สุขศึกษาและพลศึกษา ป.6 หน่วยที่ 1

สขุ ศกึ ษาและพลศกึ ษา ป.6

คุณครู อมรชยั วสิ ูงเร

สุขศึกษาและพลศึกษา ป.๖

สขุ ศกึ ษาและพลศกึ ษา

ชน้ั ประถมศึกษาปีท่ี ๖ กล่มุ สาระการเรียนรสู้ ุขศกึ ษาและพลศึกษา
ตามหลักสตู รแกนกลางการศึกษาขัน้ พื้นฐาน พุทธศักราช ๒๕๕๑

๑ สขุ ศกึ ษาและพลศึกษา ป.๖

หนว่ ยการเรียนรู้ที่

ความสาคัญของระบบ
การทางานภายในรา่ งกาย

๑. อธบิ ายความสาคญั ของระบบสืบพนั ธุ์ ระบบไหลเวยี นโลหติ และระบบหายใจ
ทม่ี ผี ลตอ่ สขุ ภาพ การเจริญเติบโต และพัฒนาการ (พ ๑.๑ ป.๖/๑)

๒. อธบิ ายวิธดี ูแลรักษาระบบสืบพันธุ์ ระบบไหลเวยี นโลหติ และระบบหายใจ
ใหท้ างานตามปกติ (พ ๑.๑ ป.๖/๒)

ผงั สาระการเรยี นรู้ สขุ ศกึ ษาและพลศึกษา ป.๖

ระบบสบื พนั ธ์ุ ระบบหายใจ

ความสาคัญของระบบสืบพนั ธ์ุ ความสาคญั ของ ความสาคัญของระบบหายใจ
ระบบการทางาน
องค์ประกอบของระบบสืบพันธ์ุ ภายในรา่ งกาย องค์ประกอบของระบบหายใจ

การทางานของระบบสบื พันธุ์ การทางานของระบบหายใจ
วิธกี ารดแู ลรักษาระบบหายใจ
วธิ กี ารดแู ลรักษาระบบสืบพนั ธ์ุ ใหท้ างานตามปกติ
ให้ทางานตามปกติ

ความสาคญั ของระบบไหลเวียนโลหิต ระบบไหลเวียนโลหิต
องคป์ ระกอบของระบบไหลเวยี นโลหิต
วธิ ีการดแู ลรักษาระบบไหลเวียนโลหติ
การทางานของระบบไหลเวยี นโลหิต ให้ทางานตามปกติ

๑. สขุ ศึกษาและพลศึกษา ป.๖

ระบบสืบพันธ์ุ

สขุ ศกึ ษาและพลศึกษา ป.๖

ระบบสืบพันธ์ุ ทาให้มนษุ ยส์ ามารถดารงชวี ิต
ตามเพศของตนเองได้อยา่ งปกติ และสามารถสบื พนั ธ์ุ
เพ่อื ให้เกิดลูกหลานสาหรบั ดารงเผ่าพนั ธขุ์ องตน
ให้คงอยู่ตอ่ ไป

สขุ ศึกษาและพลศึกษา ป.๖

๑) ระบบสบื พนั ธเ์ุ พศชาย

• ระบบสบื พนั ธ์ภุ ายนอก ไดแ้ ก่ องคชาต
และถุงอัณฑะ

• ระบบสบื พันธภุ์ ายใน ได้แก่ อัณฑะ หลอดเกบ็ อสจุ ิ
ทอ่ นาอสุจิ ต่อมสรา้ งนา้ เลยี้ งอสุจิ
และตอ่ มลกู หมาก

สขุ ศึกษาและพลศึกษา ป.๖

ระบบสืบพันธภุ์ ายนอกของเพศชาย

สขุ ศึกษาและพลศึกษา ป.๖

ระบบสบื พันธภุ์ ายในของเพศชาย

สขุ ศึกษาและพลศึกษา ป.๖

เมอ่ื เขา้ ส่วู ยั รนุ่ อณั ฑะจะผลติ เซลลส์ ืบพนั ธ์เุ พศชาย
คือ ตวั อสจุ ิ ซงึ่ เมื่อผลิตเปน็ จานวนมาก รา่ งกายจะมี
การหลง่ั ออกมาในขณะหลบั เรยี กวา่ ฝันเปียก และหาก
ตัวอสจุ ไิ ดร้ บั การผสมกับเซลลส์ บื พันธุข์ องเพศหญิง คอื ไข่
จะทาใหเ้ กิดการตง้ั ครรภ์หรอื การมลี ูก

