kf \7o |jmd ljsf; s]G |bkf7 # cGt/fl{ i6o« zflGt :yfkgfdf gk] fnsf] ofu] bfg
dfly lbOPsf] tl:a/ /fi6« ;ª3\ Lo zflGt ld;gdf sfo/{ t gk] fnL ;g] fsf] xf] . ;g\ !(%* bl] v gk] fnL
;g] f /fi6« ;ª3\ n] ;~rfng u/s] f] zflGt ld;gdf ;n+ Ug eO{ xfn;Dd sfo/{ t 5 . gk] fnL ;g] fn]
zflGt ld;gcGtut{ sfo/{ t /xb“ f /fi6« ;ª3\ sf] l8kf6d{ G] 6 ckm lk; lslkª ck/;] g (Department
of Peace Keeping Operation) n] lbPsf] lgbz{] gcg;' f/ sfo{ u5{ . sfo/{ t Ifq] df åGåsf] klxrfg,
;dfwfg, nfs] sNof0fsf/L sfo,{ cfjlws lgjfr{ g, cfkts\ fnLg ;xofu] sf sfoj{ m| dx¿ ;~rfng
u5{ . o:tf sfon{ ] åGåu:| t /fi6d« f zflGt :yfkgfdf ;xofu] ku' s] f] 5 .
plNnlvt sfoa{ fxs] ljZjdf zflGt :yfkgf ug{ hflteb] , /ªeb] tyf pklgjz] jfbsf] cGTo ug{]
s/' fdf gk] fnn] cfjfh p7fpb“ } cfPsf] 5 . To:t} Ps /fi6n« ] csf{] /fi6n« fO{ zfi] f0f, bdg / lyrfl] drf]
u/s] f,] xs} d rnfPsf,] ob' w\ u/s] f] / cdfgjLo Jojxf/ u/s] f] lj?bw\ df cfjfh p7fpg] u/s] f]
5 . gk] fnsf] o:t} lgikIftf / lgles{ tfk0" f{ sfon{ ] ubf{ gk] fnnfO{ /fi6« ;ª3\ sf ljleGg cªu\ x¿sf
dxTTjk0" f{ kbdf /xL sfo{ ug{] cj;/ ldns] f] 5 . gk] fnn] o:tf dxTTjk0" f{ ofu] bfgaf6 cGt/fl{ i6o«
;Ddfg / kl| ti7f sfod /fVg ;kmn ePsf] 5 .
242 ;fdflhs cWoog, sIff 9
kf \7o |jmd ljsf; s]G |bcGt/fl{ i6o« zflGt :yfkgfdf gk] fnsf] ofu] bfg
;g\ !(%* df gk] fnnfO{ ;o+ S' t /fi6« ;ª3\ sf] dxf;efdf pkfWoIf kbdf rl' gP/ sfd ug{]
dfs} f kf| Kt ePsf] lyof] .
;g\ !(^^ df /ªeb] ;DaGwL ljzi] f ;ldltsf] kl| tjb] g tof/ ubf{ gk] fnsf] dxTTjk0" f{ ofu] bfg
/xs] f] lyof] .
;g\ !(^* df gk] fn ;/' Iff kl/ifbs\ f] c:yfoL ;b:odf lgjfl{ rt eO{ sfd ug{] dfs} f kfPsf] lyof] .
cf0fljs xltof/sf] k;| f/0f /fS] g] / To;sf] k/LIf0f aGb ug{] ;lGwx¿df gk] fnn] x:tfIf/
u/s] f] 5 .
ljZj lgMz:qLs/0f ;Ddn] gsf nflu ;dt] cfxj\ fg u//] cfkm" ljZjdf zflGtlko| /xs] f]
kd| fl0ft u/s] f] 5 .
;o+ S' t /fi6« ljzi] f sfi] fsf] Joj:yfkg kl/ifb\ / blIf0f clkm| sfsf] kfyS{ ojfb -cnu cnu
ljrf/ ePsf_] cWoog ;ldltdf gk] fn ;lDdlnt eP/ cGt/fl{ i6o« zflGt :yfkgfdf ofu] bfg
lbPsf] lyof] . o;n] zflGt :yfkgfdf gk] fnsf] el" dsf yk k:| 6 xb“' } uPsf] 5 .
ek" l/jl] i6t /fi6x« ¿sf] kf/jxg xssf] Gofofl] rt dfu / ;fdl' bs| dfus{ f nflu ;o+ S' t
/fi6« ;ª3\ df cfjfh p7fpg' h:tf sfon{ ] cGt/fl{ i6o« Ifq] df gk] fnsf] ofu] bfg :ki6 xG' 5 .
ljm| ofsnfk
!= ljZj zflGt ld;gdf gk] fnL ;g] fn] u/s] f ultljlw ;d6] L ;dfrf/sf] gdg' f tof/ kfgx{' f;] \ .
