SEJARAH TINGKATAN 4

I
I
.









qffi .tr lSTAfi{ gJii.riJ-:s JjjJ I,
-Jrl (SSULTAtsAX UELA(I




. fi$.-l
_Fcqffil

D I B c
t )


RISA
ffiww
NEGARA f f NGSA


$inopsts

Kerajaan Alam Melayu mempunyai ciri-ciri pembentukan negara bangsa sebelum kedatangan
Barat. Ciri-ciri negara bangsa kerajaan Funan dan Champa diwarisi oleh kerajaan Srivijaya,
kemudiannya Kesultanan Melayu Melaka dan diteruskan oleh Kesultanan Johor-Riau. Ciri-ciri
negara bangsa ini meliputi raja, undang-undang, wilayah pengaruh dan rakyat. Kesultanan Melayu
Melaka meneruskan warisan ini dengan mengungguli sistem pentadbiran dan perundangan sebelum
kedatangan Barat. Ciri-ciri negara bangsa Kesultanan Melayu Melaka meliputi kerajaan, rakyat,
kedaulatan, wilayah pengaruh, undang-undang dan lambang kebesaran. Di samping itu, hubungan
pemerintah dengan rakyat yang wujud secara timbal balik kekal sebagai warisan bemilai sehingga kini.






Kerajaan Funan Kerajaan Champa Kerajaan Srivijaya





.r:
1 +

A

KPM t):

lnti Pati
1. Latar belakang negara bangsa sebelum kedatangan
Barat.
2. Ciri-ciri negara bangsa sebelum kedatangan Barat.
3. Keunggulan sistem pentadbiran dan undang-undang
sebelum kedatangan Barat.
4. Peranan pemerintah dan rakyat dalam pemerintahan
sebelum kedatangan Barat.

**+., Y^t Elemen
dan Nilai Sivik

l. Kepentingan kesetiaan kepada raja dan negara.
2. Kebanggaan terhadap warisan negara bangsa.
'i:' 3. Kepentingan kepemimpinan untuk kemakmuran
negara kita.
4. Kepentingan mematuhi undang-undang untuk
kesejahteraan negara.
,.KPS
Kemahiran Pemikiran Sejarah'
'i'
1. Memahami kronologi ciri-ciri perkembangan
i#. *a
negara bangsa kerajaan Alam Melayu.
2. Meneroka bukti warisan negara bangsa sebelum
kedatangan Barat.
3. Membuat interpretasi keunggulan pentadbiran dan
undang-undang di negara kita.
4. Membuat imaginasi hubung kait peranan rakyat
dan pemerintah di negara kita.
5. Membuat rasionalisasi pengukuhan pentadbiran
F,ffiE dan undang-undang negara kita.
#
E ffit

Replika Istana Kesultanan Melayu Melaka.









Kesultanan Kesultanan
Melayu Melaka Johor-Riau




I
+ +


\ \
\ A
\ D D KPM

latar Belakang Hegara Bangsa $ehelum Kedatangan Barat - t
I
$
Kemunculan dan kemasyhuran kerajaan Alam Melayu membuktikan asas negara bangsa telah
I
bermnla sebelum kedatangan Barat. Proses pen-rbentukan ncsara bangsa mengambil masa yane lama
dan melalui beberapa tahap berdasarkan sesebuah kerajaan. Kehebatan dan keagungan kerajaan
Alam Melayu seperti kerajaan Funan. Champa. Kedah Tua. Gangga Nagara, Srivijaya. Angkor
dan Majapahit rnenunjukkan ciri-ciri negara bangsa berkembang dan dirvarisi oleh kerajaan Alam
Melayu selepasnya.
Giri-ciri Negara Bangsa Kerajaan Alam Melayu

Pembentukan ciri-ciri negara bangsa kerajaan Alam Melayu berbeza daripada yang berlaku
di Barat. Ciri-ciri negara bangsa berkembang men-eikut peredaran masa dan keperluan. Ciri-ciri
negara bangsaAlam Melayu tercliri daripada raja. unclanu-unclang, lvilayah pen_earuh dan rakyat.

1 Baja
Raja rnenjadi tonggak utama kerajaan. Kedudukan raja diperkukuh dengan sistem
pentadbiran yang dibantu oleh para pembesar. Raja memperclleh ketaatan daripada
rakyatnya. Raja sentiasa ditaati dan dianggap suci. Contohnya. Raja Champa dianggap
sebagai pemerintah yan_q suci dan dikaitkan dengan Derva Siva.

Undang-undang

Undang-undang dilaksanakan bagi memastikan kesejahteraan sesebuah kera.jaan.
Undang-unclang terscbut terpakai di seluruh lvilayah pengaruh dan menjadi panduan
dalarn pentadbiran kerajaan. Contohnya. kerajaan Majapahit mengamalkan unclan-e-undanu
Ktttora Munawa.

Wilayah Pengaruh

Wilayah pengaruh merupakan karvasan yang rakyatnya menerima clan memperakui
pemerintahan seseorang raja. Contohnya. kerajaan Funan ntempunyai rvilayah pen_raruh
yang luas clari Sungai Mekong, Teluk Cam Ranh. selatan Myanmar dan Sesentin_u Kra.


ru
Rakyat merujuk penduduk di dalam sesebuah rvilayah yang setia kepada raja dan tidak
menderhaka. Contohnya. rakyat kerajaan Srivijaya membuktikan kesetiaan merekir
kepada Raja Srivijaya dcngan upacara persetiaan dan meminum arir sumpah.
,ffiw
%
frPtt
HHE#i Inskripsi Telaga Batu digunakan dalam
upacara persetiaan antara pemerintah
Sejarah ringkas kerajaan Funan, Champa. dengan golongan diperintah dalam
Srivijaya. Kesultanan Melayu Melaka dan kerajaan Srivijaya.
Kesultanan Johor-Riau. Sumber: Koleksi Mardiana Nordin. 201 5.

BA

KPM

Kerajaan Srivijaya yang berpusat di Palembang telah meneruskan
ciri-ciri negara bangsa yang diasaskan oleh kerajaan Alarn Melayu
sebelumnya, iaitu kerajaan Funan dan Champa. Kesinambungan Bagairnanakah seseorang raja J
ini rnemberikan asas yang kukuh untuk kerajaan Srivijaya bcrjul a merrjadikan kcrajaannl a
berkembang dan muncul sebagaiempayar yang terkenal. Ciri-ciri sebuah elnpayar yang terkenal?
negara bangsa membarva kesejahteraan kepada empayar Srivijaya
dan dirvarisi oleh Kesultanan Mclayu Melaka. Kesultanan Melayu
Melaka menyerapkan ciri-ciri lain dalam memperkukuh negara
bangsa kesultanan ini. Kesultanan Johor-Ritru pula meneruskan . . '- .l
ciri-ciri ini dengan menekankan kepentingan Islam dalam usaha .lelaskan maksud
melaksanakan ciri-ciri negara bangsa. wilayah pengaruh.

\J



Srivijaya dalam bahasa Sanskrit
I *r
d membarva maksud:
! "sri", iaitu bercahaya
"vijaya". iaitu kemenangan.
1f n
(
9
Dalam upacara persetiaan rakyat
f,? kepada pemerintah Srivijaya. air
s dituang ke atas Inskripsi Telaga
\ tva Batu dan mengalir di corong
(A
N h\ di barvahnya. Air tersebut akan
\ <:4C ditadah dan diminum oleh rakyat
o
\ t-\ -/l urrtuk rncnun.jukkan kesetiaan
v 6;
\" kepada pemerintah.
.+'
{
Raja Srivijaya dikenang melalui
r Empayar Srivilaya \ jurnlah ketulan emas yang telah
ditinggatkan.
\ Sumber: Zuliskandar Ramli dan Nik
a t Hassan Shuhaimi Nik Abdul Rahrnan.
Empayar Srivijaya abad ke-12. o \ 2012. "Ernpayar Melayu Srivijaya:
\ trJ Perkemhangan Sejarah, Organisasi Sosial
dan Per.rtadbiran" dlrrr. Nazri Muslim dan
Abdul Latil'Samian (ed.). W'ocanu Teori
! Empayar Melaka don Stratt'gi Keltimpinan Melalu. Bangi'.
L nir cr.iti Kebungsrran Mahy:ia.
Empayar Kesultanan Melayu Melaka abad ke-15.
Sumber: Muhammad YusoffHashim, 2015. Kesultanan Melayu Melaka. Edisikedua.
Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka.
Dengan menggunakan pelbagai
Ciri-ciri negara bangsa yang menjadi warisan telah sr-rmber, secara berkumpulan,
memperkukuh kerajaan Srivijaya, Kesultanan Melayu Melaka bincangkan ciri-ciri negara
dan Kesultanan Johor-Riau. Pewarisan ini menyebabkan bangsa kerajaan Alam Melayu.
kerajaan tersebut terkenal dan berkuasa di Alam Melayu. Bentangkan hasil perbincangan
Sebagai rakyat Malaysia, kita harus berbangga dan bekerjasama di dalam kelas.
untuk mempertahankan warisan negara.
A2

KPM

n


F ris Ciri-riri ttlegara tsamgsa Keserltanan Melayu Melaka i
I
Ciri-ciri negara bangsa yang diwarisi oleh Kesultanan Melayu Melaka memberikan gambaran jelas t
tentang kepentingan pembinaan dan perkembangan sesebuah negara bangsa. Kesultanan Melayu I
Melaka mempunyai sistem pentadbiran, peraturan, masyarakat yang tersusun dan corak politiknya
yang tersendiri bagi membentuk negara bangsa. Ciri-ciri negara bangsa tersebut ialah kerajaan.
rakyat, kedaulatan, wilayah pengaruh, undang-undang dan lambang kebesaran. Ciri-ciri ini
menggambarkan pembentukan negara bangsa yang kukuh pada zaman Kesultanan Melayu Melaka.
&
Kerajaan
Kerajaan muncul disebabkan oleh adanya raja. Raja merupakan pemerintah tertinggi dan dibantu
oleh pembesar. Pemerintahan beraja diperkukuh dengan Sistem Pembesar Empat Lipatan yang
menjadi tonggak pentadbiran Melaka. Sistem pentadbiran kerajaan yang tersusun menjadikan
Melaka sebagai empayar yang terkenal. Selepas kedatangan Islam, pemerintah Kesultanan Melayu
Melaka mula menggunakan gelaran sultan.

Bakyat
Rakyat menumpahkan taat setia kepada Sultan Melaka
dan mematuhi undang-undang yang dikuatkuasakan
dalam Kesultanan Melayu Melaka. Secara umum,
rakyat Melaka terdiri daripada orang Melayu dan Sultan t Golongan
dan Pemerintah
Orang Laut. Golongan diperintah terdiri daripada Pembesar
rakyat yang merangkumi golongan merdeka dan
hamba. Kesejahteraan rakyat Melaka dijamin oleh
dan ikatan antara golongan pemerintah dengan a Rakyat Diperintah
sultan, manakala rakyat mengakui kekuasaan sultan.
Golongan
I
Hubungan timbal balik mewujudkan persefahaman
golongan diperintah. Hierarki sosial Kesultanan Melayu Melaka




Kedaulatan ialah lambang kekuasaan tertinggi seseorang sultan. Kedaulatan ini merupakan hak
-
mutlak sultan untuk mengawal rakyat dan wilayah. Kedaulatan Kesultanan Melayu Melaka diakui
oleh kerajaan lain dan bebas daripada campur tangan kuasa asing. Kedaulatan Kesultanan Melayu
Melaka juga diiktiraf oleh kerajaan Dinasti Ming. Kerajaan Dinasti Ming telah menghantar beberapa
orang utusan antaranya termasuklah yang diketuai oleh Laksamana Cheng Ho untuk mengeratkan
hubungan antara China dengan Melaka.
W
' ffi' t 6 il
F,
tri t .f I
E
:
i. !
i,' -T
'rl 4
i+
i .::';
-,
Diorama utusan menghadap Sultan Melaka.
&. Sumber: Muzium lstana Kesultanan Melavu Melaka.
J# {
1 ,4\ s
{
*
w t*
19 ie.. s.

Wilayah

Wi I ayah pen-qaruh rneru.iuk kalvasan pe merintahan
raja yang diterirna dan diakui oleh rakyat. J
Kesultanan Melayu Melaka mempunyai rvilayah Undang-undang yang berikut dipengaruhi oleh
pengaruh yang luas merangkumi keseluruhan undang-undang Kesultanan Melayu Melaka:
Semenanjung Tanah Melayu dan pantai timur l Undan-q-Undang Pahang.
Sumatera. Wilayah pengaruh ini diperoleh melalui 2. Undang-Undang 99 Perak.
penaklukan, naun-gan dan pcrkahwinan. Wilayah (a) Kumpulkan maklnmat yang berkaitan
pengaruh yang luas membuktikan ker'vibarvaan dengan undang-r-rndang di atas dari
pemerintah kerajaan ini. aspek kandungan secara ringkas.
(b) Bentangkan dapatan kajian andar.




Terdapat dua undang-undang bertulis pada zaman
Kesultanan Melayu Melaka, iaitu Hukum Kanun
Melaka dan Undang-Undang Laut Melaka.
Undang-undang ini digunakan untuk mengukuhkan Wilayah taklukan ialah rvilayah yang diperoleh
melalui peperangan. Antara rvilayah yang
kerajaan dan melindungi rakyat, Undang-undang ditakluk termasuklah Pahang. Kuala Linggi.
ini juga menjadikan Kesultanan Melayu Melaka
Kelantan, Rokan. Inderagiri dan Kan.rpar.
sebagai sebuah kerajaan yang unggul.
Wilayah naungan ialah rvilayah yang menerima
ketuanan Kesultanan Melayu Melaka sama ada
melalui perkahr.vinan atau persahabatan. Contoh
wilayah naungan ialah Lingga, Patani dan
Lambang kebesaran merupakan identiti sesebuah Kedah.
kerajaan dan keistimewaan Sultan Melaka.
Lambang kebesaran ini juga menjadi simbol Perolehan wilayah melalui perkahwinan.
kedaulatan sultan yang memerintah. Antara Contohnya. kerajaan Majapahit menghadiahkan
lambang kebesaran ini termasuklah adat istiadat, Siantan kepada Sultan Mansur Shah kerana
mengahwini Puteri Majapahit.
penggunaan warna, nobat, regalia dan cap mohor.
9tmber: Zainal Abidin Abdul Wahid, 1989. "Kerajaan
Cap mohor digunakan untuk mengesahkan arahan Melaka dalam Hubungan Antarabangsa". Kertas Persidangan
daripada sultan. Antarabangsa Tarnadun N{elayu Il, Kuala l,unrpur.



Kesultanan Melayu Melaka dengan ciri-ciri
negara bangsa seperti kerajaan, rakyat, kedaulatan,
rvilayah pengaruh, undang-undang dan lambang
kebesaran menjadikan kerajaan ini gemilang.
Kegemilangan ini membuktikan asas negara Nyatakan ciri-ciri negara bangsa Kesultanan
bangsa terbentuk sebelum kedatangan Barat. Melayu Melaka.
Ciri-ciri tersebut menjadi panduan pembentukan
negara bangsa kita pada masa kini mengikut acuan
sendiri. Sebagai rakyat Malaysia, kita harus
bersatu padu untuk mengukuhkan pembentukan
sebuah negara bangsa.
A
t
KPM

ffi
F pKeunggulan Sistem Pentadhiran dan Undang-undang


Keunggulan bererti kesempurnaan dan keistimewaan yang dimiliki oleh sesebuah kerajaan. Dalam
Kesultanan Melayu Melaka, keunggulan terbukti melalui sistem pentadbiran dan undang-undang
yang tersusun sehingga menjadikan kerajaan ini masyhur.
Sistem Pentadbiran

Sistem pentadbiran Kesultanan Melayu Melaka mempunyai pentadbiran yang lengkap. Sistem
pentadbiran yang tersusun ini dikenali sebagai Pembesar Empat Lipatan. Sistem ini menjadikan
pentadbiran Kesultanan Melayu Melaka lancar dan tersusun. Sultan Melaka juga memberikan kuasa
memerintah atau mentadbir sesuatu wilayah, sungai atau pulau kepada para Pembesar Berempat.
Setiap kawasan pentadbiran ini dikenali sebagai kawasan pegangan.






Sistem Pentadbiran Kesultanan Melayu Melaka




Sultan


I
Bendahara
)




)
Penghulu Temenggung Laksamana
Bendahari




Sumber: Adaptasi daripada Muhammad Yusoff Hashim,2015. Kesultttnun Melayu Melaka. Edisi kedua.
Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka.


