บัณฑิตศึกษา สาขาวิชา พระพุทธศาสนา วิทยาลัยสงฆ์ศรีสะเกษ มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย เรียบเรียงโดย พระกัญจน์ กนฺตธมฺโม, ดร. เอกสารประกอบการสอน (Buddhist Philosophy) รหัสวิชา ๖๐๐ ๑๐๒ พุทธปรัชญา
ค ำน ำ เอกสารประกอบการสอนรายวิชา “พุทธปรัชญำ” (Buddhist Philosophy) รหัส ๖๐๐ ๑๐๒ ผู้ เรียบเรียงได้จัดท าขึ้นส าหรับการเรียนการสอนในหลักสูตรพุทธศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชา พระพุทธศาสนา คณะพุทธศาสตร์ วิทยาลัยสงฆ์ศรีสะเกษ มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย โดยมี วัตถุประสงค์เพื่อให้ผู้เรียนมีความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับพุทธปรัชญา ส าหรับเนื้อหาสาระส าคัญในเอกสาร ประกอบการสอนประกอบด้วยแนวคิดพื้นฐานความเข้าใจเกี่ยวกับพุทธปรัชญาเถรวาท พุทธปรัชญา มหายาน และพุทธปรัชญาวัชรยาน โดยเนื้อหาในเล่มอธิบายหลักแนวคิด เช่น พระพุทธศาสนาเป็นปรัชญา ได้อย่างไร ตลอดจนแนวคิดเชิงอภิปรัชญา ญาณวิทยา และจริยศาสตร์ เป็นต้น เอกสารประกอบการสอนเล่มนี้ ได้มีการประมวลเนื้อหาและวิธีการสอนเพื่อให้การเรียนการสอนได้ สมบูรณ์มากขึ้น และขออนุโมทนาขอบคุณเจ้าของและผลงานที่เป็นหนังสือ ต ารา เอกสารทางวิชาการและ แหล่งข้อมูลอื่นๆ ที่ใช้ส าหรับอ้างอิง ท าให้เนื้อหาสาระของเอกสารประกอบการสอนเล่มนี้สมบูรณ์ยิ่งขึ้น หากมีข้อบกพร่องประการใดผู้เรียบเรียงขอน้อมรับไว้และจักด าเนินการปรับปรุงแก้ไขและพัฒนาสืบต่อไป พระกัญจน์ กนฺตธมฺโม ๑ พฤศจิกายน ๒๕๕๙
(๒) สำรบัญ หัวเรื่อง หน้ำ ค าน า (๑) สารบัญ (๒) บทที่ ๑ ควำมรู้เบื้องต้นว่ำด้วยวิวัฒนำกำรควำมคิดทำงปรัชญำ ๒ ๑.๑ ความน า ๒ ๑.๒ วิวัฒนาการอารยธรรมอินเดียโบราณก่อนสมัยพุทธกาล ๓ ๑.๓ ลักษณะสังคมชมพูทวีป ๑๑ ๑.๔ อารยธรรมโลกกับบ่อเกิดแนวคิดทางปรัชญา ๒๔ ๑.๕ ความแตกต่างของแนวคิดปรัชญาอินเดียกับแนวคิดปรัชญาตะวันตก ๔๐ ๑.๖ อารยธรรมกับแนวคิดทางศาสนา ๔๓ ๑.๗ แนวคิดทางปรัชญาอินเดียก่อนสมัยพุทธกาล ๔๖ ๑.๗.๑ ความเป็นมาของปรัชญาอินเดีย ๔๖ ๑.๗.๒ การแบ่งยุคของปรัชญาอินเดีย ๕๑ ๑.๗.๓ แนวคิดปรัชญาอินเดียก่อนสมัยพุทธกาล ๕๒ ๑.๗.๔ แนวคิดปรัชญาอินเดียร่วมสมัยในสมัยพุทธกาล ๖๒ ค าถามประจ าบท ๖๖ อ้างอิงประจ าบท ๖๗ บทที่ ๒ ควำมเข้ำใจเกี่ยวกับสังคมศำสนำในสมัยพุทธกำล ๖๙ ๒.๑ ความน า ๖๙ ๒.๒ โลกทัศน์และชีวทัศน์ในสมัยพุทธกาล ๖๙ ๒.๓ ท่าที่ของพระพุทธเจ้าต่อปัญหาเชิงอภิปรัชญา ๗๑ ๒.๔ พระพุทธศาสนากับแนวคิดอาตมัน ๗๓ ๒.๕ แนวคิดลิทธิปรัชญาร่วมสมัยในสมัยพุทธกาล ๗๖ ๒.๖ ท่าทีพระพุทธศาสนาที่มีต่อแนวคิดปรัชญาร่วมสมัย ๘๒ ๒.๗ ฐานะและบทบาทของนักตรรกะในสมัยพุทธกล ๘๖ ค าถามประจ าบท ๙๐ อ้างอิงประจ าบท ๙๑
(๓) บทที่ ๓ แนวคิดพุทธปรัชญำเถรวำทยุคบำลี ๙๓ ๓.๑ ความน า ๙๓ ๓.๒ พระพุทธศาสนากับพุทธปรัชญา ๙๓ ๓.๓ วิธีการน าเสนอแนวคิดเชิงปรัชญาของพระพุทธเจ้า ๙๖ ๓.๔ พัฒนาการจากพระพุทธศาสนาเถรวาทสู่ความเป็นพุทธปรัชญาเถรวาท ๙๘ ๓.๕ พระสาวกผู้เป็นนักวิชาการส าคัญ ๑๐๒ ๓.๖ แนวคิดเกี่ยวกับอภิปรัชญา ๑๑๐ ๓.๖.๑ ธรรม ๑๗๐ หรือธรรม ๒๐๒ ๑๑๐ ๓.๖.๒ ธาตุ ๑๑๕ ๓.๖.๓ ธรรมชาติหรือลักษณะของขันธ์ ธาตุ ๑๑๕ ๓.๗ แนวคิดเกี่ยวกับญาณวิทยา ๑๒๑ ๓.๗.๑ อายตนะ บ่อเกิดของความรู้ ๑๒๑ ๓.๗.๒ ระดับและประเภทของความรู้ ๑๒๒ ๓.๘ แนวคิดเกี่ยวกับจริยศาสตร์ ๑๒๙ ๓.๘.๑ ศีลในขั้นหลักการ ๑๒๙ ๓.๘.๒ วิธีการพัฒนาตนให้มีศีล ๑๓๑ ๓.๘.๓ ศีลในฐานะเป็นวิธีการน าไปสู่สมาธิ ๑๓๒ ๓.๘.๔ อุดมคติหรือเป้าหมายของศีล ๑๓๔ ค าถามประจ าบท ๑๓๗ อ้างอิงประจ าบท ๑๓๘ บทที่ ๔ แนวคิดพุทธปรัชญำเถรวำทส ำนักสรวำสติวำทิน ๑๔๐ ๔.๑ ความน า ๑๔๐ ๔.๒ พระพุทธศาสนา ๑๘ นิกาย ๑๔๐ ๔.๓ พุทธปรัชญาส านักสรวาสติวาทิน ๑๔๒ ๔.๓.๑ ก าเนิดและพัฒนาการ ๑๔๒ ๔.๓.๒ นักปราชญ์และคัมภีร์ส าคัญ ๑๔๒ ๔.๓.๓ ก าเนิด “ไวภาษิกะ”๑๔๙ ๔.๔ แนวคิดเกี่ยวกับอภิปรัชญา ๑๕๐ ๔.๔.๑ ธรรม ๗๕ ๑๕๐ ๔.๔.๒ สรรพสิ่งมีอยู่จริงตลอดกาลทั้ง ๓ ๑๕๒ ๔.๔.๓ ขณิกวาท ๑๕๓ ๔.๕ แนวคิดเกี่ยวกับญาณวิทยา ๑๕๕
(๔) ๔.๕.๑ พาหยารถประจักษวาท ๑๕๕ ๔.๕.๒ ความรู้แท้ ๒ ประเภท ๑๕๕ ๔.๕.๓ พระโมคคัลลีบุตรติสสเถระกับท่าทีต่อญาณวิทยาของกลุ่มสัจนิยม ๑๖๐ ๔.๖ แนวคิดเกี่ยวกับจริยศาสตร์ ๑๖๐ ๔.๖.๑ ผู้ท ากรรมและผู้เสวยผลกรรม ๑๖๑ ๔.๖.๒ พระอรหันต์อาจเสื่อมจากมรรคผลได้ ๑๖๒ ๔.๖.๓ มรรคผลอาจบรรลุข้ามขั้นได้ ๑๖๓ ๔.๗ วิญญาณดับต่างกันตามคติ ๑๖๓ ๔.๘ ในสังสารวัฏมีอันตรภพ ๑๖๔ ค าถามประจ าบท ๑๖๖ อ้างอิงประจ าบท ๑๖๗ บทที่ ๕ แนวคิดพุทธปรัชญำเถรวำทส ำนักเสำตรำนติกะ ๑๖๙ ๕.๑ ความน า ๑๖๙ ๕.๒ ก าเนิดและพัฒนาการ ๑๗๐ ๕.๓ นักปราชญ์และคัมภีร์ส าคัญ ๑๗๐ ๕.๔ แนวคิดเกี่ยวกับอภิปรัชญา ๑๗๑ ๕.๔.๑ ธรรม ๘๔ ๑๗๑ ๕.๔.๒ ปุคคลศูนยตาและธรรมศูนยตา ๑๗๒ ๕.๔.๓ ขณิกวาทอย่างสุดโต่ง ๑๗๓ ๕.๔.๔ โลกและชีวิตคืออนุกรมแห่งความเปลี่ยนแปลง ๑๗๔ ๕.๕ แนวคิดเกี่ยวกับญาณวิทยา ๑๗๖ ๕.๕.๑ พาหยารถนุเมยวาท ๑๗๖ ๕.๕.๒ จิตเข้าถึงวัตถุไม่ได้ ๑๗๗ ๕.๕.๓ ความรู้เกิดได้โดยการอนุมาน ๑๗๘ ๕.๕.๔ ธรรม คือ อารมณ์สิ่งที่รับรู้ได้ ๑๗๘ ๕.๕.๕ รูป คือ อนิทัสสนรูป ๑๗๙ ๕.๖ แนวคิดเกี่ยวกับจริยศาสตร์ ๑๗๙ ๕.๖.๑ สรรพสิ่งเป็นทุกข์ ๑๗๙ ๕.๖.๒ นิพพานเป็นสังขตธรรม ๑๘๑ ๕.๗ เสาตรานติกะในมุมมองของส านักอื่น : อะไรคือท่าทีที่แท้จริง ๑๘๒ ๕.๘ ไวภาษิกะกับเสาตรานติกะ : บทวิพากษ์เกี่ยวกับ สภาวะ แก่นของสรรพสิ่ง ๑๘๓
(๕) ๕.๙ ไวภาษิกะกับเสาตรานติกะ : สสารนิยมกับสารัถนิยมเป็นมิจฉาทิฏฐิหรือไม่ ๑๘๔ ค าถามประจ าบท ๑๘๕ อ้างอิงประจ าบท ๑๘๖ บทที่ ๖ แนวคิดพุทธปรัชญำมหำยำนส ำนักมำธยมิกะ ๑๘๘ ๖.๑ ความน า ๑๘๘ ๖.๒ ก าเนิดและพัฒนาการ ๑๘๘ ๖.๒.๑ สัมมาทิฏฐิคือไม่เอียงข้างอัตถิตาหรือนัตถิตาสัมมาทิฏฐิคือต าแหน่ง ของ “ศูนยตา” ๑๘๘ ๖.๒.๒ โลกทั้งปวงเป็นศูนยะ (ว่าง) ๑๘๙ ๖.๒.๓ ศูนยตา ๒๕ นัยในคัมภีร์เถรวาท ๑๙๐ ๖.๓ ผู้ก่อตั้งส านักมาธยมิกะ : อารยนาคารชุน ๑๙๑ ๖.๔ คัมภีร์ส าคัญ ๑๙๒ ๖.๕ นัยแห่งมาธยมิกปฏิปทา ๑๙๗ ๖.๗ ประสังคิกะและสวตันตริกะ ๑๙๗ ๖.๘ เซน : พัฒนาขั้นสูงสุดของปรัชญามาธยมิกะ ๒๐๐ ๖.๙ แนวคิดเกี่ยวกับอภิปรัชญา ๒๐๑ ๖.๙.๑ ความสัมพันธ์ระหว่างเหตุกับผล ๒๐๑ ๖.๙.๒ ปัญหาว่าด้วย “กาล” ๒๐๑ ๖.๙.๓ ปัญหาว่าด้วยภาวะและอภาวะกับปัญหาว่าด้วย “กาล” ๒๐๓ ๖.๙.๔ ศูนยตาในฐานะเครื่องมือของมาธยมิกะ ๒๐๔ ๖.๙.๕ พัฒนาการแห่งศูนยตาจากเถรวาทสู่มาธยมิกะ ๒๐๖ ๖.๙.๖ วิภาษวิธี : เครื่องมือโต้แย้งทัศนะต่างๆ ของนาคารชุน ๒๐๗ ๖.๑๐ แนวคิดเกี่ยวกับญาณวิทยา ๒๐๙ ๖.๑๐.๑ มหาวิทยา ๒๐๙ ๖.๑๐.๒ เสฏฐวิทยาสมบูรณ์ ๒๑๐ ๖.๑๐.๓ ประสบการณ์นิยมยอดเยี่ยม ๒๑๑ ๖.๑๐.๔ ปรัชยาปารมิตา ความรู้แจ้งสูงสุด ๒๑๒ ๖.๑๑ แนวคิดเกี่ยวกับจริยศาสตร์ ๒๑๓ ๖.๑๑.๑ ปัญหาอันเกิดจากการตีความศูนยตา ๒๑๓ ๖.๑๑.๒ ธรรม คือ คุณธรรมและจริยธรรม ๒๑๔ ๖.๑๑.๓ นิพพาน ๒๑๕
(๖) ค าถามประจ าบท ๒๑๘ อ้างอิงประจ าบท ๒๑๙ บทที่ ๗ แนวคิดพุทธปรัชญำมหำยำนส ำนักโยคำจำร ๒๒๒ ๗.๑ ความน า ๒๒๒ ๗.๒ ก าเนิดและพัฒนาการ ๒๒๒ ๗.๓ นักปราชญ์และคัมภีร์ส าคัญ ๒๒๔ ๗.๔ นักปราชญ์กับงานสร้างสรรค์ปรัชญา ๒๓๓ ๗.๕ แนวคิดเกี่ยวกับอภิปรัชญา ๒๓๕ ๗.๕.๑ ธรรม ๑๐๐ ๒๓๕ ๗.๕.๒ วิญญาณ ๖ : ประพฤติวิญญาณ ๒๓๖ ๗.๕.๓ วิญญาณที่ ๗ : กลิษฏมโนวิญญาณ ๒๓๗ ๗.๕.๔ วิญญาณที่ ๘ : อาลยวิญญาณ ๒๓๘ ๗.๕.๕ อาลยวิญญาณกับภวังคจิต ๒๓๙ ๗.๕.๖ พีชะ ๒๔๐ ๗.๕.๗ พีชะ ในคัมภีร์เถรวาทและพีชะกับอาลยวิญญาณ ๒๔๑ ๗.๕.๘ ฐานะและบทบาทอาลยวิญญาณ ๒๔๒ ๗.๕.๙ อาลยวิญญาณ ตถาคตครรภ์ และธรรมกาย ๒๔๓ ๗.๕.๑๐ ปฏิบัติการแห่งวิญญาณทั้ง ๘ ๒๔๔ ๗.๖ แนวคิดเกี่ยวกับญาณวิทยา ๒๔๔ ๗.๖.๑ วิญญาณ ๖ : ขั้นรับความรู้ ๒๔๔ ๗.๖.๒ กลิษฏมโนวิญญาณ : การกลั่นกรองและส่งถ่ายความรู้ ๒๔๕ ๗.๖.๓ อาลยวิญญาณ : ขั้นเก็บและน าองค์ความรู้ไปก่อเชื้อความรู้ใหม่ ๒๔๖ ๗.๖.๔ ระดับของความรู้ ๒๔๗ ๗.๗ แนวคิดเกี่ยวกับจริยศาสตร์ ๒๔๘ ๗.๗.๑ อทวิภาวะ ๒๔๘ ๗.๗.๒ ปัญจโคตร ๒๔๙ ๗.๗.๓ ภูมิ ๑๐ ๒๔๙ ๗.๗.๔ นิพพาน ๒๕๐ ๗.๗.๕ นิพพานกับอาลยวิญญาณ ๒๕๑ ๗.๘ โยคาจารกับเสาตรานติกะ ๒๕๒ ๗.๙ โยคาจารเป็นจิตนิยมสุดโต่งจริงหรือ ๒๕๓
