การจัดที่ดินทำกินให้ชุมชน ฉบับปรับปรุง ครั้งที่ 4

การจดั ท่ีดนิ ทำกินใหชมุ ชน
ภายใตคณะกรรมการนโยบายท่ดี ินแหง ชาติ (คทช.)
ฉบบั ปรบั ปรงุ ครง้ั ท่ี ๔

การจัดทีด่ ินทำ� กนิ ใหช้ มุ ชน
ภายใตค้ ณะกรรมการนโยบายทด่ี นิ แห่งชาติ (คทช.)
ฉบับปรับปรุง ครง้ั ท่ี ๔



ค�ำน�ำ

การจัดที่ดินท�ำกินให้ชุมชน ภายใต้คณะกรรมการนโยบายที่ดิน
แห่งชาติ (คทช.) (ฉบับปรับปรุง คร้ังท่ี ๔) จัดท�ำข้ึนเพ่ือใช้เป็นแนวทาง
การปฏิบัติงานตามกระบวนการการจัดท่ีดินท�ำกินให้ชุมชนในทุกประเภท
ทดี่ นิ และเพอ่ื ใหห้ นว่ ยงานทเ่ี กยี่ วขอ้ งกบั การจดั ทดี่ นิ ทำ� กนิ ใหช้ มุ ชน สามารถ
ขบั เคลอื่ นการดำ� เนนิ งานไดอ้ ยา่ งสอดคลอ้ งไปในทศิ ทางเดยี วกนั เกดิ ผลสมั ฤทธ์ิ
เปน็ รปู ธรรมไดอ้ ยา่ งมปี ระสทิ ธภิ าพ ประกอบกบั พลเอก ประยทุ ธ์ จนั ทรโ์ อชา
นายกรัฐมนตรี ในฐานะประธานกรรมการนโยบายท่ีดินแห่งชาติ ได้มอบ
นโยบายไวใ้ นการประชมุ คณะกรรมการนโยบายทด่ี นิ แหง่ ชาติ ครงั้ ท่ี ๑/๒๕๕๙
เมื่อวันท่ี ๒ มีนาคม ๒๕๕๙ ว่าต้องสร้างความเข้าใจในเรื่องกระบวนการ
การจัดท่ีดินท�ำกินให้ชุมชนให้แก่ราษฎรและผู้ปฏิบัติงานให้มากย่ิงข้ึน
นอกจากน้ีในการประชุมคณะรัฐมนตรี เม่ือวันท่ี ๑๐ ตุลาคม ๒๕๖๑
มีมติให้คณะกรรมการนโยบายท่ีดินแห่งชาติและหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง
เรง่ ประชาสมั พนั ธ์ สรา้ งการรบั รแู้ กป่ ระชาชนกลมุ่ เปา้ หมายเกย่ี วกบั เจตนารมณ์
หลักเกณฑ์และเง่ือนไขในการด�ำเนินโครงการดังกล่าวให้ชัดเจนและ
ถกู ตอ้ งตรงกนั ดว้ ย ทง้ั น้ี ฝา่ ยเลขานกุ ารคณะกรรมการนโยบายทด่ี นิ แหง่ ชาติ
ร่วมกับฝา่ ยเลขานกุ ารของคณะอนุกรรมการ ภายใตค้ ณะกรรมการนโยบาย
ทดี่ ินแห่งชาติ ๓ คณะ ไดแ้ ก่ คณะอนุกรรมการจดั หาทดี่ นิ คณะอนุกรรมการ
จัดท่ีดิน และคณะอนุกรรมการส่งเสริมพัฒนาอาชีพและการตลาด และ
หนว่ ยงานทม่ี ที ด่ี นิ ในการกำ� กบั ดแู ลดำ� เนนิ การรวบรวมขอ้ มลู และปรบั เนอ้ื หา
ให้มีความครบถ้วนสมบูรณ์และเป็นปัจจุบันย่ิงข้ึน และหวังเป็นอย่างยิ่งว่า
คมู่ อื การจดั ทดี่ นิ ทำ� กนิ ใหช้ มุ ชน ภายใตค้ ณะกรรมการนโยบายทด่ี นิ แหง่ ชาติ
(คทช.) (ฉบับปรับปรุง คร้ังท่ี ๔) จะสามารถใช้ประกอบการปฏิบัติงาน
ตามกระบวนการจดั ทดี่ นิ ทำ� กนิ ใหช้ มุ ชนในพนื้ ทเ่ี ปา้ หมายไดอ้ ยา่ งบรู ณาการ
และเป็นรปู ธรรม เกิดประโยชน์ต่อสงั คมโดยรวมตอ่ ไป

คณะผู้จัดท�ำ
ฝ่ายเลขานกุ ารคณะกรรมการนโยบายท่ีดนิ แหง่ ชาติ (คทช.)

สารบัญ

ส่วนที่ ๑ การจัดท่ีดินทำ�กินใหช้ มุ ชน ๒
๑.๑ พระราชบัญญตั คิ ณะกรรมการ
นโยบายท่ดี นิ แห่งชาติ พ.ศ. ๒๕๖๒ ๓
๑.๒ คณะกรรมการนโยบายที่ดนิ แห่งชาติ ๖
๑.๓ คณะอนกุ รรมการภายใตค้ ณะกรรมการ
นโยบายที่ดนิ แห่งชาติ ๑๔
๑.๔ นโยบายและแผนการบริหารจัดการทด่ี ิน
และทรพั ยากรดนิ ของประเทศ ๑๕
๑.๕ นโยบายการจัดท่ีดนิ ทำ�กินใหช้ มุ ชน
ของคณะกรรมการนโยบายท่ีดนิ แหง่ ชาติ ๑๗
๑.๖ มตคิ ณะรัฐมนตรที เ่ี กี่ยวข้อง

สว่ นที่ ๒ กลไกการขบั เคล่อื นนโยบาย ๒๓
การจัดทีด่ นิ ทำ�กนิ ใหช้ มุ ชน
๒๕
๒.๑ คณะอนุกรรมการภายใตค้ ณะกรรมการ ๒๖
นโยบายท่ีดนิ แห่งชาติ ๒๘

๒.๒ ท่ีดนิ ทนี่ ำ�มาจดั ที่ดนิ ทำ�กนิ ให้ชุมชน ๓๑
๒.๓ ข้นั ตอนการจดั ท่ดี ินทำ�กินให้ชมุ ชนในภาพรวม
๒.๔ ขนั้ ตอนการดำ�เนนิ งาน ๓๓

ของคณะอนุกรรมการจัดหาทดี่ นิ ๓๗
๒.๕ ขน้ั ตอนการดำ�เนินงาน

ของคณะอนุกรรมการจดั ท่ีดิน
๒.๖ ขน้ั ตอนการดำ�เนนิ งานของคณะอนุกรรมการ

สง่ เสริมพัฒนาอาชีพและการตลาด
๒.๗ ขัน้ ตอนการดำ�เนนิ งานของคณะอนุกรรมการ

นโยบายที่ดนิ จังหวัด (คทช. จังหวดั )

สารบัญ (ตอ่ )

ส่วนที่ ๓ กระบวนการการจดั ที่ดินทำ�กนิ ให้ชมุ ชน
๓.๑ กระบวนการการจดั ทดี่ ินทำ�กนิ ใหช้ ุมชน ๔๑

ในพ้นื ทป่ี า่ สงวนแห่งชาติ

๓.๑.๑ การจดั ระเบยี บการใชป้ ระโยชน์ ๔๑

๑) หลักเกณฑก์ ารจดั ที่ดนิ ทำ�กนิ ให้ชุมชน ๔๓

๒) ประเภทของผทู้ ไ่ี ดร้ ับการจดั ทด่ี นิ ๔๓

๓) คุณสมบตั ิของผทู้ ีไ่ ดร้ ับการจัดท่ีดิน ๔๕

๔) แนวทางการดำ�เนนิ การ ๔๕

๕) ข้อกำ�หนดการใชท้ ่ดี นิ ๔๗

ของผทู้ ี่ไดร้ บั การจัดทดี่ ิน

๓.๑.๒ การจดั ระบบการใชป้ ระโยชน ์ ๔๘

๑) หลกั เกณฑ์การจัดทีด่ ินทำ�กนิ ให้ชมุ ชน ๔๘

๒) ประเภทของผทู้ ่ไี ด้รบั การจดั ทด่ี ิน ๕๐

๓) คุณสมบัตขิ องผู้ทีไ่ ด้รับการจดั ท่ีดนิ ๕๐

๔) แนวทางการดำ�เนินการ ๕๐

๕) ข้อกำ�หนดการใช้ทดี่ ิน ๕๑

ของผทู้ ี่ได้รบั การจัดทีด่ ิน

๓.๒ กระบวนการการจดั ท่ดี นิ ทำ�กินใหช้ มุ ชน ๕๓

ในพ้นื ที่ปา่ ชายเลน

๓.๒.๑ หลักเกณฑ์การจดั ท่ีดินทำ�กนิ ใหช้ ุมชน ๕๓

๓.๒.๒ ประเภทของผทู้ ไ่ี ดร้ บั การจดั ทด่ี นิ ๕๔

๓.๒.๓ คุณสมบัตขิ องผู้ทไ่ี ดร้ บั การจัดทด่ี นิ ๕๕

๓.๒.๔ แนวทางการดำ�เนินการ ๕๖

๓.๒.๕ ขอ้ กำ�หนดการใช้ทด่ี ิน ๕๗

ของผ้ทู ่ไี ด้รับการจัดท่ดี ิน

๓.๒.๖ หนว่ ยงานรบั ผิดชอบ ๕๘

สารบัญ (ต่อ)

๓.๓ กระบวนการการจัดท่ดี นิ ทำ�กิน ๕๙
ให้ชมุ ชนในพืน้ ทีป่ ฏริ ูปท่ีดิน
๓.๓.๑ หลักเกณฑก์ ารจัดที่ดินทำ�กนิ ใหช้ ุมชน ๕๙
๓.๓.๒ ประเภทของผู้ทีไ่ ด้รบั การจัดที่ดิน ๖๐
๓.๓.๓ คณุ สมบัตขิ องผทู้ ่ีได้รบั การจัดทีด่ ิน ๖๐
๓.๓.๔ แนวทางการดำ�เนินการ ๖๑
๓.๓.๕ ขน้ั ตอนการอนุญาต/การพจิ ารณา/ ๖๒
การทำ�สญั ญาเชา่
๖๔
๓.๔ กระบวนการการจดั ทด่ี นิ ทำ�กินและท่อี ย่อู าศัย
ใหช้ ุมชนในท่ีดนิ สาธารณประโยชน์ ๖๔
๓.๔.๑ หลักเกณฑก์ ารจดั ระเบยี บที่ดิน
สาธารณประโยชน์ ๖๖
๓.๔.๒ ประเภทของผ้ทู ไ่ี ดร้ บั การจดั ทีด่ ิน ๖๖
๓.๔.๓ คุณสมบัติของผูท้ ่ไี ด้รับการจดั ทด่ี นิ ๖๗
๓.๔.๔ แนวทางการดำ�เนนิ การ ๖๘
๓.๔.๕ ขอ้ กำ�หนดการใชท้ ดี่ ิน
ของผู้ท่ไี ด้รับการจดั ท่ดี นิ ๖๙
๖๙
๓.๕ กระบวนการการจดั ที่ดนิ ให้ชุมชนในทร่ี าชพัสดุ ๗๐
๓.๕.๑ หลักเกณฑก์ ารจดั ท่ีดนิ ทำ�กนิ ใหช้ ุมชน ๗๑
๓.๕.๒ ประเภทของผู้ทีไ่ ดร้ บั การจดั ทีด่ ิน ๗๒
๓.๕.๓ คณุ สมบตั ิของผทู้ ีไ่ ด้รับการจัดท่ีดนิ ๗๓
๓.๕.๔ แนวทางการดำ�เนนิ การ
๓.๕.๕ ข้อกำ�หนดการใช้ทด่ี ินของผ้ทู ่ไี ด้รับ
การจัดท่ดี ิน

สารบัญ (ตอ่ )

๓.๖ กระบวนการการจัดทดี่ ินให้ชุมชน ๗๕
ในพื้นที่นคิ มสรา้ งตนเอง
๓.๖.๑ หลกั เกณฑก์ ารจัดทด่ี ินทำ�กนิ ให้ชุมชน ๗๕
๓.๖.๒ ประเภทของผู้ท่ีไดร้ บั การจัดที่ดิน ๗๕
๓.๖.๓ คณุ สมบตั ขิ องผทู้ ่ไี ด้รบั การจัดทีด่ นิ ๗๖
๓.๖.๔ แนวทางการดำ�เนนิ การ ๗๖
๓.๖.๕ ขอ้ กำ�หนดการใชท้ ีด่ นิ ๗๗
ของผูท้ ไี่ ด้รับการจดั ทด่ี ิน

ส่วนท่ี ๔ แนวทางการดำ�เนินงานตามมติคณะ

รฐั มนตรี เมื่อวันที่ ๒๖ พฤศจกิ ายน ๒๕๖๑

เรอ่ื ง พ้ืนทเ่ี ปา้ หมายและกรอบมาตรการ

แก้ไขปญั หาการอยู่อาศัยและทำ�กินในพ้ืนที่

ปา่ ไม้ (ทุกประเภท)
๔.๑ แนวทางการดำ�เนินงานในพน้ื ทป่ี ่าสงวนแห่งชาติ ๘๐

๔.๑.๑ ความเปน็ มา ๘๐

๔.๑.๒ กรอบมาตรการแก้ไขปญั หาการอย่อู าศยั ๘๑

และทำ�กินในพ้ืนท่ปี ่าสงวนแห่งชาติ

๔.๑.๓ แนวทางการดำ�เนินงาน ๘๒

๔.๑.๔ ลักษณะการดำ�เนินงาน ๘๔

๔.๒ แนวทางการดำ�เนนิ งานในพน้ื ที่ปา่ อนรุ กั ษ์ ๘๗

๔.๒.๑ ความเป็นมา ๘๗

๔.๒.๒ การสำ�รวจการครอบครองทีด่ นิ ๘๘

๔.๒.๓ การตรวจสอบ และการบริหารจดั การพนื้ ที ่ ๘๙

สารบญั (ต่อ)