-

Sistem pentadbiran Kesultanan Melayu Melaka tersusun dan berhierarki. Sultan mengetuai
pemerintahan dan mempunyai kuasa dalam segala aspek, iaitu dalam pemerintahan, peperangan,
hubungan diplomatik dan agama. Dalam sistem pentadbiran Kesultanan Melayu Melaka terdapat I
tr
Pcmbesar Berempat. iaitu Bendahara, Penghulu Bendahari.Temenggung dan Laksamana. Pcmbesar ,l
- lain yang membantu dalam pentadbiran ialah Syahbandar. Bentara, Orang Kaya. hulubalang dan
penghulu. Pelaksanaau pemerintahan secara sistematik ini menjadikan pentadbiran Kesnltanan
Melayu Melaka scbuah kerajaan yang unggul.
A

KPM

Sistem pentadbiran Kesultanan Melayu Melaka mempunyai dua peringkat, iaitu pentadbiran pusat
dan peringkatjajahan.
1.fti**,!*,*"nq,i*n1ffi4qsry!reqw $1
J
Pentadbiran peringkat pusat dilaksanakan oleh Pembesar Berempat yang terdiri daripada Bendahara,
Penghulu Bendahari, Temenggung dan Laksamana. Hubungan dan persefahaman dua hala antara sultan
dengan pembesar memastikan kejayaan Kesultanan Melayu Melaka. Permuafakatall antara sultan dengan
pembesar mewujudkan proses pentadbiran yang sempurna dan dapat mengelakkan sebarang tindakan
sewenang-wenangnya oleh pemerintah. Permuafakatan ini wujtrd sehingga hari ini.
WEEryr]ry&.' '
Bendahara merupakan pembesar yang mempunyai tugasan dan peranan yang sangat penting. Bendahara
menjalankan tugas sebagai ketua pentadbir dan ketua turus angkatan tentera. Beliau juga akan menasihati
sultan dalam pelbagai hal dan menjadi pemangku sultan.

wry@M.@*'*"'-'

Kesultanan Melayu Melaka mempunyai sistem kewangan yang teratur. Sumber pendapatan Kesultanan
Melayu Melaka diperoleh daripada urusan perdagangan, segala jenis cukai dan ufti daripada wilayah
taklukan serta naungan. Seorang Penghulu Bendahari dilantik bagi menguruskan perbendaharaan secara
teratur. Sementara itu, Syahbandar pula dipertanggungjawabkan untuk mengutip cukai di pelabuhan,
manakala pembesar lain mengutip cukai di kawasan pegangan. Hasil perbendaharaan akan disalurkan untuk
kepentingan kerajaan seperti membeli senjata dan membina istana. Kebijaksanaan pemerintah mengawal
perbendaharaan menjadikan Kesultanan Melayu Melaka semakin maju dan makmur.

1EWF6*@*
Dari aspek keselamatan pula, Kesultanan Melayu Melaka mempunyai
sistem keselamatan yang kemas untuk menjaga keamanan di darat
dan di laut. Keamanan negara menjadi teras kepada kemasyhuran
kesultanan ini. Bagi tujuan ini, Temenggung dilantik untuk menjaga ofr
keselamatan kota Melaka, manakala Laksamana pula bertindak \.-/
sebagai panglima angkatan laut Melaka.
Iiarvasan pegangan ialah kawasan yang
Wr':-'
dikumiakan oleh Sultan Melaka kepada
Pembesar Berempat.
Pada peringkat jajahan, pembesar ditugaskan untuk menguruskan
pentadbiran di daerah dan kampung. Pembesar ini dilantik oleh
ra sultan dan Pembesar Berempat. Antara peranan mereka termasuklah '., Bagairnanakah Kesultanan
menjaga dan mengekalkan keamanan kawasan pentadbiran dan . , Melayu Melaka memperoleh
dibenarkan mengutip cukai. ' sumber pendapatan?
I
@trffiq*""


Sistem pentadbiran yang teratur memperlihatkan kebijaksanaan
pemerintah Kesultanan Melayu Melaka mentadbir kerajaan. Bendahara Tun Perak ialah bendahara yang
Agihan tugas yang tersusun membolehkan Kesultanan paling lama berkhidmat dalam Kesultanan
Melayu Melaka. Beliau berkhidrnat untuk
Melayu Melaka Llnggul sebagai sebuah empayar. Pembesar
mempunyai peranan masing-masing dalam memastikan empat orang SLrltan Melaka, iaitu Sultan
Muzaffar Shah. Sultan Mansur Shah,
pentadbiran kesultanan ini berjalan dengan lancarnya.
Sultan Alauddin Riayat Shah dan Sultan
Mahmud Shah.
A

KPM

n


F Undang-undang
Kesultanan Melayr-r Melaka mempr-rnyai dua undang-undang ytrn-e berasaskan syariah dan hukum
H adat. iaitu Hukum Kanun Melaka dan Undang-Undang Laut Melaka. Kedua-dua undang-undang
ini diperkenalkan bagi melaksanakan pentadbiran untuk nrenjamin kemakmuran dan kesejahteraan
Kesultanan Melayu Melaka.

Hukum Kanun Melaka
Hukum Kanun Melaka mengandungi 44 Fasal yang mernbincangkan antaranya termasuklah
jenayah. biclang kuasa sultan dan pembesar, kekeluargaan dan hal berkaitan dengan ekonomi.
L-_-_
Jenayah 2


Perbuatan jenayah menggugat Setiap pembesar Melaka rnempunyai peranan dalam
pentadbiran dan mereka juga perlu arif dalam hal
ketenteraman dan keharmonian
berkaitan clen-qan pelaksanaan undang-undang.
Kesultanan Melayu Melaka. Pelbagai
Contohnya, dalam Fasal 1 . dijelaskan tugas sultan.
hukuman setimpal dikenakan terhadap
Benclahara, Temenggung dan Penghulu Bendahari.
perbuatan jenayah seperti membunuh.
Sultan bertanggungjawab untuk melantik pembesar.
menikam dan mencuri. Antara kesalahan
contohnya Bendahara dan Temenegung.
yang boleli dikenakan hukuman bunuh
termasuklah seperti dalam Fasal 5.1,
apabila seseorang didapati membunuh
orang lain tanpa pengetahuan raja atau
kekeluargaan diberikan perhatian oleh Kesultanan
pembesar, maka dia akan dihukum
Melayu Melaka. Undang-undang keluarga berlujuan
bunuh. Dalam Fasal4. hukuman bunuh
mewujudkan keharmonian dalam keluarga dan
dikenakan kepada sesiapa yang ingkar
menyelesaikan masalah yang dihadapi oleh keluarga
arahan dan memalsr"rkan titah sultan.
atau dalam perkahwinan. Antara hukum dalam
perkahwinan termasuklah dalam Fasal 26 yan_e
menyatakan bahawa pernikahan memerlukan empat
orang saksi, jika tidak cukup memadai dua oran-e
sahaja. Hamba abdi dan wanita tidak boleh menjadi
#F#rE saksi dalam pernikahan.
r.d E-H-flttri I
Beberapa fasal dalam Hukum Kanun
Melaka dan Undang-Undang Laut Melaka. \
agangan merupakan elemen penting yang t
menjadikan Kesultanan Melayu Melaka terkenal I
(
di seluruh dunia. Undang-undang ini mempunyai
,@ peraturarl yang jelas tentang urus niaga untuk mengawal
perdaganean di Melaka agar tidak berlaku sebarang
Dalam Hukurn Kanun Melaka.
kesalahan yang bertentangan dengan ajaran Islam.
terdapat beberapa perkataan yang
Contohnya, dalam Fasal 30, dinyatakan amalan riba
hanya boleh digunakan oleh raja,
diharamkan dalam urusan perniagaan dan orang yang
iaitu titah, murka, kurnia dan
menjalankan perniagaan hendaklah akil baligh. siuman
anugerah. Rakyat tidak dibenarkan 0"ffi:1r-*-
mempersendakan dan menuturkar.r
perkataan tersebut.
Sttrttltr'.l.irrn Yirck Fan-e. 197(r. Ltkltutq-L)n(l(u1,q il,ltlttku ('l'ttt, Ltrt rl
,\'l o l u t L t r t. Thr' IJac ue : N,lart i rr Lrs Ni.j hot l'.
BE
KPM

Undang-Undang Laut Melaka
Undang-Undang Laut Melaka diusahakan oleh beberapa nakhoda Melaka. iaitu Nakhoda Jenal.
Nakhoda Diri dan Nakhoda Sahak. Undang-undang ini diperkenan oleh Sultan Mahmud Shah J
dan mengandungi antaranya termasuklah perkara berkaitan dengan peranan nakhoda. pelayaran,
jenayah di atas kapal dan percukaian.




Peranan Nakhoda Pelayaran
Nakhoda berkuasa penuh dan diibaratkan Dalam undang-undans ini. dijelaskan peranan
sebagai raja dalarn pelayaran. Semua pihak beberapa pegawai selain nakhoda. etntaranya
harus mematuhi arahan dan perintah nakhoda. termasuklah jurumudi. malim dan jurr-rbatu.
Dalam Fasal 13.1. clinyatakan bahawa nakhoda Pelaksanaan peranan masing-masing akan
perlu diberikan keutamaan untLlk bernia-qa rnenjadikan pelayaran selamat dan lancar.
selama empat hari. Dalam Fasal 13.3 pula Contohnya, dalatn Fasal 9. seoratlg rnalim
dinyatakan. sekiranya nakhoda hendak singgah harus arif tentang ilmu pelal,aran. Malim
di tempat yang tidak ada dalam settarai perlu mengetahui keadaan ombak. arus clan
persinggahan. nakhoda perlu bermesyuarat kedudukan bulan dan bintang agar pelayaran
clengan semua orang di dalam kapal untuk berada dalam keadaan selamat. Dalarn tasal
mendzrpatkan persetuj uan. yang sama. jika malirn lalai dalam menjalankan
tugas sehingga menyebabkan pelanggaran dan
kerosakan. dia akan dijattrhi httkrttratr bunuh.
Jenayah

Perbuatanjenayah di atas kapal akan menggugat
ketenteraman dan keselamatan isi kapal.
Undang-undang ini menjelaskan hukuman Percukaian yang sistematik dan adil dinyatakan
terhadap perbuatan jenayah yang berlaku dalam undang-undang ini. Pelbagai cukai
meliputi perbuatan mencuri, membunuh dan dikenakan dalam urusan pelayaran untuk
memberontak. Contohnya, dalam Fasal 5, perdagangan. Contohnya, cukai perjalanan dan
seseorang yang berkelakuan jahat dan
hasil perniagaan. Dalam Fasal 6.3, nakhoda
membunuh orang di atas kapal, maka orang menentukan jumlah cukai yang dikenakan
tersebut akan dikenakan hukuman mati.
terhadap penumpang, iaitu satu persepuluh
daripada hasil penumpang sekiranya penumpang
# ingin turun sebelum sampai janjinya sama ada
tiga tahun, tiga bulan atau tiga hari.
HI
Peranan anak kapal berdasarkan
Sumber: Abu Hassan Sham dan Mariyam Salim, 1995. Sasrera
Undang-Undang Laut Melaka.
undang-undang. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka.
Sistem pentadbiran dan kewujr.rdan undang-ttndan-{ yang ungglrl menjadikan Kesultanan Melayu
Melaka sebuah kerajaan yang terkenal. Pentadbiran yang tersusLrn merljamin perjalanan pemerintahan
yang lancar dan cekap. Undang-undang yang sistematik pula rnenjamin keselamatan kesultanan ini.
Pematuhan kepada perintah dan juga undang-undang oleh rakyat mewujLrdkan kehannonian dan
kesejahteraan yang membawa kemakmuran pada zilrlan Kesultanan Melayu Melaka.


TA

KPM

F
Peranan Pemerintah dan Rakyat
Hubung kait pemerilttah dan rakyat sejak zaman Kesultanan MelayLr Melaka selaras dengan konsep
sl;illr:ilt. Rakyat yang bernaung di bawah pentadbiran sultan dan pembesar saling berkait antara
satu sama lain. Perkaitan ini berfungsi rnenggerakkan jentera kerajaan dan sistem pemerintahan.
Hubungan secara tirnbal balik ini mengukuhkan pemerintahan Kesultanan Melayu Melaka yane
membawa kegemilangan kesultanan ini.

Golongan Pemerintah dan Rakyat
Masyarakat dalam Kesultanan Melayu
Melaka terbahagi kepada dua. iaitu
golon_9an pemerintah dan diperintah.
Peranan Sultan
. Menaungi dan menjaga keselamatan rakyat negeri
baginda.
. Mewujudkan perpaduan rakyat.
. Bertanggungjawab terhadap kemakmuran serta

kestabilan kerajaan.
Golongan pemerintah .
terdiri daripada sultan, Memperkenalkan undang-undang untuk mengawal
rakyat.
pembesar. kerabat raja
dan ulama. Peranan Pembesar i
. Memelihara keamanan dan kebajikan rakyat
di kawasan pegangan.
. Menjadi perantara antara sultan dengan rakyat.
. Mengutip hasil melalui sistem serah dan
membekalkan tenaga tentera melalui sistem kerah.








WAADAT

Maka titah Sang Sapurba. "Hendaklah se-eala anak cucu hamba, jikalau oda satahnya $
sekalipun, atau zalim dan jahat pekertinya, jan-eanlah segala harnba Melayu itu derhaka dan
E
menitikkan darahnya ke bumi, jikalau mereka itu akan cedera, berundur hingga ditakluk €
negerinya jugu...".Maka sembah Dernang Lebar Daun. "Baiklah tuanku. tL.rapi anak cucu
I
duli tuankr-r clahulu mengubahkan, anak cucu patik pLrn berubahlah tuanku". Maka titah
I
Sang Sapurba. "Baiklah paman, kabullah harnba akan waacl itu,'. Titah bagiuda...Barang
E
siapa hamba Melayu derhaka mengubahkan perjanjiannya. clibalikkan Allah bumbun-ean
$
rumah ke bawah kaki ke atas". Maka sembah Demang Lebar Daun,,.Jikalau raja Melayu
$
itu mengubahkan perjanjian dengan hamba Melayu. dibinasakan Allah negerinya dan $
takhta kerajaannya".
ff
Waadat antara Sang Sapurba dengan Demang Lebar Daun.
Sumber: W.G. Shellabear,1995. Sejarah Melayu. Shah Alam: penerbit Fajar Bakti Sdn. Bhd.

WA
KPM

%


Hubung kait pemerintah dan rakyat:
rakyat itu umpama akar. yang raja itu
umpanra pohon:.iikalau tiada akar nescaya J
Peranan Rakyat pohon tiada akan dapat berdiri demikian
lagi raja itu dengan se-sala rakyatny'a.
. Menunjukkan taat setia kepada pemerintah.
. Mematuhi segala arahan pemerintah Sutnber: \\'.G. Shellabear'. 1995. Se.iarah Melttvu.
Shah Alanr: Pencrbit Fajar Bakti Sdn. Bhd.
dan tidak akan menderhaka kerana takut
ditimpa tulah. Berdasarkan petikan di atas, lakukan
. Menjadi tentera. aktiviti yang berikut:
. Menghadiri majlis umum seperti gotong- I . Bincangkan maksud petikan di atas
royong. Menjadi pengaluh atau pendayung dengan rakan anda.
kapal perang. ). Kongsikan hasil perbincangan
. Menyumbang tenaga kerja melalui sistem di dalam kelas anda.
kerah seperti membina istana atau jalan.
"(>

'l':li.;i: bererti kecelakaan yang menimpa
seseorang kerana melanggar larangan
atau titah raja dan menclerhaka kepada raja.

i-l ";irilaf ialah perjanjian
Rakyat terdiri daripada pelbagai golongan seperti
peniaga. petani. tukang dan nelayan. Hamba pula
terdiri dtrripada harnba raja. hamba berhutang dan I
hamba biasa.
Mengapakah institusi beraja di negara
kita perlu dipertahankan ?
Hubungan baik antara petnerintah dengan rakyat
memainkan peranan yang sangat penting dalam
usaha menjamin kesejahteraan. Hubungan ini dapat
memelihara kedaulatan raja dan kesejahteraan Waadat ialah perjanjian yang dilakukan
rakyat. Sebagai rakyat, kita perlu menjaga hubungan oleh Demang l,ebar Daun yang nrewakili
baik dengan pemerintah bagi mengekalkan kemajtran golongan diperintah dengan Sang Sapurba
dan keamanan negara. yang mervakili golongan pemerintah.