สุขศึกษาและพลศึกษา ป.๖

นอกจากน้ี อัณฑะยงั ผลิตฮอร์โมนเพศชายท่ีทาให้
เพศชายมีลักษณะทางเพศที่ชัดเจนและแตกต่างจากเพศหญงิ
เชน่ กลา้ มเนอ้ื เปน็ มดั แข็งแรง เสยี งแตกห้าว มหี นวด
ขนรกั แร้ ขนหน้าแข้ง มีลกู กระเดือกทเี่ หน็ ไดช้ ดั เจน

สุขศึกษาและพลศึกษา ป.๖

การเปลี่ยนแปลงฮอรโ์ มนเม่ือเข้าสวู่ ัยรุ่น ทาใหเ้ พศชายมีเสียงแตกหา้ ว

สขุ ศกึ ษาและพลศึกษา ป.๖

๒) ระบบสืบพันธ์เุ พศหญิง

• ระบบสบื พันธภ์ุ ายนอก ไดแ้ ก่
บริเวณปากช่องคลอด

• ระบบสืบพันธ์ุภายใน ได้แก่ รังไข่ ทอ่ นาไข่
มดลกู ผนังมดลูก ปากมดลูก และช่องคลอด

สขุ ศกึ ษาและพลศึกษา ป.๖

ระบบสบื พนั ธ์ภุ ายนอกของเพศหญงิ ระบบสบื พนั ธุ์ภายในของเพศหญงิ

สุขศึกษาและพลศึกษา ป.๖

เมือ่ เข้าสวู่ ัยรุ่น รังไข่จะผลติ เซลลส์ บื พนั ธุ์เพศหญิง
คอื ไข่ ทุก ๒๘-๓๐ วนั ซ่งึ หากไดร้ บั การผสมกบั
เซลล์สบื พนั ธ์เุ พศชาย คือ ตัวอสุจิ จะทาใหต้ ้ังครรภห์ รอื
มีลกู แต่หากไมไ่ ดร้ บั การผสมไขจ่ ะฝอ่ เยอ่ื บผุ นังมดลกู
ทเี่ ตรยี มรองรบั การฝงั ตวั ของไข่ทผ่ี สมแลว้ จะลอกและ
ขับออกมา

สขุ ศกึ ษาและพลศึกษา ป.๖

ทางช่องคลอด เรยี กว่า ประจาเดอื น นอกจากนร้ี งั ไขย่ งั ผลิต
ฮอร์โมนเพศหญิงที่ทาใหเ้ พศหญิงมลี ักษณะทางเพศ
ทชี่ ดั เจนและแตกต่างจากเพศชาย เช่น สะโพกผาย
เต้านมขยายใหญ่ เอวคอด

สขุ ศึกษาและพลศึกษา ป.๖

การปฏิสนธิ (อา่ นว่า กาน-ปะ-ติ-สน-ท)ิ คอื

การที่ตวั อสุจิของเพศชายเขา้ ผสมกบั ไขข่ องเพศหญงิ
เมอ่ื ผสมแล้วตัวอ่อนจะฝงั ตัวที่เยือ่ บผุ นงั มดลูก และเริม่
การเจริญเติบโตจนครบ ๙ เดือน กจ็ ะคลอดออกมา
เป็นทารก

สขุ ศึกษาและพลศึกษา ป.๖

ไขท่ ผ่ี สมแลว้ แบง่ ตวั ระหว่างเดนิ ทางไปสมู่ ดลูก
ไข่ผสมกบั ตวั อสุจิ
รงั ไข่

มดลกู

ตัวออ่ นเลก็ ๆ ฝงั ตวั อยู่ใน
เยอ่ื บุผนงั มดลกู

การผสมกนั ระหวา่ งตัวอสจุ กิ ับไข่และการฝงั ตัวทีเ่ ย่ือบุผนังมดลูก
ทีม่ า : สารานกุ รมวิทยาศาสตร์ Kingfisher ชวี วทิ ยามนุษย์ เล่ม ๓

