หนังสือประมวลความรู้วิชาชีพสำหรับบัณฑิตเทคนิคการแพทย์ 63 ใช้เพื่อทางการศึกษาเท่านั้น

100

ปรสติ การตดิ ต่อ การวนิ จิ ฉยั อนื่ ๆ
Trichomonas
vaginalis -กอ่ โรค d9GcQv1mB3NIofArK0_mOwL8sqDJoq9RMV_9dlO -ผู้ติดเชอ้ื จะมี
Trichomoniasis n1J9c7EUXS6WdF8 อาการคันทชี่ อ่ ง
-ติดต่อโดยการมี คลอด อาจมี
เพศสัมพนั ธ์หรือใช้ การวินิจฉัยจะเป็นการตรวจพบระยะ trophozoite อาการปสั สาวะ
ของร่วมกนั เช่น จาก vaginal swab หรือจากปสั สาวะ มลี กั ษณะ แสบขัด หรอื มี
ผา้ ขนหนู ผา้ เช็ดตัว กลม มี undulating membrane เป็นแผ่นบางยาว ตกขาวผดิ ปกติ
เป็นตน้ ประมาณครง่ึ ตัว มีหนวดเห็นเปน็ เสน้ ชัดเจนอย่ดู า้ นหวั เช่น ตกขาวสี
มนี ิวเคลยี สรปู รา่ งกลมใหญ่ตดิ สมี ว่ ง 1 อัน เหน็ เหลอื ง หรอื สี
axostyle ชดั ติดสเี ข้ม ปลายแหลมยื่นเลยส่วนทา้ ย เขยี ว หรือมีกลนิ่
ออกไป โดย trophozoite จะมกี ารเคล่ือนไหวแบบ เหม็น เปน็ ต้น
กระตุก (jerking movement)

คำถามประเมนิ ความรู้

1. โฮสต์ชนดิ ใด ทปี่ รสิตระยะตัวเต็มวยั อาศัยอยู่ในรา่ งกายส่วนใดสว่ นหนง่ึ สามารถเจริญเตบิ โตเป็นตวั เต็มวัยทส่ี บื พันธไุ์ ด้ และ

สามารถสบื พนั ธแ์ุ ละแพร่พันธไ์ุ ด้

ก. Intermediate host ข. Definitive host ค. Paratenic host

ง. Accidental host จ. Reservoir host

ตอบ ข. Definitive host

2. โฮสตช์ นิดใด ทีป่ รสิตไปอาศัยอยูส่ ว่ นใดสว่ นหนง่ึ ของร่างกาย มกี ารเจรญิ เตบิ โต และเปลีย่ นแปลงรูปร่างจากระยะหนึ่งไปเป็นอีก

ระยะหน่ึง แตไ่ ม่ถงึ ระยะตวั เต็มวยั มีการสืบพนั ธแ์ุ บบไมอ่ าศยั เพศ

ก. Intermediate host ข. Definitive host ค. Paratenic host

ง. Accidental host จ. Reservoir host

ตอบ ก. Intermediate host

เฉลยสำหรบั ขอ้ 1-2 รูปแบบของโฮสต์มดี งั นี้

- โฮสต์เฉพาะ (definitive host) คือ โฮสต์ที่ให้ปรสิตตัวอาศัยอยู่จนปรสิตเจริญเติบโตสมบูรณ์เป็นตัวแก่ หรือ ตัวเต็มวัย

หรือพรอ้ มที่จะผสมพนั ธ์ไุ ด้ สืบพันธุแ์ บบอาศยั เพศ

- โฮสต์กึ่งกลาง (intermediate host) คือ โฮสต์ที่ให้ปรสติ ตัวอ่อน อาศัยอาศัยอยู่ชัว่ คราว เพื่อการเจริญเติบโตของตวั อ่อน

แต่ไม่ถึงระยะเต็มวัย อาจขยายพันธุ์ชั่วระยะเวลาหนึ่งให้ครบวงจรชีวิต สืบพันธุ์แบบไม่อาศัยเพศ ถ้าวงจรชีวิตปรสิตอาศัยโฮสต์

กง่ึ กลางมากกวา่ 1 ชนดิ จะเรียกว่า first IH, second IH ตามลำดับ

- โฮสต์โดยบังเอิญ (accidental host) คอื โฮสต์ทต่ี ดิ เช้อื ปรสติ นั้นโดยบังเอญิ ซึ่งไมใ่ ชโ่ ฮสต์ปกติของปรสิตชนิดน้นั แต่ได้รับ

เชื้อปรสติ โดยบังเอิญและตัวปรสติ ไม่สามารถสบื พันธ์ุได้

- โฮสต์พาราเทนิก (paratenic host) คือ โฮสต์ที่ยอมให้ปรสิตเข้าไปอาศัยในเนื้อเยื่อ หรืออวัยวะภายในโดยไม่เจริญเติบโต

ไม่มกี ารเพ่ิมจำนวน ไมเ่ ปลยี่ นแปลงรปู ร่าง มชี วี ติ อยู่กบั โฮสต์เพ่อื รอตดิ ตอ่ เข้า definitive host ตอ่ ไป

101

- โฮสตก์ ักเกบ็ โรค (reservoir host) คือ โฮสตเ์ ฉพาะทเ่ี ป็นพวกสตั ว์ โฮสตช์ นดิ นจ้ี ะสามารถทำใหป้ รสติ สามารถคงอยูไ่ ด้ใน

ธรรมชาติ และเปน็ แหล่งระบาดของปรสติ ได้

3. ข้อใดคือ Gravid segment หรือ Gravid proglottid

ก. สว่ นท้ายสุดและมีไข่เต็มปล้อง ข. สว่ นท่ีอยตู่ ่อจากหวั ค. ส่วนทอ่ี ย่ถู ดั จากคอ

ง. ส่วนท่อี ยู่ตรงกลาง จ. ส่วนท่ีมีอวยั วะเพศสบื พนั ธ์ุ

ตอบ ก. สว่ นทา้ ยสดุ และมีไขเ่ ตม็ ปลอ้ ง

พยาธิตวั ตดื จะมสี ่วนต่างๆ ท่สี ำคัญ 3 สว่ นคือ
1. ส่วนหวั (Head หรือ Scolex) รูปรา่ งกลมหรือรี มอี วยั วะสำหรบั ยดึ เกาะผนงั ลำไส้ มลี กั ษณะคล้ายถว้ ยกลม เรียกว่า

Sucker จำนวน 4 อัน
2. สว่ นคอ (Neck) เปน็ บรเิ วณทต่ี อ่ จากส่วนหวั และจะเจริญเตบิ โตตอ่ ไปเปน็ ปล้อง
3. ปลอ้ ง (Segment หรอื Proglottid) ปล้องสามารถแบง่ ไดเ้ ป็น 3 ชนิด

3.1. ปล้องอ่อน (Immature segment หรอื Immature proglottid) เปน็ ปล้องทอ่ี วยั วะสบื พนั ธย์ุ งั ไม่เจรญิ เป็นปลอ้ ง
ตอนตน้ ทต่ี ดิ กับส่วนคอ

3.2.ปลอ้ งแก่ (Mature segment หรือ Mature proglottid) เปน็ ปล้องท่อี วัยวะสบื พนั ธ์ุเจริญแล้ว เปน็ ปล้องที่อยู่
ตอนกลางของลำตวั

3.3.ปลอ้ งสกุ (Gravid segment หรอื Gravid proglottid) เปน็ ปลอ้ งท่ีมดลูกเจริญเตม็ ที่ มไี ข่อยเู่ ตม็ ปลอ้ ง เปน็
ปลอ้ งทอี่ ยสู่ ่วนท้ายของลำตัว

4. ชายอายุ 20 ปี ชอบทานเนือ้ หมสู ุกๆ ดิบๆ เปน็ ประจำ เสีย่ งตอ่ การตดิ เชือ้ ใด

ก. Hymenolepis diminuta ข. Taenia saginata ค. Taenia solium
ค. Dipyllobothrium latum จ. Hymenolepis nana
ตอบ ค. Taenia solium

5. พยาธชิ นดิ ใด พบ Gravid proglottid ของพยาธคิ ลานออกมาจากรทู วารตอนกลางคืน เม่ือฉดี ดว้ ย India ink เข้าไป

แล้วพบ main uterus มลี กั ษณะดงั รปู

ก. Taenia solium
ข. Taenia saginata
ค. Diphyllobothrium latum
ง. Diphyllobothrium caninum
จ. Hymenolepis nana
https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/6/64/Taenia_solium-detailed_morphology.jpg

ตอบ ก. Taenia solium

6. ผู้ป่วยพบปล้องพยาธิสีขาวที่ได้จากบริเวณทวารหนัก หลังจากกินยาถ่ายพยาธิ การพบส่วนใดของพยาธิ เป็นการบ่งบอกถึง

ประสทิ ธภิ าพในการรกั ษา

ก. Mature progottid ข. Immature proglottid ค. Gravid progottid ง. Scolex+neck จ. Egg

ตอบ ง. Scolex+neck

7. ขอ้ ใด ไม่ใช่ อาการของ Human cysticercosis

ก. เย่ือหุ้มสมองโปง่ พอง ข. ลำไส้อุดตนั ค. โรคลมชกั ง. แขนขาอ่อนแรง จ. สมองอักเสบ

ตอบ ก. เย่ือหมุ้ สมองโปง่ พอง

102

8. พยาธิขนาดใหญ่ อาศัยในลำไส้เล็กของคน หัวกลม โรสเทลลัมมีหนาม ปล้องแก่มีมดลูก 3 พู ปล้องสุกมีแขนงมดลูกด้านละ

7-12 ขอ้ ใดคือระยะตดิ ตอ่ ของพยาธิ

ก. Cysticercoid ข. Cysticercus ค. Filariform larva

ง. Hydatic cyst จ. Metacercaria

ตอบ ข. Cysticercus (Cysticercus cellulosae)

เฉลยสำหรบั ข้อ 4-8

Taenia solium (พยาธิตืดหมู) มักพบในคนท่ีรับประทานอาหารที่ปรุงด้วยเนื้อหมูสุกๆ ดิบๆ ก่อให้เกิดโรค

Cysticercosis คือ โรคทีเ่ กดิ จากการมีถุงตัวอ่อนของพยาธติ ดื หมูในอวยั วะตา่ งๆ ของรา่ งกาย โดยมีรายงานวา่ ถงุ ตวั อ่อนพยาธิ

ตืดหมูจะพบมากที่สมอง (60%) กล้ามเนื้อ (5%) และตา (3%) อาการของผู้ป่วยที่พบพยาธิตืดหมูท่ีสมอง

(Neurocysticercosis) สามารถทำใหเ้ กิดอาการชกั ความดันในสมองสูง สมองอักเสบ เยื่อหุ้มสมองอักเสบ มีอาการของการ

กดทบั ระบบประสาท เชน่ ชา กลา้ มเนอ้ื อ่อนแรง

Taenia saginata (พยาธิตืดวัว) พบในกลุ่มประชากรที่นิยมรับประทานเนื้อวัว พยาธิตัวเต็มวัยมีรูปร่างคล้ายริบบิ้น
คล้าย Taenia solium แต่มีขนาดใหญ่กว่า พยาธิตัวเต็มวัยจะอาศัยอยู่ในลำไส้เล็กของคน ปล่อยไข่และปล้องสุกปนออกมากับ

อุจจาระ เมื่อวัวควายได้รับไข่พยาธิเข้าไป ไข่จะฟักออกมาเป็นตัวอ่อนอยู่ในลำไส้ และไชเข้าในกระแสเลือด ไปยังเนื้อเยื่อโดยเฉพาะ

กล้ามเนื้อลาย เมื่อคนรับประทานเนื้อวัวควายที่มีตัวอ่อนของพยาธิเข้าไป พยาธิก็จะฟักเป็นตัวอ่อนแล้วเจริญเป็นตัวเต็มวัยในลำไส้

ตอ่ ไป

การวินิจฉัยพยาธิตืดหมูและตืดวัว สำหรับปล้องแก่ของพยาธิตืดวัวจะมีลักษณะคล้ายกับพยาธิตืดหมู ต่างกันที่พยาธิตดื

วัวจะมรี งั ไข่ 2 กลบี (lobe) ในขณะทพี่ ยาธติ ืดหมูจะมี 3 กลบี สำหรบั ปลอ้ งสุก จะใชก้ ารนับจำนวนแขนงของมดลูกโดยการฉีด

Indian ink เข้าไป หรือโดยการย้อมสี พยาธิตืดวัวจะมีแขนงมดลูก 18-30 แขนง ในขณะที่พยาธิตืดหมูจะมี 7-13 แขนง

สำหรับไข่ของพยาธิตืดหมูและพยาธิตืดวัวจะมีรูปร่างและขนาดเหมือนกัน (Teania spp. egg) คือ ไข่มีรูปร่างกลม มี

embryophore หนาสนี ้ำตาล หุ้มตวั ออ่ นระยะ oncophere มีขอ 3 คูอ่ ยภู่ ายใน ไม่สามารถแยกกันได้

การรักษากรณีที่มีอาการ เช่น ชัก ปวดศีรษะมาก อาจต้องให้ยารักษา หรือผ่าตัดตามความเหมาะสม ซึ่งยาที่ใช้รักษา

คือยา Praziquantel โดยให้ในขนาด 50 มก./กก/วนั แบง่ ให้วนั ละ 3 ครงั้ เปน็ เวลา 2 สปั ดาห์ หรือใหย้ า Albendazole

ในขนาด 15 มก./กก/วัน แบ่งให้วันละ 2-3 ครั้งเป็นเวลา 2 สัปดาห์ หรือการผ่าตัดเอาซีสต์ออกจากกล้ามเนื้อหรือจากสมอง

หรือจากไขสันหลัง

กรณถี า้ เปน็ โรคพยาธใิ นลำไส้ จะใช้ยา Niclosamide ขนาด 0.5 กรมั ขนาดที่ใชค้ อื ให้ 4 เม็ดเคยี้ วใหล้ ะเอยี ดกอ่ นกลืน และ

ใหย้ าระบายร่วมดว้ ย ยาระบายจะให้หลังจากใหย้ าฆ่าพยาธแิ ล้ว หรอื อาจใช้ยา Albendazol หรอื Praziquantel ก็ได้ โดย

การพบส่วนหวั (Scolex) และส่วนคอ (Neck) ของพยาธหิ ลุดออกมาในอจุ จาระ จะเปน็ การบง่ บอกถงึ ประสิทธภิ าพในการ

รักษา

9. ไข่พยาธิข้อใด สัมพันธ์กับคนไข้เด็กในชุมชนแออัด มาด้วยอาการปวดท้อง ในอุจจาระพบไข่พยาธิที่มีผนัง 2 ชั้น ไข่ชั้นในมีปุ่ม

หนาอยู่ทัง้ สองขา้ ง แต่ละปุ่ม มี Filament ออกมาเป็นเสน้ ยาวข้างละ 4-8 เสน้

ก. Hymenolepis nana ข. Hymenolepis diminuta ค. Dipylidium caninum
ง. Diphyllobothrium latum จ. Echinococcus granulosus
ตอบ ก. Hymenolepis nana
Hymenolepis nana (พยาธิตืดแคระ) เป็นพยาธิที่มีตัวเต็มวัยขนาดเล็กที่สุดในคน มักพบในเด็ก หากพยาธิมี

จำนวนมากจะทำให้เกิดการระคายเคืองเยื่อบุลำไส้มาก มักทำให้มีอาการปวดท้อง คลื่นไส้ อาเจียน เบื่ออาหาร การดูดซึมอาหาร

ผิดปกติ น้ำหนักลด กรณีพยาธิมีปริมาณน้อย จะไม่มีอาการ คนได้รับพยาธิจากการรับประทานไข่หรือพยาธิตัวอ่อนในระยะ

ติดต่อ (Cysticercoid) จากนั้นตัวอ่อนจะออกจากไข่ไชเข้าผนังลำไส้เล็ก เจริญเป็นตัวอ่อนและตัวเต็มวัยในลำไส้ ผสมพันธุ์และ

103

ปล่อยไข่ออกมากับอุจจาระต่อไป ดังนั้น การตรวจวินิจฉัยจึงเป็นการตรวจหาไข่พยาธิในอุจจาระ โดยไข่จะมีลักษณะกลมใส เส้น
ผ่านศูนย์กลาง 30-47 ไมครอน มีเปลือก 2 ชั้น ชั้นนอกบางใสไม่มีสี ชั้นในจะหนาหุ้มตัวอ่อน oncosphere ซึ่งมีขอ 6
อัน ตรงขวั้ ทงั้ 2 ด้านของเปลอื กชน้ั ใน จะมีปุ่มนนู หนาข้ึน มเี ส้นใย (Filament) ข้างละ 4-8 เสน้

10. ไขพ่ ยาธขิ ้อใด สมั พันธ์กบั ผลการตรวจอุจจาระของนกั เรียนโรงเรียนแหง่ หนึ่ง พบไข่พยาธิขนาด 60-80 µm มเี ปลอื กหนา
สองช้ัน ชัน้ นอกติดสขี องน้ำดี ด้านในมีตัวออ่ น oncosphere มี Hook 3 คู่

ก. Taenia saginata
ข. Taenia solium
ค. Hymenolepis nana
ง. Hymenolepis diminuta
จ. Dipyllobothrium latum
ตอบ ง. Hymenolepis diminuta

Hymenolepis diminuta (พยาธิตืดหนู) เป็นปรสิตในลำไส้เล็กของหนูและสุนัข ซึ่งเป็น Definitive host ของ
พยาธชิ นดิ น้ี โดยการกระจายของปรสติ จะเกิดจากการทตี่ วั อ่อนของหมัดหรือด้วงปกี แขง็ ได้รับไขท่ ป่ี นออกมากบั อุจจาระเข้าไป พยาธิ
จะเจริญไปเป็นตัวอ่อน Cysticercoid ในแมลง ซี่งเป็นระยะติดต่อ เมื่อคนหรือหนูได้รับตัวอ่อนระยะติดต่อ Cysticercoid
เข้าไป พยาธิก็จะเจริญเป็นตัวเต็มวัยในลำไส้ โดยใช้หัวฝังอยู่ในเซลล์เยื่อบุผนังลำไส้ การตรวจวินิจฉัยจึงเป็นการตรวจหาไข่พยาธิใน
อุจจาระ โดยไข่จะมีลักษณะกลม เปลือกชั้นนอกหนา ติดสีเหลืองของน้ำดี เปลือกชั้นในบางใส ตัวอ่อน oncosphere มีขอ 6
อัน ไม่พบปุ่มนูนและเส้นใย (Filament) บริเวณขั้วทั้ง 2 ด้าน ช่องว่างระหว่างเปลือกชั้นนอกและชั้นในไม่มีสี แต่จะมีสารคล้าย
วุ้น (Gelatinous substance)

11. ไขพ่ ยาธิตวั ตดื ชนดิ ใด ไมใ่ ช่ ไข่พยาธิที่มีตัวออ่ น oncosphere ภายใน มขี อ 6 อัน และไข่พยาธไิ ม่มีฝาปิด
ก. Taenia saginata
ข. Echinococcus granulosus
ค. Hymenolepsis nana
ง. Hymenolepsis diminuta
จ. Diphyllobothrium latum

ตอบ จ. Diphyllobothrium latum
Diphyllobothrium latum หรอื พยาธิตืดปลา กอ่ โรค Diphyllobothriasis ผา่ นระยะตดิ ตอ่ คอื Plerocercoid

larva โดยส่วนใหญ่ไม่มีอาการ หากมีอาการ จะเป็นผลมาจากการขาดวิตามิน B12 เนื่องจากพยาธิจะรบกวนการดูดซึม ส่งผลให้
เกิดภาวะซีด (Pernicious anemia, Megaloblastic anemia) อาการทางประสาท เช่น อ่อนแรง ชา ตัวเต็มวัยของ
พยาธจิ ะอาศัยอยูใ่ นลำไส้เลก็ ของคน สนุ ขั แมว โดยไข่จะปนออกมากับอุจจาระลงน้ำ จากน้นั จะเจริญไปเปน็ ตัวออ่ น coracidium
ซึง่ มีขน (Cilia) อยู่รอบๆ เมอื่ กุง้ ไร (Cyclops) ซ่ึงเปน็ Intermediate host ที่ 1 มากินตัวอ่อน coracidium จะมีการ
เจริญเติบโตในตัวกุ้งไรเข้าสู่ระยะ Procercoid larva เมื่อปลามากินกุ้งไรที่มี Procercoid larva เข้าไป พยาธิจะไชเข้าไป
อยู่ระหว่างกลา้ มเน้ือแล้วเจรญิ เปน็ Plerocercoid larva หรอื Sparganum เมอื่ คน สนุ ขั แมวมากนิ ปลาที่มีพยาธิโดยไมท่ ำ
ให้สุกก่อน Plerocercoid larva ก็จะเจริญไปเป็นตัวเต็มวัยในลำไส้เล็กต่อไป การตรวจวินิจฉัยจะเป็นการตรวจดูปล้องที่อาจ
หลุดปนมากับอุจจาระและตรวจหาไข่พยาธิในอุจจาระ โดยไข่พยาธิจะมีลักษณะเป็นรูปไข่ หัวท้ายมน มีฝาปิด ด้านตรงข้ามฝาจะมี
ปมุ่ เล็กๆ ยนื่ ออกมา เปลอื กไข่มสี ีเหลอื งทองหรือน้ำตาล

104

12. ขอ้ ใด ไม่ถูกต้อง เก่ยี วกบั พยาธใิ บไม้ในเลือด

ก. มี Forked tail cercaria ข. ระยะ Adult มีการแยกเพศผู้และเพศเมีย ค. มรี ะยะตวั ออ่ น Redia

ง. ระยะ Adult ตวั เมยี อาศัยอย่ใู นรอ่ งของตวั ผู้ จ. มหี อยน้ำจืดเป็น Intermediate host

ตอบ ค. มรี ะยะตวั ออ่ น Redia

13. ข้อใด เป็นระยะติดต่อของพยาธใิ บไม้เลอื ด (Schistosoma)

ก. Sporocyst ข. Redia ค. Carcardia ง. Forked tail cercaria จ. Metacercaria

ตอบ ง. Forked tail cercaria

14. อวัยวะใด เป็นทอี่ ยู่ของพยาธทิ ีม่ กี ารแยกเพศผูเ้ พศเมียออกจากกนั แตอ่ าศยั อย่ดู ้วยกันดังภาพ

ก. ตับ

ข. เน้ือเย่ือ

ค. เลือด

ง. ปอด

จ. ลำไส้

ตอบ ค. เลอื ด

เฉลยสำหรบั ขอ้ 12-14

พยาธิใบไม้เลือดเป็นสาเหตขุ องโรคพยาธใิ บไมเ้ ลือด หรือ Schistosomiasis โดยพยาธิใบไม้เลือดท่ีกอ่ โรคในคนจะเป็น

พ ย า ธ ิ ใ บ ไ ม ้ ใ น Family Schistosomatidae (Schitosoma mansoni, S. haematobium, S. japonicum, S.
mekongi) ซึ่งเป็นพยาธิใบไม้วงศ์เดียวที่แยกเพศผู้และเพศเมียอยู่คนละตัว ตัวผู้จะอ้วนและสั้นกว่าตัวเมีย ลำตัวโค้งแบนเป็นแผน่

ม้วนจากด้านหลังสู่ด้านหน้า ทำให้เกิดเป็นร่อง (Groove) เรียกว่า Gynaecophoric canal ใช้สำหรับกอดรัดตัวเมียใน

ระยะที่โตเต็มวัย ดังนั้น ในระยะตัวเต็มวัยตัวเมียจึงอาศัยอยู่ในร่องของตัวผู้ และจะออกไข่ในเส้นเลือดดำฝอย เน่ืองจากการบีบรัด

ของผนงั หลอดเลอื ดดำฝอย ไข่จะเคลื่อนทีท่ ะลผุ นังเสน้ เลือดและเย่ือบผุ นงั ลำไส้หรอื กระเพาะปัสสาวะเข้าไปอยู่ใน lumen ของลำไส้

หรือกระเพาะปัสสาวะ แล้วออกไข่ปนออกมากับอุจจาระหรือปัสสาวะ การตรวจวินิจฉัยจึงเป็นการตรวจหาไข่พยาธิในเลือดและ

อุจจาระ (S. mansoni, S. haematobium, S. japonicum, S. mekongi) หรือปัสสาวะ (S. haematobium) ไข่ของ

พยาธิใบไม้เลือดจะเป็นไข่ที่ไม่มีฝาเปิด แต่จะมีไมราซิเดียม (Miracidium) อยู่ภายใน มีหอยน้ำจืดเป็น Intermediate host

เพยี งตัวเดียว เม่ือ Miracidium ไชไปฝังตัวในหอยแล้วจะเจริญเตบิ โตเปน็ Forked tail cercaria ซงึ่ เปน็ ระยะติดตอ่

15. ผ้ปู ว่ ยนา่ จะติดเช้อื ใด เม่อื ผปู้ ่วยชายไทยไปเทีย่ วแอฟริกา ไดล้ งน้ำไปเพื่อจับปลามาทำอาหาร กลับมาไทย 3 เดอื น มีไข้ ปวด

ท้อง ท้องรว่ ง ตรวจพบไข่พยาธิ
ก. Schitosoma japonicum
ข. Schitosoma mansoni
ค. Schitosoma mekongi
ง. Schitosoma haematobium
จ. Schitosoma spindale

ตอบ ข. Schitosoma mansoni
Schitosoma mansoni เป็นพยาธิใบไม้เลือด จะวางไข่ใน Mesenteric vessel ลักษณะไข่ของ Schitosoma

mansoni เป็นไข่ขนาดใหญ่ 114-175 × 45-60 ไมโครเมตร มีหนามขนาดใหญ่อยู่ด้านข้าง (Lateral spine) ไข่มีตัวอ่อน
Miracidium อยู่ภายใน

105

16. ผู้ป่วยนา่ จะตดิ เชอ้ื พยาธใิ นขอ้ ใด เมื่อผปู้ ว่ ยปสั สาวะแสบขัด มีเลือด เม่ือตรวจปสั สาวะพบไข่พยาธมิ ี terminal spine ดังรปู

ก. Schitosoma haematobium
ข. Schitosoma mansoni
ค. Schitosoma mekongi
ง. Schitosoma japonicum
จ. Schitosoma spindale
ตอบ ก. S. haematobium
Schitosoma haematobium เป็นพยาธิใบไม้เลือด ในระยะตัวเต็มวัยตัวเมียจะออกไข่ในเส้นเลือดดำฝอย เนื่องจาก

การบีบรดั ของผนังหลอดเลือดดำฝอย ไข่จะเคลื่อนทท่ี ะลุผนงั เส้นเลือดและเยื่อบุผนังลำไส้หรือกระเพาะปัสสาวะเข้าไปอยู่ใน lumen

ของลำไส้หรือกระเพาะปัสสาวะ ไข่จึงปนออกมากับอุจจาระหรือปัสสาวะ การตรวจวินิจฉัยจึงเป็นการตรวจหาไข่ พยาธิในเลือด

อุจจาระ และปัสสาวะ ไข่ของ S. haematobium จะเป็นไข่ที่ไม่มีฝาเปิด ขนาด 112-170 × 40-70 ไมโครเมตร มีหนามอยู่

ตรงปลายดา้ นหนึ่ง (Terminal spine) ภายในไขม่ ตี ัวอ่อน Miracidium อยภู่ ายใน

17. ผู้ปว่ ยไอมเี สมหะปนเลอื ด ตรวจพบไขล่ ักษณะดังภาพขอ้ ใดถกู ตอ้ ง

ก. กินลาบหมูดบิ ข. กินปดู บิ ค. กนิ ปลาดบิ ง. กินหอยดบิ จ. กนิ กบดิบ

ตอบ ข. กินปดู บิ

18. สงิ่ สง่ ตรวจใด ใชใ้ นการตรวจหาไขข่ องพยาธิ Paragonimus westermani

ก. เสมหะกับปัสสาวะ ข. เลอื ดกับเสมหะ ค. เสมหะกบั อจุ จาระ ง. อจุ จาระกับเลอื ด จ. หนองกบั ปัสสาวะ

