในป่าแถวบริเวณจังหวัด
ยะลา นราธิวาส ราคาเห็ดนมเสือคิดเป็น เห็ดกับการอนรุ ักษ์
กิโลกรัมละ 8,000 บาท มีสรรพคุณทางยา ครูให้ความส�ำคัญกับการอนุรักษ์เห็ด
ส่วนภาคกลาง นิยมเห็ดลม เห็ดขอนด�ำ นอกจากอนุรักษ์ด้วยการเพาะพันธุ์เห็ดแล้ว
เห็ดขอนขาว หรือกลุ่มเห็ดหูหนู เป็นต้น เม่ือครูมีโอกาสไปสอนหรือเป็นวิทยากร ครูจะช้ี
ให้เห็นประโยชน์ของเห็ดเสมอ และส่งเสริมให้
การเพิ่มมูลค่าเห็ดของครู นอกจากจะ ชาวบ้านอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติตามท้องถ่ิน
สามารถเพาะเห็ดนอกฤดูได้ส�ำเร็จแล้ว ครูยังนับ โดยอธิบายให้เห็นว่า ต้นไม้กับเห็ดแยกกันไม่ได้
เป็นคนแรก ๆ ทสี่ ามารถบกุ เบิกเพาะเหด็ ทีน่ �ำเขา้
จากต่างประเทศได้ประสบความส�ำเร็จ เช่น
เห็ดหลินจือ เห็ดกระดุมบราซิล เห็ดหัวลิงหรือ
ภมู่ าลา ๖๐ เห็ดนางรมฮงั การี เห็ดยานางิ เปน็ ตน้

