100 "قيام املقتضي وانتفاء املوانع" معيارا لتحديد البدعة: دراسة أولية QIYĀM AL-MUQTAḌĪ WA INTIFĀ AL-MAWĀNI’ SEBAGAI PARAMETER PENENTUAN BID’AH: SATU PENELITIAN AWAL Muhammad Akram bin Muhammad Hanim Calon sarjana Jabatan Fiqh dan Usul, Universiti Malaya Abstrak Hukum bid’ah sering mendapat tempat dan perhatian di sisi para cendiakawan syariah merentasi pelbagai zaman. Ini berikutan daripada perubahan zaman yang sentiasa melahirkan isu-isu fiqh baharu khususnya dalam bab ibadah yang dihukumkan sebagai bid’ah oleh sebahagian ulama. Al-Tark atau al-sunnah al-tarkiyyah dilihat sebagai asas utama yang menghasilkan perbincangan bid’ah di sisi para ulama. Kemudian, daripada al-tark inilah para ulama secara umumnya terbahagi kepada dua golongan, iaitu mereka yang menganggap bahawa kesemua bid’ah adalah ḍalālah, dan mereka yang membahagikannya kepada ḍalālah dan tidak ḍalālah. Bagi ulama semisal Ibn al-Taimiyyah, Ibn al-Qayyim al-Jauziyah dan alSyatibi, mereka menghukumkan sesuatu perkara yang baru dalam agama sebagai bid’ah ḍalālah, dengan menggunakan parameter atau kaedah qiyām al-muqtaḍī wa intifā’al-mawāni’. Kaedah ini digunakan khususnya bagi memahami perbuatan-perbuatan sahabat serta tabiin yang dilihat zahirnya menyerupai bid’ah, seperti solat tarawih berjemaah oleh Saidina Umar al-Khattab dan laungan azan sebanyak dua kali pada hari Jumaat oleh Saidina Uthman alAffan. Justeru, objektif kajian adalah untuk melihat makna kaedah ini dari sudut bahasa dan istilah, serta sejauh mana pengaplikasian kaedah tersebut dalam menentukan sesuatu perkara yang baharu sebagai bid’ah ataupun tidak. Kajian ini bersifat kualitatif yang menggunakan kaedah perpustakaan, dengan menganalisis buku dan makalah turāth dan moden. Hasil kajian mendapati bahawa kaedah qiyām al-muqtaḍī wa intifā’al-mawani’ dijadikan sebagai parameter utama dalam menentukan hukum bid’ah sesuatu perkara, khususnya di dalam bab ibadat oleh sebahagian ulama. Kata kunci: al-Tark, al-sunnah altarkiyyah, bid’ah ḍalālah, qiyām al-muqtaḍī wa intifā’ almawāni’, usul al-fiqh. غالبًا ما حيظى حكم البدعة مبكانة واهتمام من علماء الشريعة عرب العصور املختلفة. وهذا ناشئ عن تغري الزمن الذي دائما ما تتولد فيه مسائل فقهية جديدة، خاصة يف العبادات اليت اعتربها بعض أهل العلم بدعة. ويعد الترك أو السنة التركية األساس الذي تترتب عليه مناقشة البدعة بني العلماء. وإزاء هذا الترك ينقسم العلماء عمومًا إىل فريقني، فريق يرى أن البدع كلها ضاللة، وفريق يقسمها إىل ضاللة وغري ضاللة. فبعض العلماء مثل ابن تيمية وابن القيم اجلوزية والشاطيب يعدون شيئا جديدا يف الدين بدعة ضاللة، وذلك باستخدام معيار أو طريقة قيام املقتضي وانتفاء املوانع. وتستخدم هذه الطريقة بشكل خاص لفهم تصرفات الصحابة والتابعني اليت تبدو وكأهنا بدعة، مثل صالة التراويح مجاعة عند سيدنا عمر ابن اخلطاب، واألذان للصالة مرتني يوم اجلمعة عند سيدنا عثمان ابن عفان. ومن مث، فإن هدف الدراسة هو معرفة املقصود من هذه الطريقة من وجهة نظر اللغة واملصطلح، وكذلك مدى تطبيق الطريقة يف حتديد ما إذا كان الشيء اجلديد بدعة أم ال. وهذه الدراسة تستخدم
101 املنهج النوعي والبحث املكتيب من خالل حتليل الكتب واملقاالت التراثية واحلديثة. وقد توصلت نتائج الدراسة إىل أن طريقة القيام املقتضي وانتفاء املوانع تستخدم مقياسا أساسيا يف حتديد حكم بدعة شيء، وخاصة يف باب العبادات عند بعض العلماء. الكلمات املفتاحية: الترك، السنة التركية، بدعة ضاللة، قيام املقتضي وانتفاء املوانع، أصول الفقه.
102 وحدة ASIEF النموذجية يف مواجهة حتديات تربية األوالد يف عامل التكنولوجيا الرقمية MODUL ‘ASIEF’ MENDEPANI CABARAN PENDIDIKAN ANAK-ANAK DALAM DUNIA TEKNOLOGI DIGITAL Siti Noor Farahin Binti M. Fariddudin* Khadijah Mohd Khambali @ Hambali Syed Mohammad Hilmi Syed Abdul Rahman Jabatan Akidah dan Pemikiran Islam, Universiti Malaya *Pengarang penghubung: [email protected] Abstrak Para ilmuwan Muslim telah mewariskan khazanah ilmu yang memperlihatkan kebijaksanaan mereka menelaah masa hadapan sehingga menghasilkan karya hebat dan seiring dengan zaman. Dunia teknologi dan digital kini menghidangkan pelbagai teknologi komunikasi dan maklumat sehingga mewujudkan fenomena masyarakat terhubung atau connected yang mengundang implikasi positif dan negatif. Statistik memperlihatkan penyalahgunaan internet merupakan isu serius sama ada di peringkat global mahu pun di Malaysia. Lantaran semakin ramai warga Malaysia menjadi ‘netizens’ terutamanya anak-anak dan remaja, maka semakin tinggi keperluan mendidik mereka untuk sentiasa berhati-hati, sensitif dan prihatin apabila berkongsi maklumat atas talian. Risikonya semakin ramai anak-anak remaja terjebak dengan kesenjangan sosial, keruntuhan akhlak, fahaman dan ideologi yang bertentangan dengan agama dan hiburan melampau. Anak-anak dan remaja merupakan dua golongan yang paling terdedah kepada ancaman dan risiko berkaitan internet kerana jenayah siber boleh berlaku tanpa mengira di mana mereka berada, termasuk di dalam rumah sendiri. Ibubapa merupakan ‘institusi pertama’ untuk anak-anak mendapat latihan awal bagaimana untuk menjadi ‘netizen’ yang bertanggungjawab terhadap diri dan komuniti digital. Sehubungan itu, satu kajian berkaitan dimensi kemahiran keibubapaan telah dilaksanakan. Kajian ini melibatkan kajian teks terhadap karya empat (4) orang sarjana Muslim dan pakar pendidikan anak-anak terpilih iaitu Ibnu Qayyim, ‘Abd. Allāh Nāṣiḥ ‘Ulwān, Muḥammad Suwayd dan Jamāl Abd. Al-Raḥmān dan kajian terhadap pemikiran dan