The words you are searching are inside this book. To get more targeted content, please make full-text search by clicking here.

PROGRAM BOOK ISITC2024 (Latest Version 4.0)

Discover the best professional documents and content resources in AnyFlip Document Base.
Search
Published by UM STUDENT, 2024-02-26 21:22:45

PROGRAM BOOK ISITC2024 (Latest Version 4.0)

PROGRAM BOOK ISITC2024 (Latest Version 4.0)

150 تقييم مفهوم املسلم الليربايل من حيث مصادر القرآن من منظور نظرية البغدادي يف كتاب أصول الدين PENILAIAN EPISTEMOLOGI MUSLIM LIBERAL DALAM ASPEK SUMBER AL-QURAN MENURUT EPISTEMOLOGI AL-BAGHDADI DALAM KITAB USUL AL-DIN Maryam Habibah Kamis, Mohd Fauzi Hamat & Wan Adli Wan Ramli Jabatan Akidah dan Pemikiran Islam, Akademi Pengajian Islam, Universiti Malaya Abstrak Kertas kerja ini memfokuskan mengenai penilaian epistemologi Muslim liberal dalam aspek sumber al-Quran menurut pemikiran epistemologi al-Baghdadi dalam kitab Usul al-Din. Perkara yang menjadi tumpuan perbincangan adalah analisis al-Quran dalam domain akidah dari sudut dilalah berdasarkan kepada pentafsiran al-Islam yang dilakukan oleh Muslim liberal. Muslim liberal juga dilihat mempunyai tafsiran yang agak berbeza dengan ulama Ahli Sunnah Wal Jamaah dalam domain hukum yang membincangkan mengenai hukum potong tangan. Hasil kajian mendapati bahawa Muslim liberal mempunyai pendekatan yang berbeza dengan Ahli Sunnah Wal Jamaah dalam mentafsirkan ayat-ayat al-Quran dalam domain akidah dan domain hukum. Dengan kata lain, perbincangan mengenai dilalah yang bersifat qat’i dalam al-Quran telah ditafsirkan oleh Muslim liberal berdasarkan kepada metodologi pentafsiran mereka yang tersendiri. Ini menunjukkan bahawa Muslim liberal tidak mempunyai epistemologi yang kukuh dalam mengemukakan hujahan mereka terhadap sumber al-Quran dalam kalangan umat Islam. Oleh yang demikian, pemikiran epistemologi al-Baghdadi wajar untuk diketengahkan dalam mendepani cabaran pemikiran semasa khususnya dalam aspek sumber al-Quran. Kata kunci: Epistemologi, Muslim liberal, al-Quran, al-Baghdadi, Kitab Usul al-Din. يركز هذا البحث على التقييم املعريف للمسلم الليربايل فيما يتعلق بالقرآن الكرمي وفق الفكر املعريف للبغدادي يف كتاب أصول الدين. وحمور املناقشة هو حتليل القرآن يف جمال العقيدة من حيث الداللة وفق تفسري املسلمني الليرباليني لإلسالم. يبدو أن لديهم تفسريًا خمتلفًا إىل حد ما عن علماء أهل السنة واجلماعة يف اجملال القانوين الذي يناقش حكم قطع اليد. وقد توصلت نتائج الدراسة إىل أن املسلمني الليرباليني لديهم منهج خمتلف عن أهل السنة واجلماعة يف تفسري آيات القرآن الكرمي يف جمال اإلميان والشريعة. وبعبارة أخرى، إن احلديث عن الداللة القطعية يف القرآن قد فسرها املسلمون الليرباليون حسب منهجيتهم اخلاصة يف التفسري. وهذا يدل على أن املسلمني الليرباليني ليس لديهم نظرية معرفية متينة يف تقدمي حججهم جتاه املصدر القرآين لدى املسلمني. لذا، ال بد من تسليط الضوء على التفكري املعريف للبغدادي يف مواجهة حتديات التفكري املعاصر، وخاصة فيما يتعلق بالقرآن. الكلمات املفتاحية: نظرية املعرفة، املسلمون الليرباليون، القرآن، البغدادي، كتاب أصول الدين.


151 حتديد أولوية املصلحة واملفسدة يف الفتاوى الطبية PENENTUAN AL-AWLAWIYYĀT MAṢLAHAH DAN MAFSADAH DALAM FATWA PERUBATAN DI MALAYSIA Sarah Aqilah Mazuki*, Mohd Shazni Abdullah & Mohd Fadzhil Mustafa *Corresponding author: [email protected] Pusat Perubatan Universiti Malaya (PPUM) Abstrak Fiqh al-awlawiyyāt atau fiqh keutamaan bukan merupakan satu gagasan ilmu yang baharu tetapi telah lama dibahaskan oleh ulama silam dan para cendikiawan Islam. Namun, pengistilahan yang digunakan terhadap ilmu ini dirintis oleh ulama kontemporari. Kepentingan terhadap pengaplikasian fiqh al-awlawiyyāt jelas dilihat apabila timbulnya isu yang berkaitan dengan salah faham yang berlaku dalam meletakkan keutamaan pada perkara cabang. Hal ini berlaku disebabkan oleh kesedaran oleh orang awam yang lebih berminat untuk membaca sendiri bahan ilmiah dan dalam masa yang sama lebih terdedah kepada pelbagai pandangan ulama. Mereka juga lebih mudah terpengaruh dengan pendapat yang dirasakan bersesuaian dengan diri atau keadaan diri mereka tanpa merujuk kepada mereka yang berpengetahuan. Selain itu, kekeliruan juga berlaku dalam membezakan masa dan keadaan yang berbeza sehingga membawa kepada perletakan keutamaan yang tidak seimbang. Tujuan kajian ini dilakukan adalah untuk mengkaji berkenaan kaedah penentuan perletakkan keutamaan dalam melakukan perbandingan antara maṣlahah dan mafsadah dalam fatwa perubatan di Malaysia. Metodologi kajian ini menggunakan reka bentuk kajian kes. Manakala, kaedah dokumentasi digunakan dalam pengumpulan data berkenaan dengan kajian. Analisis kandungan diaplikasikan dalam kaedah menganalisis data. Kajian ini juga hanya memfokuskan kepada beberapa isu perubatan terpilih dan bersesuaian. Hasil kajian ini menunjukkan bahawa pemahaman yang jelas terhadap penentuan hukum berdasarkan situasi semasa merupakan perkara penting untuk dikaji dan dikeluarkan kaedah supaya dapat diaplikasikan dengan betul dan bertepatan dengan maqasid syarak ketika berlakunya sesuatu permasalahan. Kata Kunci: al-awlawiyyāt, maqasid syariah, maṣlahah, mafsadah, fatwa إن فقه األولويات ليس فكرة جديدة، بل كان موضع نقاش طويل بني العلماء القدمتى واملثقفني املسلمني. ومع ذلك، فإن املصطلحات املستخدمة هلذه الفكرة تعد حديثة جاء هبا العلماء املعاصرون. وتظهر أمهية تطبيق فقه األولويات بوضوح عندما تنشأ مسائل تتعلق بسوء الفهم الذي حيدث يف وضع األولوية للفروع. ويرجع ذلك إىل وعي عامة الناس الذين يرغبون يف قراءة املواد العلمية بأنفسهم، مما جيعلهم أكثر انفتاحا آلراء العلماء املختلفة. كما أهنم يتأثرون بسهولة باآلراء اليت تبدو مناسبة ألنفسهم أو وضعهم دون الرجوع إىل العلماء. باإلضافة إىل ذلك، حيدث أيضًا التباس يف التمييز بني األوقات والظروف املختلفة، مما يؤدي إىل وقوع األولوية غري املتوازنة. هتدف هذه الدراسة إىل دراسة طريقة حتديد األولوية يف املقارنة بني املصلحة واملفسدة يف الفتاوى الطبية يف


152 ماليزيا. تستخدم هذه الدراسة منهجية دراسة احلالة. ويف الوقت نفسه، يتم استخدام أسلوب التوثيق يف مجع البيانات املتعلقة بالدراسة. كما يتم تطبيق منهج حتليل احملتوى يف حتليل البيانات. تركز هذه الدراسة أيضا على بعض القضايا الطبية املختارة واملناسبة فقط. وتدل نتائج هذه الدراسة على أن الفهم الواضح لتحديد احلكم على أساس الوضع احلايل أمر مهم للدراسة، وبالتايل وضع القاعدة الصحيحة حىت ميكن تطبيقها بشكل صحيح ويتوافق مع مقاصد الشريعة عند حدوث مسألة الكلمات املفتاحية: األولويات، مقاصد الشريعة، املصلحة، املفسدة، الفتوى


153 تعلم الكتب النحوية التراثية من خالل الرسوم البيانية PEMBELAJARAN KITAB TURATH NAHU MELALUI INFOGRAFIK Mohd Fauzi Abdul Hamid, Muhammad Sabri Sahrir, Zulazhan Ab. Halim, Mohd Firdaus Yahaya & Majdan Paharal Radzi Pusat Pengajian Bahasa Arab, Fakulti Bahasa dan Komunikasi, Universiti Sultan Zainal Abidin. Abstrak Kitab turath memainkan peranan penting sebagai sumber ilmu yang dikarang oleh ulama terdahulu. Penjelasan dan penerangan dalam kitab tersebut memerlukan usaha yang tinggi untuk memahaminya. Melihat kepada ilmu Nahu yang merupakan asas penting dalam memahami teks agama, tentunya para pelajar perlu menguasai ilmu tersebut terlebih dahulu melalui kitab turath seperti Syarah Ibn Aqil, Audah al-Masalik dan sebagainya. Namun, persembahan dan metod yang digunakan oleh pengarang kadang kala sukar difahami tanpa nota ringkasan yang menarik untuk mempelajarinya. Maklumat berinfografik dapat membantu memahami dan menarik minat pelajar untuk mempelajari isi kandungan kitab turath seterusnya menguasai ilmu tersebut. Kajian ini bertujuan untuk menilai kebolehgunaan infografik dalam membantu memahami kitab turath Nahu. Kajian ini menggunakan pendekatan kajian kuantitatif dengan melibatkan pelajar yang mengambil kursus Kajian Teks Sintaksis Syarah Ibn Aqil di UniSZA sebagai responden. Instrumen soal selidik digunakan dan dianalisis menggunakan SPSS. Dapatan kajian menunjukkan infografik membantu menarik minat dan motivasi pelajar dalam memahami isi kandungan kitab turath dan dapat memfokuskan isi penting yang terkandung dalam kitab tersebut. Kesimpulannya, penghasilan modul infografik pembelajaran kitab turath Nahu dapat membantu pelajar supaya lebih minat mempelajari ilmu tersebut selain dapat memanfaatkan teknologi dalam memahami kitab turath. تلعب كتب التراث من تأليف العلماء السابقني دورًا مهمًا كمصدر للعلوم. فالشروحات والتوضيحات يف هذه الكتب تتطلب جهدًا عاليًا لفهمها. وبالنظر إىل علم النحو الذي يعد أساسًا مهمًا يف فهم النصوص الدينية، فبالطبع حيتاج الطالب إىل إتقانه أوالً من خالل كتب التراث مثل شرح ابن عقيل وأوضح املسالك وغريمها. ومع ذلك، يصعب أحيانًا فهم هذه الكتب بسبب طريقة العرض واألساليب اليت يستخدمها املؤلف فيها دون مذكرة موجزة جذابة لدراستها. ومن مث ميكن أن تساعد الرسوم التوضيحية الطالب على فهم املعلومات يف كتب التراث وجذب انتباههم لتعلم حمتوياهتا وإتقان العلوم فيها. هتدف هذه الدراسة إىل تقييم مدى إمكانية استخدام الرسوم البيانية يف املساعدة على فهم الكتب التراثية النحوية. تستخدم هذه الدراسة منهج البحث الكمي من خالل اختاذ الطالب الذين يدرسون مادة دراسة نصية لشرح ابن عقيل يف UniSZA عينة للبحث. ومت استخدام االستبيان وحتليله بواسطة برنامج SPSS .وقد أظهرت نتائج الدراسة أن الرسوم البيانية تساعد على جذب اهتمام الطالب وحتفيزهم إىل فهم حمتويات كتب التراث والتركيز على العناصر


154 املهمة الواردة فيها. ويف اخلتام، فإن بناء وحدة منوذجية قائمة على الرسوم البيانية لتعلم كتب التراث ميكن أن يساعد الطالب على أن يكونوا أكثر حرصا على تعلم العلوم فيها باإلضافة إىل االستفادة من التكنولوجيا يف فهمها.


155 التراث اإلسالمي يف مواجهة القضايا العائلية يف ماليزيا حسب مبدأ حتقيق املناط TURATH ISLAMI DALAM MENANGANI ISU KEKELUARGAAN DI MALAYSIA BERASASKAN PRINSIP TAHQIQ AL-MANAT Saiful Islam Nor Mohd Zulkarnain1 Muhammad Safwan Harun (Ph.D)2 Abdul Karim Ali (Ph.D)3 1Calon kedoktoran (Ph.D), Jabatan Fiqh dan Usul, Akademi Pengajian Islam, Universiti Malaya, 50603 Kuala Lumpur Malaysia; [email protected]. 2Corresponding author, Pensyarah Kanan, Jabatan Fiqh dan Usul, Akademi Pengajian Islam, Universiti Malaya, 50603 Kuala Lumpur Malaysia; [email protected] 3Profesor, Jabatan Fiqh & Usul, Akademi Pengajian Islam Universiti Malaya Kuala Lumpur, 50603 Kuala Lumpur. E-mail: [email protected] ABSTRAK Konflik keluarga merupakan isu yang perlu diberikan perhatian pada era perkembangan zaman pada masa kini. Beberapa isu kekeluargaan yang berlaku seperti hak nafkah kepada isteri, perkahwinan yang dilakukan di luar negara melalui wali hakim, lafaz penceraian dan kesamarataan pembahagian harta perwarisan antara pihak lelaki dan perempuan menjadi permasalahan yang sering berlaku terutama dalam konteks Malaysia. Keadaan ini telah menimbulkan pertikaian terhadap kerelevanan hukum dalam khazanah turath islami. Sehinggakan wujud konotasi idea bahawa fekah terdahulu tidak lagi sesuai diguna dan dipraktikkan pada waktu kini. Justeru, kajian ini bertujuan untuk meneliti bagaimana prinsipprinsip taḥqīq al-manāṭ yang menekankan pemahaman kontekstual dapat diterapkan dalam memahami isu-isu keluarga dalam kerangka fiqh Islam. Metodologi kajian ini melibatkan analisis terhadap teks-teks klasik turath yang terdapat dalam perbincangan ulama silam dengan tumpuan khusus kepada pandangan-pandangan yang berkaitan dengan masalah keluarga. Seterusnya, data-data akan dianalisis melalui metode induktif dan deduktif. Kajian mendapati bahawa melalui neraca pendekatan taḥqīq al-manāṭ dapat memberi penjelasan terhadap isu hukum yang berlaku serta memberikan pemahaman fekah Islam yang lebih kontekstual dan holistik terhadap isu-isu keluarga. Kata Kunci: Tahqiq al-manat, fiqh al-usrah, konflik keluarga, turath al-islami. الصراع األسري قضية حتتاج إىل معاجلتها يف عصر التنمية اليوم. بعض القضايا األسرية اليت حتدث مثل حق النفقة للزوجة، والزواج يف اخلارج بواسطة ويل احلاكم، وألفاظ الطالق، واملساواة يف تقسيم املرياث بني الذكور واإلناث تشكل مشاكل شائعة خاصة يف السياق املاليزي. وقد أثار هذا الوضع خالفات حول أمهية احلكم يف التراث اإلسالمي، لدرجة أن هناك إحياء بفكرة أن الفقه السابق غري مناسب لالستخدام واملمارسة يف هذا اليوم. ومن مث، هتدف هذه الدراسة إىل دراسة كيفية تطبيق االجتهاد بتحقيق املناط واليت تركز على الفهم السياقي يف فهم قضايا فقه األسرة. تتضمن منهجية هذه الدراسة حتليل النصوص التراثية يف مناقشات العلماء السابقني مع التركيز على اآلراء املتعلقة باملشاكل األسرية. ويتم التحليل من خالل الطرق االستقرائية واالستنتاجية. توصلت


156 الدراسة إىل أنه من خالل االجتهاد بتحقيق املناط ميكن توضيح القضايا اليت حدثت وكذلك حتقيق الفهم السياقي والشمويل يف األحكام اإلسالمية حول قضايا األسرة. الكلمات املفتاحية: حتقيق املناط، فقه األسرة، الصراع األسري، التراث اإلسالمي.