@= cGt/fl{ i6o« zflGt :yfkgfdf gk] fnsf] ofu] bfg tn lbOPsf] tflnsfadfl] hd k/' f ugx{' f;] \ M
jm| =;=+ gk] fnsf ultljlw To;af6 cGt/fl{ i6o« ;db' fodf k/s] f] ke| fj
!=
@=
#=
#= cGt/fl{ i6o« åGåsf sf/0fx¿ sIffdf 5nkmn u/L klxrfg ugx{' f;] \ .
;fdb' flos sfo{
tkfOs“{ f] ;db' fodf /fi6« ;ª3\ Lo zflGt ld;gdf sfo{ u/L kmsg{ e' Psf] gk] fnL ;g] f jf kx| /Ldf
sfo/{ t jf lgjT[ t JolStTj xg' ;Sgx' G' 5 . pxfl“ ;t ;fw] /] jf kq klqsfdf cWoog u//] jf /l] 8of]
;g' /] åGåu:| t bz] df åGåsf sf/0f, zflGt ;g] fsf] el" dsf / pxfs“ f] cge' j tyf tkfOs“{ f]
lgisif;{ lxt Ps nv] sf] gdg' f tof/ kfgx{' f;] \ .
;fdflhs cWoog, sIff 9 243
kf7 $ s6' gLlts lgofu]
;;+ f/sf ;a} dn' s' x¿n] Ps csfl{ ;t ;DaGw lj:tf/ ug{ Ps csfs{ f] bz] df s6' gLlt1x¿kf \7o |jmd ljsf; s]G |b
k7fp5“ g\ . bfT} o ;DaGw sfod ePsf bz] n] Ps csfs{ f] bz] df sfofn{ ox¿ :yfkgf u/s] f 5g\
h;nfO{ /fhbt' fjf; jf sfplG;n elgG5 . ltg} sfofn{ ox¿nfO{ s6' gLlts lgofu] klg elgG5 .
gk] fnn] bfT} o ;DaGw ePsf dn' s' x¿ !#* dWo] @^ /fi6x« ¿df /fhbt' fjf; :yfkgf u/s] f] 5 . cGo
/fi6«x¿df cfjZostfcg';f/ sfplG;n vf]n]sf] 5 . To:t} @( ljb]zL /fi6x« ¿n] gk] fndf
/fhbt' fjf; vfn] s] f 5g\ . /fhbt' fjf; :yfkgf ug{ /fi6x« ¿sf] Jofkf/ ;DaGw, gful/ssf] ed| 0f,
zlSt ;Gtn' g cflb h:tf s/' fsf] ke| fj /xG5 . To;n} ] ;a} s6' gLlts ;DaGw ePsf ;a} /fi6x« ¿df
/fhbt' fjf; :yfkgf ePsf xb“' g} g\ . sltko /fi6x« ¿df dxfjfl0fHo bt' fjf;, sfplG;n :yfkgf ul/Psf
xG' 5g\ . To;u} /L ldq/fi6x« ¿af6 klg Ps bz] df vfl] nPsf] /fhbt' fjf;n] cGo l5ds] L /fi6l« ;tsf]
;DaGwdf ;dt] sfod ug{] u/L lhDdj] f/L lbOPsf] xG' 5 .
oL /fhbt' fjf;df ;DalGwt bz] sf /fhbt' tyf cGo sdr{ f/Lx¿ xG' 5g\ . gk] fnL /fhbt' sf] lgol' St
dlGqkl/ifbs\ f] l;kmfl/;df /fi6« kd| v' af6 xG' 5 . sg' } klg bz] sf] ljbz] L dn' s' x¿;u“ ;r" gf cfbfg
kb| fg /fhbt' fjf;dfkmt{ ul/G5 . ;/sf/ jf /fi6« kd| v' jf cGo pRr kb:y JolStsf] ed| 0fdf ;dt]
/fhbt' fjf;sf] dxTTjk0" f{ el" dsf xG' 5 . Ps bz] sf gful/s csf{] bz] df ed| 0f ubf{ lngk' g{] cgd' lt
Pjd\ kj| z] f1f (visa) lbg] sfo{ /fhbt' fjf;af6 xG' 5 .