ตอบ ค. เสมหะกับอจุ จาระ

เฉลยสำหรับขอ้ 17-18

Paragonimus westermani เป็นพยาธิใบไม้ปอด โดยพยาธิใบไม้ปอดในประเทศไทยชนิดที่ทำให้เกิดโรคในคนจะมี
อยู่ 2 ชนิดหลักคือ P. westermani และ P. Heterotremus ซึ่งพยาธิทั้ง 2 ชนิดนี้จะมีการก่อโรค การรักษาและการ

วินิจฉัยเหมอื นกัน พยาธิใบไม้ปอดจะก่อใหเ้ กิดโรค Paragonimiasis จากการได้รับตัวอ่อนระยะติดต่อ (Metacercaria) ใน

ปูหรือกุ้ง เมื่อคนรับประทานปูหรือกุ้งที่มีระยะ Metacercaria เข้าไป ผนัง cyst จะถูกย่อยที่ลำไส้เล็กส่วนต้น พยาธิจะไช

ผา่ นผนงั ลำไสเ้ ขา้ สชู่ ่องท้อง ผ่านกระบงั ลม เข้าสู่ปอด ตวั เต็มวยั จะอาศัยอยู่ในปอด ทำให้เกดิ เลือดออก ทำใหเ้ นอื้ ปอดสว่ นนน้ั ตาย

และมีการอักเสบ ซ่งึ ต่อมาจะมีพังผดื มาล้อมรอบบรเิ วณน้นั เกิดเปน็ worm cyst หลงั จากท่ีพยาธโิ ตเต็มวยั และออกไข่ ผนังที่หุ้ม

cyst จะแตกออก ปล่อยไข่และสารต่างๆ ใน cyst ออกมาในหลอดลม ทำให้ผู้ป่วยไอมีเสมหะเป็นสีสนิมเหล็ก และมีการอักเสบ

ของหลอดลม ดังนั้น ในการวินิจฉยั จงึ เปน็ การตรวจหาไข่ของพยาธิในเสมหะและอจุ จาระ

19. ผู้ป่วยน่าจะติดเชื้อพยาธิในข้อใด เมื่อผู้ป่วยชายไทยอายุ 70 ปี จากจังหวัดสกลนคร อาการตาเหลือง ตัวเหลือง ตับโต

ออ่ นเพลยี ตรวจอุจจาระพบไข่พยาธขิ นาด 15 x 35 ไมครอน มีฝาปดิ มี shoulder มองเหน็ ได้ชัด มี knob ลกั ษณะคล้าย

หลอดไฟดงั รูป

ก. Paragonimus spp.
ข. Fasciola spp.
ค. Fasciolopsis spp.
ง. Opisthorchis viverrini
จ. Schitosoma mekongi
ตอบ ง. Opisthorchis viverrini
20. ควรให้คำแนะนำเกีย่ วกบั การป้องกนั โรคพยาธใิ บไมต้ บั (Opisthorchis viverrini) อยา่ งไร

ก. ไมค่ วรกนิ ปลานำ้ จดื ดบิ ข. ไมค่ วรกินหอยโขง่ ดบิ ค. ไมค่ วรเดนิ ลุยนำ้ ง. ไมค่ วรเดินเท้าเปล่า จ. ลา้ งมือบ่อยๆ

106

ตอบ ก. ไมค่ วรกนิ ปลานำ้ จืดดบิ

เฉลยสำหรบั ข้อ 19-20
Opisthorchis viverrini เป็นพยาธิใบไม้ตับ ก่อโรค Opisthorchiasis เกิดจากการได้รับตัวอ่อนระยะติดต่อ

(Metacercaria) ที่อยู่ในเนื้อปลา จากการรับประทานปลาน้ำจืดดิบๆ เช่น ปลาตะเพียน ปลาขาว ปลาแก้มช้ำ เป็นต้น เม่ือ

คนได้รับ Metacercaria เข้าไป ตัวอ่อนจะไชออกจากถุง cyst ที่ลำไส้เล็ก แล้วเดินทางไปตามทางเดินน้ำดีจนถึงท่อน้ำดีส่วน

ปลายที่อยู่ในตับและเจริญเป็นตัวเต็มวัย โดยโรคพยาธิใบไม้ตับจะสัมพันธ์กับการเกิด Cholangiocarcinoma (มะเร็งท่อน้ำดี)

ลักษณะของตัวเต็มวัยจะมีรูปร่างคล้ายใบไม้ ส่วนท้ายมนกว่าส่วนหัว รังไข่เป็นแขนงมดลูกยาวขดไปมาในส่วนกลางลำตัว อัณฑะมี

2 อัน ลักษณะเป็นก้อน (lobe) อยู่ส่วนท้ายของลำตัว ในการตรวจวินิจฉัย จะตรวจหาไข่พยาธิในอุจจาระ ซึ่งไข่จะมีขนาดเล็ก

ขนาด 22-32 x 11-12 ไมโครเมตร รูปร่างคล้ายหลอดไฟ สีน้ำตาลอมเหลือง มีฝาปิด ไหล่ (shoulder) และตุ่มเล็กๆ อยู่

ดา้ นตรงขา้ มฝา

21. ผู้ป่วยน่าจะติดเชื้อพยาธิในข้อใด เมื่อผู้ป่วยมาพบแพทย์ด้วยอาการปวดท้อง มีปัญหาท่ีลำไส้ มีประวัติชอบกินพืชน้ำ เช่น

แห้ว กระจับ ผักบุ้ง เม่อื นำอจุ จาระมาตรวจ พบไขล่ ักษณะดงั ภาพ

ก. Hook worm
ข. Echinostoma spp.
ค. Fasciolopsis buski
ง. Fasciola hepatica
จ. Opisthorchis viverrini
ตอบ ค. Fasciolopsis buski
Fasciolopsis buski เป็นพยาธิใบไม้ขนาดใหญ่พบในลำไส้ของคนและหมูซึ่งเป็น Definitive host พยาธิตัวเต็มวัยจะ
เกาะอยู่ที่ผนังลำไส้เล็กส่วนต้นและส่วนกลาง ออกไข่ปนออกมากับอุจจาระ เมื่อไข่ปนลงไปในน้ำจะเจริญเป็นตัวอ่อนระยะ

Miracidium เมื่อพบหอยน้ำจืดที่เหมาะสมจะไชเข้าไปอยู่ในเนื้อเยื่อแล้วเจริญเป็นเรเดีย (Redia) และ cercaria ระยะ

cercaria จะว่ายอยู่ในน้ำ เมื่อพบพืชน้ำจะเจริญต่อไปเป็นระยะ Metacercaria ซึ่งเป็นระยะติดต่อ โดยพืชน้ำที่สำคัญได้แก่

แหว้ กระจับ สายบัว ผกั บุ้ง ผกั ตบชวา
ไข่ Fasciolopsis buski จะมลี กั ษณะรปู ไข่ ขนาด 130-140 × 80-85 ไมโครเมตร เปลือกบาง มีสีเหลืองปนน้ำตาล

ปลายข้างหน่ึงมีฝาปดิ เล็กๆ ภายในมีพยาธิตวั ออ่ นยงั ไม่เจริญเปน็ miracidium

22. ผูป้ ่วยนา่ จะติดเชอื้ พยาธิจากขอ้ ใด เมอ่ื ผ้ปู ่วยเปน็ ชายไทย อายุ 20 ปี ป่วยเปน็ โรคเอดส์ มีอาการไข้ คลน่ื ไสอ้ าเจียน ตรวจ

อจุ จาระพบตวั ออ่ นของพยาธิ ขนาด 200 µท มชี ่องปาก (buccal cavity) สน้ั เหน็ genital primordium ชดั เจน

ก. ตดิ เชอ้ื จากการรับประทานนำ้

ข. ตดิ เชื้อจากการกนิ เนื้อหมูท่มี ีระยะติดต่อ

ค. ติดเชอ้ื จากการกินเนอ้ื วัวที่มีระยะตดิ ต่อ

ง. ติดเชือ้ จากการไชของตวั อ่อนขณะวา่ ยนำ้

จ. ติดเช้อื จากการไชของตัวออ่ นขณะเดนิ ไมใ่ ส่รองเทา้

ตอบ จ. ตดิ เชอื้ จากการไชของตวั ออ่ นขณะเดนิ ไม่ใส่รองเทา้

23. วธิ ใี นข้อใด ดที ส่ี ดุ สำหรับการวินิจฉยั Strongyloidiasis

ก. simple smear ข. Harada mori filter paper strip culture ค. Kato-Katz culture

ง. Agar plate culture จ. formalin ether concentration technique

ตอบ ข. Harada mori filter paper strip culture

107

เฉลยสำหรบั ข้อ 22-23
Strongyloides stercoralis เป็นพยาธิตัวกลมเพียงชนิดเดยี วที่เป็น Facultative parasite (พยาธิท่ีสามารถเจรญิ

เป็นพยาธิตวั เต็มวัยไดท้ ั้งในและนอกร่างกายของโฮสต)์ การตดิ ต่อเกดิ จากการได้รบั ตวั ออ่ นระยะที่ 3 (Filariform larva) ผ่าน
ทางการไชผ่านผิวหนัง ซึ่งเป็นวิธีหลักที่ติดต่อเข้าสู่คน และการได้รับพยาธิที่ปนเปื้อนในอาหารหรือน้ำดื่ม พยาธิตัวอ่อนระยะ
Rhabditiform larva จะมีลำตัวเป็นทรงกลม เรียวยาว ปลายหางแหลมตรง ช่องปาก (buccal cavity) สั้น ใกล้กึ่งกลาง

ลำตัวจะมี Genital primodium ขนาดใหญ่มองเห็นชัดเจน ในขณะที่ตัวอ่อนระยะ Filariform larva จะมีรูปร่างผอมเรียว
เล็ก หลอดอาหารเรียวเล็ก ปลายหางเรียวมีแฉกเว้าเข้าไปเล็กน้อย (notched tail) ลักษณะไข่จะคล้ายกับพยาธิปากขอคือ
เปลือกบางใส มตี ัวออ่ นอยูภ่ ายใน สำหรบั การวนิ จิ ฉัยทางห้องปฏิบัติการ จะเปน็ การตรวจอุจจาระเพ่ือหา Rhabditiform larva

โดยทั่วไปจะใช้การตรวจด้วยวิธี Direct smear แต่ในกรณีที่พยาธิมีปริมาณน้อย จะทำการตรวจแบบเข้มข้นหรือการเพาะเลี้ยง
เช้ือ (Harada-Mori’s culture method) จะให้ผลดีกว่า

24. ผู้ปว่ ยนา่ จะตดิ เช้ือพยาธิข้อใด เม่อื ผูป้ ว่ ยเด็กอายุ 7 ปี อย่ใู นชมุ ชนแออดั มอี าการท้องอืดหลังจากรบั ประทานอาหารมาเปน็

เวลาหลายเดือน หลงั จากวิ่งเลน่ ไดอ้ าเจียรและพบพยาธิออกมา 1 ตัว และไข่พยาธมิ เี ปลือกไขผ่ ิวไม่เรยี บคลา้ ยผลน้อยหนา่ ดงั รปู

ก. Ancylostoma duodenale
ข. Ascaris lumbricoides
ค. Capillaria philippinensis
ง. Enterobius vermicularis
https://upload.wikimedia.org/wiki

จ. Trichuris trichiura pedia/commons/f/f5/A_lumbricoi

ตอบ ข. Ascaris lumbricoides des_fertilized_egg.jpg

ผู้ป่วยมีอาการท้องอืด และอาเจียนพบตัวและไข่พยาธิ โดยลักษณะไข่พยาธิดังรูป เป็น Fertilized egg ของ

Ascaris lumbricoides หรือพยาธิไส้เดือน ซึ่งเป็นพยาธิตัวกลมในลำไส้ที่มีขนาดใหญ่ที่สุด พบมากในเขตร้อนและอบอุ่นที่มี

ความชื้นสูง หรือในแหล่งชุมชนแออัดที่การสาธารณสุขและสุขาภิบาลไม่ดี ติดต่อโดยการได้รับตัวอ่อนระยะติดต่อ หรือ

Embryonated egg ซึ่งมักปนเปื้อนในอาหาร โดยเฉพาะผักสดและผลไม้เช่นเดียวกับพยาธิในกลุ่ม soil-transmitted

helminth การตรวจวินิจฉัยจะเป็นการตรวจอุจจาระเพื่อหาไข่พยาธิ หรือการตรวจพบตัวเต็มวัยปนออกมาในอุจจาระหรืออาเจียน

ของผู้ป่วย ลักษณะของไข่ของพยาธิจะมี 3 ลกั ษณะคือ

1. Fertilized egg เปน็ ไขท่ ีไ่ ด้รบั การผสมพนั ธแ์ุ ล้ว มีขนาด 60 x 45 ไมโครเมตร

เปลือกไข่มี 3 ชั้น มีสีนำ้ ตาลทอง ผวิ ไขข่ รุขระ เปลือกช้นั กลางเรยี บใสและหนา

ช้นั ในสดุ จะเป็นเยื่อบางๆ ทห่ี ุ้มเซลลไ์ ข่

2. Unfertilized egg เปน็ ไขท่ ่ียงั ไม่ได้ผสมพันธ์ุ ขนาด 88-94 x 44 ไมโครเมตร
รูปร่างยาวรี เปลอื กบางกว่าไขท่ ไี่ ดร้ บั การผสมพนั ธ์ุ มีเปลือกไข่เพียง 2 ชัน้
ไม่มผี นงั ชนั้ ในสุด

3. Decorticated egg เป็นไขท่ ่เี ปลอื กนอกหลุด เปลือกนอกจงึ เรียบ ไมม่ สี ี
จงึ ทำให้เห็นคล้ายกบั พยาธปิ ากขอ แต่เปลือกของพยาธิไส้เดือนจะหนากว่า
การพบเปลือกนอกหลุดน้ี พบทัง้ ไข่ทผ่ี สมพันธแ์ุ ลว้ และทีย่ งั ไมไ่ ดผ้ สมพนั ธุ์

108

25. ผู้ปว่ ยนา่ จะติดเช้ือพยาธิขอ้ ใด เมอื่ ตรวจอุจจาระเดก็ พบไข่มีผนังหมุ้ 2 ชั้น ข้างในมตี ัวอ่อน 4-6 ตวั ดังรูป

ก. Enterobius vermicularis
ข. Ascaris lumbricoides
.

ค. Necator americanus
ง. Trichostrongylus orientalis
จ. Angiostrongylus cantonensis
ตอบ ค. Necator americanus

26. ผปู้ ่วยนา่ จะติดเชอื้ พยาธขิ อ้ ใด เมอ่ื ผลการสำรวจของประชากรในชมุ ชน พบวา่ 50% เปน็ iron deficiency รว่ มกบั การ

มี eosinophil ในเลอื ดสูง ซักประวตั ิพบวา่ ชอบเดนิ เทา้ เปลา่

ก. Ascaris lumbricoides ข. Tenia spp. ค. Necator americanus
ง. Gnathostoma spinigerum จ. Opisthorchis viverrini
ตอบ ค. Necator americanus

เฉลยสำหรบั ขอ้ 25-26

พยาธิปากขอ (Hookworm) เป็นกลุ่มพยาธิตัวกลมในลำไส้ โดยพยาธิปากขอที่มีรายงานว่าพบในคนที่สำคัญมีอยู่ 2

ชนิดคือ Necator americanus และ Ancylostoma duodenale ซึ่งจะติดต่อสู่คนผ่านการไชเข้าทางผิวหนัง โดยเฉพาะ

เกษตรกร พยาธิปากขอทั้ง 2 ชนิดนี้จะมีลักษณะไข่คล้ายคลึงกัน (Hookworm egg) คือ มีเปลือกบางใส รูปไข่หัวท้ายมน

ภายในมีเซลล์ไข่ที่แบ่งตัว 4-6 เซลล์ จึงต้องแยกกันที่ระยะตัวเต็มวัย โดยตัวเต็มวัยของ Necator americanus จะเป็น

ทรงกระบอกเรียวยาว ส่วนหัวงอโค้งไปทางด้านหลัง เนื่องจากหงายส่วนหัวเพื่อใช้เกาะกับผนังลำไส้ จึงทำให้มีรูปร่างเป็น S-

shape มีฟันตัด (Ventral cutting plate) 1 คู่ ในขณะที่ตัวเต็มวัยของ Ancylostoma duodenale มักมีลำตัวตรง

หรืองอเปน็ C-shape มชี ่องปากขนนาดใหญแ่ ละมีฟนั ข้างละ 2 ซี่

พยาธิสภาพของผู้ที่ติดเชื้อพยาธิปากขอมักจะมีความสัมพันธ์โดยตรงกับจำนวนพยาธิ และระยะเวลาที่มีการติดเชื้อ โดย

สามารถพบอาการทางผิวหนังบริเวณที่พยาธิไชเข้าผิวหนัง ก่อให้เกิดผื่นแดงและอาการคัน อาการในปอด และอาการในระบบ

ทางเดินอาหาร ซึ่งเกิดจากการที่พยาธิตัวเต็มวัยใช้ปากกัดเพื่อเกาะติดกับผนังลำไส้และดูดเลือดจากโฮสต์ ทำให้เกิดการฉีกขาดของ

เยื่อบุผนังลำไส้และเกิดแผลบริเวณที่มีการเกาะของพยาธิ จึงทำให้ผู้ป่วยมีการเสียเลือดจากการที่พยาธิดูดเลือดเป็นอาหาร รวมถึง

เสยี เลือดจากการท่ีพยาธิเปล่ียนตำแหน่งในการเกาะ จงึ ก่อให้เกิดภาวะโลหิตจางได้ (Iron deficiency anemia)

27. ผูป้ ่วยเด็กอายุ 2 ปี มาโรงพยาบาลด้วยอาการคนั ก้นตอนกลางคืน แพทย์ตรวจหาไข่พยาธิด้วยวิธี scotch tape

technique พบไขพ่ ยาธดิ ังภาพ จะปอ้ งกันเชอื้ ดังกลา่ วไดอ้ ย่างไร

ก. ล้างผักก่อนทาน

ข. ล้างมือก่อนกนิ ข้าว

ค. ไม่กินหมดู ิบ

ง. ไม่กินเน้ือววั ดบิ

จ. ไม่กนิ ปลาดิบ

ตอบ ข. ลา้ งมือก่อนกนิ ขา้ ว

28. Scotch tape technique ใช้ในการตรวจหาพยาธิใด

ก. Enterobius vermicularis ข. Taenia saginata ค. Ascaris lumbricoides
ง. Strongyloides stercolaris จ. Trichuris trichiura
ตอบ ก. Enterobius vermicularis

109

เฉลยสำหรบั ข้อ 27-28
Enterobius vermicularis หรือพยาธิเข็มหมุด เป็นพยาธิตัวกลมที่มีการติดโรคในลักษณะของ Group

infection เชน่ ในครอบครัว สถานเลี้ยงเดก็ โรงเรยี นประจำ เปน็ ต้น ซ่งึ การตดิ ต่อจะเกดิ จากการได้รบั ไข่พยาธเิ ข้าสู่ร่างกายผ่าน
ทางปาก จมูก และทวารหนัก เช่น เด็กมีการใช้มือเกาบริเวณกน้ ที่มีอาการคัน จากนั้นมีการเอามือเข้าปากหรืออมนิ้ว การดื่มน้ำที่
มีการปนของไข่พยาธิ การหายใจเอาไข่พยาธิที่ฟุ้งอยู่ในอากาศ เป็นต้น ดังนั้น การป้องกันการติดเชื้อพยาธิจึงทำได้โดยรักษา
สุขอนามัย รับประทานอาหารโดยใช้ช้อน ล้างมือก่อนรับประทานอาหาร ซักล้างเสื้อผ้า เป็นต้น โดย E. Vermicularis
สามารถก่อให้เกิดโรค Enterobiasis หรือ Oxyuriasis พยาธิสภาพจะเกิดจากการที่พยาธิตัวเมียคลานมาวางไข่บริเวณทวาร
หนักในเวลากลางคืน ทำให้เกิดอาการคันเนื่องจากการระคายเคืองของผิวหนังบริเวณนั้น ซึ่งอาจทำให้เกิดการอักเสบเนื่องจากการ
ติดเชื้อซ้ำจากแบคทีเรียได้ การวินิจฉัยจะใช้การตรวจหาไข่พยาธิโดยวิธี Scotch tape technique ซึ่งเป็นการใช้เทปกาวใส
ด้านเหนียวแตะบริเวณรอบทวารหนักเพื่อนำมาหาไข่พยาธิ ลักษณะของไข่พยาธิจะม้าน ventral แบนราบ ในขณะที่ด้าน
dorsal โค้งนนู ดคู ล้ายกบั อักษรรปู ตวั “D” เปลอื กไข่หนา เรยี บ ใส ไม่มีสี
29. ขอ้ ใดสัมพนั ธ์กับประวตั ชิ ายอายุ 40 ปี มีอาการท้องโครกคราก อุจจาระเป็นน้ำ ไมม่ ีมกู เลือด 4-5 วัน เปน็ ๆหายๆ มา 1
เดอื น ตรวจพบไขพ่ ยาธิในอจุ จาระลักษณะหวั ท้ายมีจกุ แบบคล้ายถั่วลสิ ง

ก. กนิ พืชน้ำ
ข. กินปลาดบิ
ค. กนิ หมสู กุ ๆ ดิบๆ
ง. เดนิ เทา้ เปลา่
จ. กินหอย
ตอบ ข. กนิ ปลาดบิ

จากอาการทีส่ ำคัญคืออาการทอ้ งโครกคราก อุจจาระเป็นนำ้ ไม่มีมูกเลอื ด ร่วมกับลักษณะของไข่พยาธิท่ีมลี ักษณะคล้าย
ถั่วลิสง (Peanut shape) ไข่สีน้ำตาลอ่อน เปลือกหนา มีลายขีดขวาง (Pitted egg shell) และมีจุกแบนใสที่ขั้วทั้ง 2
ขา้ ง (Bipolar flattened plug) ดงั นั้น พยาธทิ ่เี ปน็ สาเหตุ คือ Capillaria philippinensis

Capillaria philippinensis เป็นพยาธิตัวกลมที่มีระยะติดต่ออยู่ในลำไส้ของปลา ติดต่อจากการรับประทานปลาน้ำ
จืดที่ปรุงไม่สุก เช่น ปลาไน (Cyprinus carpio) ปลาตะเพียนขาว (Puntius gonionotus) ปลาซิว (Rasbora
borapetensis) เมอื่ พยาธิระยะตดิ ตอ่ เขา้ สคู่ นจะฝงั ตัวอยใู่ นลำไสเ้ ล็กของคน เจริญเป็นพยาธิตัวเตม็ วัย และออกไขป่ ะปนออกมา
กับอจุ จาระ ถ้าไข่ปนเปื้อนลงแหลง่ นำ้ ปลาในแหลง่ น้ำจะไดร้ ับไขพ่ ยาธเิ ข้าไป ไข่ฟักเปน็ ตัวออ่ นในปลา พรอ้ มจะตดิ ตอ่ ส่คู นต่อไป

30. ผู้ป่วยน่าจะติดเชื้อพยาธิในข้อใด เมื่อผู้ป่วยไปจังหวัดตาก ต่อมน้ำเหลืองโต สงสัยเป็นโรคเท้าช้าง พบ microfilaria มี
cephalic space 1:1 ลาํ ตัวมนี ิวคลโี อไลไมซ่ ้อนทับกนั ยาวไมถ่ ึงปลาย

ก. Wucheraria bancrofti ข. Brugia malayi ค. Plasmodium falciparum
ง. Schistosoma mansoni จ. Trypanosoma cruzi
ตอบ ก. Wucheraria bancrofti

110

31. ผู้ปว่ ยนา่ จะตดิ เชอ้ื พยาธิในข้อใด เมือ่ ผปู้ ่วยเปน็ ชายไทยอายุ 32 ปี อาศัยอย่ทู ีน่ ครศรีธรรมราช มอี าการต่อมน้ำเหลืองโต

เจาะเลอื ด 24.00 น. พบ microfilaria มลี ักษณะ ด้านหัวกลมมน ความยาวบรเิ วณส่วนหัวมากกวา่ ความกวา้ ง 2:1 nuclei

มี terminal nuclei ปลายหาง 1-2 อนั
ก. Lao Lao
ข. Brugia malayi
ค. Ascaris Lumbricoides
ง. Wuchereria bancrofti
จ. Strongyloides stercolaris

ตอบ ข. Brugia malayi
เฉลยสำหรบั ข้อ 30-31

Wuchereria bancrofti และ Brugia malayi เป็นพยาธิฟิลาเรีย 2 ชนิดหลักที่ก่อให้เกิดโรคเท้าช้าง
(Lymphatic filariasis) เม่อื ยุงซึง่ เปน็ พาหะของโรคเท้าช้างดูดเลือดผปู้ ่วย ยุงจะไดร้ ับเช้ือระยะ Microfilaria (Pre-L1) ท่ี

อยู่ในกระแสเลือด เมื่อเข้าสู่ตัวยุงแล้ว จะมีการพัฒนาเป็นตัวอ่อนระยะที่ 2 (L2) และ 3 (L3) พร้อมกับเคลื่อนที่ไปยังปาก

(proboscis) ของยุง เม่ือยงุ ทีม่ ตี ัวอ่อนมากัดคน ตวั อ่อนระยะท่ี 3 จะเขา้ ส่กู ระแสเลอื ดแลว้ ไชเขา้ สู่ระบบนำ้ เหลือง ระยะตัวเต็ม

วัยจะอาศัยอยูภ่ ายในระบบนำ้ เหลือง และจะมีการผสมพันธเุ์ พิ่มจำนวนต่อไป การแยกชนดิ พยาธิฟิลาเรยี สามารถแยกได้ดังน้ี

ลกั ษณะ Wuchereria bancrofti Brugia malayi
ขนาด 230-296 x 8-10 m 200-275 x 5-6m
อัตราสว่ นความกวา้ งต่อความยาวของชอ่ งวา่ ง
บรเิ วณสว่ นหวั (Cephalic space) 1:1 1:2
ลกั ษณะลำตวั
ลำตัวเรยี งตวั พับไปพบั มาไม่เป็นโคง้ ตัวพยาธิมีรปู โคง้ เป็นวงคอ่ นขา้ ง
Body nuclei สวยงาม กว้าง

Nucleus 2 อนั บรเิ วณปลายหาง Nucleus รปู ร่างกลมหรือรี แยกหา่ ง Nucleus รูปรา่ งไมแ่ นน่ อน
(Terminal nuclei) กันเหน็ ชัดเจน แต่เรยี งไม่ถึงปลายหาง ขนาดเลก็ กระจายซอ้ นทับกนั

ไม่พบ พบ

32. ผู้ป่วยมีอาการปวดบวมเคลื่อนที่ เมื่อนำตัวพยาธิออกจากผิวหนังผู้ป่วย พบลักษณะหัวเป็นกระเปาะ มีหนามรอบ มี
cyclops เปน็ โฮสต์ลำดบั ท่ี 1 เกิดจากการทีผ่ ปู้ ว่ ยรับประทานอาหารประเภทใด

ก. ยำตะกวดไม่สกุ
ข. ปลาหมึกยา่ งไมส่ กุ
ค. กอ้ ยหอยโขง
ง. ปลาดุกย่างไม่สกุ
จ. สลัดผักลา้ งไมส่ ะอาด
ตอบ ง. ปลาดกุ ยา่ งไมส่ กุ