๔.๓ แนวทางการดำ�เนินงานในพน้ื ทป่ี า่ ชายเลน ๙๖
๔.๓.๑ แนวทางการดำ�เนินการ ๙๖
๔.๓.๒ คณะทำ�งานสำ�รวจการครอบครองที่ดนิ ๙๖
ระดับพื้นท่ี
๔.๓.๓ คณะกรรมการบริหารจัดการพ้ืนท่ี ๙๖
ป่าชายเลน

ภาคผนวก ก พระราชบญั ญตั คิ ณะกรรมการ ๙๗
นโยบายทด่ี ินแห่งชาติ พ.ศ. ๒๕๖๒

ภาคผนวก ข คำ�สัง่ คณะกรรมการนโยบาย ๑๐๙
ที่ดนิ แหง่ ชาติ ท่ี ๑/๒๕๖๓
เร่อื ง แต่งตง้ั คณะอนกุ รรมการ

ภา•คผมนตคิวกณะครัฐมมตนคิ ตณรี ะเมรัฐือ่ วมันนทต่ี ร๒ที ๒่ีเกธย่ีนั ววขาคอ้ มง ๒๕๕๘ ๑๓๑
เรือ่ ง การจดั ทีด่ ินทำ�กินใหช้ มุ ชนตามนโยบายรฐั บาล
• มตคิ ณะรัฐมนตรี เม่อื วันที่ ๒๑ มิถุนายน ๒๕๕๙

เรอ่ื ง ผลการประชมุ คณะกรรมการนโยบาย

• ที่ดินแห่งชาติ ครัง้ ที่ ๑/๒๕๕๙ มิถนุ ายน ๒๕๖๐
มตคิ ณะรัฐมนตรี เมื่อวนั ท่ี ๑๓

เรื่อง ผลการประชมุ คณะกรรมการนโยบาย

• ท่ีดินแหง่ ชาติ คร้ังที่ ๑/๒๕๖๐ กรกฎาคม ๒๕๖๑
มตคิ ณะรฐั มนตรี เม่ือวันที่ ๑๐

เรือ่ ง ผลการประชุมคณะกรรมการนโยบาย

ทดี่ ินแหง่ ชาติ ครั้งที่ ๑/๒๕๖๑

สารบัญ (ตอ่ )

• มติคณะรฐั มนตรี เมอ่ื วนั ท่ี ๑๐ ตุลาคม ๒๕๖๑

เรอ่ื ง ผลการประชุมคณะกรรมการนโยบาย
ที่ดนิ แห่งชาติ ครัง้ ท่ี ๒/๒๕๖๑

• มตคิ ณะรัฐมนตรี เมื่อวันท่ี ๒๖ พฤศจิกายน ๒๕๖๑

เรอ่ื ง พ้ืนท่ีเปา้ หมายและกรอบมาตรการแกไ้ ขปญั หา
การอยู่อาศัยและทำ�กนิ ในพน้ื ที่ปา่ ไม้ (ทกุ ประเภท)

• มตคิ ณะรัฐมนตรี เมื่อวันท่ี ๔ มิถุนายน ๒๕๖๒

เร่ือง ผลการประชมุ คณะกรรมการนโยบาย
ที่ดินแห่งชาติ ครั้งที่ ๑/๒๕๖๒

• มตคิ ณะรฐั มนตรี เมอ่ื วันท่ี ๙ มถิ ุนายน ๒๕๖๓

เร่อื ง ผลการประชมุ คณะกรรมการนโยบาย
ท่ีดินแหง่ ชาติ คร้งั ที่ ๑/๒๕๖๓

ภาคผนวก ง ตวั อยา่ งสมุดประจำ�ตัว ๑๘๙
ผทู้ ีไ่ ด้รบั การจัดท่ีดิน

สารบญั รปู ภาพ

๒.๔-๑ ข้นั ตอนการดำ�เนนิ งานของคณะอนุกรรมการ ๓๐

จดั หาทด่ี นิ

๒.๕-๑ ขั้นตอนการดำ�เนินงานของคณะอนุกรรมการ ๓๒

จดั ท่ีดิน

๒.๖-๑ ขนั้ ตอนการดำ�เนินงานของคณะอนกุ รรมการ ๓๖

ส่งเสรมิ พฒั นาอาชพี และการตลาด

๒.๗-๑ กระบวนการดำ�เนินงานของคณะอนุกรรมการ ๓๙

นโยบายที่ดินจังหวัด (คทช. จังหวัด)

๓.๑-๑ ขนั้ ตอนการอนญุ าตเขา้ ทำ�ประโยชน์หรอื อยอู่ าศัย ๕๒

ภายในเขตป่าสงวนแห่งชาติ

๓.๕-๑ แนวทางดำ�เนนิ การจดั ทด่ี ินทำ�กนิ ให้ชมุ ชน ๗๔

ตามนโยบายรฐั บาลในพื้นที่ทีด่ ินราชพัสดุ

๔.๑-๑ มาตรการแก้ไขปญั หาการอยอู่ าศัยและทำ�กิน ๘๖

ในพน้ื ทป่ี า่ สงวนแห่งชาติ

๔.๒-๑ แผนผงั แนวทางการแก้ไขปัญหาท่ีดินของราษฎร ๙๕

ในเขตป่าอนุรักษ์



สว่ นท่ี ๑

การจดั ที่ดิน
ทำ�กินใหช้ ุมชน

ส่วนท่ี ๑ การจดั ทีด่ นิ ท�ำ กินใหช้ มุ ชน

สว่ นที่ ๑

การจัดท่ีดนิ ทำ�กินใหช้ ุมชน

การจัดท่ีดินท�ำกินให้ชุมชน เป็นการด�ำเนินการตาม
นโยบายของรฐั บาล (พลเอก ประยทุ ธ์ จนั ทรโ์ อชา นายกรฐั มนตร)ี
แถลงต่อรัฐสภา เมื่อวันพฤหัสบดีที่ ๒๕ กรกฎาคม ๒๕๖๒
ข้อ ๑๐ การฟน้ื ฟทู รัพยากรธรรมชาตแิ ละการรกั ษาส่ิงแวดลอ้ ม
เพอื่ สรา้ งการเตบิ โตอยา่ งยง่ั ยนื ขอ้ ๑๐.๒ปรบั ปรงุ ระบบทดี่ นิ ทำ� กนิ
และลดความเหลื่อมล้�ำด้านการถือครองท่ีดิน โดยจัดสรรท่ีดิน
ท�ำกินและท่ีอยู่อาศัยให้แก่ราษฎรท่ียากไร้และเกษตรกรตาม
หลกั การของคณะกรรมการนโยบายทดี่ นิ แหง่ ชาติ การกระจายสทิ ธิ
การถือครองให้แก่ผู้ที่อยู่ในพื้นที่ท่ีไม่ได้รุกล้�ำและมีมาตรการ
ป้องกันการเปลี่ยนมือไปอยู่ในครอบครองของผู้ท่ีมิใช่เกษตรกร
และผู้ยากจน จัดท�ำระบบฐานข้อมูลเพ่ือการบริหารจัดการท่ีดิน
จัดท�ำหลักฐานการถือครองที่ดนิ ของรัฐทุกประเภท จดั ทำ� แผนท่ี
แสดงแนวเขตทด่ี นิ ของรฐั ใหช้ ดั เจน และเรง่ แกไ้ ขปญั หาเขตทดี่ นิ
ทบั ซอ้ นและแนวเขตพน้ื ทปี่ า่ ไมช่ ดั เจน เพอ่ื ลดขอ้ ขดั แยง้ ระหวา่ ง
ประชาชนกับเจ้าหน้าท่ีรฐั

ตามความในมาตรา ๑๐(๔) แห่งพระราชบัญญัติ
คณะกรรมการนโยบายทดี่ นิ แหง่ ชาติ พ.ศ. ๒๕๖๒ กำ� หนดให้ คทช.
มีหน้าท่ีและอ�ำนาจในการก�ำหนดมาตรการหรือแนวทางการ
กระจายการถือครองท่ีดินอย่างเป็นธรรม ซ่ึงรวมถึงรูปแบบการ
จัดทด่ี นิ ในลกั ษณะแปลงรวมโดยไม่ใหก้ รรมสทิ ธิ์ หรอื รูปแบบใน
ลกั ษณะอนื่ ตามหลกั เกณฑแ์ ละวธิ กี ารที่ คทช. กำ� หนด โดยความ
เหน็ ชอบของคณะรฐั มนตรเี พอื่ ใหก้ ารใชท้ ด่ี นิ เกดิ ประโยชนส์ งู สดุ

1

การจัดทด่ี ินทำ�กนิ ให้ชมุ ชน

๑.๑  พระราชบัญญัตคิ ณะกรรมการนโยบายท่ีดินแห่งชาติ พ.ศ. ๒๕๖๒

ประกาศในราชกิจจานุเบกษา เล่ม การพัฒนา ภารกิจ และการปฏิบัติงานของ
๑๓๖ ตอนที่ ๔๙ ก ลงวันท่ี ๑๔ เมษายน หนว่ ยงานทเี่ กย่ี วขอ้ งเปน็ ไปในทศิ ทางเดยี วกนั
๒๕๖๒ มผี ลบงั คบั ใชต้ งั้ แตว่ นั ที่ ๑๓ มถิ นุ ายน สมควรให้มีคณะกรรมการนโยบายที่ดิน
๒๕๖๒ เป็นต้นไป โดยมีเหตุผลในการ แห่งชาติเพื่อท�ำหน้าที่ก�ำหนดนโยบายและ
ประกาศใชพ้ ระราชบญั ญตั ฉิ บบั น้ี คอื โดยที่ แผนการบรหิ ารจดั การทดี่ นิ และทรพั ยากรดนิ
การก�ำหนดนโยบายและแผนการบริหาร ของประเทศเพื่อประโยชน์ด้านเศรษฐกิจ
จัดการท่ีดินและทรัพยากรดินของประเทศ สงั คม วฒั นธรรม สง่ิ แวดลอ้ ม และความมนั่ คง
ในปัจจุบันมีการก�ำหนดไว้ในกฎหมาย โ ด ย ก า ร บู ร ณ า ก า ร ก า ร ก ร ะ จ า ย อ� ำ น า จ
หลายฉบับและการบังคับใช้กฎหมายจะอยู่ การมีส่วนร่วมของประชาชน ชุมชน และ
ภายใตก้ รอบอำ� นาจหนา้ ทแี่ ละความรบั ผดิ ชอบ ภูมิสังคม ซึ่งจะท�ำให้การบริหารจัดการ
รวมถงึ วัตถุประสงค์ของกฎหมายนัน้ ๆ โดย ที่ดินและทรัพยากรดินของประเทศที่มีอยู่
ไมม่ กี ารทำ� งานรว่ มกนั ทำ� ใหก้ ารควบคมุ ดแู ล อยา่ งจำ� กดั มปี ระสทิ ธภิ าพ เกดิ ประโยชนส์ งู สดุ
และการบริหารจัดการที่ดินและทรัพยากร สมดลุ เปน็ ธรรม และยงั่ ยนื แกไ้ ขปญั หาความ
ดินของประเทศไม่เป็นเอกภาพและไม่มี เดอื ดรอ้ นของประชาชน และลดความเหลอื่ มลำ�้
กรอบแนวทางเพื่อให้การก�ำหนดแนวทาง ในสังคม

2

สว่ นที่ ๑ การจดั ทด่ี ินท�ำ กินให้ชุมชน

๑.๒  คณะกรรมการนโยบายทีด่ นิ แหง่ ชาติ
๑.๒.๑  องค์ประกอบ
มีนายกรัฐมนตรีเป็นประธาน รองนายกรัฐมนตรีซึ่งนายกรัฐมนตรี

มอบหมายเปน็ รองประธานกรรมการโดยตำ� แหนง่ จำ� นวน๘ทา่ นกรรมการผทู้ รง
คุณวุฒิไม่เกิน ๘ ท่าน ผู้อ�ำนวยการส�ำนักงานคณะกรรมการนโยบายที่ดิน
แหง่ ชาติ เปน็ กรรมการและเลขานกุ าร และผ้ชู ว่ ยเลขานกุ าร ๒ คน

๑.๒.๒  กรรมการโดยตำ� แหน่ง
๑)  รฐั มนตรวี า่ การกระทรวงกลาโหม
๒)  รัฐมนตรีวา่ การกระทรวงการคลงั
๓)  รฐั มนตรีว่าการกระทรวงเกษตรและสหกรณ์
๔)  รฐั มนตรวี า่ การกระทรวงทรัพยากรธรรมชาตแิ ละส่งิ แวดล้อม
๕)  รัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย
๖)  ปลัดกระทรวงการพฒั นาสงั คมและความมั่นคงของมนษุ ย์
๗)  ปลัดกระทรวงคมนาคม
๘)  ปลดั กระทรวงดิจิทลั เพ่ือเศรษฐกิจและสงั คม
๑.๒.๓  กรรมการผู้ทรงคุณวุฒิ
กรรมการผทู้ รงคณุ วฒุ ิ ซง่ึ คณะรฐั มนตรแี ตง่ ตง้ั จากผมู้ คี วามรคู้ วามสามารถ
ความเชย่ี วชาญ และประสบการณด์ า้ นการบรหิ ารจดั การทด่ี นิ ดา้ นทรพั ยากรดนิ
ด้านการปฏิรูปท่ีดิน ด้านการผังเมือง ด้านการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติ
และสิ่งแวดล้อม ด้านกฎหมาย ด้านเทคโนโลยีภูมิสารสนเทศ หรือด้าน
เศรษฐศาสตร์ จ�ำนวน ๘ คน เป็นกรรมการ