(๗) ๗.๑๐ อิทธิพลของโยคาจาร ๒๕๔ ค าถามประจ าบท ๒๕๖ อ้างอิงประจ าบท ๒๕๗ บทที่ ๘ แนวคิดพุทธปรัชญำวัชรยำน ๒๕๙ ๘.๑ ความน า ๒๕๙ ๘.๒ ก าเนิดและพัฒนาการ ๒๕๙ ๘.๓ ลัทธิดั้งเดิมในทิเบต ๒๖๑ ๘.๔ แนวคิดเรื่อง “บาร์โด” : หลักความเชื่อเรื่องเวียนว่ายตายเกิดในทิเบต ๒๖๒ ๘.๕ ดินแดนศักดิ์สิทธิ์ ๒๖๔ ๘.๖ คัมภีร์ส าคัญ ๒๖๕ ๘.๗ แนวคิดเกี่ยวกับอภิปรัชญา ๒๖๖ ๘.๗.๑ จักรวาล ๒๖๖ ๘.๗.๒ คัพภธาตุและวัชรธาตุในฐานะพลังจักวาล ๒๖๗ ๘.๗.๓ ปฏิจจสมุปบาทกับสังสารวัฏ ๒๖๘ ๘.๘ แนวคิดเกี่ยวกับญาณวิทยา ๒๖๙ ๘.๘.๑ ความรู้ขั้นพื้นฐาน ๒๖๙ ๘.๘.๒ ความรู้ระดับโลกกุตตระ: ความรู้ ๕ ประเภทกับพระธยานีพุทธะ ๕ ๒๗๐ ๘.๘.๓ ความรู้ระดับโลกุตตมะ : วัชระ ๒๗๒ ๘.๘.๔ กระบวนการถ่ายทอดความรู้ ๒๗๒ ๘.๘.๕ การถ่ายทอดความรู้แบบอวัจนภาษา ๒๗๓ ๘.๘.๖ เกณฑ์ตัดสินความรู้ ๒๗๕ ๘.๙ แนวคิดเกี่ยวกับจริยศาสตร์ ๒๗๕ ๘.๙.๑ บุพพกิจห้าแสน ๒๗๕ ๘.๙.๒ โยคะ (นิกายเนียงม่า) ๒๗๖ ๘.๙.๓ องค์ประกอบแห่งการปฏิบัติเพื่อความดีสูงสุด ๒๗๗ ๘.๙.๔ อุดมคติ ๒๗๘ ๘.๑๐ จริยศาสตร์ในวิถีชีวิต : มันตระ “โอม มณี ปัทเม หูม” ๒๘๐ ๘.๑๑ พุทธปรัชญาวัชรยานหรือตันตระประณีประนอมกับสังคมหรือลัทธินอกรีต ๒๘๔ ค าถามประจ าบท ๒๘๗ อ้างอิงประจ าบท ๒๘๘ บรรณนำนุกรม ๒๘๙
(๘) ชื่อวิชำ รหัส และหน่วยกิต ชื่อวิชำภำษำไทย พุทธปรัชญำ ชื่อวิชำภำษำอังกฤษ Buddhist Philosophy รหัสวิชำ ๖๐๐ ๑๐๒ จ ำนวนหน่วยกิต ๓ หน่วยกิต ค ำอธิบำยรำยวิชำ (Course description) ศึกษาแนวคิดพื้นฐานความเข้าใจเกี่ยวกับพุทธปรัชญา ประกอบด้วย พุทธปรัชญาเถรวาท พุทธ ปรัชญามหายาน และพุทธปรัชญาวัชรยาน ศึกษาหลักธรรม เปรียบเทียบความต่างและความเหมือนของ พุทธปรัชญา ตลอดจนแนวคิดเชิงอภิปรัชญา ญาณวิทยา และจริยศาสตร์ ของพุทธปรัชญาส านักต่างๆ เช่น พุทธปรัชญาส านักไวภาษิกะ ส านักโยคาจาร ส านักมาธยมิกะ ส านักเสาตรานติกะ เป็นต้น จุดประสงค์ของกำรเรียนรู้ ๑. เพื่อให้นิสิตทราบประวัติและแนวคิดของพุทธปรัชญาส านักต่างๆ ได้ ๒. เพื่อให้นิสิตอธิบายแนวคิดและหลักการส าคัญของพุทธปรัชญาส านักต่างๆ ได้ ๓. เพื่อให้นิสิตสามารถวิเคราะห์แนวคิดทางพุทธปรัชญา ความต่างและความเหมือนของพุทธ ปรัชญาส านักต่างๆ อย่างชัดเจนได้ จุดประสงค์เชิงคุณธรรม ๑. นิสิตมีความสนใจและตระหนักในคุณค่าของพุทธปรัชญาได้อย่างชัดเจน ๒. นิสิตรู้จักและสามารถน าทัศนะคติและหลักธรรมค าสอนที่ดีมาประยุกต์ใช้ต่อการแก้ปัญหาต่างๆ ที่เกิดขึ้นในสังคมอย่างมีเหตุผล ๓. นิสิตสามารถประยุกต์หลักคุณธรรมจริยธรรมตามแนวทางของพุทธปรัชญามาแก้ปัญหาในการ ด าเนินชีวิตได้อย่างเหมาะสม วิธีสอนที่เน้นผู้เรียนเป็นส ำคัญ การบรรยาย การอภิปรายแลกเปลี่ยนความคิดเห็น การศึกษาค้นคว้าด้วยตนเองจากพระไตรปิฎก หนังสอ ต ารา เอกสารทางวิชาการ ค้นคว้าจากระบบอินเทอร์เน็ต การวิเคราะห์ สังเคราะห์ และน าเสนอ เป็นราบบุคคลและกลุ่ม อุปกรณ์สื่อกำรสอน พระไตรปิฎก หนังสือ ต ารา บทความ งานวิจัย เอกสารประกอบการสอน PowerPoint และสื่อ อินเทอร์เน็ต
(๙) กำรวัดผลสัมฤทธิ์ในกำรเรียน ๑. จิตพิสัย ๑๐ % ๒. การเข้าเรียนและงานมอบหมาย ๒๐ % ๓. สอบกลางภาค ๒๐ % ๔. สอบปลายภาค ๕๐ % รวม ๑๐๐ % กำรประเมินผลกำรเรียน การประเมินผลการเรียน ใช้เกณฑ์ ดังนี้ ๙๐-๑๐๐ ระดับ A ๘๕-๘๙ ระดับ B+ ๘๐-๘๔ ระดับ B ๗๕-๗๙ ระดับ C+ ๗๐-๗๔ ระดับ C ๖๕-๖๙ ระดับ D+ ๖๐-๖๔ ระดับ D ต่ ากว่า ๖๐ ระดับ F
(๑๐) รำยละเอียดของรำยวิชำ Course Specification รำยวิชำ ๖๐๐ ๑๐๒ พุทธปรัชญำ (มคอ.๓) ชื่อสถำบันอุดมศึกษำ มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย วิทยำเขต/คณะ/ภำควิชำ บัณฑิตศึกษา วิทยาลัยสงฆ์ศรีสะเกษ หมวดที่ ๑ ข้อมูลโดยทั่วไป ๑. รหัสและชื่อรำยวิชำ ๖๐๐ ๑๐๒ พุทธปรัชญา (Buddhist Philosophy) ๒.จ ำนวนหน่วยกิต ๓ หน่วยกิต (๓-๐-๖) ๓. หลักสูตรและประเภทของรำยวิชำ พุทธศาสตรมหาบัณฑิต หมวดวิชาบังคับ ๔.อำจำรย์ผู้รับผิดชอบรำยวิชำและอำจำรย์ผู้สอน พระกัญจน์ กนฺตธมฺโม, (ดร.) ๕. ภำคกำรศึกษำ / ชั้นปีที่เรียน ภาคการศึกษาที่ ๑/๒๕๕๙ / ชั้นปีที่ ๑ ๖.รำยวิชำที่ต้องเรียนมำก่อน (Pre-requisite) ไม่มี ๗.รำยวิชำที่ต้องเรียนพร้อมกัน (Co-requisites) ไม่มี ๘.สถำนที่เรียน วิทยาลัยสงฆ์ศรีสะเกษ มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย ๙.วันที่จัดท ำหรือปรับปรุงรำยละเอียดของรำยวิชำครั้งล่ำสุด ๑ พฤศจิกายน ๒๕๕๙ หมวดที่ ๒ จุดมุ่งหมำยและวัตถุประสงค์ ๑. จุดมุ่งหมำยของรำยวิชำ ๑.๑ เพื่อศึกษาประวัติพัฒนาการของพุทธปรัชญาส านักต่างๆ คือ พุทธปรัชญาเถรวาท พุทธปรัชญา ส านักไวภาษิกะ ส านักโยคาจาร ส านักมาธยมิกะ ส านักเสาตรานติกะ และพุทธปรัชญาวัชรยาน ๑.๒ เพื่อศึกษาหลักธรรม ทฤษฎีของพุทธปรัชญาส านักต่างๆ เหล่านี้ ๑.๓ เพื่อศึกษาเปรียบเทียบความต่างและความเหมือนของพุทธปรัชญาส านักต่างๆ นี้ ๒. วัตถุประสงค์ในกำรพัฒนำ/ปรับปรุงรำยวิชำ เพื่อให้นิสิตเรียนรู้ เข้าใจ มีวิธีวิเคราะห์แนวคิดของพุทธปรัชญาส านักต่างๆ รวมถึงศึกษาประวัติ
(๑๑) พัฒนาการหลักธรรมค าสอนของพุทธปรัชญาส านักต่างๆ วิเคราะห์ถึงความต่างและความเหมือนของพุทธ ปรัชญาอย่างชัดเจนใช้แนวทางปรับปรุงโดยให้นิสิตค้นคว้า น าเสนอรายงาน ร่วมกันวิเคราะห์ถึงลักษณะ ของส านักพุทธปรัชญาต่างๆนี้ หมวดที่ ๓ ลักษณะและกำรด ำเนินกำร ๑. ค ำอธิบำยรำยวิชำ ศึกษาประวัติพัฒนาการ ศึกษาหลักธรรม ความต่างและความเหมือนกันของส านักพุทธปรัชญา ส านักต่างๆ คือเถรวาท ส านักไวภาษิกะ ส านักเสาตรานติกะ ส านักโยคาจารย์ ส านักมัธยามิกะ และ วัชรยาน To study of the history, substance, school and development and the Buddha’s Teaching in Buddhist Philosophy. -To study of comparison of Buddhist Philosophy in ;- Theravada, Vibhasika, Soatrantika, Yogajaraya, Madhyamika and Vajrayana. ๒. จ ำนวนชั่วโมงที่ใช้ต่อภำคกำรศึกษำ บรรยำย สอนเสริม กำรฝึกปฏิบัติ/งำน ภำคสนำม/กำรฝึกงำน กำรศึกษำ ด้วยตนเอง บรรยาย ๔๘ ชั่วโมงต่อ ภาคการศึกษา สอนเสริมตามความต้องการ ของนิสิตเฉพาะราย ไม่มีการฝึกปฏิบัติงาน ภาคสนาม ๙๐ ชั่วโมงต่อ ภาคการศึกษา ๓. จ ำนวนชั่วโมงต่อสัปดำห์ที่อำจำรย์ให้ค ำปรึกษำและแนะน ำทำงวิชำกำรแก่นิสิตเป็นรำยบุคคล - อาจารย์ประจ ารายวิชา ประกาศเวลาให้ค าปรึกษาในห้องเรียนและคลินิกวิจัยของบัณฑิตศึกษา - อาจารย์จัดเวลาให้ค าปรึกษาเป็นรายบุคคล หรือ รายกลุ่มตามความต้องการ ๑ ชั่วโมงต่อสัปดาห์ (เฉพาะรายที่ต้องการ) ทาง line หมวดที่ ๔ กำรพัฒนำกำรเรียนรู้ของนิสิต ๑. คุณธรรม จริยธรรม ๑.๑ คุณธรรม จริยธรรมที่ต้องพัฒนำ นิสิตมีศักยภาพที่จะพัฒนาตนเองให้เพียบพร้อมด้วยคุณธรรม จริยธรรมด้วยหลักการทาง พระพุทธศาสนา ๑.๒ วิธีกำรสอน -การอธิบาย, การอภิปราย, การศึกษาค้นคว้ารายบุคคลหรือกลุ่ม -การน าเสนอผลการศึกษาค้นคว้า, การใช้สื่อประกอบการสอน ๑.๓ วิธีกำรประเมินผล -พฤติกรรมจิตพิสัยการเข้าเรียน และส่งงานที่ได้รับมอบหมายตามขอบเขตที่ให้และตรงเวลา -ผลงานมีการจัดท าอย่างเป็นระบบ (มีการอ้างอิงเอกสาร อย่างถูกต้องและเหมาะสม)
(๑๒) -ประเมินผลการน าเสนอรายงานที่มอบหมายและการมีส่วนร่วมในการเรียนการสอน ๒. ควำมรู้ ๒.๑ ควำมรู้ที่ต้องได้รับ นิสิตมีความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับประวัติพัฒนาการ หลักธรรมของพุทธปรัชญาส านักต่างๆ และ น ามาประยุกต์ใช้ในการศึกษาค้นคว้าทางวิชาการหรือการปฏิบัติงาน ๒.๒ วิธีกำรสอน บรรยาย อภิปราย การท างานกลุ่ม การน าเสนอรายงาน การวิเคราะห์กรณีศึกษาในการน าเสนอ ในห้องเรียนและมอบหมายให้ค้นคว้าหาบทความทางวิชาการบทความวิจัยข้อมูลที่เกี่ยวข้อง โดยน ามา สรุปและน าเสนอ โดยเน้นผู้เรียนเป็นส าคัญ ๒.๓ วิธีกำรประเมินผล - ทดสอบย่อย สอบกลางภาค สอบปลายภาค ด้วยข้อสอบที่เน้นการวัดหลักการและทฤษฎีที่ เรียนรู้ - พุทธิพิสัย การน าเสนอสรุป การอ่าน จากการศึกษาค้นคว้า และวิเคราะห์ข้อมูลที่เกี่ยวข้อง ๓. ทักษะทำงปัญญำ ๓.๑ ทักษะทำงปัญญำที่ต้องพัฒนำ สามารถสืบค้นข้อมูลผลงานวิจัย สิ่งตีพิมพ์ทางวิชาการ จากแหล่งข้อมูลที่หลากหลาย มี ความสามารถในการคิดอย่างเป็นระบบ มีการวิเคราะห์ และน าไปใช้ประโยชน์ในการพัฒนาความคิด ใหม่ๆ ๓.๒ วิธีกำรสอน - แนะน า/บรรยายเนื้อหาพุทธปรัชญาส านักต่างๆ - การมอบหมายให้นิสิตท าศึกษาค้นคว้า - การอภิปรายกลุ่ม การวิเคราะห์ และน าเสนอผลการศึกษา ๓.๓ วิธีกำรประเมินผล - ประเมินผลจากการสอบกลางภาค การถาม-ตอบ และการสอบปลายภาค - ประเมินผลจากการตรวจผลงานและการน าเสนองานที่ได้รับมอบหมาย - สังเกตพฤติกรรมการวิเคราะห์งาน และประเมินโดยการสังเกตการท างานทั้งรายบุคคลและ กลุ่ม ๔. ทักษะควำมสัมพันธ์ระหว่ำงบุคคลและควำมรับผิดชอบ ๔.๑ ทักษะควำมสัมพันธ์ระหว่ำงบุคคลและควำมรับผิดชอบที่ต้องพัฒนำ - ทักษะในการสร้างสัมพันธภาพระหว่างผู้เรียนด้วยกัน - ทักษะความเป็นผู้น าและผู้ตามในการท างานเป็นทีม