pandangan empat (4) orang pakar pendidikan anak-anak di Malaysia dan lapan (8) responden yang terdiri daripada ibubapa yang mempunyai anakanak kecil dan remaja melalui Focus Group Discussion (FGD) sehingga menatijahkan modul yang dirujuk sebagai ASIEF iaitu gabungan pemikiran para ilmuwan Muslim tersebut dan pandangan pakar pendidikan tempatan dan ibubapa. Berdasarkan hasil kajian dapatlah dirumuskan bahawa peri pentingnya memahami, mengusai dan mengamalkan dimensi kemahiran keibubapaan modul ‘ASIEF’ dalam pendidikan anak-anak khususnya dalam dunia teknologi dan digital ini. Kajian ini turut memberi implikasi bahawa tahap pengetahuan dan penguasaan ibubapa terhadap modul ASIEF ini masih perlu disebarluaskan dan dipertingkatkan kerana pembentukan anak-anak Muslim, Mukmin, Muttaqin dan Muhsin ini perlu dilaksanakan oleh setiap ibubapa dan masyarakat keliling agar anak-anak mampu bertingkahlaku secara bersesuaian seiring dengan perkembangan teknologi dan digital tanpa sempadan ini dan sekaligus menatijahkan generasi anak-anak yang memiliki akidah yang teguh, ibadah yang mantap dan akhlak yang mulia. Kata kunci: Modul ‘ASIEF’, cabaran pendidikan anak-anak, dunia teknologi, digital. لقد ورث العلماء املسلمون ثروة من املعارف والعلوم من خالهلا تظهر حكمتهم يف دراسة املستقبل إلصدار مؤلفات عظيمة تواكب العصر. يقدم عامل التكنولوجيا والرقمية اآلن جمموعة متنوعة من تكنولوجيا االتصاالت واملعلومات حىت تظهر ظاهرة اجملتمع املتصل الذي يؤدي إىل آثار إجيابية
103 وسلبية. تشري اإلحصائيات إىل أن سوء استخدام اإلنترنت تعد مشكلة خطرية سواء على مستوى العامل أو ماليزيا. ومبا أن كثريا من املاليزيني أصبحوا "مستخدمي اإلنترنت" وخاصة األطفال واملراهقني، فإن احلاجة إىل تثقيفهم أمر ملح ليكونوا دائمًا حذرين وحساسني وحريصني عند مشاركة املعلومات عرب اإلنترنت. ويكمن اخلطر يف أن كثريا من املراهقني يتخبطون يف االنعزال االجتماعي واالحنالل األخالقي واملعتقدات واأليديولوجيات اليت تتعارض مع الدين والتسلية املفرطة. إن األطفال واملراهقني طائفتان أكثر تعرضًا للتهديدات واملخاطر املتعلقة باإلنترنت ألن اجلرائم اإللكترونية ميكن أن حتدث بغض النظر عن مكان تواجدهم، مبا يف ذلك منازهلم. وميثل اآلباء "املؤسسة األوىل" اليت حيصل فيها األطفال على تدريب مبكر حول كيفية أن يصبحوا "مستخدمي اإلنترنت" املسؤولني عن أنفسهم وعن اجملتمع الرقمي. وبناء على ذلك، مت إجراء دراسة تتعلق مبجال املهارات األبوية. تتضمن هذه الدراسة دراسة نصية ملؤلفات أربعة علماء وخرباء خمتارين يف تربية األوالد، وهم ابن القيم وعبد اهلل ناصح علوان وحممد سويد ومجال عبد الرمحن، وكذلك دراسة ألفكار وآراء أربعة خرباء يف تعليم األوالد يف ماليزيا ومثانية مشاركني من الوالدين الذين لديهم أطفال صغار ومراهقون من خالل مناقشة مجاعية مركزة )FGD )إلنشاء وحدة منوذجية تعرف بـ ASIEF وهو عبارة عن مزيج من أفكار العلماء املسلمني وآراء خرباء التربية احملليني والوالدين. بناءً على نتائج الدراسة، ميكن استنتاج أمهية فهم املهارات األبوية املتمثلة يف وحدة "ASIEF" واستيعاهبا وممارستها يف تعليم األوالد، خاصة يف هذا العامل التكنولوجي والرقمي. تشري هذه الدراسة أيضًا بصورة ضمنية إىل أن مستوى معرفة الوالدين واستيعاهبم لوحدة ASIEF النموذجية ال يزال حباجة إىل التوسع والتحسني ألن تكوين األطفال املسلمني واملؤمنني واملتقني واحملسنني حيتاج إىل دور الوالدين واجملتمع حىت يصبح األطفال قادرين على التصرف املالئم للتطور التكنولوجي والرقمي الالمتناهي ويف نفس الوقت ينشأ جيل من األطفال الذين يتمتعون مبعتقدات راسخة وعبادات متينة وأخالق سامية. الكلمات املفتاحية: وحدة ASIEF النموذجية، حتديات تعليم األوالد، عامل التكنولوجيا، الرقمي.
104 ختريج أحاديث كتاب اجلهاد واألطعمة يف كتاب بلوغ املرام للحافظ ابن حجر العسقالين AUTENTIKASI HADITH-HADITH KITAB AL-JIHAD DAN AL-`AT‘IMAH DARIPADA KITAB BULUGHUL MARAM KARYA AL-HAFIZ IBN HAJAR AL-ASQALANI Mohd Muhiden bin Abd Rahman Akademi Pengajian Islam Pusat Pendidikan Universiti Malaya 16350 Bachok Kelantan [email protected] Mohamad Azrien bin Mohamed Adnan Akademi Pengajian Islam Universiti Malaya 50603 Kuala Lumpur [email protected] Abstract Pemalsuan hadith telah tersebar dengan hebat dalam kalangan masyarakat. Penyebaran hadith-hadith rekaan telah dibiasakan bukan sahaja dalam kalangan orang ramai tetapi juga para alim ulama. Ini bukan fenomena baru tetapi telah berkembang sejak hadis-hadis bukan sahaja digunakan melalui ucapan tetapi juga telah dikembangkan melalui penulisan seperti buku dan sebagainya. Justeru, matlamat artikel ini adalah untuk mengenalpasti kesahihan hadith ‘Kitab al-Jihad wa al-‘At‘imah’ daripada kitab ‘Bulughul Maram min Adillat al-Ahkam’ karya al-Hafiz ibn Hajar (m.852H). Walaupun al-Hafiz Ibn Hajar telah menyebut sumbersumber hadis, namun masih terdapat beberapa hadis yang tidak disebutkan. Beliau juga telah membahagikan hadith-hadith kepada sudut pandangan Themetik. Malangnya terdapat beberapa hadis yang tidak dikategorikan di bawah Theme yang sesuai. Kesemua hadis tersebut akan dianalisis dari aspek sahih dan tanasub dan juga kesesuaian dari segi nikah. Oleh itu, bagi mengenal pasti status hadith-hadith dan kesahihan hadith-hadith daripada sumber sebenar, kaedah khusus akan digunakan iaitu takhrij hadith berdasarkan Theme hadith. Kaedah deskriptif akan digunakan untuk menganalisis hadith dari sudut tanasub dan kesesuaian hadith dengan Theme tertentu. Justeru, hasil kajian menunjukkan bahawa 87% daripada hadith-hadith yang terdapat dalam Kitab al-Jihad dan Kitab al-‘At‘imah adalah sahih dan berdasarkan kitab hadith yang muktabar dan muktabar. Selain itu, 100% hadith