87 ตารางที่ 5กระบวนท่ารำชุดจับระบำ (ระบำหน้าช้าง) ของคณะละครทองทรัพย์ จันทราทิพย์ (ย่าพลับ) (ต่อ) ที่ รูปภาพ อธิบายท่ารำ 56 รำเข้าตามทำนองเพลงเร็ว – ลา ตัวนาง ทิศทาง: ด้านซ้าย วิธีปฏิบัติ: ศีรษะเอียงขวา มือขวาจีบหงายระดับ ชายพก มือซ้ายจีบส่งหลัง เท้าถัดเท้าขวา เดินลง ไปทิศด้านหลัง ตัวพระ ทิศทาง: ด้านหน้า วิธีปฏิบัติ: ศีรษะเอียงขวา มือทั้งสองตั้งวงฝ่ามือ แนบข้างสะโพก วนข้อมือเล็กน้อย เท้าก้าวหน้า เท้าขวาแล้วหมุนตัวหันหาตัวนาง 57 รำเข้าตามทำนองเพลงเร็ว – ลา ตัวนาง ทิศทาง: ด้านซ้าย วิธีปฏิบัติ: ศีรษะเอียงซ้าย มือขวาจีบส่งหลัง มือซ้ายจีบหงายระดับชายพก เท้าถัดเท้าขวา เดินขึ้นไปทิศด้านหน้า ตัวพระ ทิศทาง: ด้านหลัง วิธีปฏิบัติ: ศีรษะเอียงซ้าย มือทั้งสองตั้งวงฝ่ามือ แนบข้างสะโพก วนข้อมือเล็กน้อย เท้าก้าวหน้า เท้าซ้ายแล้วหมุนรอบตัวกลับไปทิศด้านหน้า กระบวนท่ารำชุดจับระบำ (ระบำหน้าช้าง) ของคณะละครของทองทรัพย์ จันทราทิพย์ (ย่าพลับ) ผู้วิจัยได้รับความอนุเคราะห์จาก นายธงชัย ไพรพฤกษ์ ผู้ที่ได้รับการถ่ายทอดกระบวนท่ารำ โขน ละครจากคณะละครของทองทรัพย์ จันทราทิพย์(ย่าพลับ) ร่วม 10 ปีมาเป็นแบบการถ่ายรูป
88 ตารางที่ 5กระบวนท่ารำชุดจับระบำ (ระบำหน้าช้าง) ของคณะละครทองทรัพย์ จันทราทิพย์ (ย่าพลับ) (ต่อ) ที่ รูปภาพ อธิบายท่ารำ 58 รำเข้าตามทำนองเพลงเร็ว – ลา ตัวนาง ทิศทาง: ด้านหน้า วิธีปฏิบัติ: ศีรษะเอียงซ้าย มือขวาตั้งวงบน มือซ้าย ตั้งวงหงายงอแขนระดับวงกลาง เท้าถัดเท้าขวา เดินเป็นวงกลม ตัวพระ ทิศทาง: ด้านหน้า วิธีปฏิบัติ: ศีรษะเอียงซ้าย มือขวาตั้งวงบน มือซ้าย ตั้งวงหงายงอแขนระดับวงกลาง เท้าถัดเท้าขวา เดินเป็นวงกลม 59 รำเข้าตามทำนองเพลงเร็ว – ลา ตัวนาง ทิศทาง: ด้านหน้า วิธีปฏิบัติ: ศีรษะเอียงขวา มือขวาตั้งวงหงายงอแขน ระดับวงกลาง มือซ้ายตั้งวงบน เท้าถัดขวาเดิน เป็นวงกลม (จากนั้นปฏิบัติซ้ำตั้งแต่ลำดับที่ 64 -69) ตัวพระ ทิศทาง: ด้านหน้า วิธีปฏิบัติ: ศีรษะเอียงขวา มือขวาตั้งวงหงายงอแขน ระดับวงกลาง มือซ้ายตั้งวงบน เท้าถัดขวาเดิน เป็นวงกลม กระบวนท่ารำชุดจับระบำ (ระบำหน้าช้าง) ของคณะละครของทองทรัพย์ จันทราทิพย์ (ย่าพลับ) ผู้วิจัยได้รับความอนุเคราะห์จาก นายธงชัย ไพรพฤกษ์ ผู้ที่ได้รับการถ่ายทอดกระบวนท่ารำ
89 ตารางที่ 5กระบวนท่ารำชุดจับระบำ (ระบำหน้าช้าง) ของคณะละครทองทรัพย์ จันทราทิพย์ (ย่าพลับ) (ต่อ) ที่ รูปภาพ อธิบายท่ารำ 60 รำเข้าตามทำนองเพลงเร็ว – ลา ตัวนาง ทิศทาง: ด้านขวา วิธีปฏิบัติ: ศีรษะเอียงซ้าย มือขวาตั้งมือหักข้อมือลง มือซ้ายตั้งมือขึ้น แขนตึงระดับไหล่ เท้าประเท้าซ้าย ตัวพระ ทิศทาง: ด้านขวา วิธีปฏิบัติ ศีรษะเอียงซ้าย มือขวาตั้งมือหักข้อมือลง มือซ้ายตั้งมือขึ้น แขนตึงระดับไหล่ เท้าประเท้าซ้าย 61 รำเข้าตามทำนองเพลงเร็ว – ลา ตัวนาง ทิศทาง: ด้านขวา วิธีปฏิบัติ: ศีรษะเอียงขวา มือขวาตั้งวง มือซ้าย ตั้งวงหงาย มือทั้งสองแขนตึงระดับไหล่ เท้าก้าวข้าง เท้าซ้าย ถัดเท้าขวาเดินขึ้นไปทิศด้านหน้า ลงทิศ ด้านหลัง ตัวพระ ทิศทาง: ด้านขวา วิธีปฏิบัติ: ศีรษะเอียงขวา มือขวาตั้งวง มือซ้าย ตั้งวงหงาย มือทั้งสองแขนตึงระดับไหล่ เท้าก้าวข้าง เท้าซ้าย ถัดเท้าขวาเดินขึ้นไปทิศด้านหน้า ลงทิศ ด้านหลัง
90 ตารางที่ 5กระบวนท่ารำชุดจับระบำ (ระบำหน้าช้าง) ของคณะละครทองทรัพย์ จันทราทิพย์ (ย่าพลับ) (ต่อ) ที่ รูปภาพ อธิบายท่ารำ 62 รำเข้าตามทำนองเพลงเร็ว – ลา ตัวนาง ทิศทาง: ด้านขวา วิธีปฏิบัติ: ศีรษะเอียงขวา มือขวาจีบปรกข้าง มือซ้ายตั้งวงระดับปาก เท้าถัดขวาเดินขึ้นไป ทิศด้านหน้า ตัวพระ ทิศทาง: ด้านขวา วิธีปฏิบัติ: ศีรษะเอียงขวา มือขวาจีบปรกข้าง มือซ้ายตั้งวงระดับปาก เท้าถัดขวาเดินขึ้นไป ทิศด้านหน้า 63 รำเข้าตามทำนองเพลงเร็ว – ลา ตัวนาง ทิศทาง: ด้านขวา วิธีปฏิบัติ: ศีรษะเอียงซ้าย มือขวาตั้งวงบน มือซ้าย จีบส่งหลัง เท้าถัดเท้าขวาเดินลงทิศด้านหลัง หมุนตัวไปทิศด้านซ้าย ตัวพระ ทิศทาง: ด้านขวา วิธีปฏิบัติ: ศีรษะเอียงซ้าย มือขวาตั้งวงบน มือซ้าย จีบส่งหลัง เท้าถัดเท้าขวาเดินลงทิศด้านหลัง หมุนตัวไปทิศด้านซ้าย
91 ตารางที่ 5กระบวนท่ารำชุดจับระบำ (ระบำหน้าช้าง) ของคณะละครทองทรัพย์ จันทราทิพย์ (ย่าพลับ) (ต่อ) ที่ รูปภาพ อธิบายท่ารำ 64 รำเข้าตามทำนองเพลงเร็ว – ลา ตัวนาง ทิศทาง: ด้านซ้าย วิธีปฏิบัติ: ศีรษะเอียงซ้าย มือขวาตั้งวงระดับปาก มือซ้ายจีบปรกข้าง เท้าถัดเท้าขวาเดินขึ้น ทิศด้านหน้า ตัวพระ ทิศทาง: ด้านซ้าย วิธีปฏิบัติ: ศีรษะเอียงซ้าย มือขวาตั้งวงระดับปาก มือซ้ายจีบปรกข้าง เท้าถัดเท้าขวาเดินขึ้น ทิศด้านหน้า 65 รำเข้าตามทำนองเพลงเร็ว – ลา ตัวนาง ทิศทาง: ด้านซ้าย วิธีปฏิบัติ: ศีรษะเอียงขวา มือขวาจีบส่งหลัง มือซ้ายตั้งวงบน เท้าถัดเท้าขวาเดินลงทิศด้านหลัง หมุนตัวกลับมาทิศด้านหน้า ตัวพระ ทิศทาง: ด้านซ้าย วิธีปฏิบัติ: ศีรษะเอียงขวา มือขวาจีบส่งหลัง มือซ้ายตั้งวงบน เท้าถัดเท้าขวาเดินลงทิศด้านหลัง หมุนตัวกลับมาทิศด้านหน้า
92 ตารางที่ 5กระบวนท่ารำชุดจับระบำ (ระบำหน้าช้าง) ของคณะละครทองทรัพย์ จันทราทิพย์ (ย่าพลับ) (ต่อ) ที่ รูปภาพ อธิบายท่ารำ 66 รำเข้าตามทำนองเพลงเร็ว – ลา ตัวนาง ทิศทาง: ด้านหน้า วิธีปฏิบัติ: ศีรษะเอียงซ้ายแล้วเอียงขวา มือขวา ตั้งวง มือซ้ายตั้งวงหงาย มือทั้งสองแขนตึงระดับไหล่ เท้าก้าวหน้าขวากระทุ้งเท้าซ้าย ตัวพระ ทิศทาง: ด้านหน้า วิธีปฏิบัติ: ศีรษะเอียงซ้ายแล้วเอียงขวา มือขวา ตั้งวง มือซ้ายตั้งวงหงาย มือทั้งสองแขนตึงระดับไหล่ เท้าก้าวหน้าขวากระทุ้งเท้าซ้าย 67 รำเข้าตามทำนองเพลงเร็ว – ลา ตัวนาง ทิศทาง: ด้านหน้า วิธีปฏิบัติ: ศีรษะเอียงขวา มือทั้งสองหยิบแล้ว คลายมือ มือขวาระดับวงบน มือซ้ายระดับวงล่าง เท้าประเท้าขวาแล้วก้าวหน้าเท้าขวา ตัวพระ ทิศทาง: ด้านหน้า วิธีปฏิบัติ: ศีรษะเอียงขวา มือทั้งสองหยิบแล้ว คลายมือ มือขวาระดับวงบน มือซ้ายระดับวงล่าง เท้าประเท้าขวาแล้วก้าวหน้าเท้าขวา