46

หากป่าไม้สมบูรณ์ ก็จะมีเห็ดป่าให้ชาวบ้านเก็บ สรา้ งสรรกคาน์ รวตตั ่อถกอดยบรทอเรรยี มดน
มรี ายไดป้ ระจ�ำ หากท�ำลายปา่ กเ็ ทา่ กบั ท�ำลายเหด็
ครูยังได้กล่าวถึงประโยชน์ของเห็ด โดยเฉพาะ จึงหาความรู้เพ่ิมเติมจากศูนย์บ่มเพาะวิสาหกิจ
ในช่วงเกิดโรคติดเชื้อไวรัสโคโรนาไว้ ดังน้ี ในมหาวิทยาลยั ตา่ ง ๆ และเมอื่ จะมแี บรนดส์ ินคา้
กจ็ �ำเปน็ ตอ้ งศกึ ษาขอ้ กฎหมาย รวมถงึ ระเบยี บตา่ ง ๆ
“ในยุค COVID 19 กลุ่มเห็ดที่มีสาร ท้ังการขอขึ้นทะเบียนผลิตภัณฑ์ การจดทะเบียน
ส�ำคญั เชน่ เห็ดหลนิ จอื ซงึ่ มีสารไตรเทอร์พีนอยด์ บริษัท จดทะเบียนแบรนด์สินค้า และต้อง
ซึ่งมีฤทธ์ิต้านมะเร็ง เบต้ากลูแคน รวมถึงสาร ด�ำเนินการให้ตรงตามข้อก�ำหนดของส�ำนักงาน
อีกหลายชนดิ โดยเฉพาะเบต้ากลูแคนจะมมี ากใน คณะกรรมการอาหารและยา (อย.) เพ่ือให้สินค้า
เหด็ หลนิ จือ เห็ดถ่ังเช่า ซึ่งสามารถยับยงั้ ฆา่ เชื้อใน ไดร้ บั การรบั รอง ซง่ึ ขน้ั ตอนตา่ ง ๆ เหลา่ นี้ ลว้ นใชเ้ วลา
กลุ่มแบคทเี รยี หรือเช้ือไวรัสตา่ ง ๆ ไดด้ ี เหด็ อ่ืน ๆ
ไมว่ า่ จะเปน็ เหด็ นางฟา้ นางรม เปา๋ ฮอ้ื ฯลฯ ลว้ นมี เมื่อครูมีธุรกิจ ปัญหาด้านการตลาด
สารเบต้ากลูแคนท้ังสิ้น แม้ว่ามีปริมาณน้อย ประการหนง่ึ ทยี่ งั กงั วล คอื เรอ่ื ง “ภาษา” ครไู มเ่ กง่
ไม่เหมือนเห็ดกลุ่มยาที่มีสารส�ำคัญสูงกว่า ภาษาอังกฤษ ดังน้ันการส่งสินค้าออกสู่ตลาด
แต่หากรับประทานเป็นประจ�ำย่อมไม่เป็นโรค ระดับอาเซียนจึงยังค่อนข้างยาก ซ่ึงในอนาคตครู
ช่วยดูแลระบบของร่างกาย ทั้งเห็ดยังมี “ไลซีน” ตัง้ ใจวา่ ตอ้ งหาทีมงานมาชว่ ย อกี ประการหนง่ึ คือ
กรดอะมโิ นชนิดหนึ่งที่ช่วยสร้างโปรตีน ช่วยเร่ือง เมื่อครูตัดสินใจเปิดสอนการเพาะเห็ด ๖ ขั้นตอน
การเจรญิ เติบโต เสรมิ สรา้ งภูมิต้านทาน ซอ่ มแซม รวมถึงสอนวิธีการท�ำธุรกิจและท�ำการตลาด
เนื้อเย่ือ ฯลฯ อีกด้วย” โดยสอนแบบไม่ปิดบัง ดังน้ัน จึงเร่ิมมีการแข่งขัน
ครูมีมุมมองในเรื่องน้ี ว่า
สแสลรร้าะงปุผสลรคกราวคร์นาดว�มำตั เนกทนิร้ารงมาทนกาายรต่อยอด
ก่อนท่ีครูบุญเลิศจะสามารถต่อยอด “ในฐานะที่ผมเป็นครูภูมิปัญญาไทย
สรา้ งสรรค์นวตั กรรมในด้านตา่ ง ๆ ได้หลากหลาย
เช่นน้ี ครูตอ้ งเผชญิ ความท้าทายต่าง ๆ ต้องศึกษา เราจำ� เปน็ ตอ้ งมคี ำ� ตอบทกุ คำ� ตอบสำ� หรบั
ค้นควา้ วจิ ยั ลองถูกลองผิด เพราะการเพาะเหด็ ลกู ศษิ ยเ์รา เรารกั ในความเปน็ “คร”ู ของเรา
โดยเฉพาะเห็ดสายพันธุ์ใหม่ ต้องค�ำนึงถึงเรื่อง จึงไม่ปิดบัง เมื่อลูกศิษย์ถาม เราก็ตอบ
ความชน้ื แมลง สภาพอากาศ ฯลฯ แมก้ ารน�ำมา จึงเกิดผลิตภัณฑ์ที่ลักษณะเหมือนกัน
แปรรูป นอกจากครูต้องมีความรู้ลึกซึ้งใน ในทอ้ งตลาดอกี มาก ผมไมป่ ดิ บงั ลกู ศษิ ย์
ด้านสรรพคุณของเห็ดแต่ละชนิดแล้ว การน�ำ
เทคโนโลยีมาใช้ เช่น เตาอบสายพาน หรือ ”เพราะถือเปน็ โอกาสของเขา
ห้องเพาะเชื้อเห็ด ตลอดจนการแปรรูปต่าง ๆ
ก็ต้องค้นหาอุณหภูมิและระยะเวลาท่ีเหมาะสม ส�ำหรบั ความทา้ ทายน้ี ครูเนน้ การพฒั นา
กับเห็ดแต่ละชนิด ดังน้ันครูจึงต้องศึกษา ลองผิด ตนเอง พัฒนาผลิตภัณฑ์อย่างต่อเน่ือง ซ่ึง
ลองถูก จดบันทึกนับครั้งไม่ถ้วน กว่าจะสามารถ แสดงถึงคุณลักษณะของผู้ท่ีมี “ใจกว้าง”
สร้างผลิตภัณฑ์ต่าง ๆ ได้ และเม่ือต้องการก้าว และมี “จิตสาธารณะ” ท้ังยังมีความเข้าใจ
สู่ธุรกิจอาหารเสริม บรรจุภัณฑ์มีส่วนส�ำคัญ
ระบบการพ่ึ ง พิ ง
อิ ง อ า ศั ย กั น ข อ ง
คนในสังคม เป็น
อย่างดี