3

การจัดท่ดี นิ ท�ำ กินให้ชุมชน

๑.๒.๔  หน้าท่ี และ อำ� นาจ (๕)  ก�ำหนดมาตรการหรือแนวทาง
(๑)  ก�ำหนดนโยบายและแผนการ เ พื่ อ เ ส ริ ม ส ร ้ า ง ค ว า ม ร ่ ว ม มื อ ร ะ ห ว ่ า ง
บริหารจัดการท่ีดินและทรัพยากรดินของ หน่วยงานของรัฐ ภาคเอกชน และประชาชน
ประเทศ เพื่อขอความเห็นชอบต่อคณะ ในการบริหารจัดการท่ดี นิ และทรพั ยากรดิน
รฐั มนตรี
(๒)  เสนอแนะต่อคณะรัฐมนตรีเพื่อ (๖)  เสนอแนะต่อคณะรัฐมนตรี
กำ� หนดมาตรการในการตดิ ตาม การตรวจสอบ ให้มีการตรา แก้ไข ปรับปรุง หรือยกเลิก
และการประเมินผลการด�ำเนินการตาม กฎหมายเกี่ยวกับการบริหารจัดการท่ีดิน
นโยบายและแผนการบริหารจดั การท่ีดินและ และทรัพยากรดิน รวมทั้งเสนอความเห็น
ทรพั ยากรดินของประเทศ เกยี่ วกบั แนวทางการแกไ้ ขปญั หา กรณหี นา้ ที่
(๓)  ติดตาม ตรวจสอบ และประเมิน และอ�ำนาจของคณะกรรมการตามกฎหมาย
ผลการใช้ท่ีดินของประเทศให้เหมาะสมกับ อื่นหรือหน่วยงานของรัฐท่ีเก่ียวข้องกับการ
สภาพทด่ี นิ และศกั ยภาพที่ดิน บริหารจัดการที่ดินและทรัพยากรดินซ้�ำซ้อน
(๔)  ก�ำหนดมาตรการหรือแนวทาง หรือขดั แย้งกัน
การกระจายการถอื ครองทดี่ นิ อยา่ งเปน็ ธรรม
ซึ่งรวมถึงรูปแบบการจัดที่ดินในลักษณะ
แปลงรวมโดยไมใ่ หก้ รรมสทิ ธ์ิ หรอื รปู แบบใน
ลกั ษณะอนื่ ตามหลกั เกณฑแ์ ละวธิ กี ารท่ี คทช.
กำ� หนด โดยความเหน็ ชอบของคณะรฐั มนตรี
เพื่อใหก้ ารใชท้ ่ีดินเกดิ ประโยชนส์ ูงสุด

4

สว่ นท่ี ๑ การจัดทด่ี นิ ทำ�กินใหช้ มุ ชน

(๗)  เสนอแนะต่อคณะรัฐมนตรี (๙)  ประสานงานและจัดให้มี รวมถึง
เ พื่ อ ก� ำ ห น ด แ น ว ท า ง ก า ร แ ก ้ ไ ข ป ั ญ ห า การเชอื่ มตอ่ ระบบเครอื ขา่ ยขอ้ มลู สารสนเทศ
แนวเขตทด่ี นิ ของรฐั และมาตรการช่วยเหลือ ของท่ีดินและทรัพยากรดินของประเทศ
ผู้ท่ีได้รับผลกระทบจากการก�ำหนดแนวเขต เพ่ือการวางแผนพัฒนาการใช้ประโยชน์และ
ท่ดี นิ ของรัฐ การอนุรกั ษ์ รวบรวม จดั เกบ็ วเิ คราะห์ และ
เผยแพรข่ อ้ มลู เกยี่ วกบั ทด่ี นิ และทรพั ยากรดนิ
(๘)  ติดตาม ประสานงาน สนับสนุน ของประเทศ
หรือเร่งรัดการด�ำเนินงานของคณะกรรมการ
ตามกฎหมายอ่ืนหรือหน่วยงานของรัฐที่ (๑๐)  จดั ทำ� รายงานผลการดำ� เนนิ งาน
เก่ียวข้อง ให้มีการด�ำเนินงานท่ีสอดคล้อง และการประเมินผลการปฏบิ ตั งิ านของ คทช.
กับนโยบายและแผนการบริหารจัดการที่ดิน เสนอคณะรัฐมนตรีเพ่ือเสนอต่อรัฐสภา
และทรัพยากรดินของประเทศ เพ่ือรายงาน เพื่อทราบอย่างน้อยปีละหน่ึงครั้ง และให้
ตอ่ คณะรฐั มนตรี เผยแพร่ต่อสาธารณชนดว้ ย

( ๑ ๑ )   ป ฏิ บั ติ ก า ร อ่ื น ใ ด ต า ม ท่ี
พระราชบัญญัติน้ีและกฎหมายอ่ืนก�ำหนดให้
เป็นหน้าท่ีและอ�ำนาจของ คทช. หรือตามท่ี
คณะรัฐมนตรีมอบหมาย

5

การจัดทดี่ นิ ทำ�กินใหช้ มุ ชน

๑.๓  คณะอนุกรรมการภายใตค้ ณะกรรมการนโยบาย
ทีด่ นิ แห่งชาติ

นายกรัฐมนตรี ประธานกรรมการนโยบายที่ดินแห่งชาติ
อาศัยอ�ำนาจตามความในมาตรา ๑๕ วรรคหน่ึง แห่งพระราช
บญั ญตั วิ า่ ดว้ ยคณะกรรมการนโยบายทด่ี นิ แหง่ ชาติ พ.ศ. ๒๕๖๒
แต่งต้ังคณะอนุกรรมการภายใต้คณะกรรมการนโยบายที่ดิน
แห่งชาติข้ึน จ�ำนวน ๙ คณะ เพื่อเป็นกลไกในการขับเคล่ือน
การบริหารจัดการท่ีดิน และทรัพยากรดินท้ังหมดของ
คณะกรรมการนโยบายท่ีดินแห่งชาติ ดงั นี้

๑.  คณะอนุกรรมการจัดหาที่ดิน มีองค์ประกอบ
ท่ีส�ำคญั ดังนี้

ประธาน : รัฐมนตรีว่าการกระทรวง

ทรัพยากรธรรมชาติและ

สง่ิ แวดล้อม

รองประธาน : ปลัดกระทรวงทรัพยากร

ธรรมชาตแิ ละส่งิ แวดลอ้ ม

อนุกรรมการและเลขานุการ : อธิบดีกรมปา่ ไม้

มีหน้าที่และอ�ำนาจ ให้ความเห็นชอบข้อมูลท่ีดิน แผนท่ี
ขอบเขตที่ดิน พร้อมด้วยรายช่ือผู้ครอบครองเดิม (ถ้ามี) เพื่อ
กำ� หนดพน้ื ทเ่ี ปา้ หมายการจดั ทด่ี นิ ทำ� กนิ ใหช้ มุ ชนหรอื ทอ่ี ยอู่ าศยั
ในลกั ษณะแปลงรวม ใหค้ วามเหน็ ชอบผลการตรวจสอบขอบเขต
ทด่ี นิ ตามทค่ี ณะอนกุ รรมการนโยบายทด่ี นิ จงั หวดั (คทช. จงั หวดั )
เสนอ และสง่ มอบใหค้ ณะอนกุ รรมการจัดที่ดนิ คณะอนุกรรมการ
ส่งเสริมพฒั นาอาชีพและการตลาดด�ำเนินการตอ่ ไป ฯลฯ

6

ส่วนที่ ๑ การจดั ทดี่ นิ ทำ�กินใหช้ ุมชน

๒.  คณะอนุกรรมการจัดท่ดี ิน มีองคป์ ระกอบทสี่ �ำคญั ดงั นี้

ประธาน : รฐั มนตรีวา่ การกระทรวงมหาดไทย หรือ

รัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงมหาดไทย

ซ่ึงรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย

มอบหมาย

รองประธาน : ปลดั กระทรวงมหาดไทย

อนกุ รรมการและเลขานกุ าร : อธิบดีกรมที่ดนิ

มีหน้าที่และอ�ำนาจ ก�ำหนดหลักเกณฑ์การจัดที่ดินท�ำกินให้ชุมชน
หรอื ที่อย่อู าศยั ในลักษณะแปลงรวม โดยไม่ให้กรรมสิทธ์ิและให้ความเหน็ ชอบ
กระบวนการการจดั ที่ดินทำ� กนิ ให้ชมุ ชนหรอื ทอ่ี ยอู่ าศัย ฯลฯ

๓.  คณะอนุกรรมการส่งเสริมพัฒนาอาชีพและการตลาด
มีองค์ประกอบทีส่ ำ� คญั ดังนี้

ประธาน : รฐั มนตรวี า่ การกระทรวงเกษตรและสหกรณ์

หรอื รฐั มนตรชี ว่ ยวา่ การกระทรวงเกษตร

และสหกรณ์ ซงึ่ รฐั มนตรวี า่ การกระทรวง

เกษตรและสหกรณม์ อบหมาย

รองประธาน : ปลัดกระทรวงเกษตรและสหกรณ์

อนกุ รรมการและเลขานุการ : อธบิ ดกี รมส่งเสริมสหกรณ์

มหี นา้ ทแี่ ละอำ� นาจ ใหค้ วามเหน็ ชอบแนวทางการสง่ เสรมิ พฒั นาอาชพี
และการตลาดในรปู แบบของชมุ ชน เชน่ สหกรณ์ วสิ าหกจิ ชมุ ชน กลมุ่ เกษตรกร
หรือรูปแบบอื่น ตามแนวทางเศรษฐกิจพอเพียง ภายใต้การใช้ระบบอนุรักษ์
ดินและน�้ำที่เหมาะสม และก�ำกับ ดูแล ติดตามการส่งเสริมพัฒนาอาชีพและ
การตลาด การพัฒนาระบบสาธารณูปโภคข้ันพื้นฐาน และการจัดท�ำระบบ
สาธารณูปโภคเพื่อสนับสนุนการด�ำรงชีวิตของผู้ที่ได้รับการจัดที่ดินท�ำกินให้
ชุมชนหรือท่อี ยอู่ าศัย พฒั นาคณุ ภาพชีวิตและสร้างรายได้ในรูปแบบสหกรณ์
หรือรปู แบบอน่ื ทีเ่ หมาะสม ฯลฯ

7

การจดั ที่ดินทำ�กนิ ใหช้ มุ ชน

๔.  คณะอนกุ รรมการนโยบายทดี่ นิ จงั หวดั (คทช.จงั หวดั )มอี งคป์ ระกอบทสี่ ำ� คญั ดงั น้ี

ประธาน : ผู้ว่าราชการจงั หวดั

รองประธาน : รองผู้อำ� นวยการรักษาความมนั่ คงภายในจังหวดั (ท)

อนกุ รรมการและเลขานุการ : หัวหน้าส�ำนักงานจังหวัด ผู้อ�ำนวยการส�ำนักงาน

ทรพั ยากรธรรมชาตแิ ละสง่ิ แวดลอ้ มจงั หวดั เจา้ พนกั งาน

ท่ีดินจังหวัด สหกรณ์จังหวัด ข้าราชการจากหน่วยงาน

ทีเ่ กีย่ วข้องกับทด่ี นิ ท่ีผ้วู า่ ราชการจังหวัดแตง่ ต้งั

เป็นกลไกการท�ำงานในระดับจังหวัด มีหน้าที่และอ�ำนาจ ส�ำรวจ ตรวจสอบ จัดท�ำ
ข้อมูลท่ีดิน แผนที่ขอบเขตท่ีจะจัดท่ีดินท�ำกินให้ชุมชนหรือที่อยู่อาศัย พร้อมด้วยรายชื่อ
ผคู้ รอบครองเดมิ (ถา้ ม)ี พจิ ารณาเหน็ ชอบแผนการจดั ทดี่ นิ ทำ� กนิ หรอื ทอี่ ยอู่ าศยั และแผนการ
ส่งเสริมพัฒนาอาชีพและการตลาดในระดับจังหวัด ตลอดจนจัดท�ำสาธารณูปโภคขั้นพ้ืนฐาน
ในพ้ืนท่ี โดยด�ำเนินการร่วมกับคณะอนุกรรมการท่ีเกี่ยวข้อง ฯลฯ โดยคณะอนุกรรมการ
ท้ัง ๔ คณะเป็นกลไกหลักในการขับเคลื่อนนโยบายการจัดท่ีดินทำ� กินให้ชุมชน เพ่ือให้บรรลุ
วตั ถุประสงคต์ ามนโยบายของรัฐบาล

8

ส่วนที่ ๑ การจดั ท่ดี ินทำ�กนิ ใหช้ ุมชน

๕.  คณะอนกุ รรมการกลนั่ กรองกฎหมายการบรหิ ารจดั การทดี่ นิ และทรพั ยากรดนิ
มอี งคป์ ระกอบทส่ี ำ� คญั ดงั นี้

ประธาน : รองนายกรัฐมนตรี (นายวษิ ณุ เครืองาม)

รองประธาน : ผู้ทรงคุณวุฒิในคณะกรรมการนโยบายที่ดินแห่งชาติ

ด้านกฎหมาย

อนกุ รรมการและเลขานุการ : ขา้ ราชการสำ� นกั งานคณะกรรมการนโยบายทดี่ นิ แหง่ ชาติ

ทีไ่ ดร้ ับมอบหมาย

มีหน้าท่ีและอ�ำนาจ พิจารณากลั่นกรองประเด็นปัญหาข้อกฎหมาย และเสนอแนะ
แนวทางการบรหิ ารจดั การทด่ี นิ และทรพั ยากรดนิ กอ่ นทจี่ ะนำ� เสนอคณะกรรมการนโยบายทด่ี นิ
แห่งชาติพิจารณา เสนอความเห็นให้มีการตรา แก้ไข ปรับปรุงหรือยกเลิก กฎหมาย และ
มตคิ ณะรฐั มนตรที เ่ี กย่ี วขอ้ งกบั การบรหิ ารจดั การทด่ี นิ และทรพั ยากรดนิ รวมทง้ั เสนอความเหน็
เกี่ยวกับแนวทางการแก้ไขปัญหากรณีหน้าท่ีและอ�ำนาจของคณะกรรมการตามกฎหมายอื่น
หรอื หนว่ ยงานของรฐั ทเ่ี กยี่ วขอ้ งกบั การบรหิ ารจดั การทดี่ นิ และทรพั ยากรดนิ ซำ�้ ซอ้ นหรอื ขดั แยง้ กนั

9

การจัดทีด่ ินทำ�กินให้ชุมชน

๖.  คณะอนุกรรมการนโยบาย แนวทาง และมาตรการการบริหารจดั การที่ดิน
และทรัพยากรดนิ มอี งค์ประกอบทสี่ �ำคญั ดังน้ี

ประธาน : รองนายกรัฐมนตรี (พลเอกประวติ ร วงษ์สวุ รรณ)