yang dipilih adalah relevan dan sesuai dengan Theme Jinayah dan Hudud. Kata kunci: Sahih, takhrij, analisis, autoriti, tanasub لقد انتشر األحاديث املوضوعة انتشارا واسعا بني اجملتمع، إذ أصبح انتشارها شيئا مألوفا ليس بني العامة فقط بل بني العلماء أيضا. هذه ليست ظاهرة جديدة، ولكنها تطورت منذ أن كانت األحاديث ال تستخدم فقط يف الكالم ولكن يف الكتابة أيضا مثل الكتب وغريها. ولذلك فإن هدف هذا املقال هو التعرف على صحة أحاديث كتاب اجلهاد واألطعمة يف كتاب بلوغ املرام من عدالة األحكام للحافظ ابن حجر )ت 852 هـ(. رغم أن احلافظ ابن حجر قد ذكر مصادر األحاديث، إال أن هناك بعض األحاديث مل يذكرها، كما قام بتقسيم األحاديث من حيث موضوعاهتا، ولكن لألسف هناك بعض األحاديث اليت ال تصنف حتت املوضوعات املناسبة. من هنا يتم حتليل تلك األحاديث حسب صحتها وتناسبها وكذلك مدى مالءمتها ملوضوع معني. لذلك، ومن أجل
105 التعرف على مكانة األحاديث وصحتها من املصادر احلقيقية، يتم استخدام طريقة خاصة وهي ختريج األحاديث على أساس موضوعاهتا، كما يتم استخدام املنهج الوصفي لتحليل األحاديث من حيث تناسبها ومدى مالءمتها ملوضوع معني. ودلت نتائج الدراسة على أن نسبة 87 %من األحاديث الواردة يف كتاب اجلهاد وكتاب األطعمة صحيحة ومبنية على كتب احلديث املعتمدة. باإلضافة إىل ذلك، فإن نسبة 100 %من األحاديث املختارة ذات صلة ومناسبة ملوضوع اجلناية واحلدود. الكلمات املفتاحية: صحيح، ختريج، حتليل، مرجع، تناسب
106 مشروعية ختان املرأة من منظور اإلسالم: دراسة يف فهم املسؤولني الطبيني املسلمني يف ماليزيا PENSYARIATAN KHITĀN WANITA MENURUT ISLAM: KAJIAN KEFAHAMAN PEGAWAI PERUBATAN BERAGAMA ISLAM DI MALAYSIA *1Norazam Khair Mohd Ithnin, 2 Ishak Suliaman, 3Abdul Halim Ibrahim 1Felo SLAI, Jabatan Al-Quran dan Al-Hadith, Akademi Pengajian Islam Universiti Malaya, 50603 Kuala Lumpur, Malaysia 2Prof Madya (PhD), Jabatan Al-Quran dan Al-Hadith, Akademi Pengajian Islam Universiti Malaya, 50603 Kuala Lumpur, Malaysia 3Pensyarah Kanan (PhD), Program Sains Gunaan Dengan Pengajian Islam, Akademi Pengajian Islam Universiti Malaya, 50603, Kuala Lumpur, Malaysia *E-mail: [email protected] Abstrak Pada tahun 2009, Muzakarah Jawatankuasa Fatwa Majlis Kebangsaan Bagi Hal Ehwal Ugama Islam Malaysia (MKI) telah mewartakan bahawa amalan khitān wanita merupakan sebahagian daripada syiar Islam yang perlu dilakukan oleh umat Islam. Oleh itu, Muzakarah MKI bersetuju memutuskan bahawa hukum khitān wanita adalah wajib selagi mana tidak membawa kepada kemudaratan. Namun, perkara ini bertentangan dengan resolusi persidangan agung United Nations (UN) pada 20 Disember 2012 dengan mengharamkan segala bentuk perbuatan memotong, merosakkan atau menyakitkan alat sulit wanita yang disebut sebagai Female Genital Mutilation (FGM) dan dianggap sebagai pencabulan terhadap hak asasi wanita. Tambahan pula, amalan khitān wanita di Malaysia juga dikategorikan sebahagian FGM oleh United Nations Human Rights (UNHR) di persidangan Convention on the Eliminating of All Forms of Discrimination against Women (CEDAW) pada 2018. Sehubungan dengan itu, kajian ini bertujuan untuk mengukur tahap kefahaman pegawai perubatan beragama Islam di Malaysia berkenaan pensyariatan khitān wanita. Kajian ini menggunakan metode kuantitatif dengan menggunakan metode soal selidik sebagai pengumpulan data dan metode analisis deskriptif sebagai analisis data. Hasil kajian mengenal pasti, bahawa seramai 83.9% daripada 310 responden bersetuju dengan pensyariatan khitān wanita dalam Islam. Namun terdapat perbezaan peratusan dalam kalangan responden yang ketara berkenaan hukum khitān wanita sama ada wajib, sunat atau harus. Di samping itu, kajian ini mendapati 64.5% responden berkenaan fatwa mewajibkan amalan khitān wanita oleh MKI pada 2009. Kesimpulannya, pensyariatan amalan khitān wanita di Malaysia dalam kalangan pegawai perubatan tidaklah diketahui secara umum. Oleh itu, kajian ini mencadangkan promosi, kempen dan penjelasan berkenaan hukum khitān wanita perlu digiatkan kepada seluruh rakyat Malaysia khususnya dalam kalangan pegawai perubatan. يف عام 2009 ،أعلنت مذاكرة جلنة الفتوى التابعة للمجلس الوطين للشؤون اإلسالمية يف ماليزيا )MKI )أن ختان اإلناث جزء من التعاليم اإلسالمية اليت جيب على املسلمني القيام هبا. ولذلك وافقت املذاكره على وجوب ختان اإلناث ما مل يؤد إىل ضرر، غري أن ذلك يتعارض مع قرار اجلمعية العامة لألمم املتحدة يف 20 ديسمرب 2012 حبظر كافة أشكال قطع أعضاء املرأة التناسلية أو إفسادها أو إيذائها، وهو ما يسمى بتشويه أعضاء املرأة التناسلية ويعد انتهاكًا حلقوقها. عالوة على ذلك، مت
107 تصنيف ختان اإلناث يف ماليزيا أيضًا ضمن أشكال تشويه أعضاء املرأة التناسلية من مفوضية األمم املتحدة حلقوق اإلنسان يف مؤمتر اتفاقية القضاء على مجيع أشكال التمييز ضد املرأة )CEDAW )يف عام 2018 .ويف هذا الصدد، هتدف هذه الدراسة إىل قياس مستوى فهم املسؤولني الطبيني املسلمني يف ماليزيا حول مشروعية ختان اإلناث. تنتهج هذه الدراسة املنهج الكمي باستخدام االستبيان جلمع البيانات ومنهج التحليل الوصفي لتحليل البيانات. توصلت نتائج الدراسة إىل أن نسبة 9.83 %من املشاركني البالغ عددهم 310 أشخاص وافقوا على شرط ختان اإلناث يف اإلسالم، غري أن هناك فرقا مئويا كبريا بينهم حول حكم ختان اإلناث هل هو واجب أم سنة أم جائز. باإلضافة إىل ذلك، وجدت هذه الدراسة أن نسبة 5.64 %من املشاركني فيما يتعلق بالفتوى اليت تفرض ختان اإلناث من MKI يف عام 2009 .وخالصة القول إن ختان اإلناث يف ماليزيا ليس معروفًا بشكل عام بني املسؤولني الطبيني. ولذلك، تقترح هذه الدراسة تكثيف الترويج واحلملة والبيان فيما يتعلق حبكم ختان اإلناث جلميع املاليزيني وخاصة بني املسؤولني الطبيني.