ljleGg bz] sf /xs] f s6' gLlts lgofu] To; bz] df /xs] f cfkm\ gf gful/sx¿sf] ;/' Iff, pgLx¿sf]
ug' f;f] Joj:yfkg / ;d:ofsf] ;dfwfgsf nflu ;ljm| o /xG5g\ . pgLx¿nfO{ :jbz] kmsg{ ' k/d] f
cfjZostfcg;' f/ ;xofu] k¥' ofp5“ g\ . ljleGg bz] x¿df cfofh] gf xg' ] Jofkfl/s dn] f, ;df/fx] ,
dxfT] ;j tyf ;fdflhs ;f:+ sl[ ts sfoj{ m| dx¿sf] cfbfg kb| fgdf s6' gLlts lgofu] sf] el" dsf
dxTTjk0" f{ xG' 5 . bO' { bz] lardf xg' ] ;lGw / ;Demft} fdf klg s6' gLlts lgofu] n] bz] sf] kl| tlglwTj
u5g{ \ . Ps bz] jf gful/s ljifodf csf{] bz] af6 c;dembf/L jf ug' f;f] cfPdf ;DalGwt bz] sf
tkma{ f6 cflwsfl/s wf/0ff k:| tt' ug{] bfloTj /fhbt' fjf; jf s6' gLlts lgofu] sf] xG' 5 . o;/L
s6' gLlts lgofu] x¿n] csf{] bz] df sfo{ ubf{ s6' gLlts dN" o, dfGotf / dofb{ fleq /x/] bz] sf]
kl| tlglwTj ugk{' 5{ . cGoyf csf{] bz] sf] :jfledfg, ;fje{ fd} ;Ttf cfr“ kU' g ;S5 / bO' { bz] larsf]
;DaGw laug| ;S5 .
ljbz] l:yt gk] fnL /fhbt' fjf;x¿
ef/t, >Lnªs\ f, rLg, hfkfg, dnl] ;of, DofGdf/, OlhK6, stf/, af| lhn, Sofgf8f nufot @^
/fi6«x¿
244 ;fdflhs cWoog, sIff 9
kf \7o |jmd ljsf; s]G |bljbz] l:yt gk] fnL dxfjfl0fHo bt' fjf;x¿
xªsª, Nxf;f -rLg_, snsTtf -ef/t_, Goo' fs] { -cdl] /sf_
gk] fndf /xs] f cfjf;Lo /fhbt' fjf;x¿
c:6«]lnof, aª\unfb]z, rLg, 8]gdfs{, k|mfG;, hd{gL, ef/t, hfkfg, /l;of, ;+o'St clw/fHo
-an] fot_, gj,{] dnl] ;of, ;o+ S' t /fHo cdl] /sf nufot @( /fi6x« ¿
ljm| ofsnfk
!= gk] fnl:yt ljbz] L s6' gLlts lgofu] af6 gk] fnsf] ;fdflhs tyf ;f:+ sl[ ts ljsf;df k¥' ofPsf]
;xofu] x¿ vfh] L u/L sIffdf k:| tt' ugx{' f;] \ .
@= bO' { bz] x¿sf] ;DaGw clejb[ l\ w ug{ s6' gLlts lgofu] x¿sf] el" dsf dxTTjk0" f{ xG' 5, s;/L <
ab“' fut ¿kdf k:| tt' ugx{' f;] \ .
#= ljbz] l:yt gk] fnL s6' gLlts lgofu] n] bz] sf] kl| ti7f clejb[ l\ w ug{ u/s] f ultljlwnfO{ ;d6] L
Ps ;dfrf/sf] gdg' f tof/ ugx{' f;] \ .
cEof;
!= gk] fndf sg' sg' bz] sf] cfjf;Lo /fhbt' fjf; 5 < b; cf6] f bz] sf] gfd nV] gx' f;] \ .
@= Pp6f /fhbt' n] ug{] sfos{ f] ;r" L agfpgx' f;] \ .
#= ‘Pp6f /fhbt' sf] sfo{ Jojxf/n] bz] sf] ;DaGw ;d' w/' xg' ] jf laug| ] xg' ;S5 .’ o; egfOnfO{
kl' i6 ugx{' f;] \ .