อาการปวดบวมเคลื่อนที่ (Intermittent migratory swelling) เป็นพยาธิสภาพที่เกิดจากการเคลื่อนที่ของพยาธิ
ตัวกลมกลุ่ม Gnathostoma ไปตามผิวหนังเกิดการฉีกขาดของเนื้อเยื่อทำให้เกิดการอักเสบ บวม แดง อาการปวดบวมเคลื่อนท่ี
ทำให้ปวด เจ็บจี๊ดๆ คัน ตามตำแหน่งที่พยาธิเคล่ือนที่ไป อาการนี้เป็นลักษณะเฉพาะของพยาธิ Gnathostoma ซึ่งการวินิจฉยั

111

จะดูจากลักษณะของพยาธิที่นำออกมาจากผิวหนัง พบหัวมีหนาม 8-11 แถว มีรอยคอดที่ส่วนหัวจึงเห็นเป็นกระเปาะ ลำตัวอ้วน
ส้ัน สีแดงเรื่อ ลำตัวค่อนข้างใส ในคนพบการรายงานของพยาธิตัวจี๊ดเพียงชนิดเดียวคือ Gnathostoma spinigerum ซึ่งคน
เป็น accidental host จงึ ไมม่ กี ารตรวจอุจจาระเพือ่ การวนิ จิ ฉัยเน่ืองจากไมส่ ามารถพบไขใ่ นอจุ จาระ

วงจรของพยาธิมี cyclops เป็น First intermediate host พยาธิตัวเต็มวัยจะอาศัยอยู่ที่ผนังกระเพาะของ
Definitive host ไดแ้ ก่ สุนขั และแมว พยาธติ วั เมียจะออกไข่ปนออกมากับมูลสัตว์ เม่อื ไขต่ กลงในน้ำจะฟักออกจากไขเ่ ปน็ ตวั อ่อน

ระยะที่ 1 เมื่อมี Cyclops มากิน พยาธิจะโตเป็นตัวอ่อนระยะที่ 2 และจะลอกคราบอีกครั้งเป็นตัวอ่อนระยะที่ 3 เม่ือ
Natural second intermediate host เชน่ ปลาดกุ ปลาช่อน ปลาไหล มากนิ Infected cyclops ตวั อ่อนระยะที่ 3
จะไชออกมาแล้วไปยังกล้ามเนื้อของปลาน้ำจืด คนสามารถรับพยาธิจากการกินสตั ว์ท่ีเป็นตัวกลางสุกๆดิบๆ ได้แก่ ปลาน้ำจืด กบ งู

เปด็ นก หนู ไก่ เปน็ ต้น

33. ผู้ป่วยน่าจะติดเชื้อข้อใด เมื่อตรวจอุจจาระพบ Cyst รูปร่างกลม ขอบเห็นชัดเจน มีผนังเซลล์ ใส เรียบ ขนาดเส้นผ่าน

ศูนยก์ ลาง 5-20 ไมโครเมตร ภายใน cyst มีนิวเคลียส 1-4 อัน ภายใน cytoplasm อาจเห็นเป็นแทง่ โดยปลายท้ังสองขา้ ง

โคง้ มน เรียกว่า Chromatoid body Trophozoite จะพบในอจุ จาระเหลว เปน็ ระยะท่ีเจรญิ เตบิ โต แบ่งตวั เคลอ่ื นไหว และ

กินอาหาร มีขนาด 10-30 ไมโครเมตร เมื่อดูอุจจาระสดด้วย normal saline cytoplasm จะเห็นชัดเจนระหว่าง

ectoplasm ทใ่ี ส และ endoplasm ซงึ่ มีลกั ษณะเป็น granule และจะเหน็ เมด็ เลือดแดงอยเู่ ปน็ จำนวนมาก

ก. Entamoeba coli ข. Gairdia lamblia ค. Entamoeba histolytica
ง. Iodamoeba butschlii จ. Entamoeba dispar
ตอบ ค. Entamoeba histolytica

34. ผปู้ ่วยน่าจะติดเช้อื ขอ้ ใด เม่ือผ้ปู ว่ ยมาพบแพทยด์ ้วยอาการถ่ายเป็นมกู เลอื ด 2-3 วนั สง่ ตรวจอุจจาระไดผ้ ลดงั ภาพ

ก. Entamoeba coli
ข. Entamoeba histolytica
ค. Endolimax nana psh_etotdp_fia_isn/:E/cgn/eoutsmaptmelmodoao_edneb.rsway/_tickhh/imcrisoft/ecoTdylrtyioaetp.sioc.hJaroPg_/zGwwoiiittkhei
ง. Trichomonas vaginalis
จ. Trichomonas hominis
ตอบ ข. Entamoeba histolytica

35. ผู้ปว่ ยนา่ จะติดเช้ือขอ้ ใด เมื่อพบอจุ จาระมีมูกเลือด ตรวจพบ WBC และ RBC ดังรปู

ก. E. histolytica
ข. E.nana
ค. E.coli ht4mtXpamsg:/ej/BseLE?nqEoc1=IyrhtytbdpXnctHe:5AcdmgNtlwbd2n995iG0Wlk.cgXeTsLWtEamU-tiP0cpN.cUFoTLmk- /i
ง. G.lamblia
จ. E.gingivalis
ตอบ ก. Entamoeba histolytica

เฉลยสำหรบั ข้อ 34-35

Entamoeba histolytica หรือเชื้อบิดมีตัว เป็น Pathogenic amoeba ท่ีก่อให้เกิดโรค

Amoebic dysentery เกิดจากการที่เชื้อไปทำลายเยื่อบุลำไส้ใหญ่ ส่งผลให้เกิดลำไส้ใหญ่อักเสบ

ผู้ป่วยจึงถ่ายอุจาระบ่อย อุจาระเป็นมูกเลือดและมีกลิ่นเหม็นเน่า เชื้อบิดอาจทำให้เกิดฝีบิดท่ีอวัยวะ

นอกลำไส้ เช่น ตับ ปอด และสมอง เป็นต้น ในการวินิจฉัยจะเป็นการตรวจอุจจาระเพ่ือหา Cyst

หรือ Trophozoite โดยTrophozoites ของเชื้อจะมีรูปร่างไม่แน่นอน ประกอบด้วยนิวเคลียส 1 อัน มีลักษณะเป็นแบบล้อ

112

เกวียน (cart–wheel type) มี karyosome ขนาดเล็ก และมีก้อนโครมาตินขนาดเล็กเรียงตัวอย่างสม่ำเสมอที่ขอบด้านใน
อาจพบเม็ดเลือดแดงท่ีพยาธิกินเข้าไปอยู่ใน cytoplasm ในขณะที่ Cysts จะมีรูปร่างกลมหรือรี ขนาด 10-20 ไมโครเมตร
มี 1 หรือ 4 นิวเคลียส ผนังบางใส กรณีที่เป็น cysts ที่เพิ่งสร้าง อาจพบก้อนไกลโคเจน และ chromatoidal bar ซึ่งมี
ลกั ษณะเป็นแท่งใส ปลายทั้งสองข้างมนอยู่ภายใน

36. ผู้ปว่ ยนา่ จะติดเช้ือขอ้ ใด เม่ือผปู้ ว่ ยหญิงอายุ 30 ปี มปี ระวัติติดเชอื้ HIV ป่วยเปน็ ทอ้ งเสียเรอ้ื รังมา 7 วัน นำ้ หนักลด 3

kg เม่ือตรวจอจุ จาระพบเซลล์รูปรี ดงั ภาพ ขนาด 13x23 micrometer

ก. Crytosporidium parvum
ข. Isospora belli
ค. Dientameoba fragilis
ง. Cyclospora cayetanensis
จ. Enterocyto-zoon bieneusi
ตอบ ข. Isospora belli

ผู้ป่วยมีประวัติติดเชื้อ HIV ซึ่งเป็นผู้ป่วยที่มีระบบภูมิคุ้มกันบกพร่อง ตรวจอุจจาระพบเซลล์รูปรี มี sporoblast 2

อัน ผู้ป่วยจึงน่าจะติดเชื้อ Isospora belli ซึ่งเป็น coccidia อาศัยอยู่ในเซลล์บุผนังลำไส้ของคน มักก่อให้เกิดโรคในคนที่มี

ภูมิคุ้มกันบกพร่อง โดยจะทำให้เกิดอาการท้องร่วง อุจจาระเป็นน้ำหรือมีมูก แต่ไม่มีเลือดในอุจจาระ (ต่างจากบิดมีตัวที่จะพบ

อุจจาระมีมูกเลือด) การวินิจฉัยจะเป็นการตรวจหา oocyst ในอุจจาระ ลักษณะของ oocyst จะเป็นรูปยาวรี ไม่มีสี ผนัง 2

ชน้ั บางใส เมือ่ ออกมากบั อจุ จาระใหม่ๆ มี sporoblast 1 อนั เม่อื เจรญิ ขน้ึ sporoblast จะมี 2 อนั

37. เช้อื จากรูปมีการเคล่อื นทีแ่ บบใด เมื่อพบวา่ เช้ือมีรปู รา่ งคลา้ ยลกู แพร์ ภายในมี 2 นิวเคลียส และมี flagella 4 คู่

ก. Falling-leaf movement

ข. Jerky movement

ค. Spiral movement

ง. One direction movement

http://dxline.info/img/new_ail/giardia_2.jpg จ. Active and directional movement

ตอบ ก. Falling-leaf movement

เชื้อจากภาพ มีรูปร่างคล้ายลูกแพร์หรือหยดน้ำตา ปลายด้านหน้ากลมมน ปลายหางเรียวแหลม ภายในมีนิวเคลียส 2

อัน karyosome ขนาดใหญ่ ไม่มี peripheral chromatin มี flagella 4 คู่ และมี median body (parabasal
body) เป็นแท่งโค้ง 2 อัน ซึ่งลักษณะนี้ เป็นลักษณะของระยะ Trophozoite ของเชื้อ Giardia lamblia โดยจะมีการ
เคล่ือนทแี่ บบใบไม้รว่ ง (falling leaf movement) สำหรับระยะ cyst จะมีลักษณะเปน็ รปู ไข่ มีผนัง cyst 2 ช้นั ตรงกลาง

เหน็ axoneme เป็นเส้นตามยาวของ cyst เหน็ นวิ เคลียส 2-4 อนั

38. ผู้ปว่ ยน่าจะตดิ เชือ้ ในข้อใด เม่ือผปู้ ่วยหญงิ ไทย มตี กขาวกล่นิ เหม็นมาก นำตกขาวมาตรวจพบลกั ษณะดังรูป
ก. Giardia lamblia
ข. Trichomonas vaginalis
ค. Schistosoma haematobium
ง. Trichuris trichiura
จ. Taenia Adult

ตอบ ข. Trichomonas vaginalis

113

ผู้ป่วยหญิงมาด้วยอาการตกขาว มีกลิ่นเหม็นมาก นำมาตรวจพบเช้ือลักษณะกลม มี undulating membrane เปน็
แผ่นบางยาวประมาณครึ่งตวั มีหนวดเห็นเป็นเส้นชัดเจนอยูด่ ้านหัว มีนิวเคลียสรูปร่างกลมใหญ่ติดสีม่วง 1 อัน เห็น axostyle
ชัดติดสีเข้ม ปลายแหลมยื่นเลยส่วนท้ายออกไป ซึ่งเป็นลักษณะของ Trophozoite ของเชื้อ Trichomonas vaginalis ซึ่ง
ก่อโรค Trichomoniasis ติดต่อจากการมีเพศสัมพันธ์หรือการใช้ของร่วมกัน เช่น ผ้าเช็ดตัว โดย trophozoite จะมีการ
เคลื่อนไหวแบบกระตุก (jerking movement) ในผู้หญิงที่ติดเชื้อ ระยะ trophozoite จะไชเยื่อบุช่องคลอดและมีเม็ดเลือด

ขาวเข้าไปทำลายปรสิต ทำให้มีอาการตกขาว เป็นเมือกปนหนองสีเหลืองขาวเป็นฟอง มีกลิ่นเหม็น คันที่ช่องคลอด มีอาการบวม
แดง ในผู้ชายพบว่ามีการระคายเคืองของต่อมลูกหมากและท่อทางเดินปัสสาวะ ทำให้เกิดการอักเสบของต่อมลูกหมากและท่อ
ทางเดนิ ปสั สาวะ

39. ผปู้ ่วยมีอาการไข้ หนาวส่นั ตรวจพบเชอื้ มาลาเรยี มียุงชนดิ ใดเปน็ vector

ก. Aedes ข. Culex ค. Toxorhynchites ง. Mansonia จ. Anopheles
ตอบ จ. Anopheles

40. ขอ้ ใดคือระยะตดิ ตอ่ ของมาลาเรยี

ก. Sporozoites ข. Microgamete ค. Hypnozoites ง. Ookinate จ. Merozoites

ตอบ ก. Sporozoites

41. Plasmodium ชนิดใดที่มีการ hypnozoite ทต่ี บั และมกี ารเกิดไขก้ ลับ (relapse)

ก. Plasmodium ovale, Plasmodium vivax ข. Plasmodium vivax, Plasmodium malariae
ค. Plasmodium vivax, Plasmodium falciparum ง. Plasmodium falciparum, Plasmodium ovale
จ. Plasmodium malariae, Plasmodium falciparum
ตอบ ก. Plasmodium ovale, Plasmodium vivax

42. ผู้ป่วยน่าจะติดเชื้อมาลาเรียในข้อใด เมื่อตรวจฟิล์มเลือด thick film พบลักษณะ crescent form (กล้วยหอม หรือ

พระจันทรเ์ ส้ียว) ในระยะ gametocyte ตวั ผู้พบ granule กระจายตัว ตัวเมยี พบ granule รวมตัว

ก. Plasmodium falciparum
ข. Plasmodium malariae
ค. Plasmodium ovale
ง. Plasmodium vivax

จ. Mixed infection

ตอบ ก. Plasmodium falciparum
43. ผู้ป่วยน่าจะติดเชื้อในข้อใด เมื่อผู้ป่วยชายไทย อายุ 35 ปี มาจากชายป่าจังหวัดจันทบุรี มีอาการไข้ หนาวส่ันเป็นเวลา

ตรวจ thin smear พบปรสิตดงั รปู
ก. P. vivax
ข. P. ovale
ค. P. falciparum
ง. P. malariae
จ. P. knowlesi

ตอบ ง. P. malariae

114

44. ผู้ป่วยน่าจะติดเชื้อในข้อใด เมื่อผู้ป่วยชายไทยเดินทางไปชายแดนเขมร กลับมามีไข้ พบ Blood smears ลักษณะ Ring

form: มขี นาดเลก็ ประมาณ 1/5 ของ infected RBC, cytoplasm บาง มี chromatin ขนาดเล็กพบ 2 chromatins

(double chromatin)
ก. P. vivax
ข. P. ovale
ค. P. falciparum
ง. P. malariae
จ. P. knowlesi

ตอบ ค. P. falciparum
เฉลยสำหรยั ขอ้ 39-44

โรคมาลาเรียเปน็ โรคติดเชือ้ ทเ่ี กิดจากเช้ือโปรโตซัวในกลุ่มพลาสโมเดียม (Plasmodium spp.) อาการทีพ่ บ ได้แก่ ปวด
ศีรษะ อ่อนเพลีย ปวดกล้ามเนื้อและข้อ ร่วมกับไข้ หนาวสั่น เหงื่อออก ซีด โรคนี้จะมียุงก้นปล่อง (Anopheles spp.) เปน็
พาหะ เมื่อยุงก้นปล่องที่มีเชื้อมาลาเรียมากัดดูดเลือดคน sporozoites ในยุงซึ่งเป็นระยะติดต่อจะเข้าสู่คนโดยปะปนมากับ

น้ำลายของยุงเข้าสู่กระแสเลือด จากนั้นจะเข้าสู่ตับ มีการแบ่งตัวเพิ่มจำนวน เรียกว่าระยะ schizont โดย schizont จะมี

merozoite จำนวนมาก schizont ที่แตกจะปล่อย merozoites เข้าสู่กระแสเลือดเพื่อเข้าไปเจริญต่อในเม็ดเลือดแดง
อย่างไรก็ตาม ใน P. vivax และ P. ovale จะมี sporozoites บางตัวจะเจริญอยา่ งช้าๆ เรียกว่า hypnozoites ซึ่งจะใช้
เวลานานหลายเดือนกว่าจะได้ merozoites ทำให้เป็นสาเหตุของการเกิดอาการไข้กลับ (Recurrent หรือ True relapse

หรอื long term relapse)

ในการตรวจวินิจฉัยมาลาเรีย จะใช้การตรวจรูปร่างของเชื้อจากฟิล์มบาง (Thin film) และฟิล์มหนา (Thick film)
เพื่อแยกชนิดของเชื้อ เชื้อมาลาเรียที่ก่อโรคในคนได้แก่ P. vivax, P. malariae, P. falciparum, P. ovale โดยแต่ละชนิด
จะมีลกั ษณะของเช้ือตามระยะต่าง ดังตารางที่ 1

ตารางที่ 1 การแยกชนดิ ของเชอ้ื มาลาเรยี ในระยะตา่ งๆ

Plasmodium Ring form หรือ Growing trophozoite mature Gametocyte
spp. Early trophozoite schizont

P. vivax วงแหวนมขี นาด มีไซโตพลาสมยืดขยายออกไปคล้าย จำนวน Gametocyte

ประมาณ 1/3 ของเมด็ ตวั อมบี า จงึ มกั เรียกระยะน้วี า่ merozoites ขนาดโตเกอื บเต็ม

เลือดแดง cytoplasm amoeboid form มี malarial 12-24 เซลลเ์ ม็ดเลอื ดแดง

ตดิ สฟี า้ นำ้ เงนิ มี picment สนี ้ำตาลดำกระจายอยูใ่ น (สว่ นใหญ่ Chromatin กอ้ น

Chromatin Cytoplasm เม็ดเลือดแดงทม่ี ีเชื้อ 16) โตขรขุ ระ ขอบเขต

(Nucleus) ตดิ สีแดง ระยะนีอ้ ยู่ภายใน จะมขี นาดโตข้นึ ไม่ชัดเจน กระจาย

เป็นหัวแหวน ระยะนี้ ประมาณ 1.5 เทา่ ของเมด็ เลอื ดแดง อยู่อยา่ งหลวมๆ มี

ขนาดของเม็ดเลือดแดง ปกติ malarial

ยงั ไม่เปลีย่ นแปลง pigment กระจาย

อยู่ทัว่ ไป

115

Plasmodium Ring form หรือ Growing trophozoite mature Gametocyte
spp. Early trophozoite schizont

P. ovale วงแหวนอว้ นหนา มี มาลาเรียจะรวมตวั กนั แนน่ จำนวน ลกั ษณะคลา้ ย

ขนาดประมาณ 1/3 Chromatin และ Cytoplasm merozoites Gametocyte

ของเมด็ เลือดแดง ระยะ เด่นชดั เมด็ เลือดแดงที่มีเชื้อมีขนาดโต 4-12 (ส่วน ของ P. vivax แต่

น้ขี นาดของเมด็ เลอื ดแดง ขนึ้ รปู ร่างเปลย่ี นไป อาจเปน็ รปู ไข่ ใหญ่ 8) เมด็ เลือดแดงท่ตี ิด

ยังไม่มีการเปลี่ยนแปลง เหี่ยวยน่ ปลายขาดรงุ่ รง่ิ เชื้อจะมขี อบ

Cytoplasm ขาด

รงุ่ รงิ่

P. malariae วงแหวนอ้วนหนา มี มไี ซโตพลาสมได้ 3 แบบคอื จำนวน ลักษณะคลา้ ย
ขนาดประมาณ 1/3 - ไซโตพลาสมเปน็ แถบยาว เรียกวา่
ของเมด็ เลอื ดแดง ระยะ band form merozoites Gametocyte
น้ีขนาดของเม็ดเลอื ดแดง 6-12 (สว่ น ของ P. vivax มี
ยงั ไมเ่ ปลยี่ นแปลง ใหญ่ 8) ขนาดเลก็ ขนาด

และรูปร่างของเม็ด

เลือดแดงทตี่ ิดเชื้อไม่

เปลย่ี นแปลง

- Cytoplasm เปน็ วงโค้ง เรียกว่า

compact form

- ไซโตพลาสมยืดขยายไม่มากคล้าย

ของ P. ovale มรี ปู รา่ งไมแ่ น่นอน

P. falciparum มักพบ Double มลี กั ษณะคลา้ ยระยะวงแหวน แต่ จำนวน Gametocyte มี
merozoites รปู ร่างโค้งเหมอื น
chromatin/Multiple Chromatin และ Cytoplasm มี 12-30 กล้วยหอมหรือ

infection พบ Ring ขนาดใหญข่ ึน้ ขนาดของเมด็ เลือดแดง พระจันทรเ์ สีย้ ว จงึ
เรยี กวา่
form มากกว่าระยะอ่ืน ไม่เปลี่ยนแปลง Crescent form

116

45. มธุรสเดินทางไปอินเดียกลับมาพบแผลทผ่ี วิ หนงั จึงขูดมาย้อม Giemsa’s stain ให้ผลดังรูป ผู้ป่วยนา่ จะตดิ เช้อื ในข้อใด

ก. Trypanosoma cruzi https://upload.wikimedia.org/w
ข. Trypanosoma brucei gambiense ikipedia/commons/b/be/Leish_
ค. Toxoplasma gondii
amast_WBC1_DPDx.JPG

ง. Leishmania donovani
จ. Leishmania tropica
ตอบ จ. Leishmania tropica

46. ผู้ป่วยนา่ จะตดิ เชอ้ื ในขอ้ ใด ผู้ปว่ ยมีประวัติเพิง่ ทำงานกลับมาจากประเทศอิรกั พบแผลขอบนูนแขง็ โดยมีสตั ว์ขาข้อเปน็ พาหะ

ก. Anopheles spp. ข. Culex spp. ค. Phlebotomuspapatasi
ง. Pediculus humanus จ. Mansoni spp.
ตอบ ค. Phlebotomuspapatasi (Phlebotomus เปน็ ตระกลู รน้ิ ฝอยทราย)

เฉลยสำหรบั ขอ้ 45-46

จากขอ้ 45 ลักษณะทพี่ บหลงั จากขดู ผิวหนังทีแ่ ผลมาย้อมด้วย Giemsa’s stain พบพยาธจิ ำนวนมากอยใู่ นเซลล์ นิวเคลียส

กลมค่อนข้างใหญ่ติดสีม่วงแดง และมี kinetoplast เป็นแท่ง ส่วนใหญ่อยู่ตั้งฉากกับนิวเคลียส ซึ่งเป็นลักษณะของเชื้อ

Leishmania tropica ระยะ Amastigote form โดยเช้อื น้ี จะกอ่ ใหเ้ กิดโรค Cutaneous leishmaniasis ลักษณะแผล

ทพี่ บจะเปน็ แผลเรอ้ื รัง ขอบนูนแขง็ พบไดใ้ นผู้ป่วยท่มี ีประวตั กิ ลบั จากทำงานในประเทศตะวนั ออกกลาง เช่น อริ ัก อิหร่าน เปน็ ต้น

การตดิ ต่อจะเกิดจากการถูกกดั ด้วยแมลงรนิ้ ฝอยทราย (Sandfly) ที่มเี ช้ือในระยะ promastigote

ปัจจุบันมีการพบริ้นฝอยทรายมากกว่า 530 ชนิด กระจายอยู่ทั่วไปในเขตร้อน และเขตอบอุ่น แต่จะมีเพียงริ้นฝอย

ทรายชนิดที่อยู่สกุล Phlebotomus และ Lutzmyia เท่านั้น ที่จะเป็นพาหะนำโรค Leishmaniasis โดยริ้นฝอยทรายท่ี
เ ป็ น พ า ห ะ ส ำ ค ั ญ ไ ด ้ แ ก ่ Phlebotomuspapatasi, Phlebotomussergenti, Phlebotomusargentipesแ ล ะ
Phlebotomusariasi

47. ข้อใดคือสาเหตุของโรค เมื่อผู้ป่วยเพศหญิง มีอาการคันที่บริเวณอวัยวะเพศ ตรวจพบเชื้อดังภาพที่บริเวณขนด้วยกล้อง

จลุ ทรรศน์ 2eh8dt2tip5a1/sc_:/o2/3mu%phml2uoo9ma_ndFas.e/nw6m_i/kh6ai9oml/esCet%r.djap2ibaCg_._olforrguo/smwei__ka%ip_

ก. Chigger
ข. hard tick

ค. Soft tick

ง. Crab louse

จ. Triangular bug

ตอบ ง. Crab louse

จากประวัตผิ ปู้ ว่ ยท่ีพบอาการคนั บริเวณอวัยวะเพศ และพบเชอ้ื ท่มี ลี ักษณะอว้ นปอ้ ม

มสี ่วนท้องคอ่ นขา้ งส้ัน ส่วนอกและทอ้ งแยกไม่ชัดเจน มีความกว้างเกอื บเทา่ ความยาวของ

ลำตัว ขาค่แู รกผอมและเล็ก ส่วนขาคทู่ ี่ 2 และ 3 มีขนาดใหญ่ มอี งุ้ ตะขอ (claws)

ใหญท่ ่ีปลายขาคล้ายกา้ มปู ซึง่ เปน็ ลกั ษณะของโลน (Crab louse หรอื Pubic louse)

โลน มีช่อื วิทยาศาสตรค์ อื Phthirus pubis กอ่ ใหเ้ กิดอาการทางผิวหนงั โดยอาการคัน
จะเกิดจากการแพ้โปรตนี ในน้ำลายของโลนจากการกัดและดดู เลือด เม่อื เกามากขน้ึ จะทำให้ ระยะตวั เต็มวัยของโลน (ดดั แปลง
จาก Service MW, 1996)
เกดิ การอกั เสบ (dermatitis) และบวมพพุ อง (impetigo)

117

48. Myiasis เกิดจากสตั วข์ าขอ้ ชนิดใด

ก. หิด ข. เห็บ ค. แมลงวนั ง. เหา จ. แตน

ตอบ ค. แมลงวนั

โรคแผลหนอนแมลงวัน (Myiasis) เป็นโรคที่พบหนอนแมลงวันระยะตัวอ่อนอยู่ภายในแผล เกิดจากแมลงวัน

Chrysomyia bezziana ซึ่งเป็นแมลงวันมีลักษณะที่คล้ายกับแมลงวันหัวเขียว มาวางไข่ที่แผล ไข่จะฟักเป็นหนอนแมลงวัน

(maggot) ระยะที่ 1 จากนั้น หนอนแมลงวันระยะที่ 1 จะไชเข้าสู่แผล และจะกินเนื้อเยื่อเป็นอาหาร ทำให้เกิดแผลเปิดลึกลงไป

จากนั้นจะลอกคราบเป็นหนอนระยะที่ 2 และ 3 หนอนแมลงวันระยะที่ 3 จะออกจากแผลตกลงบนดิน ฝังตัวในดินกลายเปน็

ระยะดักแด้ (pupa) และเจริญเป็นแมลงวนั ตัวเตม็ วยั

49. ชายไทยอายุ 65 ปี คันง่ามมอื ทำ skin scraping โดย 10%KOH เจอ ดังภาพ จากภาพคิดว่าชายคนนเ้ี ป็นอะไร

ก. Sacoptes scabiei whitktippcse/:S/da/iuarc/poclopomtaedms._wosicknaismb/teehid.ujipmag.obr/gc//
ข. Cimex leutularius
ค. Pediculus humanus
ง. Xenopsylla cheopis
จ. Otobius megnini
ตอบ ก. Sacoptes scabiei

50. ผ้ปู ่วยมาด้วยอาการคนั ตามงา่ มน้วิ มือน้วิ เทา้ สงสัยว่าเกดิ จากหิด ขูดบริเวณรอยโรคมาตรวจจะใชส้ ารใดดีทีส่ ุด

ก. 1% Sulfuric acid ข. 10% formalin ค. 0.85% sodium chloride

ง. 70% ethyl alcohol จ. 10% potassium hydroxide

ตอบ จ. 10% potassium hydroxide

เฉลยสำหรบั ขอ้ 48-49

หิด เป็นโรคติดเชื้อผิวหนังที่เกิดจากการติดเช้ือไร Sarcoptes scabiei var hominis ตัวหิดจะมี 8 ขา สีน้ำตาล

มขี นาดเล็กมองไม่เห็นด้วยตาเปล่า การติดเชือ้ เกิดจากการสัมผัสใกล้ชิดกับคนทเ่ี ปน็ โรคหิด เช่น สมั ผัสผวิ หนงั โดยตรง สัมผัสเส้ือผ้า

และที่นอน เป็นต้นเหตุ อาการของผู้ที่เป็นโรคหิดจะพบลักษณะผื่นเป็นตุ่มน้ำใสหรือตุ่มแดงคัน ผื่นจะกระจายไปทั่วตัว บริเวณท่ี

พบผื่นได้บ่อยคือ ง่ามมือ ง่ามเท้า ข้อพับแขน หรือผื่นท่ีเกิดจากการท่ีหิดตัวเมียขุดเจาะผิวหนังจนเป็นโพรงแล้ววางไข่ ซึ่งจะทำให้

เกิดผ่นื ทีม่ ลี ักษณะเป็นรอยนูนคดเค้ียวคล้ายเส้นดา้ ยส้ันๆ ทผ่ี ิวหนัง โดยหิดจะขดุ เฉพาะผิวหนงั ชนั้ บนสุดเท่านัน้

ในการวินิจฉัยจะใช้การซักประวัติที่พบอาการคัน มักพบสมาชิกครอบครัวหรือคนใกล้ชิดที่มีอาการพร้อมๆ กัน เมื่อตรวจ

ร่างกายจะพบรอยโรคเป็นเส้นเล็กๆ คดเคี้ยวที่ง่ามนิ้วเรียกว่า อุโมงค์หิด วิธีที่จะช่วยให้หาอุโมงค์ได้ง่าย คือการหยดหมึกลงบน

ผิวหนังที่จะหาอุโมงคห์ ิดแล้วเช็ดหมกึ ส่วนเกนิ ออก จะพบหมึกค้างอยู่ในอุโมงค์ นอกจากนี้ ยังสามารถตรวจหาตัวหิดหรือไข่จากการ

ขูดบรเิ วณผืน่ คนั หรืออโุ มงคห์ ิด แล้วนำมาตรวจดดู ้วยกล้องจลุ ทรรศน์

เอกสารอา้ งองิ

1. Eric S. Loker, Bruce V. Hofkin. Parasitology: A Conceptual Approach. 1 st edition. Garland
Science, 2015.

2.Larry S. Roberts, John Janovy and Steve Nadler. Foundations of Parasitology. McGraw Hill.
USA. 2013.