47

สกถอราดบา้รทเงตรยี สน่อรยรอคดน์ วตั กรรม

ปัจจัยความส�ำเร็จของครู
จากการถอดบทเรียนของครูบุญเลิศ ๑. ครอบครัว
ตั้งแต่จุดเร่ิมต้นเพาะเห็ดสู่การต่อยอดสร้างสรรค์ ครอบครัวของครูบุญเลิศ นับเป็น
นวัตกรรมท่ีสามารถท�ำให้เห็ดหลักร้อยกลายเป็น จุดเริ่มต้นบ่มเพาะความรู้ ความสามารถของครู
ผลิตภัณฑ์เห็ดหลักล้าน สร้างงาน สร้างอาชีพท่ี เมอื่ ครอบครวั หนั มาประกอบอาชพี เพาะเหด็ อยา่ ง
มน่ั คงให้กบั ชุมชน และได้รบั รางวัลตา่ ง ๆ มากมาย จริงจัง โดยตั้งเป็น “ศูนย์รวมเห็ดบ้านอรัญญิก
กวา่ จะประสบความส�ำเรจ็ เชน่ ในวนั น้ี ไมใ่ ชเ่ รอ่ื งงา่ ย (ชุมชนคนรักเห็ด)” ความรู้การเพาะเห็ดนั้น
ครูไม่ได้เริ่มต้นด้วยต้นทุนท่ีสุขสบายแต่เพราะ เริ่มจากนายสาธิต ไทยทัตกุล พี่ชายของครู
ไม่เคยหยุดนิ่งอยู่กับที่ คิดพัฒนาบูรณาการ ได้เรียนรู้การเพาะเห็ดจากนายทองหยด บริบูรณ์
อย่างต่อเน่ือง ท�ำให้ครูสามารถสร้างสรรค์ แล้วน�ำกลับมาถ่ายทอดให้ครอบครัว ซึ่งขณะนั้น
ให้เห็ดกลายเป็นผลิตภัณฑ์กลุ่มต่าง ๆ ท่ีมี ยังเป็นศาสตร์ท่ีมีผู้รู้น้อย ดังนั้นกว่าจะเพาะได้
ความหลากหลาย เช่น ยาสีฟัน เคร่ืองส�ำอาง ส�ำเร็จ ต้องฝา่ ฝนั อปุ สรรคต่าง ๆ แตใ่ นทสี่ ุด ศนู ยฯ์
อาหารเสริม ครูยังเป็นผู้ริเร่ิมน�ำภูมิปัญญาไทย ก็สามารถพัฒนาจนกลายเป็นศูนย์เพาะเห็ด
เข้าสู่หลักสูตรในมหาวิทยาลัยได้ส�ำเร็จ ครูท�ำ แหล่งใหญ่รุ่นบุกเบิกที่ประสบความส�ำเร็จ
ได้อย่างไร อะไรท่ีท�ำให้เกษตรกรคนหน่ึงสามารถ พ่ีชายของครูมีความเช่ียวชาญจนเป็นนักวิจัย
ผันตัวมาเป็นนักธุรกิจรายได้หลักล้าน เป็นกูรู แห่งชาติ เป็นท่ีปรึกษางานวิจัยเห็ด โครงการ
ด้านเห็ดที่มีลูกศิษย์ท่ัวประเทศ ส่ิงใดคือปัจจัย ส่วนพระองค์สวนจิตรลดา และเป็นอุปนายก
ความส�ำเร็จของครู อะไรเป็นแรงผลักดัน สมาคมนักวิจัยและเพาะเห็ดแห่งประเทศไทย
ขับเคลื่อนให้ครูประสบความส�ำเร็จเช่นในวันน้ี ด้วยการถ่ายทอดจากพ่ีชาย และเบ้าหลอม
สามารถสรุปได้ ดังนี้ ของครอบครัวท�ำให้ครูมีองค์ความรู้ มีทักษะ
ในการเพาะเหด็ ต่าง ๆ เป็นอย่างดี รวมถงึ มที ักษะ
ดา้ นอน่ื ๆ เพราะตอ้ งชว่ ยงานดา้ นตา่ ง ๆ ในศนู ยฯ์

48