สุขศึกษาและพลศึกษา ป.๖

๑.๑ ไมม่ ีเพศสมั พนั ธ์ในวยั เรยี นเพราะเสีย่ งต่อการเกดิ

โรคติดตอ่ ทางเพศสัมพันธ์

๑.๒ อาบน้าทาความสะอาดอวัยวะเพศ โดยเฉพาะ

บริเวณหนงั หุ้มปลายอวยั วะเพศของเพศชาย ควรใชส้ บู่ฟอก
ให้สะอาด เพศหญิงใช้สบู่ออ่ น ๆ หรือนา้ สะอาด
ทาความสะอาดอวัยวะเพศภายนอกทุกครง้ั และเชด็ ให้แห้ง

สุขศึกษาและพลศึกษา ป.๖

๑.๓ หลังขับถา่ ย เพศหญิง

ควรทาความสะอาดอวยั วะเพศ

ในลกั ษณะจากหนา้ ไปหลัง และ

เช็ดให้แหง้ ไมค่ วรเช็ดยอ้ นกลบั

เพราะจะนาเชื้อโรคจาก

ทวารหนกั มาสชู่ ่องคลอด ขณะอาบนา้ ควรทาความสะอาด
หรือทางเดนิ ปัสสาวะ อวัยวะเพศทุกคร้งั

สขุ ศึกษาและพลศึกษา ป.๖

๑.๔ สวมใส่ชดุ ช้ันในท่สี ะอาดแหง้ สนิทและไม่รัดแน่น

เกนิ ไป

๑.๕ สงั เกตความผดิ ปกติท่อี าจเกดิ ขน้ึ กับอวัยวะเพศ

หากมีส่ิงผิดปกติ ต้องรบี บอกพ่อแมผ่ ู้ปกครองใหพ้ าไป
พบแพทย์

สุขศกึ ษาและพลศึกษา ป.๖

๑.๖ ระวังอยา่ ใหบ้ ริเวณอวยั วะเพศถูกกระทบกระแทก
๑.๗ ในเพศหญงิ เม่อื มปี ระจาเดือนควรเปล่ยี นผา้ อนามัย

ทุก ๒-๓ ช่ัวโมง และผ้าอนามัยที่ใชแ้ ล้วควรหอ่ กระดาษหรือ
ถงุ พลาสตกิ ให้มิดชิดก่อนท้งิ ถงั ขยะ

วิธีการใส่ผ้าอนามัย สุขศกึ ษาและพลศึกษา ป.๖

๑. เลือกกางเกงชนั้ ในทีก่ ระชับ
๒. ลอกแถบกาวตรงกลางผา้ อนามยั ออก
๓. วางผ้าอนามยั ดา้ นที่มีกาวติดลงบน

กางเกงช้นั ใน ถ้าเป็นผา้ อนามยั แบบมีปกี
ใหล้ อกแถบกาวทป่ี ีกทัง้ ๒ ขา้ ง แลว้ พับ
โอบมาตดิ ดา้ นนอก
ของกางเกงช้นั ใน

๒. สุขศกึ ษาและพลศึกษา ป.๖

ระบบไหลเวียนโลหิต

สุขศึกษาและพลศึกษา ป.๖

ระบบไหลเวียนโลหิต ทาหน้าท่ใี นการลาเลียง
ขนสง่ นา้ สารอาหาร แกส๊ ออกซเิ จน และสารอน่ื ๆ
ไปยงั สว่ นตา่ ง ๆ ของร่างกาย เพ่อื ใชใ้ นกระบวนการ
ทางานและการเจรญิ เตบิ โตของร่างกาย

สุขศกึ ษาและพลศึกษา ป.๖

๑) หัวใจ ทาหน้าท่ใี นการสบู ฉีดโลหติ ไปเลย้ี ง

ส่วนต่าง ๆ ทั่วรา่ งกาย ภายในหวั ใจแบ่งออกเปน็
๔ ห้อง ได้แก่ หอ้ งบนขวา หอ้ งบนซ้าย ห้องลา่ งขวา
และห้องลา่ งซา้ ย

สขุ ศกึ ษาและพลศึกษา ป.๖

หวั ใจ

สขุ ศกึ ษาและพลศึกษา ป.๖

2) โลหิตหรอื เลอื ด มสี ว่ นประกอบ ดงั นี้
๒.