(๑๓) - ทักษะการเรียนรู้ด้วยตนเอง และมีความรับผิดชอบในงานที่มอบหมายให้ครบถ้วนตาม ก าหนดเวลา ๔.๒ วิธีกำรสอน - จัดกิจกรรมกลุ่มในการวิเคราะห์กรณีศึกษา - มอบหมายงานรายกลุ่ม และรายบุคคล - การน าเสนอผลงานการศึกษา ๔.๓ วิธีกำรประเมินผล - ประเมินจากพฤติกรรมที่แสดงออกขณะเรียนและปฏิบัติงานกลุ่ม - สังเกตพฤติกรรมการท างานเป็นทีม และผลการรายงานการศึกษาค้นคว้า - รูปแบบการน าเสนอผลงาน ๕. ทักษะกำรวิเครำะห์เชิงตัวเลข กำรสื่อสำร และกำรใช้เทคโนโลยีสำรสนเทศ ๕.๑ ทักษะกำรวิเครำะห์เชิงตัวเลข กำรสื่อสำร และกำรใช้เทคโนโลยีสำรสนเทศที่ต้องพัฒนำ - การศึกษาค้นคว้าด้วยตนเอง - ทักษะในการสื่อสารทั้งการพูด การฟัง การเขียน โดยการท ารายงาน และน าเสนอในชั้นเรียน - ทักษะในการสืบค้น ข้อมูลทางอินเทอร์เน็ต - ทักษะการใช้เทคโนโลยีสารสนเทศเชื่อมโยงในการสื่อสารกลุ่ม - ทักษะในการน าเสนอรายงานโดยใช้รูปแบบ เครื่องมือ และเทคโนโลยีที่เหมาะสม ๕.๒ วิธีกำรสอน - แนะน าให้ศึกษาค้นคว้าด้วยตนเอง จาก website สื่อการสอน e-learning และมอบหมายงาน โดยเน้นที่มาข้อมูลที่น่าเชื่อถือ - แนะน าการเสนอโดยใช้รูปแบบและเทคโนโลยีที่เหมาะสม ๕.๓ วิธีกำรประเมินผล - ประเมินจากการจัดท ารายงาน ใบงาน และรูปแบบการน าเสนองาน - ประเมินจากการมีส่วนร่วมในการอภิปรายและวิธีการอภิปราย หมวดที่ ๕ แผนกำรสอนและกำรประเมินผล ๑. แผนกำรสอน สัปดำห์ ที่ หัวข้อ/รำยละเอียด จ ำนวน ชั่วโมง กิจกรรมกำรเรียน กำร สอน สื่อที่ใช้ (ถ้ำมี) ผู้สอน ๑ ๑. แนะน ำแผนกำรสอน -อธิบายรายวิชา-วัตถุประสงค์รายวิชา -กิจกรรมการเรียนการสอน–วิธีการ วัดผลประเมินผล-มอบหมายงาน ๓ บรรยาย ประกอบสื่อ Power Point เอกสารประกอบการสอน อภิปราย-ถามตอบ พระกัญจน์ กนฺตธมฺโม.
(๑๔) สัปดำห์ ที่ หัวข้อ/รำยละเอียด จ ำนวน ชั่วโมง กิจกรรมกำรเรียน กำร สอน สื่อที่ใช้ (ถ้ำมี) ผู้สอน ๒. บทเรียน -ความรู้เบื้องต้นว่าด้วยวิวัฒนาการ ความคิดทางปรัชญา -สรุปประมวลความรู้ มอบหมายงาน ๒-๓ -ความเข้าใจเกี่ยวกับสังคมศาสนาใน สมัยพุทธกาล -สรุปประมวลความรู้ ๖ บรรยาย ประกอบสื่อ Power Point อภิปราย-ถามตอบ พระกัญจน์ กนฺตธมฺโม ๔-๕ -ศึกษาพุทธปรัชญาเถรวาท -สรุปประมวลความรู้ ๖ บรรยาย ประกอบสื่อ อภิปราย-ถามตอบ พระกัญจน์ กนฺตธมฺโม ๖-๗ -ศึกษาพุทธปรัชญาส านักสรวาสติ วาทิน หรือไวภาษิกะ -สรุปประมวลความรู้ ๖ บรรยาย ประกอบสื่อ นิสิตน าเสนองาน อภิปราย-ถามตอบ พระกัญจน์ กนฺตธมฺโม ๘ สอบกลางภาค ๓ ข้อสอบอัตนัย พระกัญจน์ กนฺตธมฺโม ๙-๑๐ -ศึกษาพุทธปรัชญาส านักเสาตรานติกะ -สรุปประมวลความรู้ ๖ บรรยาย ประกอบสื่อ นิสิตน าเสนองาน อภิปราย-ถามตอบ พระกัญจน์ กนฺตธมฺโม ๑๑-๑๒ -ศึกษาพุทธปรัชญาส านักมาธยมิกะ -สรุปประมวลความรู้ ๖ บรรยาย ประกอบสื่อ นิสิตน าเสนองาน อภิปราย-ถามตอบ พระกัญจน์ กนฺตธมฺโม ๑๓-๑๔ -ศึกษาพุทธปรัชญาส านักโยคาจาร -สรุปประมวลความรู้ ๖ บรรยาย ประกอบสื่อ นิสิตน าเสนองาน อภิปราย-ถามตอบ พระกัญจน์ กนฺตธมฺโม ๑๕ -ศึกษาพุทธปรัชญาวัชรยาน -สัมมนาเปรียบเทียบแนวคิดความต่าง และความเหมือนของส านักพุทธ ปรัชญา -สรุปประมวลความรู้ประจ าวิชา ๓ บรรยาย ประกอบสื่อ นิสิตน าเสนองาน อภิปราย-ถามตอบ พระกัญจน์ กนฺตธมฺโม ๑๖ สอบปลายภาค ๓ ข้อสอบอัตนัย พระกัญจน์ กนฺตธมฺโม
(๑๔) ๒. แผนกำรประเมินผลกำรเรียนรู้ ที่ วิธีกำรประเมิน สัปดำห์ที่ ประเมิน สัดส่วนของกำรประเมินผล ๑ สอบกลางภาค สอบปลายภาค ๘ ๑๖ ๒๐% ๕๐% ๒ การศึกษาค้นคว้า การท างานกลุ่มและผลงาน การน าเสนอรายงาน การส่งงานตามที่ มอบหมาย ตลอดภาค การศึกษา ๒๐% ๓ การเข้าชั้นเรียน การมีส่วนร่วม อภิปราย เสนอความคิดเห็น ในชั้นเรียน ตลอดภาค การศึกษา ๑๐% หมวดที่ ๖ ทรัพยำกรประกอบกำรเรียนกำรสอน ๑.เอกสำรและต ำรำหลัก พระศรีคัมภีรญาณ. ศำสนำ-ปรัชญำ. กรุงเทพมหานคร : มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย, ๒๕๕๓. พระศรีคัมภีรญาณ. พุทธปรัชญำ. พระนครศรีอยุธยา : มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย, ๒๕๕๖. สมัคร บูรพาวาศ. ปรัชญำพุทธเถรวำท. กรุงเทพมหานคร : ส านักพิมพ์ศยาม บริษัทเคล็ดไทย จ ากัดด, ๒๕๓๗. สุมาลี มหณรวค์ชัย. พุทธศาสนามหายาน (ฉบับปรับปรุงแก้ไข). พิมพ์ครั้งที่ ๒. กรุงเทพมหานคร : ศยาม, ๒๕๕๐. อภิชัย โพธิ์ประสิทธิ์ศาสต์. พระพุทธศำสนำมหำยำน. กรุงเทพมหานคร : สภาการศึกษามหามกุฏราช วิทยาลัย, ๒๕๒๗. Janjiro Takakusu. Published The Essentials of Buddhist Philophy. New Delhi : Oriental Books Reprint Corporation, edition 2, 1975. Phra Rajavaramuni. The Buddhism in the Buddhist World. S.Zink. The Concepts of Ethics. (1962). Phramaha Tawee Thanavaro. The Role of Buddist Ethics in the Preservation and Development of the Environment. Baranasi : BHU. 1996. ๒.เอกสำรและข้อมูลส ำคัญ หนังสือพุทธปรัชญาเถรวาท, หนังสือพุทธปรัชญามหายาน, พระพุทธศาสนามหายาน ทั่วไป (๑๕)
(๑๔) ๓.เอกสำรและข้อมูลแนะน ำ http://www.baanjomyut.com/library_2/educational_philosoph/06.html https://www.gotoknow.org/posts/439399 http://wirotephilosophy.blogspot.com/2010/01/blog-post_965.html https://dhrammada.wordpress.com/ หมวดที่ ๗ กำรประเมินและปรับปรุงกำรด ำเนินกำรของรำยวิชำ ๑. กลยุทธ์กำรประเมินประสิทธิผลของรำยวิชำโดยนิสิต - สอบถามความคิดเห็นจากนิสิตในสัปดาห์สุดท้าย - ให้นิสิตเขียนแสดงความคิดเห็นการสอนสัปดาห์สุดท้าย - ประเมินการเรียนการสอนโดยผู้บริหารของภาค/สาขาวิชา ๒. กลยุทธ์กำรประเมินกำรสอน - ผลการสอบของนิสิต และรายงานสรุปพัฒนาการของนิสิต - การทวนสอบผลประเมินการเรียนรู้ ๓. กำรปรับปรุงกำรสอน - สรุปผลการประเมินการสอนโดยนิสิต - ประชุมคณาจารย์แจ้งผลการประเมินและแสดงความคิดเห็นเพื่อพัฒนาการเรียนการสอน -จัดประชุมสัมมนาคณาจารย์เพื่อพัฒนาเทคนิคใหม่ๆ เกี่ยวกับการสอน ๔. กำรทวนสอบมำตรฐำนผลสัมฤทธิ์ของนิสิตในรำยวิชำ - สรุปผลการประเมินการสอนโดยนิสิต - ประชุมคณาจารย์แจ้งผลการประเมินและแสดงความคิดเห็นเพื่อพัฒนาการเรียนการสอน จัดประชุมสัมมนาคณาจารย์เพื่อพัฒนาเทคนิคใหม่ ๆ เกี่ยวกับการ - ๕. กำรด ำเนินกำรทบทวนและกำรวำงแผนปรับปรุงประสิทธิผลของรำยวิชำ น าผลที่ได้จากการสอบถามความคิดเห็น คะแนนสอบของนิสิต การประชุมสัมมนา น ามาสรุปผลและ พัฒนารายวิชาก่อนการสอนในภาคเรียนต่อไป (๑๖)
๒๘๙ บรรณานุกรม ๑. ภาษาไทย: ก. ข้อมูลปฐมภูมิ มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. พระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. กรุงเทพมหานคร : โรงพิมพ์มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย, ๒๕๓๙. ข. ข้อมูลทุติยภูมิ (๑) หนังสือ กฤษณรักษ์(ผู้แปล). คัมภีร์มรณะของทิเบต. กรุงเทพมหานคร : สนพ.ปัญญาสยาม, ๒๕๓๗. ธัญลักษณ์ น้อยผล. มนุษย์กับสิ่งแวดล้อม. พิษณุโลก : มหาวิทยาลัยพิษณุโลก, ๒๕๕๖. ธิติมา พิทักษ์ไพรวัน. ประวัติศาสตร์ยุคโบราณ.กรุงเทพมหานคร : ไทยวัฒนาพานิช, ๒๕๒๒. ธีรยุทธ บุญมี. ความหลากหลายของชีวิต ความหลากหลายทางวัฒนธรรม. พิมพ์ครั้งที่ ๒. กรุงทพมหา นคร : สายส่งวิญญาณ, ๒๕๔๖. บรรจบ บรรณรุจิ. จิต มโน วิญญาณ. พิมพ์ครั้งที่ ๒. กรุงเทพมหานคร : ส านักพิมพ์สุขภาพใจ, มป.ป. บรรจบ บรรณรุจิ. อสีติมหาสาวก. กรุงเทพมหานคร : กองทุนศึกษาพุทธสถาน, ๒๕๓๗. บรรจบ บรรณรุจิ. ประวัติศาสตร์อินเดียโบราณ. กรุงเทพมหานคร : สุขภาพใจ, ๒๕๕๕. บุญธรรม กิจปรีดาบริสุทธิ์. ระเบียบวิธีการวิจัยทางสังคมศาสตร์. กรุงเทพมหานคร: สามเจริญพานิช, ๒๕๓๑. ประพัฒน์ ศรีกูลกิจ. พุทธปรัชญาเถรวาท. พิษณุโลก : โฟกัสพริ้นติ้ง, ๒๕๕๗. ประภัสสร บุญประเสริฐ. ประวัติศาสตร์เอเชียใต้. พิมพ์ครั้งที่ ๗. กรุงเทพมหานคร : ส านักพิมพ์ มหาวิทยาลัยรามค าแหง, ๒๕๔๒. พระธรรมโกศาจารย์ (ประยูร ธมฺมจิตฺโต). ปรัชญากรีก : บ่อเกิดภูมิปัญญาตะวันตก. พิมพ์ครั้งที่ ๖. กรุงเทพมหานคร : ส านักพิมพ์ศยาม, ๒๕๕๐. พระพรหมคุราภรณ์ (ป.อ. ปยุตฺโต). พจนานุกรมพุทธศาสตร์ฉบับประมวลธรรม. พิมพ์ครั้งที่ ๑๖. กรุงเทพมหานคร : บริษัท เอส. อาร์พริ้นติ้ง แมส โปรดักส์ จ ากัด, ๒๕๕๑. พระไพศาล วิสาโล (ผู้แปล). ประตูสู่สภาวะใหม่. กรุงเทพมหานคร: มูลนิธิโกมคีมทอง, ๒๕๕๑. พระมหาสมบูรณ์ วุฑฺฒิกโร. จิตตมาตรของนิกายโยคาจาร. กรุงเทพมหานคร : โรงพิมพ์มหาจุฬาลง กรณราชวิทยาลัย, ๒๕๕๐. พระราชวรมุนี (ประยุทธ์ ปยุตฺโต). พุทธธรรม. กรุงเทพมหานคร : โรงพิมพ์มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย, ๒๕๒๙. พระศรีคัมภีรญาณ (สมจินต์ สมฺมาปญฺโณ). “ปรัชญามาธยมิกะ : โลกและชีวิตจากมุมของนาคารชุน”.