Ciri-ciri negara bangsa yang diwarisi oleh kerajaan Srivijaya daripada kerajaan Alam Melayu
sebelumnya telah mengukuhkan kerajaan tersebut. Ciri-ciri negara bangsa Kesultanan Melayu
Melaka merupakan asas kepada kewujudan negara bangsa di negara kita' Kepirnpinan yang baik dan
diperkukuh clengan ciri-ciri negara bangsa yang tersendiri ntencenninkan keunggulan Kesultanan
Melayu Melaka. Kekukuhan kesultanan ini dilengkapi dengan keunggulan pentadbiran dan undang-
unclang yang tiada tolok tandingan pada zamannya dan cliwarisi oleh kerajaan Melayu selepasnya.
Keunggulan ini menguktrhkan kelangsungan ciri-ciri negara bangsa yang diwarisi sehingga hari ini '
Ciri-ciri negara bangsa ini jr-rga memupuk perasaan cinta akan negara dalam kalangan penduduk'
Sebagai rakyat Malaysia. kita harus berbangga kerana mewarisi asas negara bangsa yang menjamin
kesejahteraan dan keharmonian negartr kita.
B4

KPM

lmbas Kembali








Latar Belakang Negara Bangsa
Sebelum Kedatangan Barat
. Ciri-ciri Negara Ban-{sa
Kerajaan Alam Melayu



)
t Giri-ciri Negara Bangsa
Kesultanan Melayu Melaka
. Kerajaan
r\ . Rakyat
. Kedaulatan
L -,i
WARISAN . Wilayah Pengaruh
. Undang-undang
NEGARA . Lambang Kebesaran
BANGSA
t


Keunggulan Sistem Pentadbiran dan
)
ffi Undang-undang t l
. Sistem Pentadbiran I
. Undang-undang t





Peranan Pemerintah dan Rakyat
. Peranan Sultan
. Peranan Pembesar
. Peranan Rakyat












BA
KPM

tD
tE
J
Aktiviti 1: Jalan Galeri (Gallery Walk)

Arahan:
Murid bergerak atau berjalan di dalam kelas untuk:
1. Melihat dan membaca hasil tugasan yang dipaparkan
2. Berfikir tentang hasil tugasan tersebut.
3. Berbincang dengan rakan kumpulan.











ffiffi Ffffi





Ilustrasi Pelabuhan Melaka padazaman Kesultanan Melayu Melaka
(a) Murid dibahagikan kepada empat kumpulan. Setiap kumpulan akan mencari
maklumat dengan menggunakan pelbagai sumber berdasarkan tugasan yang
diberikan.

(b) Hasil dapatan akan ditampal di dalam kelas.
(c) Setiap ahli kumpulan akan bergerak dan membaca serta membincangkan semua
dapatan tersebut.

Kumpulan 1
Apakah kepentir-rgan perdagangan pada zalnan Kesttltanau Melayu Melaka'J


Kumpulan 2
Siapakah pedagang yang mengunjungi pelabuhan Melaka'?
Apakah barang dagangan yang diperdagangkan?

Kumpulan 3
Bagaimanakah pengurusan pelabuhan Melaka yang dilaksanakan oleh Kesultanan Melayu
Melaka?


Kumpulan 4
Bagaimanakah kita boleh menjadikan pelabuhan perdagangan di negara kita terkenal
di seluruh dunia?
ts2

KPM

m
F 21 Abad





Aktiviti 2 : Pembelajaran Akses Kendiri dan Mangkuk Ikan Emas
(Self Access Learning dan Goldfish Bowl)

Arahan:
1. Setiap kumpulan akan diberikan tajuk tertentu.
2. Setiap kumpulan dibenarkan menggunakan pelbagai sumber dan bahan untuk mendapatkan
maklumat.
3. Ahli kumpulan lain dibenarkan secara individu atau kumpulan untuk tampil ke hadapan bagi
menjawab soalan dan memberikan pandangan.




Sistem Pentadbiran Kesultanan Melayu Metaka


Sultan




Bendahara





Penghulu
Bendahari Temenggung Laksamana
I
I I 1 Sttmber'. Adaptasi dariparJa Muhammad Yusoff Hzrshim. 2{)15. Kc suhanan Me laru Meluka . Edisi kedua.

I
Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dln Puslaka.
I

Berdasarkan rajah di atas,jawab soalan yang berikut:
l
(a) Huraikan peranan Pembesar Berempat:
(b) Bandingkan peranan Bendahara dengan Perdana Menteri pada hari ini.
(c) Pada pendapat anda, bagaimanakah kedaulatan dan keselamatan negara kita dipelihara
daripada ancaman anasir luar?

2 Sele.pas perbincangan, ahli kumpulan akan memindahkan jawapan dalam bentuk peta
pemikiran yang sesuai.

3 Setiap kumpulan akan membentangkan hasil perbincangan di hadapan kelas dan menjawab
soalan daripada kumpulan lain.




tsA
KPM

Pemahaman dan Pemikiran Kritis




I Kerajaan manakah yang mewariskan ciri-ciri negara bangsa kepada Kesultanan
Melayu Melaka'/

A. Kerajaan Srivijaya
B. Ker':ijaari Mrgapahit
C. Kerajaan iohor-Riau
D. Kerajaan Kedah Tua

2. Apakah sistem pentadbiran yang diamalkart pada zarlan Kesultanan Melayu Melaka'l


A. Sistem Perrbesar Berpusat
B. Sistem Pembesar Empat Lipatan
C. Sistem Pentadbiran Melayu Melaka
D. Sisterr-r Pembesar Euam Belas Lipatan

3 Undang-undang manakah yang digunakan dalam sistem pentadbiran Kesultanan Melayu
Melaka?

I. Undang-Undang Pelabuhan Melaka
IL Undan-el-Undiing Adat Melaka
Ill. Undang-Undang Laut Melaka
IV. Hr-rkum Kanun Melaka
A. I dan ll
B. I dan IV
C. II dan III
D. III dan lV



4.
Kesultanan Melayu Melaka rnetnpurtyai pelbagai lambtrng
kebesaran seperti nobat dan adat istiadat.


Apakali kepentingan lambang kebesaran tersebut'J

A. Membuktikan keturunan raja
B. Menunjukkau kedaulatan raja
1
C. Menggan-rbarkau keurewahart raja
D. Menurndakan kawasan pemerintahan






tsA
KPM

Pemahaman dan Pemikiran Kritis



5. Undang-undang di Melaka

UilDAI'IG.U]'IDAf'IG
I
DI METAKS
I
I
HUKUM KANUN UNDANG-UNDANG
MELAKA LAUT METAKA

(a) Apakah kandungan kedua-dua undang-undang di atas?
(b) Mengapakah undang-undang tersebut diperkenalkan? I
(c) Pada pendapat anda, apakah yang akan berlaku sekiranya rakyat negara kita tidak mematuhi
undang-undang? I
t
6. Petikan waadat di bawah adalah antara Sang Sapurba dengan Demang Lebar Daun.

I

I
WAADAT
\
Maka titah Sang Sapurba, "Hendaklah segala anak cucu harnba, jikalau ada salahnva
rl sekalipun, atau zalim dan jahat pekerrinya. janganlah segala hamba Melayu itu derhaka dan 1
rrenitikkan darahr.rya ke bumi. jikalau mereka itu akan cedera, berundur hingga ditakluk
:i negerinya juga...". Maka sembah Demang Lebar Daun, "Baiklah tuanku, tetapi anak cucLr
duli tuanku dahr-rlu mengubahkan, anak cucu patik pun berubahlah tuanku". Maka titah
Sang Sapurba. "Baiklah palran, kabullah hamba akan waad itu',. Titah baginda.'.Barang
siapa hamba Melayu derhaka mengubahkan perjanjiannya, dibalikkan Allah burrbunsan
:
rumah ke bawah kaki ke atas". Maka serrrbah Demang Lebar Daun,..Jikalau rala \Iela_ru
itu mengr-rbahkan perjanjian dengan harnba Melayu, dibinasakan Allah negerin,ra dan
, takhta kerajaannya".
t:
I
i \
Sumber'. W.G. Shellabear , 1995. Sejarah Melayu. Shah Atam: Penerbit Fajar Bakti Sdn. Bhcl.
I
(a) Apakah yang anda faham daripada petikan di atas?
I
(b) Mengapakah rakyat dilarang menderhaka kepada raja? \
t
7 Prinsip yang berikut ialah prinsip kedua Rukun Negara.
I
KESETIAAN KEPADA RAJA DAN NEGARA


Sebagai warganegarayang patriotik, bagaimanakah anda menghayati prinsip Rukun Negara
di atas?


tsE
KPM

ttr
TD
J
Nilai, Patriotisme dan Iktibar


a Penerokaan warisan ciri-ciri negara bangsa sebelum kedatangan Barat wajar dihayati
untuk memupuk semangat kesetiaan kepada raja dan negara.
Ker-u-rggulan pentadbiran dan undang-undang sebelum kedatangan Barat yang diwarisi
a
dan diamalkan kini berupaya untuk mengukuhkan agenda pembinaan negara dan bangsa.
a Hubungan antara pemerintah dengan rakyat yang diwarisi sejak zaman Kesultanan
Melayu Melaka penting untuk mewujudkan perpaduan masyarakat dan menjamin
kestabilan negara.

Diri dan Keluarga
Sebagai ahli dalam keluarga, sikap kerjasama dapat mengukuhkan institusi keluarga dan
seterusnya menyumbang kesejahteraan masyarakat.

Negara
Perpaduan dalam masyarakat pelbagai kaum, budaya dan agama menjadi asas penting untuk
menjamin keharmonian masyarakat dan mengukuhkan peradaban bangsa serta negara.














*;
Tr-




.tu




i1.:-.,
'r1







Hubungan harmoni antara kaum perlu dipupuk sejak kecil bagi menjamin kedaulatan negara berkekalan
Sumber: Pusat Maklumat Utusan dan Unit Foto Utusan Melayu (M) Bhd.
B2

KPM

;* * ;rt







r 2-(.:rx '-.- *!.,::-- --Lq,- *
n;tri ti


vQr),1 il i t


'1i.'. +.
t j ,
al-ilmnnr
,Tlo.N
t -t-4 t{a$ lr
d* l}- ] L.i(
[/t
ffi ffi
..
, :. i:J! Vrnn.
BAB 2




KEBANGKITAN NASIONALISM E


S*m**us=:.=

Perkembangan idea nasionalisme di Barat telah mempengaruhi kebangkitan nasionalisme diAsia dan
Asia Tenggara termasuklah di negara kita. Gerakan nasionalisme berkembang seiring dengan cara.
matlamat dan ketokohan pemimpin nasionalis. Perkembangan nasionalisme di negara kita tercetus
daripada pelbagai faktor yang seterusnya memberikan kesan kepada usaha membina tamadun bangsa
dan negara.



Revolusi Keaeungan Revolusi Amerika Revolusi Perancis Dahagi India
cli h,ngland




1688 1776 1789 1857

-



_<A
KPM

lnti Pati
l. Maksud nasionalisme.
2. Perkembangan idea nasionalisme di Barat.
L
3. Perkembangan nasionalisme di Asia.
4. Perkembangan nasionalisme di Asia Tenggara.
5. Latar belakang kemunculan kesedaran nasionalisme di negara kita
6. Faktor kemunculan gerakan nasionalisme di ne-sara kita.
7. Perkembangan nasionalisme.
8. Kesan perkembangan nasionalisme.

Elemen Kewarganegaraan
dan Nilai Sivik

I 1. Meneladani perjuangan pemimpin terdahulu.
2. Berwaspada dengan kuasa asing.
3. Kepentingan ilmu dalarn kehidupan.
4. Menghargai sumbangan pemimpin dalam mengekalkan kedaulatan negara
I
5. Keberkesanan organisasi dalam membangunkan negara.
6. Kepentingan semangat cinta akan negara.
7. Keintelektualan dalam rrembina teras ilmu.
8. Memanfhatkan media massa untuk kedaulatan negara.
KPS
Kemahiran Pemikiran Sejarah


l. Memahami kronologi perkembangan nasionalisme di Barat. Asia dan
negara kita.
2. Meneroka bukti kejayaan gerakan nasionalisme.
3. Membuat interpretasi ketokohan pemimpin nasionalis di negara kita.
4. Membuat imaginasi kegigihan golongan nasionalis mempertahankan
kedaulatan bangsa dan negara.
5. Membuat rasionalisasi kepentingan ilmu dalam mencapai matlamat
nasionalisme.






.
Penruliharr al-Unvah al-WLrthqa Revolusi Penerbitan Revolusi Sumpah PenubLrhan
\lei.ii . Pan-lslamisnre Filipina Al-lmant China Pemuda Ke-satuiin
Indonesia N'lelayu Muda

w
1868 1883 1896 1906 1 928
fr


\
t !.
\likado Meiji Savvid.lamal al-Din Jose Rizal Sun Yat Sen Ibrahinr Haji Yrrukoh _<A
al-Afghani KPM

$ Maksud Nasionalisme

Nasionalisme bermaksud perasaan cinta yang mendalam terhadap bangsa dan negara. Nasionalisme
boleh diertikan sebagai semangat kebangsaan yang menjelaskan sikap dan pendekatan berkaitan
N dengan perjuangan menentang penjajahan serta pembelaan terhadap bangsa dan negara. Selain itu,
! nasionalisme bermaksud gerakan untuk mencapai kebebasan politik, ekonomi dan sosial daripada
I penguasaan orang asing. Idea nasionalisme tidak sama antara negara dengan zaman kerana idea
i tersebut berkait rapat dengan pengalaman sejarah dan pengaruh sekeliling seperti keturunan, agama,
! bahasa dan adat resaln.
Pendapat Tokoh

Beberapa orang tokoh dan sejarawan telah memberikan tafsiran berkaitan dengan nasionalisme
mengikut pandangan mereka.
!
I
I
I Nasionalisme merupakan satu gerakan yans meletakkan kesetiaan
'#t seseorang hanya kepada negara atau ban-esan1a.
I
Hans Kohn, 1961 "The ltlea of Nationali.srr. Neu'\'ork: \l:rcmilliln Pub- Co.


Hans Kohn
I:III rrrr-rrI
rrrIIIr.

t Kebangkitan nasionalisme Melal,u lebih kepada kesedaran
dan ketegasan diri pada dekad terakhir sebelurn Perang
-
Dunia Kedua. Hal ini disebabkan oleh ancaman terhadap
hak kepentingan orang Meial'u serta faktor ekonomi.
Nasionalisme juga timbul akibat kebimbangan masl,arakat
terhadap sekularisme dan imperialisme Barat 1,an-s melanda
Tanah Melayu.
William R. Roff, 1967. The Origins of Muluy Nutiornlisrn. Neu Haven: I
Profesor William R. Roff Yale University Press.
t
r------f
F f : I I T T T
I
I
Kita hendak rnenzahirkan suatu bangsa yang lebih tegap dan kuat,
I boleh berdiri di atas tapak kaki kita sendiri dan men._eambil ternpat
I - kita yang sebenar di sisi bangsa-bangsa lain yang tegap dan bersatu. I
Anuar Abdullah. 2()O4. Bbgrt$ Datu' Onn Hidup Melaru. Bangi: Penerbit
[-rtircr:ili Keblngsr;ur Mrla1.ix. I
I
Dato'Onn Jaafhr'
I
IIIII IIIII:I J
"A
KPM

t I I I I I I I

T
Perjuangan menentang penjajahan hendaklah ada persatuan dan
I perpaduan ytrng kuat. iailu l{utirnal Frorts. Segala tl-naga Yans rne nentarlg
I pen.lajahan hendaklah digunakan untuk mencapai kerrrerclekaan clengan
-
I tetap berpegang pacla tatatertib dan adab sopan bangsa NIelalu dan
agama Islam untuk rnenebus, merebut dan nrerampas kenrbali hak nrutlak F
TD
ban-ssa kita yang telah ditenggelamkan itu.
TE
Isirriril Said. 2008. Dr. Builrunuthlirt ctl- Hclttti: Pc.iuun,q ,\It'lctru .,\t juri . S hrih A larrr: Kalisrna
Publications Srln. []hcl. Dr. IJurJrlnuddin al I-lelnri N
W
r-irr
!TTIIIII-
w
Nasionalisme merupakarl fenomena sejagat yang mengiktiraf hak
setiap bangsa di dunia ini untuk rnenubuhkan negaranya sendiri
clan memindahkan kedaulatan kepada rakyat. Nasionalisme juga
menuntut kesetiaan ulung individu disalurkan kepada negara bangsa itu.
"l'aklif' I
R. SLrntharalingam. 1985. "Konsep Nzrsionalisme: Ke Arah SatLr dlm.
R. Suntharalingarn dan AbcitLl Rahman F{aji Ismail (ecl.). Nailonalisttre Sntu I
Tinjttuan Se,jarah. Petaling Jaya: Fajar Bakti.
Dr. R. Suntharalingarl
t
I
:IIII
lrrr:r:rr
I g'@
t Nasionalisme Melayu bukanlah gejala baharu hasil penggabunqan
Tanah Melayu oleh British, tetapi nasionalisn-re Melayu telah
I wujud sejak zarnan Kesultanan Melayu Melaka. Kesetiaan
I kepada raja merupakan ciri nasionalisme Melayu ketika itu dan I
orang Melayu berpegang pada faham kebangsaan yang bersifat
I I
ke'"Tanah Melayuan".
Zainal Abidin Abdul Wahid. l99l . .\t1uralt I4trlu.tyiu: Pcntuf:iran Llun Penuli:utt. I
Bangi: Penerbit Ilniversiti Kebangsaan Malavsia. Profesor Datuk Zainal Abidin
Abctul Wahid I

l-TIIII:r-
I
I Dalam konteks Melayu sebelum merdeka, nasionalisme digunakan
I untuk merujuk perjuangan orang Melayu bagi mendapatkan kembali ir
I kedudukan unggul dalam negara sendiri.
Khoo Kay Kim. "Nasionalisme dan Sastera Sebelum Perang Dunia II" dlm. Deral ,l
Susterct. I 5 O.eos 1984.
Profesor Emeritus Tan Sri :,1
i:,
Dr. Khoo Kay Kim il
t r"r"a r"5"r I I
-Itlrr
Nasionalisme mempunyai pelbagai tafsiran berdasarkan sejarah. corak perjuangan dan karisma
pemimpin yang mendukung perjuan-qan. Nasiorlalisme berkait rapat dengan perasaan cinta akan
negara yang mencetuskan keinginan membina negara bangsa dan melahirkan identiti sendiri. Hal ini
bermaksud nasi<lnalisme ialah Lrntuk melahirkan perasaan kekitaan den-9an rnenggunakan
-gerakan
persamaan kebudayaan dan pengalaman sejarah yang bertlljLrau rnembebaskiin bangsa dan negara
claripada penjajahan. Gerakan ini rnenLrju matlilmat yang sama, iaitu rnembina banssa 1,ang bersatu
dan negara berdaulat.