157 العوامل الثقافية يف تنمية املواهب البشرية من املنظور اإلسالمي: نظرة عامة FAKTOR BUDAYA DALAM PEMBANGUNAN BAKAT MANUSIA MENURUT PERSPEKTIF ISLAM – SATU TINJAUAN Tajul Nizam bin Ibrahim, Zaharah Binti Hussin & Ahmad Zabidi bin Abdul Razak Fakulti Pendidikan, Universiti Malaya Abstrak Islam menekankan Pembangunan bakat manusia selari dengan dengan potensi dan keupayaan diri masing-masing. Setiap manusia dicipta dan dilahirkan berbeza dari segi kebolehan mental dan fizikal (jasmani, emosi, rohani dan intelek) serta dalam persekitaran yang berlainan. Bakat individu jika diteroka, mempunyai keunikan dan keistimewaan tersendiri. Namun bakat tidak dapat dibangunkan secara optimum ekoran pelbagai faktor yang menjadi kekangan. Tujuan penulisan ini bertujuan untuk mengemukakan faktor-faktor yang mempengaruhi pembangunan bakat manusia menurut perspektif Islam. Data kajian ini diperolehi menerusi analisis dokumen. Dapatan kajian menunjukkan aspek yang menyumbang terhadap pembangunan bakat manusia menurut perspektif Islam dipengaruhi oleh dua faktor iaitu keturunan dan persekitaran. Dapatan ini boleh dijadikan panduan dalam pengurusan bakat seseorang untuk memenuhi potensi atas apa dianugerahkan oleh Allah kepada manusia. أكد اإلسالم على تنمية املواهب البشرية مبا يتناسب مع إمكانات كل فرد وقدراته. كل إنسان خيلق ويولد بشكل خمتلف من حيث القدرات العقلية واجلسدية )اجلسدية والعاطفية والروحية والفكرية( ويف بيئات خمتلفة. إن املوهبة الفردية هلا متيزها اخلاص إذا مت استكشافها. ومع ذلك، ال ميكن تطوير املوهبة على النحو األمثل بسبب عوامل خمتلفة تشكل عقبات يف طريقها. والغرض من هذه املقالة عرض العوامل املؤثرة يف تنمية املواهب البشرية من منظور إسالمي. مت احلصول على بيانات هذه الدراسة من خالل حتليل الوثائق. وأظهرت نتائج الدراسة أن اجلوانب اليت تساهم يف تنمية املواهب البشرية وفق املنظور اإلسالمي تتأثر بعاملني مها الوراثة والبيئة. ميكن استخدام هذه النتيجة دليال يف إدارة موهبة الشخص لتحقيق اإلمكانات اليت وهبها اهلل للبشرية.


158 بناء مواد تعليم اللغة العربية باستخدام تطبيق جوجل PEMBINAAN BAHAN PENGAJARAN BAHASA ARAB DENGAN MENGGUNAKAN APLIKASI GOOGLE Mohd Firdaus Yahaya, Mohd Fauzi Abdul Hamid, Zulazhan Ab. Halim & Shaferul Hafes Sha’ari Universiti Sultan Zainal Abidin. Abstrak Kajian ini menfokuskan pembinaan bahan pengajaran bahasa Arab melalui pemanfaatan aplikasi Google sebagai alat bantu pengajaran. Pendahuluan menggambarkan pergeseran paradigma dalam pendidikan terutamanya dalam konteks pembelajaran bahasa, dengan menitikberatkan pada integrasi teknologi. Masalah kajian dijelaskan sebagai keperluan mendesak untuk mengembangkan bahan pengajaran bahasa Arab yang relevan dengan kecanggihan teknologi masa kini. Objektif utama kajian adalah untuk mencipta bahan pengajaran yang interaktif dan berkesan, meningkatkan kualiti pengajaran bahasa Arab melalui pendekatan inovatif. Metodologi kajian merangkumi tiga fasa utama. Pertama, analisis keperluan dilakukan untuk memahami cabaran dan harapan dalam pengajaran bahasa Arab. Kedua, pembangunan bahan pengajaran melibatkan penggunaan aplikasi Google, dengan penekanan pada kreativiti dan kebolehgunaan. Ketiga, ujian keberkesanan dilakukan melalui platform Google untuk menilai impak bahan pengajaran terhadap pembelajaran bahasa Arab. Pendekatan ini memberikan landasan metodologi holistik yang merangkumi perspektif pelajar dan guru. Jangkaan dapatan kajian melibatkan peningkatan signifikan dalam pemahaman dan kebolehan berbahasa Arab di kalangan pelajar. Diharapkan bahan pengajaran yang dibangunkan dapat memberikan pengalaman pembelajaran yang lebih interaktif dan menyeronokkan, sekaligus memberi sumbangan kepada peningkatan keseluruhan pendidikan bahasa Arab dalam era digital ini. Kata kunci: PdP bahasa Arab, aplikasi Google, teknologi pembelajaran تركز هذه الدراسة على بناء مواد تعليم اللغة العربية باستخدام تطبيقات جوجل بوصفها وسائل تعليمية. تصف املقدمة التحول النموذجي يف التعليم وخاصة يف سياق تعلم اللغة، مع التركيز على التكامل التكنولوجي. وتكمن مشكلة البحث يف أن هناك حاجة ماسة إىل تطوير مواد تعليم اللغة العربية اليت تتماشى مع التطور التكنولوجي احلايل. اهلدف الرئيس من الدراسة هو بناء مواد تعليمية تفاعلية وفعالة، وحتسني جودة تعليم اللغة العربية من خالل منهج مبدع. تتضمن منهجية البحث ثالث مراحل رئيسية. أوالً إجراء حتليل االحتياجات لفهم التحديات والتوقعات يف تعليم اللغة العربية. ثانيًا تطوير املواد التعليمية باستخدام تطبيقات جوجل، مع التركيز على اإلبداع وإمكانية االستخدام. ثالثًا إجراء اختبار فعالية عرب منصة جوجل لتقييم أثر املواد التعليمية يف تعلم اللغة العربية. يقدم هذا املنهج أساسًا منهجيًا شامالً لوجهات نظر الطالب واملعلمني. تتضمن النتائج املتوقعة للدراسة زيادة كبرية يف الفهم والقدرة على التحدث باللغة العربية بني الطالب. ومن املأمول أن


159 تقدم املواد التعليمية اليت مت تطويرها جتربة تعليمية أكثر تفاعلية ومتعة، وتساهم يف التحسني الشامل لتعليم اللغة العربية يف هذا العصر الرقمي. الكلمات املفتاحية: تعليم اللغة العربية وتعلمها، تطبيق جوجل، تكنولوجيا التعلم


160 حماولة االنتحار: العوامل والطرق النفسية اإلسالمية يف مواجهته CUBAAN BUNUH DIRI: FAKTOR DAN PENDEKATAN PSIKOSPIRITUAL ISLAM DALAM MENANGANINYA Nuurul Izzah binti Azhar, Shahidra binti Abdul Khalil, Sharifah Basirah binti Syed Muhsin Abstrak Bunuh diri telah tersenarai sebagai salah satu daripada penyumbang utama kepada kehilangan modal insan di seluruh dunia. Pada tahun 2019, statistik dacripada World Health Organization (WHO) telah mencatatkan lebih 700,000 kematian akibat bunuh diri. Di Malaysia, peningkatan jumlah kes yang tinggi berlaku sewaktu pandemik Covid 19 melanda negara. Dari sudut perundangan di Malaysia, peruntukan khusus bagi kes percubaan bunuh diri telah dimansuhkan akibat kritikan terhadap seksyen tersebut yang disifatkan sebagai menghukum dan tidak mengambil kira keadaan mental pelaku. Berbeza dengan perundangan Islam yang mengklasifikasikannya di bawah hukuman ta’zir berasaskan budi bicara pemerintah. Tambahan pula, kebanyakan kajian lepas menunjukkan faktor psikologi sebagai faktor utama bunuh diri. Namun, terdapat faktor berisiko lain yang turut mendorong seseorang melakukan tindakan tersebut. Justeru, rawatan yang dicadangkan kepada golongan ini adalah pemulihan melalui pendekatan psikospiritual Islam. Pendekatan ini menekankan aspek spiritual atau rohani sebagai tunjang rawatan. Jadi, penulisan ini akan mengetengahkan konsep dan faktor percubaan bunuh diri, mengemukakan pensabitan percubaan bunuh diri menurut perundangan Islam, meneliti hubungan antara mental dan spiritual, serta menawarkan terapi psikospiritual Islam sebagai satu pendekatan holistik mencakupi aspek psikologi dan spiritual. Kajian ini dilakukan secara kualitatif dengan menggunakan data melalui kaedah kepustakaan yang melibatkan buku, artikel, jurnal dan bahan bacaan lain. Kajian yang dilakukan juga akan membuat sorotan terhadap kajian lepas sebagai data sokongan kepada data sedia ada. Ia diharap dapat membantu merawat pelaku dan seterusnya mengurangkan kadar bunuh diri di Malaysia. Kata kunci: cubaan bunuh diri; faktor; psikospiritual Islam مت إدراج االنتحار ضمن أحد العوامل الرئيسة املسامهة يف خسارة رأس املال البشري يف مجيع أحناء العامل. ويف عام 2019 ،سجلت إحصائيات منظمة الصحة العاملية أكثر من 700 ألف حالة وفاة بسبب االنتحار. ويف ماليزيا، ارتفعت حاالت االنتحار بنسبة كبرية عندما اجتاحت جائحة كوفيد 19 البالد. من وجهة نظر القانون يف ماليزيا، مت إلغاء حكم معني حلالة حماولة االنتحار بسبب االنتقادات املوجهة إىل املادة اليت توصف بأهنا عقابية وال تأخذ يف االعتبار احلالة العقلية للمنتحر، خالفا للشريعة اإلسالمية اليت تصنفه حتت عقوبة التعزير بناء على تقدير احلاكم. عالوة على ذلك، أظهرت معظم الدراسات السابقة أن العوامل النفسية هي العوامل الرئيسة لالنتحار. ومع ذلك، هناك عوامل خطرية أخرى أيضا تدفع شخصًا إىل القيام مبثل هذا التصرف. ولذلك، فإن العالج املقترح هلذه الفئة هو اإلصالح من خالل املنهج النفسي الروحي اإلسالمي. ويؤكد هذا املنهج على


161 اجلوانب الروحية باعتبارها أهم مقومات العالج األساسية. لذا، تسلط هذه املقالة الضوء على مفهوم حماولة االنتحار وعواملها، وتدين حماولة االنتحار وفقًا للشريعة اإلسالمية، وتقف على العالقة بني العقل والروح، وتقدم العالج النفسي الروحاين اإلسالمي بوصفه منهجا شامال للجوانب النفسية والروحية. استخدمت هذه الدراسة منهجا نوعيًا باستخدام البيانات من خالل البحث املكتيب الذي يشمل الكتب واملقاالت واجملالت واملواد املقروءة األخرى. وتسلط الدراسة أيضًا الضوء على الدراسات السابقة باعتبارها بيانات داعمة للبيانات املوجودة. ومن املأمول أن تساعد الدراسة على عالج حماول االنتحار والتقليل من عدد االنتحار يف ماليزيا. الكلمات املفتاحية: حماولة االنتحار، العامل، الروحانية اإلسالمية


162 الدراسات الشرعية يف ماليزيا بني املنهجني التقليدي واملعاصر PENGAJIAN SYARIAH DI MALAYSIA: ANTARA PENDEKATAN TRADISONAL DAN KONTEMPORARI Abdul Karim Bin Ali, Muhammad Ikhas Rosele, Muhammad Safwan Harun & Abdul Munem Abstrak Berkaitan dengan pengajian Syariah, terdapat hubung kait yang rapat di antara turath dan moderniti dalam banyak aspek. Di antaranya berkaitan dengan pendekatan pengajaranpembelajaran, kitab-kitab yang menjadi salibus, proses pengambilan hukum, persoalanh talaqqi dan keberkatan. Kepesatan teknologi berkaitan injin pencarian, artificial integence (AI), chat GPT dan seumpamanya serta kedatangan covid 19 seolah-olah telah merubah banyak perspektif terhadap perkara-perkara di atas. Big data dan AI memungkin jawaban kepada beberapa persoalan dlm pelbagai aspek boleh diperolehi dengan cepat dan jitu. Justeru timbul beberapa persoalan seperti adakah sesuatu hukum, fatwa dan resolusi kewangan Islam akan diputuskan nanti oleh robot? Adakah akliah ulama’-fuqaha tidak releven lagi? Apakah kapisiti kelayakan (ahliyyah) para fuqaha sudah tidak releven? Apakah metode talaqqi untuk pengajian ulum islamiyyah tidak perlu bersemuka lagi dan sebagainya. Sehubungan dengan itu, kertas ini akan mengupas dilemma pengajian syariah dalam era IR 4.0 serta perbincangan sejauhmana pergantungan kepada robot atau AI dalam membuat sesuatu keputusan hukum boleh berlaku. Kata kunci: Pengajian syariah, era digital, IR 4.0, artificial intelegence. هناك ارتباط وثيق يف سياق دراسة الشريعة بني التقليد واحلداثة يف جوانب عديدة. ومنها ما يتعلق مبنهج التعليم والتعلم، والكتب املقررة، وطريقة استنباط األحكام، وقضية التلقي والربكات. ويبدو أن سرعة التكنولوجيا املتعلقة مبحركات البحث والذكاء االصطناعي )AI )والدردشة GPT وما شابه ذلك واجتياح فريوس كوفيد 19 قد غريت كثريا من وجهات النظر حول األمور املذكورة. وقد أتاحت البيانات الضخمة والذكاء االصطناعي إمكانية احلصول على إجابات لكثري من األسئلة يف جوانب خمتلفة بسرعة ودقة. ولذلك تطرح بعض األسئلة مثل هل سيتم حتديد أي قوانني وفتاوى وقرارات مالية إسالمية الحقًا بواسطة الروبوتات؟ أمل تعد عقلية العلماء والفقهاء ذات أمهية؟ أمل تعد أهلية الفقهاء ذات أمهية؟ هل منهج التلقي يف الدراسات اإلسالمية والتعليم والتعلم وجها لوجه أمر مستغىن عنه وغري ذلك. ويف هذا الصدد، تتناول هذه املقالة معضلة الدراسات الشرعية يف عصر الثورة الصناعية الرابعة )0.4 IR ،)باإلضافة إىل مناقشة مدى إمكانية االعتماد على الروبوتات أو الذكاء االصطناعي يف تعيني األحكام. الكلمات املفتاحية: الدراسات الشرعية، العصر الرقمي، الثورة الصناعية 0.4 ،الذكاء االصطناعي.