108 تقييم مشروع "فرمياس" للرهن يف اجلمعية التعاونية العامة الوطنية املاليزية احملدودة من املنظور اإلسالمي PENILAIAN TERHADAP SKIM AR-RAHNU PRIMAS DI KOPERASI PERDANA NASIONAL MALAYSIA BERHAD DARI PERSPEKTIF ISLAM Mohd Noor Sukrie Mohd Ridzuan* Jabatan Pengajian Islam, Fakulti Sains Kemanusiaan Universiti Pendidikan Sultan Idris, Tanjung Malim Perak (E-mail: [email protected]) Corresponding Author’s email: [email protected] Abstrak Perbahasan berkaitan dengan teori al-rahn telah lama diperbincangkan oleh fuqaha. Namun aplikasi kontrak ini secara praktikalnya baru sahaja dilaksanakan secara komersial oleh institusi kewangan Islam di Malaysia bermula pada 23 Januari 1992 melalui Muassasah Gadaian Islam Terengganu yang telah ditubuhkan oleh Majlis Agama Islam dan Adat Melayu Terengganu. Oleh kerana indusri al-rahn ini mampu memberikan pulangan yang baik kepada pihak pembiayanya, banyak koperasi dan institusi perbankan Islam telah mula memperkenalkan dan menawarkan produk ini termasuk Koperasi Perdana Nasional Malaysia Berhad (KOPRIMAS) dengan nama Skim Ar-Rahnu PRIMAS. Ia bermula pada bulan Oktober 2006 dan telah menghasilkan jumlah keuntungan yang besar di dalam portfolio perniagaannya sehingga menjadi produk utamanya. Namun begitu, dalam kerancakkan dan keghairahan pihak pengurusan institusi ini mencipta keuntungan melalui instrumen al-rahn, berdasarkan pemerhatian awal penulis, skim al-rahn yang diamalkan di institut pajak gadai ini hanya menggunakan garis panduan yang dikeluarkan oleh Suruhanjaya Koperasi Malaysia dan tidak dipantau pelaksanaannya daripada aspek pematuhan Syariah kerana ia tidak mempunyai jabatan atau unit pemantauan Syariahnya sendiri. Sehubungan dengan itu, kajian ini ini dilakukan untuk menilai sejauh mana pelaksanaan kontrak al-rahn di Skim Ar-Rahnu PRIMAS menepati prinsip dan ketetapan Syariah. Kajian ini menggunapakai metode kepustakaan, temubual dan observasi. Seterusnya bagi tujuan analisis, metode induktif, deduktif dan komparatif telah digunakan. Hasil kajian ini mendapati bahawa dari sudut perolehan dana, pelaksanaan kontrak al-rahn yang beroperasi di skim ini bertentangan daripada perspektif Syariah. Ini adalah kerana ia telah menggunakan dana daripada pinjaman konvensional secara berterusan. Hasil kajian ini juga mendapati bahawa dari sudut pelaksanaan kontrak al-rahn yang beroperasi di skim ini menepati prinsip Syariah. Kajian ini mencadangkan agar Bank Negara Malaysia (BNM) melalui Majlis Penasihat Syariahnya (MPS) mewajibkan pihak Suruhanjaya Koperasi Malaysia (SKM) memastikan semua koperasi di bawah seliaannya yang menjalankan sebarang produk kewangan Islam bagi menubuhkan Unit atau Jabatan Syariahnya sendiri bagi memastikan segala urusan dan transaksi yang berkaitan dengan produk-produk kewangan Islam dapat dipantau dengan lebih baik dan berkesan. Kata kunci: al-rahnu, perolehan dana, pinjaman konvensional, penilaian hukum, perspektif syariah لقد ناقش الفقهاء نظرية الرهن منذ فترة طويلة. ومع ذلك، طبقت املؤسسات املالية اإلسالمية يف ماليزيا هذا العقد جتاريًا بدءًا من 23 يناير 1992 بواسطة مؤسسة ترجنانو للرهن اإلسالمي اليت
109 أنشأها جملس الشؤون اإلسالمية والعادات املاليوية بترجنانو. ونظرًا إىل أن صناعة الرهن قادرة على توفري عوائد جيدة ملموليها، فقد بدأ العديد من اجلمعيات التعاونية واملؤسسات املصرفية اإلسالمية يف تقدمي هذا املنتج وعرضه مبا يف ذلك مجعية Berhad Malaysia Nasional Perdana Koperasi KOPRIMAS (باسم Scheme PRIMAS Rahnu-Ar .فقد بدأت يف أكتوبر 2006 وحققت قدرًا كبريًا من األرباح يف أعماهلا حىت أصبحت منتجا رئيسا هلا. ومع ذلك، يف ظل حيوية إدارة هذه املؤسسة ومحاستها يف حتقيق األرباح بواسطة أدوات الرهن - حسب مالحظة الباحث األولية - فإن منتج الرهن الذي تقدمه مؤسسات الرهن يستخدم فقط الضوابط الصادرة عن مفوضية اجلمعية التعاونية املاليزية ومل يراقب تنفيذه من الناحية الشرعية، إذ ليست لديها إدارة أو وحدة مراقبة شرعية خاصة هبا. ويف هذا الصدد، أجريت هذه الدراسة لتقييم مدى توافق تنفيذ عقود الرهن يف برنامج "برمياس" للرهن مع مبادئ الشريعة اإلسالمية وأحكامها. تستخدم هذه الدراسة املنهج املكتيب واملقابلة واملالحظة. وبعد ذلك، لغرض التحليل تستخدم طريقة االستقراء واالستنباط واملقارنة. وقد توصلت نتائج هذه الدراسة إىل أنه من حيث اكتساب األموال، فإن تنفيذ عقود الرهن هلذا املنتج خمالف للنظرة الشرعية. وذلك ألنه استخدم األموال من القروض التقليدية بشكل مستمر. كما توصلت نتائج هذه الدراسة إىل أنه من حيث تنفيذ عقود الرهن هلذا املنتج فإنه يتوافق مع مبادئ الشريعة اإلسالمية. تقترح هذه الدراسة أن يُلزم البنك الوطين املاليزي )BNM )بواسطة جملسه االستشاري الشرعي )MPS )هيئة اجلمعية التعاونية املاليزية )SKM )على التأكد من قيام مجيع اجلمعيات التعاونية التابعة إلشرافه واليت تدير أي منتج مايل إسالمي بإنشاء وحدة أو إدارة شرعية خاصة هبا لضمان مراقبة مجيع الشؤون واملعامالت املتعلقة باملنتجات املالية اإلسالمية بشكل أفضل وأكثر فعالية. الكلمات املفتاحية: الرهن، اكتساب األموال، القرض التقليدي، تقييم احلكم، املنظور الشرعي