๑.
๓.

สขุ ศกึ ษาและพลศึกษา ป.๖

๑. เมด็ เลือดแดง เปน็ เมด็ เลอื ดท่ีมจี านวนมากท่สี ดุ

มเี ฮโมโกลบิน (Hemoglobin) ท่ีทาใหเ้ ลอื ดมีสแี ดง
มีหนา้ ทรี่ ับแกส๊ ออกซเิ จนจากปอดไปเลย้ี งอวยั วะ
ตา่ ง ๆ และนาแกส๊ คาร์บอนไดออกไซดก์ ลับไปฟอก
ท่ีปอด

สขุ ศกึ ษาและพลศึกษา ป.๖

๒. เมด็ เลือดขาว มีขนาดใหญก่ ว่าเมด็ เลอื ดแดง

ทาหนา้ ทก่ี าจัดเชอ้ื โรค สรา้ งภูมติ า้ นทานโรค
ใหร้ ่างกาย

๓. เกลด็ เลอื ด มหี นา้ ทีส่ าคัญในการชว่ ยให้เลือด

แข็งตัว หยุดไหลเมอ่ื เกิดบาดแผล โดยจะรวมตัวกัน
เปน็ ก้อนแข็ง ปิดบริเวณหลอดเลือดท่ถี ูกตดั หรอื
ฉีกขาด ทาใหเ้ ลอื ดหยดุ ไหล

สุขศกึ ษาและพลศึกษา ป.๖

3) หลอดโลหิตหรอื หลอดเลือด ๒.

มี ๓ ชนิด ดังน้ี

๑.

๓.

หลอดเลือดแดงและหลอดเลือดดา
จะแทรกในเนอ้ื เยอื่ ตา่ ง ๆ ท่ัวร่างกาย

สขุ ศึกษาและพลศึกษา ป.๖

๑. หลอดเลอื ดแดง เป็นหลอดเลอื ดท่นี าเลอื ดดี

ออกจากหวั ใจหอ้ งล่างซา้ ย ส่งตอ่ ไปยัง
หลอดเลือดฝอย เพอ่ื เลีย้ งส่วนต่าง ๆ ของร่างกาย

๒. หลอดเลอื ดดา เปน็ หลอดเลือดท่ีรับเลอื ดเสยี

จากหลอดเลอื ดฝอยท่ีมาจากสว่ นตา่ ง ๆ ของร่างกาย
กลบั เขา้ สู่หวั ใจหอ้ งบนขวาเพอื่ สง่ ไปฟอกท่ีปอด

สขุ ศกึ ษาและพลศึกษา ป.๖

๓. หลอดเลือดฝอย เป็นหลอดเลอื ดท่ีมีขนาดเล็กมาก

เชื่อมตอ่ ระหว่างหลอดเลอื ดดากบั หลอดเลอื ดแดง
ทาหนา้ ที่ลาเลียงเลือดดที ่รี ับสง่ ตอ่ จากหลอดเลอื ดแดง
ไปยังส่วนต่าง ๆ ของรา่ งกาย และรับเลอื ดเสยี ทร่ี า่ งกาย
ไม่ตอ้ งการกลบั เขา้ สู่หลอดเลอื ดดา

สขุ ศึกษาและพลศึกษา ป.๖

การไหลเวยี นโลหติ ของหวั ใจท้งั ๔ หอ้ ง มีดงั น้ี

สขุ ศึกษาและพลศึกษา ป.๖

๑) ออกกาลงั กายสมา่ เสมอ โดยเลือกกิจกรรม
ท่เี หมาะสมกบั สภาพร่างกาย และไมค่ วรหักโหม เช่น
การออกกาลงั กายแบบแอโรบิก (Aerobic) จะไดป้ ริมาณ
อากาศเขา้ สู่ปอดมากข้นึ จงึ ทาใหร้ ะบบไหลเวียนโลหติ
ทางานไดอ้ ยา่ งมีประสทิ ธิภาพ