;fdb' flos sfo{
tkfOs“{ f] ;db' fodf gk] fnL s6' gLlts ;j] fdf sfo{ cge' j ePsf JolStTj xg' ;Sgx' G' 5 . pxf;“ u“
tkfOn“{ ] s6' gLlts lgofu] af6 k¥' ofOPsf ;l' jwf ;DaGwdf s/' fsfgL ugx{' f;] \ . pxfa“ f6 kf| Kt hfgsf/L
/ tkfOs“{ f] lgisif;{ lxt Pp6f nv] sf] gdg' f tof/ kfgx{' f;] \ .
;fdflhs cWoog, sIff 9 245
kf \7o |jmd ljsf; s]G |bkf7 % ;d;fdlos 36gf
tnsf 36gf jf ;dfrf/x¿ k9g\ x' f;] \ M
hnjfo' kl/jtg{ ;DaGwL sfk] @) ;Ddn] g
;g\ @)!$ l8;D] a/ !–!$ df ;o+ S' t /fi6« ;ª3\ Lo hnjfo' kl/jtg{ ;DaGwL @) cf“} ;Ddn] g
‘sfk] @)’ (Countries of Parties_ cfofh] gf ul/Psf] lyof] . blIf0f cdl] /sL /fi6« k?] sf] /fhwfgL
lndfdf of] ;Ddn] g ePsf] lyof] . pSt ;Ddn] gdf ljZjsf !($ bz] sf !! xhf/ kl| tlglw /
koj{ I] fs ;xefuL lyP . ;Ddn] gn] ljZjJofkL hnjfo' kl/jtg{ ;DaGwL ;lGwsf] kf| ¿k tof/
kf/s] f] lyof] . ;Ddn] gdf cdl] /sf, o/' fk] sf ljsl;t /fi6x« ¿ tyf ljsf;zLn /fi6x« ¿lar
xl/t ux[ Uof; pT;hg{ s6ft} L, kl/0ffd / kl| tabw\ tf ;DaGwdf sx] L c;dembf/L ePsf] lyof] .
wgL / ljsl;t /fi6x« ¿ hnjfo' kl/jtg{ sf kf6fx¿sf] juLs{ /0f / kl/efiff abNg dfu u5g{ \ .
ljsf;zLn /fi6x« ¿sf] wgL bz] sf sf/0f pTkGg xl/t Uof; -sfag{ _ pT;hg{ sf cfkm" x¿sf]
kf| sl[ ts ;Dkbf / jftfj/0fdf Iflt ku' s] f] lgisif{ k:| tt' u5g{ \ . o;y{ wgL bz] n] ljsf;zLn
/fi6x« ¿nfO{ ;xofu] /fzL a9fpgk' g{] dfu u5g{ \ . ljsf;zLn /fi6n« ] wgL /fi6n« ] lbb“ } cfPsf ul/aL
Gog" Ls/0f / vfbo\ fGg pTkfbgnufot zLifs{ afxs] Ifltkl" t{ jfkt ;xofu] a9fpgk' g{] dfu u/s] f
5g\ .
lndfsf] sfk] @) ;Ddn] gsf] dxTTjk0" f{ ;kmntf egs] f] cdl] /sf / c:6l]« nof h:tf ljsl;t
/fi6x« ¿n] xl/t Uof; pT;hg{ s6ft} L ug{ bv] fPsf] kl| tabw\ tf xf] . ;Ddn] gdf gj,{] c:6l]« nof,
al] Nhod cflb bz] ldn/] !)=@ lalnog 8n/sf] ‘lug| SnfOd6] kmG8’ (Green Climate Fund)
:yfkgf ug{] kl| tabw\ tf hgfPsf 5g\ . sfag{ pT;hg{ df o/' fk] !!%, cdl] /sf !^% / rLg @(%
lhDdj] f/ 5g\ . ljZjdf gk] fn hnjfo' kl/jtg{ sf nflu rfy} f] ;ªs\ 6fkGg dn' s' xf] .