110 التراث اإلسالمي: مفهومه ومساته وموقفنا جتاهه أ.د. حممد عبد العاطي عباس ملخص البحث يهدف هذا البحث إىل تسليط الضوء على التراث اإلسالمي باعتباره صرحًا حضاريًا كبريًا، ومصدر إشعاع وتنوير يف العامل كله، مبا حيمله من ثراء وخصوبة يف مجيع اجملاالت، ورباطًا وطيدًا جامعًا لشمل األمة اإلسالمية كلها، حيث إنه يربط بني سلف األمة وخلَفها، وماضيها وحاضرها، وينقُل لألجيال مثراتِ قرائحِ األجداد، مبا فيها من علومٍ وآداب، وفنون وأعراف، وقِيم وأمناط، وسلوك ونُظُمِ جمتمع. ولكي تستعيد األمة مكانتها وريادهتا وهنضتها احلضارية، فالبد من استلهام تراث أسالفنا ومتثله يف واقعنا، واصطحابه لصنع مستقبل هبيج يليق بأمة أراد هلا خالقها - تعاىل - أن تكون خري أمة أخرجت للناس، إميانًا بأنه البد أن ينسكب املاضي يف احلاضر انطالقًا إىل املستقبل، فنستقرئ تراثنا ونأخذ منه ما يصلح لتحديات عصرنا، ونترك ما ال يصلح، مبوضوعية وعقالنية وجترد، معترفني بأنه نتاج جهد بشري، وإعمال عقلٍ يف فهم نصٍّ ، ليس معصومًا عن اخلطأ، وليس مقدسًا. لذا، ففي التراث ما ميدح وفيه – أيضًا – ما يعاب. واملنهج املستخدم يف هذه الدراسة املنهج االستقرائي التحليلي. وخلص البحث إىل عدة نتائج، منها أن التراث اإلسالمي يشمل كل إنتاج فكري، ومنجز علمي وصل إلينا مدونًا مكتوبًا أو شفويًا، وتُوفَّي صاحبه، وأن مثة فرقًا جليًا بني القرآن الكرمي والسنة النبوية الثابتة باعتبارمها )وحيًا إهليًا( وبني التراث اإلسالمي، وأنه ميتاز عن أي تراث ألمة أخرى بكونه ذا صلة بالدين، وأنه حيترم العقل، وأنه مستقل ومتفرِّد يف عمومه ومشوله وامتداده عرب األجيال دون انقطاع يف أي جيل من أجيال هذه األمة. الكلمات املفتاحية: مفهوم التراث اإلسالمي – مسات التراث اإلسالمي – موقفنا جتاه التراث اإلسالمي.
111 حتليل نقدي ملفهوم أصول السلق يف ترمجة صحيح البخاري ANALISIS KRITIKAL TERHADAP MAKSUD UṢŪL AL-SILQ DALAM TERJEMAHAN SAHIH AL-BUKHARI Thuraya Ahmad Pusat Pengajian Ilmu Kemanusiaan, Universiti Sains Malaysia Mohd Izuddin Mohd Kasim Fakulti Usul al-Fiqh, Universiti al-Azhar Abstrak Topik tumbuh-tumbuhan dalam teks hadith agak menarik perhatian dalam bidang penyelidikan. Begitupun, kajian kontemporari lebih berkisar kepada tumbuh-tumbuhan yang mudah dikenali. Tumbuhan kurang dikenali tidak begitu mendapat tempat dalam penyelidikan di Malaysia, bahkan didatangkan terjemahan dalam bentuk transliterasi atau maksud dalam bahasa Melayu yang kurang tepat. Sebagai tindakan bagi mengisi sedikit kelompangan tersebut, kajian ini memfokuskan kepada makna dalam bahasa Melayu bagi perkataan uṣūl al-silq yang terdapat dalam Terjemahan Sahih Al-Bukhari. Uṣūl al-silq dalam terjemahan tersebut dinyatakan sebagai batang sawi, ubi (warna merah keunguan), akar-akar daun alsilq dan sengkuang merah, masing-masing di empat tempat yang berlainan. Kajian ini adalah berbentuk kualitatif dengan menggunakan kaedah kajian kepustakaan bagi pengumpulan data dari sumber turath berbahasa Arab serta data sains botani kontemporari. Seterusnya, data tersebut diolah menggunakan analisis intertekstual bagi mengenal pasti ciri-ciri uṣūl alsilq, justeru dapat mengetahui identifikasinya. Hasilnya, berdasarkan kesinambungan antara maklumat sumber turath dan data kontemporari tersebut, kajian ini dapat memutuskan maknanya sebagai ubi bit dengan tatanama binomial Beta vulgaris meliputi bit merah dan putih. Oleh yang demikian, terjemahan pertama dan keempat bagi uṣūl al-silq dikira tidak tepat, manakala terjemahan kedua dan ketiga kurang tepat. Bagi mengetahui identifikasi sesuatu tumbuhan dalam teks hadith, kajian ini menyarankan perujukan kepada sumber turath berbahasa Arab dengan melihat kesinambungan maklumatnya dengan data sains botani kontemporari. Kata kunci: terjemahan, bahasa Melayu, analisis kritikal, uṣūl al-silq, Sahih Al-Bukhari. إن موضوع النّباتات املذكورة يف احلديث الشريف حيظى باهتمام خاص يف البحث العلمي. ومع ذلك، جند الدارسات املعاصرة إمنا تدور حول النّباتات املعروفة بسهولة على خالف النباتات األخرى غري املعروفة اليت ال حتظى باهتمام البحث العلمي يف نطاق ماليزيا. وبالتاّيل، عند ترمجتها يلجأ إىل النّقل اللّفظي املباشر أو املعىن غري الدقيق باللغة املاليزية. ومن أجل سدِّ شيء من هذا الفراغ، يركز البحث على املعىن باللغة املاليويّة لكلمة أو عبارة "أصول السِّلق" يف كتاب Sahih Terjemahan batang sawi, ubi (warna merah بـ فيه تترجم العبارة وهذه . Al-Bukhari يستخدم. قةِّمتفر أماكن أربعة يف sengkuang merah akar-akar daun al-silq keunguan)
112 هذا البحث املنهج النوعي واملكتيب جلمع البيانات من املصادر العربيّة التّراثيّة وكذلك معطيات علوم النباتات. مث يعاجل البيانات باستخدام التّحليل التّناصي للتعرف إىل خصائص "أصول السِّلق"، مثّ معرفة نوعها. واعتمادًا على التّطابق بني املصادر التّراثية واملراجع املعاصرة يف علوم النّباتات توصّل البحث إىل أن كلمة أو عبارة "أصول السِّلق" تعين bit ubi وبامسها العلمي vulgaris Beta اليت تشمل putih dan merah bit .وبذلك تبيّن أن الترمجتني األوىل والرابعة لعبارة "أصول السلق" غري صحيحتني، والترمجتني الثانية والثالثة غري دقيقتني. وللتأكّد من نوع النّباتات يف احلديث الشّريف، يقترح البحث الرّجوع إىل املصادر العربية التّراثية والنّظر إىل تطابق معلوماهتا ملعطيات علوم النّباتات املعاصرة. الكلمات املفتاحية: التّرمجة، التّحليل النّقدي، اللّغة املاليويّة، أصول السِّلق، صحيح البخاري