สขุ ศกึ ษาและพลศึกษา ป.๖

๒) รบั ประทานอาหารที่มปี ระโยชน์ช่วยบารงุ เลอื ด
เชน่ ตบั เคร่อื งในสัตว์ ไข่แดง ผักใบเขยี วต่าง ๆ หลีกเลย่ี ง
อาหารที่มีไขมนั สงู เพราะเส่ียงต่อการเกดิ หลอดเลอื ดอดุ ตนั

๓) ดมื่ น้าอย่างนอ้ ยวนั ละ ๖-๘ แกว้ เพอื่ ใหเ้ ลือด
ไหลเวียนในรา่ งกายไดด้ ี

๔) ปฏิบัติตนด้วยความไมป่ ระมาท เพ่ือป้องกนั
อบุ ัตเิ หตุที่ทาใหเ้ ลอื ดออก

สขุ ศกึ ษาและพลศึกษา ป.๖

ระบบไหลเวยี นโลหิตเปรียบเสมอื นระบบขนส่งของ
ร่างกายที่ลาเลียงเลือด และสง่ิ ทเี่ ปน็ ประโยชน์ไปเลยี้ ง
ส่วนตา่ ง ๆ ท่วั ร่างกาย การดูแลรักษาระบบไหลเวียนโลหติ
ให้ทางานเป็นปกติ จะทาให้อวยั วะส่วนอืน่ ๆ ของร่างกาย
ทางานได้ดีดว้ ย

๓. สุขศึกษาและพลศึกษา ป.๖

ระบบหายใจ

สุขศกึ ษาและพลศึกษา ป.๖

ระบบหายใจ ทาหน้าท่แี ลกเปลยี่ นแกส๊ เข้าและ
ออกจากร่างกาย โดยจะหายใจเขา้ เพื่อรบั แก๊สออกซเิ จน
และหายใจออกเพอื่ ขับแกส๊ คาร์บอนไดออกไซดอ์ อกจาก
ร่างกาย ทาใหเ้ ราสามารถทางานและทากจิ กรรมประจาวนั
ได้เป็นปกติ โดยเฉพาะการทางานของสมอง หากสมอง
ขาดแก๊สออกซเิ จนเพียงไมก่ ี่นาที สมองจะตาย ไม่สามารถ
สงั่ การให้รา่ งกายทางานได้

สุขศึกษาและพลศึกษา ป.๖

๑.
๒.

๓.

องคป์ ระกอบของระบบหายใจ

สขุ ศกึ ษาและพลศึกษา ป.๖

๑. จมูก ทาหนา้ ท่ีหายใจเขา้ เพือ่ นาแก๊สออกซเิ จน

เขา้ สรู่ า่ งกาย และหายใจออก เพ่ือนาแก๊ส
คารบ์ อนไดออกไซดอ์ อกจากรา่ งกาย ในจมกู
จะมีขนจมกู และเย่ือเมือกทาหนา้ ทก่ี รองและดกั จบั
ฝุน่ ละออง มเี ซลลร์ บั กลนิ่ ทาใหเ้ ราได้กล่นิ ตา่ ง ๆ

สุขศกึ ษาและพลศึกษา ป.๖

๒. หลอดลม เปน็ ทางผา่ นของอากาศเข้าสปู่ อด

และดักฝุ่นละอองไมใ่ ห้เขา้ สปู่ อด

๓. ปอด ทาหน้าทีแ่ ลกเปลี่ยนแก๊สออกซเิ จนกบั แกส๊

คาร์บอนไดออกไซด์ โดยถงุ ลมเล็ก ๆ มากมาย
ที่อยภู่ ายในปอด

สขุ ศึกษาและพลศึกษา ป.๖

สุขศึกษาและพลศกึ ษา ป.๖

อากาศจะผ่านเข้าทางรจู มูก เขา้ สหู่ ลอดลม ขั้วปอด
แขนงข้วั ปอด และถุงลมตามลาดบั อากาศในถงุ ลม
จะแลกเปลยี่ นแกส๊ กบั หลอดเลอื ดฝอยที่หุ้มอยูร่ อบ ๆ
โดยแก๊สออกซิเจนจากถุงลม (หายใจเข้า) เข้าไปยงั
หลอดเลอื ดฝอยและแก๊สคาร์บอนไดออกไซด์จะแพร่
จากเสน้ เลอื ดฝอยเขา้ มายงั ถงุ ลม ซง่ึ จะถูกขบั ออก
ทางการหายใจออกต่อไป

สขุ ศึกษาและพลศึกษา ป.๖

๑.