163 دليل استخدام وسائل التواصل االجتماعي حسب مفهوم اإلحسان يف كتاب شرح حديث جربيل للحبيب زين مسيط [PANDUAN PENGGUNAAN MEDIA SOSIAL BERLANDASKAN KONSEP IHSAN DALAM KITAB SYARAH HADITH JIBRIL KARYA HABIB ZAYN SUMAIT Muhammad Hazim Mohd Azhar Syed Mohammad Hilmi Syed Abdul Rahman1 Che Zarrina Sa'ari1 Abstrak Media sosial memiliki banyak manfaat namun juga mempunyai kesan negatif. Penyalahgunaan media sosial menyebabkan impak negatif berantaian yang melanggar prinsip kemanusiaan. Pelbagai cadangan telah dijalankan dalam usaha membendung pelbagai masalah ini. Namun cadangan dan usaha tersebut masih belum memberikan hasil yang maksimum. Pada satu sisi, usaha untuk mengatasi penyalahgunaan media sosial terkadang dilihat mengutamakan panduan fizikal dan mengesampingkan elemen kerohanian. Jadi kajian ini melihat peranan konsep kerohanian melalui perbahasan konsep Ihsan yang merupakan salah satu teras utama daripada triologi di samping Iman dan Islam dengan menumpukan kepada perbincangan konsep Ihsan yang berorientasikan ilmu akhlak dalam Kitab Syarah Hadith Jibril karya Habib Zayn Sumait. Antara beberapa prinsip akhlak yang boleh diterapkan dalam adab penggunaan media sosial adalah konsep taubat, khauf, sabar, syukur dan ikhlas. Selain itu, konsep menghilangkan tiga sifat asasi mazmumah iaitu takbur, hasad dan cintakan dunia juga dapat menghalang dapat menghalang daripada melakukan maksiat dalam ruangan media sosial. Perbincangan prinsip akhlak yang boleh diadaptasi dalam penggunaan media sosial menunjukkan Islam sebagai cara hidup yang berperanan memandu kehidupan manusia di segala aspek perlu merentas ke wilayah digital. Panduan penggunaan dan etika media sosial yang bersulamkan ajaran agama ini juga boleh dikatakan satu usaha islamisasi dalam penggunaan teknologi media sosial. Dengan menjadikan prinsipprinsip Ihsan seperti yang dibincangkan oleh Habib Zayn Sumayt dalam Kitab Syarah Hadith Jibril, berpotensi membina persekitaran media sosial yang lebih harmoni, bermakna dan mempunyai impak yang positif dalam kehidupan kita dan masyarakat secara keseluruhannya. Kata kunci: Media Sosial; Konsep Ihsan; Kitab Syarah Hadith Jibril; Habib Zayn Sumait وسائل التواصل االجتماعي هلا فوائد عديدة ولكن هلا أيضا آثارا سلبية. إن سوء استخدام وسائل التواصل االجتماعي يؤدي إىل سلسلة من اآلثار السلبية اليت تنتهك املبادئ اإلنسانية. وقد طبقت مقترحات خمتلفة يف حماولة احلد من هذه املشاكل املختلفة، إال أن هذه االقتراحات واجلهود مل تسفر بعد عن النتائج القصوى املرجوة. ومن ناحية أخرى، إن اجلهود املبذولة للتغلب على سوء استخدام وسائل التواصل االجتماعي يُنظر إليها أحيانًا على أهنا تعطي األولوية لإلرشادات اجلسدية وإمهال العناصر الروحية. لذا تبحث هذه الدراسة يف دور اجلانب الروحي من خالل نقاش مفهوم اإلحسان الذي يعد أحد احملاور األساسية الثالثة إىل جانب اإلميان واإلسالم بالتركيز على اعتماده على املعرفة


164 األخالقية يف كتاب شرح حديث جربيل للحبيب زين مسيط. ومن بني املبادئ األخالقية اليت ميكن تطبيقها يف آداب وسائل التواصل االجتماعي مفاهيم التوبة واخلوف والصرب والشكر واإلخالص. باإلضافة إىل ذلك، فإن مفهوم ترك الصفات املذمومة األساسية الثالث، وهي التكرب واحلسد وحب الدنيا، ميكن أن مينع أيضًا من ارتكاب الفاحشة يف وسائل التواصل االجتماعي. إن مناقشة املبادئ األخالقية اليت ميكن االتصاف هبا يف استخدام وسائل التواصل االجتماعي تدل على أن اإلسالم بوصفه أسلوب حياة له دور يف توجيه حياة اإلنسان يف مجيع اجلوانب يستدعي العبور إىل العامل الرقمي. وميكن القول أيضًا إن ضوابط وأخالقيات استخدام وسائل التواصل االجتماعي القائمة على التعاليم الدينية مبثابة جهود أسلمة استخدام تكنولوجيا وسائل التواصل االجتماعي. من خالل استخدام مبادئ اإلحسان كما ناقشها حبيب زين مسيط يف كتاب الشريعة وحديث جربيل ميكن خلق بيئة وسائل التواصل االجتماعي أكثر انسجامًا وذا بال وتأثري إجيايب يف حياتنا واجملتمع بصورة عامة. الكلمات املفتاحية: وسائل التواصل االجتماعي، مفهوم اإلحسان، كتاب شرح حديث جربيل، حبيب زين مسيط


165 تصميم األهداف النموذجية يف تعليم البالغة: تأثريها يف االختبار: وإستراجتيات التعليم على املستوى اجلامعي الدكتورة شهيدة هامن حممد سوهاين جامعة السلطان زين العابدين بترجنانو ماليزيا يواجه منهج تعليم البالغة يف ماليزيا بعض املشكالت التعليمية، منها مشكلة حتديد األهداف من التراث واألصالة العلمية يف تعليم البالغة. وتنظّم تلك األهداف غري شاملة وغري منظّمة لتحقيق الغايات املرجوة والنتائج املؤثرة بإمهال اجلانب التطبيقي لبناء التذوق البالغي لدى طالب اجلامعة. وهتدف هذه املقالة إىل اختاذ األهداف التعليمية للبالغة على املستوى اجلامعي أهدافا تعليمية أصيلة كما أسسها البالغيون القدماء وحدّدها اخلرباء احملدثون. فهذه الدراسة إنتاج تعليمي من الدراسات يف مرحلة الدكتوراه. تنظّم تلك األهداف حسب ترتيب النتائج التعلّمية بناء على التصنيف العقلي والتصنيف الوجداين. فترتيب األهداف يتحقق بطريقة حتليلية ومن الدراسات السابقة كتحليل املضمون يف أهداف تعليم البالغة عند اخلرباء القدماء واحملدثني، وحتليل االستمارات يف املواد البالغية على املستوى اجلامعي. الكلمات املفتاحية: األهداف النموذجية - تعليم البالغـة - على املستوى اجلامعي


166 املدخل إىل املخطوطة الفقهية األساسية للشيخ موسى الكلنتاين MANUSKRIP ASAS FIQAH SYEIKH MUSA AL-KELANTANI: SATU PENGENALAN Ahmad Syakir Bin Mohd Nassuruddin1 , Mohd Fadli Bin Ghani2 , Abdul Azib bin Hussain1 , Azhar bin Abdullah1 1Kolej Universiti Islam Antarabangsa Sultan Ismail Petra 2 Islamic Research Democracy Abstrak Kedatangan Islam ke Nusantara terutamanya di tanah melayu telah mencorak kehidupan masyarakat terhadap pengamalan seharian menurut acuan Islam. Hal ini disumbangkan oleh para ulama yang membawa risalah kebenaran melalui pelbagai bentuk pendekatan termasuk penulisan tentang agama. Karya keagamaan banyak dihasilkan dan dijadikan panduan terutamanya hal-hal berkenaan tasawuf, fiqh dan akidah. Oleh itu, masih lagi terdapat sebahagian penulisan yang tidak didedahkan kepada umum termasuk manuskrip ‘Asas Fiqh’. Oleh yang demikian, makalah ini bertujuan untuk memperkenalkan manuskrip ‘Asas Fiqh” karangan Syeikh Musa AlKelantani. Manuskrip ini adalah merupakan manuskrip tulisan jawi lama bertulisan tangan yang telah dihasilkan pada akhir abad ke 19 Masihi. Syeikh Musa AlKelantani selaku penulis manuskrip adalah merupakan ulama yang beerketurunan Yaman, mendapat pendidikan di Makkah al-Mukarramah sebelum berhijrah ke Kelantan. Dapatan kajian menunjukkan manuskrip Asas Fiqah telah dibahagikan kepada 3 bahagian utama iaitu Kitab Taharah, Kitab Solat dan Kitab Zakat, manakala setiap bahagian diperincikan kepada bab dan fasal. Kajian mendapati bahawa manuskrip ‘Asas Fiqh’ telah berjaya menonjolkan intelektual ulama melayu dalam menghasilkan karya agama dalam bidang fiqah. Kata kunci: Manuskrip, Fiqah, Hukum Islam, Asas Fiqah, Jawi Lama, Kelantan لقد ساهم وصول اإلسالم إىل أرخبيل املاليو، وخاصة يف أرض املاليو يف تشكيل حياة اجملتمع من حيث املمارسة اليومية وفقًا للتعاليم اإلسالمية. وقد ساهم يف ذلك العلماء الذين ينقلون رسالة احلقيقة بطرق خمتلفة مبا يف ذلك الكتابة الدينية. وقد مت إنتاج العديد من املؤلفات الدينية واستخدامها مرشدا خاصا يف األمور املتعلقة بالصوفية والفقه واإلميان. ومع ذلك، ال تزال هناك بعض املؤلفات اليت مل يتم الكشف عنها للعامة، مبا يف ذلك خمطوطة "أساس الفقه". ولذلك هتدف هذه املقالة إىل التعريف مبخطوطة "أساس الفقه" للشيخ موسى الكلنتاين. وهي خمطوطة جاوية قدمية خبط اليد كتبت يف هناية القرن التاسع عشر امليالدي. وكان الشيخ موسى الكلنتاين بصفته مؤلف املخطوطة عاملا من أصل ميين، تلقى تعليمه يف مكة املكرمة قبل هجرته إىل كلنتان. وتشري نتائج الدراسة إىل أن خمطوطة "أساس الفقه" تنقسم إىل ثالثة أجزاء رئيسة، وهي كتاب الطهارة، وكتاب الصالة، وكتاب الزكاة. وقد مت تفصيل كل جزء يف أبواب وفصول. وقد توصلت الدراسة إىل أن خمطوطة "أساس الفقه" قد جنحت يف إبراز ثقافة العلماء املاليويني يف إنتاج املؤلفات الدينية يف جمال الفقه. الكلمات املفتاحية: املخطوطة، الفقه، الشريعة اإلسالمية، أساس الفقه، اجلاوي القدمي، كلنتان


167 التكامل بني املنهجني النقلي والعقلي يف فهم نصوص املتشاهبات: حتليل حديث النزول INTEGRASI DI ANTARA NAQLI DAN AQLI DALAM MEMAHAMI NUSUS MUTASYABIHAT: ANALISIS TERHADAP HADITH AL-NUZUL Mohd Sobri bin Ellias Fakulti Pengajian Quran dan Sunnah, Universiti Sains Islam Malaysia (USIM). Tel: 0136299075 E-Mail: [email protected] Mohd Asyran Safwan bin Kamaruzaman Akademi Pengajian Islam Kontemporari, Universiti Teknologi Mara Cawangan Negeri Sembilan (UiTM) Tel: 0133903251 E-Mail: [email protected] Abstrak Pentafsiran terhadap nas-nas al-Quran dan al-hadith serta pemahaman terhadap keduanya mestilah merujuk kepada garapan yang telah dibuat oleh para ulama yang muktabar. Hal ini dilihat sangat signifikan demi memastikan bahawa pemahaman yang terpancar daripada nasnas tersebut selari dengan pembawaan Nabi Muhammad dalam konteks akidah dan pegangan. Justeru, di antara asas yang mendasari metode para ulama yang muktabar dalam memahami nusus mutasyabihat adalah integrasi di antara naqli dan aqli yang sangat harmoni. Ini secara tidak langsung menyerlahkan lagi konsep wasatiyyah dalam kalangan para ulama muktabar khususnya dalam memahami nas mutasyabihat daripada al-Quran dan al-hadith. Oleh itu, kajian ini akan mengkaji dan menganalisis paduan antara hujahan naqli dan aqli dalam memahami hadith al-nuzul mengikut kerangka al-Asha‘irah. Kajian ini adalah kajian kepustakaan yang menggunakan kaedah analisis diskriptif terhadap teks-teks para ulama muktabar di bidang hadith dan akidah berhubung hadith al-nuzul. Kajian ini mendapati bahawa terdapat hubungan simbiotik yang sangat akrab antara hujahan naqli dan aqli oleh para ulama Asha‘irah dalam memahami hadith al-nuzul sekaligus menjadikan tafsiran terhadapnya dilihat lebih harmoni dan bertepatan dengan konsep kepercayaan dan keimanan yang dibawa oleh Nabi Muhammad. Kata kunci: Integrasi, naqli dan aqli, nusus mutasyabihat, hadith al-nuzul, al-Asha‘irah جيب أن يعتمد تفسري نصوص القرآن واحلديث وفهمهما على املنهج الذي سار عليه العلماء، األمر الذي يعد شيئا مهمًا جدًا للتأكد من أن الفهم املنبثق من النصوص يتماشى مع تعاليم النيب حممد صلى اهلل عليه وسلم يف االعتقاد. وهكذا، فإن من بني املبادئ اليت يقوم عليها منهج العلماء املعتمدين يف فهم اآليات املتشاهبات هو التكامل املنسجم بني املنهجني النقلي والعقلي. وهذا يسلط الضوء بشكل غري مباشر على مفهوم الوسطية بني العلماء املعتمدين، وخاصة يف فهم نصوص املتشاهبات من القرآن واحلديث. ولذلك فإن هذه الدراسة تبحث يف اجلمع بني احلجج النقلية والعقلية وحتللها يف فهم حديث النزول يف إطار األشاعرة. هذه الدراسة عبارة عن دراسة مكتبية تستخدم منهج