๒๙๐ ใน รวมบทความทางวิชาการพระพุทธศาสนาและปรัชญา. กรุงเทพมหานคร : โรงพิมพ์ มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย, ๒๕๕๐. พระศรีคัมภีรญาณ (สมจินต์ วันจันทร์). พุทธปรัชญา. พระนครศรีอยุธยา : มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลง กรณราชวิทยาลัย, ๒๕๕๖. พระโสภณคณาภรณ์(ระแบบฐิตญาโณ). ประวัติศาสตร์พระพุทธศาสนา. กรุงเทพมหานคร : โรงพิมพ์ มหามกุฏราชวิทยาลัย, ๒๕๓๐. ภาควิชาประวัติศาสตร์ คณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย. อารยธรรม. กรุงเทพมหานคร : ภาควิชาประวัติศาสตร์ คณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, ๒๕๔๕. มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. “พุทธปรัชญาเถรวาท” โดยพระมหาประยูร ธมฺจิตฺโต ใน หนังสือมหาจุฬาฯ วิชาการปรัชญาบุรพทิศ, กรุงเทพมหานคร : โรงพิมพ์มหาจุฬาลงกรณราช วิทยาลัย, ๒๕๓๒. มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. จากนาลันทาถึงมหาจุฬาฯ. กรุงเทพมหานคร : โรงพิมพ์มหา จุฬาลงกรณราชวิทยาลัย, ๒๕๓๒. มหามกุฎราชวิทยาลัย ในพระบรมราชูปถัมภ์. พระธัมมปทัฏฐกถา แปล ภาค๑. พิมพ์ครั้งที่ ๒๐. กรุงเทพมหานคร : โรงพิมพ์มหามกุฎราชวิทยาลัย, ๒๕๕๒. มหามกุฏราชวิทยาลัย. อภิธานปฺปทีปิกา และอภิธานปฺปทีปิกาสูจิ(แปล). กรุงเทพมหานคร: โรงพิมพ์ มหามกุฏราชวิทยาลัย, ๒๕๓๕. มหามกุฎราชวิทยาลัย. วิสุทธิมรรค แปล ภาค ๑ ตอน ๑. พิมพ์ครั้งที่ ๑๐. กรุงเทพมหานคร : โรงพิมพ์ มหามกุฎราชวิทยาลัย, ๒๕๕๐. วิศิน อินทสระ. อธิบายมิลินทปัญหา. กรุงเทพมหานคร : ส านักพิมพ์บรรณาคาร, ๒๕๒๘. สมภาร พหรมทา. พุทธศาสนามหานิกายหลัก. กรุงเทพมหานคร : ส านักแห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, ๒๕๔๐. สมัคร บุราวาศ. พุทธปรัชญา : มองจากทรรศนะทางวิทยาลัยศาสตร์. กรุงเทพมหานคร : ส านักพิมพ์ ศยาม, ๒๕๓๗. สมัคร ปุราวาศ. ปรัชญาพราหมณ์ สมัยพุทธกาลบ่อเกิดภ์มิปัญญาตะวันออก. พิมพ์ครั้งที่ ๒.กรุงเทพ มหานคร : ส านักพิมพ์สยาม, ๒๕๔๒. สมัคร ปุราวาศ. ปรัชญาพราหมณ์ วิวัฒนาการของความคิดทางปรัชญาในอินเดีย. พิมพ์ครั้งที่ ๒. กรุงเทพมหานคร : ส านักพิมพ์สยาม, ๒๕๕๔. สุจิตรา (อ่อนค้อม) รณรื่น. ศาสนาเปรียบเทียบ. พิมพ์ครั้งที่ ๑. กรุงเทพมหานคร : ทวีวัฒน์การพิมพ์, ๒๕๓๕. สุชีพ ปุญญานุภาพ. พระไตรปิฎกส าหรับประชาชน. พิมพ์ครั้งที่ ๑๕. กรุงเทพมหานคร : โรงพิมพ์มหา มกุฏราชวิทยาลัย, ๒๕๓๗. สุชีพ ปุญญานุภาพ. พระไตรปิฎก ฉบับส าหรับประชาชน. พิมพ์ครั้งที่ ๑๖. กรุงเทพมหานคร : โรงพิมพ์
๒๙๑ มหามกุฏราชวิทยยาลัย, ๒๕๓๙. . ประวัติศาสตร์ศาสนา. พิมพ์ครั้งที่ ๑๐. กรุงเทพมหานคร : รวมสาส์น, ๒๕๔๑. สุนทร ณ รังสี. ปรัชญาอินเดีย: ประวัติและลัทธิ, พิมพ์ครั้งที่ ๒. กรุงเทพมหานคร : ส านักพิมพ์แห่ง จุฬาลงกรณมหาวิทยาลัย, ๒๕๔๖. _________. พุทธปรัชญาพระไตรปิฎก. กรุงเทพมหานคร : ส านักพิมพ์แห่งจุฬาลงมหาวิทยาลัย, ๒๕๔๖. สุมาลี มหณรงค์ชัย. พุทธศาสนามหายาน (ฉบับปรับปรุงแก้ไข). พิมพ์ครั้งที่ ๒. กรุงเทพมหานคร : ศยาม, ๒๕๕๐. เสถียร พันธรังสี. ศาสนาเปรียบเทียบ เล่ม ๑ ฉบับแก้ไขเพิ่มเติม. พิมพ์ครั้งที่ ๖. กรุงทพมหานคร : แพร่ วิทยา, ๒๕๒๗. เสถียร โพธินันทะ. ปรัชญามหายาน. พิมพ์ครั้งที่ ๔. กรุงทพมหานคร : ส านักพิมพ์บรรณาคาร, ๒๕๒๒. เสถียร โพธินันทะ. ปรัชญามหายาน. พิมพ์ครั้งที่ ๔. กรุงเทพมหานคร : ส านักพิมพ์บรรณาคาร, ๒๕๕๒. . ประวัติศาสตร์พระพุทธศาสนา. พิมพ์ครั้งที่ ๔. กรุงเทพมหานคร : มหามกุฏราชวิทยาลัย, ๒๕๔๓. . ประวัติศาสตร์พระพุทธศาสนา ฉบับมุขปาฐะ ภาค ๑. กรุงเทพมหานคร : มหามกุฏราช วิทยาลัย, ๒๕๑๔. . ประวัติศาสตร์พระพุทธศาสนา (ฉบับมุขปาฐะ ภาค ๑). กรุงเทพมหานคร : มหา มกุฏราชวิทยาลัย, ๒๕๓๙. . ชุมนุมพระสูตรมหายาน. กรุงเทพมหานคร : มหามกุฏราชวิทยาลัย, ๒๕๔๓. อดิศักดิ์ ทองบุญ (ผู้เรียบเรียง). ปรัชญาอินเดีย. พิมพ์ครั้งที่ ๒. กรุงเทพมหานคร : บริษัทอมรินทร์ พริ้น ติ้งกรุ๊พ, ๒๕๓๒. _________. (ผู้เรียบเรียง). ปรัชญาอินเดีย. พิมพ์ครั้งที่ ๒. กรุงเทพมหานคร : ราชบัณฑิตยสถาน, ๒๕๓๒. _________. วิเคราะห์อภิปรัชญาในพระพุทธศาสนา. กรุงเทพมหานคร : โรงพิมพ์มหาจุฬาลง- กรณราชวิทยาลัย, ๒๕๕๒. อมร โสภณวิเชษฐ์วงศ์ และกวี อิศริวรรณ. หนังสือเรียนสมบูรณ์แบบ ส ๐๔๘ พระพุทธศาสนา ชั้น มัธยมศึกษาปีที่๔ ภาคเรียนที่ ๑. กรุงเทพมหานคร : วัฒนาพานิช, ๒๕๓๙. อรพินท์ ปานนาค และคณะ. อารยธรรมตะวันออก. พิมพ์ครั้งที่ ๗. กรุงเทพมหานคร : ส านักพิมพ์ มหาวิทยาลัยรามค าแหง, ๒๕๓๙. อเนก พ. อนุกุลบุตร และคณะ. แบบศึกษา-ทดสอบ สังคมศึกษา รายวิชา ส ๐๔๘ พระพุทธศาสนา ชั้น ม. ๔ ภาคเรียนที่ ๑. กรุงเทพมหานคร : วัฒนาพานิช, ๒๕๓๖.
๒๙๒ (๒) ภาษาอังกฤษ A. Ghosh. NALANDA (Sixth Edition). New Delhi: Archaeological Survey of India, 1986. D.T.Suzuki. On lndian Mahayana Buddhism. New York: Harper Torhbooks Harper & Row, Publoshers, 1968. David J. Kalupahana, A History of Buddhist Philosophy. Delhi: Motilal Banarsidass, 1994. David J. Kalupahana. Mulamadhyamika karika of Nagarjuna : The Philosophy of the Middle Way. Delhi : Motilal Banarsidass, 1991. Daisetz Teitaro Suzuki (Translator). The Lankavatara Sutra: A Ma-hayana Text, London: Routledge & Kegan Paul Ltd., 1966. Daisetz Teitaro Suzuki. Studies in the Lankavatara Sutra. Delhi: Munshiram Manoharlal, 1998. Jaidev Singh. An lntroduction to Mayhyamika philosophy. Delhi:Motilal Bananrsidass, 1978. Juniji Takakusu. The Essentils of Buddhist Philosophy. Edited dy Wing-Tsit chan and Charles A.Moore. Junijiro Takasusu. The essentials of Buddhist Philosophy. Delhi: Motital Banarsidass, 1988. Louis La Vallee Poussin, Abhidharmakosabhasyam Vol. l, English Translation by Leo M. Pruden. California: Asian Humanities Press, 1988. Nalinaksha Dutt. Mahayana Buddhism. Delhi: Motilal Banarsidass, 1978. Narada Mahathera. The Buddha and his Teachings. Kuala lumpur : The BuddhaMissionary Society, 1973. New Lexicon Webster’ s Dictionary. New York: Lexicon Publications,Inc.,1988. NG Yu-kwan. Tien-Tai and Early Madhyamika. Hawaii : University of Hawaii, 1993. Karl H. Potter. Encyclopedia of lndian Philosophy Vol. Vlll, Delhi : Motilal Banarsidass, 1996. Karl H. Potter, Encyclopedia of lndian Philosophy Vol. Vll, Delhi : Motilat Banarsidass, 1998. Karl H. Potter. Encyclopedia of Indian Philosophy Vol.VIII. Delhi : Motital Banarsidass, 1999. Satish Chandra Vidyabhusana. A History of lndian Logic. Delhi : Motilal Banarsidass,1988. S. Radhakrishnan. Indian Philosophy Vol. I. Delhi: Oxford University Press, 1992. T.R.V. Murti. THE CENTRAL PHILOSOPHY OF BUDDHISM: A Study of Madhyamika
๒๙๓ System. Delhi: Munshiram Manoharal, 1998. Vicente Fatone. The Philosphy of Nagarjuna. Delhi: Motilal Banarsidass, 1991. Vijinanavada (Yogacara) and Its Tradition. Kewal Krishan Mittal (Editor). Delhi : Dept of Buddhist Studiesม university of Delhi, 1993. (๓) สื่ออิเล็กทรอนิกส์ http://sambydee.blogspot.com/2011/11/epistemology.html#!/2011/11/epistemology. htm (สืบค้นวันที่ ๑๙ พฤศจิกายน ๒๕๕๕). ปรัชญาปารมิตาหฤทยสูตร ;http://www.wuttanan.com/few/?p=82) (สืบค้นวันที่ ๑๗ พฤศจิกายน ๒๕๕๕). http://www.horawej.com/index.php?lay=sohw&ac=article&ld=295196&Ntype=3 (สืบค้น วันที่ ๒๓ พฤศจิกายน ๒๕๕๕). http://topicstock.pantip.com/religious/topicstock/2008/05/y6646774/y6646774.htm (สืบค้นวันที่ ๓๑ ธันวาคม ๒๕๕๕).