๑) อยู่ในบริเวณทีม่ ีอากาศบรสิ ทุ ธ์ิ หลกี เล่ียงการอยู่

ในบริเวณที่มีฝุ่นละออง หรือใชผ้ า้ ปดิ จมูก
เม่อื อยูใ่ นบริเวณที่มฝี ุน่ ควนั

สขุ ศกึ ษาและพลศึกษา ป.๖

๒) รกั ษาสุขภาพ โดยรบั ประทานอาหาร ดืม่ น้า

พกั ผ่อนใหเ้ พียงพอ และออกกาลงั กาย
แบบแอโรบกิ อย่างสมา่ เสมอ อยา่ งน้อยสัปดาหล์ ะ
๒-๓ ครัง้ คร้งั ละประมาณ ๓๐ นาที

๓) รักษาอุณหภมู ิของรา่ งกายให้อบอนุ่ อยเู่ สมอ

เม่ืออากาศเย็นตอ้ งหม่ ผา้ หรือสวมเสอื้ ผ้าหนา ๆ

สุขศกึ ษาและพลศึกษา ป.๖

๔) สวมหน้ากากอนามัย เมอ่ื ตนเองเปน็ หวัดเพอ่ื

ป้องกนั การแพร่กระจายของเช้อื โรค และในกรณี
ทีผ่ อู้ น่ื เปน็ หวัด ควรสวมหนา้ กากอนามยั
เพอื่ ปอ้ งกนั การตดิ เช้ือโรค

๕) ระมัดระวงั ไม่ใหบ้ รเิ วณหน้าอกถกู กระแทก

สุขศกึ ษาและพลศึกษา ป.๖

การหายใจเปน็ กระบวนการสาคญั ทช่ี ว่ ยใหเ้ รามชี ีวติ
และทากจิ กรรมตา่ ง ๆ ได้ตามปกติ ดังนน้ั จงึ ควรรู้จักป้องกัน
และหลีกเล่ียงสง่ิ ที่มผี ลกระทบต่อระบบหายใจ เพื่อการ
มีสุขภาพรา่ งกายที่แขง็ แรง

ต้นไมช้ ่วยใหอ้ ากาศบรสิ ุทธิ์
สง่ ผลดตี ่อระบบหายใจ

สุขศกึ ษาและพลศึกษา ป.๖

แบบพัฒนาทกั ษะ
ในการทาขอ้ สอบปรนัย
เพอื่ ประเมินผลตวั ชีว้ ัด

๑. อธิบายความสาคญั ของระบบสบื พันธุ์ ระบบไหลเวยี นโลหิต และระบบหายใจ
ท่มี ผี ลต่อสุขภาพ การเจรญิ เตบิ โต และพัฒนาการ (พ ๑.๑ ป.๖/๑)

๒. อธิบายวิธดี ูแลรักษาระบบสืบพนั ธ์ุ ระบบไหลเวียนโลหิต และระบบหายใจ
ใหท้ างานตามปกติ (พ ๑.๑ ป.๖/๒)

สุขศกึ ษาและพลศึกษา ป.๖

๑. ขอ้ ใดเปน็ ความสาคญั ในการสบื พันธ์ขุ องมนุษย์
๑ เกิดความหลากหลายทางชวี ภาพ
๒ สามารถดารงเผา่ พนั ธเ์ุ อาไวไ้ ด้ตอ่ ไป
๓ ประชากรมากขนึ้ ทาให้มีแรงงานมากขึน้
๔ เกิดพนั ธกุ รรมทด่ี ไี ม่มีโรคทางพนั ธุกรรม