93 ตารางที่ 5กระบวนท่ารำชุดจับระบำ (ระบำหน้าช้าง) ของคณะละครทองทรัพย์ จันทราทิพย์ (ย่าพลับ) (ต่อ) ที่ รูปภาพ อธิบายท่ารำ 68 รำเข้าตามทำนองเพลงเร็ว – ลา ตัวนาง ทิศทาง: ด้านหน้า วิธีปฏิบัติ: ศีรษะเอียงซ้าย มือทั้งสองหยิบแล้ว คลายมือ มือขวาระดับวงล่าง มือซ้ายระดับวงบน เท้าประเท้าซ้ายแล้วก้าวหน้าเท้าซ้าย (ก้าวหน้า 3 จังหวะ วางหลัง 3 จังหวะ) ตัวพระ ทิศทาง: ด้านหน้า วิธีปฏิบัติ: ศีรษะเอียงซ้าย มือทั้งสองหยิบแล้ว คลายมือ มือขวาระดับวงล่าง มือซ้ายระดับวงบน เท้าประเท้าซ้ายแล้วก้าวหน้าเท้าซ้าย (ก้าวหน้า 3 จังหวะ วางหลัง 3 จังหวะ) 69 รำเข้าตามทำนองเพลงเร็ว – ลา ตัวนาง ทิศทาง: ด้านหน้า วิธีปฏิบัติ: ศีรษะเอียงซ้ายแล้วเอียงขวา มือขวา ตั้งวง มือซ้ายจีบหงาย มือทั้งสองระดับอก เท้าถอนซ้าย ถอนเท้าขวา นั่งบนส้นเท้า ตัวพระ ทิศทาง: ด้านหน้า วิธีปฏิบัติ: ศีรษะเอียงซ้ายแล้วเอียงขวา มือขวา ตั้งวง มือซ้ายจีบหงาย มือทั้งสองระดับอก เท้าถอนซ้าย ถอนเท้าขวา นั่งบนส้นเท้า
94 ตารางที่ 5กระบวนท่ารำชุดจับระบำ (ระบำหน้าช้าง) ของคณะละครทองทรัพย์ จันทราทิพย์ (ย่าพลับ) (ต่อ) ที่ รูปภาพ อธิบายท่ารำ 70 รำเข้าตามทำนองเพลงเร็ว – ลา ตัวนาง ทิศทาง: ด้านหน้า วิธีปฏิบัติ: ศีรษะตรง มือทั้งสองจีบคว่ำที่หน้าขาแล้ว ม้วนมือปล่อยจีบวางมือบนหน้าขา นั่งบนส้นเท้า ตัวพระ ทิศทาง: ด้านหน้า วิธีปฏิบัติ: ศีรษะตรง มือทั้งสองจีบคว่ำที่หน้าขาแล้ว ม้วนมือปล่อยจีบวางมือบนหน้าขา นั่งบนส้นเท้า 71 รำเข้าตามทำนองเพลงเร็ว – ลา ตัวนาง ทิศทาง: ด้านหน้า วิธีปฏิบัติ: ศีรษะตรง มือไหว้ นั่งบนส้นเท้า ตัวพระ ทิศทาง: ด้านหน้า วิธีปฏิบัติ: ศีรษะตรง มือไหว้ นั่งบนส้นเท้า
95 ตารางที่ 5กระบวนท่ารำชุดจับระบำ (ระบำหน้าช้าง) ของคณะละครทองทรัพย์ จันทราทิพย์ (ย่าพลับ) (ต่อ) ที่ รูปภาพ อธิบายท่ารำ 72 รำเข้าตามทำนองเพลงเร็ว – ลา ตัวนาง ทิศทาง: ด้านหน้า วิธีปฏิบัติ: ศีรษะตรง มือไหว้ปลายนิ้วหัวแม่มือจรด ที่ตีนผม นั่งบนส้นเท้า ตัวพระ ทิศทาง: ด้านหน้า วิธีปฏิบัติ: ศีรษะตรง มือไหว้ ปลายนิ้วหัวแม่มือจรด ที่ตีนผม นั่งบนส้นเท้า 73 รำเข้าตามทำนองเพลงเร็ว – ลา ตัวนาง ทิศทาง: ด้านหน้า วิธีปฏิบัติ: ศีรษะตรง มือไหว้ นั่งบนส้นเท้า ตัวพระ ทิศทาง: ด้านหน้า วิธีปฏิบัติ: ศีรษะตรง มือไหว้ นั่งบนส้นเท้า ที่มา: ผู้วิจัย สรุป จากการศึกษากระบวนท่ารำชุดจับระบำ (ระบำหน้าช้าง) ของคณะละครทองทรัพย์ จันทราทิพย์ (ย่าพลับ) กรณีศึกษา นายธงชัย ไพรพฤกษ์ ผู้ที่ได้รับการถ่ายทอดกระบวนท่ารำจากของคณะละคร ทองทรัพย์ จันทราทิพย์ (ย่าพลับ) พบว่า การแสดงชุดจับระบำ (ระบำหน้าช้าง) เป็นการแสดงชุดหนึ่ง ที่คณะละครทองทรัพย์ จันทราทิพย์ (ย่าพลับ) ใช้เป็นบทเรียนให้กับผู้ฝึกหัดโขน ละครในคณะของตน เพื่อให้รู้จักกระบวนการเข้าคู่และการตีบทตามคำร้อง เนื้อร้องบรรยายถึงการเกี้ยวพาราสีกันของ เหล่าเทวดา นางฟ้า โดยแบ่งการแสดงออกเป็น 3 ช่วง ใช้ทำนองเพลงเขมรพวงสองชั้น จบด้วย
96 เพลงเร็ว -ลา ซึ่งแตกต่างจากพระนิพนธ์ของสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรมพระยานริศรานุวัดติวงศ์ ที่ใช้ทำนองเพลงสร้อยสน ดังที่กรมศิลปากรใช้ในปัจจุบัน ดนตรีที่ใช้บรรเลงประกอบการแสดงใช้ วงดนตรีปี่พาทย์เครื่องห้าตามความเหมาะสมของคณะละคร นอกจากนี้กระบวนท่ารำชุดจับระบำ (ระบำหน้าช้าง) ของคณะละครทองทรัพย์ จันทราทิพย์ (ย่าพลับ) ยังมีความเป็นเอกลักษณ์เฉพาะ ซึ่งผู้วิจัยจะขอวิเคราะห์กระบวนท่ารำชุดจับระบำ (ระบำหน้าช้าง) ของคณะละครทองทรัพย์ จันทราทิพย์ (ย่าพลับ) และอธิบายรายละเอียดไว้ในบทต่อไป
บทที่ 5 วิเคราะห์องค์ประกอบการแสดงชุดจับระบำ (ระบำหน้าช้าง) คณะละครทองทรัพย์จันทราทิพย์ (ย่าพลับ) การวิจัยเรื่อง ละครรำนครศรีธรรมราช คณะละครทองทรัพย์จันทราทิพย์ (ย่าพลับ) ผู้วิจัย ได้ศึกษาองค์ประกอบในการแสดงของคณะละครทองทรัพย์ จันทราทิพย์ (ย่าพลับ) รวมถึงกระบวนท่ารำ ชุดจับระบำ (ระบำหน้าช้าง) ดังที่กล่าวรายละเอียดไว้ในบทที่ 4 จากการศึกษาในประเด็นดังกล่าวมานั้น ผู้วิจัยจะนำมาวิเคราะห์รายละเอียดต่าง ๆ ดังนี้ 1. แนวคิดในการสร้างสรรค์กระบวนท่ารำชุดจับระบำ (ระบำหน้าช้าง) 2. วิเคราะห์องค์ประกอบการแสดง 3. วิเคราะห์กระบวนท่ารำชุดจับระบำ (ระบำหน้าช้าง) 1. แนวคิดในการสร้างสรรค์กระบวนท่ารำชุดจับระบำ (ระบำหน้าช้าง) จากการศึกษาประวัติศาสตร์ในประเด็นต่าง ๆ เพื่อวิเคราะห์ความเป็นมาของกระบวนท่ารำ ชุดจับระบำ (ระบำหน้าช้าง) ของคณะละครทองทรัพย์จันทราทิพย์ (ย่าพลับ) ดังปรากฏช่วงเวลา ในเหตุการณ์ต่าง ๆ ดังนี้ 1.1 การเทียบเคียงช่วงเวลาเหตุการณ์ต่าง ๆ 1.1.1 ในปี พ.ศ. 2444 เจ้าพระยาสุธรรมมนตรี (หนูพร้อม ณ นคร) เจ้าเมือง นครศรีธรรมราชได้ลาออกจากตำแหน่ง กระทรวงมหาดไทยจึงแต่งตั้งพระยาสุนทราทรธุรกิจ (หมี ณ ถลาง) มาเป็นผู้ว่าราชการจังหวัดแทน และเจ้าพระยาสุธรรมมนตรี (หนูพร้อม ณ นคร) ถึงแก่อสัญกรรม ในปี พ.ศ. 2450 (ข้อมูลจังหวัดนครศรีธรรมราช, ม.ป.ป., ออนไลน์) 1.1.2 ในปี พ.ศ. 2503 กรมศิลปากรวางแผนจะจัดแสดงโขน เรื่องรามเกียรติ์ ชุดพรหมาสตร์ณ โรงละคอนศิลปากร โดยมีนายประพันธ์ สุคนธชาติ เป็นผู้ปรับปรุงบทด้วยการนำ บทคอนเสิร์ตของสมเด็จเจ้าฟ้า กรมพระยานริศรานุวัดติวงศ์ซึ่งมีบทระบำที่ทรงทำเป็นบทคอนเสิร์ตไว้นั้น สำหรับขับร้องประกอบการบรรเลง ทำนองเพลงที่ใช้เป็นเพลงสร้อยสน และตอนท้ายใช้เพลงเร็ว – ลา