3A
KPM

fli Perkembangan ldea ilasionalisme di Barat

Nasionalisme di Barat berkembang hasil daripada penentangan terhadap pemerintahan beraja yang
7 menjadi simbol penindasan yang menggugat hak dan kebebasan rakyat. Contoh nasionalisme
N antiraja ialah Revolusi Keagungan di England dan Revolusi Perancis. Selain itu, idea nasionalisme
r juga dikaitkan dengan perjuangan untuk memperoleh kemerdekaan daripada penjajahan kuasa
I asing seperti Revolusi Amerika.









Engla
P6rancis
Amerika
John Locke, ahli falsafah Inggeris.
-luntber: Khasnor Johan. er al.. 1996.
Sejarah Peradaban Dunia. Kttala
[-umpur: Dewan Bahasa dan Pustaka.



Pemikiran John l.ocke
Selepas penggubalan Bill
of Rights, John I-ocke telah
menghasilkan karya Tw'o
Treatises o./ Goternntelr/ yang
mempopularkan prinsip raja
berperlen-rba-eaan. John Locke
menolak konsep pemeri ntahan '..-iji Revolusi Keagungan (1688)
raja berkuasa mutlak dan i€ii
menegaskan bahana kerajaan Revolusi Keagungan (Glorious Revolution) di England berlaku
patut diasaskan pacla suatu
disebabkan oleh keinginan menegakkan kedaulatan parlimen dan
persetujuan antara pemerintah hak asasi rakyat.
dengan rakyat. Undang-undang Revolusi ini tercetus berikutan pernerintahan Raja James II
perlu digubal bagi memenuhi
membelakangkan parlimen semasa menggubal undang-undang. Ahli
hak asasi manusia.
parlirnen bangkit menentang pemerintahart raja berkuasa nlutlak
dengan sokongan Mary II dan suaminya, Raja William of Orange
dari Belanda. Menyedari sokongan yang semakin berkurangan.
Raja James ll melarikan diri ke Perancis.
Peristiwa ini dikenali sebagai Revolusi Keagungan kerarra
peralihan kuasa berlaku secara aman tanpa perlumpahan darah.
Sernasa pemerintahan Mary Il dan Williarn of Orange. konsep
kedaulatan parlimen dan sistern raja berperlembagaan dir.nantapkan.
Bill of Rights digLrbal untuk memberikan keutamaan kepada parlirnen
menggubal undang-undang dan hak mengutip cLrkai.
Revolusi Keagungan di England.
S u mlte r: https: //rvrvw.alatny.com.
Dicapai pada 2 September 2019.

z+1r
:J
KPitl

il *ruolusi Amerika (1 776)
Revolusi Arlerika tnerupakan t'eaksi orang Amerika menentang
penjajahan British. Penentangan ini disebeibkan oleh tindakan British
tidak rnelindungi hak penducluk Arnerika )an-q merttpakan sebal.ragian fJ
daripada erxpayar Ilritish. Terdapat l3 buah tanah jajaharl Blitish di F{
l-l
Arnerik;i. Pendtrduk Amerika menentang akta yang tliperkerlalkan
runtuk menrungut cukai di jajahan tersebut seperti Akta Pelal'aran. Akta
GLrta, Akta Setem dan Akta Teh. Penduduk tanah.iajahan di Anterika l'homasJetlers.n. N
melaungkarr slogan "tiada cukai tanpa perwakilan" kerana tiada uakil ahlitirlsatirhAnrerikir.
Amerika dalam Parlimen British. Suntbe r'. Klrirsnor .Iol.r:in- .'r ut.. 1996.
Pemirnpin di tanah jajahan menubuhkan kon-eres y'ang diketuai oleh Stiirrtrlt Pt't.tltltutt 1)rirrra Kuala
George washin-9ton dan mengisytiharkan perang terhaclap British untr-rk LLrmpttr: De*an Bal.ie::r Lhn Pttrtak:t'
memperjuangkan kemerdekaan Amerika. Kongres meluluskan Perisytiharan Kemerdekaan Anlerika 1"ang
ditrrlis olelr'fhclmas Jefferson pada bulan Julai 1116. Perisl'tiharan tersebut menegaskan bahau'a sekiranla
F
sesebuah kerajaan tidak dapat menjarnin hak kehidupan. kebebasan dan kebahagiaan, maka menjadi hak
penducluk untuk membentuk kerajaan baharu.
Revolusi Amerika berakhir pacia tahun 1783. apabila British rnengakui kemerdekaan Amerika. Sebanl'ak
I 3 buah bekas tanah jajahan tersebut digabungkan ctan diberikan nama baharu sebagai Amerika Syarikat yang
r.nemperkenalkan sistem pemerintahan demokrasi.


\
WF Revolusi Perancis (1789)
Revolusi Perancis tercetus daripada idea nasionalisme yang memperjuangkan
kebebasan. persamaan dan persaudaraan oleh golongan pemikir Perancis
seperti Jean Jacques Rousseau (Rousseau) dan Voltaire.
Rousseau telah menulis Tlrc Sociol Contract yang mengemukakan
keunggulan suara rakyat bagi menjamin kesejahteraan masyarakat. Suara
rak;"at digelar sebagai "hasrat umum" yang merupakan kata sepakat
golongan yang mempunyai kesedaran. Menurut Rousseatt, kedaulatan
suara rakyat lebih tinggi dan penting daripada institusi raja dan birokrasi. Jean Jacques Rousseau, ahli
Sasaran golongan revolusi adalah terhadap pemerintahan autokratik falsafah Perancis.
Raja Louis XVI (1774-1792) dan golongan bangsawan. Golongan ini Sumber: Khasnor Johan. er al.,1996.
rnemonopoli pelbagai keistimewaan. sebaliknya rakyat terbeban dengan S e.j u ro h P e roda bun D un ia. Kuala
pelbagai cukai. Lurnpur: Dewan Bahasa dan Pustaka.
Golongan revolusi menggempur penjara Bastile, membebaskan
tahanan politik dan seterusnya menggulingkan Raja Louis XVI . Revolusi
Perancis membawa kemunculan Republik Perancis yang men-eakhiri
sistem pemerintahan beraja di Perancis.


Efi*E
Idea nasionalisme di Barat rnencetuskan kesedaran dan urrArl l.+,
kebangkitan memperjuangkan kedaLrlatan negara yang 'Jfj,;t"'!t-rl
nrenekankan hak dan prinsip kedaulatan rakyat. Idea ffif,Ht
nasionalisme ini memberikan iktibar kepada kita tentang
kepentingan ilmu pengetahuan untuk meningkatkan Jamuan Teh Boston, 13 tanah jajahan
kesejahteraan hidup. tdea ini tersebar ke dalam gerakan British di Amerika dan Bill of Rights
nasionalisme di luar Elopah termasuklah di Asia dan
Asia Ten-9gara.
,A


KPM

2.1 P* r k* stt * e EE gE €r $r $'€ m s * * sE e E $ s s-Er * # € &s E ax
Perkentbangan nasionalisme di Asia nrenrpakan kesinambungan idea nasionalisrne cli Barat kesan
daripacla pertembr:ngan yan-q berlaku den-uan btrngsa Eropah. Kedatangan dan peniajahan kuasa
N Eropah di Asia mencetuskan kebangkitan nasionalisme seperti cli Inclia. China. Mesir. errpayar
L- Uthmaniyah dan Jepun.
E Nasionalisme di lndia
6
Nasionalisme di India merupakan reaksi pendr"rduk tempatan terhadap dasar imperialisrne British.
Kebangkitan rakyat tempatan dalarn Dahagi India 1857 merupakan titik tolak kepada perkemban-san
nasionalisme di India.
Nasionalisme awal bercorak gerakan yang mernberikan perhatian terhadap isu sosioa-eama.
Brahmo Samaj dan Arya Sarnaj merupakan pefiubuhan pentine yang menggiatkan rasa kecintaan
kepada bLrdaya tempatan kesan daripada pengaruh budaya Barat.
Pada penghujung abad ke-19. perkemban-9an pendidikan Barat membawa kemunculan
irrtelektual yang memulakan gerakan nasionalisme lebih tersusun. Mereka menubuhkan
-eolon-Ean
pertubuhan politik untuk menyuarakan pandangan seperti Kon-eres Kebangsaan India atau Indian
National Con_rress (INC) yang dibentLrk pada rahun 188-5 dan Liga Muslim yang ditubuhkan
pada tahLrn 1906.
Pada awal abad ke-20. muncul gerakan bersifat keras yan-9 diketuai oleh nasionalis ratlikal
seperti Bal GangadharTilak dan Bipin Chandra Pal. Mereka rnenggerakkan semangat penentangan
secara militan terhadap British.
Selepas Perang Dunia Pertama.lNC ntemperlihatkan dasar tidak bekerjasama dengan British.
Tindakan ini diterajui oleh Mahatrna Gandhi yane menjaclikan ser/vrug:nJ,.* sebagai pegangan
untuk menggerakkan nasionalisme di India.
Selepas Peran_u Dunia Kedua. INC dan Li_ea Muslim membentuk jawatankuasa khas ba_ei
merangka rancangan pembahagian India. iaitu negara India dan pakistan. pada l4 O-sos 1947.
Pakistan diumr:mkan sebagai nesara merdeka dengan Muhammad Ali Jinnah sebasai Gabenor
Jeneral Pakistan.India pula men-sisytiharkan kemerdekaan pada 15 Ogos I947. Jawaharlal Nehru
dilantik sebagai Perdana Menteri pertama India.

-:,4
Nasionalisme di Ghina
Nasionalisme di China bertujuan mengukuhkan peradaban
Dahagi India I 8-57 ialah China dalam kalangan orang Cina daripada ancaman penguasaan
pemberontakan van-sr tel ah politik dan ekonomi oleh kLrasa asing.
dilancarkan oleh sepoi atau Nasionalisme China bennula dengan penentangan terhadap
askar upahan British berbangsa
kelemahan pernerintahan Dinasti Manchu (kerajaan Manchuria)
India. Pemberontakan tersebut
yang dianggap sebaeai orang luar dan kehilangan ntandat.
rnerupakan reaksi kepada Masyarakat China tumt hilang kepercayaan terhadap Dinasti
ancaman pengaruh British
Manchu yang gagal menghalang kemasukan pengaruh Barat.
terhadap adat. buclaya dan
Gerakan nasionalisme seterusnya bercorak anti-Barat kerana
agama masyarakat setempat.
menentang campur tangan kuasa Barat di China.
of{1'\-, Tokoh yang mempelopori serakan kebangkitan rakvat
di China ialah Dr. Sun Yat Serr. Beliar-r mengentnkakan Tica
Salyugraha bermaksud Prinsip Rakyat (San Min Chu-i) sebagai ideologi perjr.ransan.
berpegang teguh kepada iaitu nasionalisme. demokrasi dan kebajikan sosial. Prinsip
kebenaran. Konsep s aty *gr*ha tersebut menjadi asas kepada gerakan Revolusi China padrt
menjadi asas perjuangan tanpa tahun l9ll 1'ang berjaya menumbangkan pemerintahan Dinasti
keganasan.
Nlanchu clan kemunculan pemerintahan republik di China.
r?oTt
*:.-1
KPM

Nasionalisme Empayar UthmaniYah Gerakan Pan-lslamisme
dan Mesir Pada tahun 1883, Sayyid Jamal al-Din
Nasionalisme empayar Uthmaniyah dan Mesir al-Afghani menubuhkan kumpulan yang
lahir daripada kesedaran untuk mempertahankan diberikan nama al-Urwah al-Wuthqa (Ikatan t,
sistem pemerintahan Islam dan agama Islam yang Kuat). Kumpulan ini ditubuhkan ttr
yang diancam oleh imperialisme Barat pada untuk memperkuat rasa persalldaraan dan
abad ke-19. Kesedaran tersebut mencetuskan membawa umat Islam kepada kemajuan. N
gerakan Pan-Islamisme dan gerakan Islah. Pertubuhan ini telah menerbitkan akhbar
al-Urwah al-Wutlrya untuk menyebarkan
idea Pan-Islamisme, iaitu seruan penyatuan
Gerakan lslah persaudaraan umat Islam di seluruh
Gerakan Islah merujuk gerakan pemulihan dunia untuk bangkit menghalang peluasan
Islam. Gerakan ini telah dipelopori oleh kuasa Barat. Pada tahun 1914. empayar
Sayyid Jamal al-Din al-Afghani dan Uthmaniyah mengeluarkan fatwa menyeru
Sheikh Muhammad Abduh. Imperialisme umat Islam yang ditindas penjajah Barat
Barat di Mesir menyebabkan berlakunya bangkit berjuang bersama-sama dengan
pertembungan kebudayaan antara Eropah- ernpayar Uthmaniyah.
Amerika dengan kebudayaan tempatan yang Pemerintah empayar Uthmanil'ah. iaitu
rnengubah budaya dan tradisi kepercayaan Khalifah Abdul Hamid II men-sgerakkan
masyarakat tempatan. Den-{an itu, gerakan idea Pan-Islamisme ini. Gerakan ini mendapat
Islah menyeru umat Islam berpegang pada sokongan umat Islam di seluruh dunia
ajaran Islam yang sebenar berpandukan termasuklah Tanah Melayu. Contohnya.
al-Quran dan Hadis serta memperbaik kebangkitan Tok Janggut menentang British
kehidupan masyarakat untuk melepaskan di Kelantan pada tahun I 915.
diri daripada penjajahan.



Nasionalisme di Asia merupakan gerakan
untuk menamatkan penjajahan kuasa
ilasionalisme di Jepun asing dan menuntut perubahan politik
Nasionalisme di Jepun pula digerakkan oleh seiring dengan pembinaan negara bangsa.
pemerintah Jepun disebabkan oleh kesedaran untuk Contohnya. di India. Mesir dan China.
mencapai kemajuan bagi mengelakkan ancaman Nasionalisme juga berlaku dalam bentuk
imperialisme Barat. Maharaja Mikado Metji (1868) gerakan pembaharuan dalam negara untuk
melancarkan gerakan pemulihan Jepun dengan mengekalkan kedaulatan seperti yang telah
menekankan pemodenan mengikut model Barat berlaku di empayar Uthmaniyah dan Jepun.
supaya Jepun dihormati oleh kuasa Barat. Kita sewajarnya mengambil iktibar untuk
Prinsip dan s**t:tttgi:t fir,rs/rirf* dijadikan asas sentiasa berwaspada terhadap anasir asing
membina nasionalisme dalam kalangan rakyat dan yang boleh menjejaskan kedaulatan bangsa
pemerintah semasa era Pemulihan Meiji. Pemulihan dan negara.
meliputi gerakan pembaharuan dalam semua aspek t
negara perindustrian dan kuasa tentera yang kuat .(>
kehidupan yang menjadikan Jepun muncul sebagai
di Asia pada awal abad ke-20. Namun begitu,
desakan ekonomi dan nasionalisme melampau oleh :ir:irrangat irg*".iJlid* ialah sikap yang sanggLlp
golongan tentera menjadikan Jepun seba-eai kuasa menanggung risiko. bersungguh-sungguh mencapai
imperialisme di Asia. cita-cita dan sedia berkorban demi melaksanakan
tanggungjawab terhadap ketua datr ne-qara.
,r!
4-
KPM

ffi] Perkemhangan ltlasionalisme di Asia Tenggara

Nasionalisme di Asia Tenggara berakar umbi daripada gerakan membebaskan diri daripada penjajahan
kuasa Barat seperti yang berlaku di Filipina, Burma (Myanmar), Vietnam dan Indonesia. Namun
t.,
begitu, di Thailand, gerakan nasionalisme bersifat menuntut pembaharuan dalam pentadbiran ke arah
I mengekalkan kedaulatan negara daripada ancaman imperialisme.
E
E E! Nasionalisme di Filipina