พระพุทธศาสนามหายาน เอกสารประกอบการสอน สาขาวิชา พระพุทธศาสนา วิทยาลัยสงฆศรีสะเกษ มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย (Mahayana Buddhism) รหัสวิชา ๖๐๒ ๓๐๗ พระกัญจน กนฺตธมฺโม, ดร.
พระพุทธศาสนามหายาน เอกสารประกอบการสอน บัณฑิตศึกษา สาขาวิชา พระพุทธศาสนา วิทยาลัยสงฆ์ศรีสะเกษ มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย (Mahayana Buddhism) รหัสวิชา ๖๐๒ ๓๐๗ เรียบเรียงโดย พระกัญจน์ กนฺตธมฺโม, ดร.
(๑) ค ำน ำ เอกสารประกอบการสอนรายวิชา พระพุทธศาสนามหายาน (Mahayana Buddhism) รหัส ๖๐๒ ๓๐๗ ผู้เรียบเรียงได้จัดท าขึ้นส าหรับการเรียนการสอนในหลักสูตรพุทธศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาพระพุทธศาสนา คณะพุทธศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย วิทยาลัยสงฆ์ศรี สะเกษ โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อให้ผู้เรียนสามารถเข้าใจประวัติความเป็นมาและพัฒนาการของ พระพุทธศาสนามหายานได้ ส าหรับเนื้อหาสาระส าคัญในเอกสารประกอบการสอนประกอบด้วยพื้นฐาน ความเข้าใจเบื้องต้นเกี่ยวกับพระพุทธศาสนา การแตกแยกนิกายในพระพุทธศาสนาหลังพุทธปรินิพพาน ตลอดจน มูลเหตุของการเกิดนิกายมหายาน ตลอดจนหลักการแนวคิด นิกายส าคัญต่างๆ ของ พระพุทธศาสนาฝ่ายมหายาน และอิทธิพลของพระพุทธศาสนามหายานในนานาประเทศ เอกสารประกอบการสอนเล่มนี้ ได้มีการประมวลเนื้อหาและวิธีการสอนเพื่อให้การเรียนการ สอนได้สมบูรณ์มากขึ้น และขออนุโมทนาขอบคุณเจ้าของและผลงานที่เป็นหนังสือ ต ารา เอกสารทาง วิชาการและแหล่งข้อมูลอื่นๆ ที่ใช้ส าหรับอ้างอิง ท าให้เนื้อหาสาระของเอกสารประกอบการสอนเล่มนี้ สมบูรณ์ยิ่งขึ้น หากมีข้อบกพร่องประการใดผู้เรียบเรียงขอน้อมรับไว้และจักด าเนินการปรับปรุงแก้ไข และพัฒนาสืบต่อไป พระกัญจน์ กนฺตธมฺโม ๓๐ พฤศจิกายน ๒๕๕๙
(๒) สำรบัญ หัวเรื่อง หน้ำ ค าน า (๑) สารบัญ (๒) บทที่ ๑ ควำมเข้ำใจเบื้องต้นเกี่ยวกับพระพุทธศำสนำ ๒ ๑.๑ ความน า ๒ ๑.๒ ประวัติความเป็นมา ๒ ๑.๒.๑ ศาสดา ๕ ๑.๒.๒ คัมภีร์ในศาสนา ๗ ๑.๓ หลักค าสอนส าคัญทางพระพุทธศาสนา ๑๑ ๑.๓.๑ หลักค าสอนส าคัญของพุทธศาสนาเถรวาท ๑๒ ๑.๓.๒ หลักค าสอนส าคัญของพุทธศาสนามหายาน ๒๒ ๑.๔ นิกายในศาสนา ๒๗ ๑.๕ พิธีกรรมส าคัญ ๒๙ ๑.๖ สัญลักษณ์ของพุทธศาสนา ๓๒ ๑.๗ ฐานะปัจจุบันของพุทธศาสนา ๓๔ ค าถามประจ าบท ๓๖ อ้างอิงประจ าบท ๓๗ บทที่ ๒ กำรแตกแยกนิกำยในพระพุทธศำสนำหลังพุทธปรินิพพำน ๓๙ ๒.๑ ความน า ๓๙ ๒.๒ มูลเหตุที่น าไปสู่การแตกแยกนิกายในพระพุทธศาสนา ๔๑ ๒.๒.๑ สมุฏฐานที่มาจากความเห็นไม่ตรงกันในสมัยพุทธกาล ๔๑ ๒.๒.๒ สมุฏฐานที่มาจากความเห็นไม่ตรงกันหลังพุทธปรินิพพาน ๔๓ ๒.๓ มูลเหตุที่อาจเกิดจากรายละเอียดปลีกย่อยอื่นๆ ๕๕ ๒.๔ เค้าโครง ๑๘ นิกายในพระพุทธศาสนา ๕๗ ๒.๔.๑ นิกายที่แตกแยกออกไปจากนิกายเถรวาท ๕๙ ๒.๔.๒ นิกายที่แตกแยกออกไปจากนิกายมหาสังฆิกะ ๖๒ ค าถามประจ าบท ๖๘ อ้างอิงประจ าบท ๖๙
(๓) บทที่ ๓ บ่อเกิดพระพุทธศำสนำมหำยำน ๗๑ ๓.๑ ความน า ๗๑ ๓.๒ ความหมายของ “มหายาน” ๗๑ ๓.๓ บ่อเกิดมหายาน ๗๒ ๓.๓.๑ มหายานเกิดจากการรวมตัวของคณาจารย์ใน ๑๘ นิกาย ๗๓ ๓.๓.๒ มหายานเกิดจากทัศนะเกี่ยวกับพระพุทธองค์ ๗๔ ๓.๓.๓ มหายานเกิดจากการปฏิรูปวิธีการเผยแผ่พระพุทธศาสนา เพื่อแข่งกับศาสนาพราหมณ์ ๗๕ ๓.๓.๔ มหายานเกิดจากการรวมตัวของพุทธบริษัทคฤหัสถ์หัวก้าวหน้า ๗๗ ๓.๓.๕ มหายานเกิดจากการปฏิรูปงานวรรณกรรมเชิงสรรเสริญพระพุทธคุณ ๗๘ ๓.๓.๖ เกิดจากความเชื่อในการบูชาสถานที่ศักดิ์สิทธิ์เกี่ยวกับพระพุทธองค์ ๗๙ ๓.๔ บุคคลส าคัญในการก่อก าเนิดมหายานและปฏิรูปมหายานให้พัฒนายิ่งขึ้น ๗๙ ๓.๔.๑ พระเจ้ากนิษกะมหาราช ๘๐ ๓.๔.๒ พระอัศวโฆษ ๘๐ ๓.๔.๓ พระคุรุนาคารชุน ๘๑ ๓.๔.๔ พระอสังคะกับพระวสุพันธุ ๘๓ ๓.๔.๕ พระทินนาค ๘๓ ๓.๔.๖ พระธรรมกีรติ ๘๔ ๓.๔.๗ พระสถิรมติ, พระจันทรมนตรี และพระรัตนเกียรติ ๘๔ ๓.๔.๘ พระธรรมปาละ ๘๕ ๓.๔.๙ พระคุณประภา ๘๕ ๓.๔.๑๐ พระวิโมกขเสน ๘๕ ๓.๔.๑๑ พระพุทธปาลิตะ ๘๖ ๓.๔.๑๒ พระภาววิเวก ๘๖ ๓.๔.๑๓ พระสันติเทวะ ๘๖ ค าถามประจ าบท ๘๗ อ้างอิงประจ าบท ๘๘ บทที่ ๔ หลักกำรส ำคัญของพระพุทธศำสนำมหำยำน ๙๐ ๔.๑ ความน า ๙๐ ๔.๒ แนวคิดแบบมหายาน ๙๑
(๔) ๔.๓ อุดมคติมหายาน ๙๒ ๔.๔ สารัตถธรรมส าคัญของมหายาน ๙๔ ๔.๔.๑ แนวคิดเรื่องกายของพระพุทธเจ้า (ตรีกาย) ๙๔ ๔.๔.๒ แนวคิดเรื่องตรียาน ๙๘ ๔.๔.๓ แนวคิดเรื่องหลักมหาจตุรปณิธาน ๑๐๑ ๔.๔.๔ แนวคิดเรื่องบารมี ๑๐๓ ๔.๔.๕ แนวคิดเรื่องโพธิจิตหรือพุทธภาวะ ๑๐๙ ๔.๔.๖ แนวคิดเรื่องตถาคตครรภ์ ๑๐๙ ๔.๔.๗ แนวคิดเรื่องโพธิสัตว์ ๑๑๐ ๔.๔.๘ แนวคิดเรื่องวิสุทธิภูมิหรือพุทธเกษตร ๑๑๗ ๔.๔.๙ แนวคิดเรื่องอุบายธรรมและสัจจธรรม ๑๑๘ ๔.๕ ความแตกต่างบางประการระหว่างเถรวาทกับมหายาน ๑๒๐ ค าถามประจ าบท ๑๒๘ อ้างอิงประจ าบท ๑๒๙ บทที่ ๕ นิกำยส ำคัญของพระพุทธศำสนำมหำยำน ๑๓๑ ๕.๑ ความน า ๑๓๑ ๕.๒ นิกายมาธยมิก ๑๓๒ ๕.๒.๑ ความหมาย ๑๓๒ ๕.๒.๒ ก าเนิดนิกายมาธยมิก ๑๓๒ ๕.๒.๓ ประวัติผู้ก่อตั้งนิกาย ๑๓๕ ๕.๒.๔ หลักค าสอนส าคัญ ๑๓๗ ๕.๓ นิกายโยคาจาร ๑๔๒ ๕.๓.๑ ความหมาย ๑๔๓ ๕.๓.๒ ประวัติการก่อตั้งนิกาย ๑๔๓ ๕.๓.๓ หลักค าสอนส าคัญ ๑๔๕ ๕.๔ นิกายสัทธรรมปุณฑริก ๑๔๙ ๕.๔.๑ ความหมาย ๑๔๙ ๕.๔.๒ ประวัติการก่อตั้งนิกาย ๑๕๓ ๕.๔.๓ หลักค าสอนส าคัญ ๑๕๓ ๕.๕ นิกายสุขาวดี ๑๕๗ ๕.๕.๑ ความหมาย ๑๕๘
(๕) ๕.๕.๒ ประวัติการก่อตั้งนิกาย ๑๕๘ ๕.๕.๓ หลักค าสอนส าคัญ ๑๕๙ ๕.๖ นิกายอวตังสกะ ๑๖๖ ๕.๖.๑ ความหมาย ๑๖๗ ๕.๖.๒ ประวัติการก่อตั้งนิกาย ๑๖๗ ๕.๖.๓ หลักค าสอนส าคัญ ๑๖๘ ๕.๗ นิกายเซน ๑๗๐ ๕.๗.๑ ความหมาย ๑๗๐ ๕.๗.๒ ประวัติการก่อตั้งนิกาย ๑๗๐ ๕.๗.๓ หลักค าสอนส าคัญ ๑๗๓ ๕.๘ นิกายตันตระ ๑๗๖ ๕.๘.๑ ความหมาย ๑๗๗ ๕.๘.๒ ประวัติการก่อตั้งนิกาย ๑๗๗ ๕.๘.๓ หลักค าสอนส าคัญ ๑๗๘ ค าถามประจ าบท ๑๘๒ อ้างอิงประจ าบท ๑๘๓ บทที่ ๖ พระสูตรส ำคัญและประมวลสิกขำบทของมหำยำน ๑๘๖ ๖.๑ ความน า ๑๘๖ ๖.๒ พระสูตรส าคัญฝ่ายมหายาน ๑๘๖ ๖.๒.๑ ปรัชญาปารมิตาสูตร ๑๘๗ ๖.๒.๒ อวตังสกสูตร ๑๘๙ ๖.๒.๓ คัณฑวยุหสูตร ๑๙๐ ๖.๒.๔ ทศภูมิกสูตร ๑๙๑ ๖.๒.๕ วิมลเกียรตินิทเทสสูตร ๑๙๒ ๖.๒.๖ สัทธรรมปุณฑริกสูตร ๑๙๓ ๖.๒.๗ ศูรางคมสมาธิสูตร ๑๙๖ ๖.๒.๘ ลังกาวตารสูตร ๑๙๖ ๖.๒.๙ ศรีมาลาเทวีสูตร ๑๙๙ ๖.๒.๑๐ พรหมชาลสูตร ๒๐๐ ๖.๒.๑๑ สุขาวดีวยุหสูตร ๒๐๑ ๖.๒.๑๒ ตถาคตครรภสูตร ๒๐๒
(๖) ๖.๒.๑๓ อสมปูรณอนุสูตร ๒๐๒ ๖.๒.๑๔ อุตรสรณสูตร ๒๐๓ ๖.๒.๑๕ มหาปรินิรวาณสูตร ๒๐๓ ๖.๒.๑๖ สันธินิรโมจนสูตร ๒๐๔ ๖.๒.๑๗ คัมภีร์มหาวัสดุ ๒๐๕ ๖.๒.๑๘ คัมภีร์ลลิตวิสตระ ๒๐๗ ๖.๒.๑๙ คัมภีร์พุทธจริต ๒๐๘ ๖.๒.๒๐ พระสูตร ๔๒ บท หรือพระพุทธวจนะ ๔๒ บท ๒๐๙ ๖.๒.๒๑ โมหมาลาหรือร้อยอุทาหรณ์สูตร ๒๐๙ ๖.๓ ประมวลสิกขาบทฝ่ายมหายาน ๒๑๐ ๖.๓.๑ ว่าด้วย สิกขาบทในพระปาฏิโมกข์ ๒๑๒ ๖.๓.๒ ว่าด้วย สิกขาบทพระโพธิสัตว์ ๒๒๖ ๖.๓.๓ ว่าด้วย สิกขาบทสามเณร ๒๒๙ ๖.๓.๔ ว่าด้วย อุโบสถศีล ๒๓๐ ค าถามประจ าบท ๒๓๒ อ้างอิงประจ าบท ๒๓๓ บทที่ ๗ อุดมกำรณ์พระโพธิสัตว์ของมหำยำน ๒๓๕ ๗.๑ ความน า ๒๓๕ ๗.๒ ความหมายของพระโพธิสัตว์ ๒๓๕ ๗.๓ ประเภทของพระโพธิสัตว์ ๒๓๘ ๗.๔ ขั้นตอนการเป็นพระโพธิสัตว์ ๒๔๐ ๗.๕ คุณสมบัติของการเป็นพระโพธิสัตว์ ๒๔๕ ๗.๖ การบ าเพ็ญพุทธบารมีและภูมิธรรมของพระโพธิสัตว์ ๒๔๖ ค าถามประจ าบท ๒๕๓ อ้างอิงประจ าบท ๒๕๔ บทที่ ๘ พระพุทธเจ้ำของพระพุทธศำสนำฝ่ำยมหำยำน ๒๕๖ ๘.๑ ความน า ๒๕๖ ๘.๒ พระพุทธเจ้าฝ่ายเถรวาท ๒๕๖ ๘.๓ พระพุทธเจ้าฝ่ายมหายาน ๒๕๗
(๗) ๘.๓.๑ พระศากยมุนีพุทธเจ้า (เสก เกีย เมา หนี่ ฮุก) ๒๕๙ ๘.๓.๒ พระทีปังกรพุทธเจ้า (เอียง เต็ง ฮุก) ๒๖๓ ๘.๓.๓ พระอมิตาภะพุทธเจ้า (ออ ม ทอ อุก) ๒๖๖ ๘.๓.๔ พระไภษัชยคุรุตถาคต (เอี๊ยะ ซือ หยู ไล) ๒๗๕ ๘.๓.๕ พระโวโรจนะพุทธเจ้า (พีลูเจียนาฮุก) ๒๘๒ ๘.๓.๖ พระรัตนสัมภวะพุทธเจ้า (ป้อแซฮุก) ๒๘๘ ๘.๓.๗ พระอโมฆสิทธิพุทธเจ้า (ปุกคงเส่งจิ๋วฮุก) ๒๘๙ ๘.๓.๘ พระอโษภยพุทธเจ้า (Aksobhya Buddha: ออซออุก) ๒๙๐ ๘.๓.๙ พระสหัสประภาราชาศานติสถิตยตถาคต (โชยกวงอ้วงเจ้งจูหยูไล) ๒๙๔ ๘.๓.๑๐ พระสัทธรรมวิทยาตถาคต (เจียอวบเม้งหยูไล) ๒๙๕ ๘.๓.๑๑ พระไภษัขยคุรุพุทธเจ้า จ านวน ๗ พระองค์(เอี๊ยะซือชิกฮุก) ๒๙๖ ๘.๓.๑๒ กลุ่มพระพุทธเจ้า จ านวน ๓๕ พระองค์(ซาจับโหงวฮุก) ๓๐๑ ๘.๓.๑๓ กลุ่มพระพุทธเจ้า จ านวน ๕๓ พระองค์(โหงวจับซาฮุก) ๓๐๒ ๘.๓.๑๔ กลุ่มพระพุทธเจ้าในกัลป์อดีต ปัจจุบัน อนาคต จ านวน ๓,๐๐๐ พระองค์ ๓๐๓ ๘.๓.๑๕ พระพุทธเจ้าในทศทิศ และตรีกาลจ านวน ๑๐,๐๐๐ พระองค์ ๓๐๗ ค าถามประจ าบท ๓๑๖ อ้างอิงประจ าบท ๓๑๗ บทที่ ๙ พระพุทธศำสนำมหำยำนในนำนำประเทศ ๓๑๙ ๙.๑ ความน า ๓๑๙ ๙.๒ พุทธศาสนามหายานในอินเดีย ๓๑๙ ๙.๒.๑ ประวัติพุทธศาสนามหายานในอินเดีย ๓๑๙ ๙.๒.๒ นิกายส าคัญ ๓๒๒ ๙.๓ พุทธศาสนามหายานในจีน ๓๓๒ ๙.๓.๑ ประวัติพุทธศาสนาในจีน ๓๓๒ ๙.๓.๒ นิกายส าคัญ ๓๓๔ ๙.๔ พุทธศาสนามหายานในทิเบต ๓๖๒ ๙.๔.๑ ประวัติพุทธศาสนามหายานในทิเบต ๓๖๒ ๙.๔.๒ นิกายส าคัญ ๓๖๕ ๙.๕ พุทธศาสนามหายานในเนปาล ๓๖๘ ๙.๖ พุทธศาสนามหายานในเกาหลี ๓๖๙