98 มาใช้ แต่ด้วยเกิดเหตุเพลิงไหม้โรงละคอนศิลปากรเมื่อวันที่ 9 พฤศจิกายน พ.ศ. 2503 จึงต้องนำโขน ชุดนี้ไปแสดง ณ หอประชุมวัฒนธรรม สนามเสือป่าแทน ในปี พ.ศ. 2504 1.1.3 ในปี พ.ศ. 2521 นายแพทย์บุญสม มาร์ติน รัฐมนตรีว่าการกระทรวงศึกษาธิการ ในขณะนั้น ได้ลงนามประกาศจัดตั้งวิทยาลัยนาฎศิลปนครศรีธรรมราช เมื่อวันที่ 21 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2521 โดยนายเดโช สวนานนท์ อธิบดีกรมศิลปากรในขณะนั้นได้อนุมัติให้เปิด “วิทยาลัยนาฎศิลป นครศรีธรรมราช” ในปีการศึกษา 2521 เปิดทำการสอนวันแรกในวันที่ 22 พฤษภาคม พ.ศ. 2521 ซึ่งต้องอาศัยอาคารเรียนพระปริยัติธรรม และอาคารพิพิธภัณฑ์ของวัดพระมหาธาตุวรมหาวิหารเป็น อาคารเรียนชั่วคราว ทั้งนี้ในยุคแรกก่อตั้งวิทยาลัยนาฏศิลปนครศรีธรรมราช ได้เชิญย่าพลับเข้ามาเป็น ครูให้กับวิทยาลัยฯ แต่นางทองทรัพย์ทำการสอนได้เพียง 2 เดือนก็ขอยุติการสอน เนื่องจากนางทองทรัพย์ เห็นว่ากระบวนท่ารำ และลีลาท่ารำฉบับวังเจ้าพระยานครศรีธรรมราชมีความแตกต่างกับแนวทาง ของวิทยาลัยฯ จากเหตุการณ์สำคัญทั้งสองเหตุการณ์ดังกล่าวจึงอนุมานได้ว่า ละครผู้หญิงเจ้าพระยา นครศรีธรรมราชคงจะสิ้นสุดบทบาทลงในวังเจ้าพระยานครศรีธรรมราช มาตั้งแต่ก่อนในปี พ.ศ. 2444 ที่เจ้าพระยาสุธรรมมนตรี (หนูพร้อม ณ นคร) เจ้าเมืองนครศรีธรรมราชได้ลาออกจากตำแหน่ง ดังนั้น นางทองทรัพย์ จันทราทิพย์ น่าจะอพยพออกมาจากวังเจ้าพระยานครตั้งแต่ก่อนในปี พ.ศ. 2444 และ จากหลักฐานเหตุการณ์ในปี พ.ศ. 2503 กรมศิลปากร โดยนายประพันธ์ สุคนธชาติ เป็นผู้ปรับปรุงบท ด้วยการนำบทคอนเสิร์ตของสมเด็จเจ้าฟ้ากรมพระยานริศรานุวัดติวงศ์ มาใช้ในแสดงโขน เรื่องรามเกียรติ์ ชุดพรหมาสตร์ณ หอประชุมวัฒนธรรม สนามเสือป่าแทน ในปี พ.ศ. 2504 การแสดง ชุดระบำพรหมาสตร์จึงมีการสร้างสรรค์ขึ้นโดยกรมศิลปากรในนับแต่นั้นมา จึงอนุมานได้ว่ากระบวน ท่ารำชุดจับระบำ (ระบำหน้าช้าง) จึงยังไม่ปรากฏมีในวังเจ้าพระยานครศรีธรรมราช อีกทั้งคงมี การสร้างสรรค์ขึ้นภายหลังจากที่ย่าพลับเข้ามาเป็นครูให้กับวิทยาลัยนาฏศิลปนครศรีธรรมราชนั่นเอง 1.2 การเกิดกระบวนท่ารำชุดจับระบำ (ระบำหน้าช้าง) ของคณะละครทองทรัพย์ จันทราทิพย์ (ย่าพลับ) การศึกษาประวัติของนางทองทรัพย์ จันทราทิพย์ (ย่าพลับ) สันนิษฐานว่า กระบวนท่ารำ ชุดจับระบำ (ระบำหน้าช้าง) ของคณะละครทองทรัพย์จันทราทิพย์ (ย่าพลับ) มีสาเหตุในการสร้างสรรค์ กระบวนท่ารำมาจากประเด็นต่าง ๆ ดังนี้
99 1.2.1 จากการที่นางทองทรัพย์ จันทราทิพย์ (ย่าพลับ) ได้เริ่มฝึกหัดกับการแสดงโขน ละครตั้งแต่อายุ 9 ปี (ปี พ.ศ. 2441) โดยได้รับการฝึกหัดจากครูโขน ละครที่มีฝีมือ ได้แก่ ครูทองหวาน (ครูยักษ์) แม่ครูสุ่น (พระรามและลิง) แม่ครูจัน (พระลักษมณ์) แม่ครูบัว (เป็นนักร้องต้นเสียง) และ แม่ครูเพ็ง (ครูนางและละครหลวง) อีกทั้งครูละครที่สังกัดละครในวัง ณ นคร ของคุณทรัพย์และ คุณขาว และได้เป็นละครในวังเจ้าพระยานครศรีธรรมราช จนเกิดการเปลี่ยนแปลงการปกครอง (ประมาณปี พ.ศ. 2448) จึงทำให้ย่าพลับสั่งสมองค์ความรู้ ความชำนาญในการแสดงทาง ด้านนาฏศิลป์ทั้งโขน ละครอย่างดียิ่ง จนมีความแตกฉานในด้านการแสดงโขน ละคร สามารถ นำความรู้ต่าง ๆ ที่ตนมีนั้นมาปรับใช้ หรือคิดสร้างสรรค์สิ่งใหม่ ๆ ได้อย่างดี 1.2.2 เมื่อเทียบเคียงช่วงเวลาเหตุการณ์ต่าง ๆ ดังกล่าวในหัวข้อ 1.1 พบว่า วิทยาลัย นาฏศิลปนครศรีธรรมราช ได้เชิญนางทองทรัพย์จันทราทิพย์ (ย่าพลับ) เข้ามาเป็นครูให้กับวิทยาลัยฯ ในปี พ.ศ. 2521 ย่าพลับทำการสอนได้เพียง 2 เดือนก็เลิกสอนให้กับวิทยาลัยฯ แต่อย่างไรก็ตาม การที่ย่าพลับเข้ามาสอนนี้เอง ย่าพลับคงได้พบเห็นกระบวนท่ารำการแสดงชุดต่าง ๆ ที่วิทยาลัยฯ จัดการเรียนการสอนอยู่ในขณะนั้น และจดจำการแสดงเหล่านั้นไปปรับใช้กับคณะละครของตนเองบ้าง จากเหตุผลทั้ง 2 ประเด็นข้างต้นกล่าวได้ว่า นางทองทรัพย์ จันทราทิพย์ (ย่าพลับ) เป็นผู้ที่เติบโต และได้รับการฝึกหัดการแสดงโขน ละคร โดยเฉพาะจากละครในวัง ณ นคร ตั้งแต่อายุเพียง 9 ปี ได้สั่งสมความรู้ ประสบการณ์ ทักษะ และความชำนาญทางด้านการแสดงโขน ละครแล้วนำมาปรับใช้ ด้วยการสร้างสรรค์การแสดงชุดใหม่ ๆ ให้กับคณะละครของตน กอปรกับการที่ย่าพลับได้เข้ามาสอน ในวิทยาลัยนาฏศิลปนครศรีธรรมราชจึงทำให้ได้พบเห็นการแสดงชุดอื่น ๆ ที่ถ่ายทอดกันในวิทยาลัยฯ ด้วยความรู้ ความชำนาญของย่าพลับนี้เองจึงนำสิ่งเหล่านี้มาผสมผสานร่วมกันระหว่างความรู้เดิมที่ฝัง อยู่ในตัวและสิ่งใหม่ที่ได้จากการพบเห็นและจดจำ จึงเกิดเป็นการแสดงชุดจับระบำ (ระบำหน้าช้าง) ทั้งนี้เมื่อพิจารณาถึงกระบวนท่ารำชุดจับระบำ (ระบำหน้าช้าง) ของย่าพลับกับกระบวนท่ารำชุดระบำ พรหมาสตร์ของกรมศิลปากร พบว่ามีกระบวนท่ารำคล้ายคลึงและแตกต่างกัน ดังจะอธิบายในหัวข้อ ต่อไป
100 2. วิเคราะห์องค์ประกอบการแสดง สำหรับองค์ประกอบการแสดงต่าง ๆ ของคณะละครทองทรัพย์จันทราทิพย์ (ย่าพลับ) จากการศึกษาข้อมูลทั้งในประเด็นเกี่ยวกับ ผู้แสดง เครื่องแต่งกาย ดนตรีประกอบการแสดง ผู้วิจัย สามารถวิเคราะห์ได้ดังนี้ 2.1 ผู้แสดง การคัดเลือกผู้แสดงของคณะละครทองทรัพย์จันทราทิพย์ (ย่าพลับ) ส่วนใหญ่ผู้ที่มา ฝึกหัดละครกับคณะละครทองทรัพย์จันทราทิพย์ (ย่าพลับ) จะเป็นเยาวชนในละแวกบ้านที่ คณะละครตั้งหลักปักฐานอยู่นั้นคือหลังวัดสวนป่าน อำเภอเมือง จังหวัดนครศรีธรรมราช ดังภาพ ภาพที่ 10 สถานที่ตั้งคณะละครทองทรัพย์ จันทราทิพย์ (ย่าพลับ) ที่มา: Google map. (2565, ออนไลน์) หมายเหตุ 1. คณะละครทองทรัพย์จันทราทิพย์ (ย่าพลับ) 2. วัดสวนป่าน 3. วังเจ้าพระยานครศรีธรรมราช (ปัจจุบันคือศาลากลางจังหวัด) ด้วยเหตุนี้เองจึงทำให้การฝึกหัดโขน ละคร ของคณะละครทองทรัพย์จันทราทิพย์ (ย่าพลับ) จึงมีจำนวนผู้มาฝึกหัดไม่มากนัก ทำให้ผู้ที่มาฝึกหัดต้องหัดให้รำได้ทุกตัว เช่น รามเกียรติ์