168 التحليل الوصفي لنصوص العلماء املعتمدين يف جمال احلديث والعقيدة فيما يتعلق حبديث النزول. توصلت هذه الدراسة إىل أن هناك عالقة تكاملية وثيقة جدا بني احلجج النقلية والعقلية عند علماء األشاعرة يف فهم حديث النزول يف نفس الوقت مما جيعل تفسريه أكثر انسجاما ومتاشيا مع مفهوم العقيدة واإلميان الذي جاء به النيب حممد صلى اهلل عليه وسلم. الكلمات املفتاحية: التكامل، املنهج النقلي والعقلي، اآليات املتشاهبات، حديث النزول، األشاعرة


169 رقمنة إدارة الزكاة يف مركزي سالجنور والوالية الفيدرالية للزكاة DIGITALISASI PENGURUSAN ZAKAT DI PUSAT ZAKAT SELANGOR DAN PUSAT PUNGUTAN ZAKAT WILAYAH PERSEKUTUAN Osman bin Md Rasip Abstrak Pembangunan digitalisasi telah mengambil peranan yang besar dalam pengurusan dan pentadbiran hari ini. Perkembangan teknologi dewasa ini perlu dimanfaatkan sebaik mungkin dalam pelbagai sektor. Ini kerana penggunaan aplikasi digital dilihat memberi kesan positif kepada pembangunan organisasi dalam pelbagai aspek. Aplikasi digital dilihat dapat memudahkan urusan pembayar zakat untuk menunaikan kewajipan. Kutipan zakat juga boleh diagihkan dengan efisien dan efektif kepada para penerima zakat. Pelbagai aplikasi dalam talian dan platfom media sosial telah memberi kesan yang positif terhadap kehidupan manusia. Perkembangan ini secara tidak langsung turut menyumbang kepada perubahan pola perkhidmatan institusi sosial seperti pusat zakat terutamanya yang melibatkan segmen digital. Meskipun sering dilaporkan peningkatan kutipan dan agihan zakat, namun isu-isu tertentu sering melatari persepsi masyarakat terhadap sistem pengurusan zakat. Faktor kurang pendedahan maklumat dan perkhidmatan yang kurang efektif telah mendorong gejala mengagihkan sendiri bantuan zakat kepada asnaf tanpa melalui institusi zakat. Justeru, institusi zakat di setiap negeri perlu mengambil langkah proaktif dalam menguruskan sistem penyampaian dan perkhidmatan zakat seiring dengan perkembangan semasa. Kajian ini bertujuan mengenalpasti potensi dan cabaran implementasi segmen digital dalam sistem pengurusan zakat kususnya di Pusatz Zakat Selangor dan Puzat Pungutan Zakat wilayah Persekutuan (PPZ). Kajian dijalankan secara kualitatif menerusi sorotan terhadap sumber primer dan sekunder berkaitan digitalisasi zakat serta penelitian terhadap laman web institusi zakat di Selangor dan Wilayah Persekutuan bagi meninjau pendekatan digitalisasi yang dilaksanakan oleh pihak berwajib berkaitan pengurusan zakat di negeri terbabit. Kajian dijalankan di dua institusi ini memandangkan kedua-dua institusi ini dilihat telah merintis penggunaan digitalisasi sejak beberapa tahun kebelakangan ini dalam pengurusan zakat di institusi masing-masing. لقد لعب التطور الرقمي دورًا كبريًا يف اإلدارة اليوم. فينبغي االستفادة من تطور التكنولوجيا اليوم قدر اإلمكان يف خمتلف القطاعات. وذلك ألن استخدام التطبيقات الرقمية له تأثري إجيايب على تطوير املؤسسات يف خمتلف اجلوانب. وتعد التطبيقات الرقمية وسيلة لتسهيل شؤون خمرجي الزكاة يف أداء واجباهتم، وكذلك توزيع أموال الزكاة بكفاءة وفعالية على أصنافها. وكان خمتلف التطبيقات عرب اإلنترنت ومنصات التواصل االجتماعي هلا تأثري إجيايب على حياة اإلنسان. كما ساهم هذا التطور بشكل غري مباشر يف تغيري أمناط خدمات املؤسسات االجتماعية مثل مؤسسات الزكاة، وخاصة تلك اليت تستخدم النظام الرقمي. على الرغم من إفادة التقرير يف كثري من األحيان زيادة ملحوظة يف مجع الزكاة وتوزيعها، إال أن بعض القضايا غالبًا ما تعكس تصور اجملتمع لنظام إدارة الزكاة. وقد أدت عوامل معينة مثل عدم عرض املعلومات وعدم فعالية اخلدمات إىل ظاهرة التوزيع


170 الشخصي للزكاة على األصناف دون استخدام خدمات مؤسسات الزكاة. ولذلك، جيب على مؤسسات الزكاة يف كل دولة اختاذ خطوات فعالة يف إدارة نظام توزيع الزكاة وخدماهتا مبا يتماشى مع التطورات احلالية. هتدف هذه الدراسة إىل التعرف على إمكانيات تطبيق النظام الرقمي وحتدياته يف إدارة الزكاة وحتديدًا يف مركزي مجع الزكاة يف سالجنور والوالية الفدرالية. ومت إجراء الدراسة باستخدام منهج نوعي من خالل تسليط الضوء على املصادر الرئيسة والثانوية املتعلقة برقمنة الزكاة، وكذلك البحث يف املواقع اإللكترونية ملؤسسة الزكاة يف والية سالجنور والوالية الفدرالية الستطالع النظام الرقمي الذي تنفذه اجلهات املتعلقة بإدارة الزكاة يف الواليات املعنية. وقد أجريت الدراسة على هاتني املؤسستني نظرا إىل أهنما تعدان رائدتني يف استخدام النظام الرقمي على مدى السنوات املاضية القليلة يف إدارة الزكاة فيهما.


171 حتديات التمويل القائم على السوق للشركات الصغرية واملتوسطة: مفهوم العدل واإلحسان THE CHALLENGES OF MARKET-BASED FINANCING FOR SMES: A CONCEPT OF ADL WAL EHSAN Amirul Ammar Anuara , Mohannad Taqiuddin Mohamada & cAhmad Azam Sulaiman@Mohamadb a.Department of Syariah and Economics, Academy of Islamic Studies, University of Malaya, Kuala Lumpur MY. , Email: m.taqiuddin@@um.edu.my bDepartment of Syariah and Economics, Academy of Islamic Studies, University of Malaya, Kuala Lumpur MY. Email: [email protected] Abstract Small and Medium Enterprises (SMEs) can access funding beyond traditional banks, like the capital market. While it was believed that accessing funds or being listed on the capital market was not feasible for small companies, this avenue is now open to a broader range of enterprises, offering SMEs opportunities to obtain capital. Various global capital markets offer this market, with Bursa Malaysia introducing the Leading Entrepreneur Accelerator Platform (LEAP) market specifically designed for SMEs. However, this market poses notable challenges. This study seeks to identify these challenges initially. Recommendations are then offered to overcome these challenges by leveraging the Islamic Turarth (classical Islamic text) as empowered in manhaj al-Azhari. To achieve this, this study qualitatively utilizes a descriptive method involving extensive document investigation and content analysis to first recognize the obstacles encountered in the LEAP market. These obstacles include inactive and illiquid markets, concerns regarding appeal resulting in delisting, and competition from other platforms. Subsequently, the study incorporates these challenges into a comprehensive discourse articulated with recommendations for improvements in the LEAP market, benefitting from the classical Islamic economic text on Adl wal Ehsan. The Islamic Turath offers valuable insights for addressing contemporary challenges. Keywords: Capital market, SME financing, Turath Islam, Islamic economic, Adl wal Ihsan السوق الثالث، وهو وسيلة للشركات الصغرية واملتوسطة جلمع رأس املال، متاح يف بعض أسواق رأس املال على مستوى العامل. وقد مت إدخال سوق رأس املال املاليزي يف سوق LEAP ،وهو بديل للتسهيالت املصرفية التقليدية للشركات الصغرية واملتوسطة. ومع ذلك، فإن هذا السوق ميثل حتديات كبرية. هتدف هذه الدراسة إىل مراجعة وحتليل نوعي هلذه التحديات باستخدام التراث اإلسالمي الذي تصوره الغزايل املعروف بالعدل واإلحسان يف األعمال التجارية. ولتحقيق ذلك، تنتهج الدراسة املنهج الوصفي الذي يتضمن حتقيقا مكثفا يف املستندات وحتليل احملتوى للتعرف أوال على العقبات اليت متت مواجهتها يف سوق LEAP .وتشمل هذه العقبات األسواق غري النشطة وغري السائلة، واملخاوف املتعلقة باالستئناف الذي يؤدي إىل اإلزالة، واملنافسة من منصات أخرى. مث


172 تدرج الدراسة هذه التحديات يف خطاب شامل مفصل مع توصيات لتحسني سوق LEAP على أساس التراث اإلسالمي الذي تصوره الغزايل. يقدم مفهوم العدل واإلحسان يف النهاية نظرة قيمة ملعاجلة هذه التحديات. الكلمات املفتاحية: التمويل القائم على السوق، سوق رأس املال، الشركات الصغرية واملتوسطة، التراث اإلسالمي، متويل األسهم.


173 لتثقيف حول سوء استخدام وسائل التواصل االجتماعي من خالل فهم اإلطار النظري واملفاهيمي القائم على مقاصد الشريعة EDUCATING SOCIAL MEDIA MISUSE (SMM) THROUGH THE UNDERSTANDING OF THEORETICAL AND CONCEPTUAL FRAMEWORK BASED ON MAQASID AL-SHARIAH Haji Abdul Hafidz Bin Haji Omar,1 Dayang Hajah Tiawa Binti Awang Haji Hamid1 And Nurulhuda Asilah Binti Haji Asli1 1Faculty of Islamic Technology, Universiti Islam Sultan Sharif Ali, Bandar Seri Begawan, BRUNEI DARUSSALAM. (E-mail: [email protected], [email protected], [email protected]) Corresponding Author’s email: [email protected] Abstract In order to handle social media misuse (SMM), an extensive study need to be conducted. This requires the researcher to understand the theories and concepts that underpinned the issues. For which, this study shall focus within the compound of the five key objectives of Maqasid alShariah. Accordingly, the theoretical and conceptual frame were developed earlier based on the literature review. Frameworks revealed that basic problems start with the unclear policy of social media usage. Factors such as absence of established rules, lack of fixed guidelines and uncontrollable usage were identified at the baseline, whereupon negative uses emerged. Therefore, this paper aim to examine the process and understand the factors influencing them. To serve these objectives, a group of social media user were interviewed to clarify the main cause of negative usage of social media. Three main elements were identified as the main cause i.e., social, environmental and psychological. The finding corresponded to the theoretical and conceptual framework, whereupon social behavioural theories highlighted that individual tend to follow what they depicted as the norm on social media despite the negative or impudent behaviour it exhibited. Individuals also frequently mirror action and behaviour of their surrounding as social norms were learned through interacting with their environment. Furthermore, social media was use to fulfil unmet need from individual’s real life where they can escape reality, be whoever they want and accepted. Five key objectives of Masaqid alShariah i.e., effect on faith, effect on life, effect on mind, effect on dignity and effect on property were also taken into account. The research is significant in providing insight for enacting interventions, fostering healthier responsible usage and shaping policies that aim to mitigate the adverse effects of the misuse. Future studies may explore deeper on the elements identified in this study. Keywords: Social Media Misuse (SMM), Theoretical Framework, Conceptual Framework, Maqasid al-Shariah ينبغي إجراء دراسة موسعة يف سبيل معاجلة سوء استخدام وسائل التواصل االجتماعي. وهذا يتطلب من الباحث أن يفهم النظريات واملفاهيم اليت ترتكز عليها هذه القضايا. وهلذا، جيب أن تركز هذه الدراسة على جمموع املقاصد اخلمسة الرئيسة ملقاصد الشريعة. بناء على ذلك، مت تطوير اإلطار النظري واملفاهيمي مسبقا من مراجعة الدراسات السابقة. وكشفت األطر أن املشاكل األساسية