รองประธาน : ผอู้ ำ� นวยการสำ� นกั งานคณะกรรมการนโยบายทดี่ นิ แหง่ ชาติ

อนุกรรมการและเลขานุการ : ขา้ ราชการสำ� นกั งานคณะกรรมการนโยบายทด่ี นิ แหง่ ชาติ

ที่ไดร้ บั มอบหมาย

มหี นา้ ทแี่ ละอำ� นาจ เสนอแนะใหค้ วามเหน็ เกย่ี วกบั การกำ� หนดนโยบายและแผนการบรหิ าร
จดั การทด่ี นิ และทรพั ยากรดนิ ของประเทศ รวมทงั้ หลกั เกณฑอ์ น่ื ทเ่ี กย่ี วขอ้ ง ใหค้ วามเหน็ เกยี่ วกบั
การกำ� หนดมาตรการ แนวทาง เพอ่ื เสรมิ สรา้ งความรว่ มมอื ระหวา่ งหนว่ ยงานของรฐั ภาคเอกชน
และประชาชนในการบรหิ ารจดั การทด่ี นิ และทรพั ยากรดนิ พิจารณา กล่ันกรอง การจัดทำ� แผน
งบประมาณแบบบูรณาการให้สอดคล้องกับนโยบายและแผนการบริหารจัดการท่ีดิน
และทรพั ยากรดนิ ของประเทศ เพ่ือเสนอตอ่ คณะกรรมการนโยบายทดี่ นิ แห่งชาติพจิ ารณา

10

สว่ นท่ี ๑ การจัดทีด่ ินทำ�กนิ ให้ชุมชน

๗.  คณะอนกุ รรมการกำ� กบั ตดิ ตาม และประเมนิ ผล มอี งคป์ ระกอบทส่ี ำ� คญั ดงั น้ี

ประธาน : รฐั มนตรีประจำ� สำ� นกั นายกรัฐมนตรี

รองประธาน : ผอู้ ำ� นวยการสำ� นกั งานคณะกรรมการนโยบายทดี่ นิ แหง่ ชาติ

อนกุ รรมการและเลขานุการ : ขา้ ราชการสำ� นกั งานคณะกรรมการนโยบายทด่ี นิ แหง่ ชาติ

ทไ่ี ดร้ ับมอบหมาย

มีหน้าที่และอ�ำนาจ เสนอแนะให้ความเห็นต่อการก�ำหนดมาตรการในการติดตาม
การตรวจสอบ และการประเมนิ ผลการดำ� เนนิ การตามนโยบายและแผนการบรหิ ารจดั การทดี่ นิ และ
ทรพั ยากรดนิ ของประเทศ การใชท้ ด่ี นิ ของประเทศใหเ้ หมาะสมกบั สภาพทดี่ นิ และศกั ยภาพทดี่ นิ
ตดิ ตาม ประสานงาน สนบั สนนุ หรอื เรง่ รดั การดำ� เนนิ งานของคณะกรรมการตามกฎหมายอน่ื
หรอื หนว่ ยงานของรฐั ทเี่ กยี่ วขอ้ งใหเ้ ปน็ ไปตามยทุ ธศาสตรภ์ ายใตน้ โยบายและแผน รวมถงึ เสนอ
แนะแนวทางการแกไ้ ขปญั หาเชงิ นโยบาย เพอื่ รายงานผลตอ่ คณะกรรมการนโยบายทด่ี นิ แหง่ ชาติ

11

การจัดท่ดี นิ ทำ�กินใหช้ มุ ชน

๘.  คณะอนุกรรมการสารสนเทศที่ดินและทรัพยากรดิน
มีองค์ประกอบทสี่ �ำคัญ ดงั น้ี

ประธาน : ผู้อ�ำนวยการส�ำนักงานคณะกรรมการ

นโยบายท่ดี ินแห่งชาติ

อนุกรรมการและเลขานุการ : ข้าราชการส�ำนักงานคณะกรรมการ

นโยบายทด่ี นิ แหง่ ชาติ ทไ่ี ดร้ บั มอบหมาย

มีหน้าที่และอ�ำนาจ ก�ำหนดแนวทางการพัฒนาศูนย์ข้อมูลท่ีดินและ
ทรัพยากรดิน ที่สามารถเชอื่ มตอ่ เครือข่ายขอ้ มูลสารสนเทศทางด้านทด่ี นิ และ
ทรัพยากรดินเพ่ือบูรณาการวางแผนพัฒนาการใช้ประโยชน์และการอนุรักษ์
ตลอดจนรวบรวม จัดเกบ็ พมิ พ์เขยี วข้อมูลทดี่ นิ และทรัพยากรดนิ ของประเทศ
ศึกษา วิเคราะห์ ก�ำหนดมาตรฐานกลางของข้อมูลท่ีดินและทรัพยากรดิน
การก�ำหนดระดับช้ันข้อมูล การใช้ และการเผยแพร่ข้อมูลด้านที่ดิน
และทรพั ยากรดนิ ของประเทศ รวมถงึ รายงานผลการดำ� เนนิ งาน และเสนอแนะ
ตอ่ คณะกรรมการนโยบายทด่ี นิ แหง่ ชาตใิ นการพฒั นาหรอื ปรบั ปรงุ ขอ้ มลู ทดี่ นิ
และทรัพยากรดินของประเทศ

12

ส่วนที่ ๑ การจัดทีด่ ินท�ำ กนิ ให้ชุมชน

๙.  คณะอนกุ รรมการปรบั ปรงุ แผนทแ่ี นวเขตทดี่ นิ ของรฐั แบบบรู ณาการมาตราสว่ น
๑ : ๔๐๐๐ (One Map) และแก้ไขปัญหาแนวเขตที่ดนิ ของรัฐ มอี งคป์ ระกอบ
ทส่ี �ำคัญ ดังนี้

ประธาน : รัฐมนตรีวา่ การกระทรวงกลาโหม

รองประธาน : เลขาธิการกองอ�ำนวยการรักษาความมั่นคงภายใน

ราชอาณาจักร

อนุกรรมการและเลขานุการ : เลขาธกิ ารคณะกรรมการปอ้ งกนั และปราบปรามการทจุ รติ

ในภาครัฐ

มหี นา้ ทแ่ี ละอำ� นาจพจิ ารณากำ� หนดแนวทางการแกไ้ ขปญั หาแนวเขตทดี่ นิ ของรฐั ดำ� เนนิ การ
ให้เป็นไปตามมตคิ ณะรฐั มนตรวี ่าดว้ ยการด�ำเนินการปรับปรงุ แผนทแี่ นวเขตที่ดินของรฐั แบบ
บรู ณาการ มาตราสว่ น ๑ : ๔๐๐๐ (One Map) และกฎหมายอน่ื ทเี่ กย่ี วขอ้ งใหถ้ กู ตอ้ งตามขอ้ เทจ็ จรงิ
ให้ความเห็นชอบและเสนอแนะการแก้ไขปรับปรุงแผนที่แนวเขตท่ีดิน หรือแผนท่ีแนบท้าย
กฎหมายของหนว่ ยงานทมี่ อี ำ� นาจหนา้ ทใี่ นการดแู ลทดี่ นิ ของรฐั แตล่ ะประเภท ใหส้ อดคลอ้ งกบั
แผนทแี่ นวเขตทด่ี นิ ของรฐั แบบบรู ณาการ มาตราสว่ น ๑ : ๔๐๐๐ (One Map) จดั ทำ� ขอ้ เสนอแนะ
เพ่ือให้ได้ข้อยุติกรณีแนวเขตที่ดินของรัฐท่ีอยู่ในความดูแลรับผิดชอบของแต่ละหน่วยงาน
ทับซ้อนกัน หรือไม่ถูกต้องตามที่กฎหมายก�ำหนด รวมท้ังเสนอมาตรการช่วยเหลือผู้ที่ได้รับ
ผลกระทบจากการดำ� เนินการปรับปรุงแผนที่แนวเขตท่ีดินของรัฐแบบบูรณาการ มาตราส่วน
๑ : ๔๐๐๐ (One Map) เสนอต่อคณะกรรมการนโยบายทดี่ นิ แห่งชาติ และคณะรัฐมนตรี

13

การจดั ทดี่ นิ ท�ำ กนิ ให้ชุมชน

๑.๔  นโยบายและแผนการบรหิ ารจดั การทดี่ ินและทรัพยากรดินของประเทศ
คณะกรรมการนโยบายที่ดินแห่งชาติในการประชุม ครั้งที่ ๑/๒๕๕๗ เมื่อวันที่

๗ พฤศจิกายน ๒๕๕๗ เห็นชอบในหลกั การกรอบยุทธศาสตร์ ๔ ด้าน ตาม รา่ ง นโยบายและ
แผนการบรหิ ารจัดการทด่ี นิ และทรพั ยากรดนิ ของประเทศ ประกอบด้วย

ยุทธศาสตรท์ ี่ ๑ ด้านการรักษาความสมดุลทางธรรมชาติ การอนุรักษ์ที่ดินและ
ทรพั ยากรดนิ อย่างยงั่ ยืน

ยุทธศาสตรท์ ่ี ๒ ดา้ นการใช้ทดี่ นิ และทรพั ยากรดินเพื่อใหเ้ กิดประโยชน์สงู สดุ
ยทุ ธศาสตรท์ ี่ ๓ ด้านการจัดทีด่ นิ ใหป้ ระชาชนผู้ยากไร้อยา่ งทัว่ ถงึ และเปน็ ธรรม
ยทุ ธศาสตรท์ ี่ ๔ ดา้ นการบรหิ ารจดั การท่ีดนิ และทรัพยากรดิน
โดยในระยะแรก ให้มุ่งเน้นการด�ำเนินงานภายใต้นโยบายและแผนการบริหารจัดการ
ท่ีดนิ และทรพั ยากรดินของประเทศในยทุ ธศาสตรท์ ี่ ๓ ดา้ นการจัดท่ีดนิ ให้ประชาชนผยู้ ากไร้
อย่างทั่วถึงและเป็นธรรมก่อน เพ่ือให้สอดคล้องกับนโยบายรัฐบาลในการดำ� เนินการจัดท่ีดิน
ทำ� กนิ ใหช้ มุ ชน และต่อมาในการประชุม คทช. ครั้งที่ ๑/๒๕๖๐ เมอื่ วันท่ี ๖ กุมภาพันธ์ ๒๕๖๐
ทปี่ ระชมุ เหน็ ชอบ รา่ ง นโยบายและแผนการบรหิ ารจดั การทด่ี นิ และทรพั ยากรดนิ ของประเทศ
(พ.ศ. ๒๕๖๐ – ๒๕๗๙) และให้นำ� เสนอคณะรัฐมนตรพี ิจารณาต่อไป

14

ส่วนท่ี ๑ การจัดทดี่ ินทำ�กนิ ใหช้ ุมชน

๑.๕  นโยบายการจัดท่ีดินทำ� กนิ ใหช้ ุมชนของคณะกรรมการนโยบายทด่ี ินแห่งชาติ
๑)  การจดั ทด่ี นิ โดยไมใ่ หก้ รรมสทิ ธ์ิ แตอ่ นญุ าตใหเ้ ขา้ ทำ� ประโยชนใ์ นทด่ี นิ ของรฐั เปน็ กลมุ่

หรอื ชมุ ชนตามหลกั เกณฑแ์ ละเงอื่ นไขที่คทช.กำ� หนดในรปู แบบสหกรณห์ รอื รปู แบบอนื่ ทเ่ี หมาะสม
เพอ่ื รว่ มกนั บรหิ ารจดั การทด่ี นิ รวมทงั้ การสง่ เสรมิ การประกอบอาชพี ตามศกั ยภาพของพนื้ ที่

๒)  ท่ดี นิ ของรฐั ทุกประเภท ตอ้ งป้องกันไม่ให้มีการบกุ รุกเด็ดขาด โดยเฉพาะอย่างย่งิ
(๒.๑)  พื้นที่ต้นน้�ำในเขตชั้นคุณภาพลุ่มน�้ำช้ันท่ี ๑ และ ๒ ให้ด�ำเนินการตาม

มตคิ ณะรฐั มนตรี เมอ่ื วนั ท่ี ๒๖ พฤศจกิ ายน ๒๕๖๑ และพจิ ารณาหาแนวทางแก้ไขใหเ้ หมาะสม
โดยนอ้ มน�ำแนวพระราชด�ำริที่เก่ยี วขอ้ งมาปฏิบตั ิ เชน่ โครงการบ้านเล็กในปา่ ใหญ่ โครงการ
หมบู่ า้ นป่าไม้แผนใหม่ มาพัฒนาและดูแลหมบู่ า้ นท่ีอยใู่ นพน้ื ท่ปี ่า

(๒.๒)  พ้ืนที่กันชนรอบพ้ืนที่ป่าอนุรักษ์และพื้นท่ีป่าสมบูรณ์ ให้จัดในรูปแบบ
ปา่ ชมุ ชน เพ่อื ป้องกัน ไมใ่ ห้พน้ื ทปี่ า่ สมบูรณถ์ ูกบุกรุก

๓)  การจัดที่ดินของรัฐ ภายใต้การด�ำเนินงานของ คทช. ให้เป็นไปตามกฎหมายและ
หลกั เกณฑท์ หี่ นว่ ยงานของรฐั และคทช.กำ� หนดโดยทป่ี ระชมุ คณะกรรมการนโยบายทดี่ นิ แหง่ ชาติ
ครง้ั ท่ี ๒/๒๕๕๗ เมอื่ วนั ท่ี ๒ ธนั วาคม ๒๕๕๗ เหน็ ชอบใหใ้ ชช้ อื่ วา่ “การจดั ทดี่ นิ ทำ� กนิ ใหช้ มุ ชน”

๔)  แนวทางการดำ� เนินงานของหน่วยงาน
(๔.๑)  การเรง่ แกไ้ ขปญั หา กรณรี าษฎรหรอื ชมุ ชนทไี่ ดร้ บั ความเดอื ดรอ้ นจากการ

อยอู่ าศยั และทำ� กนิ ในเขตปา่ โดยไมถ่ กู ตอ้ งตามกฎหมายมาเปน็ ระยะเวลานาน โดยพน้ื ทดี่ งั กลา่ ว
ไมเ่ ปน็ พนื้ ทต่ี น้ นำ้� ลำ� ธาร (ลมุ่ นำ�้ ชน้ั ที่ ๑ และ ๒) หรอื เขตอนรุ กั ษท์ ม่ี คี วามออ่ นไหว ใหม้ กี ารจดั ทด่ี นิ