101 ก็จะสอนทั้งตัวพระ นาง ยักษ์ และลิง ดังนั้นในขณะฝึกหัดโขน ละคร หากมีการสอนบทบาทเฉพาะให้ ตัวละครตัวใด ลูกศิษย์คนอื่นแม้ว่าจะไม่ได้รับมอบหมายเป็นตัวละครนั้น ๆ ก็ต้องรำตามอยู่ข้างหลัง ให้ทุกคนได้รับการฝึกหัดไปทุกตัวละคร สุดแท้แต่ใครจะมีความชำนาญในบทใดมากกว่ากัน 2.2 เครื่องแต่งกาย จากการที่นางทองทรัพย์ จันทราทิพย์ (ย่าพลับ) ต้องอพยพออกมาจากวังเจ้าพระยา นครศรีธรรมราชมาตั้งหลักปักฐานอยู่บริเวณท้ายวัง คือบ้านของย่าเจต ไชยาคำ (เพื่อนที่อพยพ ออกมาด้วยกัน) บริเวณหลังวัดสวนป่าน อำเภอเมือง จังหวัดนครศรีธรรมราช แล้วฝึกหัดเยาวชน ละแวกท้ายวังแสดงโขนละครตามที่ตนมีความรู้ความสามารถ เพื่อออกรับงานการแสดงจนเกิดเป็น คณะละครของทองทรัพย์ จันทราทิพย์ (ย่าพลับ)” ถึงแม้ว่าย่าพลับจะมีแบบแผนการแต่งกาย ตามแบบอย่างละครผู้หญิงเจ้าพระยานครศรีธรรมราช และมีย่าเจต ซึ่งเคยเป็นช่างปักเครื่องละคร ในวังเจ้าพระยานครศรีธรรมราชที่อพยพออกมาพร้อมกัน แต่ด้วยข้อจำกัดในด้านทรัพย์สินหรือ ค่าใช้จ่ายในการสร้างเครื่องแต่งกายนั้น ย่อมทำให้เครื่องแต่งกายของคณะละครของทองทรัพย์ จันทราทิพย์(ย่าพลับ) ต้องปรับรูปแบบหรือลดทอนความหรูหรา วิจิตรงดงามตามแบบอย่างละคร ผู้หญิงเจ้าพระยานครศรีธรรมราชลง ซึ่งเครื่องแต่งกายที่ใช้แสดงภายในคณะละครในขณะนั้นได้นำมา จัดทำขึ้นใหม่ โครงสร้างเครื่องแต่งกายของคณะละครของทองทรัพย์ จันทราทิพย์(ย่าพลับ)ยังคงมีเค้าโครง แบบเดิมของวังเจ้าพระยานครศรีธรรมราชอยู่บ้าง แต่ปรับมาใช้วัสดุที่หาได้ง่ายตามท้องถิ่น เช่น การใช้ ลูกปัดมาปักแทนดิ้น เป็นต้น โดยกำหนดรูปแบบเครื่องแต่งกาย ดังนี้ 2.2.1 ศิราภรณ์ โดยการใช้กระดาษเป็นโครงสร้างประดับลวดลายด้วยการกระแหนะรัก แล้วใช้การทาสีทองแทนการปิดทอง ประดับกระจก ใบหน้าเขียนลวดลายด้วยสีต่าง ๆ แต่ก็ยังคง รักษาส่วนประกอบสำคัญไว้ เช่น ตัวลิงและยักษ์ หนุมาน คือ มีใบหน้าสีขาว ปากอ้า วาดลวดลาย ทักษิณาวรรตในส่วนบน และสวมเกี้ยวทอง ทศกัณฐ์ คือ มีสิบพักตร์ เขี้ยวโง้ง ปากแสยะ ตาโพลง สวมมงกุฎยอดชัย ส่วนตัวยักษ์อื่น ๆ โดยสังเกตได้จากมงกุฎที่มีความแตกต่างกัน เช่น อินทรชิต สวมมงกุฎยอดเดินหน พิเภก สวมมงกุฎน้ำเต้า เสนา สวมกรอบพักตร์ ตัวนาง คือ สวมมงกุฎกษัตริย์ ประกอบด้วยส่วนเกี้ยวยอด กะบังหน้าและจอนหู ทัดอุบะด้านขวา ดอกไม้ทัดด้านซ้าย 2.2.2 พัสตราภรณ์ ยังคงรูปแบบและโครงสร้างแบบโบราณไว้ โดยใช้ผ้าตาด ผ้าพิมพ์ลาย ผ้าพื้นสีต่าง ๆ ที่หาได้ง่ายตามท้องถิ่น มีการปักลวดลายโดยใช้ลูกปัดและเลื่อมสีต่าง ๆ แทนการใช้ดิ้น
102 เช่น ตัวยักษ์ สวมสองชั้น เสื้อชั้นในมีลักษณะเป็นเสื้อแขนยาว แขนเสื้อใช้ผ้าลายริ้วที่มีลักษณะ ลวดลายคล้ายผ้าเข้มขาบ ตัวเสื้อ ใช้ผ้าพื้นสีต่าง ๆ และผ้าตาด ตามลักษณะของตัวละคร แต่ตัวเอก ก็จะมีการปักลวดลายเพิ่มขึ้นมาด้วยลูกปัด สวมสนับเพลานุ่งผ้าพิมพ์ลาย จีบโจงหางหงส์ (ตามจารีต การแต่งกายของคณะละครทองทรัพย์จันทราทิพย์ (ย่าพลับ) ห้อยหน้า ห้อยข้าง รัดสะเอว กรองคอ อินทรธนู ตัวยักษ์สูงศักดิ์จะสวมเกราะทุกตัว ไม่ว่าจะแสดงในตอนใดก็ตาม ตัวลิง หนุมาน สวมเสื้อผ้า พื้นสีขาวไม่ปักลวดลาย สวมสนับเพลานุ่งโจงกระเบน มีผ้าปิดก้นและหางลิง ห้อยหน้า ห้อยข้าง รัดสะเอว กรองคอ ตัวนาง สวมเสื้อในนางแขนกุด ผ้าห่มนางใช้ผ้าพื้นสีต่าง ๆ และผ้าตาดทอง ติดประดับตกแต่งด้วยแถบผ้าที่ริมขอบสไบ ตัวเอกก็จะมีการปักลวดลายเพิ่มขึ้นมาด้วยลูกปัด นุ่งผ้า พิมพ์ลายจีบหน้านาง ชักชายพก สวมกรองคอ นางกำนัลห่มผ้าสไบเปิดไหล่ขวาใช้ผ้าพื้น ผ้าตาด ผ้าลูกไม้ นุ่งผ้าพิมพ์ลายจีบหน้านาง ไม่ชักชายพก ตัวพระ สวมเสื้อสองชั้น เสื้อชั้นในมีลักษณะเป็น เสื้อแขนยาว แขนเสื้อใช้ผ้าลายริ้วที่มีลักษณะลวดลายคล้ายผ้าเข้มขาบ สวมสนับเพลานุ่งผ้าพิมพ์ลาย จีบโจงหางหงส์ ห้อยหน้า ห้อยข้าง รัดสะเอว กรองคอ อินทรธนู 2.2.3 ถนิมพิมพาภรณ์ ส่วนใหญ่จะใช้วัสดุที่ทำจากผ้า ตัดเย็บเป็นรูปทรงของ เครื่องประดับต่าง ๆ ปักลวดลายเพิ่มความสวยงามด้วยเลื่อมและลูกปัด ประกอบด้วยทับทรวง ตาบทิศ สังวาล สายเข็มขัด หัวเข็ดขัดกำไลข้อมือ กำไลข้อเท้า 2.3 ดนตรีที่ใช้ประกอบการแสดง การแสดงโขน ละคร ของคณะละครทองทรัพย์ จันทราทิพย์ (ย่าพลับ) ใช้วงดนตรี ปี่พาทย์เครื่องห้าประกอบการบรรเลง เนื่องจากวงดนตรีปี่พาทย์เครื่องห้าเป็นเครื่องดนตรีที่มี ความเหมาะสมกับการแสดงมหรสพต่าง ๆ ทั้งโขน ละคร ลิเก เป็นต้น และเป็นเครื่องดนตรีที่ใช้กัน ตามแบบอย่างการแสดงละครของชาวบ้านโดยทั่วไป คณะละครทองทรัพย์ จันทราทิพย์(ย่าพลับ) เป็นการแสดงละครอย่างชาวบ้าน อีกทั้งยังมีนายชอบ บุญกาญจน์ นักดนตรีเอกในวังเจ้าพระยา นครศรีธรรมราช (หนูพร้อม) และเป็นสามีของย่าเจต เจ้าของบ้านที่ใช้ฝึกหัดโขน ละครให้กับลูกศิษย์ นายชอบนี้เป็นผู้ที่มีฝีมือมากจนเป็นที่เลื่องลือคือ ปี่ในและระนาดเอก ถึงกับมีผู้คนทั่วไปให้สมญาว่า “ชอบ ปี่ใน” อีกทั้งเมื่อมีงานการแสดงครั้งใดก็จะหาผู้ร่วมบรรเลงในละแวกใกล้บ้านที่รับบรรเลงให้กับ คณะลิเกมาร่วมวงกันในแต่ละงาน จึงทำให้สันนิษฐานได้ว่าเครื่องดนตรีที่ใช้สำหรับการแสดงโขน ละคร ของคณะละครทองทรัพย์ จันทราทิพย์(ย่าพลับ) ใช้วงดนตรีปี่พาทย์เครื่องห้าประกอบการบรรเลง
103 2.4 ฉาก เนื่องจากของคณะละครทองทรัพย์ จันทราทิพย์(ย่าพลับ) ต้องมีการปรับใช้ฉากที่มี ความเรียบง่ายและเหมาะสมกับการแสดง อีกทั้งการเลือกใช้วีสดุอุปกรณ์ที่หาได้ง่ายในท้องถิ่น ผนวกกับงบประมาณที่ตนพอจะจัดหาซื้อได้ ดังนั้นฉากประกอบการแสดงของคณะละครทองทรัพย์ จันทราทิพย์ (ย่าพลับ) จึงใช้ผ้าขาวนำมาวาดลวดลายหรือรูปภาพตามเนื้อเรื่อง โดยใช้วิธีการวาดภาพ ปราสาทราชวัง ผสมรูปภาพวิวทิวทัศน์ตลอดทั้งผืน สำหรับฉากประกอบการแสดงชุดจับระบำ (ระบำหน้าช้าง) มีการจัดฉากที่ทำด้วยผ้าขาวเขียนสี วาดลวดลายก้อนเมฆ อยู่ในฉากขบวนของ พระอินทร์และเหล่าเทวดานางฟ้าฟ้อนรำอยู่บนท้องฟ้า 3. วิเคราะห์กระบวนท่ารำชุดจับระบำ (ระบำหน้าช้าง) กระบวนท่ารำชุดจับระบำ (ระบำหน้าช้าง) มีกระบวนท่ารำที่ได้แบบอย่างมาจากกระบวน ท่ารำแม่บทของวังเจ้าพระยานครศรีธรรมราช เนื่องจากนางทองทรัพย์ จันทราทิพย์(ย่าพลับ) ได้รับการฝึกหัดโขน ละครมาจากวังเจ้าพระยานครศรีธรรมราช โดยมีเพลงรำแม่บทนี้เป็นพื้นฐาน การฝึกหัดเบื้องต้นของผู้เรียน ดังจะเห็นได้จากการที่ย่าพลับมาสอนโขน ละครให้กับเยาวชน ละแวกบ้านหลังวัดสวนป่านก็ยังใช้เพลงรำแม่บทนี้ในการฝึกพื้นฐานการรำให้กับลูกศิษย์ เมื่อผู้วิจัย เปรียบเทียบการนำท่ารำในเพลงรำแม่บทมาปรับใช้ในการแสดงชุดจับระบำ (ระบำหน้าช้าง) จึงพบความสอดคล้องกัน ดังนี้
104 ตารางที่ 6 เปรียบเทียบกระบวนท่ารำชุดจับระบำ (ระบำหน้าช้าง) กับกระบวนท่ารำชุดรำแม่บท วังเจ้าพระยานครศรีธรรมราช ที่ กระบวนท่ารำชุดจับระบำ (ระบำหน้าช้าง) กระบวนท่ารำชุดรำแม่บท 1 2 3