Nasionalisrre di Filipina rnurrcLrl Lrntrrk nrenSh;ilrir.(.,'
penjajahan asing. Antarii tokoh nasionali: Piii.I:
terntasuklah Jose Rizal. Andres Bonithcio rBrr::ri.r-i
serta Ernilio Aguinaldo (Aguinaldo). \asi.)lilr)::c
peringkat ar.val berbentuk Gerakan PropaSan.l.t \.1r1-i
dipimpin oleh.lose Rizal. Cerakan ini nrenunrur Filipina
dijadikan sebahagian daripada wila,rah Se1,.311i')l )anS
menrpunyai hak yang sama seperti barrssr.i S:purrrirl.
Jose Rizal menubuhkan Liga Filipina ilitLrn
I)i1!1:1
1892 untuk nrendesak kerajaan Sepanrol nrr-lrrkirkirrr
perubahan politik, ekonomi dan sosial di Filiprn;i


Ke-eagalan Gerakan Propaganda mencet u skr n rlle i.L
nasionalisme yang lebih radikal. Bon ifacio ntenrrbu it k rirr
Katipunan untuk memperoleh kemerdc-kaan Filiplnl
.lose R izal
melalui revolusi. Katipunan yang merupakan Serak.in
revolusioner telah menggunakan akhbar Krllin rur Lrnl Lr k
menyebarkan idea revolusi kepada rakr at Filipinir.
Bonifacio dan Aguinaldo telah mentimpin Karip.1111.,11
Burma (Nlyanmar) melancarkan Revolusi Filipina pada tahun lll96 LrntLrk
. 1886: Burma dijajah oleh British menyingkirkan pemerintahan Sepanyol. nantun usaha
dan diisytiharkan sebagai empayar ini gagal.
British-India.
. 1935: Bunna dipisahkan
daripada lndia. Aguinaldo kemudiannya bekerjasama den!ar.r
. 1988: Narna Burma ditukarkan
Amerika Syarikat clan berjaya men-rusir Sepanrol clari
kepada Myanmar.
Filipina. Namun begitu, Perisytiharan Kernerdekaan
Filipina oleh Aguinaldo pada tahun 1899 tidak diiktiral
lsu kasut
oleh Amerika Syarikat, sebaliknya Filipina cliletakkan
Perbuatan orang British yang rnemakai
di bawah pen_suasaan Amerika Syarikat. Di bauah
kasut semasa mernasuki kuil Buddha.
penjajahan Arnerika Syarikat, golon-ean nasionalis ini
Perhuatan ini dianggap rnencemari
mengubah strategi perjuangan dengan mensqunakan
kesucian agama Buddha.
saluran diplomasi melalui parti politik sederhana.
Penclekatan kerjasarna membolehkan Sergio Osmena.
Golongan Nlandarin
pemimpin Parti Nasionalis dilantik menganggotai
Pembesar yang menerima pendidikan
Dervan Perhimpunan Filipina pada tahun 1907. Gerakan
Confuci us.
menuntut kenrerdekaan ini diteruskan oleh golongan
nasionalis sehinsga Peran-{ Dunia Kedua.
*A
KPM

tr Nasionalisme di Burma (Myanmar)


Nasionalisme di Burma ialah manif-estasi perjuangan golonean kelas menengah, sarni Buddha (pongyi)'
Thakin (siswazah universiti) dan golongan petani menelltans imperialisme British. Nasionalisme digerakkan E
oleh golongan kelas pertengahan berpendidikan Barat berikutan petlgaruh British yang mengancam
keiludukan agama Buddha. Mereka menttbuhkart Persatttan Belia Buddha pada tahtrn 1906 untuk ttr
mengekalkan tradisi Budclha, pendidikan dan kebudalaan Bttrma. Persatuan tersebut menggunakan isu
kasut r-rntuk membangkitkan nasionalisme. Selepas diambil alih oleh pemimpin yang lebih radikal seperri N
U Ba Pe. persatuan tersebut dinamakan Majlis Persatttatt Am Kesatuan Bunna. lsu yang berkaitan dengan
bangsa Burma mula diperjuangkan. Menjelang tahun lgl0, Revolusi Pelajar lnenuntut penttbulran universiti
untuk mereka. Golongan sami BLrddha seterusnya menttbuhkan Majlis Am Sangha Samagyi dan mencetLrskan
Pemberontakan Saya San (1930-1932). Pemberorltakan yang diketuai oleh Saya
Sar.r. iaitu bekas pongyi mendapat sokon-9atr golongan petani yang terbeban dengan
pelbagai jenis cukai.
Perkembangan nasionalisme berikutnya dipengaruhi oleh pengenalan
Perlembagaan Burma 1935 yang memisahkan Burma dengan India. Perlembagaan
tersebut merangsang perjuangan ke arah berkerajaan sendiri. Golongan Thakin
rnenubuhkan Parti Do BamaAsiayone (Kami Orang Burma) untuk mernperjuangkan
kemerdekaan Burma. Pemirnpin parli tersebut seperti Aung San, Kyaw Nein dan
U Nu menggelar diri sebagai "Thakin" yang bermaksud tuan dan menegaskan oran-9
Burma mesti bertuatrkan oran-e Burma. Dr. Ba Maw yang memenangi pilihan raya
pada tal.run 1937 kemudiannya dilantik sebagai Perdana Menteri yang pertama.
Aung San
tr Nasionalisme di Uietnam


Nasionalisme di Vietnam murtcttl akibat perubahan sosiopolitik dan sosioekonomi selepas kedatangan
Perancis. terutama selepas tahun I918. Gerakan nasionalisme Vietnam dipelopori oleh golongan bangsau'an
clan pegawai daripada golongan Mandarin. Golongan ini memperjuangkan pemulihan sistem pemerintahan
bera.ia. Kemunculan golongan intelektual meningkatkan kesedaran politik dan gerakan anti-Perancis.
Nasionalisme Vietnam disalurkan rnelalui akhbar seperti Tribune ltttlige dan Cloche Felee yang mengkritik
penindasan Perancis dan menuntut hak rakyat Viettram. Gerakan nasionalisme Vietnam selepas Perang Dunia
Pefiama bercorak revolttsi yang didukung oleh dua aliran ideologi, iaitu nasionalisme dan komunisnle.
Parti utama aliran nasionalisme ialah Viet Nam Quoc Dang Dang (VNQDD) atau Parti Nasionalis Vietnam
pimpinan Nguyen Thai Hoc, manakala golongan komunis diterajui oleh Parti Komunis Vietnam (PKV)
pimpinan Ho Chi Minh.

Perjuangan VNQDD berteraskan demokrasi, nasionalisme dan sosialisme.
Parti ini melancarkan pemberontakan pada tahun 1930 untuk mengusir Perancis
dan menubuhkan kerajaan republik Vietnam. Peristiwa ini memberikan kesempatan
kepada Perancis melumpuhkan gerakan golongan nasionalis dengan menangkap
pemimpin VNQDD dan menghukum bunuh Nguyen Thai Hoc.
Cerakan revolusi menentang Perancis diteruskan oleh Ho Chi Minh melalui
PKV. Pada bulan September 1945, Ho Chi Minh berjaya mengisytiharkan
kemerdekaan RepLrblik Demokratik Vietnam di Hanoi. Vietnam Utara. Beliau
dilantik seba-qai presiden pertama, manakala Vietnam Selatan yang belpusat
di Saigon berada di barvah pengaruh Perancis dan Amerika Syarikat' Gerakan
menentang penjajahan Barat diteruskan sehingga Republik Vietnam terbentuk
Ho Chi Minh pada tahun 1976.

2q )1
z'4
KPM

a llasionalisme di lndonesia


Nasionalisme di lndonesia pada awalnya berkisarkan isu pendidikan untuk mengubah nasib rakyat akibat
dasar penla.iah Belanda. Raden Adjeng Kartini mempelopori perjuangan untuk memajukan penclidikan kaum
N wanita. Karya Kartir.ri, terutarna surat yang diutus kepada rakan-rakannya di Eropah dibukukan dan diterbitkan
denganjLrdul HilungGelupTerbitluhTerongpadatahun lgll.Karyaini kernudiannyaditerjemahkankedalam
6 bahasa Irrggeris dengan judul Letters oJ'u Juvartese Prilrces.t. Kary,a tersebut mendedahkan dasar diskriminasi
E Belanda yang menindas dan membawa kemunduran kepada bangsa Indonesia. Kesedaran nasionalisrne
seterusnya berkembang dengan kemunculan pertubuhan yang lebih tersusun seperti N,lr-rl.rarnrnadir,ah untuk
mernperlahankan agama Islam daripada ancaman sekularisme Barat. Cerakan nasionalisme menjadi semakin
radikal dengan penubuhan parti politik yang mernperjuangkan kemerdekaan seperri Sarekat Islam (SI). partai
Komunis Indonesia (PKI) dan Par-tai Nasionalis Indonesia (PNl). Kepimpinan Soekarno menjadikan pNI
sebagai sebuah parti yang berpengaruh.

Pada tahun 1928. Kongres Pemuda Indonesia melahirkan ikrar
"Sumpah Pemuda" yan-e menjadi tonggak nasionalisme. Tiga asas dalam
sumpah tersebut ialah satu tanah air. satu bangsa dan satu bahasa untuk
mewujudkan keutuhan negara bangsa.
Bagi mengukuhkan perjuangan pertubuhan ini, Soekamo mempelopori
pembentukan Permuafakatan Perhirnpunan Politik Kebangsaan Indonesia
(PPPKI). PPPKI ialah gabungan organisasi dan parti politik Indonesia
yang memperjuangkan kemerdekaan Indonesia.









Raden Adjeng Kartini
SUMPAH PEMUDA

Pertama: Kami putera dan puteri lndonesia
mengaku bertumpah darah yang satu,
tanah lndonesia
Kedua: Kami putera dan puteri lndonesia
mengaku berbangsa yang satu,
bangsa lndonesia
Ketiga: Kami putera dan puteri lndonesia
menjunjung bahasa persatuan,
bahasa lndonesia





Soekarno

I Sarekat Islam, Partai Komunis
Indonesia dan Partai Nasionalis
Indonesia.
gA

KPM

o [tlasionalisme di Thailand

Nasionalisr.ne di Thailand berbeza daripada gerakan nasioualisme cli negara lain di Asia Tenggara yang
bersifat antipenjajah dan menrperjuangkan kenterdekartn. Gerakatr nasionalisrne cli Thailand bertujLran
mempertahankan kedaulatan negara sel'ta melltlrltlrt penglibatali riikyat dalam pemerintahan. Etr
Nasionalisme di Thailand dipelopori oleh Raja Thailancl rnelalr-ri usaha diplomasi dan pemodenan. tr,
Ra.ja Mclngkut rnembina hubungan baik dengan kttasa Barat seperti British,Amerika Syarikat dan Perarrcis.
Baginda mernulakan langkah penrodenan dengan l.trelaksanakan birokrasi Bat'at. Penasihat Barat dibawa N
masuk untuk melatih pegawai ternpatan dalam pentadbilan kervangan. pelabuhan. kastanl. ketenteraan dan
polis. Guru dari Barat. terutamanya British turut dibarva trasuk unlttk melaksanakatl sistenl pendiclikan Barat.
I-angkah tersebut mernbentLtk irne.j Thailand sebagai negara yang bersahabzit dengan Barat. Pernodenan negara
dtrn dasar terbuka Raja Mongkut diteruskan oleh putera haginda. iaitu Raja Chr-rlalongkorn ttntuk menjadikan
Thailand negara yang bebas daripada penjajahan kuasa Barat. khtrsttsnya British.
Nasionalisrne dalarn kalangan rakyat tirnbul semasa pemerintahan Raja Vajiravudh. Kelernahan
pentadbiran Raja Va.iiravudh menimbulkan kegelisahan rakyat terhadap penguasaan politik oleh kerabat
diraja. Sernentara itu. Nai Pridi Pl.ranon.ryong dan lr-ield Marshal Phibulsongkram menubuhkan Parti Rakyat
dan melancarkan Revolusi Thai pada tahun 1932. RevolLrsi tersebut menamatkatr pemerintahan raja berkuasa
mutlak. Pemerintahan raja berperlembagaan diperkenalkan dengan meletakkan
raja pada kedudukan tertinggi. tetapi tidak mencampuri urusan pentadbiran
kerajaan Thailancl yang dijalankan oleh Perdana Menteri.
Nasionalisrne seterusnya berkisarkan rasa tidak pr-ras hati rakyat
terhadap penguasaan ekonomi oleh kapitalis Barat dan orang Cina. Perdana
Menteri, Phibulsongkram rneluluskan undang-undang menyekat penguasaan
ekonomi oleh orang Cina dan menggalakkan peribumi terlibat dalani kegiatan
ekonorni. Semasa Perang Dunia Kedua, dasar bekerjasama dengan Jepun
menyebabkan Thailand tidak dija.iah oleh Jepun. Thailand turut ntentperoleh
hak sernula terhadap wilayah di lndochina dan negeri utara Tanah \lelal ir .






,@
Phibulsongkram
Thailand
Nama asal Thailand ialah Siam. Pada tahun
Nasionalisme di Asia Tenggara berkembang 1939. Siam ditukarkan kepada Thailand
yang bermaksud "Tanah Bebas".
daripada kesedaran memperjuangkan hak bangsa
dan mendapatkan kemerdekaan. Namun begitu.
nasionalisme di Thailand pula berbeza kerana lebih Birokrasi Barat Raja Mongkut
. Membawa masuk 80 orang penasihat
kepada Llsaha mempeftahankan kemerdekaan dan Barat.
kedaulatan negara. Sumbangan pemimpin dalam . Penasihat kewangan, pelabuhan dan
usaha mengekalkan kedaulatan negara sewajarnya polis dari Britain.
diteladani untuk mengukuhkan peradaban bangsa . Penasihat kastam dari Atnerika
dan negara. Syarikat.
. Penasihat ketenteraan dari Perancis.





SA
KPM

ffi Kesedaran Nasionalisme di Negara Kita

Kesedaran nasionalisme di negara kita dapat ditelusuri sejak zaman Kesultanan Melayu
!\ Melaka. Kesedaran ini berkembang semasa menghadapi ancaman Siam dan British oleh tokoh

6q \ PeJuang temPatan'
rg 7
E Sejarah perjuangan bangsa menghadapi ancaman luar dapat dilihat sejak zaman
Kesultanan Melayu Melaka. Usaha pemimpin Kesultanan Melayu Melaka seperti
Sultan Muzaffar Shah dan Sultan Mahmud Shah seharusnya disanjung. Setelah
berundur dari Melaka, Sultan Mahmud Shah berusaha untuk mendapatkan Melaka
kembali dengan melakukan tiga kali serangan terhadap Portu_qis. namun serangan
tersebut menemui kegagalan.







Penentangan terhadap ancaman luar juga dilihat melalui perjuangan Sultan
Kedah, iaitu Sultan Abdullah Mukarram Shah yang menentang Syarikat Hindia
Timur Inggeris (SHTI). Baginda berusaha untuk mendapatkan pulau pinang
kembali yang merupakan sebahagian daripada wilayah Kedah. perjuangan
baginda merupakan perjuangan terawal menentang British di Kedah.





&u"
.."t"-
a',

Shout Out
Murid n.rernberikan idea secara lisan dengan
laungan yang kuat dalam sesi sumbang saran.
ldea tersebut dicatatkan pada ker-tas atau papan f)
putih. Akhirnya. setiap jawapan tadi disusun
semula menjadi satu idea menyeluruh secara
sistematik. Soalannya seperti yang berikut:
i. Apakah tindakan Sultan Mahmud Shah
untuk ntendapatkan Melaka kembali
daripada kuasa Portugis'/
ii. Mengapakah SLrltan AbdLrllah Mukarram
Shah berusaha untuk mendapatkan
Pulau Pinang kernbali daripada SHTI'l
iii. Namakan tokoh pemimpin setempat yang
menentang kuasa luar pada penghujung
abad ke-19 dan awal abad ke-20.
iv. Bagaimanakah kesungguhan tclkoh
nasionalis tersebut memberikan inspirasi
*
kepada perjuangan nasionalisrne .' Q
Ilustrasi menggambarkan serangan Portugis terhadap Melaka
3A

KPM

Begitu.juga dengan kesun-gguhan dalam rnenentang penjajah sepefti yang dilakukarr
oleh Penghulu Dol Said. Dato'Maharaja Lela Pandak Lam. Dato'Bahaman. Rentap.
Mat Salleh, Tok Janggut dan Haji Abdul Rahmttn Lirnbong pada penghujung abad
ke-19 dan awal abad ke-20. Perjuangan mereka bersifat setempat. tlamltn selari
dengan efti nasionalisrne. iaitr.r perjuarlgall lnenul.ltut kebebasan daripacla ancaman *.:+
re
luar clan menclaulatkan wilayah masing-masing. Kesedaran awal mendapat reaksi ii*:j
dan tindak balas yang keras daripada penjajah sehingga memaksa masyarakat kita
bergerak secara sederhana. N







Kesedaran nasionalisme perlu dikaitkan dengan perjuangan tokoh
agama sejak awal abad ke-20 yang dibawa oleh gerakan Islah.
Gerakan ini dipelopori oleh Sheikh Muhammad Tahir Jalaluddin,
Haji Abbas Mohd Taha dan Syed Sheikh al-Hadi.
Kesedaran ini kemudiannya diteruskan melalui penulisan
kreatif dan akhbar yang digerakkan oleh individu seperti
Zainal Abidin Ahmad (Za'ba), Muhammad Rakawi Yusuf,
Abdul Rahim Kajai, Hajah Zainon Munshi Sulaiman (Ibu Zain)
dan Fatimah Yaakub.
Selain itu. terdapat perjuangan yang digerakkan melalui Zainal Abidin Ahmad
pertubuhan sosioekonomi oleh golongan berpendidikan lnggeris
dan Melayu. Tokoh ketika itu ialah Ibrahim Haji Yaakob,
Ishak Haji Muhammad, Ahmad Boestamam dan Burhanuddin al-Helmi. Walaupun
menghadapi kekangan kewangan, halangan undang-undang dan pengawasan ketat
pemerintah, perjuangan mengkritik dan menyedarkan masyarakat tetap diteruskan.