15

การจดั ท่ีดินท�ำ กนิ ใหช้ มุ ชน

ใหแ้ กร่ าษฎรกลมุ่ นต้ี ามหลกั เกณฑแ์ ละเงอื่ นไขท่ี คทช. กำ� หนด เพอื่ แกไ้ ข
ปญั หาและลดแรงกดดนั โดยใหร้ าษฎรกลมุ่ ดงั กลา่ วสามารถใชป้ ระโยชน์
พื้นท่ีในรูปแบบสหกรณ์ แต่ไม่ให้กรรมสิทธ์ิ เนื่องจากเป็นท่ีดินของรัฐ
โดยมีหน่วยงานรับผิดชอบเร่ืองการส่งเสริมและพัฒนาอาชีพ ให้การ
สนบั สนนุ ทางดา้ นการพฒั นาอาชพี ตามศกั ยภาพของพนื้ ที่ การกำ� หนด
รูปแบบอาชีพ เพื่อให้ราษฎรมีรายได้และความเป็นอยู่ที่ดีข้ึน เช่น
สง่ เสรมิ การปลกู พชื ตามแนวทางเศรษฐกจิ พอเพยี ง โดยนำ� เรอ่ื ง Zoning
การเกษตร มาประกอบการพิจารณา การท�ำนาแปลงรวม สนับสนุน
เรอื่ งเมลด็ พนั ธ์ุ ปยุ๋ รวมถงึ การจดั วางผงั การใชป้ ระโยชน์ การจดั ระบบ
สาธารณปู โภคและสาธารณปู การพนื้ ฐาน

(๔.๒)  กรณที รี่ าษฎรหรอื ชมุ ชนทอี่ ยใู่ นพน้ื ทต่ี น้ นำ�้ ลำ� ธารหรอื
เขตอนุรักษ์ท่ีมีความอ่อนไหวด้านส่ิงแวดล้อม ให้ด�ำเนินการตามมติ
คณะรฐั มนตรี เมอ่ื วนั ท่ี ๒๖ พฤศจกิ ายน ๒๕๖๑

๑)  ชมุ ชนในเขตปา่ สงวนแหง่ ชาตทิ อ่ี ยใู่ นพน้ื ทลี่ มุ่ นำ�้
ชน้ั ท๓ี่ , ๔, ๕ กอ่ น มตคิ ณะรฐั มนตรเี มอื่ วนั ท่ี ๓๐
มถิ นุ ายน ๒๕๔๑

๒)  ชมุ ชนในเขตปา่ สงวนแหง่ ชาตทิ อี่ ยใู่ นพน้ื ทล่ี มุ่ นำ้�
ชนั้ ท่ี ๓, ๔, ๕ หลงั มตคิ ณะรฐั มนตรี เมอ่ื วนั ท่ี ๓๐
มถิ นุ ายน ๒๕๔๑ และตอ้ งปฏบิ ตั ติ ามคำ� สง่ั คสช.
ที่ ๖๖/๒๕๕๗ ลงวนั ที่ ๑๗ มถิ นุ ายน ๒๕๕๗

๓)  ชมุ ชนในเขตปา่ สงวนแหง่ ชาตทิ อ่ี ยใู่ นพนื้ ทลี่ มุ่ นำ�้
ชน้ั ท่ี ๑, ๒ กอ่ น มตคิ ณะรฐั มนตรี เมอ่ื วนั ท่ี ๓๐
มถิ นุ ายน ๒๕๔๑

๔)  ชมุ ชนในเขตปา่ สงวนแหง่ ชาตทิ อ่ี ยใู่ นพน้ื ทล่ี มุ่ นำ้�
ชนั้ ท่ี ๑, ๒ หลงั มตคิ ณะรฐั มนตรี เมอื่ วนั ท่ี ๓๐
มถิ นุ ายน ๒๕๔๑ และตอ้ งปฏบิ ตั ติ ามคำ� สง่ั คสช.
ที่ ๖๖/๒๕๕๗ ลงวนั ท่ี ๑๗ มถิ นุ ายน ๒๕๕๗

16

ส่วนท่ี ๑ การจดั ทีด่ นิ ทำ�กินใหช้ มุ ชน

๑.๖  มติคณะรัฐมนตรีที่เกย่ี วขอ้ ง

๑.๖.๑  มติคณะรัฐมนตรี เม่ือวันที่
๒๒ ธันวาคม ๒๕๕๘ เรื่อง
การจัดที่ดินท�ำกินให้ชุมชน
ตามนโยบายรัฐบาล

๑)  อนุมัติหลักการการจัดที่ดินท�ำกิน
ใ ห ้ ชุ ม ช น ต า ม น โ ย บ า ย รั ฐ บ า ล ใ น ลั ก ษ ณ ะ
แปลงรวม โดยมใิ หก้ รรมสทิ ธ์ิ แตอ่ นญุ าตใหเ้ ขา้ ทำ�
ประโยชน์ในท่ีดินของรัฐเป็นกลุ่มหรือชุมชน
ตามหลักเกณฑ์และเง่ือนไขท่ี คทช. ก�ำหนด
ในรูปแบบสหกรณ์หรือรูปแบบอ่ืนที่เหมาะสม
โดยการด�ำเนินงานตามนโยบายดังกล่าวให้
หนว่ ยงานของรฐั ซงึ่ มอี ำ� นาจหนา้ ทต่ี ามกฎหมาย
ของประเภทที่ดิน ก�ำหนดระเบียบ หลักเกณฑ์
ข้อก�ำหนด หรือเงื่อนไขภายใต้ความเห็นชอบ
ของ คทช. ตามท่ีกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติ
และสงิ่ แวดลอ้ มเสนอ

๒)  รับทราบกระบวนการการจัดระเบียบ
การใช้ประโยชน์ในที่ดินป่าสงวนแห่งชาติ พ้ืนท่ี
ด�ำเนินการ ระยะที่ ๑ กระบวนการการจัดท่ีดิน
ท�ำกินให้ชุมชนในพ้ืนท่ี ส.ป.ก. ส�ำหรับพื้นที่
ดำ� เนินการ ระยะที่ ๒ และผลการด�ำเนนิ งานของ
คทช. โดยหน่วยงานท่ีเก่ียวข้องสามารถด�ำเนิน
การจัดให้ชุมชนเข้าใช้ประโยชน์ในท่ีดินได้ตาม
อ�ำนาจหน้าที่ที่กฎหมายก�ำหนด ตามความเห็น
ของส�ำนักงานคณะกรรมการกฤษฎกี า

17

การจดั ทดี่ นิ ทำ�กินให้ชุมชน

๓)  ใหก้ ระทรวงทรพั ยากรธรรมชาติ ๔)  ใหก้ ระทรวงทรพั ยากรธรรมชาติ
และส่ิงแวดล้อม กระทรวงเกษตรและ และส่ิงแวดล้อม และหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง
สหกรณ์ กระทรวงมหาดไทย และหนว่ ยงาน รับความเห็นของกระทรวงการพัฒนาสังคม
ที่เก่ียวข้อง บริหารจัดการที่ดินท�ำกินตาม และความมั่นคงของมนุษย์ ส�ำนักงานปลัด
นโยบายรัฐบาลให้เกิดประโยชน์สูงสุด และ สำ� นกั นายกรฐั มนตรี สำ� นกั งานคณะกรรมการ
จัดให้มีการปลูกป่าเพิ่มเติมในพื้นท่ีที่มีความ พฒั นาการเศรษฐกิจและสงั คมแหง่ ชาติ และ
เหมาะสม รวมทงั้ พิจารณาออกกฎหมายเพอื่ ส�ำนักงบประมาณไปพิจารณาด�ำเนินการต่อ
ใหป้ ระชาชนสามารถใชป้ ระโยชน์ ในทด่ี นิ ของ ไปดว้ ย
รัฐ แต่ไม่สามารถน�ำมาเรียกร้องให้รัฐออก
เอกสารสิทธิ เชน่ โฉนดท่ดี ิน ให้ในภายหลัง

๑.๖.๒  มติคณะรัฐมนตรี เม่อื วนั ท่ี ๒๑ มิถุนายน ๒๕๕๙ เรือ่ ง ผลการประชุม
คณะกรรมการนโยบายทดี่ นิ แหง่ ชาติ ครงั้ ที่ ๑/๒๕๕๙

รบั ทราบกระบวนการการจดั ทด่ี นิ ทำ� กนิ ใหช้ มุ ชนตามนโยบายรฐั บาล ในพนื้ ทปี่ า่ สงวน
แหง่ ชาติ พนื้ ทปี่ ฏริ ปู ทดี่ นิ พน้ื ทส่ี าธารณประโยชน์ และพนื้ ทปี่ า่ ชายเลนในภาพรวม ฯลฯ

๑.๖.๓  มติคณะรัฐมนตรี เม่ือวันท่ี ๑๓ มิถุนายน ๒๕๖๐ เรื่อง ผลการประชุม
คณะกรรมการนโยบายทดี่ นิ แหง่ ชาติ ครั้งท่ี ๑/๒๕๖๐

รบั ทราบกระบวนการการจดั ทดี่ นิ ทำ� กนิ ใหช้ มุ ชนตามนโยบายรฐั บาลในพน้ื ทที่ ดี่ นิ ราชพสั ดุ

18

สว่ นที่ ๑ การจดั ทีด่ นิ ทำ�กินใหช้ ุมชน

๑.๖.๔  มตคิ ณะรฐั มนตรี เมอื่ วนั ท่ี ๑๐ กรกฎาคม ๒๕๖๑ เรอื่ ง ผลการประชมุ
คณะกรรมการนโยบายท่ดี นิ แห่งชาติ คร้ังที่ ๑/๒๕๖๑

รับทราบกระบวนการการจัดที่ดินท�ำกินให้ชุมชนตามนโยบายรัฐบาลในพ้ืนท่ีป่าสงวน
แห่งชาติ (กรณีการจัดระบบการใช้ประโยชน์) พื้นที่นิคมสร้างตนเอง พ้ืนที่ปฏิรูปที่ดิน
(ฉบบั แก้ไข) และพ้นื ที่ปา่ ชายเลน (ฉบับแกไ้ ข)

๑.๖.๕  มติคณะรัฐมนตรี เมื่อวันท่ี ๑๐ ตุลาคม ๒๕๖๑ เร่ือง ผลการประชุม
คณะกรรมการนโยบายท่ีดิน แห่งชาติ คร้ังท่ี ๒/๒๕๖๑

๑) ใหก้ ระทรวงทรพั ยากรธรรมชาตแิ ละสงิ่ แวดลอ้ ม กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ กระทรวง
มหาดไทย และหน่วยงานทเี่ ก่ยี วข้อง เร่งรดั ดำ� เนินการในส่วนทเี่ ก่ียวขอ้ ง เพื่อแก้ไขปัญหาและ
อุปสรรคตา่ ง ๆ ทเี่ กดิ ขึน้ จากการด�ำเนนิ โครงการจัดทีด่ นิ ทำ� กินใหช้ มุ ชน เชน่ การท่ปี ระชาชน
บางสว่ นไมเ่ ขา้ รว่ มโครงการฯ เนอ่ื งจากไมม่ นั่ ใจในนโยบายรฐั บาลเกยี่ วกบั การใหเ้ อกสารสทิ ธิ
การหา้ มเข้าใชป้ ระโยชนใ์ นพืน้ ท่เี ขตลุม่ น้ำ� ชน้ั ๑ – ๒ และการที่ประชาชนทไ่ี ดร้ บั สิทธใิ หเ้ ข้าใช้
ประโยชนใ์ นทดี่ นิ ทร่ี ฐั จดั สรรใหใ้ หมแ่ ทนพน้ื ทเี่ ดมิ แตไ่ มเ่ ขา้ ไปทำ� กนิ หรอื กอ่ สรา้ งทอ่ี ยอู่ าศยั ใน
พื้นท่ีแห่งใหม่ดังกล่าว เน่ืองจากมีสภาพพื้นท่ีไม่เหมาะสมหรือไม่มีความพร้อมในการท�ำการ
เกษตร เปน็ ตน้ เพ่ือให้โครงการดงั กล่าวบรรลุวัตถปุ ระสงค์ทก่ี ำ� หนดไว้ต่อไป

๒) ใหค้ ณะกรรมการนโยบายทด่ี นิ แหง่ ชาตแิ ละหนว่ ยงานทเ่ี กย่ี วขอ้ งเรง่ ประชาสมั พนั ธ์
สร้างการรับรู้แก่ประชาชนกลุ่มเป้าหมายเก่ียวกับเจตนารมณ์ หลักเกณฑ์และเง่ือนไขในการ
ดำ� เนินโครงการดังกลา่ ว ให้ชัดเจนและถกู ต้องตรงกันดว้ ย

19

การจดั ทดี่ ินทำ�กินให้ชมุ ชน

๑.๖.๖  มติคณะรัฐมนตรี เม่ือวันท่ี ๒๖ พฤศจิกายน ๒๕๖๑
เร่ือง พื้นที่เป้าหมายและกรอบมาตรการแก้ไขปัญหาการอยู่
อาศยั และท�ำกินในพ้ืนที่ป่าไม้ (ทุกประเภท)

๑)  เห็นชอบในหลักการตามท่ีกระทรวงทรัพยากร
ธรรมชาตแิ ละสงิ่ แวดลอ้ มเสนอ และใหก้ ระทรวงทรพั ยากรธรรมชาติ
และส่ิงแวดล้อมรับความเห็นของกระทรวงเกษตรและสหกรณ์
กระทรวงพาณิชย์ กระทรวงวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ส�ำนัก
งบประมาณ และส�ำนักงานคณะกรรมการพัฒนาการเศรษฐกิจ
และสังคมแห่งชาติ รวมท้ังข้อสังเกตของส�ำนักงานคณะกรรมการ
กฤษฎีกาไปพิจารณาด�ำเนินการต่อไปด้วย ท้ังนี้ ให้กระทรวง
ทรัพยากรธรรมชาติและส่ิงแวดล้อมและหน่วยงานที่เก่ียวข้อง
ด�ำเนินการให้ถูกต้องเป็นไปตามข้ันตอนของกฎหมาย ระเบียบ
หลักเกณฑ์ และมติคณะรฐั มนตรที ่เี กยี่ วข้องอย่างเครง่ ครดั