105 ตารางที่ 6 เปรียบเทียบกระบวนท่ารำชุดจับระบำ (ระบำหน้าช้าง) กับกระบวนท่ารำชุดรำแม่บท วังเจ้าพระยานครศรีธรรมราช (ต่อ) ที่ กระบวนท่ารำชุดจับระบำ (ระบำหน้าช้าง) กระบวนท่ารำชุดรำแม่บท 4 . 6
106 ตารางที่ 6 เปรียบเทียบกระบวนท่ารำชุดจับระบำ (ระบำหน้าช้าง) กับกระบวนท่ารำชุดรำแม่บท วังเจ้าพระยานครศรีธรรมราช (ต่อ) ที่ กระบวนท่ารำชุดจับระบำ (ระบำหน้าช้าง) กระบวนท่ารำชุดรำแม่บท 7 8 9
107 ตารางที่ 6 เปรียบเทียบกระบวนท่ารำชุดจับระบำ (ระบำหน้าช้าง) กับกระบวนท่ารำชุดรำแม่บท วังเจ้าพระยานครศรีธรรมราช (ต่อ) ที่ กระบวนท่ารำชุดจับระบำ (ระบำหน้าช้าง) กระบวนท่ารำชุดรำแม่บท 10 11 12
108 ตารางที่ 6 เปรียบเทียบกระบวนท่ารำชุดจับระบำ (ระบำหน้าช้าง) กับกระบวนท่ารำชุดรำแม่บท วังเจ้าพระยานครศรีธรรมราช (ต่อ) ที่ กระบวนท่ารำชุดจับระบำ (ระบำหน้าช้าง) กระบวนท่ารำชุดรำแม่บท 13 14 5
109 ตารางที่ 6 เปรียบเทียบกระบวนท่ารำชุดจับระบำ (ระบำหน้าช้าง) กับกระบวนท่ารำชุดรำแม่บท วังเจ้าพระยานครศรีธรรมราช (ต่อ) ที่ กระบวนท่ารำชุดจับระบำ (ระบำหน้าช้าง) กระบวนท่ารำชุดรำแม่บท 16 17 18
110 ตารางที่ 6 เปรียบเทียบกระบวนท่ารำชุดจับระบำ (ระบำหน้าช้าง) กับกระบวนท่ารำชุดรำแม่บท วังเจ้าพระยานครศรีธรรมราช (ต่อ) ที่ กระบวนท่ารำชุดจับระบำ (ระบำหน้าช้าง) กระบวนท่ารำชุดรำแม่บท 19 20 21
111 ตารางที่ 6 เปรียบเทียบกระบวนท่ารำชุดจับระบำ (ระบำหน้าช้าง) กับกระบวนท่ารำชุดรำแม่บท วังเจ้าพระยานครศรีธรรมราช (ต่อ) ที่ กระบวนท่ารำชุดจับระบำ (ระบำหน้าช้าง) กระบวนท่ารำชุดรำแม่บท 22 23 24
112 ตารางที่ 6 เปรียบเทียบกระบวนท่ารำชุดจับระบำ (ระบำหน้าช้าง) กับกระบวนท่ารำชุดรำแม่บท วังเจ้าพระยานครศรีธรรมราช (ต่อ) ที่ กระบวนท่ารำชุดจับระบำ (ระบำหน้าช้าง) กระบวนท่ารำชุดรำแม่บท 25 26 27
113 ตารางที่ 6 เปรียบเทียบกระบวนท่ารำชุดจับระบำ (ระบำหน้าช้าง) กับกระบวนท่ารำชุดรำแม่บท วังเจ้าพระยานครศรีธรรมราช (ต่อ) ที่ กระบวนท่ารำชุดจับระบำ (ระบำหน้าช้าง) กระบวนท่ารำชุดรำแม่บท 28 29 0 รำเข้าตามทำนองเพลงเร็ว – ลา
114 ตารางที่ 6 เปรียบเทียบกระบวนท่ารำชุดจับระบำ (ระบำหน้าช้าง) กับกระบวนท่ารำชุดรำแม่บท วังเจ้าพระยานครศรีธรรมราช (ต่อ) ที่ กระบวนท่ารำชุดจับระบำ (ระบำหน้าช้าง) กระบวนท่ารำชุดรำแม่บท 31 32 ที่มา: ผู้วิจัย เมื่อพิจารณาลักษณะกระบวนท่ารำชุดจับระบำ (ระบำหน้าช้าง) กับกระบวนท่ารำชุดรำ แม่บทวังเจ้าพระยานครศรีธรรมราช พบว่า กระบวนท่ารำชุดจับระบำ (ระบำหน้าช้าง) โดยส่วนใหญ่ นางทองทรัพย์ จันทราทิพย์ (ย่าพลับ) นำกระบวนท่ารำจากระบำแม่บทวังเจ้าพระยานครศรีธรรมราช มาใช้เป็นแนวทางในการสร้างสรรค์การแสดงชุดนี้ จำนวน 32 ท่า นอกจากนี้กระบวนท่ารำชุดจับระบำ (ระบำหน้าช้าง) ของนางทองทรัพย์ จันทราทิพย์ (ย่าพลับ) เมื่อนำมาเปรียบเทียบกับกระบวนท่ารำระบำพรหมาสตร์ของกรมศิลปากร มีความเหมือน และความแตกต่างกัน ดังนี้ 55
115 ตารางที่ 7 เปรียบเทียบกระบวนท่ารำชุดจับระบำ (ระบำหน้าช้าง) ของนางทองทรัพย์ จันทราทิพย์ (ย่าพลับ) กับกระบวนท่ารำระบำพรหมาสตร์ของกรมศิลปากร ที่ กระบวนท่ารำของกรมศิลปากร กระบวนท่ารำของนายธงชัย ไพรพฤกษ์ 1 รำออกเพลงทำนองเพลงสร้อยสน ตัวนาง ทิศทาง: ด้านหน้า วิธีปฏิบัติ: ศีรษะเอียงซ้าย มือทั้งสองตั้งวง เท้าขวาก้าวหน้า เปิดส้นเท้า (ปฏิบัติท่าเดิน 3 ครั้ง) ตัวพระ ทิศทาง: หน้า วิธีปฏิบัติ: ศีรษะเอียงซ้าย มือทั้งสองตั้งวง เท้าขวาก้าวหน้า เปิดส้นเท้า (ปฏิบัติท่าเดิน 3 ครั้ง) รำออกเพลงทำนองเพลงรัว ตัวนาง ทิศทาง: ด้านขวา วิธีปฏิบัติ: ศีรษะเอียงซ้ายแล้วเอียงขวา มือขวาจีบปรกข้าง มือซ้ายตั้งวงระดับปาก (ท่าชักแป้ง) เท้าก้าวหน้าเท้าก้าวหน้าเท้าขวา ประเท้าซ้ายแล้วก้าวข้าง ตัวพระ ทิศทาง: ด้านขวา วิธีปฏิบัติ: ศีรษะเอียงซ้ายแล้วเอียงขวา มือขวาจีบปรกข้าง มือซ้ายตั้งวงระดับปาก (ท่าชักแป้ง) เท้าก้าวหน้าเท้าก้าวหน้าเท้าขวา ประเท้าซ้ายแล้วก้าวข้าง
116 ตารางที่ 7 เปรียบเทียบกระบวนท่ารำชุดจับระบำ (ระบำหน้าช้าง) ของนางทองทรัพย์ จันทราทิพย์ (ย่าพลับ) กับกระบวนท่ารำระบำพรหมาสตร์ของกรมศิลปากร (ต่อ) ที่ กระบวนท่ารำของกรมศิลปากร กระบวนท่ารำของนายธงชัย ไพรพฤกษ์ 2 รำออกเพลงทำนองเพลงสร้อยสน ตัวนาง ทิศทาง: ด้านขวา วิธีปฏิบัติ: ศีรษะเอียงซ้ายแล้วเอียงขวา มือขวาตั้งวงแขนตึงระดับไหล่ มือซ้ายตั้งวง หงายงอแขนระดับศีรษะ (ท่าสอดสูง) เท้าประเท้าขวาแล้วก้าวหน้า ตัวพระ ทิศทาง: ด้านขวา วิธีปฏิบัติ: ศีรษะเอียงซ้ายแล้วเอียงขวา มือขวาตั้งวงแขนตึงระดับไหล่ มือซ้ายตั้งวง หงายงอแขนระดับศีรษะ (ท่าสอดสูง) เท้าประเท้าขวาแล้วก้าวหน้า รำออกเพลงทำนองเพลงรัว ตัวนาง ทิศทาง: ด้านขวา วิธีปฏิบัติ: ศีรษะเอียงซ้ายแล้วเอียงขวา มือขวา จีบปรกข้าง มือซ้ายตั้งวงระดับปาก (ท่าชักแป้ง) เท้าก้าวหน้าเท้าก้าวหน้าเท้าขวา ประเท้าซ้าย แล้วก้าวข้าง ตัวพระ ทิศทาง: ด้านขวา วิธีปฏิบัติ: ศีรษะเอียงซ้ายแล้วเอียงขวา มือขวา จีบปรกข้าง มือซ้ายตั้งวงระดับปาก (ท่าชักแป้ง) เท้าก้าวหน้าเท้าก้าวหน้าเท้าขวา ประเท้าซ้าย แล้วก้าวข้าง
117 ตารางที่ 7 เปรียบเทียบกระบวนท่ารำชุดจับระบำ (ระบำหน้าช้าง) ของนางทองทรัพย์ จันทราทิพย์ (ย่าพลับ) กับกระบวนท่ารำระบำพรหมาสตร์ของกรมศิลปากร (ต่อ) ที่ กระบวนท่ารำของกรมศิลปากร กระบวนท่ารำของนายธงชัย ไพรพฤกษ์ 3 รำออกเพลงทำนองเพลงสร้อยสน ตัวนาง ทิศทาง: ด้านขวา วิธีปฏิบัติ: ศีรษะเอียงซ้ายแล้วเอียงขวา มือขวาตั้งวงแขนตึงระดับไหล่ มือซ้ายตั้งวง หงายงอแขนระดับศีรษะ (ท่าสอดสูง) เท้ากระทุ้งเท้าซ้าย แล้วจรดเท้าซ้าย 2 ครั้ง แล้ววางหลังยกเท้าขวาก้าวหน้าจรดเท้าซ้าย ซอยเท้าหมุนไปด้านทิศซ้าย ตัวพระ ทิศทาง: ด้านขวา วิธีปฏิบัติ: ศีรษะเอียงซ้ายแล้วเอียงขวา มือซ้ายตั้งวงหงายงอแขนระดับศีรษะ มือขวาตั้งวงแขนตึงระดับไหล่ (ท่าสอดสูง) เท้ากระทุ้งเท้าซ้าย แล้วจรดเท้าซ้าย 2 ครั้ง แล้ววางหลัง ยกเท้าขวาก้าวหน้าจรดเท้าซ้าย ซอยเท้าหมุนไปด้านทิศซ้าย รำออกเพลงทำนองเพลงรัว ตัวนาง ทิศทาง: ด้านหน้า วิธีปฏิบัติ: ศีรษะกลับเอียงไปมา มือขวาตั้งวง ระดับปาก มือซ้ายจีบปรกข้าง (ปฏิบัติท่าชักแป้ง จนหมดจังหวะ) เท้าซอยเท้า ตัวพระ ทิศทาง: ด้านหน้า วิธีปฏิบัติ: ศีรษะกลับเอียงไปมา มือขวาตั้งวง ระดับปาก มือซ้ายจีบปรกข้าง (ปฏิบัติท่าชักแป้ง จนหมดจังหวะ) เท้าซอยเท้า