113 تاريخ قيام الدولة العثمانية يف حديقة األزهار والرياحني للشيخ وان أمحد الفطاين THE HISTORY OF THE ESTABLISHMENT OF THE OTTOMAN EMPIRE IN HADIQAT ALAZHAR WA AL-RAYYAHIN BY SHAYKH WAN AHMAD AL-FATANI Ainul Asyraf Bin Lokman* & Mohd Roslan Mohd Nor** Abstract The history of the Ottoman Empire has been discussed by Malay-Muslim scholars in their works. Among the figures who wrote about the history of the Ottoman Turkish Empire was Shaykh Wan Ahmad al-Fatani through his work, Hadiqat al-Azhar wa al-Rayyahin. The objective of this study is to elucidate the significance of Shaykh Wan Ahmad al-Fatani's contributions in Islamic writings. Furthermore, this research aims to shed light on the information regarding the history of the establishment of the Ottoman Empire found in his work, Hadiqat al-Azhar wa al-Rayyahin. The entire study employs a qualitative research approach using historical study methods and content analysis,specifically examining Shaykh Wan Ahmad al-Fatani's work, Hadiqat al-Azhar wa al-Rayyahin. The findings reveal that Shaykh Wan Ahmad al-Fatani wrote about the establishment of the empire in the history of the Ottoman Turks. Thus, the work Hadiqat al-Azhar wa al-Rayyahin constitutes a scholarly perspective on the Ottoman Turkish Empire as portrayed by Malay-Muslim scholars. Keywords: Ottoman Empire, Syaikh Wan Ahmad, Hadiqat al-Azhar wa al-Rayyahin, history of establishment, Sultan لقد ناقش العلماء املاليويون املسلمون يف مؤلفاهتم تاريخ الدولة العثمانية. ومن الشخصيات اليت كتبت عن تاريخ الدولة التركية العثمانية الشيخ وان أمحد الفطاين يف كتابه حديقة األزهار والرياحني. هتدف هذه الدراسة إىل بيان أمهية إسهامات الشيخ وان أمحد الفطاين يف املؤلفات اإلسالمية، كما هتدف إىل تسليط الضوء على املعلومات املتعلقة بتاريخ قيام الدولة العثمانية الواردة يف كتابه حديقة األزهار والرياحني. تنتهج الدراسة املنهج النوعي باستخدام الدراسة التارخيية وحتليل احملتوى وخاصة دراسة كتابه. وتكشف النتائج أن الشيخ وان أمحد الفطاين كتب عن نشأة الدولة العثمانية يف تاريخ األتراك العثمانيني. ومن مث، فإن الكتاب يشكل منظورا علميا للدولة التركية العثمانية كما صورها العلماء املاليويون املسلمون. الكلمات املفتاحية: الدولة العثمانية، الشيخ وان أمحد، حديقة األزهار والرياحني، تاريخ القيام، السلطان
114 أفكار الشيخ حممد فضل اهلل السحيمي األزهري رمحه اهلل )1886-1964 هـ ( من خالل مؤلفاته وآثارها يف اجملتمع وسييت فريوزا بنت أمسوعي 1 *نظام الدين بن زكريا 2 يا ية، مالربن كلية دراسات القرآن والسنة، جامعة العلوم اإلسالمية المالربن 1 يا يا، مالربن بية مالربن المدرسة اإلبتدائية بجندرام هيلرب، سالنجور، وزارة الب ر 2 يس * الكاتب الرئي [email protected] ؛ الربيد اإليميل . Abstract Sheikh Muhammad Fadlullah bin Muhammad Al-Suhaimi Al-Azhari Al-Shaibani is considered one of the most famous scholars in the Malay country. He had an effective role in the field of science, education, education and advocacy. He was the first to deliver the Friday sermon in the Malay language in Singapore, then the state of Johor followed suit. The Sheikh is also considered the first to come up with the idea of sending girls to Al-Azhar University from East Asia, and he started with himself first when he sent his three daughters to Egypt. Sheikh AlSuhaimi was appointed director of the Muhammadi Institute from 1946 to 1947. He was also appointed Chairman of the Ulama Conference, which was established by the United Malay Nationalist Party (UMNO) in 1951. The Sheikh is considered one of the most important contributors to the establishment of Al-Naeem Girls School in Kelantan State in 1941, then he participated in establishing the Islamic College Malaya in 1955. In 1956, Sultan Abu Bakr in the state of Pahang invited him to organize administrative matters in the Office of Religious Affairs. He was also appointed as an advisor for Islamic affairs in the Council of Religious Affairs in the state of Pahang. He also assumed the position of director of the Sultan Abu Bakr College of Language and Religion in the state of Pahang. The sheikh was known for his many books, which were very popular. In the Malay world and his most important scientific works, which amounted to 23 books and 12 treatises, 5 of which are missing. He wrote more than 145 articles and published them in newspapers and magazines in Malaysia, Singapore and Indonesia. One of his most famous books is the book “The Book of the History of Islam in the Biography of Sayyid al-Anam,” which is considered the first book in the Malay language that deals with all the events of the Prophet’s biography and the era of the Rightly Guided Caliphs. He wrote it in 1918. This study will focus on tracing the ideas of Sheikh Muhammad Fadlullah Al-Suhaimi Al-Azhari, may God have mercy on him, through his writings and their effects on society. Keywords: Muhammad Fadlullah Al-Suhaimi Al-Azhari, Islamic History, Thought, Fiqh Sirah, Malay Nature. الشيخ حممد فضل اهلل بن حممد السحيمي األزهري الشيباين من أشهر علماء أرخبيل املاليو، كان له دور فعال يف جمال العلم والتعليم والتربية والدعوة. وهو أول من خطب خطبة اجلمعة باللغة املاليوية يف سنغافورة، مث اتبعته يف ذلك والية جوهور، كما يعترب الشيخ أيضا أول من جاء بفكرة إرسال البنات إىل جامعة األزهر الشريف من شرق آسيا، وبدأ بنفسه أوال حني أرسل بناته الثالث