,U
PIM@,
Kesedaran nasionalisme telah lama wujr-rd
dalam pemikiran dan tindakan tokoh di
ir l" i i,,i :i,.,j :'l
negara kita, sama acla daripada pihak sultan .
pembesar. tokoh agama. waltawan. guru,
penulis atau rakyat. Perkembangannya
bergerak secara teratur dan perjuangan .&*
mereka dizahirkan clalam pelbagai bentuk.
Hal ini dapat dilihat melalr-ri gerakan
secara terbuka, setempat mahupun melalui Teratak Za'ba.
Swnber'. ipim jmm.gov.my/. Dicapai pada 5 Ogos 2019
idea penulisan dan berpersatuan yan-s
terus berkembang bagi mempengaruhi
masyarakat kemudiannya. Zainal Abidin Ahmad
dan Teratak Za'ba.


?A
r(PM

p.1 Faktor Kemunculan Gerakan lrlasionalisme

Kemunculan nasionalisme pada abad ke-20 didorong oleh beberapa faktor seperti peranan
agama, penulisan kreatif dan media cetak. Selain itu, perkembangan sistem pendidikan yang
N 1., berjaya melahirkan golongan intelektual dan pengaruh luar serta serantau juga menyemarakkan
(' nasionalismemenentangpenjajah.




Peranan Agama

Para pelajar yang melanjutkan pelajaran di Mesir terdedah dengan falsafah perjuangan gerakan
Islah di Mesir pimpinan Sayyid Jamal al-Din al-Afghani, Sheikh Muhammacl Abduh dan
Rashid Rida. Gerakan Islah menyeru umat Islam kembali kepada ajaran Islam yane sebenar dengan
berpandukan al-Quran dan Hadis. Gerakan ini juga muncul untuk menentang irnperiaiisme Barat
di negara Islam.

re





Hasil kesusasteraan seperti novel, cerpen dan puisi
daripada tokoh nasionalis digunakan sebagai wadah
untuk mengungkap keperitan hidup bangsa yang
dijajah serta penderitaan rakyat. Hal ini memberikan
impak kepada rakyat untuk menaikkan semangat bagi
memahami realiti hidup yang dijajah. Contohnya,
novel Melor Kuala Lumpur oleh HarunAminurrashid
Putera Gunung Tahan dan Anak Mat Lelo Gila
dan cerpen Cerita Awang Putat olehAbdul Rahim Kajai.
karya Ishak Haji Muhammad (Pak Sako).
Karya Pak Sako menyindir penjajah dan mengingatkan Sumber: Ungku Maimunah Mohd Tahir, 2005. "Early
anak bangsa akan kepentingan menikmati kebebasan. Malay Novels" dlm. The Encyclopedia of Malaysia,
Vol.9. Kuala Lumpur: Editions Didier Millet Sdn. Bhd.



Media Getak

Media cetak seperti akhbar dan majalah berperanan sebagai
penyaltrr maklumat dan penyebar berita. Antara akhbar awal
termasuklah Jawi Perana.kan yang menegur campur tangan
British dalam soal agama Islam di Singapura dan isu bahasa
Melayu. Terdapat juga akhbar Sekola Melqyu yang di_eunakan
r.rnttk bahan pembacaan di sekolah Melayu. Kemunculan Muhammad Rakawi Yusuf dan Johari Anang.
Al-lntam, Narachet dan Pengosuft pula memuatkan idea Sumber: Sabihah Osman dan Nordi Achie,
pembaharuan. Akhbar Fajar Sarctl.rzA yang diterajui oleh 2011. "Pelopor Persuratkhabaran Sarawak
dan Tokoh-tokoh Sosiobudaya-Persuratan
angkatan intelektual Melayu diterbitkan sebagai r,vadah bagi Sabah" dlm. Abdul Rahman Haji Ismail
mengkritik dasar pemerintahan Brooke ),ang men-gabaikan hak dan Mahani Musa (ed.). Akhbar dan Tokoh
dan kepentingan br-uniputera Saralvak. Persuratkhabaran Malaysia Kurun ke-21.
Pulau Pinang: Universiti Sains Malaysia.

?A
KPM

ry
Yrr! I
I
T= tT I t Trn.
I &i ;1 t
lv{akt.tb Per-!Lrurn S ultrn Idris i SITC t
Sistem Pendidikan .sutnbtr'. Prrsat \'lrklLlnut l'tLrslirr dlr.r Lnit Ftxo L tusan N{elityu (M) Bhd. ,.. .








kepada masyarakat.
Raffles Institution di Singapura, Maktab Melayu Kuala Kan-ssar atau Malay College Kuala
Kangsar (MCKK) dan Maktab Perguruan Sultan Idris atau Sultan Idris Training College (SITC)
rnelahirkan golongan yang memimpin rakyat menuntut hak untuk mendapatkan pendidikan.
Melalui sistem pendidikan, pelajar didedahkan den-9an idea tokoh talsafah lslam dan Barat yang
rnemperlihatkan kelemahan bangsa yang dijajah serta mendesak British melakukan pembaharuan.
Contohnya, SITC rnenjadi medan ilmu untuk berbincang dan menghasilkan karya nasionalisme
bagi menyedarkan masyarakat.


Kemunculan Golongan Intelektual

Hasil daripada perkembangan sistem pendidikan, lahirlah golon-ean intelektual seperti lepasan
Timur Tengah. Contohnya. Syed Sheikh al-Hadi yang menggerakkan idetr pernbaharuan
dalam masyarakat. Begitu ju-qa intelektual lepasan pendidikan Ing-9eris dan MelayLr seperti
Abdul Kadir Adabi, Dato' Undang Rembau Abdullah Haji Dahan, Mohammad Eunos Abdullah.
Ustaz Abu Bakar Mohd Said lAbu Bakar al-Baqir) dan Ibrahim Haji Yaakob. Mereka menggunakan
akhbar serta menubuhkan persatLlan bersilat sosioekonomi dan politik untuk menyedarkan rakyat
I tentang nasionalisme



Luar dan $erantau
Kebangkitan Pan-Islamisme di empayar Uthmaniyah menyedarkan umat Islam untuk bersatu
menentang ancarlan luar. Pengaruh Gertrkan Islah di Mesir pula menggesa umat Islam melakukan
pembaharuan van-q progresif. Kemunculan Jepun sebagai kuasa besar dunia yang berjaya
rnenewaskan Rusia mentbuka mata penduduk tempatan untuk memperjuangkan nasib mereka.
Sernentara itu. cerakan Revolusi China pimpinan Dr. Sun Yat Sen turut tnenirnbulkan
kesedaran nasionalisme. Gerakan ini berjaya menewaskan kerajaan Manchuria dan menubuhkan
sebuah negara Republik China. Kejayaan ini membangkitkan kesedaran rakyat di negara kita untuk
menentan,s penjujah. BeeitLr juga idea perlLrangan Mahatma Gandhi di India yang menentang British
tanpa kekera\ar) menjadi inspirasi pergerakan nasionerlisme. Perjuangan Jose Rizal di Filipina dan
Soekarrrt-r di lndonesia nren\errarakkan usaha menentang penjajah di negara kita.


Perkernbansan -yang berlaku akibat pengaruh dalaman dan luaran telah menyemarakkan
perSe rakan nasionalisme di negara kita. Kesannya, lahirlah golongan intelektual yang berjLrang
nreiiilui or_sanisasi. penulisan kreatif dan penubuhan persatuan bagi mendaulatkan negara.
__1
35 tI
'4t
?)-
KPM

2.1 Perkemhangan fiasionalisme

Perkembangan nasionalisme di negara kita boleh dilihat
.A.khbar .4l -l rttunt telah diterbitkan
melalui tiga aspek. Pertama, perkembangan nasionalisme yang
pada 13 Julai 1906 rnen.eandungi
N sarapan idea Lrlarna yang rnenyerLr dipelopori oleh golongan intelektual. Kedua, perkembangan
urnat Islam agar kembali kepada nasionalisme ditinjau melalui penulisan oleh golongan guru,
ajaran Islarn yang sebenar dengan penulis dan wartawan yang menghasilkan karya seperti akhbar,
berpandukan al-Quran dan Hadis. majalah, novel, cerpen serta puisi. Ketiga, perkembangan
Akhbar ini turut memuatkan nasionalisme melalui kewujudan pertubuhan atau persatuan
persel isihan pendapat antara Kaunt
bersifat sosioekonomi dan politik yang diterajui oleh pelbagai
\lucla den-ean Kaurn Tua tentang pihak.
beberapa isu yang berkaitan dengan
agalr,r. Akhbar ini Lrerkembans Perjuangan Golongan lntelektual
di Negeri-negeri Selatdan kawasan
lain cli Alam Melayu. Sementara Pergerakan nasionalisme di negara kita dipelopori oleh
itu. akhbar Nerucha lantang golongan berpendidikan agama, Inggeris dan Melayu
rnen)'uarakarl rasa tidak puas hati "***@*7****Y***'**
terhadap penjajah British. Akhbar
ini -iuga rnengkritik sikap dan 7
rnentaliti masyarakat pada masa itu
pendidikan dan tafsiran Islam yang 7 %qt;
yang perlu dibangr-rnkan melalui
lebih progresif lntelektual Berpendidikan Agama \
Tokoh berpendidikan agama berjaya membangkitkan
kesedaran melalui beberapa cara seperti yang berikut:
. Peranan tokoh yang digelar sebagai Kaum Muda
menyalurkan idea melalui gerakan Islah dan
menjadikan agama Islam sebagai asas kemajuan
untuk dunia dan akhirat. Tokohnya seperti Sheikh
Muhammad Tahir Jalaluddin, Syed Sheikh al-Hadi
dan Haji Abbas Mohd Taha. Kesedaran mereka ini
Sheikh Muhammad didorong oleh kecenderungan terhadap gerakan
Tahir Jalaluddin Islah semasa menuntut di Timur Tengah.
. Penubuhan madrasah oleh Kaum Muda turut
menyebarkan fahaman Islah. Kesedaran pentingnya
pendidikan menyebabkan lebih banyak madrasah
ditubuhkan yang membawa kesan positif kepada
masyarakat. Antara madrasah yang ditubuhkan
termasuklah Madrasah al-Attas di Johor Bahru,
Johor, Madrasah al-Khairiah al-Islamiyah di Pokok
1l-limnnr"
Syed Sheikh at-Hadi Sena, Kedah dan Maahad al-Ehya Assharif, Gunung
Semanggol, Perak.
. Pelajarnya membawa kemajuan dan pemodenan
dari aspek sikap serta pentafsiran terhadap Islam.
I t,.il^tr. r,.q r.--, .,r ,r,-rrsa
Selain itu, wanita turut diberikan peluang belajar
di madrasah. Pembentukan intelektual baharu Islam
ini mendorong mereka berusahamenyatukan rumpun
Melayu dan memajukan Islam melalui pentafsiran
baharu seperti yang dibawa oleh reformis Mesir.
. Idea mereka disalurkan melalui akhbar dan majalah
n Haji Abbas Mohd Thha yang membangkitkan kesedaran nasionalisme.
Antarany a termasukl ah akhbar A l - I mam, Al - I k hw an,
Neroclta dan Tunas Melayu.
3A

KPM

lntelektual Berpendidikan Inggeris
Maktab Melayu Kuala Kangsar (MCKK) yang ditubuhkan pada tahun 1905
pula melahirkan intelektual berpendidikan Inggeris dan berperanan dalam
perkembangan nasionalisme.
Maktab ini pada asalnya ditubuhkan untuk melatih anak bangsawan l<
bagi diserapkan dalam pentadbiran kerajaan British. Lepasan maktab - t.3
ini menggunakan kedudukan mereka untuk menyuarakan hak mendapat
pendidikan bagi orang Melayu. N
Lepasan maktab ini seperti Raja Chulan Raja Abdullah, Mahmud Mat,
Mohammad Eunos Abdullah dan Raja Uda Raja Muhammad yang bertugas
sebagai pegawai kerajaan menuntut British memperbaik taraf hidup orang
Melayu, di samping membuka lebih banyak peluang pekerjaan kepada orang
Melayu dalam jabatan kerajaan.
Raja Chulan Raja Abdullah
Mereka menyalurkan idea dan tuntutan dengan cara berbaik-baik dengan
British serta menggunakan akhbar seperti Warta Malaya, Lembaga Malaya
dan Utusan Melatu.


\



fl lntelektual Berpendidikan lielayu E
/
Peranan Maktab Perguruan Sultan Idris (SITC) yang ditubuhkan pada tahun 1922
Golongan berjaya melahirkan semangat kesedaran bangsa melalui beberapa usaha seperti
lntelektual yang berikut:
. Peranan guru antaranya termasuklah O.T. Dussek, Abdul Hadi Hassan,
Abdul Hadi Abdul Manan dan Harun Aminurrashid berjaya meniupkan
kesedaran dalam kalangan pelajar sehingga lahir ramai tokoh penulis dan
nasionalis.
. Kewujudan Pejabat Karang Mengarang dengan Ketua Penterjemahnya
Za'ba, telah berjaya menghasilkan buku berkualiti, di samping menjadi
pemangkin mengasah bakat pelajar dalam usaha membangkitkan
semangat kebangsaan. Antara tokoh nasionalis yang muncul daripada
kepesatan karya pejabat ini termasuklah Buyong Adil dan Abdul Hadi Hassan.
. Kemasukan bahan bacaan dari Timur Tengah dan Indonesia menjadikan
SITC sebuah taman ilmu yang mendedahkan pembaharuan dari negara luar.
. Kurikulum SITC yang menitikberatkan mata pelajaran Sejarah dan
pendedahan keagungan empayar Melayu di Alam Melayu membangkitkan
kesedaran kepada penuntutnya.
. Mata pelajaran Anyaman dan Kesihatan sefta Sukan dianggap penting
dalam kurikulum di SITC.
. Pada tahun 1929, lahirlah Pertubuhan Ikatan Pemuda Pelajar dan Ikatan
Semenanjung Borneo yang akhirnya melahirkan persatuan radikal, iaitu
Kesatuan Melayu Muda.


Mata pelajaran Anyaman terdapat dalam kurikulum di SITC.
,r" Sumber: Cheah Boon Kheng,20O3. The Encyclopedia of Malaysia, Vol.
T Editor, Early Modern History. Kuala Lumpur: Editions Didier Millet
Sdn. Bhd.
R4r
**
I(PM

Periuangan Melalui Penulisan

Nasionalisme digerakkan melalui penulisan oleh tokoh nasionalis melalui akhbar, ma.jalah, novel"
cerpen dan puisi
7 i
N I Masyarakat Gina dan lndia
E dan Maialah

!E f f { ! Editor akhbar Cina biasanya meran;lsan-q pemikiran
masyarakat Huaclriao (kaum Cina seberang laut) untuk
Akhbar dan majalah memainkan peranan mengekalkan identiti. memperjuangkan nasib wanita dan
dengan mengetengahkan isu hak dan masa menyemai perasaan cinta akan negara China. Orientasi
depan bangsa, polemik Kaum Muda dengan dan aspirasi penulisan akhbarcenderung ke arah ne-eara
Kaum Tua serta isu pentadbiran, ekonomi dan asal mereka. Antara akhbar tersebut termasuklah
sosial. Syarikat Jelutong Press menyuburkan Lcrt Pctu dan Motlertt Dttilt, lley's. Mcnjelang abad
kegiatan penerbitan akhbar pada masa itu. ke-20, akhbar Nunt'ang, Tsung Hui Puo dan Clton,q Shin
Intelektual yang berpendidikan Melayu dan Yit Puo mula memuatkan soal pemerintahan ntonarki
lnggeris turut terlibat dalam perkembangan serta pergolakan politik di China. Menjelang tahun 1929.
persuratkhabaran Melayu pada arval abad ke-20. orientasi penulisan lebih bersifat antiimperialisme.
Mclhammad Eunos Abdullah menerajui akhbar Sekitar tahun 1930-an. akhbar Naultutg Siang Pao
Ultrsrtrt Melat,u dan Lembagtt Melayu. Muncul di Pulau Pinang mula memperjuangkan soal kesatuan
juga akhbar Worto Molaya, Wartu Jenako,
sekerja dan keadilan sclsioekonomi bagi nrasy'arakat
Fajetr Saran,ak, Mailis dan Ma.jalah Guru. kelas bau,ahan.
Pengarang seperti Muhammad Yusof Ahmad N{asyarakat lndia pLrla cenderung rnenerbitkan
(Tok Kenali), Muhammad Yusof Abdul Hamid, akhbar walaupun beroperasi dalam tempoh yang
Dato' Onn Jaafar dan Abdul Rahim Kajai mula singkat. Kandungannya mernperjuangkan kepentingan
bersuara tentang pendidikan dan politik tanah politik dan sosial masyarakat India di negara ini.
air. Akhbar berbahasa Inggeris seperti The Antaranya termasuklalt Tumil Ne.san dan Tutttil
Maluy Mail dan The Mulut,cr Tribune turut Murosu. Akhbar The lndian dan Indiun Pioneer pula
memuatkan perkembangan sosiopolitik dan memuatkan pemikiran dan kepentingan perpaduan
ekonomi di negara kita. bagi masyarakat kelas menengah India di negara ini.
Di Sarawak pula, akhbar Fa.jor Sarawuk Akhbar Tuntil Nesun yang pada awalnya direrbitkan
yang ditulis oleh Muhammad Rakar,vi Yusuf, oleh peniaga India turut melaporkan perkembangan
Muhammad Awi Anang, Muhd Daud Abdul di Inclia dan kepentingan sosiopolitik masyarakatnya.
Ghani serta Haji Abd Rahman Kassim menjadi
saluran untuk menyedarkan kaum yang
clijajah. Seruan dalam Fajar Sarattak, "fajar
telah tersinsing, bangunlah wahai bangsaku"
menggesa masyarakat bangkit menuju kemajuan.
Di Sabah, kebanyakan isu pendidikan,
tanah bumiputera dan kewangan petani
disuarakan oleh Ketua-ketua Anak Negeri
dalarn mesyuarat mereka dan melalui aktiviti
persatuan sosiobudaya.
M)
1t w)
#f"*- "b*n* v
ea."""P+l " :)*
tr..1/{,&

g Jelutong Press di Pulau Pinang
Sumber: Arkib Negara Malaysia.