(๘) ๙.๗ พุทธศาสนามหายานในญี่ปุ่น ๓๗๐ ๙.๗.๑ ประวัติพุทธศาสนาในญี่ปุ่น ๓๗๐ ๙.๗.๒ นิกายส าคัญ ๓๗๓ ๙.๘ พุทธศาสนามหายานในเวียดนาม ๓๗๖ ๙.๙ พุทธศาสนามหายานในไต้หวัน ๓๗๗ ๙.๑๐ พุทธศาสนามหายานในประเทศไทย ๓๗๙ ค าถามท้ายบท ๓๘๒ อ้างอิงประจ าบท ๓๘๓ บรรณำนุกรม ๓๘๔
(๙) ชื่อวิชำ รหัส และหน่วยกิต ชื่อวิชำภำษำไทย พระพุทธศำสนำมหำยำน ชื่อวิชำภำษำอังกฤษ Mahayana Buddhism รหัสวิชำ ๖๐๒ ๓๐๗ จ ำนวนหน่วยกิต ๓ หน่วยกิต ค ำอธิบำยรำยวิชำ (Course description) ศึกษาประวัติความเป็นมาและพัฒนาการของพระพุทธศาสนามหายาน การแตกแยกนิกายใน พระพุทธศาสนาหลังพุทธปรินิพพาน มูลเหตุส าคัญที่ก่อให้เกิดลัทธิมหายาน ตลอดจนหลักการแนวคิด ค าสอนส าคัญ นิกายส าคัญต่างๆ ของพระพุทธศาสนามหายาน และอิทธิพลของพระพุทธศาสนา มหายานในนานาประเทศ จุดประสงค์ของกำรเรียนรู้ ๑. เพื่อให้นิสิตทราบประวัติความเป็นมา และการเกิดขึ้นของพระพุทธศาสนานิกายมหายานได้ ๒. เพื่อให้นิสิตอธิบายแนวคิดและหลักการส าคัญของพระพุทธศาสนามหายานได้ ๓. เพื่อให้นิสิตสามารถวิเคราะห์สถานการณ์และบทบาทของพระพุทธศาสนามหายานในโลก ปัจจุบันได้ จุดประสงค์เชิงคุณธรรม ๑. นิสิตมีความสนใจและตระหนักในคุณค่าของพระพุทธศาสนามหายานได้อย่างชัดเจน ๒. นิสิตรู้จักและสามารถน าทัศนะคติและหลักธรรมค าสอนที่ดีมาประยุกต์ใช้ต่อการแก้ปัญหา ต่างๆ ที่เกิดขึ้นในสังคมอย่างมีเหตุผล ๓. นิสิตสามารถประยุกต์หลักคุณธรรมจริยธรรมตามแนวทางพุทธศาสนามาแก้ปัญหาในการ ด าเนินชีวิตได้อย่างเหมาะสม วิธีสอนที่เน้นผู้เรียนเป็นส ำคัญ การบรรยาย การอภิปรายแลกเปลี่ยนความคิดเห็น การศึกษาค้นคว้าด้วยตนเองจาก พระไตรปิฎก หนังสอ ต ารา เอกสารทางวิชาการ ค้นคว้าจากระบบอินเทอร์เน็ต การวิเคราะห์ สังเคราะห์ และน าเสนอเป็นราบบุคคลและกลุ่ม อุปกรณ์สื่อกำรสอน พระไตรปิฎก หนังสือ ต ารา บทความ งานวิจัย เอกสารประกอบการสอน PowerPoint และ สื่ออินเทอร์เน็ต
(๑๐) กำรวัดผลสัมฤทธิ์ในกำรเรียน ๑. จิตพิสัย ๑๐ % ๒. การเข้าเรียน ๑๐ % ๓. สอบกลางภาค ๒๐ % ๔. สอบปลายภาค ๖๐ % รวม ๑๐๐ % กำรประเมินผลกำรเรียน การประเมินผลการเรียน ใช้เกณฑ์ ดังนี้ ๙๐-๑๐๐ ระดับ A ๘๕-๘๙ ระดับ B+ ๘๐-๘๔ ระดับ B ๗๕-๗๙ ระดับ C+ ๗๐-๗๔ ระดับ C ๖๕-๖๙ ระดับ D+ ๖๐-๖๔ ระดับ D ต่ ากว่า ๖๐ ระดับ F
(๑๑) รำยละเอียดของรำยวิชำ มคอ. ๓ ๖๐๒ ๓๐๗ พระพุทธศำสนำมหำยำน ชื่อสถำบันอุดมศึกษา มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย วิทยำเขต/คณะ/ภำควิชำ บัณฑิตวิทยาลัย วิทยาลัยสงฆ์ศรีสะเกษ คณะพุทธศาสตร์ หมวดที่ ๑ ข้อมูลโดยทั่วไป ๑.รหัสและชื่อรายวิชา ๖๐๒ ๓๐๗ พระพุทธศาสนามหายาน )Mahayana Buddhism) ๒. จ านวนหน่วยกิต ๓ (๓-๐-๖) ๓. หลักสูตรและประเภทของรายวิชา พุทธศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาพระพุทธศาสนา วิชาเฉพาะ ๔. อาจารย์ผู้รับผิดชอบรายวิชาและอาจารย์ผู้สอน พระกัญจน์ กนฺตธมฺโม, (ดร.) ๕. ภาคการศึกษา / ชั้นปีที่เรียน ภาคการศึกษาที่ ๑/๒๕๖๐ / ชั้นปีที่ ๒ ๖. รายวิชาที่ต้องเรียนมาก่อน (Pre-requisite) (ถ้ามี) ไม่มี ๗. รายวิชาที่ต้องเรียนพร้อมกัน (Co-requisites) (ถ้ามี) ไม่มี ๘. สถานที่เรียน สาขาวิชาพระพุทธศาสนา มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย วิทยาลัยสงฆ์ศรีสะเกษ ๙. วันที่จัดท าหรือปรับปรุงรายละเอียดของรายวิชาครั้งล่าสุด ๙ มิถุนายน ๒๕๖๐ หมวดที่ ๒ จุดมุ่งหมำยและวัตถุประสงค์ ๑. จุดมุ่งหมายของรายวิชา ๑. เพื่อให้นิสิตมีความรู้เรื่อง ประวัติความเป็นมาและพัฒนาการของพระพุทธศาสนามหายาน ๒. เพื่อให้นิสิตมีความรู้เรื่อง หลักธรรมและนิกายส าคัญของพระพุทธศาสนามหายาน ๓. เพื่อให้นิสิตมีความเข้าใจเกี่ยวกับอิทธิพลของพระพุทธศาสนามหายานในประเทศต่างๆ วัตถุประสงค์ หลังเรียนจบรายวิชานี้แล้ว นิสิตสามารถ ๑. อธิบายประวัติ ความเป็นมา และการเกิดขึ้นของพระพุทธศาสนานิกายมหายานได้
(๑๒) ๒. อธิบายแนวคิดและหลักการส าคัญของพระพุทธศาสนามหายานได้ ๓. สามารถวิเคราะห์สถานการณ์และบทบาทของพระพุทธศาสนามหายานในโลกปัจจุบันได้ ๒. วัตถุประสงค์ในการการพัฒนา/ปรับปรุงรายวิชา เพื่อปรับปรุงเปลี่ยนแปลงเนื้อหาของรายวิชานี้ให้มีความสอดคล้องกับสถานการณ์ในปัจจุบันซึ่งเป็น ผลจากงานวิจัยและข้อค้นพบใหม่ๆ ที่เกี่ยวข้องกับเรื่องของการเกิดขึ้นและพัฒนาการของ พระพุทธศาสนามหายานในอินเดีย การเผยแผ่พระพุทธศาสนามหายานเข้าสู่ประเทศต่างๆ หลักธรรม นิกายส าคัญต่างๆ เช่น นิกายมาธยมิก โยคาจาร สุขาวดี เป็นต้น และอิทธิพลของพระพุทธศาสนา มหายานในประเทศต่างๆ หมวดที่ ๓ ลักษณะและกำรด ำเนินกำร ๑. ค าอธิบายรายวิชา ศึกษาการเกิดขึ้นและพัฒนาการของพระพุทธศาสนามหายานในอินเดีย การเผยแผ่พระพุทธศาสนา มหายานเข้าสู่ประเทศต่างๆ หลักธรรม นิกายส าคัญต่างๆ และอิทธิพลของพระพุทธศาสนามหายานใน ประเทศต่างๆ ๒. จ านวนชั่วโมงที่ใช้ต่อภาคการศึกษา บรรยาย สอนเสริม การฝึกปฏิบัติ/งาน ภาคสนาม/การฝึกงาน การศึกษา ด้วยตนเอง ๓ ชั่วโมง/สัปดาห์ สอนเสริมตามความต้องการ ของนิสิตเฉพาะราย ไม่มีการฝึกปฏิบัติงาน ภาคสนาม ๖ ชั่วโมง/ สัปดาห์ ๓. จ านวนชั่วโมงต่อสัปดาห์ที่อาจารย์ให้ค าปรึกษาและแนะน าทางวิชาการแก่นักศึกษาเป็นรายบุคคล โดยจัดให้นิสิตพบอาจารย์เพื่อขอค าปรึกษาและขอค าแนะน าสัปดาห์ละ ๓ ชั่วโมง หมวดที่ ๔ กำรพัฒนำกำรเรียนรู้ของนักศึกษำ ๑. คุณธรรม จริยธรรม ๑.๑ คุณธรรม จริยธรรมที่ต้องพัฒนา พัฒนาผู้เรียนให้มีคุณธรรม จริยธรรม เพื่อให้สามารถด ารงชีวิตร่วมกับผู้อื่นในสังคมอย่างเหมาะสม เป็นประโยชน์ต่อตนเองและส่วนรวม โดยยึดหลักคุณธรรมจริยธรรมตามคุณสมบัติหลักสูตร ดังนี้ - ตระหนักในคุณค่าและคุณธรรม จริยธรรม ตามหลักพระพุทธศาสนามหายานได้อย่างชัดเจน เช่น การเสียสละ ความซื่อสัตย์ เป็นต้น - มีวินัย ตรงต่อเวลา และความรับผิดชอบต่อตนเอง สิ่งแวดล้อม และมีทัศนะคติที่ดีต่อปัญหาต่างๆ ที่เกิดขึ้นในสังคมอย่างมีเหตุผล - มีความสามารถในการท างานเป็นทีมและสามารถประยุกต์หลักคุณธรรมทางศาสนาแก้ปัญหาใน การด าเนินชีวิตได้อย่างเหมาะสม - เคารพสิทธิและรับฟังความคิดเห็นของผู้อื่น รวมทั้งเคารพในคุณค่าพุทธศาสนามหายาน
(๑๓) ๑.๒ วิธีการสอน ๑) บรรยายให้ความรู้ และยกตัวอย่างกรณีศึกษาเกี่ยวกับพระพุทธศาสนามหายานในประเทศต่างๆ ๒) ก าหนดมอบหมายงานให้นิสิตค้นคว้าเกี่ยวกับพระพุทธศาสนามหายานในเชิงการวิเคราะห์ ๓) การถาม-ตอบปัญหา และน าเสนอรายงานอย่างเป็นขั้นตอน ๑.๓ วิธีการประเมินผล ๑) ประเมินผลการเรียนรู้ พฤติกรรมการเข้าเรียน และส่งงานที่ได้รับมอบหมายตามขอบเขตและ ตรงเวลา ๒) มีการอ้างอิงเอกสารที่ได้น ามาท ารายงาน อย่างถูกต้องและเหมาะสมตามระเบียบข้อบังคับ ๓) ประเมินผลการวิเคราะห์จากการรายงานการค้นคว้าและการน าเสนอรายงานที่มอบหมาย ๔) ประเมินผลจากการสอบวัดผล ๒. ความรู้ ๒.๑ ความรู้ที่ต้องได้รับ ๑) นิสิตรู้เรื่อง ประวัติความเป็นมาและพัฒนาการของพระพุทธศาสนามหายานในประเทศต่างๆ ๒) นิสิตรู้เรื่อง หลักธรรมและนิกายส าคัญของพระพุทธศาสนามหายาน ๓) นิสิตรู้เรื่อง อิทธิของพระพุทธศาสนามหายานในประเทศต่างๆ ๒.๒ วิธีการสอน ๑) บรรยายประกอบสื่อประสม อาจารย์และนิสิตร่วมวิเคราะห์ ถาม-ตอบ ในชั้นเรียน ๒) ก าหนดให้นิสิตค้นคว้าท ารายงานกลุ่ม น าเสนอหน้าชั้นเรียนโดยน าสื่อ Powerpoint และเน้น ผู้เรียนเป็นศูนย์กลาง ๒.๓ วิธีการประเมินผล ๑) ประเมินจากการวิเคราะห์ถาม-ตอบ เป็นรายบุคคล ๒) การสอบกลางภาคและสอบปลายภาค ๓) ประเมินโดยการตรวจผลงานและประเมินโดยการสังเกตการท างานกลุ่ม การน าเสนอหน้าชั้น เรียนโดยน าสื่อ PowerPoint มาใช้ในการน าเสนอ ๓. ทักษะทางปัญญา ๓.๑ ทักษะทางปัญญาที่ต้องพัฒนา ความสามารถในการวิเคราะห์ เรื่อง ก าเนิดประวัติความเป็นมาและพัฒนาการของพระพุทธศาสนา มหายานในอินเดีย การเผยแผ่พระพุทธศาสนามหายานเข้าสู่ประเทศต่างๆ หลักธรรม นิกายส าคัญ ต่างๆ และอิทธิพลของพระพุทธศาสนามหายานในประเทศต่างๆ ๓.๒ วิธีการสอน ๑) การบรรยาย ถาม-ตอบ อภิปรายกลุ่ม ๒) ให้นิสิตแบ่งกลุ่มวิเคราะห์ ศึกษาค้นคว้าเกี่ยวกับหัวข้อที่ส าคัญในเนื้อพระพุทธศาสนามหายาน