174 تبدأ بالسياسة غري الواضحة الستخدام وسائل التواصل االجتماعي. وقد مت حتديد عدة عوامل مثل غياب القواعد الراسخة، واالفتقار إىل مبادئ توجيهية ثابتة واالستخدام الذي ال ميكن السيطرة عليه يف اخلط األساسي، وبالتايل ظهرت االستخدامات السلبية. هتدف هذه الدراسة إىل دراسة العمليات وفهم العوامل املؤثرة فيها. ولتحقيق هذه األهداف، مت إجراء مقابالت مع جمموعة من مستخدمي وسائل التواصل االجتماعي لتوضيح السبب الرئيس لالستخدام السليب لوسائل التواصل االجتماعي. مت حتديد ثالثة عناصر رئيسة باعتبارها السبب الرئيس وهي االجتماعية والبيئية والنفسية. تتوافق النتائج مع اإلطار النظري واملفاهيمي، إذ أبرزت النظريات السلوكية االجتماعية أن الفرد مييل إىل اتباع ما صوره على أنه املعتاد على وسائل التواصل االجتماعي، على الرغم من السلوك السليب أو الوقاحة اليت أظهرهتا. يعكس األفراد أيضا يف كثري من األحيان تصرفات وسلوك حميطهم حبيث يتم تعلم األعراف االجتماعية من خالل التفاعل مع بيئتهم. عالوة على ذلك، مت استخدام وسائل التواصل االجتماعي لتلبية االحتياجات اليت ال تتحقق يف احلياة احلقيقية لألفراد حيث ميكنهم اهلروب من الواقع، وأن يكونوا هؤالء الذين يريدون ويقبلون، كما روعيت يف مقاصد الشريعة مخسة مقاصد رئيسة، وهي: األثر يف الدين، واألثر يف النفس، واألثر يف العقل، واألثر يف العرض، واألثر يف املال. فالدراسة مهمة يف تقدمي نظرة ثاقبة لتفعيل التدخالت، وتعزيز االستخدام املسؤول األكثر صحة وتشكيل السياسات اليت هتدف إىل التخفيف من اآلثار الضارة لسوء االستخدام. ميكن للدراسات املستقبلية أن تكشف بشكل أعمق العناصر اليت مت الوقوف عليها يف هذه الدراسة. الكلمات املفتاحية: سوء استخدام وسائل التواصل االجتماعي، اإلطار النظري، اإلطار املفاهيمي، مقاصد الشريعة


175 العالج النفسي طريقة لتعزيز القدرة على الصمود واهلدوء الشخصي لألسر الفقرية يف املدن PSIKOSPIRITUAL SEBAGAI INTERVENSI PENGUKUHAN RESILIENSI DAN KESEJAHTERAAN DIRI KELUARGA MISKIN BANDAR Dr Yusmini Md. Yusoff1 , Nor Aini Ali1 , Tengku Sarina Aini Tengku Kasim1 , Norrodzoh Hj. Siren1 , Siti Jamiaah Abdul Jalil2 , Mohd Hatta Zainal Abidin3 , Fatin Nabihah Omar1 1Akademi Pengajian Islam, Universiti Malaya, 50603 Kuala Lumpur, Malaysia. 2Fakulti Pengajian Islam Universiti Kebangsaan Malaysia, Bangi Selangor, Malaysia, 3Lembaga Zakat Selangor, Malaysia, Abstrak Kajian terhadap keluarga miskin bandar banyak menumpukan kepada pembangunan fizikal, ekonomi, kewangan dan pendidikan anak-anak. Namun, perhatian dari aspek pembangunan agama dan spiritual keluarga masih kurang diketengahkan meskipun topik tentang spiritualiti dan agama dalam intervensi psikologi bukan perkara asing kepada bidang hubungan menolong dan kesihatan mental. Oleh yang demikian, kajian ini bertujuan untuk melihat dengan lebih mendalam aspek-aspek psikospiritual dalam kerangka pengukuhan daya tahan keluarga miskin bandar dan kesejahteraan diri. Reka bentuk kajian ini bersifat kualitatif eksploratif menggunakan kaedah temu bual mendalam sebagai alat kajian bagi mengutip data primer melalui perbincangan kumpulan bersasar atau Focus Group Discussion (FGD). Manakala, senarai semak merupakan alat kajian kedua. Sebanyak enam kumpulan FGD merangkumi 26 informan terlibat dalam kajian ini yang meliputi zon tengah (Kuala Lumpur), zon utara (Pulau Pinang) dan zon selatan (Johor). Dapatan kualitatif yang diperolehi mendapati aspek-aspek psikospiritual yang ditunjukkan keluarga miskin bandar terdiri daripada (1) keyakinan dan nilai-nilai spiritual; (2) pencarian makna dalam kesusahan (3) amalan spiritual yang mendekatkan diri kepada Allah SWT; (4) menerapkan sifat terpuji dalam keluarga; (5) sokongan sosial; dan (6) ketahanan mental dan emosi. Hasil kajian ini boleh dijadikan input dalam menambahbaik model-model pembangunan keluarga sedia ada supaya kualiti kehidupan keluarga khususnya keluarga miskin bandar dapat ditingkatkan. Perkara ini selaras dengan objektif utama yang terdapat dalam pelan Wawasan Kemakmuran Bersama 2030 sebagai langkah menyusun semula pembangunan sosio ekonomi untuk kemajuan negara melalui pembangunan warganya. Kata kunci: miskin bandar, psikospiritual, resiliensi, kesejahteraan diri ركزت الدراسات املتعلقة باألسر الفقرية يف املدينة كثريًا على تنمية األطفال اجلسدية واالقتصادية واملالية والتعليمية. ومع ذلك، ال يزال اجلانب الديين والروحي لألسر املعنية ال حيظى باالهتمام الالزم على الرغم من أن موضوع الروحانية والدين املتعلق بالنفس ليس غريبا يف جمال املساعدة والصحة النفسية. ولذلك هتدف هذه الدراسة إىل النظر بشكل أعمق يف اجلوانب النفسية الروحية يف إطار تعزيز ثبات األسر الفقرية يف املدينة وسالمتها الشخصية. وتصميم هذه الدراسة نوعي استكشايف باستخدام طريقة املقابلة املتعمقة كأداة حبث جلمع البيانات الرئيسة من خالل مناقشة اجملموعة


176 اهلادفة )Group Focus FGD Discussion ، يف حني تشكل القائمة املرجعية أداة البحث الثانية. شاركت يف هذه الدراسة ست جمموعات مناقشة مبا يف ذلك 26 مزودا للمعلومات يف املنطقة الوسطى )كواالملبور( واملنطقة الشمالية )بوالو بينانج( واملنطقة اجلنوبية )جوهور(. توصلت النتائج النوعية إىل أن اجلوانب النفسية الروحية اليت أظهرهتا األسر الفقرية يف املدينة تتكون من )1 )الثقة والقيم الروحية )2 )البحث عن احلكمة وراء املشقة )3 )املمارسات الروحية اليت تقرب إىل اهلل سبحانه وتعاىل )4 )غرس الصفات احلميدة يف األسرة )5 )الدعم االجتماعي )6 )الثبات العقلي والعاطفي. ميكن استخدام نتائج هذه الدراسة مدخالت يف حتسني مناذج التنمية األسرية احلالية لتحسني نوعية احلياة األسرية وخاصة لألسر الفقرية يف املدينة. وهذا يتماشى مع األهداف الرئيسة الواردة يف خطة الرؤية الرفاهية املشتركة 2030 بوصفها خطوة إلعادة تنظيم التنمية االجتماعية االقتصادية من أجل تقدم الدولة من خالل تنمية مواطنيها. الكلمات املفتاحية: فقراء املدينة، الروحانية النفسية، املرونة، السالمة الشخصية


177 تزكية النفس: منهج إسالمي يف القيادة الذاتية [91] TADBĪR AL-NAFS: AN ISLAMIC APPROACH OF SELF-LEADERSHIP Dr. Nik Roskiman bin Abdul Samad Principal Fellow, Centre for the Study of Shariah, Law and Political Science, Institute of Islamic Understanding Malaysia (IKIM), MALAYSIA Abstract Various books have been written on leadership management by Western and Muslims scholars alike. Lately, there is a tendency among the Western scholars to approach leadership from the perspectives of self-management or what is often called as “self-leadership” or selfgovernment. It means in the sense that one needs t govern oneself first before governing others. If one fails to lead one own self, how could he or she be capable of leading others and be a good leader. However, most books on self-leadership often devoid of spiritual management but rather more of emotional and anger management. In Islamic tradition since over 1400 years ago, there is an element of self-management based on the teachings of Islam under the rubric of Ihsan (akhlāq). Classical Malay scholars too have written abundant books on Ihsan. It is known that, based on the famous Ḥadith of Gabriel, Islam is composed of three main rubrics namely Pillars of Islam, Pillars of Iman and Ihsan. Ihsan is often explained as self-purification, tasawwuf or akhlāq. However, ihsan should not be understood as merely personal character or akhlāq alone, but rather it should also be seen in the domain of leadership too where it plays a crucial role in self-leadership of a person. Self-leadership in Islam is not a mere ability to control oneself emotionally, but it is more than that. It is the purification of the soul: stripping of oneself from all diseases of the heart and adorning it with the virtues and eventually lead one own soul as an obedient person to Allah SWT and then lead others to obey Allah too. Suggested sub-theme: Islamic psycho-spiritual مت تأليف العديد من الكتب حول إدارة القيادة من املثقفني الغربيني واملسلمني على حد سواء. يف اآلونة األخرية، هناك ميول من املثقفني الغربيني إىل تناول القيادة من منظور اإلدارة الذاتية أو ما يسمى غالبا بـ"القيادة الذاتية" أو احلكم الذايت. وهذا يعين أن املرء حيتاج إىل حكم نفسه أوال قبل أن حيكم اآلخرين. إذا فشل املرء يف قيادة نفسه، فكيف ميكن أن يكون قادرا على قيادة اآلخرين ويكون قائدا جيدا. ومع ذلك، فإن معظم الكتب اليت تتحدث عن القيادة الذاتية غالبا ما ختلو من اإلدارة الروحية، بل تركز أكثر على إدارة املشاعر والغضب. ففي التراث اإلسالمي منذ أكثر من 1400 عام، هناك عنصر من عناصر اإلدارة الذاتية يعتمد على تعاليم اإلسالم حتت عنوان اإلحسان. وقد كتب العلماء املاليويون التقليديون أيضا كتبا كثرية عنه. ومن املعروف أن اإلسالم، حسب حديث جربيل الشهري، يتكون من ثالثة أركان رئيسة، وهي اإلسالم، واإلميان، واإلحسان. وغالبا ما يتم تفسري اإلحسان على أنه تزكية النفس أو التصوف أو األخالق. ومع ذلك، ينبغي أال يفهم اإلحسان على أنه جمرد شخصية خاصة أو أخالق فحسب، بل ينبغي أيضا أن ينظر إليه يف جمال


178 القيادة، إذ يلعب دورا حامسا يف القيادة الذاتية للشخص. فالقيادة الذاتية يف اإلسالم ليست جمرد القدرة على التحكم يف النفس عاطفيا، بل هي أكثر من ذلك، فهي تزكية النفس اليت تتمثل يف التجرد من مجيع أمراض القلب وتزيينها بالفضائل، مث قيادة النفس إىل طاعة اهلل سبحانه وتعاىل مث اآلخرين كذلك. املوضوع الفرعي املقترح: النفسية والروحية اإلسالمية


179 ممارسة الدفع على سبيل اهلبة يف شركات التكافل من منظور الشريعة اإلسالمية [92] AMALAN PEMBAYARAN EX-GRATIA DI SYARIKAT TAKAFUL MENURUT PERSPEKTIF SYARIAH Nik Abdul Rahim bin Nik Abdul Ghani, Anas bin Mat Naim, Salmy Edawati Yaacob, Mat Noor Mat Zain, Azlin Alisa Ahmad & Nurul Ilyana Muhd Adnan Pusat Kajian Syariah, Fakulti Pengajian Islam, Universiti Kebangsaan Malaysia [email protected] Abstrak Ex-gratia ialah satu bentuk pembayaran secara sukarela oleh pihak syarikat takaful atau insurans berdasarkan pertimbangan dan justifikasi tertentu. Dalam syarikat takaful, oleh kerana dana takaful terbahagi kepada dana risiko (tabarru’) dan dana pemegang saham, maka timbul isu sejauh mana pembayaran ex-gratia boleh diambil daripada dana risiko. Kajian ini menghuraikan amalan pembayaran ex-gratia di beberapa syarikat takaful terpilih. Data diperolehi melalui analisis dokumen dan temubual. Seterusnya ia dianalisis secara Themetik dan deskriptif. Dapatan kajian ini mendapati terdapat perbezaan amalan di beberapa syarikat takaful dari perspektif sumber dana yang diambil bagi pembayaran ex-gratia. Akad wakalah antara syarikat dan peserta berkaitan pengurusan dana risiko menjadi asas kepada perbahasan takyif fiqhi pembayaran berkenaan. Hasil juga menunjukkan perlu dibangunkan satu parameter syariah berkaitan pembayaran ex-gratia dalam konteks takaful. اهلبة شكل من أشكال الدفع التطوعي من شركات التكافل أو التأمني بناءً على اعتبارات وأسباب معينة. ومبا أن األموال يف شركات التكافل تنقسم إىل صندوق املخاطر )التربع( وأموال املسامهني، فتنشأ قضية تتعلق مبدى إمكانية أخذ اهلبة من صندوق املخاطر. توضح هذه الدراسة ممارسة الدفع على سبيل اهلبة يف بعض شركات التكافل املختارة. يتم مجع البيانات من خالل حتليل الوثائق واملقابلة.كما يتم حتليل البيانات موضوعيا ووصفيا. توصلت نتائج هذه الدراسة إىل وجود اختالفات يف ممارسة بعض شركات التكافل من حيث مصدر األموال املأخوذة لدفع اهلبة. إن عقد الوكالة بني الشركات واملسامهني فيما يتعلق بإدارة صندوق املخاطر أساس نقاش التحديد الفقهي بشأن الدفع. وتدل النتائج أيضًا على ضرورة إحكام املعايري الشرعية املتعلقة بدفع اهلبة يف سياق التكافل.