KPM

f,


Karya Kreatif




Kemunculan novel berjaya nreuiupkan nasionalisme dalam kalangan penduduk
di negara kita. Semua karya ini berternakan semaltgat cinta akan negara dan
perjuangan membela nasib bangsa. Contohnya, dalam novel Mari Kitu Berjuung
oleh Abdullah Sidek mengajak masyarakat mernerdekakan N
diri dari aspek ekonomi.
Selain itu, terdapat puisi bertemakan cinta akan
negara seperti "Angan-angan dengan Gurindam" oleh
Omar Mustaffa, "Sedarlah" oleh Mahmud Ahmadi.
"Semenaniung" oleh Harun Aminunashid dan "Serunai
Pujangga" oleh Abdul Samad Ahmad.
Kebanyakan cerpen pula berternakan semangat
pejuang, nasib bangsa dan cinta akan tanah air yan-e dapat
dilihat melalui karya Ishak Haji Muhammad. "Rumah
Besar Tiang Sebatang", Abdul Rahim Kajai. "Cerita Arvang
Putat" dan Shamsuddin Salleh "Di Sini Kita Bukannva
Orang Dagang".
Abdul Rahim Kajai
Surnber: Arkib Negara
Malaysia. Abdul Rahim Kajai
Akhbar Lat Pau.
S Lunbe r'. Masariah Mispari,
2Cc3 . Se.jarah Tingkatan 2.
Kuala Lumpur: Dewan Bahasa
dan Pustaka. ".llT.'
i+'}3
5 ,
; Meja Bulat Serentak (Simultaneous Round Table)
Dalanr kumpulan, murid menulis respons di atas kertas terhadap persoalan
cli bawah. Kemudian, mereka nrengedarkan catatan mengikut pusin-ean jam
t t
i t supaya setiap ahli dapat menambah ja*'apan. Soalan berkaitan den-ean puisi
I Ibuku karya Pungguk.
t
Apakah yang dimaksudkan oleh Ibuku?
Berikan tanggungjawab anakanda dalam puisi ini
N)atakan tema puisi ini.
.a
I buku
. Ibu, Ibu Mahkota Negeri
'' Bersumpahlah anakanda dalam dunia
i,
Membela pelihara akan bondaku
Anakanda, anakanda mastika puri l
,' Selamatlah engkau dalam bahagia j
Akhbar Tamil Nesan.
Sumber: Arkib Negara ' Oh ihuku... i
Malaysia.
: S.buhugian rangkap puisi Ibuku
Karya Mohamad Yasin Maamur (Punggukt.
Sntnber'. A. Rahinr AbtJullah. 2Ol9- Pungguk ,\'o\ir1nuli.\
dan Pemikir Meluyu. Kuala Lumpur: f)ervan Bahasri
dan Pustaka.
gA
--.*.i4.::.,.r::*! J j$".?yr,{i!!r . i .:ili",f#!:rt*jr!rt}F:S,. ..' - -'
KPM

Perjuangan Melalui Persatuan
Perjuangan melallli persatuan n-remperlihatkan perkerr-rbangan yang bersifat
N sosiobLrdaya dan kemudiannya politik.


.at
KESATUAI'I MELAVU SII'IGAPURA

Persatuan ar"'al yang muncul ialah Kesatuan Melayu Singapura (KMS) yang
clitr-rbuhkan pada tahun 1926. PenubLrhan KMS bertujuan rnenggalakkan ahli bergerak
aktif dalarn pentadbiran. nremperjuangkan kepentingan orang MelayLr dalam politik
dan pendiclikan serta lnernentingkan pelajaran teknik darr pengajian tinggi. Kejayaan
KMS mendoron-e penubuhan persatuan negeri lain. Contclhrrya. Persatuan Melalu
Pahang, Persatuan Melayu Selan-sor dan Persatuan Melayir Negeri Sernbilan vang
N4ohirntmad Eunos
dianggotai oleh kakitangan kera.jaan. Mereka bekerjasanta dengan British dan nteminla Abdullah nrenubuhkan
supaya lebih banyak peluang diberikan kepiida orane Melayu clalam pentaclbiran. KMS.



PERSAUDARAAT{ SAHABAT PENA


Persaudaraan Sahabat Pena (PASPAN4) ditubuhkan bagi rnen-e_ralakkan ahlinr,a LlnlLlk bersaru clan
bertukar-tukar pendapat. PASPAM yang bermula cli Pulau Pinang pada tahun I93:1. berkenrbans dln giat
mengadakan perhimpr-rnan tahunan selunrh Tanah MelayLl antara talrun 1934 hingga tahun Ig-lt). L sahil
mcnyatukan peruerakan oran-e Melayu melalui kongres atau persidallgan ber.jayii ntenuhirnprrnkart uakil
persatuan Melayu dari Brunei.l-abuan i'lan Sararvak untuk rnengr-rtariikan isu kebanssaan.
Di Sararvak. Muhanrrnacl Rakawi Yusuf adalah antara penqasas PASPAM ca\\ansan Kuchinc
dan nrernpunyai hubungan baik dengan ahli KMS. Bc.liau bersama-sama dengan Jclhari .\nang rur-ut
mengasaskan Persatuan Melayu Sarawak (PN,IS) pada tahun 1939. Di Sabah, ramai clalam kalancan tokoh
bumiputera Sabah bergiat ak{if clalam or-qanisasi berbentuk penulisan sehingga rnembangkitkirn keseclaran
tentang pentadbiran di Sabah. Kesedaran berpersatuan dalarrr kalangan ntasyarakat Sabah w,ir.iud pada akhir
tahun 1930-an. Penubuhan cawansan I)ASPAM di .lesseltcln (Kota Kinabalu). Tawau dan LabLran pada
tahun 1939 meningkatkan kesedaran sosial dalam kalangan ahlinya. Kebanyakan ahli PASPAM di Sabah
terdiri daripada guru sekolah MelayLr. pegarvai rendah kerajaan dan peniaga. Antara tokohn.v- a terrnasuklah
Mohamrnad Yaakob, Mohammad Shamsudin Osman dan Zakaria Gunn.


h
KESATUAN MELAYU MUDA

Kesatuan Melayu Muda (KMM) ditubuhkan hasil daripada gagasan Ibrahim Haji Yaakob pada bulan
Mei 1937. KMM seterusnya didaftarkan pada tahun 1938. KMM berjuang melalLri akhbar Majlis dan
berhasrat untuk menentang British dengan mewujudkan satu gagasan yang dinamakan Melayu Raya
melalui gabungan Tanah Melayu dan Indonesia. KMM menyeflr orang Melayu untuk "bangun sebagai
satu bangsa yang mempunyai tamadun dan kesopanan di tanah airnya". KMM dianggap radikal oleh
British kerana berani menyuarakan penentangan terhadap kerajaan kolonial dan membangkitkan perasaan
anti-British melalui penulisan dalam akhbar dan majalah.



lA

KPM

*e
PEH$ATUABI MASYARAKAT CIHA OA}T IHDIA
Pada umumnya, sebelum Perang Dunia KeduA. Iras\alakat Cina masih
menumpukan perhatian kepada keadaan ,van-s berlaktr di China. Per.nimpin
revolusi China seperti Dr. Sun Yat Sen berusaha men-iirlinkan hubungan u,
dengan pemirnpin Cina di negara kita dengan mglnuat Ne-ueri-negcri F
tr
N{ela1u Bersekutu sebanyak empat kali. Hal ini bagi rnenclapatkan sokongan
nlenentang kerajaan Manchuria di China.
Terdapat masyarakat Cina yang memberikan perhatian kepada kebajikan Tan Jiak Kim N
dan perkembangan politik tempatan di negara kita. Contohrtya. masyarakat Suniter'. \vw\\.umrnenrory.um.edu.
C-'ina vang dilahirkan di Negeri-negeri Selat atau Cina Pc-ranakan. Selain itu. mvi Dicapai pada 2 ogos 2019'
terdapat .juga dalam kalangan mereka yang berpendidikan lnggeris sepelti
Tan Jiak Kim. Mereka menubuhkan Persatuan Orang Cina Peranakan British (SCBA) di Negeri-negeri Selat.
Persatuan ini menggalakkan pelajaran tinggi dan teknikal dalam kalangan masyarakat Cina. Pada tahun 1915.
Tan Chcng Lock berusaha untuk menghidupkan cawangan SCBA di Melaka. Beliau juga menuntut peluang
herkhidmat dalam perkhidmatan kerajaan.

Birgi masyarerkat India, beberapa pertubuhan awal ditubuhkan .? *,: tret a,
bagi rnenjaga kepentingan masyarakat India di Tanah Melayu.
.\ntaranva termasuklah Persatuan India Taiping dan Persatuan India
Pulau Pinang. Pada tahun 1927, Persidan-qan India Se-Malaya
.iiadakan di Kuala I-urnpur dan diikuti oleh negeri lain. Persiclangan
ini bertujuan n'renibincangkan isu berkaitan dengan n'rasyarakat India.
G.\'. Thaver puia rnenubuhkan Malayan Indian Association (MIA).
kiiusus bagi golongan India yang dilahirkan di Tanah Melayu.
Pada bulan Oktober 1936, Central India Association of Malaya
rCIA\{) ditubuhkan di barvah pimpinan Dr. A.M. Soosay. CIAM yang
rncnggabungkan l2 persatuan India dan cmpat dervan perniagaan Kehadiran Pandit Jarvaharlal Nehru
L'er-jar a nrengcmbangkan idea nasionalisme masyarakat lndia di Tanah di Kuala Kangsar (1937).
\1.'1arLr. di samping menjaga kcbajikan mercka. Pergerakan CIAM Surnber: Cheah Boon Kheng. 2(X).1. I/ri'
Lii:cnrru'ilkkafl lagi dengan lar.vatan Pandit Jarvaharlal Nehru ke Tanah ErtL't'tloltcditr ol Mulavsiu. \itl. f,tlirr'r, Eurlv
\lelrr u pada tahun I 937. hkrlem Histrrt. Kuala Lunrpur: Edition'
Didier Millet Sdn. Bhd.
\la.rarakat Sikh yang turut terlibat sebagai pasukan keselamatan pula men-iadikan berek polis atau
rilrrtir. kc-rajaan serta gurdrvara sebagai tempat aktiviti sosial dan keagamaan. Gurdr'vara menjadi antara
i.-rl1.nrl pentin-s bagi masyarakat Sikh mengembangkan kesedalan politik anti-British. Pada tahun 1901.
Khnl>:r Dirrirn N{alaya ditubuhkan di Taiping, Perak dan menjadi persatuan berpengaruh untuk menjaga
i<:prntinglrn masvarakat Sikh. Bagi masyarakat India Muslim pula, ramai yang melibatkan diri dalam ke-tiatan
penri-rg:rrn dan pentadbiran. Contohnya. Sir Hussein Hasanal Abdoolcader yang merupakan ahli dalam Majlis
Perun.llnglr.r Negeri-negeri Selat atau Straits Settlement Legislative Council (SSLC).





Perjuangan nasionalisnre yang digerakkan oleh golongan intelektual
den-uan menggunakan media massa dan menubuhkan persatuan
lnencetuskan semangat kebangsaan sebelum Perang Dunia Kedua.
Apakah tu juan penubuhan
Sememangnra. ker.rpayaan menggembleng intelektual
-eolonsan persatuar.l bagi masyarakat
pentint untuk menggerakkan organisasi dan media massa demi
Cina dan India sebelurn
perjuangan rnenclaulatkan negara bangsa.
Perang Dunia Keciua'l
SA
KPM

ffi) Kesan Perkembangan hlasionalisme

Perkembangan nasionalisme di negara kita meninggalkan kesan yang dapat dilihat dari aspek
, politik, ekonomi dan sosial. Kesan tersebut seperti yang berikut:
N I


l=l
l<a .*.
>'t .l * {F' Usaha golongan intelektual berpendidikan Inggeris dan KMS menggesa kerajaan
t. *
k meningkatkan peluang pekerjaan dalam pentadbiran British membuahkan hasil. Bilangan
*r orang Melayu dalam Malayan Civil Service (MCS) bertambah daripada tujuh orang pada
k tahun 1930 kepada 20 orang pada tahun 1937.
*
* Langkah British memperkenalkan dasar desentralisasi mendorong orang Melayu lebih peka
* tentang masa depan mereka. Dasar desentralisasi ini cuba mengembalikan kuasa sultan, residen
tu dan Majlis Mesyuarat Negeri yang tercabar akibat pembentukan Negeri-negeri Melayu Bersekutu
tu
+# pada tahun 1896. Kesannya, orang Melayu mula menyuarakan kepentingan berpersatuan bagi
e# membincangkan soal politik sehingga ternrbuhnya persatuan peringkat negeri.
E# 3 Nasionalisme yang berlaku di China mendorong golongan revolusi memberikan perhatian
*
k terhadap pendidikan masyarakat Cina di negara kita. Kelab bacaan dan pasukan drama i
* ditubuhkan agar masyarakat di sini dapat membaca berita dari China. Selain itu, sekihr ]
k tahun 1921, banyak sekolah Cina didirikan di Tanah Melayu dengan menggunakan bahasa j
k
tu Mandarin sebagai bahasa pengantar. Tindakan ini bertujuan menggantikan dialek lain I
seperti perkembangan yang berlaku di China.
*
tu & Sekitar tahun 1930-an dan 1950-an, muncul masyarakat India yang dilahirkan di Tanah i
Gi, Melayu. Sebahagian daripada mereka lebih gemar dikenali sebagai "the Strait bom j i
*
u people". Mereka berusaha untuk membentuk identiti tersendiri dan semakin mementingkan
u perpaduan serta mula melihat perkembangan politik di Tanah Melayu. i
& * Nasionalisme yang muncul menyebabkan British berhatlhati dan bertindak meneadakan I
k
k beberapa sekatan. Apabila gerakan nasionalisme dikesan oleh British, tokoh seperti Ibrahim i
&a Haji Yaakob,Ishak Haji Muhammad dan Ahmad Boestamam ditangkap dan dipenjarufun
I
di Singapura pada tahun 1941. Mereka kemudiannya dibebaskan oleh Jepun pada tahun Ig4Z. I
ffi-E


Ekonomi

* Gesaan Kaum Muda agar memajukan diri dalam pendidikan dan ekonomi membangkitkan
*
u semangat berniaga dalam kalangan masyarakat Melayu. Hasilnya, tertubuhlah persatuan
u kebajikan bernama al-Jamiah al-Khairiah di Singapura. Persaruan ini berjaya membangkitkan
tu semangat berniaga dan menulis rencana berinfbrmasi tentang kepentingan kemajuan.
u
u Pada awal abad ke-20, British lebih menekankan pendidikan pada peringkat rendah kepacla
u
u penduduk tempatan. Hal ini menyukarkan usaha untuk meningkatkan taraf hidup. Oleh
sebab itu, Za'ba sebagai tokoh nasionalis kerap membangkitkan isu ini semasa mengajar
+d
u di SITC. Beliau menyedarkan guru pelatih akan penrin_enya pendidikan tinggi dan kurikulum
u bahasa Inggeris.
(# Akhbar berbahasa In-ugeris seperti The Mctlol. Mail dan The Molaya Tribune berusaha untuk
@ mengasaskan dana bagi membantu orang Melayu melanjutkan pelajaran di luar negara.
u
u Usaha ini disokong oleh Persekutuan Guru-guru Melayu Selangor dan persatuan ne-eeri.
* Pada masa itu. terdapat orang Melar,u melanjutkan pelajaran ke luar negara seperti Tunku
Abdul Rahman. Tunku Yaacob clan t'lohd Zain Arifhn.
g