3.ชโลบล วงศส์ วัสด.์ิ ปรสติ วิทยา. ธนภณการพิมพ์. กรุงเทพฯ. 2555
4. ชูเกียรติ ศิริวิชยกุล, ศรชัย หลูอารีย์สุวรรณ, ประยงค์ ระดมยศ ตำราปรสิตวิทยาทางการแพทย์ พิมพ์ครั้งที่ 2. กรุงเทพฯ:

เมดิคลั มีเดีย, 2549.

118

5. ประยงค์ ระดมยศ และคณะ . Atlas of Medical Parasitology. พิมพ์ครงั้ ท่ี 7. กรุงเทพฯ: ที.พ.ี พริ้นท์, 2549.
6. สภุ ัทร สจุ ริต. กฏี วทิ ยาทางการแพทย.์ ภาควิชากีฏวิทยาทางการแพทย์ คณะเวชศาสตร์เขตร้อน มหาวทิ ยาลยั มหิดล : พิศษิ ฐ

การพิมพ์, 2531.
7. รศ.ดร.นพ.คม สุคนธสรรพ์ คณะแพทยศาสตร์ ภาควชิ าปรสติ วิทยา มหาวิทยาลัยเชียงใหม่. โรคบดิ มีตวั . [ออนไลน]์ . เขา้ ถึงได้

จาก : http://www.med.cmu.ac.th/dept/parasite/public /amoebiasis.htm.
8. ภาควิชาปรสิตวิทยา คณะแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย. โรคหิด (Scabies). [ออนไลน์]. เข้าถึงได้จาก :

http://parasitology.md.chula.ac.th/th/index.php/80-2013-03-29-04-37-53/93-scabies.

ฝึกทำแบบทดสอบความรู้ทางปรสติ วิทยาทางการแพทยเ์ พ่ิมเตมิ

https://sites.google.com/view/mtlicensebywtu

119

เคมคี ลนิ ิก
ประมวลความรทู้ างเคมคี ลนิ กิ

สยมภู สงวนสทิ ธอิ นนั ต์

1. นำสารละลาย 100 l มาเจือจางดว้ ย NSS 500 l จากน้นั นำสารละลายทเ่ี จือจางแลว้ ปรมิ าตร 50 l มาเจือจางอีก

ครงั้ ดว้ ย NSS 50 ตl dilution factor สดุ ท้าย ของสารละลายนค้ี อื เทา่ ใด

ก. 1:10 ข. 1:12 ค. 1:20 ง. 1:110 จ. 1:120

ตอบ ข. 1:12

dilution factor หาได้จาก ปริมาตรของสารตง้ั ต้นต่อปรมิ าตรสารทงั้ หมดที่เจือจางแล้ว

▪ สารละลาย 100 l ถูกเจอื จางดว้ ย NSS 500 l

- มี dilution factor คือ 100 : (500+100) = 100 : 600 = 1:6

▪ เจอื จางอกี คร้ังโดยนำสารละลายทเี่ จอื จางแล้ว 50 l มาเจือจางดว้ ย NSS 50 ตl

- มี dilution factor คอื 50 : (50+50) = 50 : 100 = 1:2

*dilution factor คร้ังแรกคอื 1:6 dilution factor ครั้งที่สองคือ 1:2

ดังน้ัน dilution factor สดุ ทา้ ย (รวม) คือ 1 x 1:6 x 2 = 1 : 12

2. การเตรียม 2.5 M CuSO4 (mw = 160) ปรมิ าตร 500 ml ตอ้ งชั่ง (CuSO4,5H2O) (mw = 250) กกี่ รัม

ก. 256 ข. 420 ค. 312.5 ง. 625 จ. 128

ตอบ ค. 312.5 กรมั

เตรยี ม 2.5 M CuSO4 ปริมาตร 0.5 ลติ ร ตอ้ งใช้ CuSO4 2.5mol/l x 0.5 L = 1.25 mol
ตอ้ งชง่ั (CuSO4,5H2O) 1.25 mol (MW 250 คือ 1 mol หนกั 250g) = 250g/mol x 1.25mol
= 312.5 g

3. เจือจาง Creatinine 1:20 วดั การดูดกลืนแสงของปัสสาวะได้ 0.25 โดยความเขม้ ข้นมาตรฐานได้ 2 mg/dl และคา่ การ

ดูดกลนื แสง 0.2 จงหาความเข้มข้นของปสั สาวะ

ก. 0.025 mg/dl ข. 30 mg/dl ค. 50 mg/dl ง. 100 mg/dl จ. 150 mg/dl

ตอบ ค. 50 mg/dl

CU = × = 2×0.25 = 2.5 mg/dl
0.2
ถกู เจอื จาง 1:20 ดังนัน้ ความเขม้ ข้นเดิม = 2.5 x 20 = 50 mg/dl

4. NaOH ความเขม้ ข้น 20 mg/dl จะมีความเขม้ ข้นเท่าไร ในหน่วย mmol/l ( MW NaOH = 40)

ก. 0.05 ข. 0.5 ค. 5 ง. 500 จ. 50

ตอบ ค. 5

NaOH 20 mg/dl = 20 mg/0.1l = 200mg/l

NaOH 200 mg คิดเป็น = 200/40 mmol = 5 mmol (นำ้ หนกั g/MW)

ดงั นนั้ NaOH 20 mg/dl = 5 mmol/l

5. ละลาย Na2SO4 142 กรัม ในตวั ทำละลาย 1 ลติ ร จงหา Molarity & Normality ของสารละลาย Na2SO4 (MW
: Na = 23, S = 32, O = 16)

ก. 1 M 1 N ข. 1 M 2 N ค. 2 M 2 N ง. 2 mM 2 N จ. 1 mM 1 N

ตอบ ข. 1 M 2 N

120

โมล (mole) เทา่ กบั มวลของสาร (หน่วยเป็นกรัม) ที่มีค่าเท่ากบั มวลโมเลกลุ (MW) ของสาร
Na2SO4 มี MW = (23x2) + 32 + (16x4) = 142 ดงั น้นั Na2SO4 1 โมล หนกั 142 g

Molarity, Molar concentration. Molar, M, mol/l, mol/dm3 คอื จำนวนโมลของตัวถกู ละลายทม่ี ีใน
สารละลาย 1 ลกู บาศกเ์ ดซเิ มตร (ลิตร)
ดงั นน้ั Na2SO4 142 กรัม ในตวั ทำละลาย 1 ลิตร เทา่ กับ 1 โมลในตวั ทำละลาย 1 ลติ ร = 1 mol/l
ดังนนั้ Na2SO4 142 กรมั ในตัวทำละลาย 1 ลติ ร จึงมี Molarity = 1 mol/l หรือ 1 M
Normality (N, Eq/l) = Molarity(M) x number of equivalents(n)
ในกรด n = จำนวน H+ ทีแ่ ตกตัว
ในเบส n = จำนวน OH- ทท่ี ี่แตกตัว
ในเกลือ n = จำนวนประจบุ วกรวม หรือ ประจุลบรวม

จำนวนประจบุ วก 1(+) x 2 (Na มี 2 โมเลกุล) หรือประจุลบ 2(-) ดังนนั้ n = 2

Normality ของ Na2SO4 142 กรัม = 1M x 2 = 2 N

6. สารละลายชนิดหนงึ่ มีความเขม้ ข้นของแมกนีเซียม 2.1 mg/dl จงหาความเขม้ ขน้ ของแมกนเี ซียมในหนว่ ย mEq/l

ก. 0.173 ข. 0.8 ค. 1.73 ง. 3.46 จ. 4.2

ตอบ ค. 1.73 = 24.3025.1×0.1mmol/l (MW = 24.305, 1 dl = 0.1 l)

Mg2+ 2.1 mg/dl

≈ 0.864 mmol/l

mN (mEq/l) = mM (mmol/l) x number of equivalents(n)

(ประจุ 2+ number of equivalents = 2)

≈ 0.864 mmol/l x 2 ≈ 1.728 ≈ 1.73 mEq/l

7. สารละลาย HCl ปริมาตร 2.5 L, Mw 36.5, Specific gravity = 1.20, %assay = 36.5% ต้องการเจือจาง

สารละลาย 1M HCl ปริมาตร 100 ml ต้องใช้สารละลาย HCl ปรมิ าตรเทา่ ใด

ก. 83.33 ข. 33.33 ค. 11.11 ง. 8.33 จ. 3.33

ตอบ ง. 8.33

Specific gravity 1.20 หมายความวา่ สารละลาย HCl ปริมาตร 1 ml หนัก 1.20 g

% assay คือ ความบริสทุ ธข์ิ องสารน้ันคดิ ต่อปรมิ าตร กล่าวคือ สารละลาย HCl มี % assay = 36.5 % แปลวา่ ใน

สารละลาย 100 ml มี HCl อยู่ 36.5 ml

คำนวณหาความเขม้ ข้นกอ่ น โดย = 1.201×0036.5g

สารละลาย HCl 1 ml มมี วล

สารละลาย HCl 1 l (หรอื 1000 ml) มีมวล = 1.20×3160.05×1000g

ความเขม้ ข้น (Molarity, M) = จำนวน mole/l = มวล/MW ในปรมิ าตร 1 l

ดังนั้นความเข้มขน้ ของสารละลาย HCl ตงั้ ตน้ =1.201×003×6. 5 × 1 000M
=1.201×003×6.356×.51000M
= 12 M

121

ดงั นั้น สตู รทใ่ี ช้คำนวณ Molarity คือ % × . .×10


จากน้ันจึงหาความเขม้ ขน้ และปรมิ าตรในการเตรียมสารละลายโดยใชส้ ูตร C1V1 = C2V2

*ต้องการเตรียมสารละลาย HCl ความเขม้ ขน้ 1 M (C2) ปรมิ าตร 100 ml (V2)

จากสารตั้งตน้ HCl ตั้งตน้ ความเข้มขน้ 12 M (C1) ต้องใชป้ รมิ าตร (V1) เท่าใด

12 M x V1 = 1 M x 100 ml

V1 = 1 ×100 = 8.33 ml
12

8. ขอ้ ใด คอื ขอ้ ดขี อง Bichromatic spectrophotometry

ก. วดั ได้ 2 การทดสอบ ข. เพม่ิ sensitivity ค. ลดปัญหาการรบกวนจาก Hemoglobin

ง. ใชเ้ วลาส้ันลง จ. ลดปัญหาไฟฟา้ ไม่คงท่ี

ตอบ ค. ลดปญั หาการรบกวนจาก Hemoglobin

ระบบการวัด 2 ความยาวคลื่น (bichromatic measurement system) ใช้ความยาวคลื่นอันแรกสําหรับวัดค่า

การดูดกลืนแสงสูงสุดของสารท่ีตองการวิเคราะห และใชความยาวคลื่นอันที่สองสําหรับวดั การดูดกลนื แสงของสารรบกวนทปี่ นอยูใน

สารตวั อยางท่ีทาํ การวเิ คราะห์ หลังจากนน้ั จึงนําคาการดูดกลนื แสงของสารรบกวนมาลบออกจากคาการดูดกลืนแสงของสารตัวอยาง

ซึ่งจะทาํ ใหไดคาการดดู กลนื แสงเฉพาะทเ่ี กิดจากสารที่ตองการวเิ คราะห์

9. ข้อใด คือวัตถปุ ระสงคข์ องการใช้ reagent blank ในการวิเคราะห์ spectrophotometric analysis

ก. correct สี reagent ข. correct การรบกวนจาก lipimic ค. correct สีของสารรบกวน

ง. correct การรบกวนจาก protein จ. ปรบั คา่ %0 transmittance

ตอบ ก. correct สี reagent

เพ่อื ตดั คา่ การดูดกลืนแสงของสอี ่ืนๆ ในน้ำยาทอี่ าจรบกวนในช่วงความยาวคลนื่ ทีท่ ำการตรวจวิเคราะห์

10. หากตอ้ งการตรวจวัดผลผลิตของปฏิกริ ยิ าทีไ่ ด้เป็น NADH ต้องตรวจวัดคา่ ดูดกลนื แสงทคี่ วามยาวคล่ืนเท่าใด

ก. 260 ข. 340 ค. 405 ง. 500 จ. 650

ตอบ ข. 340

ปฏิกิริยาที่ได้ผลผลิตเป็น NADH เกิดจากปฏิกิริยาที่ NAD+ → NADH ซึ่ง NADH มีการดูดกลืนแสงที่ความยาว

คลื่น 260 nm และ 340 nm ในขณะที่ NAD+ มีการดูดกลืนแสงที่ความยาวคลื่น 260 nm แต่ไม่มีการดูดกลืนแสงท่ี
340 nm การตรวจวดั ที่ 340 nm จงึ เป็นการตรวจวัดการดดู กลนื แสงของ NADH โดยไม่ถกู รบกวนจาก NAD+

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/74/MichaelisMenten_plot_uncompetitive_inhibition.svg/1280px-
MichaelisMenten_plot_uncompetitive_inhibition.svg.png

122

11. ชว่ งความยาวคลื่นใด เปน็ ความยาวคลืน่ ของแสงทสี่ ามารถมองเหน็ ไดด้ ้วยตาเปลา่

ก. 200- 700 nm ข. 340- 850 nm ค. 400- 800 nm

ง. 500- 900 nm จ. 600- 900 nm

ตอบ ค. 400- 800 nm

แสงที่สามารถมองเห็นได้ หรือ Visible light คือช่วงแสงที่อยู่ระหว่างแสง Ultraviolet และ แสง Infrared โดยแสง

Ultraviolet จะมีความยาวคลื่นอยู่ในช่วง 10 - 400 nm (หรือ 380 nm แล้วแต่ตำรา) และแสง Infrared จะมีความ

ยาวคลื่นอยู่ในช่วง 800 - 1000 nm (หรือเริ่มที่ 700/750 nm แล้วแต่ตำรา) ดังนั้น Visible light จึงเป็นแสงที่มี

ความยาวคลนื่ อยู่ระหวา่ ง 400- 800 nm

12. เครื่องวิเคราะหอ์ ัตโนมตั ิ มีการตรวจการทดสอบเช่น glucose BUN creatinin ใชเ้ วลาในการทดสอบ 12 วินาที ตอ่ 1

การทดสอบ ให้คำนวณ total test ท่สี ามารถทดสอบไดภ้ ายใน 1 ชม.

ก. 50 ข. 120 ค. 250 ง. 300 จ 350

ตอบ ง. 300

ปรมิ าณงานท่ีทำในช่วงเวลาหนึง่ (Throughput) ทีไ่ ด้ใน 1 ชม. หรอื 3600 วนิ าที

ดังนน้ั Throughput = 1/12 test/s x 3600 s = 300 tests

13. ขอ้ ใด คอื สาเหตทุ ีท่ ำให้ control chart มลี ักษณะ shift

ก. เปลี่ยนนำ้ ยาที่ใชใ้ นการทดสอบ ข. Calibrate เสื่อมสภาพ ค. มีการระเหยของน้ำยา

ง. หลอดไฟของ photometer เสอ่ื ม จ. นำ้ ยาที่ใช้ในการทดสอบเสอ่ื มสภาพ

ตอบ ก. เปลยี่ นนำ้ ยาทใ่ี ชใ้ นการทดสอบ

การเปลี่ยนแปลงของ control chart แบบ shift มีลักษณะ การเปลี่ยนแปลงค่าของสารควบคุมเพิ่มขึ้นหรือลดลง

อย่างเห็นได้ชัดในทันทีและคงความเปลี่ยนแปลงเช่นนั้นติดต่อกัน เกิดจากการเปลี่ยนแปลงในกระบวนการตรวจวิเคราะห์ในทันที

เชน่ การเปล่ยี นน้ำยาทใ่ี ชท้ ดสอบ การเปลย่ี น lot ของสารควบคุมคณุ ภาพ การเปลี่ยนอปุ กรณ์ท่ใี ชใ้ นการตรวจวเิ คราะห์

การเปล่ียนแปลงของ control chart แบบ trend การเปลี่ยนแปลงค่าของสารควบคุมจะคอ่ ยๆเพม่ิ ขนึ้ หรือลดลงอย่าง

ค่อยเป็นค่อยไปในทิศทางเดียวกันติดต่อกัน เกิดจากความเสื่อมของสิ่งต่างๆในกระบวนการตรวจวิเคราะห์ทำให้ค่าที่ได้ค่อยๆ

เปลี่ยนแปลงไป เช่น การเสื่อมของน้ำยาต่างๆไม่ว่าจะเป็น น้ำยาตรวจวิเคราะห์ สารควบคุมคุณภาพ calibration reagent

การระเหยของน้ำยาทท่ี ำให้ความเขม้ ขน้ ค่อยๆเปลีย่ นแปลงไป การคอ่ ยๆเสอ่ื มสภาพของอปุ กรณต์ า่ งๆ

การเปล่ียนแปลงของ control chart แบบ (A) shift และ (B) trend

14. Pre-analytic ขอ้ ใด ไม่ ทำใหค้ า่ K+ สงู

ก. ป่นั เลือดแรงเกินไป ข. มกี าร hemolysis ของ RBC

ค. ใช้ K2oxalate เป็นสารกนั เลือดแขง็ ง. แชเ่ ลอื ดไว้ในตู้เยน็ นานเกนิ ไปก่อนปน่ั แยก

จ. ใช้ standard หรือ calibrator ทมี่ คี วามเขม้ ขน้ สูง

ตอบ จ. ใช้ standard หรอื calibrator ท่มี คี วามเขม้ ขน้ สงู

123

K+ เป็น major intracellular cation มีมากในเซลล์ ดังนั้นเมื่อมีการทำลายของเซลล์ เช่น hemolysis จะทำให้ค่า
K+ สงู ขึน้ การปน่ั เลอื ดแรงเกินไปหรอื เกบ็ ไวใ้ นตูเ้ ยน็ นานเกินไปก็ทำใหเ้ กดิ hemolysis ได้

สารกนั เลอื ดแขง็ ชนิดที่มี K ผสมอยู่ เชน่ K2oxalate, K2EDTA กท็ ำให้คา่ K+ สงู ข้นึ จากการปนเป้ือนของ K+ ในสารกัน
เลือดแข็ง

การใช้ standard หรือ calibrator ที่มีความเข้มข้นสูง ไม่เกี่ยวกับการเปลี่ยนแปลงของค่าสารที่ตรวจวัด เนื่องจากความ
เข้มข้นสูงขึ้นค่าดูดกลืนแสงของ standard ก็สูงขึ้นตามเช่นกัน หรือหาก standard มีความเข้มข้นมากขึ้นโดยเราไม่ทราบ เช่น
มีการระเหย ฯลฯ ทำให้เราคำนวณโดยใช้ค่าความเข้มข้นเท่าเดิมแต่ไดค้ ่าดูดกลืนแสงสูงขึ้น ก็ไม่ทำให้ได้ค่าของ unknown เพ่ิมขึ้น
แต่จะลดลง เช่น เดิม Std. เข้มข้น 5 mg/dl วัด A ได้ 0.500 ส่วน Unk. วัด A ได้ 0.300 Unk. จะเข้มข้น 3
mg/dl หาก Std. เข้มขน้ ข้ึนแตเ่ ราเขา้ ใจวา่ มันเปน็ 5 mg/dl ดังเดมิ จะวัด A ได้สูงขึ้น เช่น 0.750 เมอ่ื คำนวณ Unk. จะ
เขม้ ขน้ 2 mg/dl ซึ่งลดลง
15. ผลการวิเคราะห์ control ในข้อใดถือเปน็ out of control

ก. มคี า่ control 3 คา่ ตดิ กันอยู่ในชว่ ง mean+1SD
ข. มคี า่ control 4 ค่าค่อยๆเพ่มิ ข้นึ ในชว่ ง mean+1SD
ค. มคี า่ control 1 ค่าเกนิ meanฑ2SD แตไ่ มเ่ กิน mean ฑ3SD
ง. มีคา่ control 2 คา่ ตดิ กนั มากกว่า mean+2SD หรือนอ้ ยกวา่ mean-2SD
จ. มคี า่ control 1 ค่าเกิน mean+1SD และ control 1 ค่าเกนิ mean-1SD
ตอบ ง. มคี า่ control 2 คา่ ตดิ กันมากกวา่ mean+2SD หรอื นอ้ ยกวา่ mean-2SD

Westgard Multirule: 1-2S เปน็ warning, out of control เม่ือเป็น 1-3S, 2-2S, R-4S, 4-1S, 10X
ก. เป็น 1-2S ถือเปน็ warning
ค. ง. และ จ. อย่ใู นชว่ ง +1SD ไมต่ อ้ ง reject นอกจากอยูฝ่ ั่งหน่งึ ของ mean ตดิ กัน 10 คา่ (10X)
ง. เปน็ 2-2S ถอื เปน็ out of control

16. ผลการประเมนิ Diagnostic reference โดยใช้เอนไซม์ CK-MB ในการวินิจฉยั โรค Myocardial infraction มี

sensitivity เท่ากับข้อใด

เปน็ โรค ไมเ่ ปน็ โรค รวม

CK-MB > 25 U/L 48 47 95

CK-MB ≤ 25 U/L 2 903 905

รวม 50 950 1,000

ก. 50.5% ข. 49.5% ค. 95.1% ง. 96.0% จ. 99.8%

ตอบ ง. 96.0%

ผ้ทู ป่ี ่วยเปน็ โรคท้ังหมด 50 ราย ประกอบด้วย
▪ True Positive ผลบวกจรงิ = 48 ราย, False Negative ผลลบปลอม = 2 ราย

ผ้ทู ปี่ กติไม่เปน็ โรคทงั้ หมด 960 ราย ประกอบด้วย
▪ True Negative ผลลบจรงิ = 903 ราย, False Positive ผลบวกปลอม = 47 ราย

ความไว (sensitivity) หรือ อัตราผลบวกจริง (true positive rate) คือสัดส่วนของผลบวกจรงิ ในคนท่ปี ว่ ยเปน็ โรค =

× 100= 48 × 100 = 96%
+ 48+2

124

สว่ นค่าสถติ อิ ื่นๆ ทใี่ ช้ประเมินประสิทธิภาพของการทดสอบ คอื

ความจำเพาะ (specificity) หรอื อตั ราผลลบจริง (true negative rate) คือสดั สว่ นของผลลบจริงในคนทป่ี กตไิ ม่เปน็ โรค

= × 100
+

= 903 × 100 = 95.1%
903+47

ค่าทำนายผลบวก (positive predictive value, PPV) ซง่ึ เป็นอตั ราสว่ นของผลบวกจริงตอ่ คา่ รวมของผลบวกจริงกับ

ผลบวกปลอม คือเปน็ สัดสว่ นของผลบวกจริงตอ่ ประชากรท่ีแสดงผลบวก

= × 100 = 48 × 100 = 50.5%
+ 48+47

ค่าทำนายผลลบ (negative predictive value, NPV) ซึ่งเปน็ อตั ราส่วนของผลลบจรงิ ต่อค่ารวมของผลลบจรงิ กับผลลบ

ปลอม คอื เปน็ สัดส่วนของผลลบจริงต่อประชากรทแี่ สดงผลลบ

= + × 100 = 903 × 100 = 99.8%
903+2

17. จากกราฟ QC cholesteral ถา้ ใช้กฏ Multirule จะต้อง Reject กีว่ นั ที่ 2-2S
ก. 1
ข. 2
ค. 3
ง. 4
จ. 5

https://www.westgard.com/images/stories/mrf4.gif

ตอบ ข. 2
กฎ 2-2S มคี า่ control 2 คา่ ตดิ กันมากกวา่ mean+2SD หรือน้อยกวา่ mean-2SD สามารถใชไ้ ดก้ ับ

"within a material and across runs" หรอื ก็คือ ใชก้ ับค่าของสารควบคุมคุณภาพตวั เดียวกนั สองคา่ ตดิ กัน หรอื
ใช้กับค่าของสารควบคมุ คุณภาพคนละตัวกันทว่ี ดั คา่ ติดกัน เช่น

-ในการวดั ค่า QC ครั้งท่ี 3 ทัง้ QC คา่ สงู และคา่ ตำ่
ได้คา่ มากกวา่ mean+2SD ท้งั คู่ จึง reject การรันครงั้ นี้

-ในการวัดค่า QC ครง้ั ท่ี 10 ทั้ง QC ค่าสูงได้คา่ น้อยกวา่
mean+2SD เป็นครง้ั ท่สี องติดกนั จึง reject การรนั ครงั้ น้ี

รวมทงั้ หมดจงึ มกี าร reject เพราะ 2-2S จำนวน 2 คร้ัง

125

18. ในการตรวจวดั Creatinine ในคนสขุ ภาพดี 300 ราย พบว่า

Mean =1, SD = 0.2, Min 0.1, P2.5 = 0.7, P97.5 = 1.4

การกระจายข้อมูลเป็นแบบ Non normal distribution จงหาค่าอ้างอิงของการตรวจวัดนี้

ก. 0.2-1.6 ข. 0.6-1.4 ค. 0.7-1.4 ง. 0.8-1.2 จ. 0.9-1.2

ตอบ ค. 0.7-1.4

การกำหนดค่า reference range

- ถ้าขอ้ มลู กระจายตัวไมป่ กติ 2.5 Percentile – 97.5 Percentile

- ถา้ กระจายปกตจิ ะใช้ Mean ฑ 2SD

19. %CV จะมคี า่ เท่าใด เมื่อวัดค่า glucose 20 ครงั้ ได้ค่าเฉล่ีย 200 mg/dl และสว่ นเบีย่ งเบนมาตรฐาน 8 mg/dl