180 التعامل مع نص التراث اإلسالمي وتطبيقه على التوبة يف عامل املاليو INTERAKSI DAN APLIKASI TEKS TURATH ISLAMI TERHADAP AMALAN BERTAUBAT DI ALAM MELAYU Hajah Sri Rahayu @ Nurjanah binti Haji Dollah (phd) Universiti Islam Sultan Sharif Ali, Brunei Darussalam [email protected] Abstrak Khazanah turath Islami kaya dengan hasil karya yang menyentuh tentang konsep taubat, kaedah, proses dan pelaksanaanya. Para Ulama Alam Melayu tidak ketinggalan turut menyumbang penulisan berharga dalam isu taubat. Sair al-Sālikīn antara karya terpenting menjadi rujukan masyarakat melayu dalam upaya memahami karya agung Imam al-Ghazali terhadap konsep taubat dan pengamalannya. Justeru makalah ini akan menelusuri beberapa buah kitab turath tulisan para ulama silam di alam Melayu serta mengkaji pandangan mereka terhadap amalan bertaubat. Metodologi yang digunakan berbentuk kualitatif secara deskriptif dan lapangan. Pengumpulan data dilaksanakan melalui buku, artikel, dokumen dan laporan yang berkaitan dengan taubat menurut tokoh ulama alam melayu di samping pemerhatian terhadap kehidupan masyarakat bertaubat. Hasil dapatan menunjukkan interaksi dan aplikasi ulama silam di alam melayu selari dengan ajaran al-Qur’an, sunnah dan ulama Ahlissunnah Waljamaah dalam menjelaskan amalan bertaubat yang menjadi tuntutan bagi setiap insan kepada Allah subhanahu wa ta’ala, Tuhan semesta alam. Kata kunci: Interaksi, Turath Islam, Taubat, Ulama Alam Melayu إن التراث اإلسالمي غين باملؤلفات اليت تناولت مفهوم التوبة وطرقها وخطواهتا وتنفيذها. وكان العلماء املاليويون مل تفتهم الفرصة يف هذا الصدد فأسهموا مبؤلفات قيمة يف مسألة التوبة. ويعد كتاب "سري السالكني" العظيم لإلمام الغزايل من أهم املؤلفات اليت جيب أن تكون مرجعًا للمجتمع املاليوي لفهم مفهوم التوبة وتنفيذها. ولذلك، فإن هذا البحث يتناول العديد من الكتب التراثية اليت ألفها العلماء القدماء يف عامل املاليو، كما يبحث يف آرائهم حول تنفيذ التوبة. واملنهجية املستخدمة هي وصفية ونوعية وميدانية. ويتم مجع البيانات بواسطة الكتب واملقاالت والوثائق والتقارير املتعلقة بالتوبة عند علماء عامل املاليو البارزين باإلضافة إىل مالحظة حياة اجملتمع التائب. وتدل النتائج على أن تفاعل العلماء القدماء يف عامل املاليو وتنفيذهم للتوبة متماشيان مع تعاليم القرآن والسنة وعلماء أهل السنة واجلماعة يف شرح تنفيذ التوبة املطلوبة من كل إنسان إىل اهلل سبحانه وتعاىل تعاىل رب العاملني.


181 كتاب "ترمجان املستفيد" التراثي: دراسة يف استمرارية علم القراءات يف تكوين املثقفني املسلمني يف عامل املاليو KARYA TURATH “TURJUMĀN AL-MUSTAFĪD”: KAJIAN TERHADAP KELESTARIAN ILMU QIRĀ’ĀT DALAM PEMBENTUKAN INTELEKTUAL ISLAM DI ALAM MELAYU Hajah Siti Jariah @ Hajah Aleya Fatehah bte Haji Japar (PhD) Universiti Islam Sultan Sharif Ali, Brunei Darussalam [email protected] Abstrak Turjumān al-Mustafīd adalah antara karya turath terawal yang menitikberatkan kelestarian ilmu Qirā’āt dalam pembentukan intelektual Islam di Alam Melayu. Karya turath ini dihasilkan oleh Abdul Ra’uf al-Fansuri, salah seorang ‘ulama tersohor pada kurun ke 17. Objektif kajian ini adalah untuk memperolehi kefahaman yang mendalam terhadap ilmu Qirā’āt yang dibahaskan dalam karya turath “Turjumān al-Mustafīd”. Kajian ini juga akan meneroka sejauh mana karya turath tersebut menjaga kelestarian ilmu Qirā’āt dalam berperanan dan memberikan sumbangan yang signifikan bagi membentuk intelektual masyarakat Islam di Alam Melayu. Metod kualitatif akan digunakan dalam kajian ini dengan pendekatan analitikal teks dan lapangan melalui temubual. Teks karya turath “Turjumān al-Mustafīd” akan dianalisis secara mendalam untuk mengenalpasti dan memahami konsep-konsep ilmu Qirā’āt yang dibahas oleh penulis karya. Sementara data temubual diperlukan bagi memahami konteks ilmu Qirā’āt di Alam Melayu. Hasil kajian mendapati bahawa karya turath ini tidak hanya membicarakan tentang prinsip-prinsip ilmu Qirā’āt, bahkan karya turath ini mampu memberikan pandangan komprehensif terhadap peranan dan sumbangannya yang besar dalam pembentukan intelektual Islam dan lanskap keilmuan serantau. Kata kunci: Turjumān al-Mustafīd, Qirā’āt, Intelektual Alam Melayu أحد أقدم الكتب التراثية اليت تركز على استمرار علم القراءات يف "ترمجان املستفيد" يعد كتاب تكوين املثقفني اإلسالميني يف عامل املاليو. وهذا الكتاب التراثي من تأليف عبد الرؤوف الفنسوري، أحد أشهر علماء القرن السابع عشر. اهلدف من هذه الدراسة هو الفهم العميق لعلم القراءات الذي تناوله هذا الكتاب. وكذلك الكشف عن مدى حمافظة هذا الكتاب التراثي على استدامة علم القراءات يف لعب دوره وتقدمي مسامهة كبرية يف تكوين مثقفي اجملتمع اإلسالمي يف عامل املاليو. يتم استخدام املنهج النوعي يف هذه الدراسة بتحليل النص والبحث امليداين من خالل املقابلة. كما يتم بشكل عميق للتعرف على مفهوم علم القراءات وفهمها كما "ترمجان املستفيد" حتليل نص كتاب ناقشها مؤلف الكتاب. وأما بيانات املقابلة فهي ضرورية لفهم سياق علم القراءات يف عامل املاليو. وقد توصلت نتائج الدراسة إىل أن هذا الكتاب التراثي ال يتحدث فقط عن مبادئ علم القراءات،


182 بل يقدر على تقدمي نظرة شاملة لدورها الكبري ومسامهتها اجلليلة يف تكوين املثقفني اإلسالميني .واملشهد العلمي يف املنطقة الكلمات املفتاحية: ترمجان املستفيد، القراءات، املثقفون يف عامل املاليو


183 تطوير التراث اإلسالمي لدى خرجيي األزهر يف مواجهة التحديات املعاصرة يف ماليزيا PENGEMBANGAN TURATH ISLAM DALAM KALANGAN ALUMNI AL-AZHAR DALAM MENGHADAPI CABARAN SEMASA DI MALAYSIA Prof. Dr. Mustaffa Abdullah & Fatimah Binti Abdul Khadal Akademi Pengajian Islam, Universiti Malaya Kuala Lumpur Abstrak Sejak 1950-an lagi universiti al-Azhar telah melahirkan sejumlah besar alumni daripada kalangan anak watan. Menerusi penguasan ilmu dan turath Islam yang baik menyebabkan mereka berada dalam pelbagai perkhidmatan terutama pendidikan politik dan kemasyarakatan. Jika keadaan sebaliknya berlaku maka keadaan sebaliknya akan berlaku. Bagi memperhalusi perkara ini diketengahkan tiga persoalan berkaitan pengembangan turath Islam dalam kalangan alumni al-azhar dalam menghadapi cabaran semasa di Malaysia. Pertama kedudukan para alumni al-Azhar di Malaysia dan keterlibatan mereka dalam pelbagai bidang kerjaya terutama pendidikan, politik dan kemasyarakatan. Kedua peranan mereka dalam pengembangan turath Islam dalam bidang kerjaya masing-masing. Ketiga bentuk cabaran yang dihadapi oleh mereka berdasarkan kedudukan mereka dalam menyampaikan turath Islam kepada masyarakat. Penelitian ini menggunakan kaedah kualitatif melalui metode deskriptif, kaedah dokumentasi serta analisis data daripada pelbagai sumber yang berkaitan.Hasil dapatan penelitian ini menunjukkan bahawa alumni al-Azhar di Malaysia berperanan dalam pengembangan turath Islam menerusi penglibatan meraka dalam bidang kerjaya yang diceburi. Pelbagai cabaran dihadapi oleh mereka dan keadaan itu memerlukan kejituan dalam penguasaan ilmu turath Islam untuk membolehkan khidmat dalam dilakukan dengan sempurna. Kata kunci: Turath Islam, alumni al-Azhar, Pendidikan, Politik, Kemasyarakatan. منذ اخلمسينيات خرّجت جامعة األزهر عددًا كبريًا من اخلرجيني املواطنني. ومن خالل إتقان العلوم والتراث اإلسالمي يتواجدون يف خمتلف اجملاالت وخاصة التربية والسياسة واالجتماع. وكذلك العكس. ولتوضيح هذا األمر يتم تسليط الضوء على ثالثة أسئلة تتعلق بتطور التراث اإلسالمي لدى خرجيي األزهر يف مواجهة التحديات الراهنة يف ماليزيا. أوالً، مكانة خرجيي األزهر يف ماليزيا ومدى مشاركتهم يف خمتلف اجملاالت املهنية، خاصة التعليم والسياسة واجملتمع. ثانيا، دورهم يف تطوير التراث اإلسالمي يف جماالت ختصصهم. وثالثا، أشكال التحديات اليت يواجهوهنا حسب مكانتهم يف نقل التراث اإلسالمي إىل اجملتمع. يستخدم هذا البحث املنهج النوعي من خالل أساليب الوصف والتوثيق وحتليل البيانات من خمتلف املصادر املعنية. وتدل نتائج هذا البحث على أن خرجيي األزهر يف ماليزيا يلعبون دورًا مهما يف تطوير التراث اإلسالمي من خالل مشاركتهم يف اجملاالت املهنية


184 لتقدمي اخلدمات اليت ميارسوهنا. وقد واجهوا حتديات خمتلفة تتطلب الدقة يف إتقان التراث اإلسالمي .على أكمل وجه الكلمات املفتاحية: التراث اإلسالمي، خرجيو األزهر، التعليم، السياسة، اجملتمع.


185 منهج الدعوة النبوية يف اجملتمع املتعدد األعراق PENDEKATAN DA‘WAH RASULULLAH TERHADAP MASYARAKAT MULTI ETNIK Nurol Halimatulwara’ Hj Mumin1 , Yusmini binti Md Yusoff2 1 PhD Candidate, Department of Da‘wah and Human Development, Academy of Islamic University of Malaya. 2 Senior Lecturer, Department of Da‘wah and Human Development, Academy of Islamic University of Malaya. Abstrak Perkembangan dakwah Islamiah dalam mencapai Matlamat Pembangunan Mampan (SDGs) memerlukan mengkaji kaitan antara dakwah Islam dan prinsip kelestarian. Ini melibatkan penilaian potensi pertumbuhan mampan melalui da‘wah yang saling melengkapi dan keperluan usaha sama, perancangan, dan keberkesanan dalam menangani dimensi pembangunan dakwah yang menekankan aspek kerohanian dan kapasiti manusia. Dakwah adalah satu program yang terancang dan boleh membawa kepada pengamalan dan penghayatan Islam dalam diri seseorang individu. Dalam Islam, da‘wah adalah satu tanggungjawab yang disarankan agar dilaksanakan oleh setiap orang Islam sama ada secara individu atau secara kolektif. Dalam menangani isu tuduhan kekerasan dalam da‘wah Islam, seperti propaganda, hasutan, teror, bahkan pembunuhan, dan sebagainya, maka peranan pendakwah adalah amat penting untuk membuktikan bahawa Islam mampu dan boleh menyelesaikan pelbagai masalah sosial. Justeru, artikel ini bertujuan mengkaji pendekatan dakwah gaya Rasulullah yang signifikan terhadap Masyarakat multi etnik. Kajian ini turut mengemukakan medium Da‘wah yang relevan digunakan masa kini dalam usaha da‘wah oleh institusi da‘wah terhadap masyarakat berbilang kaum. Metodologi kajian yang digunakan adalah berbentuk kualitatif dengan menganalisis dokumen untuk mendapatkan data premier. Dapatan kajian menunjukkan bahawa pendekatan da‘wah, al-ta’aruf, al-ta’awun, al-tafāhum dan al-ta‘ayush sangat relevan digunakan sebagai pendekatan dakwah kepada masyarakat multi etnik. Kata kunci: Da‘wah gaya Rasulullah, Pendekatan, Masyarakat multi etnik, Brunei Darussalam إن تطور الدعوة اإلسالمية يف سبيل حتقيق أهداف التنمية املستدمية يتطلب دراسة العالقة بني الدعوة اإلسالمية ومبدأ االستدامة. ويتضمن ذلك تقييم إمكانية التنمية املستدمية من خالل الدعوة التكاملية وضرورة التعاون والتخطيط والفعالية يف معاجلة أبعاد تطور الدعوة اليت تؤكد على الروحانية والقدرة البشرية. الدعوة هي برنامج منظم ميكن أن يؤدي إىل تطبيق اإلسالم وتدبره لدى الفرد. إن الدعوة يف اإلسالم مسؤولية ينبغي أن يقوم هبا كل مسلم فردًا أو مجاعة. ويف مواجهة قضية هتمة العنف يف الدعوة اإلسالمية، مثل الدعاية والتحريض واإلرهاب وحىت القتل وغريها، فإن دور الداعية مهم جدًا إلثبات أن اإلسالم قادر على حل املشاكل االجتماعية املختلفة. ولذلك، يهدف هذا املقال إىل دراسة األساليب املهمة لدعوة الرسول صلى اهلل عليه وسلم يف اجملتمع املتعدد األعراق. تعرض هذه


186 الدراسة أيضًا وسائل الدعوة املناسبة املستخدمة اليوم واليت تبذهلا مؤسسات الدعوة جتاه اجملتمع املتعدد األعراق. ومنهجية البحث املستخدمة هي املنهج النوعي من خالل حتليل الوثائق للحصول على البيانات الرئيسة. تدل نتائج الدراسة على أن مناهج الدعوة والتعارف والتعاون والتفاهم والتعايش مناسبة جدًا الستخدامها منهجا دعويا للمجتمع املتعدد األعراق. الكلمات املفتاحية: الدعوة على منهج الرسول، املنهج، اجملتمع املتعدد األعراق، بروناي دار السالم