KPM

=


) Tuntutan untuk mendapatkan peluang pendidikan yang disuarakan
melalui akhbar, majalah dan persatuan mewujudkan kesedaran yang E
tinggi dalam kalangan masyarakat untuk belajar di madrasah dan E
sekolah Melayu. Kesedaran ini juga mendorong mereka menulis
,
.4
dan menerajui majalah sendiri. N
) Lepasan SITC juga menunjukkan peningkatan daripada 58 orang
pada bulan Mac 1924 kepada 141 orang pada bulan September 1940.
Mereka berkhidmat sebagai guru untuk membantu meningkatkan
taraf pendidikan masyarakat. Kemunculan lebih ramai guru wanita
menyemarakkan perkembangan nasionalisme. Pada tahun 1930,
guru wanita di Johor Bahru menerbitkan majalah Bulan Melayl
untuk memuatkan berita kemajuan dan pendidikan wanita. Majalah ,ou Zain mensaniurkan
i;;r:#;;;?;a;i"r""
ini tersebar di serata Tanah Melayu dan Indonesia. Penggerak Tinggiuntuk anak "
utama Bulan Melayu, iaitu lbt Zain kerap mengingatkan wanita perempuan Melayu
berkaitan dengan kepentingan ilmu pengetahuan untuk mengangkat Semenanjung'
martabat wanita.
, Sementara itu, masyarakat India dan Ceylon turut menubuhkan persatuan untuk menjaga
kebajikan mereka. Contohnya, E.E.C. Thuraisingham selaku Presiden Malayan Rubber
Estate Owner Association berjaya membantu meningkatkan perusahaan getah semasa zaman
kemelesetan ekonomi pada tahun 1920-an dan tahun 1930-an.
) Menjelang Perang Dunia Kedua, golongan intelektual menyedari perubahan politik semakin
bertambah. Masyarakat Cina mula meminta kerajaan British menimbangkan penglibatan
merekadalamjawatankuasakerajaan.Tan Cheng Lockyang menganggotai Majlis Perundangan
Negeri-negeri Selat (SSLC) menuntut British menjaga kebajikan dan menyediakan dana untuk
belajar dalam kalangan masyarakat Cina.







Perkembangan nasionalisme di negara kita melahirkan golongan nasionalis yang berusaha
rr-rengubah corak hidup masyarakat. Perkembangan ini dapat dilihat melalui aspek politik,
ekonomi dan sosial.




Nasionalisme, iaitu perasaan cinta akan negara membarva
maksud perasaan ingin membebaskan diri daripada
penjajah. Perkembangan yang berlaku di Barat dan Asia
mempengaruhi pergerakan nasionalisme di negara kita.
Nasionalis berpendidikan agama, Inggeris dan Melayu
Kegigihan Ibu Zain niernbolehkan
menggunakan pelbagai medium untuk menyemarakkan marl anrkat sedar akan pcntirtgnr r
nasionalisme. Tindakan mereka meninggalkan kesan
kepada negara kita sehing-ealah episod sejarah baharu pendidi kan. B incangkar.r.
negara muncul selepas Perang Dunia Kedua.
BA

KPM

u lmbas Kembali





N
KEBANGKITAN NASIONALISME
E
E



Maksud
Itlasionalisme



a Revolusi Keagungan
a Revolusi Amerika Perkembangan ldea
a Revolusi Perancis I{asionalisme t
di Barat

a Nasionalisme di India
Perkembangan Nasionalisme di China
Nasionalisme a Nasionalisme Empayar
diAsia Uthmaniyah dan Mesir
Nasionalisme di Filipina I o Nasionalisme di Jepun
a Nasionalisme di Burma I t*
(Myanmar) t
a Nasionalisme di Vietnam
a Nasionulisme tli lndonesia
Tenggara
a Nasionalisrne di Thai land
Kesedaran
Nasionalisme
a Peranan Agama diNegara Kita
o Penulisan Kreatif
a Media Cetak
Sistem Pendidikan Kemunculan
o Kemunculan Golongan Gerakan
Intelektual
Pengaruh Luar dan Serantau
a Perjuangan Golongan
Intelektual
Perkembangan o Perjuangan Melalui
I{asionalisme Penulisan
Perjuangan Melalui
Persatuan
o Politik
Ekonomi
a Sosial E5


B4

KPM

21 Abad Ke-21



Aktiviti l: Carousel trt
Arahan: TD
l. Murid dibahagikan kepada kumpulan kecil. N
2. Murid bergerak secara berkumpulan mengikut stesen berkaitan dengan tokoh.
3. Setiap kumpulan akan berbincang tentang persoalan berkaitan dengan tokoh pada setiap stesen.

Tokoh yang berikut penting dalam gerakan nasionalisme negara masing-masing
Stesen 1 Stesen 2



*
gFB *i
fu. *-
ffiri*
ry





Dr. Sun Yat Sen (China)
Mahatma Giinclhi ( Inclia )
Stesen 3


d










Mikado Meiji (Jepun)

l. Perbincangan tentang tokoh pada setiap stesen:
(a) Matlamat perjuangan nasionalisme tokoh berkenaan.
(b) Cara atau strategi perjuangan tokoh untuk mencapai matlamat nasionalisme.
(c) Kejayaan tokoh dalam perjuangan mencapai matlamat.
(d) Ciri-ciri ketokohan yang boleh diteladani untuk kecemerlangan diri, bangsa dan negara.

2. Pembentangan dan perkongsian di hadapan kelas.
Kumpulan atau wakil kumpulan membentangkan hasil perbincangan dan membuat rumusan
tentang tokoh yang dibincangkan.
3. Kumpulan membentangkan hasil perbincangan di hadapan kelas.
4A

KPM

21 Abad


, Aktiviti 2: Ulas Gilir (Rotating View)
N
Arahan:

l. Murid dibahagikan kepada beberapa kumpulan.
2. Setiap kumpulan membincangkan soalan tentang puisi di bawah. Mereka mencatatkan
jawapan di atas kertas sebak dan memaparkannya dalam kumpulan masing-masing.
3. Setiap kumpulan akan bergerak dari satu kumpulan ke satu kumpulan lain untuk membuat
penilaian hasil kerja setiap kumpulan.
4. Mereka boleh membuat komen, memberikan idea tambahan atau persoalan pada kertas
berkenaan dengan menggunakan pen yang warna dakwatnya berbeza-beza dan mencatatkan
nama kumpulan yang memberikan komen.


Anak Merdeka

Wahai anak bangsa yang lahir dari rahim perjuangan!
Bangunlah dari mimpi ngerimu,
Jejakkan dirimu kepada semangat juang pertiwi.
Wahai anak bangsa yang lahir dari sifat seorang budiman!
Tegakkan dirimu dengan ilmu,
Kuatkan peribadimu dengan kebijaksanaan,
Agar sang penjajah tidak lagi bermaharajalela meracun minda dan akal flkirmu

Wahai anak bangsa yang bertunas dari keperibadian yang tuntas!
Lihatlah robekan si penjajah,
Hasil tanah dari tangan bondamu dirampas,
Akalmu dikotori dengan lumpur fikiran yang dibawa.
Kuasa yang hilang diganti dengan janji manis yang tidak teftunai

Wahai anak bangsa yang akan meneruskan obor perjuanganl
Jangan padamkan cahaya dan semangat juang yang telah dibina oleh nenek moyangmu
Teruskanlah menjadi pewaris dan penjaga kepada negara yang indah nian ini,
Agar kemerdekaan yang dikecap terus kekal mekar.

(Karya Sayuti Yusuf;
Dewan Bahasa dan Pustaka


Soalan:
1. Apakah tema puisi "Anak Merdeka" ini?
2. Apakah maksud rangkap puisi di bawah?
Wahai anak bangsa yang lahir dari rahim perjuangan!
Bangunlah dari mimpi ngerimu,
Jejakkan dirimu kepada semangat juang pertiwi.
3. Apakah tindakan penjajah yang menyebabkan rakyat peribumi tersisih?
4. Nyatakan nilai dan iktibar daripada puisi ini.
lA

KPM

---
r-
#


Pemahaman dan Pemikiran



Jadual yang berikut berkaitan dengan revolusi yang berlaku di Eropah pada abad ke-17 dan
I
abad ke-18.

Tahun Revolusi N
1 688 Revolusi Kcagungan di England
r189 Revolusi Perancis
Apakah kesan revolusi tersebut terhadap Eropah')
A. Kuasa rakyat terjejas
B. Ideologi komunis terhalang
C. Kuasa raja mutlak diperkukuh
D. Kerajaan berperlembagaan ditegakkan

2. Jailual yang berikut berkaitan dengan tindakan pemerintah Thailand

Pemerintah Thailand Tindakan
Raja MongkLtt
Memperkenalkan sistem birokrasi Barat di Thailand
Raja Chulalonqkorn
Mengapakah pemerintah Thailand mengambil tindakan tersebut'/
A. Menyaingi kuasa bcsar
B. Mengukuhkan kuasa rakyat
C. Men-qekalkan kedaulatan negara
D. Memantapkan kedr-rclukan parlimen

Soalan berikut berdasarkan gambar Jelutong Press
-3. Apakah kesan daripada penubuhannya'l
A. Memakmurkan ekonomi
B. Menggalakkan persaudaraan Islam
C. Mengembangkan fahaman demokrasi
D. Menyemarakkan kegiatan nasionalisme
Jelutong Press
Scnarai bcrikut merupakan cerpen yang dihasilkan sebelum Perang Dunia Kedua

"Rumah Besar Tiang Sebatang"
"Cerita Arvang Putzrt"
"Di Sini Kita Bukannya Orang Dagan-9"


1 Apakah tema cerpen tersebut?
A. Menyekat pengaruh komunis
B. Mewujudkan perpaduan kaum
C. Memperjuangkan nasib bangsa
D. Mengurangkan pengaruh golongan radikal
*A

KPM

@ Pemahaman dan Pemikiran Kritis




N
5 Maklumat yang berikut merupakan kandungan ikrar Sumpah Pemuda dalam kebangkitan
nasionalisme Indonesia.
Teliti kandungan ikrar Sumpah Pemuda tersebut dan jawab semua soalan.



SUMPAH PEMUDA
Pertama: Kami putera dan puteri lndonesia
mengaku bertumpah darah yang satu,
tanah lndonesia
Kedua: Kami putera dan puteri lndonesia
mengaku berbangsa yang satu,
bangsa lndonesia
Ketiga: Kami putera dan puteri lndonesia
menjunjung bahasa persatuan,
bahasa lndonesia

(i) Apakah tema yang terkandung dalam Sumpah Pemuda di atas?
(ii) Pada pendapat anda, mengapakah sumpah tersebut dilafazkan?
(iii) Berdasarkan pengetahuan sejarah anda, apakah kesan daripada kelahiran sumpah tersebut?
(iv) Bagaimanakah anda boleh memanfaatkan kandungan sumpah tersebut untuk
mengukuhkan pembinaan negara dan bangsa Malaysia?

6 Intelektual berpendidikan Inggeris dan Melayu lepasan MCKK dan SITC rurut terlibat dalam
perkembangan nasionalisme di negara kita pada awal abad ke-20.
'or.tf, I
' Ia



-]:
'u *'**'** 1 '8W1 T :t E ln!
n*E
ti.i{I-- , t ! *;
Maktab Melayu Kuala Kangsar (MCKK). Maktab Perguruan Sultan Idris (SITC).
Sumher: Arkib Negara Malaysia. Sarzber: hrsat Maklumat Utusan dan Unit Foto Utusan Melayu (M) Bhd

(i) Namakan nasionalis lepasan MCKK dan SITC yang berjaya mencetuskan nasionalisme.
(ii) Bagaimanakah golongan intelektual ini membangkitkan nasionalisme ketika itu?
(iii) Bagaimanakah golongan intelektual boleh memanfaatkan ilmu bagi memartabatkan
negara kini?




lA

KPM

Nilai, Patriotisme dan Iktibar

. Kebangkitan nasionalisme di Barat yang mempengaruhi gerakan nasionalisme di Asia dan
Asia Tenggara wajar diteladani untuk menanam rasa cinta akan negara. N
. Perkembangan nasionalisme di negara kita meninggalkan implikasi yang besar terhadap
perjuangan rakyat yang membawa keutuhan dan permuafakatan.
. Perjuangan pemimpin di Asia dan Asia Tenggara menimbulkan kesedaran tentang pentingnya
menentang penjajah bagi mewujudkan negara yang berdaulat.
. Gerakan nasionalisme dapat membentuk jati diri dan mengukuhkan identiti bagi sesebuah
negara dan bangsa yang merdeka.


Diri dan Keluarga
Sebagai ahli dalam sebuah keluarga, sikap cinta akan negara perlu dipupuk dari kecil agar dapat
mengukuhkan institusi keluarga dan menyumbang keharmonian dalam masyarakat dan negara.
Negara
Permuafakatan dalam masyarakat pelbagai kaum, budaya dan agama menjadi tonggak utama bagi
menjamin kesejahteraan masyarakat dan mengukuhkan peradaban bangsa serta negara.

rf,







. ,:jl


t


















Semangat cinta akan negara sangat penting untuk memelihara kesejahteraan negara
Sumber: Pusat Maklumat Utusan dan Unit Foto Utusan Melayu (M) Bhd.
,A

KPM

twaw ffiFw --'- \w
":* u
/&.







l



, ,,
, t
I


w
''a
*4b
,L








D I D
D D


KONFLIK DUNIA DAN PENDUDUKAN


JEPUN DI NEGARA KITA


Sinopsis

Konflik dunia yang merangkumi Perang Dunia Pertama dan Perang Dunia Kedua tercetus akibat
perkembangan imperialisme dan nasionalisme dalam persaingan merebut kuasa politik dan
ekonomi. Perang dunia bermula di Eropah, kemudiannya merebak keAsia pasifik. pemerintahan
tentera Jepun di negara kita telah mencetuskan tindak balas rakyat dan menyemarakkan
nasionalisme dalam kalangan rakyat.


. Pembunuhan Putera . Jerman menandatangani Perjanjian Versailles
Mahkota Au stria-Hun gary gencatan senjata. ditandatangani untuk
. Perang Dunia Pertama . Berakhir Perang Dunia syarat perdamaian.
meletus. Pertama.


1914 IEIE 1919





M


KPM 8.; 3"
{

*,., -&. "#n



Inti Pati Pembelajaran

I . Nasionalisme di negara kita sebelum perang dunia.
2. Latar belakang perang dunia.
3. Perkembangan Perang Dunia Kedua.
4. Perkembangan Perang Dunia Kedua diAsia Pasiflk.
5. Faktor kedatangan Jepun ke negara kita.
6. Dasar pendudukan Jepun di negara kita.
7. Perjuangan rakyat mencntang pendudukan Jepun.
8. Perkemban-qan gerakan nasionalisme tempatan
dan pendudukan Jepun.
9. Keadaan negara kita selepas kekalahan Jepun.
\
{ Elemen Kewarganegaraan
, dan Nilai Sivik
1. Kepentingan keamanan dunia kepada negara kita.
2. Kepentingan kesedaran semangat cinta akan negara.
t 3. Iktibar daripada peperangan.
\ 4. Kegigihan rakyat dalam mempertahankan kedaulatan negara.
5. Kepentingan kebijaksanaan dalam merancang strategi.
6. Kepentingan sikap kreatif dalam kehidupan.
7 . Kepentingan sikap sedia berkorban untuk tanah air.
8. Kepentingan ketahanan fizikal dan mental dalam menghadapi
cabaran hidup.
ffi

I . Mernahami kronologi Peraug Dunia Pertama dan Perang Dunia Kedua.
2. Meneroka bukti nasionalisme tempatan sebelum dan selepas Perang
Dunia Kedua.
3. Membuat irnaginasi kcsengsaraan rakyat akibat dasar pendudukan Jepun.
4. Membuat interpretasi perjuangan rakyat menentang pendLrdukan Jepun.
-5. Membuat rasionalisasi menghinclari konflik antarabangsa.






. Jerman rnenakluki . Jepun menyerang Tanah . Bom atom digugurkan
Poland. Melayu dan Pearl di Hiroshirna dan Nagasaki.
. Perang Dunia Kedua Harbour. . Jepun menycrah kalah.
.
bermula di Eropah. Perang Dunia Kedua . Perang Dunia Kedua berakhir
di Asia Pasilik bermula.

194r 1945




M


KPM