dt[ JolStsf] d6' s' f] ;kmn kT| of/fk] 0f
ci6l«] nofsf lrlsT;sx¿sf] Ps 6fn] Ln] lrlsT;f lj1fgsf] Ifq] df dT[ o' eO;ss] f ltg hgfsf]
d6' ' la/fdLdf kT| of/fk] 0f u/s] f 5g\ . of] d6' /' fu] sf] pkrf/df 7n' f] pknlAw 7flgPsf] 5 . o;
cl3 ag]| 8y] cyft{ \ lbdfu dl/;ss] f] t/ d6' ' rln/xs] f] cj:yfsf d6' d' fq kT| of/fk] 0f ug{
;lsGYof] . l;8g\ Ldf /xs] f] ;G] 6 le;G] 6 c:ktfndf gk] fnL lrlsT;s 8f= sd' b' lwtfnsf]
;n+ Ugtfdf /xs] f] 6fn] Ln] cfwf 306f cufl8 rNg aGb eO;ss] f] d6' n' fO{ kT| of/fk] 0f u/s] f
lyP . o; sfon{ ] b3' 6{ gfaf6 dT[ o' xg' ] JolStsf] d6' ' la/fdLdf kT| of/fk] 0f ug{ ;lsg] af6f] vN' g
uPsf] 5 .
246 ;fdflhs lzIff, sIff 9
kf \7o |jmd ljsf; s]G |bcGt/fl{ i6o« :jf:Yo ;ªs\ 6 – Oafn] f
;g\ @)!$ nfO{ Oaf]nf efO/;sf] k|sf]ksf] jif{sf ¿kdf klg lnOPsf] 5 . ;g\ @)!#
l8;D] a/;Dd Oafn] f efO/;af6 & xhf/ % ;oeGbf a9L JolStsf] dT[ o' ePsf] ljZj :jf:Yo
;ªu\ 7gn] hgfPsf] 5 . ;?' df of] ;ªj\ m| d0f ;g\ @)!#, l8;D] a/ ^ tfl/vsf lbg clkm| sL /fi6«
lugLsf] ur' s] sf] ufpd“ f bv] f k/s] f] lyof] . Oafn] f efO/;kl5 l;o/flnofg] , nfOal] /of / gfOhl] /of;Dd
kml} nof] . Oafn] f efO/; dV' o ¿kn] Oafn] f xd] f/] l] hs lkme/ xf] . of] efO/; cGo efO/; h:t}
kfgL jf xfjfsf] dfWodaf6 geP/ ;ªj\ m| ldt JolStsf] ;Dksa{ f6 kml} ng] u5{ . o; /fu] sf
nIf0fx¿ pRr Hj/f,] 3f6“ Ldf v;v;, df;+ kz] L / 6fpsf] bV' g] u5{ . /St;f| j / sG] bL| o :gfo'
k0| ffnL lglijm| o xG' 5 . ltg ;ftf;Dd o; /fu] sf nIf0f bl] vG5g\ . emf8f / afGtfsf sf/0fn]
z/L/df kfgLsf] cefj ePsfnfO{ ;xfos pkrf/ lbP/ arfpg ;lsG5 . klxnf] k6s ;g\ !(&^ df
sªu\ fs] f] Oafn] f gbL 5p] sf] ufpd“ f of] /fu] bv] f k/s] fn] o; /fu] sf] ;ªj\ m| d0f ug{] efO/;nfO{
Oafn] f efO/; gfds/0f ul/Psf] xf] . of] rd/] fs] f] Ps ljzi] f kh| fltaf6 dfgj;Dd kml} nPsf] xf] .
ljm| ofsnfk
!= hnjfo' kl/jtg{ sf nIf0fx¿ / To;sf] ke| fjx¿ tflnsf agfO{ k:| tt' ugx{' f;] \ .
@= ljZjdf ljleGg lsl;dsf dxfdf/L tyf kf| sl[ ts ks| fk] lsg eO/xs] f xfn] fg\ < To;af6
dfgj ;db' fodf k/s] f ke| fjx¿ ;DaGwdf sIffdf ;dx" agfO{ cGt/ljm| of ugx{' f;] \ .
#= gk] fnnufot ljZj kl/jz] df 36s] f ;d;fdlos cflys{ , /fhgLlts, ;fdflhs / kf| sl[ ts
36gfx¿sf] lrq jf ;dfrf/ ;ªs\ ng u/L sIffsf7] fdf kb| zg{ ugx{' f;] \ .
$= ut xKtf 36s] f ljleGg 36gfx¿df cfwfl/t eO{ xflh/L hjfkm kl| tofl] utf cfofh] gf ugx{' f;] \ .
cEof;
!= of] xKtf tkfOs“{ f] ufp“ j/k/ s] 36gf 36s] f] 5 < Pp6f ;dfrf/ agfpgx' f;] \ .
@= ;dfrf/ ;G' gx' f;] \ / kfr“ cf6] f gof“ ;r" gf jf hfgsf/Lsf] l6Kk0fL nV] gx' f;] \ .
;fdflhs lzIff, sIff 9 247