187 إحياء الكتابة "اجلاوية" التقليدية يف عامل املاليو: مدخل إىل الوحدة النموذجية اجلاوية لألكادميية اجلاوية املاليزية MENGHIDUPKAN SEMULA JAWI TRADISI ALAM MELAYU: PENGENALAN KEPADA MODUL BAHASA JAWI AKADEMI JAWI MALAYSIA Cik Nik Sofwatul Izzah Binti Ishak, Asyraf Isyraqi Bin Jamil & Mohd Roslan Bin Mohd Nor Akademi Pengajian Islam, Universiti Malaya Abstrak Kertas ini menzahirkan ringkasan mengenai Modul Bahasa Jawi yang telah dibangunkan oleh Akademi Jawi Malaysia (AJM). Modul tersebut merupakan pengenalan kepada Bahasa Jawi dan pendedahan mengenai kemahiran asasi Bahasa Jawi seperti kemahiran mengarang syair Jawi, merumikan naskhah Jawi, dan mengeja serta menulis perkataan Jawi. Modul tersebut bermatlamat melahirkan masyarakat yang mahir dan cekap dalam menangani ribuan naskhah Jawi sama ada dalam bentuk manuskrip mahupun kitab lama. Sebagai contoh, terdapat lebih daripada 20,000 manuskrip Jawi lama masih tersimpan di Universiti Leiden, Belanda, selain daripada ribuan manuskrip Jawi lama yang berada di beberapa negara yang lain seperti di Rusia, Perancis, Jerman, United Kingdom, Amerika Syarikat, Sri Lanka, Algeria dan Afrika Selatan, bahkan di Alam Melayu jua seperti di Malaysia, Indonesia, Singapura, Brunei dan Thailand yang menuntut kepada pengkajian secara ilmiah. Modul Bahasa Jawi AJM dibangunkan untuk menjelaskan kepentingan dan memenuhi keperluan menghidupkan semula ‘Bahasa Jawi’ atau ‘Jawi Tradisi’ yang semakin lama dipinggirkan oleh masyarakat masa kini khususnya oleh masyarakat Melayu. Hal ini kelihatan berpunca daripada kekeliruan yang telah mengajar dalam pemikiran masyarakat yang beranggapan bahawa Jawi hanya sekadar suatu bentuk tulisan Arab untuk bahasa Melayu, sedangkan hakikatnya Jawi merujuk kepada bahasa surat Melayu yang disuratkan dengan huruf Arab. Antara elemen yang disentuh dalam Modul Bahasa Jawi ialah sejarah tradisi keilmuan Bahasa Jawi yang bersusur galurkan daripada tradisi keilmuan bahasa Arab. Begitu juga bidang keilmuan Bahasa Jawi seperti ilmu huruf dan ejaan Jawi, ilmu tanggapan, dan ilmu jalan bahasa (ilmu nahu) Bahasa Jawi turut disyarahkan. Seterusnya, aktiviti pengukuhan dan amali disediakan bagi membantu pengguna modul memahami konsep Jawi yang sebenar sekaligus meningkatkan keterampilan menulis dan membaca Jawi Tradisi. Dengan itu, Modul Bahasa Jawi AJM dilihat sebagai suatu titik permulaan bagi mengangkat kembali khazanah Jawi yang menggunakan Jawi Tradisi. Aktiviti pengkajian manuskrip-manuskrip Jawi masih lagi tidak mendapat perhatian yang wajar khususnya dalam kalangan generasi muda masyarakat Melayu. Sedangkan khazanah keilmuan yang terkandung dalam manuskrip-manuskrip tersebut sangat berharga dalam menzahirkan pandangan alam Melayu yang sudah tentu berakar umbi kepada pandangan alam Islam. Khazanah keilmuan Melayu ini tidak sekadar menyentuh ehwal yang terkait keagamaan, malah meliputi ilmu-ilmu berkaitan undang-undang dan ketatanegaraan, budaya, politik, ekonomi, sosial, teknologi, dan sebagainya. Justeru, penguasaan terhadap Bahasa Jawi atau Jawi Tradisi amat wajar untuk diketengahkan kembali menerusi suatu modul pendidikan yang tersusun agar dengan itu manfaatnya dapat disebar luas dalam kalangan masyarakat pelbagai peringkat, di samping harapan agar pelaksanaannya dapat diserapkan secara rasmi menerusi sistem pendidikan Islam di Malaysia. Kata kunci: Jawi Tradisi, Alam Melayu, Modul Bahasa Jawi, Akademi Jawi Malaysia, Pendidikan Islam.


188 تقدم هذه الورقة ملخصًا للوحدة النموذجية للكتابة اجلاوية اليت أعدهتا األكادميية اجلاوية املاليزية )AJM .)هذه الوحدة النموذجية عبارة عن مقدمة للكتابة اجلاوية والتعرف على مهارات الكتابة اجلاوية األساسية مثل مهارات نظم القصائد اجلاوية، وكتابة املخطوطات اجلاوية باحلروف الالتينية، وهتجئة الكلمات اجلاوية وكتابتها. هتدف هذه الوحدة النموذجية إىل تكوين جمتمع يتمتع باملهارة والكفاءة يف تناول آالف خمطوطة جاوية سواء على شكل خمطوطات أم كتب قدمية. على سبيل املثال، هناك أكثر من 20 ألف خمطوطة جاوية قدمية ال تزال خمتزنة يف جامعة ليدن هبولندا، باإلضافة إىل آالف خمطوطة جاوية قدمية يف دول أخرى مثل روسيا وفرنسا وأملانيا واململكة املتحدة والواليات املتحدة وسري النكا واجلزائر وأفريقيا اجلنوبية حىت عامل املاليو كما يف ماليزيا وإندونيسيا وسنغافورة وبروناي وتايالند واليت تتطلب دراسة علمية هلا. مت تطوير الوحدة النموذجية للكتابة اجلاوية هبدف شرح أمهية إحياء الكتابة اجلاوية واحلاجة إليه كوهنا قد مهشت لفترة طويلة من جمتمع اليوم، وخاصة من اجملتمع املاليوي. ويبدو أن سبب ذلك هو االلتباس يف أذهان الناس الذين يعتقدون أن الكتابة اجلاوية جمرد شكل من أشكال الكتابة العربية للغة املاليوية، يف حني أن الكتابة اجلاوية يف الواقع تشري إىل النصوص املاليوية املكتوبة باألحرف العربية. ومن بني العناصر اليت مت التطرق إليها يف الوحدة النموذجية للكتابة اجلاوية تاريخ ثقافة الكتابة اجلاوية املنبثقة من ثقافة اللغة العربية. وكذلك يتم شرح جمال ثقافة الكتابة اجلاوية مثل علم احلروف والتهجئة اجلاوية وعلم االنطباعات، وعلم النحو للكتابة اجلاوية. بعد ذلك، يتم إعداد األنشطة التعزيزية والتطبيقية ملساعدة مستخدمي الوحدة النموذجية على فهم املفهوم احلقيقي للكتابة اجلاوية مع حتسني مهاراهتم يف الكتابة والقراءة هلا. وهبذا، تكون هذه الوحدة النموذجية نقطة انطالق الستعادة كنوز الكتابة اجلاوية اليت تستخدم احلروف اجلاوية التقليدية. وال تزال دراسة املخطوطات اجلاوية ال حتظى باالهتمام الالزم، خاصة بني جيل الشباب يف اجملتمع املاليوي. يف حني أن الكنوز العلمية اليت حتويها املخطوطات ذات قيمة كبرية يف الكشف عن نظرة عامل املاليو املنبثقة بالطبع من النظرة اإلسالمية. وهذه الكنوز العلمية املاليوية ال تتطرق إىل املسائل املتعلقة بالدين فحسب، بل تشمل أيضًا العلوم املتعلقة بالقانون والدولة والثقافة والسياسة واالقتصاد واالجتماع والتكنولوجيا وغري ذلك. لذلك إن إتقان الكتابة اجلاوية أو اجلاوية التقليدية ينبغي إعادة تسليط الضوء عليها من خالل وحدة منوذجية تعليمية منظمة حىت


189 ميكن نشر فوائدها على نطاق واسع بني اجملتمع على خمتلف املستويات، على أمل أن يتم تنفيذها رمسيًا يف نظام التربية اإلسالمية يف ماليزيا. الكلمات املفتاحية: الكتابة اجلاوية التقليدية عامل املاليو، الوحدة النموذجية للكتابة اجلاوية، األكادميية اجلاوية املاليزية، التربية اإلسالمية.


190 مواجهة اكتشاف فعالية حمتوى منهج تعليم اللغة العربية يف العامل املاليوي من أجل املعاصرة: الصف السابع من املدارس العربية يف بروناي دار السالم منوذجا التحديات Siti Sara binti Haji Ahmad Sultan Sharif Ali Islamic University-Brunei Darussalam Email: [email protected] Achmad Yani bin Imam Subari Sultan Sharif Ali Islamic University-Brunei Darussalam Email: [email protected] ملخص البحث يهدف هذا البحث إىل التعرف على مدى فعالية حمتوى منهج تعليم اللغة العربية )املقررات الدراسية( يف الصف السابع من املدارس العربية بسلطنة بروناي دار السالم. وقد قام الباحثون بتوزيع االستبانة على الطالب الذين يدرسون اللغة العربية فيه، وعددهم 221 طالبا. وبعد حصوهلم على البيانات اليت حيتاج إليها هذا البحث قاموا بتحليلها حتليال كميا تقومييا للحصول على النتائج املطلوبة. وقد توصل هذا البحث إىل نتائج أن اجلوانب اإلجيابية حملتوى منهج تعليم اللغة العربية يف الصف السابع من املدارس العربية يف بروناي دار السالم من املدارس الثانوية العربية بسلطنة بروناي دار السالم تتجلى يف أن معظم حمتوى منهج تعليم اللغة العربية يف املنهج املتبع حاليًا يتناسب مع مستوى الطالب اللغوي بنسبة )8،73 ،)%وأن معظمه أيضا يتناسب مع مستوى الطالب العمري بنسبة )7،75 ،)% وأن معظمه أيضا حيتوي على التدريبات لتنمية مهارة االستماع بنسبة )80 ،)%وأن معظمه أيضا حيتوي على التدريبات لتنمية مهارة القراءة بنسبة )2،84 ،)%وأن معظمه أيضا حيتوي على التدريبات لتنمية مهارة الكالم بنسبة )3،80 ،)%وأن معظمه أيضا حيتوي على التدريبات لتنمية مهارة الكتابة بنسبة )7،84 ،)%باإلضافة إىل أن معظمه أيضا حيتوي على التدريبات لتنمية املهارات اللغوية األربعة بقدر متوازن )1،73 .)%أما اجلوانب السلبية فتظهر يف وجود النسبة القليلة منه اليت ال تتناسب مع مستوى الطالب اللغوي بنسبة )3،24 ،)%وأن فيه أيضا نسبة قليلة ال تتناسب مع مستوى الطالب العمري بنسبة )2،26 ،)%وأن فيه أيضا نسبة قليلة ال تتوفر فيها تدريبات لتنمية مهارة االستماع بنسبة )20 ،)%وأن فيه أيضا نسبة قليلة ال تتوفر فيها تدريبات لتنمية مهارة القراءة بنسبة )8،15 ،)% وأن فيه أيضا نسبة قليلة ال تتوفر فيها تدريبات لتنمية مهارة الكالم )7،19 ،)%وأن فيه أيضا نسبة


191 قليلة ال تتوفر فيها تدريبات لتنمية مهارة الكتابة بنسبة )3،15 ،)%باإلضافة إىل أن فيه أيضا نسبة قليلة ال تتوازن فيها تدريبات لتنمية املهارات اللغوية األربعة )9،26.)% الكلمات املفتاحية: احملتوى، اللغة العربية، املدارس العربية يف بروناي دار السالم


192 مسامهة الدائرة الدينية اإلسالمية يف والية سالجنور )JAIS )يف تعزيز عقيدة أهل السنة واجلماعة يف عصر ما قبل استقالل أرض املاليو: التركيز على جمال التعليم SUMBANGAN JABATAN AGAMA ISLAM SELANGOR (JAIS) DALAM PEMERKASAAN MAZHAB AKIDAH AHLI SUNNAH WAL JAMAAH ERA PRAKEMERDEKAAN TANAH MELAYU: TUMPUAN DALAM BIDANG PENDIDIKAN NurFarzana binti Nizam& Mohd Fauzi bin Hamat Jabatan Akidah dan Pemikiran Islam, Akademi Pengajian Islam, Universiti Malaya. Abstrak Jabatan Agama Islam Selangor (JAIS) ditubuhkan secara rasmi pada tahun 1948 bertujuan untuk mengekang penularan fahaman komunis di Tanah Melayu yang boleh menjejaskan kepercayaan serta nilai akhlak orang Melayu ketika itu. Penubuhan jabatan ini turut menyuburkan aktiviti pengajaran akidah berteraskan mazhab akidah Ahli Sunnah Wal Jamaah daripada para ulama dan ilmuwan Islam yang pulang dari pengajian di Timur Tengah. Justeru, makalah ini bertujuan membincangkan sumbangan JAIS dalam pemerkasaan mazhab akidah ASWJ era pra-kemerdekaan Tanah Melayu dari sudut pendidikan di negeri Selangor. Pendekatan kualitatif dengan metodologi analisis dokumen digunakan untuk mendapatkan maklumat yang diperlukan dengan tepat. Hasil kajian mendapati JAIS telah bertindak dalam pemerkasaan mazhab akidah ASWJ sejak pra-kemerdekaan dari sudut pendidikan dan ianya mendapat pengaruh daripada institusi Islam terulung iaitu Universiti Al[1]Azhar dalam beberapa aspek yang selaras dengan manhaj al-Azhar seperti pengajian akidah berdasarkan karya-karya turath akidah ASWJ, pelaksanaan silibus pendidikan di sekolah dan pemantapan asatizah sebagai tenaga pengajar. Kesimpulannya, implikasi daripada usaha-usaha ini bukan sahaja telah berjaya membanteras cabaran fahaman komunis ketika itu bahkan masih berterusan dalam memperkasakan akidah ASWJ di Selangor sehingga kini. Kata kunci: Sumbangan JAIS, Akidah, Ahli Sunnah Wal Jamaah, Pendidikan تأسست الدائرة اإلسالمية بسالجنور )JAIS )رمسيًا يف عام 1948 هبدف احلد من انتشار األيديولوجيا الشيوعية يف ماليزيا واليت ميكن أن تؤثر على معتقدات املاليويني وقيمهم األخالقية يف ذلك الوقت. كما أدى إنشاء هذه الدائرة إىل تنشيط تعليم العقيدة القائمة على عقيدة أهل السنة واجلماعة على أيدي العلماء الذين عادوا من دراستهم يف الشرق األوسط. ولذلك، هتدف هذه املقالة إىل معاجلة مسامهة JAIS يف تعزيز هذا املذهب يف عصر ما قبل االستقالل يف ماليزيا من حيث التعليم يف والية سالجنور. وهلذا اهلدف يتم استخدام املنهج النوعي بتحليل الوثائق للحصول على املعلومات الالزمة بدقة. لقد توصلت نتائج الدراسة إىل أن الدائرة اإلسالمية قد عملت على متكني مذهب أهل السنة واجلماعة يف عصر ما قبل االستقالل من ناحية التربية وتأثرت جبامعة األزهر يف جوانب خمتلفة متماشية مع املنهج األزهري مثل تعاليم العقيدة القائمة على كتب التراث يف عقيدة أهل السنة واجلماعة، وتنفيذ مناهج التعليم يف املدارس ومتكني األساتذة كأعضاء هيئة التدريس. ويف