(๑๔) เช่น -เขียนวิเคราะห์ “ประวัติความเป็นมาและพัฒนาการของพระพุทธศาสนามหายาน” -“หลักธรรม และนิกายส าคัญของพระพุทธศาสนามหายาน” -“อิทธิพลของพระพุทธศาสนามหายาน” ๓) นิสิตน าเสนอผลการวิเคราะห์หน้าชั้นเรียนโดยน าสื่อ PowerPoint มาใช้ในการน าเสนอ ๔) นิสิตแสดงความคิดเห็นแลกเปลี่ยนความรู้ ประสบการณ์ และมีข้อคิดเห็นร่วมกัน ๓.๓ วิธีการประเมินผล ๑) ประเมินผลจากการสอบกลางภาคด้วยการถาม-ตอบ เขียนบรรยาย และการสอบปลายภาค ๒) ประเมินผลจากการตรวจผลงานและการน าเสนองานที่ได้รับมอบหมาย ๓) สังเกตพฤติกรรมการวิเคราะห์งานและประเมินโดยการสังเกตการท างานกลุ่ม ๔. ทักษะความสัมพันธ์ระหว่างบุคคลและความรับผิดชอบ ๔.๑ ทักษะความสัมพันธ์ระหว่างบุคคลและความรับผิดชอบที่ต้องพัฒนา ๑) ทักษะความสัมพันธ์ระหว่างบุคคลที่ต้องพัฒนา เช่น ทักษะการท างานเป็นกลุ่ม การเป็นผู้น า และสมาชิกที่ดี ในการท างานที่ได้รับมอบหมาย รวมถึงการเป็นผู้ฟัง และการยอมรับฟังความคิดเห็น ของผู้อื่นสามารถตัดสินใจได้อย่างเหมาะสมแห่งเหตุผล ๒) ความรับผิดชอบที่ต้องพัฒนา เช่น นิสิตเข้าร่วมในกิจกรรมเสม่ าเสมอ ท างานที่ได้รับมอบหมาย ส่งงานที่อาจารย์มอบหมายตามเวลาที่ก าหนด ๔.๒ วิธีการสอน ๑) จัดกลุ่มในการวิเคราะห์ ตีความตามหลักการทางพระพุทธศาสนามหายานการท ารายงานและ การน าเสนอ ๒) นิสิตปฏิบัติกิจกรรมกลุ่ม เลือกหัวหน้า รองหน้าหน้าและเลขานุการกลุ่ม โดยให้กลุ่มด าเนินการ เอง ๓) น าเสนองานกลุ่มที่มอบหมายให้ศึกษาค้นคว้า และนัดหมายวันส่งและเสนอผลงานชัดเจน ๔.๓ วิธีการประเมินผล ประเมินจากการสังเกตกระบวนการท างานกลุ่ม และตรวจผลงานกลุ่มที่มอบหมาย ๕. ทักษะการวิเคราะห์เชิงตัวเลข การสื่อสาร และการใช้เทคโนโลยีสารสนเทศ ๕.๑ ทักษะการวิเคราะห์เชิงตัวเลข การสื่อสาร และการใช้เทคโนโลยีสารสนเทศที่ต้องพัฒนา ๑) ทักษะการวิเคราะห์เชิงตัวเลข งานที่มอบหมายมีส่วนที่ต้องใช้ทักษะในการวิเคราะห์ตัวเลข เช่น ทักษะการน าตัวเลขมาใช้ในการจัดล าดับหัวข้อโคร้างสร้างในการน าเสนอเนื้อหาเป็นจุดทศนิยมตั้งแต่ ๑ หลัก ๒ หลัก ๓ หลัก ประเมินโดยการตรวจผลงาน ๒) ทักษะการสื่อสาร งานที่มอบหมายมีส่วนที่ต้องใช้ทักษะทางภาษา เช่น การเขียนวิเคราะห์ การ สรุปน าเสนอหน้าชั้นเรียนโดยใช้สื่อ PowerPoint การอธิบายเนื้อหาที่น าเสนอ ประเมินจากการสังเกต การน าเสนองานและการตรวจผลงาน ๓) ทักษะการการใช้เทคโนโลยีสารสนเทศ งานที่มอบหมายมีส่วนที่ต้องใช้ทักษะการใช้เทคโนโลยี
(๑๕) สารสนเทศ เช่น การน าคอมพิวเตอร์มาใช้ในการค้าคว้าข้อมูล ใช้ในการผลผลิตสื่อ และการใช้สื่อ PowerPoint เพื่อน าเสนองานที่อาจารย์มอบหมาย ประเมินจากการสังเกตการน าเสนองานและการ ตรวจผลงาน ๕.๒ วิธีการสอน ๑) ทักษะการวิเคราะห์เชิงตัวเลข ให้นิสิตแต่ละกลุ่มจัดแบ่งเนื้อหาของงานที่อาจารย์หมอบหมาย โดยใช้ตัวเลขในการจัดล าดับของการน าเสนอให้เห็นลักษณะของ หัวข้อหลัก หัวข้อรอง และ หัวข้อย่อย อย่างชัดเจน ๒) ทักษะการสื่อสาร ให้นิสิตเขียนวิเคราะห์ น าเนื้อหามาสรุปเป็นสื่อ PowerPoint แล้วน าเสนอ หน้าชั้นเรียน ๓) ทักษะการการใช้เทคโนโลยีสารสนเทศ ให้นิสิตน าเทคโนโลยีสารสนเทศมาใช้เป็นเครื่องมือ ค้นคว้าข้อมูลจากแหล่งต่างๆ ๕.๓ วิธีการประเมินผล ๑) การจัดท ารายงาน และน าเสนอด้วยสื่อเทคโนโลยี ๒) การมีส่วนร่วมในการอภิปรายและวิธีการอภิปราย ๓) การน าเสนอโดยใช้อุปกรณ์มัลติมีเดีย (multimedia) หมวดที่ ๕ แผนกำรสอนและกำรประเมินผล ๑. แผนการสอน สัปดาห์ที่ หัวข้อ/รายละเอียด จ านวน ชั่วโมง กิจกรรมการเรียน การสอน สื่อที่ใช้ ผู้สอน ๑ แนะน ารายวิชาวิธีการเรียน การวัดผล -ความเข้าใจเบื้องต้นเกี่ยวกับ พระพุทธศาสนา ๓ บรรยาย/สื่อPower Point เอกสารประกอบการสอน อภิปรายถาม-ตอบ มอบหมายงาน พระกัญจน์ กนฺตธมฺโม ๒-๓ การแตกแยกนิกายใน พระพุทธศาสนาหลังพุทธ ปรินิพพาน ๖ บรรยาย/ประกอบสื่อ อภิปรายถาม-ตอบ พระกัญจน์ กนฺตธมฺโม ๔-๕ บ่อเกิดและพัฒนาการของ พระพุทธศาสนามหายาน ๓ บรรยาย/ประกอบสื่อ อภิปรายถาม-ตอบ พระกัญจน์ กนฺตธมฺโม ๖-๗ หลักการส าคัญของพุทธ ศาสนามหายาน เช่น แนวคิด เรื่องตรีกาย, ตรียาน, มหา ปณิธาน, พุทธเกษตร เป็นต้น ๖ บรรยาย/ประกอบสื่อ อภิปรายถาม-ตอบ พระกัญจน์ กนฺตธมฺโม
(๑๖) สัปดาห์ที่ หัวข้อ/รายละเอียด จ านวน ชั่วโมง กิจกรรมการเรียน การสอน สื่อที่ใช้ ผู้สอน ๘ สอบกลางภาค ๓ ข้อสอบอัตนัย พระกัญจน์ กนฺตธมฺโม ๙-๑๐ นิกายส าคัญของพุทธศาสนา มหายาน เช่น นิกายมาธยมิก, โยคาจาร, สุขาวดี เป็นต้น ๖ บรรยาย/ประกอบสื่อ น าเสนองาน อภิปรายถาม-ตอบ พระกัญจน์ กนฺตธมฺโม ๑๑ พระสูตรส าคัญและประมวล สิกขาบทของมหายาน ๓ บรรยาย/ประกอบสื่อ น าเสนองาน อภิปรายถาม-ตอบ พระกัญจน์ กนฺตธมฺโม ๑๒ อุดมการณ์พระโพธิสัตว์ ๓ บรรยาย/ประกอบสื่อ น าเสนองาน อภิปรายถาม-ตอบ พระกัญจน์ กนฺตธมฺโม ๑๓ พระพุทธเจ้าของ พระพุทธศาสนามหายาน ๓ บรรยาย/น าเสนองาน อภิปรายถาม-ตอบ พระกัญจน์ กนฺตธมฺโม ๑๔-๑๕ พระพุทธศาสนามหายานใน นานาประเทศ เช่น อินเดีย จีน ทิเบต ญี่ปุ่น เวียดนาม ไทย เป็นต้น ๖ บรรยาย/ประกอบสื่อ น าเสนองาน อภิปรายถาม-ตอบ พระกัญจน์ กนฺตธมฺโม ๑๖ สอบปลายภาค ๓ ข้อสอบอัตนัย พระกัญจน์ กนฺตธมฺโม ๒. แผนกำรประเมินผลกำรเรียนรู้ ที่ วิธีกำรประเมิน สัปดำห์ที่ประเมิน สัดส่วนของกำร ประเมินผล ๑ สอบกลางภาค สอบปลายภาค ๘ ๑๖ ๒๐% ๖๐% ๒ การศึกษาค้นคว้า การท างานกลุ่ม การเสนอผลงาน การส่งงานตามที่ มอบหมาย ตลอดภาคการศึกษา ๑๐% ๓ การเข้าชั้นเรียน การมีส่วนร่วม อภิปราย เสนอ ความคิดเห็นในชั้นเรียน ตลอดภาคการศึกษา ๑๐%
(๑๗) หมวดที่ ๖ ทรัพยำกรประกอบกำรเรียนกำรสอน ๑. เอกสารและต าราหลัก คณะสงฆ์จีนนิกาย .พุทธศำสนำมหำยำน. กรุงเทพมหานคร : มูลนิธิสังฆประชานุเคราะห์๒๕๓๑ ,. ชเอม แก้วคล้าย .(ผู้แปล)สัทธรรมปุณฑริกสูตร กรุงเทพมหานคร .: บริษัทอมรินทร์ พริ้นติ้งแอนด์พับ ลิชชิ่ง จ ากัด, ๒๕๔๗. ธีรยุทธ สุนทรา. พุทธศำสนำมหำยำนในประเทศไทย จีนนิกำยและอนัมนิกำย. กรุงเทพมหานคร : มหา จุฬาลงกรณราชวิทยาลัย, ๒๕๔๐. ประพจน์ อัศววิรุฬการ. โพธิสัตวจรรยำ : มรรคำเพื่อประชำชน. กรุงเทพมหานคร : ส านักพิมพ์แห่งจุฬา ลงกรณมหาวิทยาลัย, ๒๕๔๖. ประยงค์ แสนบุราณ. พระพุทธศำสนำมหำยำน. กรุงเทพมหานคร : ส านักพิมพ์โอเดียนสโตร์, ๒๕๔๘. ผาสุก อินทราวุธ. พุทธปฏิมำฝ่ำยมหำยำน. กรุงเทพมหานคร : อักษรสมัย, ๒๕๔๓. พระมหาสมจินต์ สมฺมาปญฺโญ. พระพุทธศำสนำมหำยำนในอินเดีย. กรุงเทพมหานคร : มหาวิทยาลัย มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย, ๒๕๔๓. พระอาจารย์จีนธรรมคณาธิการ (เย็นเจี่ยว). ผู้แปล. สารัตถธรรมมหายาน. กรุงเทพมหานคร : โรงพิมพ์ การศาสนา, ๒๕๑๖. ภิกษุจีนวิศวภัทร .พระพุทธเจ้ำและพระธรรมสูตรฝ่ำยมหำยำน. กรุงเทพมหานคร : บริษัท ส่องศยาม จ ากัด๒๕ ,๔๙. เย็นเหี่ยว ภิกขุ ผู้แปล. พระพุทธวจนะ ๔๒ บท (พระสูตรมหายาน). กรุงเทพมหานคร : กรุงสยามการ พิมพ์, ๒๕๑๘. เลียง เสถียรสุด ผู้แปล. ประวัติแนวคิดมหายาน. กรุงเทพมหานคร : โรงพิมพ์รุ่งนคร, ๒๕๑๙. วศิน อินทสระ. พุทธปรัชญำมหำยำน. กรุงเทพมหานคร : ส านักพิมพ์มหาวิทยาลัยรามค าแหง, ๒๕๔๑. . สำระส ำคัญแห่งพุทธปรัชญำมหำยำน. พิมพ์ครั้งที่ ๒. กรุงเทพมหานคร : ส านักพิมพ์ ธรรมดา, ๒๕๕๐. สมภาร พรมทา. พุทธศาสนามหายาน. กรุงเทพมหานคร: มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย๒๕๓๔, ส. ศิวลักษณ์. ความเข้าใจในเรื่องมหายาน. กรุงเทพมหานคร : ศูนย์ไทยธิเบต, ๒๕๔๒. เสฐียร พันธรังษี. พุทธศาสนามหายาน. กรุงเทพมหานคร : เอมี่เธรดดิ้งจ ากัด. ๒๕๔๓. เสถียร โพธินันทะ. ปรัชญำมหำยำน. พิมพ์ครั้งที่ ๔. กรุงเทพมหานคร : มหามกุฏราชวิทยาลัย, ๒๕๔๑. . ประวัติศาสตร์พระพุทธศาสนา. พิมพ์ครั้งที่ ๔. กรุงเทพมหานคร : มหามกุฏราชวิทยาลัย, ๒๕๔๓.