ก. 8 ข. 6 ค. 4 ง. 0.04 จ. 0.4

ตอบ ค. 4

%CV = . . × 100 = 8 × 100 = 4%
200

20. shewhart chart ถา้ มี mean = 100 mg/dl ของ glucose ค่า SD = 5 แต่มองผดิ plot เป็น mean =

150 mg/dl แล้วทำวันตอ่ ไปกราฟจะมีลักษณะอย่างไร

ก. Downward shift ข. Downward trend ค. Downward shift and trend

ง. Upward trend จ. Upward shift

ตอบ ก. Downward shift

เมื่อวันแรก plot ผิดเปน็ คา่ mean = 150 mg/dl แลว้ วนั ต่อมาเมือ่ ทำหากถูกต้องจะไดค้ า่ ใกล้เคยี งกบั ค่า mean

จรงิ ๆคือ 100 mg/dl ทำให้ในกราฟค่าตกลงมากวา่ เดมิ อยา่ งรวดเร็ว เปน็ การเกิดกราฟในลักษณะ Downward shift

21. คนไข้ ICU ตรวจ glucose BUN Creatinine electrolyte ต้องการตรวจแบบ stat (เรง่ ดว่ น) สิง่ ส่งตรวจใด

เหมาะสม

ก. Lithium heparin ข. Clotted blood ค. 3.2 % sodium citrate ง. NaF จ. EDTA

ตอบ ก. Lithium heparin

- sodium citrate, NaF, EDTA ไมส่ ามารถใช้ตรวจ electrolyte ได้ เน่ืองจากมสี ่วนผสมของ Na หรือ K อยู่

- Lithium heparin, Clotted blood สามารถใช้ได้กับทุกรายการตรวจที่กล่าวมา แต่หลอด Lithium heparin

สามารถนำมาตรวจได้เลยโดยไม่ต้องรอ clotting time ดังนั้นสิ่งส่งตรวจที่เหมาะสมกับการตรวจแบบเร่งด่วนมากที่สุด คือ

Lithium heparin

22. ข้อใดกลา่ ว ถกู ตอ้ ง ในการตรวจวัด activity ของ enzyme kinetic

ก. วัดเม่ือ substrate สมดุลกับ enzyme ข. วัดทจี่ ุดส้ินสุดปฏิกริ ยิ า ค. วัดที่ zero order

ง. ขน้ึ กับความเข้มข้นของ substrate ในสารละลาย จ. ไมข่ น้ึ กับปริมาณ coenzyme ในปฏิกริ ยิ า

ตอบ ค. วดั ท่ี zero order

การตรวจวดั activity ของ enzyme kinetic เปน็ การตรวจวัดการทำงานของเอนไซม์ขณะเกิดปฏกิ ริ ยิ า จงึ ทำการ

วดั ขณะทป่ี ฏิกริ ิยากำลงั ดำเนินไป ซง่ึ จะต้องมี substrate และ coenzyme ท่ีมากเกินพอ ทจ่ี ะทำให้เอนไซมเ์ กิดอัตราเร็ว

สูงสุด (Vmax) คืออยู่ในชว่ ง zero order kinetic

การตรวจวดั จะตรวจวดั ปริมาณของ substrate หรอื coenzyme ท่ลี ดลง หรอื ตรวจวัดปรมิ าณของ product ท่ีเพมิ่ ข้ึน

126

23. หา enzyme activity ท่ี 37 องศาเซลเซียส โดยวัดการดดู กลืนแสงท่ี 340 nm ทุก 1 นาที ได้คา่ A1 = 0.640

A2 = 0.620 A3 = 0.600 กำหนด sample volume 100 l , reagent volume 1 ml, light path length
1 cm. กำหนด molar absorptivity ของ NADH 6.22 x 103 L/mol.cm

ก. 3.2 U/L ข. 35 U/L ค. 3.5 U/L ง. 32 U/L จ. 325 U/L

ตอบ ข. 35 U/L A/min × Vt × 106
× × Vs
Enzyme activity =
Ε = Molar absorption of colored
Vt = Total volume complex

L = Length path (cuvette) Vs = Sample volume
106 สำหรบั การเปลยี่ น mol/L เป็น U/L
0.040/2 × 1100 × 106
Enzyme activity = 6.22 × 103 × 1 × 100

= 35.4 ≈ 35 U/L

24. ในการตรวจวดั ระดับไตรกลเี ซอไรด์ ดว้ ยวธิ ี Enzymatic End point assay มีข้อมลู ดงั นี้ Wavelength 500 nm,

Incubation time 5 min, Linearity 800 mg/dL, control accept run ถ้าตรวจวัดในตัวอย่างได้ค่า 1600

mg/dL นักเทคนิคการแพทย์ควรทำอยา่ งไร

ก. รายงานผลไดเ้ ลย ข. ตรวจสอบดูว่าสง่ิ สง่ ตรวจเหมาะสมหรือไม่

ค. ตรวจซำ้ อกี ครั้ง หากไดค้ ่าปกติ สามารถรายงานผลได้ ง. ใช้ปริมาตรตวั อย่างลดลงครึง่ หนึ่ง แล้วทำการตรวจวัด

จ. เจือจางตัวอยา่ งด้วย NSS 5 เท่า แล้วตรวจวดั รายงานผลดว้ ยการคูณ dilution factor

ตอบ จ. เจอื จางตัวอยา่ งดว้ ย NSS 5 เท่าแลว้ ตรวจวดั รายงานผลดว้ ยการคณู dilution factor

control accept run แสดงว่าการตรวจในวนั น้นั ไมน่ า่ จะมีปัญหาอะไร

ค่าที่ได้ 1600 mg/dL ซึ่งมากกว่าค่าสูงสุดที่สามารถตรวจวัดได้แล้วน่าเชื่อถือ คือ Linearity 800 mg/dL ซึ่ง

การตรวจสารที่มีระดับมากกว่า Linearity อาจมีค่าผิดพลาดได้ จึงควรเจือจางสิ่งตัวอย่างให้น้อยกว่า Linearity แล้วทำการ

ตรวจวดั ใหม่ จากนน้ั จึงนำผลท่ีได้มาคูณ dilution factor เพอื่ หาความเข้มขน้ ตงั้ ตน้

25. Fasting whole blood glucose จะมคี ่าอย่างไรเม่ือเปรียบเทียบกบั plasma หรือ serum

ก. มากกวา่ ใน plasma หรอื serum ข. ค่าไมค่ งท่ี ค. เท่ากับ plasma หรือ serum

ง. นอ้ ยกว่าใน plasma หรอื serum จ. ค่ามีการเปลย่ี นแปลงไปตามวธิ ีการตรวจ

ตอบ ง. นอ้ ยกวา่ ใน plasma หรอื serum

ในเม็ดเลือดแดงนั้นมีความเข้มข้นของโปรตีน เช่น ฮีโมโกลบิน ในระดับที่สูงมากกว่าในซีรัม ในขณะที่ซีรัมนั้นประกอบด้วยน้ำ

มากกว่าซึ่งทำให้กลูโคสจะละลายได้ในซีรัมมากกว่าในเลือดครบส่วน ทำให้กลูโคสในซีรัมหรือพลาสมามีความเข้มข้นมากกว่า 10-

12% ดังนั้น กลูโคสในเลือดครบส่วนจึงมีความเข้มข้น น้อยกว่าใน plasma หรือ serum ในการเปลี่ยนค่าระดับกลูโคสในเลือด

ครบส่วนเป็นระดับกลูโคสในซีรัมหรือพลาสมาให้คูณด้วย 1.1 หน่วยเป็น mg/dl (อ้างอิงจาก “แนวทางเวชปฏิบัติสำหรับ

โรคเบาหวาน 2560”)

26. หากระดับ plasma glucose เทา่ กบั 100 mg/dl ระดบั glucose ใน CSF จะมคี า่ โดยประมาณเทา่ กบั ขอ้ ใด

ก. 30 mg/dl ข. 50 mg/dl ค. 60 mg/dl ง. 90 mg/dl จ. 100 mg/dl

ตอบ ค. 60 mg/dl

CSF/Blood glucose ratio ปกติอยทู่ ่ี 0.6 ดังน้นั หาก Blood glucose = 100, CSF glucose = 60

127

27. ระดับน้ำตาลในเลอื ดข้อใดต่อไปน้แี สดงว่าผู้ป่วยอาจพบภาวะ glycosuria

ก. 60 mg/dl ข. 100 mg/dl ค. 110 mg/dl ง. 150 mg/dl จ. 200 mg/dl

ตอบ จ. 200 mg/dl

เมื่อมีระดับน้ำตาลในเลือดสูงเกินความสามารถของไตที่จะดูดกลับได้หมด (หรือเกินกว่าค่า renal threshold สำหรับ

น้ำตาลกลูโคส) จะทำให้มีน้ำตาลกลูโคสออกมาในปัสสาวะ หรือภาวะ glycosuria ซึ่งค่า renal threshold สำหรับน้ำตาล

กลโู คส อย่ทู ี่ 180 mg/dl หรอื 10 mmol/l

28. ผู้ป่วยน่าจะอยู่ในภาวะใด เมื่อผู้ป่วยมีอาการไข้ คลื่นไส้ เวียนหัว มีอาการกระหายน้ำ ปัสสาวะบ่อย พบค่า glucose
780 mg/dL, pH 7.28, Na สูง, K สงู , HCO3- ต่ำ, AST ปกติ, ALT ปกติ, Ketone 4+

ก. Hypoglycemia ข. Hemolysis ค. Hepatoma

ง. Diabetes with ketone acidosis จ. Diabetes without ketone acidosis

ตอบ ง. Diabetes with ketone acidosis

ผู้ป่วยมีภาวะ Hyperglycemia และอาการของโรคเบาหวาน ค่า pH ของเลือดเป็นกรด (Acidosis) และพบ

Ketone แสดงว่าผู้ป่วยน่าจะอยู่ในภาวะ Diabetes with ketone acidosis

ภาวะ Hemolysis จะพบ K และ AST สงู แตผ่ ู้ป่วย AST ปกติ แตภ่ าวะ Hepatoma จะพบ AST และ ALT สูง แต่

ผ้ปู ่วยปกติ

29. Urine microalbumin ใช้ดูภาวะใด

ก. ไตวายเร้ือรงั ข. ไตวายเฉยี บพลนั ค. Renal tubular acidosis

ง. Diabetes nephropathy ระยะแรก จ. Renal ischemia

ตอบ ง. Diabetes nephropathy ระยะแรก

โรคไตผิดปกติจากเบาหวาน หรือ Diabetes nephropathy ในระยะแรกๆ จะพบอัลบูมินรั่วออกมาในปัสสาวะซึ่งใน

ระยะแรกมี ปริมาณเล็กน้อย (microalbuminuria) ซึ่งจะตรวจพบได้ด้วย microalbuminuria dipstick หรือวัดปริมาณ

อัลบูมินในปัสสาวะได้ 20–200 ตg/min. หรือ 30–300 mg/day หรือตรวจวัดอัลบูมินในปัสสาวะ/creatinine ใน

ปัสสาวะ (albumin/creatinine ratio) 30–300 mg/g อย่างน้อย 2 ใน 3 ครั้ง ภายในระยะเวลา 6 เดือน โดย ไม่

มสี าเหตอุ ื่น

30. ผลการทดสอบในข้อใดยืนยนั ว่าผู้ปว่ ยเปน็ โรคเบาหวาน

ก. Fasting plasma glucose = 123 mg/dl ข. Random urine glucose = 190 mg/dl

ค. HbA1C = 7.5 % ง. 2h-OGTT = 199 mg/dl

จ. postprandial plasma glucose = 160 mg/dl

ตอบ ค. HbA1C = 7.5 %

เกณฑก์ ารวินจิ ฉัยโรคเบาหวาน

1) ผู้ทมี่ อี าการของโรคเบาหวานชัดเจน Random plasma glucose ≥ 200 mg/dl

2) Fasting plasma glucose ≥ 126 mg/dl

3) 2h-OGTT, 75g glucose ≥ 200 mg/dl

4) HbA1C ≥ 6.5%

สำหรับผู้ที่ไม่มีอาการของโรคเบาหวานชัดเจน ควรตรวจเลือดซ้ำโดยวิธีเดิมอีกครั้งหนึ่ง ต่างวันกันเพื่อยืนยันและป้องกันความ

ผิดพลาด

128

31. การทดสอบที่ใชต้ ดิ ตามควบคุมน้ำตาลในเลอื ดในระยะเวลา 2-3 สปั ดาหค์ ือข้อใด

ก. Fasting plasma blood sugar ข. Fructosamine ค. Glycated Hb

ง. 2 hr postload glucose จ. urine glucose

ตอบ ข. Fructosamine

การทดสอบที่ใช้ติดตามควบคุมน้ำตาลในเลือดในระยะเวลาหนึ่งที่ผ่านมา มีการตรวจ Glycated Hb หรือ

Hemoglobin A1C ติดตามในช่วงระยะเวลา 3 เดือน และการตรวจ Fructosamine ติดตามในช่วงระยะเวลา 2-3

สัปดาห์

32. ขอ้ ใด ไม่ใช่ ลกั ษณะของ DM type 1

ก. ขาด insulin ข. บางรายมี Ab ค. เกดิ DKA ง. มกั เกดิ ในคนอายุน้อย จ. ดอื้ ต่อ insulin

ตอบ จ. มภี าวะด้ือตอ่ insulin

DM type 1 เกิดจากภาวะพร่องหรือขาด insulin ซึ่งอาจเกิดจากการมี Antibody ต่ออินซูลินหรือเบต้าเซลล์ที่ผลิต

อินซูลิน โดยเป็นความผิดปกติทางพันธุกรรม สามารถพบได้ในผู้ท่ีมีอายุน้อย และอาจเกิดภาวะ Diabetic ketoacidosis

(DKA) ส่วนภาวะด้อื ต่อ insulin เกดิ ข้นึ ใน DM type2

33. ขอ้ ต่อไปนี้มคี วามเสยี่ งต่อ Metabolic disorder ยกเวน้ ข้อใด

ก. รอบเอวมากกว่า 35 น้ิว ข. Triglyceride มากกวา่ 150 mg/dl

ค. HDL มากกว่า 40 mg/dl ง. Fasting plasma glucose มากกวา่ หรือเทา่ กบั 110 mg/dl

จ. ความดันโลหติ มากกว่าหรือเท่ากับ 130/85 mmHg

ตอบ ค. HDL มากกวา่ 40 mg/dl

Metabolic disorder หรือ Metabolic syndrome criteria ประกอบด้วยอย่างนอ้ ย 3 ใน 5 ของเกณฑ์ดงั นี้

-รอบเอว (waist circumference) ในผู้หญงิ ≥ 80 cm, ในผ้ชู าย ≥ 90 cm

-ระดับนำ้ ตาลในเลือด ≥ 100 mg/dl

-ระดับไขมันไตรกลเี ซอไรด์ (Triglyceride) ≥ 150 mg/dl

-ระดบั ไขมัน HDL ≤ 50 mg/dl ในผหู้ ญงิ และ ≤ 40 mg/dl ในผ้ชู าย

-ระดับความดนั โลหติ > 130/85 mmHg

34. Total cholesterol 254 mg/dl, HDL 60 mg/dl, Triglyceride 320 mg/dl จงหาค่า LDL

ก. 55 mg/dl ข. 100 mg/dl ค. 130 mg/dl ง. 180 mg/dl จ. 210 mg/dl

ตอบ ค. 130 mg/dl

การหาค่า LDL โดยคำนวณด้วย Friedewald formula ซึ่งมีข้อกำหนดว่า Triglyceride ไม่เกิน 400 mg/dl

คำนวณโดย

LDL = Total cholesterol - HDL – Triglyceride/5 = 254 – 60 – 320/5 = 130 mg/dl

35. ผลการตรวจทางห้องปฏิบตั กิ าร เปน็ ดังนี้

FBS 96 mg/dl, TC 216 mg/dl, TG 624 mg/dl, HDL-C 42 mg/dl

ถ้าตอ้ งการทราบผล LDL-C ควรทำอยา่ งไร

ก. คำนวณจาก Friedewald formula ข. แนะนำใหเ้ จาะเลือดใหม่ โดยอดอาหาร 12 ชัว่ โมง

ค. ทำการตรวจดว้ ยวธิ ี direct LDL-C ง. ทำ lipoprotein electrophoresis

จ. เจอื จางตัวอยา่ งแลว้ ทำการตรวจวดั ใหม่กอ่ นคำนวณ

ตอบ ค. ทำการตรวจดว้ ยวธิ ี direct LDL-C

129

FBS 96 mg/dl แปลวา่ ผู้ปว่ ยนา่ จะทำการอดอาหารมาก่อนแลว้ จงึ ไม่จำเปน็ ตอ้ งไปอดอาหารเพอื่ เจาะใหม่อกี

Triglyceride 624 mg/dl ไมส่ ามารถคำนวณด้วย Friedewald formula ได้ เม่อื TG >400 mg/dl และ

การเจือจางก็ไมไ่ ด้ทำใหผ้ ลของ TG เปลีย่ นแปลงไป ดังนน้ั หากต้องการทราบผลของ LDL-C ควรทำการตรวจดว้ ยวิธี direct

LDL-C

36. Postprandial plasma ทท่ี าให้ serum เกิด lipemic

ก. cholesterol ข. Triglyceride ค. Chylomicrons ง. LDL จ. fatty acid

ตอบ ค. Chylomicrons

Postprandial plasma หรอื พลาสมาท่ีเจาะเก็บหลังการทานอาหาร จะมี Chylomicrons ทสี่ ร้างทลี่ ำไสเ้ ลก็ ขนส่ง

ไขมันท่ีไดจ้ ากการทานอาหารไปสู่ตบั อยมู่ าก

37. สารในข้อใดใชใ้ นการสรา้ ง bile acid

ก. HDL ข. LDL ค. Cholesterol ง. Chylomycon จ. VLDL

ตอบ ค. Cholesterol

Cholesterol ใช้เป็นสารตั้งต้นในการสร้างสารต่าง ๆ เช่น bile acid, Vitamin D, Steroid hormone หรือ

sex hormone

38. serum 100 ul เจอื จางด้วย NSS 0.9 ml ใช้ serum ท่เี จือจางแลว้ ใชต้ รวจวดั BUN ไดเ้ ท่ากบั 5 mg/dl ให้หาค่า

BUN ดัง้ เดิม ในหน่วย mmol/l (MW ของ N = 14)

ก. 1.8 ข.3.6 ค. 8.9 ง. 17.9 จ. 35.7

ตอบ ง. 17.9

SI unit ของ BUN เป็น mmol/L การเปลี่ยนหน่วยทำไดโ้ ดย

BUN [mmol/l] = BUN [mg/dl] x 10 [dl/l] / (14x2) [mg N/mmol Urea], ใน urea 1 โมเลกุล มี N 2

อะตอม

BUN [mmol/l] = BUN [mg/dl] x 0.3571 = 5 x 0.3571 = 1.7855 ≈ 1.79 mmol/L

แตม่ ีการเจอื จางตวั อยา่ ง 1:10 ดังนัน้ ความเข้มขน้ ของ BUN ในตัวอย่างรายน้คี ือ 17.9 mmol/L

แต่หากเปล่ียน Urea เปน็ BUN ในหนว่ ย ใหใ้ ช้

Urea [mg/dl]= BUN [mg/dl] x 2.14, . =146×02 = 2.14
.

39. Creatinine มาจากสารต้ังตน้ ชนดิ ใด

ก. Creatine ข. Urea ค. Purine ง. Protein จ. Uric acid

ตอบ ก. Creatine

Creatinine เปน็ สารท่เี กดิ จากการสลายตวั ของ Creatine ซ่ึงจะถูกขับออกจากร่างกายผ่านทางปัสสาวะ

40. สารใดต่อไปน้ถี กู ขับออกทางปสั สาวะและ ไม่มี การดูดกลบั
ค. Na+ ง. Cl- จ. K+
ก. Creatinine ข. Glucose

ตอบ ก. Creatinine

โดยปกติ Creatinine จะถูกขับออกโดยไตผ่านทางโกลเมอรูลัสเกือบทั้งหมดอยา่ งคงที่และสม่ำเสมอ โดยไม่มีการดูดซึม

กลบั แตห่ ากระดบั Creatinine ในเลอื ดสงู จะมกี ารขบั ออกทางทิวบูลรว่ มดว้ ยบา้ ง

41. ขอ้ ใดบอกถึง GFR ได้ดีที่สุด

ก. BUN ข. Creatinine clearance ค. Inulin clearance

ง. urea clearance จ. PAH clearance

130

ตอบ ค. Inulin clearance

Inulin และ Creatinine สามารถกรองผ่านทางโกลเมอรูลัสเกือบทั้งหมดอย่างคงที่และสม่ำเสมอ โดยไม่มีการดูดซึมกลับ

แต่ Creatinine อาจมี tubular secretion ทำให้ Creatinine clearance > GFR ไดเ้ ล็กน้อย ในขณะท่ี Inulin ไม่

มี ทำให้ Inulin clearance บอกถงึ GFR ได้ดีทสี่ ดุ

42. Anticoagulant ชนดิ ใดไม่เหมาะกับการตรวจ BUN ดว้ ยวิธี urease method

ก. Ammonium heparin ข. Lithium heparin ค. Potassium EDTA

ง. Potassium oxalate จ. Sodium citrate

ตอบ ก. Ammonium heparin

เนื่องจาก Ammonium เป็นสารผลิตผลที่ได้จากการทียูเรียถูกไฮโดรไลส์โดยเอนไซม์ urease และ Ammonium จะ

เกดิ ปฏกิ ริ ิยาต่อกบั NADH ทใ่ี ชใ้ นการตรวจวดั การดูดกลนื แสง ดังนนั้ Ammonium ในสารกนั เลอื ดแขง็ จะทำให้การเกิดปฏิกิริยา

มีมากขึน้ กว่าทคี่ วรจะเปน็ ได้

43. ในการประเมนิ สภาวะของไต ตรวจ BUN 32 mg/dl, Creatinine 2.2 mg/dl ผู้ปว่ ยมีสภาวะอยา่ งไร

ก. Renal azotemia ข. Prerenal azotemia ค. Postrenal azotemia

ง. Prerenal azotemia และ Postrenal azotemiau

จ. Prerenalazotemia, Renal azotemia และ Postrenal azotemia

ตอบ ค. Postrenal azotemia

อัตราส่วน BUN:reatinine ratio
▪ >20:1 = Prerenal
▪ 10–20:1 = Postrenal

▪ <10:1 = Renal (Intrarenal)

ดังนั้น ผู้ป่วยมีค่า BUN 32 mg/dl, Creatinine 2.2 mg/dl BUN:reatinine ratio = 15 เป็น

Postrenal azotemia

44. ขอ้ ใด ไม่ใช่ โปรตนี ที่ถกู สรา้ งทตี่ ับ

ก. Albumin ข. Ceruloplasmin ค. Fibrinogen ง. Transferrin จ. Immunoglobulin

ตอบ จ. Immunoglobulin

Immunoglobulin เป็นโปรตีนที่เกี่ยวข้องกับระบบภูมิคุ้มกันทำหน้าที่เป็นแอนติบอดีต่อส่ิงแปลกปลอม ถูกสร้างโดย

plasma cell

45. Maple syrup Urine disease มีความผิดปกตขิ องเมตาบอลิซมึ ของกรดอะมโิ นใด

ก. Isoleucine Glycine Alanine ข. Valine Leucine Isoleucine

ค. Glycine Alanine Methionine ง. Cystein Methionine Alanine

จ. Leucine Alanine Tryptophan

ตอบ ข. Valine Leucine Isoleucine

Maple syrup Urine disease เกิดจากการพร่อง Branched-chain alpha-keto acid

dehydrogenase (BCKD) complex ทำให้ไม่สามารถสลายกรดอะมิโน 3 ชนิด คือ leucine, isoleucine และ

valine เกิดการค่งั คา้ งของ ketoacids ในกระแสเลอื ดและออกมาสูป่ สั สาวะ

131

46. ในการหาปรมิ าณโปรตนี โดยวิธี Biuret method ส่วนใดท่ีทำปฏกิ ริ ิยากบั CuSO4

ก. Aromatic bond ข. Peptide bond ค. Sulfide bond

ง. C-terminal จ. Phospate bond

ตอบ ข. Peptide bond

CuSO4 จะทำปฏกิ ิรยิ ากบั Peptide bond ของสายโปรตนี ไดเ้ ปน็ สารประกอบเชิงซ้อนสีนำ้ เงินม่วง

https://encryptedtbn0.gstatic.com/images?q=tbn:ANd9GcQ0QcVierA0l17TtPNJnZRXl9zdxckW

Zip6tTSQ7COo3IKwTVnh

47. การตรวจใดใช้ในการดู hepatic synthesis

ก. Albumin ข. AST ค. ALT ง. ALP จ. serum ammonium

ตอบ ก. Albumin

hepatic synthesis เปน็ การดูสมรรถภาพในการทำหนา้ ท่ีสังเคราะห์ของตับ ซ่งึ ดูได้จากโปรตนี ทถ่ี กู สรา้ งทต่ี บั คอื

Albumin

48. การทดสอบใดจำเพาะกับภาวะ hepatocellular damage

ก. ALP ข. Plasma ammonia ค. Serum bilirubin ง. AST จ. ALT

ตอบ จ. ALT

การประเมิน hepatocellular damage อาศัยการตรวจหลักสองชนิด คือ AST และ ALT แต่เอนไซม์ AST

นอกจากจะพบสูงขึ้นในภาวะ hepatocellular damage แล้ว ยังสามารถพบในภาวะอื่นๆ ได้ เช่น hemolysis, MI หรือ

muscular damage จงึ ไมจ่ ำเพาะเท่ากบั เอนไซม์ ALT

49. ผปู้ ่วยชายไทยมาด้วยอาการตวั เหลืองตาเหลอื ง ผลการตรวจทางหอ้ งปฏิบัตกิ ารเป็นดงั น้ี

คา่ ปกติ ค่าที่ตรวจได้

Albumin 3.5 – 5.0 mg/dL 4.2 mg/dL

Total protein 6.8 – 8.0 mg/dL 6.9 mg/dL

Direct bilirubin 0.1 – 0.3 mg/dL 20 mg/dL

Total bilirubin 2.0 – 12.0 mg/dL 25 mg/dL

AST 20 – 50 IU/L 90 IU/L

ALT 10 – 40 IU/L 90 IU/L

ALP 30 – 120 IU/L 200 IU/L

GGT 0 – 51 IU/L 200 IU/L

Urine bilirubin: positive ผู้ป่วยมีภาวะใด

ก. Cirrhosis ข. Bile disease ค. Acute hepatitis

ง. Chronic hepatitis จ. Obstructive jaundice

132

ตอบ จ. Obstructive jaundice

ผู้ป่วยมี Total bilirubin สูงกว่าปกติ ซึ่งตัวที่สูงเป็นหลักคือ Direct bilirubin แสดงให้เห็นว่าผู้ป่วยไม่สามารถส่ง

Direct bilirubin ออกสู่ทางเดินอาหารได้ ทำให้ Direct bilirubin คั่งสูงอยู่ในกระแสเลือดและมีส่วนที่ออกไปกับปัสสาวะ

เนื่องจาก Direct bilirubin สามารถละลายน้ำได้ บวกกับค่า ALP และ GGT ที่สูงขึ้นมาก ซึ่งสิ่งเหล่านี้ชี้ให้เห็นถึงการอุด

ตันของทางเดินน้ำดี หรือภาวะ Obstructive jaundice พบค่า AST และ ALT สูงขึ้นได้บ้างจากการที่เซลล์ตับบางส่วน