๒)  ในการด�ำเนินการตามกรอบมาตรการแก้ไขปัญหา
การอยู่อาศัยและท�ำกินในพ้ืนท่ีป่าไม้ (ทุกประเภท) ให้กระทรวง
ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม กระทรวงมหาดไทย และ
หน่วยงานท่ีเก่ียวข้อง เร่งด�ำเนินการประชาสัมพันธ์เพื่อสร้างการ
รบั รแู้ กป่ ระชาชนทว่ั ไป ประชาชนกลมุ่ เปา้ หมาย และเจา้ หนา้ ทรี่ ฐั ท่ี
เกยี่ วขอ้ งใหช้ ดั เจน ถกู ตอ้ ง ตรงกนั โดยเฉพาะอยา่ งยง่ิ เจตนารมณ์
หลักเกณฑ์ และเง่ือนไขในการจัดสรรที่ดินของแต่ละกลุ่มพ้ืนท่ี
รวมท้ังการปฏิบัติตามข้อกฎหมายที่เกี่ยวข้องและสิทธิของผู้ได้รับ
จัดสรรทีด่ นิ เพอ่ื ไม่ให้เกิดความขดั แยง้ และข้อพพิ าทในภายหลงั

๓)  ให้กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมร่วม
กับหน่วยงานท่ีเกี่ยวข้องพิจารณาก�ำหนดมาตรการในการป้องกัน
และแก้ไขการบุกรุกพ้ืนท่ีป่าให้ชัดเจนและด�ำเนินการป้องกันและ
แกไ้ ขปญั หาอย่างจรงิ จังเพ่อื ไม่ให้มกี ารบุกรุกพ้ืนท่ปี า่ เพ่ิมเติมอกี

20

ส่วนที่ ๑ การจัดท่ดี นิ ท�ำ กนิ ให้ชมุ ชน

๑.๖.๗  มติคณะรัฐมนตรี เมื่อวันที่ ๙ มิถุนายน ๒๕๖๓ เร่ือง ผลการ
ประชมุ คณะกรรมการ นโยบายที่ดินแห่งชาติ คร้งั ท่ี ๑/๒๕๖๓

ให้กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและ
สงิ่ แวดลอ้ ม กระทรวงมหาดไทย และหนว่ ยงานทเ่ี กยี่ วขอ้ ง ถอื เปน็ หลกั ในการ
จัดหาที่ดิน จัดท่ีดิน หรือปฏิรูปที่ดินแล้วแต่กรณี เพ่ือให้ชุมชน/ประชาชน
เข้าใช้ประโยชน์ในท่ีดินดังกล่าวว่าจะต้องพิจารณาเลือกพื้นท่ีให้เหมาะสม
ตรงตามวตั ถปุ ระสงคข์ องการใชป้ ระโยชนใ์ นทดี่ นิ นนั้ ๆ อยา่ งแทจ้ รงิ เชน่ ทด่ี นิ
สำ� หรบั เกษตรกรตอ้ งเปน็ พนื้ ทที่ ส่ี ามารถใชเ้ พาะปลกู ไดอ้ ยา่ งเหมาะสม เปน็ ตน้

21

การจัดทดี่ ินทำ�กินใหช้ ุมชน

สว่ นท่ี ๒

กลไกการขบั เคลอ่ื นนโยบาย
การจดั ทด่ี นิ ท�ำ กนิ ใหช้ มุ ชน

22

สว่ นที่ ๒ กลไกในการขับเคล่อื นการดำ�เนนิ งานการจัดทด่ี ินท�ำ กนิ ใหช้ ุมชน

สว่ นท่ี ๒

กลไกการขับเคล่อื นนโยบาย
การจดั ที่ดนิ ทำ�กนิ ให้ชุมชน

๒.๑  คณะอนุกรรมการภายใต้คณะกรรมการนโยบายท่ีดนิ
แห่งชาติ

การจัดที่ดินท�ำกินให้ชุมชนในลักษณะแปลงรวมโดยมิให้
กรรมสทิ ธิ์ แต่อนญุ าตให้เขา้ ทำ� ประโยชนใ์ นที่ดนิ ของรฐั เป็นกลมุ่ หรือ
ชุมชน ตามหลักเกณฑ์และเง่ือนไขที่คณะกรรมการนโยบายที่ดิน
แห่งชาติก�ำหนดในรูปแบบสหกรณ์หรือรูปแบบอ่ืนที่เหมาะสม เป็น
หลักการด�ำเนินนโยบายการจัดท่ีดินท�ำกินให้ชุมชนมาต้ังแต่แรกเร่ิม
ผ่านการอาศัยอ�ำนาจตามความในข้อ ๑๒ แห่งระเบียบส�ำนักนายก
รัฐมนตรี ว่าด้วยคณะกรรมการนโยบายท่ีดินแห่งชาติ พ.ศ. ๒๕๕๗
มติคณะกรรมการนโยบายท่ีดินแห่งชาติ ครั้งที่ ๑/๒๕๕๗ เม่ือวันท่ี
๗ พฤศจกิ ายน ๒๕๕๗ และครง้ั ท่ี ๒/๒๕๕๗ เม่ือวนั ที่ ๒ ธันวาคม
๒๕๕๗ ตอ่ มาไดม้ กี ารกำ� หนดพระราชบญั ญตั คิ ณะกรรมการนโยบาย
ทีด่ นิ แห่งชาติ พ.ศ. ๒๕๖๒ ข้ึน หลักในการดำ� เนนิ งานตามนโยบาย
การจัดที่ดินท�ำกินให้ชุมชนยังคงใช้ตามแนวทางเดิม โดยกลไกหลัก
ในการขับเคล่ือนนโยบายตามกระบวนการจัดท่ีดินท�ำกินยังคงเป็น
คณะอนกุ รรมการจดั หาทดี่ นิ คณะอนกุ รรมการจดั ทดี่ นิ คณะอนกุ รรมการ
สง่ เสรมิ พฒั นาอาชพี และการตลาด และคณะอนกุ รรมการนโยบายทดี่ นิ
จังหวดั (คทช. จงั หวัด) โดยองค์ประกอบหลกั หนา้ ทแ่ี ละอำ� นาจของ
คณะอนกุ รรมการแตล่ ะชดุ ยงั คงตามหลกั การเดมิ แตม่ กี ารปรบั ปรงุ ให้
สอดคลอ้ งกับบรบิ ทและสถานการณ์ทป่ี รบั เปลีย่ นไป ดังน้ี

23

การจัดท่ีดินทำ�กินใหช้ ุมชน

คณะอนกุ รรมการภายใต้ องค์ประกอบ
ท่ี คณะกรรมการนโยบาย

ที่ดินแหง่ ชาติ

๑. คณะอนกุ รรมการจัดหา ประธาน : รัฐมนตรีว่าการกระทรวงทรัพยากร
ทด่ี นิ ธรรมชาตแิ ละสิ่งแวดลอ้ ม
รองประธาน : ปลดั กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติ
และสง่ิ แวดล้อม
อนกุ รรมการและเลขานุการ : อธิบดีกรมป่าไม้

๒. คณะอนกุ รรมการจัดทด่ี ิน ประธาน : รฐั มนตรวี า่ การกระทรวงมหาดไทย หรอื
รฐั มนตรชี ว่ ยวา่ การกระทรวงมหาดไทย ซง่ึ รฐั มนตรี
วา่ การกระทรวงมหาดไทย มอบหมาย
รองประธาน : ปลัดกระทรวงมหาดไทย
อนุกรรมการและเลขานุการ : อธิบดกี รมที่ดิน

๓. คณะอนุกรรมการสง่ เสริม ประธาน : รัฐมนตรีว่าการกระทรวงเกษตรและ
พัฒนาอาชพี และการตลาด สหกรณ์ หรือ รัฐมนตรีช่วยวา่ การกระทรวงเกษตร
และสหกรณ์ ซง่ึ รฐั มนตรวี า่ การกระทรวงเกษตรและ
สหกรณ์มอบหมาย
รองประธาน : ปลัดกระทรวงเกษตรและสหกรณ์
อนกุ รรมการและเลขานกุ าร : อธบิ ดกี รมสง่ เสรมิ
สหกรณ์

๔. คณะอนุกรรมการนโยบาย ประธาน : ผ้วู า่ ราชการจงั หวดั
ทด่ี นิ จงั หวดั (คทช. จังหวัด) รองประธาน : รองผู้อ�ำนวยการรักษาความมั่นคง
ภายในจังหวดั (ท)
อนกุ รรมการและเลขานุการ : หวั หน้าส�ำนักงาน
จงั หวดั ผอู้ ำ� นวยการสำ� นกั งานทรพั ยากรธรรมชาติ
และส่ิงแวดล้อมจังหวัด เจ้าพนักงานที่ดินจังหวัด
สหกรณ์จังหวัด ข้าราชการจากหน่วยงานท่ี
เก่ียวขอ้ งกับทีด่ นิ ท่ผี ู้ว่าราชการจังหวดั แตง่ ต้ัง

24

สว่ นที่ ๒ กลไกในการขับเคลอ่ื นการด�ำ เนินงานการจดั ทด่ี นิ ท�ำ กินให้ชมุ ชน

๒.๒  ที่ดนิ ท่ีน�ำมาจัดท่ีดนิ ทำ� กินให้ชุมชน
๒.๒.๑  ลกั ษณะทีด่ ิน

ทด่ี นิ ของรฐั ทมี่ คี วามเหมาะสมและมศี กั ยภาพในการจดั ทด่ี นิ ทำ� กนิ ใหช้ มุ ชน
จำ� แนกเปน็ ๒ ลกั ษณะ คอื

๑)  ทดี่ นิ ของรฐั ทม่ี รี าษฎรครอบครอง (การจดั ระเบยี บการใชป้ ระโยชน)์
๒)  พ้ืนที่ว่างเปล่าไม่มีผู้ครอบครอง และมีศักยภาพในการจัดที่ดิน
(การจัดระบบการใช้ประโยชน์)
๒.๒.๒  ประเภทท่ดี นิ
ทด่ี นิ ทนี่ ำ� มาจดั ทด่ี นิ ทำ� กนิ ใหช้ มุ ชน มี ๖ ประเภท (ณ เดอื นกนั ยายน ๒๕๖๓)
๑)  ป่าสงวนแหง่ ชาติ
๒)  ปา่ ชายเลน
๓) ทด่ี นิ ในเขตปฏริ ปู ทด่ี นิ
๔) ที่ดนิ สาธารณประโยชน์
๕) ที่ราชพัสดุ
๖) ทด่ี ินสงวนเพื่อกจิ การนคิ มในนคิ มสรา้ งตนเอง

25

การจดั ทดี่ ินท�ำ กนิ ใหช้ มุ ชน

๒.๓  ขน้ั ตอนการจัดทดี่ นิ ทำ� กนิ ใหช้ ุมชนในภาพรวม
๑.  หน่วยงานรับผิดชอบพื้นที่ ได้แก่ กรมป่าไม้ กรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง

สำ� นักงานการปฏิรูปทด่ี นิ เพ่ือเกษตรกรรม กรมทด่ี ิน กรมธนารักษ์ ฯลฯ กำ� หนดพื้นทท่ี ่ีเหมาะ
สมและมีความพร้อมในการจัดท่ีดิน และด�ำเนินการจัดท�ำข้อมูลพ้ืนท่ี พร้อมประสาน คทช.
จงั หวัด เตรียมความพร้อมในการนำ� เสนอพนื้ ท่ี

กรณี คทช.จังหวัด พิจารณาแล้วเห็นว่า มีพื้นที่เหมาะสมที่จะด�ำเนินการนอกเหนือ
จากพ้ืนที่เป้าหมายท่ีคณะอนุกรรมการจัดหาที่ดินก�ำหนด คทช.จังหวัด สามารถแจ้ง
หนว่ ยงานรบั ผดิ ชอบพน้ื ทพ่ี จิ ารณานำ� เสนอคณะอนกุ รรมการจดั หาทดี่ นิ เพอื่ กำ� หนดเปน็ พนื้ ท่ี
เป้าหมายดำ� เนนิ การได้

๒.  หน่วยงานรับผิดชอบพื้นท่ี เสนอข้อมูลพื้นที่พร้อมข้อมูลผู้ครอบครองท่ีดินเดิมที่
หนว่ ยงานรับผิดชอบพนื้ ท่ีได้สำ� รวจไวแ้ ล้ว (ถา้ ม)ี ตอ่ คณะอนกุ รรมการจัดหาทีด่ นิ

๓.  คณะอนกุ รรมการจดั หาทดี่ นิ พจิ ารณาขอ้ มลู พน้ื ท่ี เพอื่ คดั เลอื กและกำ� หนดเปน็ พน้ื ที่
เปา้ หมายทจี่ ะดำ� เนนิ การ แลว้ แจง้ ให้ คทช. จงั หวดั พจิ ารณาดำ� เนนิ การ พรอ้ มทง้ั แจง้ กระทรวง
มหาดไทยทราบ เพอื่ ประสานการปฏบิ ตั แิ ละขบั เคลอ่ื นการดำ� เนนิ การในสว่ นทเ่ี กย่ี วขอ้ ง

๔.  คทช. จงั หวดั พจิ ารณาขอบเขตพืน้ ที่เปา้ หมายทจ่ี ะดำ� เนินการและขอ้ มูลผ้คู รอบ
ครองทด่ี นิ เดมิ ทห่ี นว่ ยงานรบั ผดิ ชอบพน้ื ทไี่ ดส้ ำ� รวจไวแ้ ลว้ (ถา้ ม)ี แลว้ รายงานผลการพจิ ารณา
พรอ้ มข้อมูลต่อคณะอนุกรรมการจัดหาทด่ี นิ