(๑๘) . ชุมนุมพระสูตรมหายาน. กรุงเทพมหานคร : มหามกุฏราชวิทยาลัย, ๒๕๔๓. สุมาลี มหณรวค์ชัย. พุทธศาสนามหายาน (ฉบับปรับปรุงแก้ไข). พิมพ์ครั้งที่ ๒. กรุงเทพมหานคร : ศยาม, ๒๕๕๐. สุวิญ รักสัตย์. พระพุทธศาสนามหายาน. พิมพ์ครั้งที่ ๒. กรุงเทพมหานคร : ห้างหุ้นส่วนจ ากัด บางกอก บล๊อก, ๒๕๕๕. หลวงจีนเย็นเจี่ยว ผู้รวบรวม. ประชุมพระธรรมบรรยายมหายาน. กรุงเทพมหานคร : โรงพิมพ์ท่งเชียง ไท, ๒๕๐๔. อภิชัย โพธิ์ประสิทธิ์ศาสต์. พระพุทธศาสนามหายาน. กรุงเทพมหานคร : ส านักพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์ มหาวิทยาลัย, ๒๕๕๑. ๒. เอกสารและข้อมูลส าคัญ มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. พระไตรปิฎกภาษาไทย ๔๕ เล่ม. พระนคร : โรงพิมพ์มหาจุฬาลง กรณราชวิทยาลัย, ๒๕๓๙. ๓. เอกสารและข้อมูลแนะน า เว็บไซด์ -www.mcu.ac.th. หมวดที่ ๗ กำรประเมินและปรับปรุงกำรด ำเนินกำรของรำยวิชำ ๑. กลยุทธ์การประเมินประสิทธิผลของรายวิชาโดยนักศึกษา ให้นิสิตประเมินประสิทธิผลของรายวิชา ได้แก่ วิธีการสอน การจัดกิจกรรมในและนอกห้องเรียน สิ่ง สนับสนุนการเรียนการสอน ซึ่งมีผลกระทบต่อการเรียนรู้ และผลการเรียนรู้ที่ได้รับพร้อมข้อเสนอแนะ เพื่อการปรับปรุง ๒. กลยุทธ์การประเมินการสอน ประเมินโดยภาควิชาแต่งตั้งคณะกรรมการประเมิน หรือจากการสังเกตการสอนโดยอาจารย์ใน ภาควิชา ๓. การปรับปรุงการสอน ภาควิชาก าหนดให้อาจารย์ผู้สอนทบทวนและปรับปรุงกลยุทธ์และวิธีการสอนจากผลการประเมิน ประสิทธิภาพของรายวิชา แล้วจัดท ารายงานเมื่อสอนจบภาคเรียน นอกจากนี้ควรก าหนดให้อาจารย์ ผู้สอนเข้ารับการฝึกอบรมกลยุทธ์การสอนหรือการวิจัยเพื่อพัฒนาการเรียนการสอน มีการประชุม อาจารย์ทั้งภาควิชาเพื่อหารือปัญหาการเรียนรู้ของนิสิตและร่วมกันหาแนวทางแก้ไข ๔. การทวนสอบมาตรฐานผลสัมฤทธิ์ของนักศึกษาในรายวิชา ภาควิชามีคณะกรรมการประเมินข้อสอบและความเหมาะสมของการให้คะแนน โดยการสุ่มรายวิชา ภายในรอบเวลาหลักสูตร ๕. การด าเนินการทบทวนและการวางแผนปรับปรุงประสิทธิผลของรายวิชา ภาควิชามีระบบการทบทวนประสิทธิผลของรายวิชา โดยพิจารณาจากผลการประเมินการสอนโดย
(๑๙) นิสิต ผลการประเมินโดยคณะกรรมการประเมินของภาควิชา การรายงานรายวิชาโดยอาจารย์ผู้สอน หลังการทบทวนประสิทธิผลของรายวิชา อาจารย์ผู้สอนรับผิดชอบในการทบทวนเนื้อหาที่สอนและกล ยุทธ์การสอนที่ใช้ และน าเสนอแนวทางในการปรับปรุงและพัฒนาในรายงานรายวิชา เสนอต่อที่ประชุม อาจารย์ประจ าหลักสูตรพิจารณาให้ความคิดเห็นและสรุปวางแผนพัฒนาปรับปรุงพร้อมน าเสนอ ภาควิชา / คณะ เพื่อใช้ในการสอนครั้งต่อไป
๑ แผนการสอนประจ าสัปดาห์ที่ ๑ เนื้อหาส าคัญ บทที่ ๑ ความเข้าใจเบื้องต้นเกี่ยวกับพระพุทธศาสนา เป็นการศึกษาถึงความเป็นมาของ พระพุทธศาสนา และแนวคิดที่ส าคัญของพระพุทธศาสนา โดยมีสาระส าคัญ คือ ศึกษาประวัติความ เป็นมาของผู้ก่อตั้งพระพุทธศาสนา หลักค าสอนที่ส าคัญ นิกาย พิธีกรรม สัญลักษณ์ในพระพุทธศาสนา และฐานะปัจจุบันของพระพุทธศาสนา วัตถุประสงค์เชิงพฤติกรรม หลังจากเรียนจบบทนี้ นิสิตมีความรู้ ความสามารถ ดังนี้ ๑. รู้และเข้าใจสามารถอธิบายแนวคิดพื้นฐานต่างๆ ของพระพุทธศาสนาได้ ๒. รู้และเข้าใจ สามารถอธิบายฐานะปัจจุบันของพระพุทธศาสนาได้ วิธีสอนและกิจกรรม ๑. ศึกษาเอกสารประกอบการสอนบทที่ ๑ ๒. วิธีสอนแบบอภิปรายเนื้อหา / ซักถาม / ร่วมวิเคราะห์แสดงความคิดเห็น ๓. ศึกษาค้นคว้าความรู้เกี่ยวกับพระพุทธศาสนาด้วยตนเอง ๔. สรุปเนื้อหาที่เรียนแต่ละครั้ง ๕. ท าแบบฝึกหัดท้ายบทหลังเรียน แล้วน าผลที่ได้มาวิเคราะห์พื้นฐานความรู้ความเข้าใจของ นิสิตอันน าไปสู่การพัฒนาและปรับปรุงการเรียนรู้ที่เหมาะสม สื่อการเรียนการสอน ๑. เอกสารประกอบการสอนประจ าบทที่ ๑ ๒. ค าถามและแบบประเมินผลก่อน/หลังเรียน ๓. ค าถามประจ าบทที่ ๑ ๔. การบรรยายตาม PowerPoint ๕. อุปกรณ์เครื่องคอมพิวเตอร์ การวัดผลและประเมินผล ๑. สังเกตการณ์การมีส่วนร่วมการเรียนรู้และการปฏิบัติงานของนิสิต ๒. การแสดงความคิดเห็นของนิสิต ๓. วิเคราะห์จากการประเมินผลก่อนและหลังเรียน ๔. การสังเกตความตั้งใจเรียน ความสนใจที่จะฟังค าถามและตอบปัญหา ๕. การร่วมท ากิจกรรมกลุ่ม ๖. การท าแบบฝึกหัดท้ายบท
๒ บทที่ ๑ ความเข้าใจเบื้องต้นเกี่ยวกับพระพุทธศาสนา ๑.๑ ความน า พระพุทธศาสนาก่อตั้งขึ้นโดยเจ้าชายสิทธัตถะหรือพระพุทธเจ้า เมื่อกว่า ๒๖๐๐ ปีก่อน เป็น ศาสนาประเภทเทวนิยม ไม่เน้นความส าคัญเรื่องพระเจ้า หรือไม่สอนเรื่องผู้อยู่เบื้องหลังในการควบคุม ธรรมชาติที่เรียกว่า พระเจ้า หากแต่ให้ความส าคัญกับศักยภาพของมนุษย์ มนุษย์จะชั่วจะดีอย่างไร ล้วน เกิดจากการกระท าของมนุษย์เอง ไม่มีผู้อยู่เบื้องหลังหรือผู้บันดาลใดๆ ทั้งสิ้น พระพุทธศาสนาจึงเป็น ศาสนาที่มีหลักค าสั่งสอนอันเปรียบเสมือนห้วงมหานทีแห่งสรรพศาสตร์ จึงมิใช่เพียงแค่เป็นปรัชญาหรือ ทฤษฎีเท่านั้น หากแต่ยังมีเนื้อหาครอบคลุมถึงวิถีชีวิต ความเป็นอยู่ ความนึกคิดแทบทุกด้านและที่ ส าคัญพระพุทธศาสนาเป็นศาสนาแห่งการกระท า (กรรมวาท และกิริยาวาท) เป็นศาสนาแห่งความเพียร พยายาม (วิริยวาท) ไม่ใช่ศาสนาแห่งการอ้อนวอนปรารถนา ดังนั้น การสั่งสอนธรรมของพระพุทธเจ้าจึง ทรงมุ่งผลในทางปฏิบัติให้มนุษย์จัดการกับชีวิตที่เป็นอยู่จริงๆ ในโลกนี้อย่างไรก็ดี แม้กาลภายหลัง ต่อมาพระพุทธศาสนาจะแตกแยกออกเป็นสองนิกาย คือ นิกายเถรวาทที่ยังคงความเป็นอนุรักษ์นิยม และมหายานซึ่งเป็นนิกายหัวสมัยใหม่ นิยมตีความค าสอนก็ตาม แต่ทั้งสองนิกายยังคงเน้นหลักค าสอน ส าคัญเช่นเรื่องไตรลักษณ์ กฎแห่งกรรม อริยสัจสี่ และมีนิพพานเป็นเป้าหมายสูงสุดเช่นเดียวกัน ๑.๒ ประวัติความเป็นมา ก่อนพุทธกาล ระบบสังคมของชาวอินเดีย หรือเรียกอีกอย่างหนึ่งว่าชาวชมพูทวีป เป็นระบบ ศักดินา แบ่งชนชั้นของคนออกเป็น ๔ ระดับ ที่เรียกว่า วรรณะ ตามหน้าที่ของคนในวรรณะนั้นๆ คือ วรรณะกษัตริย์เป็นผู้ปกครองและเป็นนักรบ วรรณะพราหมณ์เป็นผู้สอนพระเวทและประกอบพิธีกรรม ทางศาสนาพราหมณ์วรรณะแพศย์เป็นผู้ประกอบอาชีพทั่วไป และวรรณะศูทร เป็นวรรณะต่ า ประกอบ อาชีพรับใช้คนในวรรณะที่สูงกว่าตน นอกจากนั้นยังมีพวกนอกวรรณะ คือ พวกจัณฑาล หากวรรณะสูง แต่งงานกับวรรณะต่ า หรือวรรณะต่ าแต่งงานข้ามวรรณะกันเอง เช่น แพศย์แต่งงานกับศูทร บุตรที่เกิด จะถูกจัดเป็นอยู่ในพวกจัณฑาล หรือไม่มีวรรณะ พวกศูทรและจัณฑาลนี้มักถูกคนในวรรณะอื่นเหยียด หยามและตั้งข้อรังเกียจ โดยเฉพาะพวกจัณฑาลจะไม่มีโอกาสศึกษาคัมภีร์พระเวทและไม่มีโอกาสเข้าถึง