115 إىل مصر. وقد عيّن الشيخ السحيمي مديرًا للمعهد احملمدي منذ عام 1946م إىل 1947م. كما عيّن أيضا رئيسًا ملؤمتر العلماء الذي أقامه احلزب القومي املاليوي املتحد UMNO عام 1951م. ويعترب الشيخ من أهم املسامهني يف تأسيس مدرسة النعيم للبنات بوالية كلنتان سنة 1941م مث شارك يف تأسيس الكلية اإلسالمية ماليا سنة 1955م. ويف عام 1956م دعاه السلطان أبو بكر بوالية باهنج لتنظيم األمور اإلدارية مبكتب الشؤون الدينية، كما عيّن أيضا مستشارًا للشؤون اإلسالمية مبجلس الشؤون الدينية بوالية باهنج، وتوىل أيضًا منصب مدير كلية اللغة والدين سلطان أبو بكر بوالية باهنج، وقد عرف الشيخ بكثرة مؤلفاته اليت القت رواجًا كبريا يف عامل املاليو وأهم آثاره العلمية، اليت بلغت من الكتب 23 كتابًا و12 رسالة منها 5 مفقودة، وكتب أكثر من 145 مقاالً نشرها يف الصحف واجملالت يف ماليزيا وسنغافورة وإندونيسيا. ومن أشهر كتبه هو كتاب ))كتاب تاريخ اإلسالم يف سرية سيد األنام(( الذي يُعد أول كتاب باللغة املاليوية يتناول مجيع أحداث السرية النبوية وعصر اخللفاء الراشدين، ألفه سنة 1918م بعد خترجه من جامعة األزهر الشريف. وسوف تركز هذه الدراسة على تتبع أفكار الشيخ حممد فضل اهلل السحيمي األزهري رمحه اهلل من خالل مؤلفاته وآثارها يف اجملتمع. الكلمات الدالة: الشيخ السحيمي، أفكار، مؤلفات، آثارها، اجملتمع
116 مالءمة أفكار ابن سحنون وإستراتيجياته يف تعزيز احتراف معلمي التربية اإلسالمية يف عصر الثورة الصناعية 0.4 : حتليل كتاب أدب املعلمني RELEVANSI PEMIKIRAN DAN STRATEGI IBNU SAHNUN BAGI MEMPERKASA PROFESIONALISME GURU PENDIDIKAN ISLAM DI ERA REVOLUSI INDUSTRI 4.0: ANALISA KITAB ADAB AL-MUA’LLIMIN Siti Fairuza Asmungi Sk Jenderam Hilir, Jalan Dengkil, 43800 Sepang, Selangor Darul Ehsan [email protected] Nidzamuddin Zakaria Fakulti Pengajian Pengajian Quran dan Sunnah, Universiti Sains Islam Malaysia [email protected] Abstrak Kajian ini membincangkan tentang peranan Guru Pendidikan Islam (GPI) yang semakin mencabar perlu selari dengan perkembangan persekitaran dan menuntut kepada komitmen GPI menghadapi sebarang perubahan dalam abad ke-21 ini. GPI harus bersedia dalam menghadapi Revolusi Industri (IR) 4.0 yang memberikan cabaran baharu terhadap dunia Pendidikan Islam meliputi inovasi PdPc dalam kelas tanpa meminggirkan penerapan nilai murni dan adab mithali kepada pelajarnya. Ini kerana Pendidikan Islam adalah proses membimbing dan mengajar para pelajar agar meningkatkan keimanan, intelektual, keperibadian dan keterampilan sahsiah diri. Namun, impak yang besar terjadi akibat pengaruh berunsur negatif telah menjadi amalan dan cara hidup pelajar berbanding perkara-perkara yang memberi manfaat akibat ledakan teknologi yang semakin pesat. Justeru, fokus kajian ini tertumpu kepada pembentukan GPI yang profesional sewajarnya diberi perhatian khusus dan diperkasakan dengan menggabungjalin penerapan konsep pemikiran dan strategi tokoh ulama pendidikan Islam Ibnu Sahnun yang sangat memberi perhatian dalam bidang pengurusan sekolah, pengurusan guru dan profesionalisme keguruan, pengurusan murid, kurikulum dan pedagogi, sumber pengajaran, hubungan sekolah dengan ibu bapa dan hubungan sekolah dengan masyarakat melalui kitab dan karya masyhurnya Adab alMua’llimin, supaya GPI bukan sahaja berperanan kepada anak didik di sekolah, tetapi mampu berperanan sebagai pusat rujukan warga guru, pihak pengurusan, warga kerja dan rujukan kepada warga tempatan di mana mereka menetap atau bermastautin. Kajian ini berbentuk kajian perpustakaan dan kajian kualitatif bagi mengenalpasti sejauh manakah strategi dan pemikiran Ibnu Sahnun sangat signifikan menjadi panduan bermakna dalam memperkasa profesionalisme keguruan. Kajian ini juga mengemukakan pendekatan mastery learning secara efektif dan optimum oleh Ibnu Sahnun. Hasil kajian ini nanti membuktikan konsep dan strategi pemikiran Ibnu Sahnun memperkasa profesionalisme GPI masa kini sangat relevan dan amat wajar diaplikasikan dalam pengajaran dan pembelajaran, keperibadian, ilmu dan pengamalan ilmu, motivasi diri dan kemahiran diri sekali gus mampu melahirkan kemenjadian pelajar yang baik lagi cerdik secara holistik bersesuaian dengan slogan “Guru Insani Pemangkin Generasi Madani”. Kata kunci: Guru Pendidikan Islam (GPI), Profesionalisme Guru, Pemikiran Ibnu Sahnun, Revolusi Industri (IR) 4.0
117 تناقش هذه الدراسة الدور الصعب املتزايد الذي يلعبه معلمو التربية اإلسالمية يف مواجهة تغريات القرن احلادي والعشرين. جيب أن يكون معلمو التربية اإلسالمية مستعدًا ملواجهة الثورة الصناعية 0.4 اليت متثل حتديًا جديدًا يف عامل التربية اإلسالمية اليت تشمل االبتكار يف الفصل الدراسي دون هتميش تطبيق القيم األخالقية واألخالق احلميدة للطالب. وذلك ألن التربية اإلسالمية هي عملية توجيه الطالب وتعليمهم لتحسني إمياهنم وفكرهم ومهاراهتم الشخصية. ولكن نتيجة لالزدهار التكنولوجي السريع، أثرت التطورات السلبية يف حياة الطالب. ومن مث، تركز هذه الدراسة على تكوين املعلمني احملترفني من خالل اجلمع بني تطبيق فكرة ابن سحنون وإستراتيجيته يف جمال التربية اإلسالمية . يؤكد كتابه "آداب املعلمني" على أمهية إدارة املدرسة، وإدارة املعلمني، واحترافية التدريس، وإدارة الطالب، واملناهج الدراسية، ومصادر التدريس، وعالقة املدرسة بأولياء األمور، وعالقة املدرسة باجملتمع. فاملعلمون ال يلعبون دورًا يف الصفوف مع طالبه فحسب، بل ال بد أن يكونوا قادرين على التصرف مرجعيني للمعلمني واإلدارة واملوظفني والعامة حيث يعيشون. هذه الدراسة من نوع دراسة مكتبية ودراسة نوعية هتدف إىل التعرف على مدى أمهية إستراتيجية ابن سحنون وتفكريه يف متكني احتراف املعلم. تقدم هذه الدراسة أيضًا منهج تعلم فعال البن سحنون. أثبتت هذه الدراسة أن فكرة وإستراتيجيات ابن سحنون يف تعزيز احترافية معلمي التربية اإلسالمية مالئمة جدا وقادرة على حتقيق التنمية الشاملة للطالب، مما ينبغي تطبيقها يف التعليم والتعلم وتكوين الشخصية وتطبيق العلم وحتفيز الشخص واملهارات، وفق شعار "املعلم اإلنساين أساس اجليل احلضاري".