118 ตารางที่ 7 เปรียบเทียบกระบวนท่ารำชุดจับระบำ (ระบำหน้าช้าง) ของนางทองทรัพย์ จันทราทิพย์ (ย่าพลับ) กับกระบวนท่ารำระบำพรหมาสตร์ของกรมศิลปากร (ต่อ) ที่ กระบวนท่ารำของกรมศิลปากร กระบวนท่ารำของนายธงชัย ไพรพฤกษ์ 4 รำออกเพลงทำนองเพลงสร้อยสน ตัวนาง ทิศทาง: ด้านซ้าย วิธีปฏิบัติ: ศีรษะเอียงขวาแล้วเอียงซ้าย มือขวาตั้งวงหงายงอแขนระดับศีรษะ มือซ้ายตั้งวงแขนตึงระดับไหล่ (ท่าสอดสูง) เท้าประเท้าซ้ายแล้วก้าวหน้า ตัวพระ ทิศทาง: ด้านซ้าย วิธีปฏิบัติ: ศีรษะเอียงขวาแล้วเอียงซ้าย มือขวาตั้งวงหงายงอแขนระดับศีรษะ มือซ้ายตั้งวงแขนตึงระดับไหล่ (ท่าสอดสูง) เท้าประเท้าซ้ายแล้วก้าวหน้า รำออกเพลงทำนองเพลงรัว ตัวนาง ทิศทาง: ด้านหน้า วิธีปฏิบัติ: ศีรษะเอียงขวา มือขวาตั้งวงระดับปาก มือซ้ายตั้งวงบน (ท่ารำร่าย) เท้าประสมเท้าขวา ตัวพระ ทิศทาง: ด้านหน้า วิธีปฏิบัติ: ศีรษะเอียงขวา มือขวาตั้งวงระดับปาก มือซ้ายตั้งวงบน (ท่ารำร่าย) เท้าประสมเท้าขวา
119 ตารางที่ 7 เปรียบเทียบกระบวนท่ารำชุดจับระบำ (ระบำหน้าช้าง) ของนางทองทรัพย์ จันทราทิพย์ (ย่าพลับ) กับกระบวนท่ารำระบำพรหมาสตร์ของกรมศิลปากร (ต่อ) ที่ กระบวนท่ารำของกรมศิลปากร กระบวนท่ารำของนายธงชัย ไพรพฤกษ์ 5 รำออกทำนองเพลงสร้อยสน ตัวนาง ทิศทาง: ด้านซ้าย วิธีปฏิบัติ: ศีรษะเอียงขวาแล้วเอียงซ้าย มือขวาตั้งวงหงายงอแขนระดับศีรษะ มือซ้ายตั้งวงแขนตึงระดับไหล่ (ท่าสอดสูง) เท้ากระทุ้งเท้าขวา แล้วจรดเท้าขวา 2 ครั้ง แล้ววางหลัง ยกเท้าซ้ายก้าวหน้าจรดเท้าขวา ซอยเท้าหมุนไปด้านทิศขวา ตัวพระ ทิศทาง: ด้านซ้าย วิธีปฏิบัติ: ศีรษะเอียงขวาแล้วเอียงซ้าย มือขวาตั้งวงหงายงอแขนระดับศีรษะ มือซ้ายตั้งวงแขนตึงระดับไหล่ (ท่าสอดสูง) เท้ากระทุ้งเท้าขวา แล้วจรดเท้าขวา 2 ครั้ง แล้ววางหลัง ยกเท้าซ้ายก้าวหน้าจรดเท้าขวา ซอยเท้าหมุนไปด้านทิศขวา รำออกเพลงทำนองเพลงรัว ตัวนาง: ด้านหน้า วิธีปฏิบัติ: ศีรษะเอียงขวา มือขวาจีบส่งหลัง มือซ้ายป้องหน้า เท้าก้าวหน้าเท้าขวา ตัวพระ ทิศทาง: ด้านหน้า วิธีปฏิบัติ: ศีรษะเอียงขวา มือขวาจีบส่งหลัง มือซ้ายป้องหน้า เท้าก้าวหน้าเท้าขวา
120 ตารางที่ 7 เปรียบเทียบกระบวนท่ารำชุดจับระบำ (ระบำหน้าช้าง) ของนางทองทรัพย์ จันทราทิพย์ (ย่าพลับ) กับกระบวนท่ารำระบำพรหมาสตร์ของกรมศิลปากร (ต่อ) ที่ กระบวนท่ารำของกรมศิลปากร กระบวนท่ารำของนายธงชัย ไพรพฤกษ์ 6 รำออกทำนองเพลงสร้อยสน ตัวนาง ทิศทาง: ด้านขวา วิธีปฏิบัติ: ศีรษะเอียงซ้ายแล้วเอียงขวา มือขวาตั้งวงบน มือซ้ายตั้งวงหงายงอแขน ระดับวงกลาง (ท่าผาลา) เท้าถอนเท้าซ้าย แล้วก้าวหน้าเท้าขวา ตัวพระ ทิศทาง: ด้านขวา วิธีปฏิบัติ: ศีรษะเอียงซ้ายแล้วเอียงขวา มือขวาตั้งวงบน มือซ้ายตั้งวงหงายงอแขน ระดับวงกลาง (ท่าผาลา) เท้าถอนเท้าซ้าย แล้วก้าวหน้าเท้าขวา รำออกเพลงทำนองเพลงรัว ตัวนาง ทิศทาง: ด้านหน้า วิธีปฏิบัติ: ศีรษะเอียงซ้าย มือขวาจีบ ส่งหลัง มือซ้ายตั้งวงบน เท้าประสมเท้าซ้าย ตัวพระ ทิศทาง: ด้านหน้า วิธีปฏิบัติ: ศีรษะเอียงซ้าย มือขวาจีบ ส่งหลัง มือซ้ายตั้งวงบน เท้าประสมเท้าซ้าย
121 ตารางที่ 7 เปรียบเทียบกระบวนท่ารำชุดจับระบำ (ระบำหน้าช้าง) ของนางทองทรัพย์ จันทราทิพย์ (ย่าพลับ) กับกระบวนท่ารำระบำพรหมาสตร์ของกรมศิลปากร (ต่อ) ที่ กระบวนท่ารำของกรมศิลปากร กระบวนท่ารำของนายธงชัย ไพรพฤกษ์ 7 รำออกท่ารำเพลงสร้อยสน ตัวนาง ทิศทาง: ด้านขวา วิธีปฏิบัติ: ศีรษะเอียงซ้ายแล้วเอียงขวา มือขวาตั้งวงบน มือซ้ายตั้งวงหงายงอแขน ระดับวงกลาง (ท่าผาลา) เท้ากระทุ้งเท้าซ้าย แล้วจรดเท้าซ้าย 2 ครั้งแล้ววางหลัง ยกเท้าขวาก้าวหน้า จรดเท้าซ้าย ซอยเท้า หมุนไปด้านทิศซ้าย ตัวพระ ทิศทาง: ด้านขวา วิธีปฏิบัติ: ศีรษะเอียงซ้ายแล้วเอียงขวา มือขวาตั้งวงบน มือซ้ายตั้งวงหงายงอแขน ระดับวงกลาง (ท่าผาลา) เท้ากระทุ้งเท้าซ้าย แล้วจรดเท้าซ้าย 2 ครั้งแล้ววางหลัง ยกเท้าขวาก้าวหน้า จรดเท้าซ้าย ซอยเท้า หมุนไปด้านทิศซ้าย รำออกเพลงทำนองเพลงรัว ตัวนาง ทิศทาง: ด้านหน้า วิธีปฏิบัติ: ท่ายืนตัวนาง ตัวพระ ทิศทาง: ด้านหน้า วิธีปฏิบัติ: ท่ายืนตัวพระ
122 ตารางที่ 7 เปรียบเทียบกระบวนท่ารำชุดจับระบำ (ระบำหน้าช้าง) ของนางทองทรัพย์ จันทราทิพย์ (ย่าพลับ) กับกระบวนท่ารำระบำพรหมาสตร์ของกรมศิลปากร (ต่อ) ที่ กระบวนท่ารำของกรมศิลปากร กระบวนท่ารำของนายธงชัย ไพรพฤกษ์ 8 รำออกท่ารำเพลงสร้อยสน ตัวนาง ทิศทาง: ด้านซ้าย วิธีปฏิบัติ: ศีรษะเอียงขวาแล้วเอียงซ้าย มือขวาตั้งวงหงายงอแขนระดับวงกลาง มือซ้ายตั้งวงบน (ท่าผาลา) เท้าถอนเท้าขวา แล้วก้าวหน้าเท้าซ้าย ตัวพระ ทิศทาง: ด้านซ้าย วิธีปฏิบัติ: : ศีรษะเอียงขวาแล้วเอียงซ้าย มือขวาตั้งวงหงายงอแขนระดับวงกลาง มือซ้ายตั้งวงบน (ท่าผาลา) เท้าถอนเท้าขวา แล้วก้าวหน้าเท้าซ้าย รำออกเพลงทำนองเพลงรัว ตัวนาง ทิศทาง: ด้านหน้า วิธีปฏิบัติ: ศีรษะเอียงซ้าย มือขวาตั้งวง มือซ้ายจีบหงายหักข้อมือเข้าลำตัว มือทั้งสองระดับอก เท้าก้าวหน้าเท้าซ้าย ตัวพระ ทิศทาง: ด้านหน้า วิธีปฏิบัติ: ศีรษะเอียงซ้าย มือขวาตั้งวง มือซ้ายจีบหงายหักข้อมือเข้าลำตัว มือทั้งสอง ระดับอก เท้าก้าวหน้าเท้าซ้าย