ถูกทำลายจากการคง่ั ของนำ้ ดี

50. เกี่ยวกบั hemolytic jaundice ขอ้ ใดถกู ตอ้ ง

ก. urinary bilirubin สูง ข. urinary urobilinogen ต่ำ ค. fecal urobilin ตำ่

ง. serum unconjugated bilirubin สงู จ. total bilirubin ไมเ่ ปลย่ี นแปลง

ตอบ ง. serum unconjugated bilirubin สงู

Hemolytic jaundice เกิดจากการแตกของเม็ดเลือดแดง ทำให้เกิดการสลาย Heme จำนวนมาก กลายเป็น

unconjugated bilirubin ทำให้มี serum unconjugated bilirubin สูง ซึ่งจะส่งผลให้ total bilirubin สูงขึ้นตามไป

ด้วย แต่เนื่องจากการส่งออก conjugated bilirubin ที่ตับทำได้ตามปกติ ทำให้ไม่เกิดการคั่งของ conjugated bilirubin

ซึ่งละลายน้ำได้ จึงไม่สูงขึ้นในเลือดหรือในปัสสาวะ conjugated bilirubin จำนวนมากที่ถูกส่งออกไปที่ทางเดินอาหารจะถูก

เปลีย่ นเป็น urobilinogen จำนวนมากเช่นกัน ส่วนหนง่ึ ถกู ดดู กลบั และขบั ออกทางปสั สาวะ ทำให้ urobilinogen ในปัสสาวะ

สูง urobilinogen อีกสว่ นเปล่ียนเปน็ urobilin ขบั ออกมาพรอ้ มอุจจาระทำให้ fecal urobilin สูง

51. ข้อใด ถูกต้อง เกี่ยวกบั hemolytic jaundice
ก. พบ Serum unconjugated billirubin สงู ขน้ึ และพบ Urobilinogen ในปสั สาวะสงู ข้ึน
ข. พบ Serum conjugated billirubin สูงข้นึ และพบ Urobilinogen ในปัสสาวะสูงขึ้น
ค. พบ Serum unconjugated billirubin สูงขึ้น และไม่พบ Urobilinogen
ง. พบ Serum conjugated billirubin สงู ขน้ึ และและไม่พบ Urobilinogen
จ. พบ Serum unconjugated billirubin ตำ่ ลง และไม่พบ Urobilinogen

ตอบ ก. พบ Serum unconjugated billirubin และพบ Urobilinogen ในปสั สาวะสงู ขนึ้
จากคำอธิบายเกี่ยวกับ hemolytic jaundice ในข้อก่อนหน้านี้ Serum unconjugated billirubin และ

Urobilinogen ในปสั สาวะ จะพบสงู ขนึ้
52. ข้อใด ถูกตอ้ ง เกี่ยบกบั complete biliary obstruction

ก. Urine bilirubinเพม่ิ ขึน้ urine urobilinogenเพ่ิมขึน้ fecal urobilinogenเพม่ิ
ข. Urine bilirubinเพม่ิ ขึ้น urine urobilinogenลดลง fecal urobilinogenลดลง
ค. Urine bilirubinปกติ urine urobilinogenลดลง fecal urobilinogenลดลง
ง. Urine bilirubinเพ่มิ ขึ้น urine urobilinogenปกติ fecal urobilinogenลดลง
จ. Urine bilirubinลดลง urine urobilinogenลดลง fecal urobilinogenลดลง
ตอบ ข. Urine bilirubinเพม่ิ ข้นึ urine urobilinogenลดลง fecal urobilinogenลดลง
Complete biliary obstruction ทำให้การส่งออก conjugated bilirubin ที่ตับผิดปกติ ทำให้เกิดการคั่งของ
conjugated bilirubin ซึ่งละลายน้ำได้ จึงสูงขึ้นในเลือดและปัสสาวะ ทำให้ Urine bilirubin เพิ่มขึ้น และการที่
conjugated bilirubin ไม่ถูกส่งออกไปที่ทางเดินอาหารและไม่มีการเปลี่ยนเป็น urobilinogen ทำให้ fecal
urobilinogen ลดลง urobilinogen ที่ถูกดูดซึมกลับสู่กระแสเลือดไปที่ไตก็ลดลงเช่นกัน จึงทำให้ urine urobilinogen
ลดลง

133

53. ขอ้ ใดแสดงความสัมพนั ธ์ระหว่างโรคกบั ภาวะดีซ่านไดถ้ กู ตอ้ ง

ก. HDN : Hepatic jaundice ข. Thalassemia : Hepatic jaundice

ค. HCV : Pre-hepatic jaundice ง. Gall stones : Hepatic jaundice

จ. Cholangiocharcinoma : Post-hepatic jaundice

ตอบ จ. Cholangiocarcinoma : Post-hepatic jaundice

Hemolytic disease of the newborn (HDN) และ Thalassemia เป็นภาวะที่ก่อให้เกิดการแตกของเม็ด

เลือดแดงได้ง่ายซง่ึ ดซี ่านทเ่ี กิดจากการแตกของเม็ดเลอื ดแดง หรือ Hemolytic jaundice จัดเปน็ Pre-hepatic jaundice

การติดเชื้อ Hepatitis C virus (HCV) หรือความเสียหายที่เกิดกับตับทำให้เกิดภาวะดีซ่าน จัดเป็น

Hepatocellular jaundice หรือ Hepatic jaundice

นิ่ว (Gall stones) หรือ มะเร็งท่อน้ำดี (Cholangiocharcinoma) ก่อให้เกิดการอุดตันของทางเดินน้ำดีทำให้

เกิดภาวะดีซา่ น หรือ Obstructive jaundice จดั เป็น Post-hepatic jaundice

54. เอนไซมข์ ้อใดต่อไปน้ีสามารถใช้ในการวนิ จิ ฉัยและพยากรณ์ Alcoholic Cirrhosis ได้ดีท่ีสดุ

ก. AST ข. ALT ค. ALP ง. GGT จ. Amylase

ตอบ ง. GGT

Gamma-Glutamyl Transferase (GGT) จะพบสูงข้นึ ใน biliary disease และ alcohol consumption

55. Tumor marker ชนิดใดที่ใช้ช่วยในการวินจิ ฉยั hepatocellular carcinoma

ก. CA 15-3 ข. CA 125 ค. AFP ง. CA 19-9 จ. CA72-4

ตอบ ค. AFP

Alpha-fetoprotein (AFP) เป็นโปรตีนที่สร้างในตับของทารกในครรภ์และค่อยๆลดลงเมื่อเติบโตขึ้น ในผู้ใหญ่ปกติจะมี

การสร้างโปรตนี ชนิดนี้ปริมาณนอ้ ย แต่จะมีระดบั ที่มากข้ึนในผู้ทีเ่ ปน็ มะเรง็ ตับ

56. Marker ใดทีพ่ บในโรคกระดูก

ก. ALT ข. ALP ค. Amylase ง. CK จ. AST

ตอบ ข. ALP

57. ผลการตรวจทางหอ้ งปฏบิ ัตกิ ารเป็นดงั น้ี

ALT 65 U/L (5-35 U/L) AST 60 U/L (0-35 U/L)

Glucose 95 mg/dl (70-99 mg/dl) LDH 300 U/L (88-230 U/L)

Na 142 mmol/L (136-146 mmol/L) K 5.8 mmol/L (3.5-5.0 mmol/L)
PO42- 7.2 mmol/L (0.8-1.5 mmol/L)
Ca 8.4 mmol/L (3.5-5.1 mmol/L)

ส่งิ ท่นี ักเทคนิคการแพทย์ต้องทำเปน็ อนั ดับแรก คอื ขอ้ ใด

ก. ดู hemolysis ข. ขอเจาะเลอื ดใหม่ ค. รายงานผลตรวจไดเ้ ลย

ง. ทำ control คา่ LDH ใหม่ จ. ทดสอบซ้ำอีกคร้ังตอบ

ตอบ ก. ดู hemolysis

AST, ALT, K และ LDH เป็นสารและเอนไซม์ที่พบได้มากในเมด็ เลือดแดง ดังนั้นหากค่าเหลา่ นี้สูงขึ้นทัง้ หมด มีความ

เปน็ ไปไดว้ า่ ตวั อย่างดังกลา่ วอาจเกดิ การ hemolysis

Alkaline phosphatase เป็นเอนไซมท์ ่จี ะสูงขึ้นเม่ือมกี ารอดุ ตันของน้ำดีและมีการสลายของกระดูก

58. enzyme ใดทใ่ี ชว้ ินจิ ฉัยโรค skeleton muscle disease

ก. ACP ข. ALP ค. CK ง. Amylaseจ. Lipase

ตอบ ค. CK

134

เอนไซม์ CK โดยเฉพาะ isoform MM พบมากในกล้ามเนื้อลายและจะมีปริมาณในเลือดสูงขึ้นในผู้ป่วยที่เป็นโรคเกี่ยวกบั

กล้ามเนื้อ (skeleton muscle disease)

Acid phosphatase (ACP) เปน็ เอนไซมจ์ ากต่อมลกู หมากใชใ้ นการวนิ ิจฉัยโรคทีเ่ กยี่ วข้องกบั ต่อมลูกหมาก

Alkaline phosphatase (ALP) เป็นเอนไซมท์ จี่ ะสูงขึน้ เม่ือมีการอุดตันของนำ้ ดีและมีการสลายของกระดูก

Amylase และ Lipase เป็นเอนไซม์จากตับอ่อน ซึ่งจะพบค่าสูงขึ้นในผู้ที่เป็น pancreatitis หรือโรคเกี่ยวกับตับอ่อน

นอกจากน้นั Amylase ยงั พบในตอ่ มนำ้ ลายทำใหม้ ีคา่ สงู ขน้ึ ในผู้ทม่ี ีการอกั เสบของต่อมน้ำลายเช่น โรคคางทมู

59. ขอ้ ใดคอื early cardiac marker ของ myocardial infarction

ก. Myoglobin ข. CK-MB ค. NT-ProBNP ง. Troponin T จ. Troponin I

ตอบ ก. Myoglobin

Myoglobin เป็น marker ที่สามารถตรวจพบได้เร็วที่สุดหลังมีอาการ มีระดับสูงสุดภายใน 2 ชม. แต่มีความจำเพาะต่ำ

สามารถพบได้ในผทู้ ่ีมีความเสียหายจากกล้ามเน้อื ทว่ั ไปไดด้ ้วยเช่นกนั

60. ขอ้ ใด ไมใ่ ช่ เกณฑ์วนิ ิจฉัย AMI ตาม WHO

ก. มี myolytic damage ข. CK-MB สงู ค. เจบ็ หน้าอก 20 นาที

ง. EKG abnormal จ. มี sign & symptom เก่ยี วกับโรคหัวใจ

ตอบ ก. มี myolytic damage

เกณฑ์การวินจิ ฉัยภาวะ AMI ของ WHO criteria ซงึ่ จะต้องมอี ยา่ งนอ้ ย 2 ใน 3 ขอ้ ดงั ต่อไปนี้ คือ

(1) ผูป้ ว่ ยมอี าการเจบ็ แนน่ หนา้ อก (chest pain)

(2) มกี ารเปลย่ี นแปลงของคลนื่ ไฟฟา้ หัวใจ (ECG)

(3) มีการเปล่ยี นแปลงของระดับ cardiac biomarkers ในกระแสเลือด

ซึง่ การมี myolytic damage ไมไ่ ด้เปน็ อาการท่ีจำเพาะต่อ AMI

61. เม่อื เกิดภาวะ myocardial infarction เอนไซม์หรอื สารใดจะตรวจพบได้นานทส่ี ดุ

ก. Myoglobin ข. CK-MB ค. NT-ProBNP ง. Total CK จ. Troponin

ตอบ จ. Troponin

Troponin เป็น cardiac marker ที่ตรวจพบไดน้ านทสี่ ดุ หลังจากมอี าการแลว้ สามารถตรวจพบไดน้ านถึง 7 วัน

https://www.researchgate.net/profile/Jagannadha_Peela/publication/258512827/figure/fig1/AS:297548028891136@1447952386942/Wide-

diagnostic-window-of-troponin-9.png

62. การทดสอบทีไ่ มใ่ ชใ้ นการประเมนิ ภาวะ Acute Myocerdial Infaction

ก. Serum Troponin I ข. Serum CK-MB ค. Serum Myoglobin

ง. Serum Troponon T จ. ALP Isoenzyme

ตอบ จ. ALP Isoenzyme ALP ใชใ้ นการประเมนิ การอดุ ตันของนำ้ ดีและการสลายของกระดูก

135

63. ผู้ป่วยชายอายุ 45 ปี มาพบแพทย์ด้วยอาการเจ็บแน่นหน้าอก ใจส่ัน หลังจากการวิ่งมาราธอน สอบถามประวัติ พบว่ามี

อาการนอนไม่หลบั ออ่ นเพลียมา 2-3 วนั ก่อนหนา้ นี้ แพทยเ์ ลยสงั่ ตรวจเลือด พบวา่

cTnI ปกติ CK-MB ปกติ LDH สูง AST สงู

Electrolyts ปกติ Total CK สงู EKG ปกติ

จากผลการตรวจคดิ วา่ เกย่ี วข้องกับโรคใด

ก. Acute myocardial infarction ข. มีความเสี่ยงเปน็ Coronary heart disease

ค. Acute muscle injury ง. Alkalosis จ. Dehydration

ตอบ ค. Acute muscle injury

เนื่องจาก Cardiac marker ที่มีความจำเพาะต่อ AMI คือ cTnI และ CK-MB มีค่าปกติ และ EKG ปกติ

แม้ว่าจะผ่านมา 2-3 วันหลังมีอาการ แต่ค่า cardiac troponin เมื่อสูงขึ้นสามารถตรวจได้นาน 7 วัน แสดงว่าผู้ป่วยไม่ได้

เป็น AMI หรือมีความเสี่ยงต่อโรคหัวใจ แต่การตรวจที่ให้ค่าสูงกว่าปกติคือ LDH, AST, และ Total CK สามารถสูงขึ้นได้

เมอ่ื มกี ารบาดเจบ็ ของกลา้ มเนื้อ ดงั นั้นผูป้ ่วยน่าจะเป็น Acute muscle injury

64. Specimen ใดท่เี หมาะสมสำหรับการตรวจ acid-based status

ก. venous blood ข. capillary blood ค. urine ง. arterial blood จ. serum

ตอบ ง. arterial blood

acid-based status ตรวจได้โดยการตรวจวิเคราะห์ arterial blood gas (ABG) ซึ่งใช้สิ่งส่งตรวจเป็นเลือดแดง

(arterial blood)

65. สิ่งสง่ ตรวจที่นำส่งตรวจ blood gas ต้งั ทง้ิ ไว้ทีอ่ ณุ หภมู หิ อ้ ง 2 ชม. จะมคี า่ ใดเปล่ียนแปลงไปอย่างไร

ก. pO2 เพิ่มขน้ึ pCO2 เพ่ิมขนึ้ pH เพิ่มขน้ึ ข. pO2 ลดลง pCO2 ลดลง pH ลดลง

ค. pO2 ลดลง pCO2 เพิ่มขนึ้ pH ลดลง ง. pO2 เพ่ิมข้ึน pCO2 เพ่ิมข้ึน pH ลดลง

จ. pO2 ลดลง pCO2 ลดลง pH เพิ่มข้ึน

ตอบ ค. pO2 ลดลง pCO2 เพมิ่ ข้นึ pH ลดลง

O2 จะถูกใชไ้ ปทำให้ลดลง ในขณะท่ี CO2 เพ่ิมข้นึ และทำให้ความเปน็ กรดมากข้ึน คา่ pH จงึ ลดลง

66. ผลการตรวจ blood gas มีดังน้ี pH = 7.25 (7.35-7.45), pCO2 = 48 (35-45), และ HCO3 = 25

(22-28) คนไขอ้ ยใู่ นภาวะใด

ก. Metobolic alkalosis partially compensated ข. Respiratory acidosis uncompensated

ค. Metabolic acidosis และ Respiratory acidosis ง. Respiratory alkalosis partially compensated

จ. Respiratory acidosis partially compensated

ตอบ ข. Respiratory acidosis uncompensated

ค่า pH ตำ่ กวา่ ปกติ แสดงถึงภาวะ acidosis เมอ่ื ดคู า่ pCO2 ที่มากกวา่ ปกติ แสดงถึง Respiratory acidosis

ซึ่งตรงกับภาวะจากค่า pH แต่ HCO3 ปกติ แสดงว่าคนไข้อยูใ่ นภาวะ Respiratory acidosis และไม่มี compensation

จาก HCO3 สรปุ คนไขอ้ ยใู่ นภาวะ Respiratory acidosis uncompensated

- หากค่า HCO3 สูงกวา่ ปกตจิ ะเปน็ Respiratory acidosis partially compensated

- หากคา่ HCO3 ต่ำกว่าปกตจิ ะเปน็ Metabolic acidosis และ Respiratory acidosis ร่วมกนั

67. ในการรักษาสมดลุ ประจุของเม็ดเลอื ดแดงจะมีการแลกเปลยี่ นประจุระหวา่ ง Bicarbonate กบั อะไร

ก. Sodium ข. Potassium ค. Magnesium ง. Phosphate จ. Chloride

ตอบ จ. Chloride เพอื่ รกั ษาสมดลุ ประจุเม็ดเลือดแดงจะมีการแลกเปลยี่ นประจุระหว่าง Bicarbonate ซง่ึ เปน็ Anion

(ประจุลบ) กับ Anion ตวั อน่ื คือ Chloride

136

68. Respiratory alkalosis มีภาวะใด

ก. Total CO2 ตำ่ ข. Bicarbonate ต่ำ ค. Dissolved CO2 สงู

ง. Bicarbonate สูง จ. Dissolved CO2 ต่ำ

ตอบ จ. Dissolved Co2 ต่ำ

ความผิดปกตขิ องกรดเบสท่ีมสี าเหตุจากระบบหายใจ (Respiratory) สังเกตุจาก pCO2 หรือ Dissolved CO2 โดยใน

ภาวะ Respiratory acidosis สังเกตุได้จาก Dissolved CO2 สูงกว่าปกติและในภาวะ Respiratory alkalosis

สังเกตุไดจ้ าก Dissolved CO2 ต่ำกว่าปกติ

ส่วนความผิดปกติของกรดเบสที่มีสาเหตุจากระบบ Metabolism สังเกตุได้จาก Bicarbonateโดยในภาวะ Metabolic

acidosis สงั เกตไุ ด้จาก Bicarbonate ตำ่ กวา่ ปกติ และในภาวะ Metabolic alkalosis สังเกตุได้จาก Bicarbonate สูง

กวา่ ปกติ

69. ระบบบัฟเฟอรท์ ่สี ำคัญที่สดุ ในรา่ งกายคอื ข้อใด
ก. H2CO3/HCO3- ข. Protein/Protein ค. Hb/HbO2 ง. PO43-/H3PO4 จ. Lactate/Lactic acid
ตอบ ก. H2CO3/HCO3-

70. การรักษา pH = 7.4 ของรา่ งกาย ทำไดโ้ ดยข้อใด

ก. Bicarbonate : Carbonic acid = 1 : 10 ข. Carbonic acid : dissolve CO2 = 1 : 20

ค. Bicarbonate : Carbonic acid = 1 : 20 ง. Carbonic acid : bicarbonate = 20 : 1

จ. Bicarbonate : Carbonic acid = 20 : 1

ตอบ จ. Bicarbonate : carbonic acid = 20 : 1

จากสมการ Henderson Hasselbalch equation ซึ่งใช้ pCO2 ในการคำนวณแทน Carbonic acid (H2CO3)

pK : Carbonic acid dissociation constant = 6.1, pCO2 (Partial pressure of CO2) = 40 mmHg
arterial blood HCO3- = 24 mEq/L
0.0307 = factor to convert mmHg to mmol/L

pH = pK + log 20
pH = 6.1 + 1.3

pH =7.4

อัตราสว่ นระหว่าง Bicarbonate : carbonic acid ท่ที ำให้ pH = 7.4 คอื 20:1
71. ผลขอ้ ใดสอดคล้องกับ Diabetes mellitus ketoacidosis

ก. Na 135 mmol/L, Cl 100 mmol/L, HCO3- 25 mmol/L
ข. Na 140 mmol/L, Cl 105 mmol/L, HCO3- 25 mmol/L
ค. Na 144 mmol/L, Cl 114 mmol/L, HCO3- 25 mmol/L
ง. Na 145 mmol/L, Cl 100 mmol/L, HCO3- 25 mmol/L
จ. Na 135 mmol/L, Cl 122 mmol/L, HCO3- 25 mmol/L

137

ตอบ ง. Na 145 mmol/L, Cl 100 mmol/L, HCO3- 25 mmol/L
DKA เปน็ Metabolic acidosis ชนดิ หนึ่ง ดงั นนั้ จะทำใหค้ ่า Anion gap สงู ขึน้ กวา่ ปกติ

Anion gap = Na – ([Cl] + [HCO3-]) ; ระดับปกติ (normal anion gap) = 8-16
Anion gap ของแตล่ ะข้อ เป็นดงั น้ี
ก = 10, ข = 10, ค = 5, ง = 20,จ = -7
ผลการตรวจของข้อ ง. จึงสอดคลอ้ งกับภาวะ DKA ทเ่ี ปน็ Metabolic acidosis

72. Na = 118 mmol/L (136-145 mmol/L), K = 5.6 (3.5-5.0 mmol/L), Cl = 91 (98-107

mmol/L), HCO3 = 20 (23-29 mmol/L), BUN = 45 (8-23 mg/dl), Creatinine = 1.6 (0.9-1.5

mg/dl) จากผลตรวจน้ีคาดวา่ ผปู้ ่วยมีภาวะอะไร

ก. Severe vomiting ข. เบาหวาน ค. Aldosterone deficiency

ง. Severe diarrhea จ. เบาจดื

ตอบ ค. Aldosterone deficiency

Na ต่ำ K สูง Cl ต่ำ HCO3 ต่ำ แสดงถึง metabolic acidosis เล็กน้อย BUN สูง Creatinine สูงเล็กน้อย

อาจแสดงถึงปริมาณน้ำในร่างกายมีน้อยกว่าปกติทำให้ความเข้มข้นของ BUN มากขึ้น คนไข้น่าจะมีภาวะ Aldosterone

deficiency ซง่ึ ปกติ Aldosterone ช่วยในการดูดกลบั Na แลกเปล่ียนกับ K ซง่ึ จะมี Cl และน้ำตามมากับ Na ด้วย เมอ่ื

ขาดฮอรโ์ มน Aldosterone จึงทำให้ Na ต่ำ K สูง Cl ต่ำ และมีอาการขาดน้ำ

73. Anion gap คำนวนได้จาก

ก. ( Na + Ca ) - ( Cl + HCO3 ) ข. ( Na ) - ( Cl + HCO3 ) ค. ( Na + Ca ) - ( Cl )

ง. ( Na + K ) - ( Cl - HCO3 ) จ. ( Na + K ) - ( HCO3 )

ตอบ ( Na ) - ( Cl + HCO3 )
Anion gap คำนวนไดจ้ าก ([Na+] + [K+]) − ([Cl−] + [HCO−3]) หรอื [Na+] − ([Cl−] + [HCO−3])

74. จงหา anion gap Na 140 mmol/dl K 6 Cl 106 HCO 15 pH 7.35

ก. 40 ข. 17 ค. 16.3 ง. 21.7 จ. 19

ตอบ จ. 19
([Na+] + [K+]) − ([Cl−] + [HCO−3]) = (140+6)-(106+15) = 146-121 = 25 ไมม่ ใี หเ้ ลอื ก
[Na+] − ([Cl−] + [HCO−3]) = 140-(106+15) = 140-121 = 19
75. ผลการตรวจ electrolyte ผ้ปู า่ ยรายหน่ึง พบว่า Na+ 130 mEq/L, K+ 5.0 mEq/L, Cl- 115 mEq/L,
HCO- 22 mEq/L จงหาความเป็นไปได้ของการตรวจน้ี
ก. เปน็ ไปได้ เพราะค่า Na+ สอดคลอ้ งกับ Cl- ข. เปน็ ไปไมไ่ ดเ้ พราะค่า anion ตอ้ งสูงกวา่ นี้

ค. เป็นไปไมไ่ ด้ เพราะคา่ anion gap ตดิ ลบ ง. เปน็ ไปได้ รายงานผลได้ จ. ไมส่ ามารถสรุปผลได้

ตอบ ค.เปน็ ไปไม่ได้ เพราะคา่ anion ตดิ ลบ
anion gap ([Na+] + [K+]) − ([Cl−] + [HCO−3]) = (130+5)-(115+22) = -2

76. ข้อใดตอ่ ไปนีร้ ายงานผล Na (mmol/L),K (mmol/L),Cl (mmol/L), HCO3 (mmol/L) ไมถ่ กู ตอ้ ง

ก. 148/4.0/107/33 ข. 142/4.2/100/27 ค. 132/3.2/110/26

ง. 126/5.7/90/21 จ. 134/5.0/109/26

ตอบ ค. 132/3.2/110/26 anion gap ของแต่ละข้อเปน็ ดังนี้ ก = 12, ข = 19.2, ค = -0.8, ง = 20.7, จ = 4

anion gap ของขอ้ ค. ติดลบ จึงงไม่น่าใช่ผลท่ีถูกตอ้ ง

138

77. electrolyte ท่มี ีความสัมพันธก์ ับ plasma osmolarity ท่ีสุด

ก. Sodium ข. Potassium ค. Chloride ง. Phosphorus จ .Calcium

ตอบ ก. Sodium plasma osmolarity คำนวณโดย

2 x Na(mmol/L) + BUN (mg/dL)/2.8 + glucose (mg/dL)/18

electrolyte ทมี่ ีความสมั พนั ธ์กับ plasma osmolarity ที่สดุ คอื Sodium

78. คา่ การตรวจวดั Na+ 130 mEq/L , K+ 4.0 mEq/L , Cl- 96 mEq/L เปน็ ตามใบรายงานผล ดังนนั้ Na+,

K+ , Cl- จะมีค่าเท่าใดในหน่วย mmol/L (Mw Na=23, K=39, Cl=36)

ก. 130, 4.0, 96 ข. 131, 4.1, 97 ค. 13, 0.4, 9.6 ง. 5.56, 0.1, 2.67 จ. ไม่มขี อ้ ถกู

ตอบ ก. 130, 4.0, 96

Normality (N, Eq/l) = Molarity (mol/L) x number of equivalents (n)
number of equivalents ดูได้จากจำนวนประจุของ electrolyte นั้น ดังนั้นความเข้มข้นของ Na+, K+ และ Cl- ใน

หน่วยของ mEq/L จงึ เทา่ กบั ความเข้มขน้ ในหน่วย mmol/L

79. ภาวะ Primary hyperaldostonism จะมคี า่ Na+ และ K+ เปน็ อย่างไร
ก. Na+ ปกติ K+ ตำ่ ข. Na+ ต่ำ K+ ตำ่ ค. Na+ ต่ำ K+ สงู ง. Na+ สงู K+ ปกติ จ. Na+ สูง K+ ต่ำ

ตอบ จ. Na+ สงู K+ ต่ำ

Aldosterone ช่วยในการดูดกลับ Na แลกเปลี่ยนกับ K ภาวะ Primary hyperaldostonism ทำให้

Aldosterone ทำงานมากขน้ึ ส่งผลให้ Na+ สูง และ K+ ต่ำ

80. ฮอรโ์ มนใดไมไ่ ดห้ ลงั่ จากตอ่ มใตส้ มอง

ก. ADH ข. Cortisol ค. LH ง. FSH จ. GH

ตอบ ข. Cortisol ฮอรโ์ มน Cortisol หลงั่ จากต่อมหมวกไต Adrenal gland

81. ขอ้ ใดเปน็ steroid hormone

ก. Epinephrine ข. Glucagon ค. Thyroxine ง. Testosterone จ. growth hormone

ตอบ ง. Testosterone steroid hormone มสี ารตง้ั ตน้ คือ Cholesterol ประกอบด้วยฮอรโ์ มนกลุ่ม

corticosteroids เช่น Glucocorticoid, Mineralocorticoid และกลมุ่ sex steroids เช่น Estrogen,