26

สว่ นที่ ๒ กลไกในการขับเคลือ่ นการดำ�เนนิ งานการจดั ท่ดี ินท�ำ กนิ ให้ชุมชน

๕.  คณะอนุกรรมการจัดหาท่ีดิน พิจารณาให้ความเห็นชอบพื้นที่เป้าหมาย และแจ้ง
ผลการพิจารณาไปยัง คทช. จงั หวดั เพ่ือทราบ พรอ้ มทัง้ สง่ ข้อมูลใหค้ ณะอนกุ รรมการจัดท่ีดนิ
เพ่ือด�ำเนินการตามกระบวนการจัดที่ดิน รวมถึงแจ้งให้คณะอนุกรรมการส่งเสริมและพัฒนา
อาชีพ และฝ่ายเลขานุการ คทช. ทราบ เพื่อเป็นการประสานการปฏิบัตแิ ละดำ� เนินการในส่วน
ท่ีเกยี่ วขอ้ ง แล้วรายงานตอ่ คทช. เพื่อรบั ทราบผลการด�ำเนินงาน

สำ� หรบั พน้ื ทปี่ า่ สงวนแหง่ ชาติ ปา่ ตามพระราชบญั ญตั ปิ า่ ไม้ พทุ ธศกั ราช ๒๔๘๔ และ
ปา่ ชายเลน เมอ่ื คทช.จงั หวดั รบั แจง้ ผลการพจิ ารณาเหน็ ชอบใหน้ ำ� พนื้ ทไี่ ปดำ� เนนิ การจดั ทด่ี นิ
ท�ำกินให้ชุมชนจากคณะอนุกรรมการจัดหาที่ดินแล้ว ให้จังหวัดย่ืนขออนุญาตตามกฎหมาย
ของที่ดนิ แตล่ ะประเภท

๖.  คณะอนกุ รรมการจดั ทดี่ นิ พจิ ารณากำ� หนดหลกั เกณฑ์ คณุ สมบตั ิ และประเภทของผทู้ ี่
ไดร้ บั การจดั ทดี่ นิ ของทด่ี นิ แตล่ ะประเภท และเสนอตอ่ คทช. พจิ ารณาใหค้ วามเหน็ ชอบ

๗.  คณะอนกุ รรมการจดั ทด่ี นิ สง่ ขอ้ มลู พนื้ ทพ่ี รอ้ มขอ้ มลู ผคู้ รอบครองทดี่ นิ เดมิ ทหี่ นว่ ย
งานรบั ผดิ ชอบพนื้ ทไี่ ดส้ ำ� รวจไวแ้ ลว้ (ถา้ ม)ี ให้ คทช. จงั หวดั ตรวจสอบ เพอื่ คดั เลอื กบคุ คลตาม
หลกั เกณฑท์ ี่ คทช. เหน็ ชอบ และจดั ทำ� บญั ชรี ายชอื่ ผไู้ ดร้ บั การจดั ทด่ี นิ สง่ ใหค้ ณะอนกุ รรมการ
จดั ท่ดี นิ ทราบ แล้วรายงาน คทช. เพอ่ื รบั ทราบผลการดำ� เนินงาน

๘.  เมอ่ื คทช. จงั หวดั คดั เลอื กบคุ คลตามหลกั เกณฑใ์ นพน้ื ทแี่ ลว้
๘.๑  ผู้ได้รับการจัดท่ีดินรวมตัวกันจัดต้ังกลุ่มหรือชุมชน ตามหลักเกณฑ์หรือ

เงอื่ นไขท่ี คทช. ก�ำหนด ในรูปแบบสหกรณ์หรอื รูปแบบอื่นที่เหมาะสม หรอื กรณที ม่ี ีการจดั ต้งั
สหกรณ์แลว้ สมาชกิ สว่ นใหญจ่ ะต้องเปน็ ผู้ที่ไดร้ ับการจดั ทีด่ นิ เพ่ือร่วมกนั บรหิ ารจดั การทดี่ นิ

๘.๒  กรณพี นื้ ทใี่ นเขตปฏริ ปู ทดี่ นิ ทสี่ าธารณประโยชน์ ทรี่ าชพสั ดุ ใหม้ กี ารรวมกลมุ่
เปน็ องคก์ รนติ บิ คุ คล หรอื จดั ตงั้ สหกรณ์ แลว้ ยนื่ ขออนญุ าต/อนญุ าตใหใ้ ชป้ ระโยชน/์ ใหเ้ ช่า/อื่นๆ
ตามกฎหมายของท่ีดนิ แต่ละประเภท

๙. คณะอนกุ รรมการจัดที่ดนิ สง่ บญั ชีรายชอื่ ผทู้ ่ไี ดร้ ับการจดั ทด่ี ินให้คณะอนุกรรมการ
ส่งเสริมและพฒั นาอาชพี เพอื่ แจง้ หนว่ ยงานทเ่ี กยี่ วขอ้ ง รวมทงั้ คทช. จงั หวดั ดำ� เนนิ การสง่ เสรมิ
และพฒั นาอาชพี ตามกรอบการดำ� เนนิ งานทคี่ ณะอนกุ รรมการสง่ เสรมิ และพฒั นาอาชพี กำ� หนด
แลว้ แจง้ ฝา่ ยเลขานกุ าร คทช. ทราบ เพ่อื รายงานตอ่ คทช. รับทราบผลการดำ� เนินงาน

27

การจัดทด่ี นิ ท�ำ กนิ ให้ชมุ ชน

๒.๔  ข้นั ตอนการด�ำเนินงานของคณะอนกุ รรมการจดั หาทด่ี นิ

มีขั้นตอนการด�ำเนินงานสรุปได้ ๕ ๒.  คณะอนุกรรมการจัดหาท่ีดิน
ขั้นตอน ดังน้ี จดั ประชมุ เพอื่ พจิ ารณากำ� หนดพน้ื ทเี่ ปา้ หมาย
ท่ี จ ะ ด� ำ เ นิ น ก า ร ต า ม ที่ ห น ่ ว ย ง า น เ ส น อ
๑.  หน่วยงานรับผิดชอบพ้ืนท่ีน�ำ แลว้ สง่ ใหค้ ณะอนกุ รรมการนโยบายทด่ี นิ จงั หวดั
เสนอพ้ืนที่เป้าหมายท่ีมีความพร้อมในการ (คทช.จงั หวดั ) ทราบและพจิ ารณาดำ� เนนิ การ
จดั ทด่ี นิ ทำ� กนิ ใหช้ มุ ชนตามนโยบายรฐั บาลใน พรอ้ มทง้ั แจง้ กระทรวงมหาดไทยเพอ่ื ประสานงาน
ลกั ษณะแปลงรวม ใหค้ ณะอนกุ รรมการจดั หา การปฏิบัติและขับเคล่ือนการด�ำเนินการ
ท่ีดนิ พจิ ารณา ในส่วนทเ่ี ก่ียวข้อง

28

สว่ นที่ ๒ กลไกในการขับเคล่อื นการด�ำ เนินงานการจดั ท่ีดินท�ำ กนิ ให้ชุมชน

๓.  เมอื่ คทช.จงั หวดั ไดร้ บั แจง้ จากคณะอนกุ รรมการจดั หา
ทด่ี นิ แลว้ ใหจ้ ดั ประชมุ เพอ่ื พจิ ารณาขอบเขตพนื้ ทเ่ี ปา้ หมายทจ่ี ะดำ� เนนิ งาน
/ขอ้ มลู ผคู้ รอบครองทดี่ นิ เดมิ ทหี่ นว่ ยงานรบั ผดิ ชอบพน้ื ทไ่ี ดส้ ำ� รวจไวแ้ ลว้
(ถา้ ม)ี

๔.  คทช.จงั หวดั นำ� เสนอขอ้ มลู ขอบเขตพน้ื ทท่ี จี่ ะดำ� เนนิ การ
/ ขอ้ มูลผคู้ รอบครองที่ดนิ (ถา้ ม)ี ตามข้อ ๓. ทผี่ ่านการพิจารณา
ของ คทช.จงั หวดั แล้ว ให้คณะอนุกรรมการจัดหาท่ดี นิ พจิ ารณา

๕.  คณะอนุกรรมการจัดหาที่ดินพิจารณาข้อมูลตามท่ี
คทช.จงั หวัด เสนอ หากเห็นชอบให้นำ� พ้ืนท่ดี ังกล่าวไปด�ำเนินการ
จัดท่ีดินท�ำกินให้ชุมชนตามนโยบายรัฐบาลในลักษณะแปลงรวม
แล้วด�ำเนนิ การดงั นี้

๕.๑)  แจง้ ให้คทช.จงั หวดั ทราบเพอื่ มอบหมายหนว่ ยงาน
ย่ืนขออนุญาต / จัดท�ำสัญญา / อ่ืนๆ ตามกฎหมายแต่ละ
ประเภทพื้นท่ี

๕.๒)  แจ้งให้คณะอนุกรรมการจัดท่ีดินทราบ พร้อม
ขอ้ มูลของ คทช.จังหวัด (ขอบเขตพนื้ ท่ี / ข้อมูลผ้คู รอบครองท่ีดิน
(ถ้าม)ี ) เพ่อื ดำ� เนินการตามกระบวนการจดั ทีด่ ินตอ่ ไป และแจ้งให้
คณะอนุกรรมการส่งเสริมและพัฒนาอาชีพทราบเป็นการประสาน
การปฏบิ ัตเิ พ่ือดำ� เนนิ การในส่วนทเ่ี ก่ยี วขอ้ ง

๕.๓)  รายงานใหค้ ณะกรรมการนโยบายทด่ี นิ แหง่ ชาติ
(คทช.) ทราบ

หมายเหตุ : กรณี คทช.จังหวัด พิจารณาแล้วเห็นว่า
มีพ้ืนที่เหมาะสมท่ีจะด�ำเนินการนอกเหนือจากพื้นที่เป้าหมายท่ี
คณะอนกุ รรมการจดั หาทด่ี นิ กำ� หนด คทช.จงั หวดั สามารถแจง้ หนว่ ยงาน
รับผิดชอบพ้ืนที่พิจารณาน�ำเสนอคณะอนุกรรมการจัดหาท่ีดิน
เพอ่ื ก�ำหนดเป็นพื้นท่เี ป้าหมายดำ� เนินการได้

29

การจดั ทดี่ นิ ท�ำ กนิ ให้ชุมชน

รูปที่ ๒.๔ - ๑ ข้นั ตอนการดำ� เนินงานของคณะอนกุ รรมการจัดหาท่ดี นิ

30

สว่ นที่ ๒ กลไกในการขับเคล่ือนการดำ�เนินงานการจดั ท่ีดนิ ท�ำ กนิ ให้ชมุ ชน

๒.๕  ข้นั ตอนการด�ำเนนิ งานของคณะอนุกรรมการจดั ทีด่ นิ

คณะอนุกรรมการจัดที่ดิน มีหน้าที่และอ�ำนาจก�ำหนดหลักเกณฑ์การจัดที่ดินท�ำกิน
ให้ชุมชนหรือท่ีอยู่อาศัย ในลักษณะแปลงรวม โดยไม่ให้กรรมสิทธิ์ และหลักเกณฑ์อ่ืน ๆ ที่
เกย่ี วขอ้ ง รวมทงั้ กรอบกระบวนการและแนวทางการจดั ราษฎรลงในทด่ี นิ ของรฐั แตล่ ะประเภท
ซ่ึงการอนุญาตให้จัดท่ีดิน ให้เป็นไปตามกฎหมายของหน่วยงานรับผิดชอบ โดยต้องผ่าน
ความเห็นชอบของ คทช. และคณะอนุกรรมการจดั ที่ดิน มกี รอบการด�ำเนินงานจดั ทดี่ นิ
อยู่ภายในพื้นที่ที่คณะอนุกรรมการจัดหาท่ีดินส่งมอบเท่าน้ัน (ตามมติท่ีประชุมคณะ
อนกุ รรมการจัดท่ดี นิ คร้ังท่ี ๔/๒๕๕๘ เม่อื วนั ท่ี ๑๓ สงิ หาคม ๒๕๕๘) โดยทีด่ นิ ของรัฐทนี่ ำ�
มาด�ำเนินการ แบง่ ได้เป็น ๒ ลกั ษณะ คอื
๑.  การจดั ระบบ นำ� ทดี่ นิ ของรฐั ทไ่ี มม่ ผี คู้ รอบครอง (ทวี่ า่ ง) มาบรหิ ารจดั การ
อยา่ งเปน็ ระบบใหแ้ กร่ าษฎรไดใ้ ชป้ ระโยชน์
๒.  การจัดระเบยี บ น�ำที่ดินของรัฐที่มีผู้ครอบครอง (ที่มีการบุกรุก) มาจัด
ระเบียบ (ตามมติที่ประชุมคณะอนุกรรมการจัดท่ีดิน
คร้งั ที่ ๑/๒๕๕๘ เมื่อวันท่ี ๒๔ ธันวาคม ๒๕๕๘)
มีข้นั ตอนการดำ� เนนิ งานสรุปได้ ๕ ข้ันตอน ดังนี้
๑.  คณะอนกุ รรมการจดั ทด่ี นิ รบั มอบพน้ื ทดี่ ำ� เนนิ การ พรอ้ มทง้ั ขอ้ มลู ผถู้ อื ครอง (ถา้ ม)ี
จากคณะอนกุ รรมการจัดหาที่ดิน
๒.  ฝา่ ยเลขานกุ ารคณะอนุกรรมการจัดที่ดนิ ตรวจสอบข้อมลู เพอื่ ก�ำหนดกรอบ และ
จดั ท�ำขอ้ มูลเพ่ิมเตมิ เพอ่ื ใช้ในการส�ำรวจตรวจสอบในพืน้ ที่ พรอ้ มท้งั จัดส่งแผนทีพ่ ร้อมบัญชี
ผูถ้ อื ครอง (ถ้าม)ี ท่ีได้จากคณะอนกุ รรมการจัดหาท่ีดินให้ คทช. จังหวัด สำ� รวจข้อมูลในพืน้ ท่ี
๓.  คทช. จังหวัด ดำ� เนนิ การส�ำรวจข้อมูลในพ้นื ท่ี
๑)  จดั ท�ำบัญชสี ถานะและแยกประเภทผู้ถือครองท่ไี ดจ้ ากการสำ� รวจ (ถา้ ม)ี
๒)  ด�ำเนินการคัดเลือกบุคคลตามหลักเกณฑ์ที่ คทช. ก�ำหนด และจัดท�ำบัญชี
รายช่ือผทู้ ่จี ะไดร้ บั การจดั ทดี่ ิน
๓)  รายงานผลต่อคณะอนุกรรมการจัดทีด่ นิ ทราบ
๔.  คณะอนุกรรมการจัดท่ีดินส่งบัญชีรายช่ือผู้ท่ีจะได้รับการจัดท่ีดินให้คณะ
อนุกรรมการจัดหาท่ีดิน คณะอนุกรรมการส่งเสริมและพัฒนาอาชีพด�ำเนินการในส่วนท่ี
เกย่ี วขอ้ ง
๕.  รายงาน คทช. ทราบ