123 ตารางที่ 7 เปรียบเทียบกระบวนท่ารำชุดจับระบำ (ระบำหน้าช้าง) ของนางทองทรัพย์ จันทราทิพย์ (ย่าพลับ) กับกระบวนท่ารำระบำพรหมาสตร์ของกรมศิลปากร (ต่อ) ที่ กระบวนท่ารำของกรมศิลปากร กระบวนท่ารำของนายธงชัย ไพรพฤกษ์ 9 รำออกเพลงทำนองเพลงสร้อยสน ตัวนาง ทิศทาง: ด้านซ้าย วิธีปฏิบัติ: ศีรษะเอียงซ้ายแล้วเอียงขวา มือขวาตั้งวงหงายงอแขนระดับวงกลาง มือซ้ายตั้งวงบน (ท่าผาลา) เท้ากระทุ้งเท้า ขวา แล้วจรดเท้าขวา 2 ครั้งแล้ววางหลัง ยกเท้าซ้ายก้าวหน้าจรดเท้าขวา ซอยเท้า หมุนไปด้านทิศขวา ตัวพระ ทิศทาง: ด้านซ้าย วิธีปฏิบัติ: ศีรษะเอียงซ้ายแล้วเอียงขวา มือขวาตั้งวงหงายงอแขนระดับวงกลาง มือซ้ายตั้งวงบน (ท่าผาลา) เท้ากระทุ้งเท้าขวา แล้วจรดเท้าขวา 2 ครั้งแล้ววางหลัง ยกเท้าซ้ายก้าวหน้าจรดเท้าขวา ซอยเท้า หมุนไปด้านทิศขวา ท่าโบก ช่วงร้องเอื้อน ตัวนาง ทิศทาง: ด้านหน้า วิธีปฏิบัติ: ศีรษะเอียงขวา มือขวาจีบส่งหลัง มือซ้ายตั้งวงบน เท้าวางส้นเท้าขวา ตัวพระ ทิศทาง: ด้านหน้า วิธีปฏิบัติ: ศีรษะเอียงขวา มือขวาจีบส่งหลัง มือซ้ายตั้งวงบน เท้าวางส้นเท้าขวา
124 ตารางที่ 7 เปรียบเทียบกระบวนท่ารำชุดจับระบำ (ระบำหน้าช้าง) ของนางทองทรัพย์ จันทราทิพย์ (ย่าพลับ) กับกระบวนท่ารำระบำพรหมาสตร์ของกรมศิลปากร (ต่อ) ที่ กระบวนท่ารำของกรมศิลปากร กระบวนท่ารำของนายธงชัย ไพรพฤกษ์ 10 รำออกเพลงทำนองเพลงสร้อยสน ตัวนาง ทิศทาง: ด้านขวา วิธีปฏิบัติ: ศีรษะเอียงซ้ายแล้วเอียงขวา มือขวาตั้งวงบน มือซ้ายจีบหงายแขนตึง ระดับไหล่ เท้าถอนเท้าซ้ายแล้วก้าวหน้า เท้าขวา ตัวพระ ทิศทาง: ด้านขวา วิธีปฏิบัติ: ศีรษะเอียงซ้ายแล้วเอียงขวา มือขวาตั้งวงบน มือซ้ายจีบหงายแขนตึง ระดับไหล่ เท้าถอนเท้าซ้ายแล้วก้าวหน้า เท้าขวา
125 ตารางที่ 7 เปรียบเทียบกระบวนท่ารำชุดจับระบำ (ระบำหน้าช้าง) ของนางทองทรัพย์ จันทราทิพย์ (ย่าพลับ) กับกระบวนท่ารำระบำพรหมาสตร์ของกรมศิลปากร (ต่อ) ที่ กระบวนท่ารำของกรมศิลปากร กระบวนท่ารำของนายธงชัย ไพรพฤกษ์ 11 รำออกเพลงสร้อยสน ตัวนาง ทิศทาง: ด้านขวา วิธีปฏิบัติ: ศีรษะเอียงขวาแล้วเอียงซ้าย มือขวา จีบปรกข้าง มือซ้ายตั้งวงแขนตึงระดับไหล่ เท้ากระทุ้งเท้าซ้าย แล้วจรดเท้าซ้าย 2 ครั้ง แล้ววางหลัง ยกเท้าขวาก้าวหน้า จรดเท้าซ้าย ซอยเท้าหมุนไปด้านทิศซ้าย ตัวพระ ทิศทาง: ด้านขวา วิธีปฏิบัติ: ศีรษะเอียงขวาแล้วเอียงซ้าย มือขวา จีบปรกข้าง มือซ้ายตั้งวงแขนตึงระดับไหล่ เท้ากระทุ้งเท้าซ้าย แล้วจรดเท้าซ้าย 2 ครั้ง แล้ววางหลัง ยกเท้าขวาก้าวหน้า จรดเท้าซ้าย ซอยเท้าหมุนไปด้านทิศซ้าย
126 ตารางที่ 7 เปรียบเทียบกระบวนท่ารำชุดจับระบำ (ระบำหน้าช้าง) ของนางทองทรัพย์ จันทราทิพย์ (ย่าพลับ) กับกระบวนท่ารำระบำพรหมาสตร์ของกรมศิลปากร (ต่อ) ที่ กระบวนท่ารำของกรมศิลปากร กระบวนท่ารำของนายธงชัย ไพรพฤกษ์ 12 รำออกเพลงสร้อยสน ตัวนาง ทิศทาง: ด้านซ้าย วิธีปฏิบัติ: ศีรษะเอียงขวาแล้วเอียงซ้าย มือขวาจีบหงายแขนตึงระดับไหล่ มือซ้าย ตั้งวงบน เท้าถอนเท้าขวาแล้วก้าวหน้าเท้าซ้าย ตัวพระ ตัวนาง ทิศทาง: ด้านซ้าย วิธีปฏิบัติ: ศีรษะเอียงขวาแล้วเอียงซ้าย มือขวาจีบหงายแขนตึงระดับไหล่ มือซ้าย ตั้งวงบน เท้าถอนเท้าขวาแล้วก้าวหน้าเท้าซ้าย
127 ตารางที่ 7 เปรียบเทียบกระบวนท่ารำชุดจับระบำ (ระบำหน้าช้าง) ของนางทองทรัพย์ จันทราทิพย์ (ย่าพลับ) กับกระบวนท่ารำระบำพรหมาสตร์ของกรมศิลปากร (ต่อ) ที่ กระบวนท่ารำของกรมศิลปากร กระบวนท่ารำของนายธงชัย ไพรพฤกษ์ 13 รำออกเพลงสร้อยสน ตัวนาง ทิศทาง: ด้านซ้าย วิธีปฏิบัติ: ศีรษะเอียงซ้ายแล้วเอียงขวา มือขวา ตั้งวงแขนตึงระดับไหล่ มือซ้ายจีบปรกข้าง เท้ากระทุ้งเท้าขวา แล้วจรดเท้าขวา 2 ครั้ง แล้ววางหลัง ยกเท้าซ้ายก้าวหน้า จรดเท้าขวา ซอยเท้าหมุนไปด้านทิศขวา ตัวพระ ทิศทาง: ด้านซ้าย วิธีปฏิบัติ: ศีรษะเอียงซ้ายแล้วเอียงขวา มือขวา ตั้งวงแขนตึงระดับไหล่ มือซ้ายจีบปรกข้าง เท้ากระทุ้งเท้าขวา แล้วจรดเท้าขวา 2 ครั้ง แล้ววางหลัง ยกเท้าซ้ายก้าวหน้า จรดเท้าขวา ซอยเท้าหมุนไปด้านทิศขวา
128 ตารางที่ 7 เปรียบเทียบกระบวนท่ารำชุดจับระบำ (ระบำหน้าช้าง) ของนางทองทรัพย์ จันทราทิพย์ (ย่าพลับ) กับกระบวนท่ารำระบำพรหมาสตร์ของกรมศิลปากร (ต่อ) ที่ กระบวนท่ารำของกรมศิลปากร กระบวนท่ารำของนายธงชัย ไพรพฤกษ์ 14 รำออกเพลงสร้อยสน ตัวนาง ทิศทาง: ด้านหน้า วิธีปฏิบัติ: ศีรษะเอียงซ้ายแล้วเอียงขวา มือขวาตั้งวงบน มือซ้ายจีบหงายระดับชายพก (ท่าสอดสร้อยมาลา) เท้าถอนเท้าซ้าย ก้าวหน้าเท้าขวา ตัวพระ ทิศทาง: ด้านหน้า วิธีปฏิบัติ: ศีรษะเอียงซ้ายแล้วเอียงขวา มือขวาตั้งวงบน มือซ้ายจีบหงายระดับชายพก (ท่าสอดสร้อยมาลา) เท้าถอนเท้าซ้าย ก้าวหน้าเท้าขวา
129 ตารางที่ 7 เปรียบเทียบกระบวนท่ารำชุดจับระบำ (ระบำหน้าช้าง) ของนางทองทรัพย์ จันทราทิพย์ (ย่าพลับ) กับกระบวนท่ารำระบำพรหมาสตร์ของกรมศิลปากร (ต่อ) ที่ กระบวนท่ารำของกรมศิลปากร กระบวนท่ารำของนายธงชัย ไพรพฤกษ์ 15 รำออกเพลงสร้อยสน ตัวนาง ทิศทาง: ด้านหน้า วิธีปฏิบัติ: ศีรษะเอียงขวาแล้วเอียงซ้าย มือขวาจีบปรกข้าง มือซ้ายตั้งวงล่าง เท้ากระทุ้งเท้าซ้ายแล้วจรดเท้าซ้าย 2 ครั้ง แล้ววางหลัง (ปฏิบัติมือสะบัดจีบพร้อมกับ กระทุ้งเท้าจบด้วยท่าสอดสร้อยมาลา) ตัวพระ ทิศทาง: ด้านหน้า วิธีปฏิบัติ: ศีรษะเอียงขวาแล้วเอียงซ้าย มือขวาจีบปรกข้าง มือซ้ายตั้งวงล่าง เท้ากระทุ้งเท้าซ้ายแล้วจรดเท้าซ้าย 2 ครั้ง แล้ววางหลัง (ปฏิบัติมือสะบัดจีบพร้อมกับ กระทุ้งเท้าจบด้วยท่าสอดสร้อยมาลา)
130 ตารางที่ 7 เปรียบเทียบกระบวนท่ารำชุดจับระบำ (ระบำหน้าช้าง) ของนางทองทรัพย์ จันทราทิพย์ (ย่าพลับ) กับกระบวนท่ารำระบำพรหมาสตร์ของกรมศิลปากร (ต่อ) ที่ กระบวนท่ารำของกรมศิลปากร กระบวนท่ารำของนายธงชัย ไพรพฤกษ์ 16 รำออกเพลงทำนองเพลงสร้อยสน ตัวนาง ทิศทาง: ด้านหน้า วิธีปฏิบัติ: ท่ายืนตัวนาง ตัวพระ ทิศทาง: ด้านหน้า วิธีปฏิบัติ: ท่ายืนตัวพระ
131 ตารางที่ 7 เปรียบเทียบกระบวนท่ารำชุดจับระบำ (ระบำหน้าช้าง) ของนางทองทรัพย์ จันทราทิพย์ (ย่าพลับ) กับกระบวนท่ารำระบำพรหมาสตร์ของกรมศิลปากร (ต่อ) ที่ กระบวนท่ารำของกรมศิลปากร กระบวนท่ารำของนายธงชัย ไพรพฤกษ์ 17 รำตามบทร้อง “ต่างจับ” ตัวนาง ทิศทาง: ด้านหลัง วิธีปฏิบัติ: ศีรษะเอียงขวา มือขวาจีบคว่ำ มือซ้ายตั้งวงหงาย มือทั้งสองงอแขนระดับวง กลาง เท้าถอนเท้าซ้ายประเท้าขวา ตัวพระ ทิศทาง: ด้านหน้า วิธีปฏิบัติ: ศีรษะเอียงขวา มือขวาจีบคว่ำ มือซ้ายตั้งวงหงาย มือทั้งสองงอแขนระดับวง กลาง เท้าถอนเท้าซ้ายประเท้าขวา รำตามบทร้อง “ต่างจับ” ตัวนาง ทิศทาง: ด้านหน้า วิธีปฏิบัติ: ศีรษะเอียงซ้าย มือขวาจีบปรกข้าง มือซ้ายตั้งวงล่าง เท้าก้าวหน้าเท้าขวา กระทุ้งเท้าซ้าย ตัวพระ ทิศทาง: ด้านหน้า วิธีปฏิบัติ: ศีรษะเอียงซ้าย มือขวาจีบปรกข้าง มือซ้ายตั้งวงล่าง เท้าก้าวหน้าเท้าขวา กระทุ้งเท้าซ้าย