193 اخلتام، إن آثار هذه اجلهود مل تقتصر على مكافحة األيديولوجيا الشيوعية فحسب يف ذلك الوقت، بل استمرت أيضًا يف تعزيز معتقدات أهل السنة واجلماعة يف سالجنور حىت اآلن. الكلمات املفتاحية: املسامهة، JAIS ،العقيدة، أهل السنة واجلماعة، التربية


194 استكشاف العوامل املؤثرة يف اجتاهات طالب الدراسات اإلسالمية املاليزيني حنو كتب التراث: حتليل كمي MENEROKA FAKTOR-FAKTOR YANG MEMPENGARUHI SIKAP PELAJAR PENGAJIAN ISLAM MALAYSIA TERHADAP KITAB TURATH: SATU ANALISIS KUANTITATIF Ahmad Bin Yussuf Program Pendidikan Islam, Akademi Pengajian Islam, Universiti Malaya Abstrak Kajian ini bertujuan untuk menyelidik faktor-faktor yang mempengaruhi sikap pelajar pengajian Islam Malaysia terhadap Kitab Turath yang merupakan kumpulan teks klasik Islam. Mengiktiraf peranan penting Kitab Turath dalam pendidikan Islam, kajian ini menggunakan pendekatan kuantitatif dengan soal selidik berstruktur untuk mengumpul data mengenai pemboleh ubah seperti pengaruh budaya, persekitaran pendidikan, pengaruh rakan sebaya dan sosial, akses kepada sumber, amalan dan kepercayaan agama peribadi, serta persepsi relevansi. Kajian ini bertujuan untuk memberikan pemahaman mendalam kepada pendidik, pembangun kurikulum, dan pembuat dasar dalam pendidikan Islam, untuk menekankan pentingnya pendekatan pengajaran yang relevan dengan budaya dan kontekstual. Ia juga mengenal pasti cabaran yang dihadapi pelajar dalam mempelajari Kitab Turath dan bagaimana faktor-faktor ini mempengaruhi sikap dan persepsi mereka. Hal ini termasuk kesukaran memahami teks, ketersediaan sumber belajar, dan pengaruh lingkungan sosial serta budaya. Dengan memahami aspek-aspek ini, kajian ini boleh menyumbang kepada pemahaman yang lebih mendalam tentang integrasi pembelajaran Kitab Turath dalam pendidikan Islam kontemporari, memastikan warisan intelektual Islam tetap relevan dan bermakna bagi generasi masa depan, serta memberikan pemahaman yang jitu untuk konteks pendidikan Islam global. Kata kunci: Kitab Turath, Sikap Pelajar, Pengajian Islam, Pengaruh Budaya, Persekitaran Pendidikan, Analisis Kuantitatif هتدف هذه الدراسة إىل استكشاف العوامل اليت تؤثر يف اجتاهات طالب الدراسات اإلسالمية املاليزيني حنو كتب التراث اليت تعترب نصوصًا إسالمية تقليدية. مع االعتراف بأمهية كتب التراث يف التربية اإلسالمية، تستخدم هذه الدراسة منهجية كمية مع استبيان مُهيكل جلمع البيانات حول متغريات معينة مثل التأثري الثقايف، والبيئة التعليمية، وتأثري األقران واجملتمع، وإمكانية الوصول إىل املوارد، واملمارسات واملعتقدات الدينية الشخصية، وإدراك املناسبة. وعليه، فإن هذه الدراسة هتدف إىل تقدمي فهم عميق للمعلمني ومطوري املناهج وصانعي السياسات يف جمال التعليم اإلسالمي، للتأكيد على أمهية استخدام مناهج تعليمية ذات صلة بالثقافة وسياقها. كما حتدد الدراسة التحديات اليت تواجه الطالب يف دراستهم لكتب التراث ومدى تأثري هذه العوامل يف اجتاهاهتم وتصوراهتم، مبا يف ذلك صعوبات يف فهم النصوص، وتوافر موارد التعلم، وتأثري البيئة االجتماعية والثقافية. ومن خالل فهم هذه اجلوانب، ميكن أن تسهم هذه الدراسة يف تعميق الفهم حول كيفية دمج دراسة


195 كتب التراث يف نظام التعليم اإلسالمي املعاصر، لضمان استمرار اإلرث الفكري اإلسالمي كعنصر ذي صلة ومعىن لألجيال القادمة، وتقدمي فهم شامل لسياق التعليم اإلسالمي العاملي. الكلمات املفتاحية: كتب التراث، اجتاهات الطالب، الدراسات اإلسالمية، التأثري الثقايف، البيئة التعليمية، التحليل الكمي


196 مناهج الكتب النحوية التراثية واحلديثة وتعليم القواعد للناطقني بغري العربية حسب املنهج املتوازن Mat Taib bin Pa امللخص عند إمعان النظر يف الكتب النحوية التراثية واحلديثة ومناهجها على وجه اخلصوص يالحظ أن هناك مناهج وطرقا عديدة اختذت وأسسا ومبادئ كثرية روعيت يف تقدمي القواعد النحوية، ولعل أشهرها من حيث املنهج هو املنهج اإلعرايب الذي يقسم املوضوعات النحوية وخاصة يف الكتب التراثية إىل املرفوعات واملنصوبات واجملرورات، مث املنهج الوظيفي والتطبيقي وخاصة يف بعض الكتب النحوية احلديثة. وذلك إضافة إىل بعض األسس واملبادئ األخرى، ولعل أمهها فصل العناصر املتكاملة بعضها عن بعض، مثل اسم إن وكان وخربمها، ونائب الفاعل وطريقة صياغة الفعل املبين للمجهول، وكذلك عدم مراعاة االستخدام الشائع يف ترتيب املوضوعات النحوية، جبانب عدم الفصل بني العناصر الرئيسة واملكملة للجملة. لقد حاول الباحث اقتراح منهج معني موسوم باملنهج املتوازن الذي يتمثل يف تقدمي القواعد العربية يف صورة مالئمة تتفق وأغراض تعلمها ومتطلباته واحتياجاته كما وكيفا مع مراعاة خصائص اللغة العربية نفسها. وتتلخص خصائص هذا املنهج يف عدة أسس، منها تبين مبدأ التكامل، واالهتمام بظاهرة تنمية الكلمة العربية بطريقة تكاملية، والتركيز على اخلصائص املعنوية ) املعىن النحوي( واللفظية، وتقسيم اجلملة إىل عناصرها الرئيسة واملكملة حسب كثرة شيوعها وقلتها يف االستخدام، وتقسيم العناصر املكملة إىل وظيفتها يف تكميل االسم أو الفعل، وتقسيم العناصر النحوية إىل القواعد األساسية والتفصيلية، ومراعاة التدرج من حيث الترابط والتسلسل والسهولة والصعوبة.


197 مسامهة وتراث داتو فادوكا سري ستيا األستاذ الدكتور احلاج حممود سعيدون بن أوانج عثمان يف تطوير الدعوة يف بروناي دار السالم SUMBANGAN DAN LEGASI DATO PADUKA SERI SETIA PROFESSOR DR. HAJI MAHMUD SAEDON BIN AWANG OTHMAN DALAM PERKEMBANGAN DAKWAH DI BRUNEI DARUSSALAM Mohd Khairul Nazif bin Haji Awang Damit Ketua, Hal Ehwal Alumni, Universiti Islam Sultan Sharif Ali, [email protected] Abstrak Allahyarham Dato Paduka Seri Setia Professor Dr. Haji Awang Mahmud Saedon Bin Awang Othman merupakan tokoh ulama yang tersohor di nusantara dan khususnya bagi masyarakat Brunei Darussalam. Perjalanan kehidupan beliau yang penuh dengan kemanisan dan kepahitan dalam mengembangkan dakwah dan memartabatkan ilmu seperti Fiqh, Quran Sunnah, Aqidah Dakwah dan Undang-undang kepada orang ramai di Brunei Darussalam tetap menjadi sanjungan dan ristaan sepanjang zaman. Kertas kerja ini bertujuan untuk membincangkan sumbangan Dato Professor Mahmud Saedon dalam pelbagai bidang ilmu kehidupan. Metod penyelidikan yang digunakan dalam kajian ini adalah kajian kuantitatif bersumberkan kajian-kajian lepas, temubual dan laman sesawang. Dapatan kajian ini menunjukkan bahawa Dato Professor Mahmud Saedon merupakan tokoh agamawan yang aktif menyumbangkan tenaga, fikrah dan ilmu dalam perkembangan dakwah sama ada dalam dan luar Brunei Darussalam. Tokoh ini juga telah menjadi bahan kajian yang berterusan sehingga sekarang dalam kalangan peminat dan ahli akademik dari pelbagai latar belakang. Beliau telah meninggalkan pengaruh yang besar kepada kebangkitan dan kelestarian umat di Brunei Darussalam. Legasi tokoh ini nampak terserlah pada multi dimensi pembinaan, pelestarian, pemerkasaan dan pembangunan umat dan meninggalkan impak yang amat bernilai sebagai inspirasi kepada umat dalam mendepani arus globalisasi masa kini. Diharapkan kertas kerja ini dapat dijadikan panduan kepada masyarakat umum akan sumbangan dan legasi tokoh ini dalam perkembangan dakwah di Brunei Darussalam. Kata kunci: Sumbangan; Legasi; Haji Mahmud Saedon Bin Awang Othman; Ulama & Brunei. كان الربوفيسور الراحل داتو فادوكا سري ستيا الدكتور احلاج أوانج حممود سعيدون بن أوانج عثمان عاملا مشهورا يف أرخبيل املاليو وخاصة لشعب بروناي دار السالم. وكانت رحلة حياته املليئة باحلالوة واملرارة يف تطوير الدعوة واملعرفة النبيلة مثل الفقه والقرآن والسنة وعقيدة الدعوة والقانون للناس يف بروين دار السالم تظل حمترمة وحممودة على مر العصور. هتدف هذه الورقة إىل مناقشة مسامهة الربوفيسور الداتو حممود سعيدون يف خمتلف جماالت علوم احلياة. طريقة البحث املستخدمة يف هذه الدراسة هي دراسة كمية تعتمد على الدراسات السابقة واملقابالت واملواقع اإللكترونية. تظهر نتائج هذه الدراسة أن الربوفيسور الداتو حممود سعيدون هو شخصية دينية تساهم بنشاط بالطاقة والفكر واملعرفة يف تطوير الدعوة داخل بروناي دار السالم وخارجها. وقد أصبحت هذه الشخصية أيضًا موضوع حبثوث مستمرة حىت اآلن بني املعجبني واألكادمييني من


198 خلفيات خمتلفة. لقد ترك تأثريًا كبريًا يف إحياء واستمرارية الشعب يف بروناي دار السالم. يتجلى تراث هذه الشخصية يف البناء متعدد األبعاد للشعب واحلفاظ عليه ومتكينه وتطويره مما ترك أثرًا قيمًا للغاية كمصدر إهلام للشعب يف مواجهة العوملة احلالية. ومن املؤمل أن يتم استخدام هذه الورقة دليال لعامة الناس حول مسامهة وتراث هذه الشخصية يف تطوير الدعوة يف بروناي دار السالم. الكلمات املفتاحية: املسامهة؛ تراث؛ احلاج حممود سعيدون بن أوانج عثمان؛ العلماء ، بروناي .


199 دور األزهر الشريف يف دعم ونشر التراث اإلسالمي يف عامل املاليو : ماليزيا أمنوذجا د. حممد فخرالدين بن عبد املعطي كلية أصول الدين جامعة السلطان الشريف علي اإلسالمية عامل املاليو املعروف باسم أرخبيل املاليو قدميا هو عامل من العامل اإلسالمي الكبري وصله الدين اإلسالمي احلنيف يف القرن الثاين امليالدي املوافق القرن السادس اهلجري. ولقد شهدت املنطقة التطورات اإلسالمية حبضور الدعاة إىل اهلل وظهور املراكز اإلسالمية النشيطة يف نشر العلم وتنفيذ التجارة وخاصة من خالل املوانئ اليت وصلها قوافل من التجار املسلمني والعرب من اليمن واهلند والصني وغريها فحصل التبادل التجاري فيما بينهم وحدث اعتناق اإلسالم فيما بينهم وأهايل املناطق. ولقد عرف األزهر يف هذه املنطقة يف أوائل القرن العشرين عندما وصل طالب ماليوي يف رحابه أول ما وصل يقدر يف أواخر القرن التاسع عشر يف حني أن مؤلفات علمائه قد انتشرت يف املراكز التعليمية الدينية يف هذه املنطقة علما أن املنطقة متيزت بتواجد النظام التعليمي اإلسالمي التقليدي وهو نظام احللقات الذي طبق يف املسجد احلرام مبكة املكرمة وهو معروف باسم "مدرسة فوندوق" . واملسجد احلرام هو أول مؤسسة تعليمية جلس فيها عدد من أبناء املاليو الذين ذهبوا أصال ألداء فريضة احلج ومل يرجعوا بعد أدائها. ومن هنا كان املسجد احلرام هو الذي خرج علماء املاليو حيث تدربوا وخترجوا كعلماء أو من املؤهلني علميا ملواصلة تدريس أبناء األمة عندما رجعوا لينذروا قومهم. وقد فتحوا مؤسسات تعليمية يف بالدهم لتعليم العلوم الدينية يف التوحيد والفقه واألخالق. مث يف أوائل القرن العشرين بدأ الطالب من عامل املاليو إىل رحاب األزهر لتلقى علوم اإلسالم فيه، وملا عادوا دعوا أبناء اإلسالم يف بالده إىل أن يدرسوا فيه مث بعد االستقالل قامت ماليزيا بإرسال البعثات الدراسية إىل األزهر وأن التربية اإلسالمية أصبحت حمل االهتمام احلكومي الرئيسي وأن الشهادات األزهرية هي الوحيدة اليت اعترفتها احلكومة وبالتايل تلقوا رعايات خاصة منها يف العمل يف املناصب الدينية، األمر الذي يؤدي إىل تشجيع الكثريين من أبناء ماليزيا لاللتحاق جبامعته. مث تأسست عدة الكليات اإلسالمية يف اجلامعات وتلتها اجلامعات اإلسالمية. ولقد استخدمت املناهج األزهرية يف التعليم والتدريس يف مجيع مراحل التعليم يف ماليزيا يف املعاهد احلكومية واألهلية. ومن هنا إن أفكار األزهر انتشرت وعلماؤه أيضا انتشروا يف نشر اإلسالم يف


Click to View FlipBook Version