Progestogen, Testosterone

82. ฮอรโ์ มนใดที่ลดลง เมอื่ ตอ่ มไทรอยดท์ ำงานหนัก

ก. FSH ข. TSH ค. T4 ง. Free T4 จ. T3

ตอบ ข. TSH

เมื่อต่อมไทรอยด์ทำงานมาก ผลิต Thyroid hormone T3, T4 ขึ้นมามาก จะเกิด Negative feedback ลด

การหลง่ั ของฮอรโ์ มนทกี่ ระตุ้นการทำงานของตอ่ มไทรอยด์ หรอื กค็ อื TSH (Thyroid-stimulating hormone)

83. สารใดเป็นสว่ นประกอบของ Thyroxine

ก. Iodine ข. Zinc ค. Cobalt ง. Iron จ. Magnisium

ตอบ ก. Iodine Thyroxine หรอื Thyroid hormone T4 เปน็ ฮอร์โมนท่ีมสี ่วนประกอบสำคัญคอื Iodine

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/com
mons/thumb/5/5f/Levothyroxine2DCSD.s
vg/245px-Levothyroxine2DCSD.svg.png

139

84. ผู้ปว่ ย primary hypothyroidism ทม่ี ี TBG ปกติ ใหผ้ ลการตรวจทางห้องปฏิบตั กิ ารอย่างไร

ก. Total T4 สงู , FT4 สงู , TSH สูง ข. Total T4 ปกติ, FT4 สงู , TSH ตำ่

ค. Total T4 ต่ำ, FT4 ต่ำ, TSH สงู ง. Total T4 ปกต,ิ FT4 สูง, TSH สงู

จ. Total T4 สูง, FT4 สูง, TSH ต่ำ

ตอบ ค. Total T4 ต่ำ, FT4 ตำ่ , TSH สงู

ภาวะ hypothyroidism จะพบ Thyroid hormone ต่ำ ส่วน ฮอร์โมน TSH จะสูงใน Primary

hypothyroidism แต่ตำ่ ใน Secondary hypothyroidism

85. ผู้ป่วยหญิงอายุ 27 ปี มาหาหมอด้วยอาการเหนื่อยง่าย น้าหนักลดแต่กินเท่าเดิม หมอตรวจร่างกายพบว่าต่อมไธรอยด์โต

ส่งตรวจทางห้องปฏิบัติการ พบว่า ค่า Free T3 และ Free T4 เพิ่มสูงขึ้น และ TSH ต่ำลงร่วมกับมี thyroid-

stimulating immunoglobulin สูงข้นึ ผปู้ ่วยนา่ จะเป็นโรคหรอื ภาวะใดตอ่ ไปนี้

ก. Grave’s disease ข. Hashimoto disease ค. Hypothyroidism

ง. T3 thyrotoxicosis จ. Secondary hyperthyroidism

ตอบ ก. Grave’s disease

FT3 และ FT4 สูงขึ้น TSH ต่ำลง บอกถึงภาวะ Primary hypothyroidism แต่มี thyroid-stimulating

immunoglobulin รว่ มด้วย แสดงถงึ การเป็น Grave’s disease

86. ผปู้ ่วย primary hyperthyroidism ที่มี TBG ปกติ ใหผ้ ลการตรวจทางหอ้ งปฏบิ ัติการอย่างไร

ก. Total T4 สงู T4 สูง TSH ตำ่ ข. Total T4 สงู T4 สูง TSH สงู

ค. Total T4 ปกติ T4 ต่ำ TSH สงู ง. Total T4 ปกติ T4 สงู TSH ต่ำ

จ. Total T4 สงู T4 ตำ่ TSH สงู

ตอบ ก. Total T4 สงู T4 สงู TSH ตำ่

primary hyperthyroidism จะมีการทำงานของต่อมไทรอยด์มากผลิต T4 สูง ซึ่งหากค่า TBG ปกติ ผลของ

Total T4 ก็จะสงู เช่นกัน และ TSH จะเกิด Negative feedback ลดการหลง่ั ทำใหค้ ่าตำ่ ลง

87. ภาวะใดเกิดจาก Adrenocortical hypofunction

ก. Addison’s disease ข. Buffalo syndrome ค. Cushing’s syndrome

ง. Cohn disease จ. Hirsutism

ตอบ ก. Addison’s disease Addison’s disease เปน็ โรคที่ตอ่ มหมวกไตหลงั่ ฮอรโ์ มน Cortisol น้อยกว่าปกติ

88. ตัวบ่งชี้ข้อใดมคี ณุ สมบตั เิ ปน็ tumor specific marker มากทสี่ ดุ

ก. CEA ข. AFP ค. NSE ง. PSA จ. Alpha-hCG

ตอบ ง. PSA Prostate-Specific Antigen (PSA) จะมคี วามจำเพาะกับความผิดปกตขิ องตอ่ มลูกหมาก เมื่อเทยี บกบั

Tumor marker อน่ื ทสี่ ามารถพบได้ในความผิดปกติของอวยั วะหลายๆสว่ น

89. Tumor marker ของมะเรง็ เต้านม

ก. AFP ข. CA 19-9 ค. CA 15-3 ง. CA 125 จ. CAE

ตอบ ค. CA-15-3 AFP เปน็ marker ของ มะเรง็ ตับ, CA 19-9 เปน็ marker ของ มะเร็งตับออ่ น, CA

125 เปน็ marker ของ มะเรง็ รังไข่, CEA เป็น marker ของ มะเรง็ ลำไส,้ มะเร็งปอดและมะเรง็ เตา้ นม มคี วามจำเพาะน้อย,

CA 15-3 เป็น marker ของ มะเร็งเต้านม

140

90. ข้อใดถูกตอ้ งเกี่ยวกบั โรคท่ีไดร้ บั สารพิษ

ก. ปรอท (Murcury) กบั ไข้ดำ ข. แคดเมียม(Cadmium) กับโรคอิไต อไิ ต

ค. ทองแดง (Copper) กับโรคกระดูกพรุน ง. สารหนู(Arsinic) กบั ภาวะปอดบวม

จ. แร่ใยหนิ (Asbestos) กบั โรคมะเร็งหลอดลม

ตอบ ข. แคดเมียม(Cadmium) กับโรคอไิ ต อไิ ต

ปรอท (Murcury) ก่อให้เกิดโรคมินามาตะ, ทองแดง (Copper) ก่อให้เกิดโรคโลหิตจาง, สารหนู (Arsinic)

ก่อให้เกิดโรคไข้ดำ, แร่ใยหิน (Asbestos) ก่อให้เกิดโรค Asbestosis, Lung Cancer, Mesothelioma ในขณะที่

แคดเมียม (Cadmium) ก่อให้เกดิ โรคโรคอไิ ต อไิ ต

91. นำ้ ลา้ งกระเพาะจากผู้ปว่ ย มีสเี ขยี วนำ้ เงนิ ทดสอบ Dithionate test positive เกิดจากยากำจัดศัตรพู ืชชนิดใด

ก. Carbamate ข. DDT ค. Parathion ง. Paraquat จ. Warfarin

ตอบ ง. Paraquat Dithionate test ใช้ในการทดสอบยากำจดั ศัตรพู ืชกลุ่ม Paraquat และ Diquat

92. การตรวจหาสารใดใชใ้ นการทดสอบเมอ่ื สัมผัสกบั ยาฆา่ แมลงในกลมุ่ Organophosphate

ก. Cholinesterase ข. GGT ค. Acid phosphatase ง. ALP จ. AST

ตอบ ก. Cholinesterase

ยาฆ่าแมลงในกลุ่ม Organophosphate จะยับย้ังเอนไซม์ Cholinesterase การทดสอบหา Cholinesterase

จึงเป็นการทดสอบเพื่อดูการไดร้ ับยาฆ่าแมลงในกล่มุ Organophosphate

93. การทำ Therapeutic drug monitoring: TDM มปี ระโยชน์อะไร

ก. ตรวจตดิ ตามยาที่มี Therapeutic range แคบ ข. ประเมนิ ปริมาณยาท่ีมีการเสรมิ ฤทธ์กิ นั

ค. ประเมนิ ปรมิ าณยาในผ้ทู ี่มีปญั หาการดดู ซึมยา ง. ตรวจตดิ ตามยาที่มอี นั ตรายสูงตอ่ ผใู้ ช้ จ. ถูกทุกขอ้

ตอบ จ. ถกู ทกุ ขอ้

Therapeutic drug monitoring ใชใ้ นการตรวจติดตามปริมาณยาทกี่ ารเปลย่ี นแปลงปริมาณของยาเล็กน้อยอาจส่ง

ปัญหาตอ่ ผปู้ ว่ ยได้ เช่นยาอนั ตราย ยามกี ารเสริมฤทธิก์ ัน หรือมี Therapeutic range แคบ การเปลี่ยนแปลงปริมาณของยา

เลก็ นอ้ ยทำใหเ้ กิดพิษได้ หรือในผู้ปว่ ยท่ีมีปญั หาเกี่ยวกับการดดู ซมึ ยาจะส่งผลตอ่ ประสทิ ธิภาพการรกั ษาได้

94. เก่ยี วกบั วิตามิน ข้อใดต่อไปน้ี ผดิ

ก. ขาดวิตามิน A ทำให้เป็นโรค photophobia ข. ขาดวิตามิน D ทำให้เป็นโรค ricket

ค. ขาดวติ ามิน C ทำใหเ้ ปน็ โรค scurvy ง. ขาดวิตามิน B1 ทำให้เปนโรค beriberi

จ. ขาดวิตามิน E ทำใหเ้ กิดความผดิ ปกติของ lipid peroxidation

ตอบ ก. ขาดวติ ามิน A ทำใหเ้ ปน็ โรค photophobia

วิตามิน D ส่งผลต่อการดูดซึมแคลเซียม ในผู้ที่ขาดวิตามิน D อาจทำให้เกิดโรคกระดูกอ่อน ricket หรือ

osteomalacia ได้

วติ ามิน C สง่ ผลตอ่ การสังเคราะหค์ อลลาเจน ในผ้ทู ่ขี าดวิตามิน C อาจทำให้เกิดโรคลกั ปิดลักเปิด scurvy

วิตามนิ B1 สง่ ผลต่อการทำงานของระบบประสาท ในผู้ที่ขาดวิตามิน B1 อาจทำให้เกิดโรคเหน็บชา beriberi

วิตามิน E ส่งผลต่อการเกิดออกซิเดชันของลิพิด ในผู้ที่ขาดวิตามิน E อาจทำให้เกิดความผิดปกติของ lipid

peroxidation

วิตามิน A ส่งผลต่อการการมองเห็น ในผู้ที่ขาดวิตามิน A อาจทำให้เกิดความผิดปกติในการมองเห็นเช่น ตาบอด

กลางคนื Night blindness

141

95. เกยี่ วกบั Dead volume ข้อใดต่อไปนี้ ถกู ต้อง

ก. ปริมาตรของสารตวั อยา่ งที่บรรจุใน sample cap น้อยท่สี ุด

ข. ปริมาตรของสารตวั อย่างทีม่ ใี น reaction cap น้อยทส่ี ดุ

ค. ปรมิ าตรของสารที่น้อยทสี่ ุดที่ reaction cap บรรจุได้

ง. ปริมาตรของตวั อย่างน้อยทสี่ ดุ ที่ reaction bottle และ sample cap สามารถบรรจุได้

จ. ปริมาตรของสารตัวอย่างนอ้ ยทส่ี ดุ ท่ี reagent probe และ sample probe สามารถดูดได้

ตอบ จ. ปรมิ าตรของสารตัวอย่างนอ้ ยทสี่ ดุ ที่ reagent probe และ sample probe สามารถดดู ได้

ทั้ง reagent probe และ sample probe จะมีเซนเซอร์ที่ใช้ในการตรวจปริมาณของสารที่ดูด หากปริมาตรของ

สารมรี ะดับตำ่ กวา่ ระดับท่ตี งั้ ไวจ้ ะไม่สามารถดดู ได้ ปริมาตรดังกลา่ วคอื Dead volume

96. ข้อใดเปน็ การลด carry over ของเคร่ืองวิเคราะหอ์ ัตโนมตั ิ

ก. ล้าง sample probe ข. เคลอื บ probe ดว้ ยสารบางชนิด ค. ใช้ disposable pipette tip

ง. ใช้ disposable curette จ. ถูกทกุ ขอ้

ตอบ จ. ถกู ทกุ ขอ้ การล้าง sample probe ชว่ ยทำในสารจากการดูดก่อนหนา้ หลุดออกไป การเคลือบ probe ชว่ ย

ปอ้ งกันการที่มสี ารตดิ คา้ งท่ี probe การใช้อุปกรณ์ที่สามารถใช้แล้วท้ิง (disposable) ทำใหแ้ ยกการทำงานในแตล่ ะตัวอยา่ งได้

97. คณุ ภาพของผลการตรวจด้วย POCT ข้นึ อยกู่ บั ข้อใด

ก. เม่ือเจาะเลือดปลายนิ้ว ให้เช็ดเลอื ดหยดแรกด้วยสำลีแห้ง แลว้ ใชเ้ ลือดหยดต่อไป ข. ไมบ่ ีบ/เค้นนิ้ว เมื่อเจาะเลือดปลายนิว้

ค. ปรมิ าณเลอื ดท่ี apply บน strip มคี วามเหมาะสม ไมม่ ากหรอื นอ้ ยเกนิ ไป ง. มกี ารควบคุมคณุ ภาพการตรวจวิเคราะห์

จ. ถูกทุกขอ้

ตอบ จ. ถกู ทกุ ขอ้ การเช็ดเลือดหยดแรก หรือไม่บบี เค้นนวิ้ เพอื่ หลีกเลีย่ ง tissue fluid ซง่ึ ทำใหต้ ัวอย่างเลือดเจือจางลงได้

ปรมิ าณตัวอยา่ งท่ีใช้และการควบคมุ คุณภาพกส็ ่งผลตอ่ ผลการตรวจเช่นกัน

98. ข้อใด ไม่ใช่ วัตถปุ ระสงคข์ องการประยุกต์ใช้ POCT

ก. Off-site testing ข. Bed side testing ค. Use-unit testing

ง. Centralized testing จ. Near patient testing

ตอบ ง. Centralized testing วัตถปุ ระสงค์ของ POCT เพื่อความสะดวกรวดเร็วงา่ ยต่อการตรวจวเิ คราะห์ สามารถนำไป

ตรวจนอกสถานท่ีในจุดที่ผปู้ ว่ ยอยไู่ ดเ้ ลย แต่ไม่ได้ออกแบบมาเพือ่ การใช้สำหรับการตรวจวิเคราะห์ในศูนย์แลป

99. เครอ่ื งวเิ คราะห์อัตโนมัตใิ ด ท่ีใชห้ ลกั การกรองในการตรวจวเิ คราะหเ์ พ่อื ลดการรบกวนจาก interference จากตัวอยา่ ง

ก. Discrete analyzer ข. Dry chemistry analyzer ค. Gel filtration analyzer

ง. Centrifuge analyzer จ. Sequential analyzer

ตอบ ข. Dry chemistry analyzer

การวิเคราะหด์ ้วย Dry chemistry analyzer เปน็ การเคลือบแผน่ กระดาษกรองแต่ละชนั้ ทีม่ หี น้าท่ีแตกต่างกันด้วย

นำ้ ยา เอนไซม์ หรือสารเคมีต่างๆ และใชก้ ารกรองเพือ่ แยกสารรบกวนตา่ งๆ ออกไป

100. ข้อใดใหค้ วามหมายตรงกบั “Precision” มากท่ีสดุ

ก. การตรวจวิเคราะห์หลายวธิ ีแล้วได้ค่าใกล้เคยี งกัน ข. การตรวจวคิ ราะห์ทีไ่ ดค้ ่าตรงกบั คา่ ท่แี ท้จรงิ

ค. การตรวจวิคราะหเ์ ฉพาะสารทต่ี ้องการ ง. การตรวจวคิ ราะห์สารปรมิ าณน้อยๆได้

จ. การตรวจวิคราะหต์ วั อยา่ งเดยี วกันหลายๆครั้งไดค้ า่ ใกลเ้ คียงกัน

ตอบ จ. การตรวจวคิ ราะหต์ ัวอย่างเดยี วกันหลายๆครงั้ ไดค้ ่าใกลเ้ คยี งกนั

Precision หรือ ความเที่ยงตรง เป็นค่าท่ีแสดงถึงความสามารถของเคร่ืองมือวัดในการแสดงค่าเดิมเมื่อทำการวัดหลาย

ๆ ครงั้ หรือความสามารถในการแสดงค่าซำ้ (repeatability) ของเครอื่ งมือวิธกี ารวดั ภายใตเ้ งอื่ นไขการวัดแบบเดมิ

142

เอกสารอา้ งอิง
1. Clinical Chemistry: Techniques, Principles, and Correlations โดย Michael L. Bishop (Author),
Edward P. Fody (Author), Larry E. Schoeff (Author) ตีพมิ พ์ปคี .ศ. 2013
2. Analytical Techniques for Clinical Chemistry: Methods and Applications โดย Sergio Caroli
(Editor), GyulaZray (Editor) ตีพิมพ์ปคี .ศ. 2012
3. Tietz Textbook of Clinical Chemistry and Molecular Diagnostics โดย Carl A. Burtis PhD
(Author), Edward R. Ashwood MD (Author), David E. Bruns MD (Author) ตีพมิ พ์ปีค.ศ. 2011
4. Hodgson E, editors. A textbook of modern toxicology. 3rd ed. Hoboken, New Jersey: John
Wiley & Sons; 2004.
5. Klaassen CD, editor. Casarett and Doull’s toxicology: the basic science of poisons. 6th ed.
New York: McGraw-Hill; 2001.
6 . Timbrell J. Principles of biochemical toxicology. 3 rd ed. London: Taylor & Francis Ltd;
2000.

ฝึกทำแบบทดสอบความรูท้ างเคมคี ลนิ ิกเพมิ่ เตมิ

https://sites.google.com/view/mtlicensebywtu

143

จลุ ชวี วทิ ยาคลนิ ิก
ประมวลความรทู้ างจุลชวี วทิ ยาคลนิ กิ

ศรณั ยธ์ รรม์ ภูรจิ ารุยางกูร

1. โครงสรา้ งใดที่พบใน bacteria gram positive แต่ไมพ่ บใน gram negative

ก. Peptidoglycan ข. Lipid-A ค. Capsule ง. Pili จ. Teichoic acid

เฉลย : จ. Teichoic acid

ในแบคทีเรียแกรมบวกและแกรมลบมีองค์ประกอบของโครงสร้างผนังเซลล์ที่แตกต่างกันอย่างมาก นอกเหนือจากเพปทิโดไกล

แคนแลว้ ยังพบ teichoic acid ท่เี ชอ่ื มกับเพปทิโดไกลแคน ดว้ ยพนั ธะโควาเลนต์และชว่ ยเพ่มิ ความแขง็ แรงของผนังเซลล์

ในแบคทีเรียแกรมลบชั้นของเพปทิโดไกลแคนบางกว่าของแกรมบวก ประมาณ 1 ใน 10 และมีพันธะเพปไทด์ที่เชื่อมระหว่างเส้น

เพปทิโดไกลแคนน้อยกว่า และไมม่ พี นั ธะของ teichoic acid ทเี่ พม่ิ ความแขง็ แรงดังน้นั ผนังเซลล์ของพวกแกรมลบจึงแข็งแรงน้อย

กวา่ แกรมบวกมาก ช้นั นอกทต่ี ิดกับเพปทิโดไกลแคน คือชั้นของ lipoprotein ฟอสโฟลิพดิ (phospholipid) และสารพอลิเมอร์

คอื lipopolysaccharide

2. ย้อมเชื้อท่ีเพาะไดจ้ ากสิง่ สง่ ตรวจพบ gram negative bacilli ต้องทำการทดสอบใดเปน็ อนั ดับแรก

ก. catalase ข. oxidase ค. motility ง. indole จ. citrate

เฉลย : ข. oxidase

Cytochrome oxidase test เป็นวิธีการทดสอบว่าเชื้อมีการสร้างเอนไซม์ cytochrome oxidase ซึ่งสามารถใช้

แยกแบคทีเรียกลุ่ม Enterobacteriaceae กับ Vibrioaceae โดยเขี่ยเชื้อแล้วป้ายบนกระดาษกรอง จากนั้นจึงหยด

Kovac's oxidase reagent (tetramethyl-p-phenylenediamine dihydrochloride) ซึ่งเป็นสารใสไม่มีสี

แบคทเี รียท่ีสรา้ งเอนไซม์ชนิดน้ีจะให้ผลบวก (สีม่วงเขม้ ) โดยสังเกตปฏิกริ ิยาภายใน 10 วินาที

3. สิง่ ส่งตรวจใดท่ี selective media มีความจำเปน็ มากที่สุด

ก. เลือด ข. นำ้ จากไขสันหลัง ค. นำ้ จากชอ่ งปอด ง. น้ำจากไขขอ้ จ. อจุ จาระ

เฉลย : จ.อุจจาระ

การเพาะเชอ้ื จากอจุ จาระ (Stool culture) ในอจุ จาระประกอบด้วยแบคทเี รียประจำถนิ่ ซง่ึ เชอ้ื ทมี่ ีแนวโน้มท่ีทำให้เกดิ

โรคได้หลายอย่าง การตรวจหาเชื้อแบคทีเรียมีประโยชน์สำหรับการแยกเชื้อที่ทำให้เกิดโรคที่เป็นสาเหตุจากการติดเชื้อในทางเดิน

อาหาร เช่น เชื้อไทฟอยด์ (typhoid) บิด (dysentery) เป็นต้น ดังนั้นจึงจำเป็นต้องใช้ selective media เพื่อแยก

ชนดิ ของเชื้อก่อโรค

4. ผู้ป่วยหญิงอายุ 20 ปี ติดเชื้อในระบบทางเดินปัสสาวะ นำเชื้อมาย้อมแกรมพบ gram positive cocci in pair

,tetrad, cluster ผลการทดสอบ catalase + coagulase - และ mannitol - ท่านคาดว่าน่าจะเป็นเช้ือใดและจะทำ

การทดสอบใดตอ่ ไปเพื่อพิสูจนแ์ ยกเช้ือ

ก. S. aureus, DNase ข. S. hemolyticus, hemolysis ค. S. hominis, DNase
ง. S. epidermidis, novobiocin susceptible จ. S. saprophyticus, novobiocin susceptible
เฉลย : จ. S. saprophyticus, novobiocin susceptible

S. saprophyticus เป็นเชื้อแบคทีเรียแกรมบวก รูปร่างกลม เรียงตัวเป็นกลุ่ม และให้ผลการทดสอบ catalase test

positive coagulase negative mannitol fermentation negative ซง่ึ มักเป็นสาเหตขุ องการตดิ เชื้อในระบบทางเดิน

ปัสสาวะ ควรทำการทดสอบ novobiocin susceptible เพิ่มเติมโดยจะให้ผลเป็น resistant ในขณะที่ S. epidermidis

และ Micrococcus จะให้ผลการทดสอบเป็น Susceptible

144

5. เมื่อทำการเพาะเลี้ยงเชื้อจาก sputum มีเชื้อเจริญขึ้นบน BA และ CA โคโลนีขนาดเล็ก มีรอยบุ๋มตรงกลาง ไม่ขึ้นบน

MAC มีการสลายเม็ดเลือดไมส่ มบูรณบ์ น BA (-hemolysis) เช้อื ที่สงสยั ว่าจะเปน็ สาเหตุคือเช้ือใด

ก. S.aureus ข. S.saphopyticus ค. S.pneumoniae ง. S.pyogenas จ. H.influenza
เฉลย : ค. S. pneumoniae

S. pneumoniae เปน็ แบคทเี รยี แกรมบวก รูปร่างกลมหรือรูปไข่ อยูเ่ ป็นคู่ สรา้ ง -hemolysin ปจั จยั ในการกอ่ โรค มี

แคปซูลเป็น polysaccharides ที่มีคุณสมบัติเป็น antigen และเป็น antiphagocytosis และสร้าง pneumolysin

ทำลายเซลล์ในชอ่ งทางเดินหายใจ ไม่สามารถเจรญิ บน MacConkey agar

6. ยอ้ ม gram stain จากเสมหะของเด็กพบดงั รูป เช้อื กอ่ โรคคือขอ้ ใด
ก. S. aureus

ข. S. pyogenes

ค. S. pneumoniae

ง. E. feacalis

จ. Legionella

https://www.cdc.gov/pneumococcal/images/streptococcus-pneumoniae.jpg
เฉลย : ค. S. pneumoniae

S.pneumoniae เปน็ แบคทีเรียแกรมบวก รปู รา่ งกลมหรือรปู ไข่ อยู่เป็นคู่ รปู รา่ งคลา้ ยปลายใบมดี ผ่าตดั ที่มคี ม 2 ด้าน
(Lancet-shaped) 2 อนั มาอยตู่ ดิ กัน และมีแคปซูล (Capsule) ล้อมรอบ

7. อาหารเลย้ี งเชือ้ ที่เหมาะสมสำหรบั N. meningitis จาก CSF

ก. BA , CA ข. BA, MAC ค. BCYE ง. CTA จ. TM

เฉลย : ก. BA , CA

Primary plate สำหรับส่ิงส่งตรวจจาก CSF คือ Blood agar และ Chocolate agar เน่ืองจากอาหารทั้ง

สองชนิดนจ้ี ัดเป็น enrichment media ซง่ึ มีองคป์ ระกอบของสารอาหารที่ชว่ ยใหเ้ ช้อื เจริญเติบโตไดด้ ี

8. ผู้ป่วยผ่าตัดไส้ติ่ง นอนโรงพยาบาลมา 5 วัน ได้รับยาปฏิชีวนะอย่างต่อเนื่อง และเริ่มมีอาการท้องเสีย จากอาการดังกล่าว

ควรจะส่งอุจจาระเพ่อื ส่งวิเคราะห์หาส่ิงใด

ก. ตรวจหา mecA gene , S. Aureus ข. ตรวจหา toxin B gene , C. Difficile
ค. ตรวจหา vanA gene , E. Feacium ง. ตรวจหา ctxM , E. Coli
จ. ตรวจหา NDX-1 , K. Pneumoniae

เฉลย : ข. ตรวจหา toxin B gene , C. Difficile

Clostridium difficile เป็น anaerobic Gram-positive rod เชื้อที่ก่อโรคสร้างท็อกซินหลายชนิด ที่สำคัญ

คือ toxin A, toxin B และ binary toxin ซึ่ง toxin A และ toxin B ทำให้ลำไส้เกิดการอักเสบเฉียบพลัน ส่วน

binary toxin อาจมบี ทบาทในการทำให้การตดิ เช้ือรนุ แรงข้ึนถึงข้ันชีวติ ด้วยวธิ กี ารปล่อยสารพิษ Clostridium difficile มัก

ถูกรวมเข้าไปในกล่มุ superbug เพราะดื้อต่อยาปฏิชีวนะหลายตัว ทำให้ยากตอ่ การรักษา

145

9. Hemoculture 3 ขวด มีผลดังน้ี

ขวด 1: Viridans streptococci ขวด 2: No growth ขวด 3: No growth

จะดำเนนิ การอยา่ งไร

ก. รายงานเช้ือและทดสอบความไวต่อยาตา้ นจุลชพี ข. รายงานเช้ืออยา่ งเดียว ไม่ทำการทดสอบความไวต่อยาตา้ นจุลชีพ