132 ตารางที่ 7 เปรียบเทียบกระบวนท่ารำชุดจับระบำ (ระบำหน้าช้าง) ของนางทองทรัพย์ จันทราทิพย์ (ย่าพลับ) กับกระบวนท่ารำระบำพรหมาสตร์ของกรมศิลปากร (ต่อ) ที่ กระบวนท่ารำของกรมศิลปากร กระบวนท่ารำของนายธงชัย ไพรพฤกษ์ 18 รำตามบทร้อง “ระบำ” ตัวนาง ทิศทาง: ด้านหลัง วิธีปฏิบัติ: ศีรษะเอียงซ้าย มือขวาตั้งวง หงายงอแขนระดับศีรษะ มือซ้ายตั้งวงแขน ตึงระดับไหล่ เท้าก้าวหน้าเท้าซ้าย ตัวพระ ทิศทาง: ด้านหน้า วิธีปฏิบัติ: : ศีรษะเอียงซ้าย มือขวาตั้งวง หงายงอแขนระดับศีรษะ มือซ้ายตั้งวงแขน ตึงระดับไหล่ เท้าก้าวหน้าเท้าซ้าย รำตามบทร้อง “ระบำ...เอื้อน” ตัวนาง ทิศทาง: ด้านหน้า วิธีปฏิบัติ: ศีรษะเอียงขวา มือขวาตั้งวงบน มือซ้ายจีบหงายระดับชายพก เท้ากระดก เท้าซ้าย (สะดุ้งตัว กลับเอียงศีรษะ พร้อมกับ สะบัดจีบ ปฏิบัติ 2 ครั้งตามจังหวะ) ตัวพระ ทิศทาง: ด้านหน้า วิธีปฏิบัติ: ศีรษะเอียงขวา มือขวาตั้งวงบน มือซ้ายจีบหงายระดับชายพก เท้ากระดก เท้าซ้าย (สะดุ้งตัว กลับเอียงศีรษะ พร้อมกับ สะบัดจีบ ปฏิบัติ 2 ครั้งตามจังหวะ)
133 ตารางที่ 7 เปรียบเทียบกระบวนท่ารำชุดจับระบำ (ระบำหน้าช้าง) ของนางทองทรัพย์ จันทราทิพย์ (ย่าพลับ) กับกระบวนท่ารำระบำพรหมาสตร์ของกรมศิลปากร (ต่อ) ที่ กระบวนท่ารำของกรมศิลปากร กระบวนท่ารำของนายธงชัย ไพรพฤกษ์ 19 รำตามบทร้อง “รำฟ้อน” ตัวนาง ทิศทาง: ด้านขวา วิธีปฏิบัติ: ศีรษะเอียงซ้ายแล้วเอียงขวา มือทั้งสองปฏิบัติท่าสอดสร้อย พร้อมกับหมุน ตัวมาด้านทิศขวา จากนั้นมือขวาตั้งวงงอแขน ระดับวงกลาง มือซ้ายตั้งวงบน เท้าก้าวหน้า เท้าขวา กระทุ้งเท้าซ้าย กระดกเท้าซ้าย ตัวพระ ทิศทาง: ด้านขวา วิธีปฏิบัติ: ศีรษะเอียงซ้ายแล้วเอียงขวา มือทั้งสองปฏิบัติท่าสอดสร้อย พร้อมกับหมุน ตัวมาด้านทิศขวา จากนั้นมือขวาตั้งวงงอแขน ระดับวงกลาง มือซ้ายตั้งวงบน เท้าก้าวหน้า เท้าขวา กระทุ้งเท้าซ้าย กระดกเท้าซ้าย รำตามบทร้อง “รำ” ตัวนาง ทิศทาง: ด้านหน้า วิธีปฏิบัติ: ศีรษะเอียงขวา มือขวาตั้งวงบน มือซ้ายจีบหงายระดับชายพก เท้ากระดก เท้าซ้าย (สะดุ้งตัว กลับเอียงศีรษะ พร้อมกับ สะบัดจีบ ปฏิบัติ 2 ครั้งตามจังหวะ) ตัวพระ ทิศทาง: ด้านหน้า วิธีปฏิบัติ: ศีรษะเอียงขวา มือขวาตั้งวงบน มือซ้ายจีบหงายระดับชายพก เท้ากระดก เท้าซ้าย (สะดุ้งตัว กลับเอียงศีรษะ พร้อมกับ สะบัดจีบ ปฏิบัติ 2 ครั้งตามจังหวะ)
134 ตารางที่ 7 เปรียบเทียบกระบวนท่ารำชุดจับระบำ (ระบำหน้าช้าง) ของนางทองทรัพย์ จันทราทิพย์ (ย่าพลับ) กับกระบวนท่ารำระบำพรหมาสตร์ของกรมศิลปากร (ต่อ) ที่ กระบวนท่ารำของกรมศิลปากร กระบวนท่ารำของนายธงชัย ไพรพฤกษ์ 20 รำตามบทร้อง “รำฟ้อน” ตัวนาง ทิศทาง: ด้านขวา วิธีปฏิบัติ: ศีรษะเอียงซ้ายแล้วเอียงขวา มือทั้งสองปฏิบัติท่าสอดสร้อย พร้อมกับ หมุนตัวมาด้านทิศขวา จากนั้นมือขวาตั้งวง งอแขนระดับวงกลาง มือซ้ายตั้งวงบน เท้าก้าวหน้าเท้าขวา กระทุ้งเท้าซ้าย กระดก เท้าซ้าย ตัวพระ ทิศทาง: ด้านขวา วิธีปฏิบัติ: ศีรษะเอียงซ้ายแล้วเอียงขวา มือทั้งสองปฏิบัติท่าสอดสร้อย พร้อมกับ หมุนตัวมาด้านทิศขวา จากนั้นมือขวาตั้งวง งอแขนระดับวงกลาง มือซ้ายตั้งวงบน เท้าก้าวหน้าเท้าขวา กระทุ้งเท้าซ้าย กระดก เท้าซ้าย รำตามบทร้อง “ฟ้อน...เอื้อน” ตัวนาง ทิศทาง: ด้านหน้า วิธีปฏิบัติ: ศีรษะเอียงขวา มือขวาตั้งวงบน มือซ้ายจีบคว่ำแขนตึงระดับไหล่ เท้าวางหลัง เท้าขวาแล้วซอยเท้าวิ่งขึ้นหน้า – ลงหลัง (มือดึงจีบข้างลำตัว ปฏิบัติ 2 ครั้ง) ตัวพระ ทิศทาง: ด้านหน้า วิธีปฏิบัติ: ศีรษะเอียงขวา มือขวาตั้งวงบน มือซ้ายจีบคว่ำแขนตึงระดับไหล่ เท้าวางหลัง เท้าขวาแล้วซอยเท้าวิ่งขึ้นหน้า – ลงหลัง (มือดึงจีบข้างลำตัว ปฏิบัติ 2 ครั้ง)
135 ตารางที่ 7 เปรียบเทียบกระบวนท่ารำชุดจับระบำ (ระบำหน้าช้าง) ของนางทองทรัพย์ จันทราทิพย์ (ย่าพลับ) กับกระบวนท่ารำระบำพรหมาสตร์ของกรมศิลปากร (ต่อ) ที่ กระบวนท่ารำของกรมศิลปากร กระบวนท่ารำของนายธงชัย ไพรพฤกษ์ 21 รำตามบทร้อง “ทอดกร” ตัวนาง ทิศทาง: ด้านหน้า วิธีปฏิบัติ: ศีรษะเอียงซ้าย มือขวา จีบหงายแขนตึงระดับอก มือซ้ายจีบส่งหลัง เท้าก้าวหน้าเท้าซ้าย ตัวพระ ทิศทาง: ด้านหน้า วิธีปฏิบัติ: ศีรษะเอียงซ้าย มือขวา จีบหงายแขนตึง ระดับอก มือซ้ายจีบส่งหลัง เท้าก้าวข้างเท้าซ้าย รำตามบทร้อง “ทอดกร” ตัวนาง ทิศทาง: ด้านหน้า วิธีปฏิบัติ: ศีรษะเอียงซ้าย มือขวาจีบหงาย แขนตึง มือซ้ายจีบส่งหลัง เท้าก้าวหน้า เท้าซ้าย ตัวพระ ทิศทาง: ด้านหน้า วิธีปฏิบัติ: ศีรษะเอียงซ้าย มือขวาจีบหงาย แขนตึง มือซ้ายจีบส่งหลัง เท้าก้าวหน้า เท้าซ้าย
136 ตารางที่ 7 เปรียบเทียบกระบวนท่ารำชุดจับระบำ (ระบำหน้าช้าง) ของนางทองทรัพย์ จันทราทิพย์ (ย่าพลับ) กับกระบวนท่ารำระบำพรหมาสตร์ของกรมศิลปากร (ต่อ) ที่ กระบวนท่ารำของกรมศิลปากร กระบวนท่ารำของนายธงชัย ไพรพฤกษ์ 22 รำตามบทร้อง “กรีดกราย” ตัวนาง ทิศทาง: ด้านหน้า วิธีปฏิบัติ: ศีรษะเอียงขวาแล้วเอียงซ้าย มือขวาจีบส่งหลัง มือซ้ายตั้งวงบน เท้าถอน เท้าซ้ายประเท้าขวาแล้วก้าวหน้าเท้าขวา ตัวพระ ทิศทาง: ด้านหน้า วิธีปฏิบัติ: ศีรษะเอียงขวาแล้วเอียงซ้าย มือขวาจีบส่งหลัง มือซ้ายตั้งวงบน เท้าถอน เท้าซ้ายประเท้าขวาแล้วก้าวหน้าเท้าขวา รำตามบทร้อง “กรีดกราย” ตัวนาง ทิศทาง: ด้านขวา วิธีปฏิบัติ: ศีรษะเอียงขวาแล้วเอียงซ้าย มือขวาตั้งวงบน มือซ้ายจีบหงายแขนตึง ระดับไหล่ เท้าก้าวหน้าเท้าขวา ยกเท้าซ้าย แล้วก้าวหน้าหมุนตัวกลับมาทิศด้านหน้า ตัวพระ ทิศทาง: ด้านขวา วิธีปฏิบัติ: ศีรษะเอียงขวาแล้วเอียงซ้าย มือขวาตั้งวงบน มือซ้ายจีบหงายแขนตึง ระดับไหล่ เท้าก้าวหน้าเท้าขวา ยกเท้าซ้าย แล้วก้าวหน้าหมุนตัวกลับมาทิศด้านหน้า