31

การจดั ทดี่ ินทำ�กนิ ให้ชุมชน

รปู ที่ ๒.๕ - ๑ ขั้นตอนการดำ� เนนิ งานของคณะอนกุ รรมการจดั ที่ดนิ

32

สว่ นที่ ๒ กลไกในการขบั เคลอ่ื นการดำ�เนนิ งานการจดั ท่ดี นิ ทำ�กินให้ชุมชน

๒.๖  ข้นั ตอนการดำ� เนนิ งานของคณะอนกุ รรมการสง่ เสรมิ พัฒนาอาชพี
และการตลาด

มขี ัน้ ตอนการด�ำเนนิ งานสรุปได้ ๕ ขัน้ ตอน ดงั นี้

๑.  รบั และตรวจสอบขอ้ มลู พน้ื ทดี่ ำ� เนนิ การและรายชอ่ื ผคู้ รอบครองทด่ี นิ เดมิ (ถา้ ม)ี จากคณะ
อนกุ รรมการจัดหาท่ีดนิ

๒.  รบั และตรวจสอบขอ้ มลู พน้ื ทดี่ ำ� เนนิ การและบญั ชรี ายชอื่ ผไู้ดร้ บั การจดั ทด่ี นิ จากคณะอนกุ รรมการ
จดั ทด่ี นิ / คทช. จงั หวดั

๓.  หนว่ ยงานทเี่ กยี่ วขอ้ งภายใตค้ ณะอนกุ รรมการส่งเสรมิ พฒั นาอาชีพและการตลาด
และ คทช. จังหวดั ดำ� เนินการในพ้ืนท่ีดำ� เนนิ การ เพอ่ื วางแผนและดำ� เนนิ การสง่ เสรมิ พฒั นา
อาชพี และการตลาด รวมทง้ั การพัฒนาคุณภาพชีวติ ในรูปแบบเศรษฐกิจชมุ ชนตามแนวทาง
เศรษฐกจิ พอเพยี ง ภายใตก้ ารใชร้ ะบบการอนรุ กั ษด์ นิ และนำ้� ทเี่ หมาะสม โดยมกี รอบการดำ� เนนิ งาน
๖ ด้าน ดงั นี้

๑)  ดา้ นการพฒั นาทด่ี นิ และการใชป้ ระโยชนท์ ด่ี นิ บนพน้ื ฐานขอ้ มลู Zoning
สำ� รวจ จ�ำแนกพน้ื ท่ี และก�ำหนดเขตการใชท้ ี่ดินท�ำกนิ ในพน้ื ท่ี ได้แก่ สภาพ

พ้ืนท่ี พื้นที่ที่มีการใช้ประโยชน์เพ่ือเกษตรกรรม ทั้งในและนอกเขตชลประทาน พ้ืนท่ีชุมชน
และส่ิงปลูกสร้าง และพืน้ ทแ่ี หล่งน�้ำ รวมทัง้ การทำ� แผนการพัฒนาทด่ี นิ และการใชป้ ระโยชน์
ทดี่ นิ การใหก้ ารศกึ ษาอบรมองคค์ วามรู้ ตามแผนการสง่ เสรมิ ปรบั ปรงุ บำ� รงุ ดนิ ใหเ้ หมาะสมกบั
การปลูกพชื ในพนื้ ท่ี

๒)  ด้านการพฒั นาแหลง่ น้ำ� และการพัฒนาปจั จยั พน้ื ฐาน
สำ� รวจแหลง่ นำ้� ปัจจัยพ้นื ฐาน และระบบสาธารณปู โภค เพ่ือจดั ท�ำแผนการ

ปรับปรุงและพัฒนาแหล่งน�้ำ รวมท้ังการจัดหาและพัฒนาแหล่งน้�ำเพ่ือสนับสนุนการเกษตร
ในพ้ืนที่โครงการ เช่น การขุดลอกแหล่งน�้ำ ก่อสร้างฝายพร้อมระบบส่งน�้ำ และก่อสร้าง
อ่างเก็บน�้ำ ฯลฯ

33

การจดั ทดี่ นิ ท�ำ กนิ ใหช้ ุมชน

๓)  ด้านการส่งเสริมและพัฒนาอาชีพ การจัดท�ำเมนู
อาชีพเชิงบรู ณาการ

(๓.๑)  จดั ทำ� เมนอู าชพี เพอ่ื เปน็ ทางเลอื กในการประกอบ
อาชพี เชน่ พชื ปศสุ ตั ว์ ประมง เกษตรผสมผสาน เป็นต้น

(๓.๒)  สำ� รวจขอ้ มลู /จดั เวทปี ระชาคมเพอ่ื สอบถามความ
ต้องการของชุมชนในพ้ืนที่ตามกลุ่มผู้ผลิตให้สอดคล้องกับความต้องการ
ของตลาด เพ่ือใช้ในการวางแผนการส่งเสริมพัฒนาอาชีพและการตลาด
ตามภารกิจของหน่วยงาน ให้สอดคล้องกับศักยภาพของดินและแผนการ
ใช้ที่ดิน ส�ำหรับการใช้ท่ีดินไม่เหมาะสมกับสภาพพื้นที่ หน่วยงานระดับ
จังหวัดจะด�ำเนินการจัดท�ำแผนการปรับเปล่ียนกิจกรรมการผลิตในพ้ืนท่ี
ไมเ่ หมาะสมตามแผนท่ี Agri-Map

๔)  ด้านการสง่ เสริมการรวมกล่มุ
สง่ เสรมิ สนบั สนนุ การรวมกลมุ่ ตามความสมคั รใจของผไู้ ด้

รับการจัดท่ีดิน เพื่อการรวมตัวกันจัดต้ังกลุ่มหรือชุมชน ตามหลักเกณฑ์
หรอื เงอื่ นไขท่ี คทช. กำ� หนด ในรปู แบบสหกรณห์ รอื รปู แบบอนื่ ทเ่ี หมาะสม
กรณีที่มีการจัดต้ังสหกรณ์แล้ว สมาชิกส่วนใหญ่จะต้องเป็นผู้ที่ได้รับการ
จดั ทดี่ ิน เพอ่ื รว่ มกันบริหารจดั การท่ีดนิ ท่ไี ด้รบั อนญุ าตให้เข้าทำ� ประโยชน์
รวมทง้ั จดั ทำ� แผนการสง่ เสรมิ การดำ� เนนิ งานกลมุ่ หรอื สหกรณ์ เพอื่ อำ� นวย
ประโยชน์แก่สมาชิกในการประกอบอาชีพและการด�ำรงชีวิต ตามความ
ตอ้ งการของสมาชกิ และชุมชนในพนื้ ท่ี

๕)  ดา้ นการสนบั สนุนการเขา้ ถึงแหลง่ ทุน
(๕.๑)  สำ� รวจความตอ้ งการของผไู้ ดร้ บั การจดั ทดี่ นิ ในพน้ื ท่ี

เกย่ี วกบั เงนิ ทนุ ในการประกอบอาชพี
(๕.๒)  แนวทางการสนับสนุนเงินทุนในการส่งเสริมและ

พัฒนาอาชพี ทางการเกษตรในพ้นื ที่
(๕.๒.๑)  กรณีมีการจัดตั้งสหกรณ์ในพ้ืนท่ี

สามารถสนับสนุนเงินทุนในการส่งเสริมพัฒนาอาชีพและการตลาดแก่
เกษตรกรสมาชิกสหกรณ์ มชี ่องทางดงั นี้

34

สว่ นท่ี ๒ กลไกในการขับเคลอ่ื นการดำ�เนนิ งานการจดั ทด่ี นิ ท�ำ กนิ ให้ชมุ ชน

(๑)  จากกองทุนพัฒนา
สหกรณ์ โดยผ่านกรมส่งเสริมสหกรณ์ ให้สหกรณ์กู้ยืมโดยมี
คณะกรรมการดำ� เนินการของสหกรณ์เปน็ ผคู้ ้�ำประกัน เพ่อื ให้
เกษตรกรสมาชกิ ของสหกรณก์ ยู้ มื เปน็ ทนุ ในการประกอบอาชพี

(๒)  จากสถาบันการเงิน
ให้สหกรณ์กู้ยืมโดยใช้หลักประกันตามระเบียบที่สถาบันการ
เงินก�ำหนด

๕.๒.๒)  กรณีไม่มีการจัดต้ังสหกรณ์
ในพน้ื ท่ี เกษตรกรผไู้ ดร้ บั การจดั ทด่ี นิ ในพนื้ ทสี่ ามารถใชแ้ หลง่
เงินทุนจาก ธ.ก.ส. โดยใช้หลักประกันเป็นบุคคล หรือกลุ่ม
บคุ คล หรือใชผ้ ลผลิตทางการเกษตรเปน็ หลกั ประกนั

๖)  ดา้ นการสง่ เสรมิ และจดั ทำ� บญั ชคี รวั เรอื น
ว า ง แ ผ น เ พื่ อ ก า ร พั ฒ น า ศั ก ย ภ า พ ข อ ง

เกษตรกรผู้ได้รับการจัดท่ีดิน รายบุคคล/ครัวเรือน ด้วย
กระบวนการเรียนรู้ด้านบัญชีครัวเรือน จัดท�ำฐานข้อมูล
เกษตรกร ส่งเสริมการจัดท�ำบัญชีต้นทุนการผลิต บูรณาการ
กับหน่วยงานที่เกี่ยวข้องในการวางแผนประกอบอาชีพและ
การตลาดของเกษตรกรผไู้ ดร้ บั การจดั ทดี่ นิ ในการใชข้ อ้ มลู ทาง
บัญชี ฯลฯ

๔.  หน่วยงานใน คทช. จังหวัด ด้านส่งเสริมและ
พัฒนาอาชีพ และหน่วยงานท่ีเกี่ยวข้อง บูรณาการในการขับ
เคล่ือนการส่งเสริมพัฒนาอาชีพและการตลาด รวมท้ังการ
พฒั นาคณุ ภาพชวี ติ ใหแ้ กเ่ กษตรกรผไู้ ดร้ บั การจดั ทด่ี นิ ในพน้ื ท่ี
โครงการตามแผนงาน

๕.  คณะอนกุ รรมการส่งเสริมและพัฒนาอาชพี ก�ำกับ
ตดิ ตาม และเรง่ รดั การปฏบิ ตั งิ านของหนว่ ยงานทร่ี บั ผดิ ชอบให้
เปน็ ไปตามกฎหมาย นโยบาย แผนงาน และมาตรการที่ คทช.
กำ� หนด พรอ้ มรายงานผลการดำ� เนนิ งานเสนอ คทช.

35

การจัดที่ดินท�ำ กนิ ใหช้ มุ ชน

รปู ท่ี ๒.๖ - ๑ ขน้ั ตอนการดำ� เนนิ งานของคณะอนกุ รรมการสง่ เสรมิ พฒั นาอาชพี และการตลาด
36

สว่ นท่ี ๒ กลไกในการขบั เคล่อื นการดำ�เนนิ งานการจดั ท่ดี นิ ท�ำ กินให้ชมุ ชน

๒.๗  ขน้ั ตอนการดำ� เนินงานของคณะอนุกรรมการนโยบายที่ดินจงั หวดั
(คทช. จงั หวัด)

มีข้ันตอนการด�ำเนินงานสรุปได้ ๓)  เมอื่ คทช.จงั หวดั ไดร้ บั แจง้ ผลการพจิ ารณา
๓ ด้าน ดงั นี้ จากคณะอนกุ รรมการจดั หาทด่ี นิ ซงึ่ เหน็ ชอบให้
นำ� พน้ื ทเี่ ปา้ หมายไปดำ� เนนิ การจดั ทดี่ นิ ทำ� กนิ ให้
๑.  ด้านการจดั หาท่ดี ิน ชมุ ชนแลว้ กรณพี น้ื ทป่ี า่ สงวนแหง่ ชาติ ปา่ ตาม
๑)  เมอ่ื คทช.จงั หวัด ไดร้ ับแจ้ง พระราชบญั ญตั ปิ า่ ไม้ พทุ ธศกั ราช ๒๔๘๔ และ
ปา่ ชายเลน ใหม้ อบหมายจงั หวดั ยนื่ ขออนญุ าต
พ้ืนที่เป้าหมายจากคณะอนุกรรมการจัดหา ตามกฎหมายของท่ดี ินแตล่ ะประเภท
ทด่ี ินแลว้ ใหจ้ ัดประชุมเพ่ือพิจารณาขอบเขต
พนื้ ทเ่ี ปา้ หมายทจ่ี ะดำ� เนนิ งาน/ขอ้ มลู ผคู้ รอบ

ครองทด่ี นิ เดมิ ทห่ี นว่ ยงานรบั ผดิ ชอบพน้ื ทไี่ ด้ หาก คทช.จงั หวดั พจิ ารณาแลว้ เหน็ วา่

ส�ำรวจไว้แลว้ (ถ้าม)ี มีพื้นท่ีเหมาะสมที่จะด�ำเนินการนอกเหนือ

๒)  ให้ คทช.จงั หวดั รายงานผล จากพนื้ ทเ่ี ปา้ หมายท่ีคณะอนุกรรมการจัดหา

การพจิ ารณาพรอ้ มขอ้ มลู ทผี่ า่ นการพจิ ารณา ทด่ี นิ กำ� หนดคทช.จงั หวดั สามารถแจง้ หนว่ ยงาน

ของ คทช.จงั หวดั แลว้ ตามข้อ ๑) ให้คณะ รับผิดชอบพื้นท่ีพิจารณาน�ำเสนอคณะ

อนุกรรมการจัดหาท่ีดินทราบเพื่อด�ำเนิน อนกุ รรมการจดั หาทด่ี นิ เพอื่ กำ� หนดเปน็ พน้ื ที่

การตอ่ ไป เป้าหมายดำ� เนินการได้

37