ค. รายงาน contamination ง. รายงาน No growth 3 ขวด

จ. ยังไม่รายงาน Hemoculture รอแพทยส์ ่ง Hemoculture เพ่มิ

เฉลย : ข. รายงานเช้ืออย่างเดยี ว ไมท่ ำการทดสอบความไวตอ่ ยาต้านจุลชพี

เนื่องจากพบว่ามีเชื้อขึ้นที่ขวดแรกเพียงขวดเดียว ซึ่งน่าจะมีสาเหตุมาจากการปนเปื้อนเชื้อประจำถิ่นบริเวณที่เจาะเลือด จึงไม่

จำเปน็ ต้องทดสอบความไวต่อยาต้านจุลชีพ แตต่ อ้ งรายงานเช้อื ที่ข้ึนในขวด hemoculture

10. การเพาะเชอ้ื ในข้อใดต้องเเจ้งหอ้ งปฏบิ ัตกิ ารกอ่ นเก็บตัวอย่าง
ก. Throat swab สำหรับเพาะเชอ้ื Streptococcus pyogenes
ข. Urine สำหรับเพาะเชอ้ื Neisseria gonorrhoea
ค. Feces สำหรบั เพาะเช้ือ Vibrio parahaemolyticus
ง. Synovial fluid สำหรบั เพาะเช้ือ Salmonella spp.
จ. Sputum สำหรับเพาะเชอื้ Burkholderia pseudomallei

เฉลย : ข. Urine สำหรับเพาะเชือ้ Neisseria gonorrhoea
การเพาะเชื้อเพื่อตรวจหาเชื้อ Neisseria gonorrhoea เนื่องจากเชื้อเจริญเติบโตได้ยาก ต้องการสารอาหารเพิ่มเตมิ

ไมเ่ จริญบน Blood agar และควรเพาะเลี้ยงในสภาวะ 5-10 % CO2 ดังนนั้ จึงควรเพาะเล้ียงใน chocolate agar และใส่

ใน candle jar

11. ทำการเพาะเชื้อจากแผลผ่าตัด พบเช้ือ Coagulase positive Staphylococcus ทำการทดสอบการดื้อยา ผลดื้อต่อ

ยา Cefoxitine ตอ้ งรายงานวา่ อย่างไร

ก. Staphylococcos aureus ข. Staphylococcus Coagulase positive

ค. Cefoxitine Resistance S. aureus ง. Methicilline Resistance Staphylococcus aureus

จ. Cefoxitine Resistance Coagulase positive Staphylococcus

เฉลย : ง. Methicilline Resistance Staphylococcus aureus

ในปัจจุบันใช้ยา cefoxitin ซึ่งเป็นยาตัวแทน (surrogate test for oxacillin) มีความไวและความจำเพาะสูง

เปน็ ตัวคัดแยกเช้อื กล่มุ นห้ี ากดื้อตอ่ ยา cefoxitin ก็จัดเปน็ กลมุ่ เช้ือดอื้ ตอ่ methicillin

12. แบคทีเรยี ท่ใี ห้โคโลนเี ป็น Pigment สีเขียว เม่ือเลี้ยงใน MacConkey agar และดือ้ ตอ่

เพนนซิ ิลลิน และแอมพิซิลิน
ก. P. aeruginosa ข. P.mirabilis ค. S.aureus ง. C. Diphtheriae จ. B. cepacia

เฉลย : ก. P. aeruginosa
P.aeruginosa โดยปกตแิ ลว้ ไมท่ ำการทดสอบ susceptibility test ตอ่ ยา เพนนซิ ลิ ลิน และแอมพิซลิ นิ เนอ่ื งจาก

จะดื้อตอ่ ยานีอ้ ยู่แลว้

146

13. ตอ้ งการทำการควบคุมคณุ ภาพยา Novobiocin ต้องใชเ้ ช้ือใด ทำการทดสอบในครงั้ นี้

ก. S. aureus และ S. epidermidis ข. S. pyogenes และ S. agalactiae
ค. S. aureus และ Micrococus spp. ง. S. epidermidis และ S. saprophyticus
จ. S. epidermidis และ Micrococus spp.
เฉลย : ง. S. epidermidis และ S. saprophyticus เพราะการทดสอบ novobiocin susceptibity test เชื้อ
S.saprophyticus จะให้ผลเปน็ resistant ในขณะที่ S. epidermidis จะให้ผลการทดสอบเปน็ Susceptible

14. ขอ้ ใดต่อไปนี้ คอื ข้อแตกตา่ งระหวา่ ง gram positive และ gram negative bacteria
ก. Gram negative bacteria มี outer-membrane cell wall แต่ gram positive bacteria ไมม่ ี
ข. Gram positive bacteria มี peptidoglycan ใน cell wall แต่ gram negative bacteria ไมม่ ี
ค. Cell wall ของ gram negative bacteria หนากวา่ cell wall ของ gram positive bacteria
ง. Gram positive bacteria มี endotoxin, แต่ gram negative bacteria ไมม่ ี
จ. Gram negative bacteria มี nuclear membrane หุ้มสารพนั ธุกรรม แต่ gram positive bacteria ไม่มี

เฉลย : ก . Gram negative bacteria มี outer-membrane cell wall แต่ gram positive bacteria ไม่มี
ผนังเซลลข์ องแบคทเี รีย (cell wall) เป็นโครงสร้างที่พบในแบคทีเรียทุกชนิด มีลักษณะเปน็ ชัน้ อยู่ติดและล้อมรอบเยือ่ หุ้มเซล

(cell membrane) ช่วยห่อหุ้มเซลล์ให้แข็งแรง รักษาความดันภายในเซลล์และป้องกันแรงกลจากภายนอก มีบทบาทใน
กระบวนการสงั เคราะห์สารต่างๆ และการแบ่งเซลล์แบบ binary fission มสี ว่ นประกอบหลักคือ peptidoglycan ซึ่งเป็นพอ
ลิเมอร์ ของ N-acetyl glucosamine ทีเ่ ป็นองค์ประกอบของ chitin พบในผนังเซลลข์ องราและโครงสร้างภายนอกของแมลง
ต่อสลับกันกับ N-acetyl muramic acid ซึ่งเป็น amino sugar ที่พบเฉพาะในผนังเซลล์ของแบคทีเรียเท่านั้น ชั้นนอกที่
ตดิ กบั เพปทิโดไกลแคน คอื ชนั้ ของ lipoprotein phospholipid และสารพอลิเมอรค์ อื lipopolysaccharide ผนงั เซลล์ของ
ของแบคทีเรียแกรมลบ เป็น endotoxin ที่พบเฉพาะในผนังเซลล์ของแกรมลบเท่านั้น ชั้นนอกสุดของผนังเซลล์หรือ outer
envelope หรือ outer membrane มโี ครงสร้างเหมอื นกับเมมเบรนอ่ืนๆ ทพี่ บท่ัวไป

15. ผู้ป่วยมีไข้สูง มีแผลคลา้ ยบุหรจ่ี ี้ (black eschar) เมือ่ ย้อมพบ gram positive bacilli เชอ้ื ก่อโรคคือเชอื้ ใด

ก. Bacillus anthracis ข. Clostridium tetani ค. Erysipelothrix rhusiopathiae
ง. Listeria monocytogenes จ. Corynebacterium ulcerans
เฉลย : ก. Bacillus anthracis โรคแอนแทรกซ์เกิดจากเช้อื แบคทเี รยี Bacillus anthracis เมอื่ ยอ้ มพบ gram positive

bacilli ซ่งึ สามารถสรา้ งสปอร์ทมี่ คี วามทนทานและอาจปนเปอื้ นในส่งิ แวดล้อมและแพรเ่ ช้อื ต่อไปได้ โรคแอนแทรกซ์ ทำให้ โค แพะ

แกะ ตายอยา่ งเฉียบพลนั พบการป่วยได้ ในโค กระบือ แพะ แกะ และทำให้เกดิ อาการทีร่ นุ แรงในคนด้วย คนติดโรคแอนแทรกซ์

ได้สามทางคือ จากการสัมผัสทางผิวหนัง การหายใจ และการกิน โดยพบการติดเชื้อทางผิวหนังได้บ่อยที่สุด ส่วนใหญ่คนติดโรค

แอนแทรกซ์ผ่านรอยแยกบนผิวหนังทส่ี ัมผัสโดยตรงกับสัตวป์ ่วยหรือเลือด ขน หนังของสตั ว์ท่เี ปน็ โรค เชอื้ อาจตดิ ต่อได้โดยถูกแมลง

กัด ภายในระยะเวลาไม่นานหลังติดเชื้อจะมีแผลที่ผิวหนังแผลสีดำ (Black eschar) ตรงกลางบุ๋ม คล้ายบุหรี่จี้ รอบๆ แผลจะ

บวมแดงแต่ไม่เจบ็ มักพบนอกรม่ ผ้า หรือเย่ือบุท่คี อหอย (pharynx)

16. หนองจากตาเดก็ ทารกพบ gram negative diplococci intracellular และ PMN numerous ข้อใดกลา่ วถกู ตอ้ ง

ก. Geimsa’s stain จะพบ inclusion body ข. เด็กนา่ จะติดเชอ้ื ระหวา่ งต้ังครรภผ์ า่ นสายรก

ค. เช้อื ก่อโรคทพ่ี บบ่อยไมใ่ ช้นำ้ ตาลและใหผ้ ล DNAase + ง. เดก็ เป็น Opthalmia neonatorum

จ. ถา้ จะแยกวินจิ ฉยั เชื้อจากตาเดก็ อาหารทีเ่ หมาะสมคอื BA, TM, MAC และ thioglycolate

เฉลย : ง. เดก็ เปน็ Opthalmia neonatorum

147

เยือ่ บุตาอกั เสบในเดก็ แรกเกดิ (Ophthalmia Neonatorum) หมายถึง เยอ่ื บุตาอักเสบในเดก็ ตั้งแตแ่ รกเกดิ ถึงอายุ 1
เดือน จากการติดเชื้อแบคทีเรีย Neisseria Gonorrhoea การอักเสบจากการติดเชื้อ N. gonorrhoea เป็นการอักเสบท่ี
อันตราย มักเกิดใน 24 – 48 ชั่วโมงหลังคลอด เป็นที่ตาทั้ง 2 ข้าง โดยได้รับเชื้อจากแม่ท่ีติดเชื้อนี้ในระหว่างคลอด เด็กจะมี
หนังตาบวมมาก เยื่อบุตาแดง มีข้ีตาเป็นหนองจำนวนมาก เป็นเชื้อที่สามารถทำให้กระจกตาทะลุได้ โดยไม่มีแผลถลอกนำมาก่อน
เด็กแรกคลอดจะได้รบั 1% silver nitrate ทนั ทีเพ่อื ฆา่ เชื้อตวั นี้ เด็กทตี่ ดิ เชอื้ น้ตี ้องรีบให้การรักษา มิเช่นนัน้ ตาอาจบอดได้ เป็น
สาเหตสุ ำคญั อันหนึ่งที่ทำใหเ้ ดก็ วยั น้ีตาบอด

17. ขอ้ ใดถูกต้องเก่ียวกบั เชื้อ Acinetobacter baumanii
ก. Gram negative bacilli bipolar staining, motile ด้วย lophotrichous flagella

ข. Gram negative bacilli motile oxidase +, Glucose OF +/-, สรา้ ง hydrogen sulfide

ค. Gram negative bacilli nonmotile, oxidase +, Glucose OF +/-, DNAase และ indole +

ง. Gram negative coccobacilli nonmotile ไม่สร้างเอนไซม์ oxidase, Glucose OF +/-

จ. Gram negative coccobacilli nonmotile, oxidase +, Glucose OF -/-

เฉลย : ง. Gram negative coccobacilli nonmotile ไม่สรา้ ง oxidase, Glucose OF +/-
เชื้อ Acinetobacter baumanii เมื่อนำมาย้อมสีจะพบลักษณะ gram negative coccobacilli ให้ผลการ

ทดสอบชวี เคมี คอื nonmotile ไมส่ รา้ งเอนไซม์ oxidase และ Glucose OF +/- สามารถเจรญิ ได้ที่ 42 ฐC

18. เชื้อกอ่ โรค sea food poisoning มีคณุ สมบัติต่อไปนี้ ยกเวน้ V. parahemolyticus

ก. Colony บน TCBS มสี เี ขียว ข. Ferment lactose ค. ไม่สรา้ งเอนไซม์ arginine dihydrolase

ง. Oxidase +, catalase + จ. ต้องการเกลือในการเจรญิ เติบโต

เฉลย : ข. Ferment lactose
Vibrio parahaemolyticus เป็นแบคทีเรียในสกุล Vibrio ซึ่งเป็นแบคทีเรียแกรมลบ (Gram negative

bacteria) รูปร่างเป็นแท่ง ก่อโรคทำให้เกิดโรคอาหารเป็นพิษ กระเพาะอาหารและลำไส้อักเสบ เป็นแบคทีเรียที่ชอบเกลือ

(halophilic bacteria) เจริญได้ในอาหารหรือน้ำที่มีเกลือแกง (NaCl) ตั้งแต่ 1-8% ไม่ Ferment lactose จึงทำให้

Colony บน TCBS มสี ีเขยี ว ผลการทดสอบ Oxidase +, catalase + ไมส่ รา้ งเอนไซม์ arginine dihydrolase

19. ข้อใด ไมใ่ ช่ คุณสมบัติของแบคทเี รียกล่มุ Enterobacteriaceae
ก. ย้อม Gram’s stain ติดสแี ดงของ safranin ข. Oxidase test และ catalase test ใหผ้ ล negative
ค. Ferment glucose ง. เจริญใน thioglycollate ไดด้ ที ง้ั หลอด จ. กลุ่มเชือ้ ท่ีเคลือ่ นทไี่ ด้จะมี flagella รอบตวั

เฉลย : ข. Oxidase test และ catalase test ให้ผล negative
Enterobacteriaceae เป็นช่ือ family ของแบคทเี รยี กลุ่มแกรมลบ (Gram negative bacteria) ซึ่งมรี ูปร่าง

เป็นท่อน (rod shape) จัดเป็น facultative anaerobe คือ เจริญได้ทั้งในภาวะที่มีออกซิเจนและไม่มีออกซิเจน ไม่สร้าง
สปอร์ ไม่ทนร้อน อาจไม่เคลื่อนที่ หรือเคลื่อนที่ด้วยแฟลเจลลารอบเซลล์ (peritrichous flagella) แบคทีเรียวงศ์นี้พบได้
ท่ัวไปในธรรมชาติ เช่น ในดิน น้ำและพืช นอกจากนี้ยังพบเป็นแบคทีเรียประจำถิ่นในลำไส้ของคนและสัตว์ จึงมีชื่อเรียกอีกชื่อหน่ึง
ว่า "Enteric bacilli หรือ enteric family bacteria" และสามารถเพิ่มจำนวนในอาหารได้ด้วยกระบวนการเมแทบอลิ
ซึม ของ Enterobacteriaceae มีทั้ง oxidation คือ เปลี่ยนสารประกอบคาร์บอนให้ได้คาร์บอนไดออกไซด์ นํ้า และ
พลงั งาน และการหมัก (fermentation) ซ่งึ ไดก้ รดและ/หรือแอลกอฮอล์ สามารถสรา้ งกรดขึ้นจากการหมักนํา้ ตาลกลโู คส เชื้อไม่
สร้างเอนไซม์ Cytochome oxidaseได้ oxidase test negative สร้างเอนไซม์ Catalase ได้ catalase test
positive และสามารถเปล่ียน nitrate ให้เป็น nitrite โดยอาศัย reduction reaction

148

20. เด็กทารกมอี าการไข้สูงตรวจพบ Gram negative coccobacilli ใน CSF เชื้อที่ไม่เจริญใน blood agar แต่ขึ้น
colony สเี ทาบน chocolate agar ขอ้ ใดน่าจะถกู ต้องเกย่ี วกบั เช้อื ก่อโรค

ก. การทดสอบยืนยนั เช้ือก่อโรค ได้แก่ DNAase ข. Colony ของเชื้อจะจบี ยน่ ใน 48 h เพราะมี slime layer
ค. ผปู้ ่วยนา่ จะตดิ เชื้อจากแมวหรอื สุนขั ข่วน ง. ผู้ปว่ ยน่าจะไม่เคยไดร้ ับการฉีดวคั ซนี DPT เพอื่ ป้องกนั การติดเช้อื นี้
จ. เชือ้ จะเจริญรอบ S. aureus บน blood agar แตไ่ มข่ ้ึนบน Mueller-Hinton agar
เฉลย : จ. เชือ้ จะเจริญรอบ S. aureus บน blood agar แต่ไม่ข้นึ บน Mueller-Hinton agar

เชื้อก่อโรคคือ Haemophilus influenza เป็นเชื้อแบคทีเรียรูปแท่งสั้นๆ (coccobacilli) ย้อมติดสีกรัมลบ ไม่เคลื่อนท่ี
ไม่สร้างสปอร์ เจริญเติบโตได้ดีใน chocolate agar ไม่เจริญบน Blood agar แบ่งเป็นชนดิ มีแคปซูลห่อหุ้ม และไม่มีแคปซูล
ห่อหุ้ม (nontypeable) 6 ชนิด มีแคปซูลแบ่งออกเป็น 6 ซีโรทัยพ์หรือซีโรกรุป๊ โดยอาศัยความแตกต่างของแคปซูลชนดิ โพลี
แซคคาไรด์ ไดแ้ ก่ ซโี รทยั พเ์ อ-เอฟ ซีโรทยั พ์ที่สาํ คัญท่ีสุดคอื ซีโรทัยพ์ บี Haemophilus influenza ที่ก่อโรครุนแรงส่วนใหญ่
เป็นซีโรทัยพ์ บี (Hib) เชื้อจะเจริญรอบ S. aureus บน blood agar เรียกการทดสอบนี้ว่า Satellite phenomenon
เชอื้ Haemophilus influenza เปน็ แบคทเี รยี ที่ต้องการปัจจัยจาํ เพาะในการเจรญิ (growth factor) เพม่ิ เตมิ ซงึ่ สารอาหาร
พิเศษพบได้ในเลือด จึงจัดเป็นพวกชอบเลือด (blood-loving) ปัจจัยสําคัญคือ แฟกเตอร์ เอ็กซ์ (X factor) ซึ่งคือ
heme เป็นสารที่ทนความร้อน (heat–stable) โดยสารนี้จะถูกใช้ในการสังเคราะห์เอนไซม์ catalase peroxidase ส่วน
แฟกเตอรวี (V factor) คือสาร nicotinamide adenine dinucleotide ; NAD เป็นสารที่ไม่ทนความร้อน (heat–
labile) ในเซลล์เม็ดเลือดแดงที่ยังไม่แตกจะมีเอนไซม์NADase ทําลายแฟกเตอร์ วี ได้จึงควรเพาะเลี้ยง Haemophilus ใน
อาหาร chocolate agar ซงึ่ มีการทาํ ใหเ้ ม็ดเลือดแดงแตกขณะท่ีอาหารยังร้อนอยู่ (อุณหภมู ิ 80 องศาเซลเซยี ส) ทําให้มีการ
ปล่อย แฟกเตอรเ์ อก็ ซ์ ออกมาและยงั มีการทำลายเอนไซม์ NADase ด้วย

21. ขอ้ ใด ถกู ตอ้ ง เก่ียวกบั Treponema pallidum subspp. pallidum
ก. เพาะเชือ้ ได้ใน McCoy cell
ข. ตรวจ exudates จากแผลของการตดิ เชอื้ นี้ ในระยะที่ 1 ใต้กล้อง dark field จะพบ motile spirochete รปู ตาขอ
ค. แผลแฉะในระยะท่ี 2 ของการติดเชื้อนี้ เรียกวา่ condyloma accuminata lata
ง. ตรวจกรองการตดิ เช้ือน้รี ะยะท่ี 2 ดว้ ย VDRL และตรวจยืนยันโดย FTA-Abs
จ. ระยะตดิ ตอ่ ของเชือ้ น้ีเรียกวา่ elementary body แตร่ ะยะแบ่งตัวเรยี กว่า reticulate body

เฉลย : ง. ตรวจกรองการติดเชื้อนร้ี ะยะที่ 2 ดว้ ย VDRL และตรวจยืนยันโดย FTA-Abs
ซิฟิลิสเป็นโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ มีลักษณะอาการแสดงของโรคได้หลากหลาย สาเหตุจากการติดเชื้อแบคทีเรีย

Treponema pallidum subspecies pallidum (T.pallidum) มีรูปร่างเป็นเกลียว (spirochete) มี flagella ย้อม
ติดสีแดงแต่ไม่ชัดเจน (atypical gram negative) ขนาด 0.1-1.2 x 5-20 ไมครอน จัดอยู่ใน Family
Spirochaeceae เป็นเชื้อแบคทีเรียที่ไม่สามารถเจริญเติบโตบนอาหารเลี้ยงเช้ือ (artificial media) หรือใน tissue
culture สามารถเพาะเล้ียง T. pallidum ได้ในอัณฑะของกระต่าย การตรวจกรองการติดเชื้อนี้ในระยะท่ี 2 จะตรวจด้วยวิธี
VDRL ซึ่งเป็นวิธีการทดสอบหา non-treponemal antibody ดั้งเดิมด้วยหลักการของ flocculation แต่ต้อง
inactivate ซีร่ัมก่อนเพื่อทำลายคอมพลีเมนท์ที่มีผลต่อการทำปฏิกิริยา อ่านผลปฏิกิริยาโดยดูการเกิด flocculation และ
ตรวจยืนยนั Treponemal antibody test (specific treponemal antibody test) เป็นวิธกี ารตรวจหาแอนตบิ อดีที่
จําเพาะต่อเชื้อ T.pallidum ในซีรั่มและ CSF สามารถตรวจได้ทั้งแอนติบอดีชนิด IgM และ IgG หรือทั้ง 2 ชนิดรวมกัน
(total antibodies) โดยวิธี TPHA, FTA-Abs การตรวจพบแอนติบอดีชนิด IgG หรือ total antibodies
(IgM+IgG) จะบ่งชี้ถึงร่องรอยการติดเชื้อซิฟิลิสที่อาจยังติดเชื้ออยู่หรือไม่มีเชื้อแล้วก็ตาม ดังนั้นจึงไม่เหมาะสําหรับใช้ติดตาม
ผลการรักษา หรอื ตดิ ตามการดำเนินโรค

149

22. การเพาะเชือ้ Mycobacterium จากเสมหะต้องทำการเตรยี มเชื้อก่อนโดย

ก. 1% sulfuric acid ในนำ้ ข. 10% providone iodine ค. 5% phenol

ง. NALC- 4% NaOH จ. 3% hydrochloric acid ใน 95% alcohol

เฉลย : ง. NALC- 4% NaOH

วิธีที่เหมาะสมเพื่อเตรียมเสมหะก่อนทำการเพาะเชื้อ เพื่อลดการปนเปื้อนจากเชื้ออื่น เนื่องจากในตัวอย่างเสมหะมักพบการ

ปนเปอ้ื นของเชอ้ื ประจำถ่ิน (normal flora) ในระบบทางเดนิ หายใจปนอยู่กับเชอ้ื ทเ่ี ปน็ สาเหตุในการเกิดโรควัณโรคซ่ึงมีอัตราการ

เจริญเติบโตที่ช้ากว่าเชื้อที่เป็นเชื้อประจำถิ่น การ decontamination จึงเป็นการลด การปนเปื้อนของเชื้อประจำถ่ินที่ปนมากับ

ตวั อย่างเสมหะ มีข้นั ตอน ดังนี้

1. ละลายเสมหะด้วยสาร N-acetyl-L-cysteine ซึ่ง สามารถทำลายเยื่อเมือกต่างๆ ที่ปนมากับเสมหะ จึงช่วยลด

ความหนืดและเหนยี วขน้ ของเสมหะ และ Decontamination ด้วย 4% NaOH เพื่อลดการปนเป้ือนของเชื้อประจำถิ่นท่ีปนมา

กับเสมหะ

2. ทำให้เป็นกลาง (neutralization) ด้วยฟอตเฟสบัฟเฟอร์ (phosphate buffer) หรือน้ำที่ปราศจากเช้ือ

(sterile water) เพอื่ เปลย่ี นสภาวะของเสมหะจากด่างให้เปน็ กลาง

3. ปั่นที่ 3,000 g อุณหภูมิ 4 องศาเซลเซียส นาน 15 นาที โดยต้องมีภาชนะใส่หลอดทดลองท่ีมีฝาปิดสนิท เพ่ือ

ปั่นให้เชื้อตกลงมาอยู่บริเวณก้นหลอด แยกส่วนที่เป็นตะกอน (sediment) ออกจากส่วนที่เป็นน้ำ (supernatant) และเก็บ

สว่ นที่เปน็ ตะกอนไว้

4. ทดสอบตะกอนทเี่ กบ็ ได้ ด้วยการย้อมสีทนกรด การเพาะเลี้ยงเชื้อ และการทดสอบความไวตอ่ ยาตอ่ ไป

23. Orientia tsutsugamuchi เปน็ สาเหตุของการปว่ ยเป็นโรคในข้อใด

ก. Murine typhus ข. Oriental spotted fever ค. Q fever

ง. Scrub typhus จ. Typhoid fever

เฉลย : ง. Scrub typhus

Scrub Typhus หรอื โรคไข้รากสาดใหญ่ เป็นโรคท่เี กิดจากการติดเช้ือแบคทเี รียในกลุ่มริกเกต็ เซีย (Rickettsia) ชื่อ

Orientia Tsutsugamushi มีไรออ่ นเป็นพาหะนำโรค ซึ่งไรออ่ นมกั จะอาศยั อยูต่ ามพุ่มไม้ หรือทุ่งหญ้าในปา่ ละเมาะ เมอ่ื ผ้ปู ่วย

ไดร้ ับเชือ้ อาจทำใหเ้ กดิ อาการ เชน่ มไี ข้ ปวดศรี ษะ ปวดตามตัว มีผืน่ คนั คลน่ื ไส้และอาเจยี น

นอกจากนั้น โรค Scrub Typhus มักมีการแพร่ระบาดในเขตชนบทแถบเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ เช่น ไทย

อินโดนีเซีย จีน ญ่ีปนุ่ อนิ เดีย หรอื รวมไปถึงออสเตรเลยี เหนอื

24. แบคทเี รียรูปเกลยี ว-ปกี นก ติดสีแดง แยกจากอุจจาระเดก็ ทม่ี ีอาการทอ้ งเสีย นา่ จะได้แก่เช้อื

ก. Bacteroides fragilis ข. Campylobacter jejuni ค. Spirillum minor
ง. Legionella pneumophila จ. Fusobacterium nucleatum
เฉลย : ข. Campylobacter jejuni
Campylobacter jejuni เป็นแบคทีเรียแกรมลบ มีรูปร่างบิดเป็นเกลียว เจริญเติบโตได้ดีในสภาพแวดล้อมที่มี

อากาศหรือออกซเิ จนเพยี งเล็กน้อยเพื่อการเจรญิ เพียง 3-5 เปอร์เซ็นต์ (บรรยากาศปกติ มีออกซิเจน 21 เปอร์เซ็นต์) เจริญได้

ที่อุณหภูมิ 25- 40 องศาเซลเซียส และอุณหภูมิที่เหมาะกับการ เจริญอยู่ที่ 42 องศาเซลเซียส ท้าให้เกิดโรคลำไส้อักเสบ

(gastrointestinal illness) อาการของโรค คือ อาการท้องเสีย บางครั้งถ่ายเป็นเลือด ปวดท้อง มีไข้ วิงเวียน คลื่นไส้ และ

อาเจียน ความรุนแรงของอาการแตล่ ะ คนอาจไม่เท่ากนั โดยทั่วไปผู้ป่วยมักจะแสดง อาการหลังจากได้รบั เช้ือภายในระยะเวลา 2-

5 วัน อาการป่วยที่เกิดขึ้นจะคงอยู่ประมาณ 2-3 วัน แล้วหายไปเองโดยไม่จ้าเป็นต้องท้าการรักษา แต่ ในผู้ป่วยบางรายอาจมี

อาการปว่ ยเป็นระยะ เวลานานหลายสปั ดาห์จนถึงหลายเดือน