118 تطبيق الوقف املؤقت يف ماليزيا: إمكانيات وحتديات PELAKSANAAN WAKAF MUAQQAT DI MALAYSIA: POTENSI DAN CABARAN Masyitah binti Jafri, Muhammad Ikhlas bin Rosele dan Noor Naemah binti Abdul Rahman Jabatan Fiqh dan Usul, Akademi Pengajian Islam, Universiti Malaya, 50603 Kuala Lumpur Abstrak Wakaf muaqqat atau wakaf bertempoh adalah topik yang jarang diketahui oleh masyarakat umum. Berbeza dengan konsep wakaf tradisional yang telah sedia maklum dalam kalangan masyarakat berkenaan pengamalannya. Kajian wakaf muaqqat di Malaysia masih lagi berada di tahap yang kurang memuaskan. Penerokaan dan penelitian secara lebih meluas terhadap pelaksanaan dan konsep wakaf muaqqat perlu dipertingkatkan dari semasa ke semasa. Oleh itu, bagi meningkatkan lagi pengamalan dan konsep wakaf muaqqat di Malaysia, para penyelidik perlu mengetengahkan pelaksanaan wakaf muaqqat dengan lebih meluas melalui kajian dari sudut pengamalan, garis panduan dan konsepnya. Kertas ini bertujuan untuk membincangkan konsep wakaf muaqqat serta mengenalpasti potensi pengamalannya terhadap institusi wakaf di Malaysia. Metodologi yang pengkaji gunakan bagi kajian ini adalah melalui pendekatan kualitatif. Data yang pengkaji perolehi daripada buku, artikel ilmiah, dan undang-undang dianalisis secara Themetik. Kajian mendapati bahawa wakaf muaqqat berpotensi untuk dijadikan mekanisme bagi mempertingkatkan pertumbuhan ekonomi negara namun cabaran pelaksanaannya dari konteks perundangan mempunyai cabarannya yang tersendiri. Kata kunci: waqf muaqqat; wakaf bertempoh, Malaysia الوقف املؤقت أو الوقف لفترة معينة من الزمن موضوع نادرا ما يعرفه عامة الناس، إذ خيتلف عن مفهوم الوقف التقليدي املعروف يف اجملتمع. وال تزال دراسة الوقف يف ماليزيا ال حتظى باالهتمام الكايف. هناك حاجة إىل مزيد من االستكشاف والبحث الشامل حول مفهوم الوقف وتطبيقه من وقت آلخر. لذلك، من أجل حتسني مفهوم الوقف وتطبيقه يف ماليزيا، حيتاج الباحثون إىل تسليط الضوء على تنفيذ الوقف على نطاق أوسع من خالل دراسة جماالت التطبيق واملبادئ التوجيهية واملفاهيم. هتدف هذه الدراسة إىل مناقشة مفهوم الوقف والتعرف على إمكانية تطبيقه على املؤسسات الوقفية يف ماليزيا. املنهجية اليت يستخدمها الباحث يف هذه الدراسة هي املنهج النوعي. مت احلصول على البيانات من الكتب واملقاالت العلمية واجملالت القانونية وحتليلها موضوعيا. ووجدت الدراسة أن الوقف ميكن استخدامه بوصفه آلية لتعزيز النمو االقتصادي يف البالد، ولكن تنفيذه من سياق قانوين له حتدياته اخلاصة.
119 املنهج األزهري يف املدارس الدينية املدعومة من احلكومة املتمثل يف املنهج املتكامل الديين: حتديات يف التنمية الذاتية لتخريج ورثة العلماء يف ماليزيا PENDEKATAN MANHAJ AL-AZHARI DI SEKOLAH AGAMA BANTUAN KERAJAAN KURIKULUM BERSEPADU DINI: CABARAN DALAM PEMBANGUNAN DIRI UNTUK MELAHIRKAN PELAPIS ULAMA DI MALAYSIA Ahmad Handhalas Bin Shamsuddin, Che Zarrina Sa’ari & Mohd Syukri Zainal Abidin Jabatan Akidah dan Pemikiran Islam, Akademi Pengajian Islam, Universiti Malaya Abstrak Al-Azhar merupakan salah satu institusi pendidikan yang tertua di dunia yang bermula pada tahun 359 Hijrah bersamaan 970 Masihi lagi. Al-Azhar juga adalah simbol dan kiblat ilmu bagi umat Islam pada masa kini. Di samping itu, hubungan al-Azhar dengan masyarakat Islam di alam Melayu telah bermula sejak abad ke 17 lagi. Manakala perkembangan hubungan dalam bidang pendidikan dengan al-Azhar selepas Malaysia mencapai kemerdekaan semakin berkembang pesat hingga kini. Sehubungan itu, al-Azhar telah meletakkan syarat khusus bagi kemasukan pelajar ke Universiti al-Azhar terutamanya berkaitan dengan kurikulum pengajaran dan pembelajaran (PdP). Kebanyakkan pelajar yang ingin melanjutkan ke Universiti al-Azhar diwajibkan mengambil peperiksaan Sijil Tinggi Agama Malaysia (STAM) yang dikelolakan oleh Kementerian Pendidikan Malaysia (KPM). Sekolah di bawah KPM yang mengambil peperiksaan STAM adalah Sekolah Agama Bantuan Kerajaan (SABK) beraliran Kurikulum Bersepadu Dini (KBD). Matlamat utama SABK KBD untuk melahirkan golongan pelapis ulama. Permasalahan dalam kajian ini untuk melihat penguasaan pelajar terhadap mata pelajaran KBD dan cabaran akhlak pelajar selepas pasca COVID-19 di SABK KBD. Kajian ini menggunakan kajian kualitatif temu bual separa berstruktur dengan 5 orang guru Dini yang mengajar di tiga buah SABK KBD terpilih di negeri Selangor, Negeri Sembilan dan negeri Terengganu. Temu bual tersebut dianalisis dengan menggunakan perisisan ATLAS.ti 9.0. Berdasarkan hasil analisis Themetik menunjukkan bahawa kurikulum dan manhaj alazhari merupakan dua elemen penting bagi pembangunan diri sebagai pelapis ulama. Majoriti responden menyatakan bahawa isu-isu dalam kurikulum seperti Kurikulum Bersepadu Dini (KBD), buku teks, akhlak selepas (Perintah Kawalan Pergerakan) PKP dan masalah bahasa Arab perlu diambil perhatian. Manakala isu dalam manhaj al-azhari pula banyak ciri-ciri manhaj al-azhari yang tidak dipraktikkan oleh murid di SABK KBD. Kata kunci: Kurikulum Bersepadu Dini, Manhaj al-Azhari, pembangunan diri, pelapis ulama يعد األزهر الشريف من أقدم املؤسسات التعليمية يف العامل، حيث بدأ تأسيسه عام 359 املوافق 970 امليالدي. اليوم يعد األزهر رمزًا وقبلة علم للمسلمني. إضافة إىل ذلك، فإن عالقة األزهر باجملتمع اإلسالمي يف عامل املاليو بدأت منذ القرن السابع عشر. وبعد استقالل ماليزيا ازدادت العالقة باألزهر خصوصا يف جمال التعليم. وبناءً على ذلك، وضع األزهر شروطًا معينة لقبول الطالب يف جامعة األزهر، خاصة فيما يتعلق مبناهج التعليم والتعلم. جيب على الطالب الذين يرغبون يف مواصلة الدراسة يف جامعة األزهر حضور امتحان الشهادة الدينية العليا املاليزية. واملدارس التابعة
120 لوزارة التربية املاليزية اليت جتري امتحان الشهادة الدينية العليا املاليزية هي املدارس الدينية املدعومة حكوميًا باملنهج الديين املتكامل. اهلدف الرئيس للمدارس الدينية املدعومة حكوميًا باملنهج الديين املتكامل هو ختريج الطالب ورثة العلماء يف املستقبل. املشكلة يف هذه الدراسة هي الوقوف على إتقان الطالب ملواد املنهج الديين املتكامل والتحديات األخالقية للطالب بعد مرحلة كوفيد .19تستخدم هذه الدراسة املنهج النوعي واملقابلة شبه املنتظمة مع 5 معلمني يقومون بالتدريس يف ثالث مدارس خمتارة يف سالجنور وجنري مسبيالن وترجنانو. ويتم حتليل املقابلة باستخدام برنامج أطلس يت .90 بناء على نتائج التحليل املوضوعي تبني أن املنهج األزهري عنصر مهم يف تنمية نفوس أجيال ورثة العلماء. فقد أكّد املشاركون على ضرورة وضع قضايا املناهج الدراسية يف االعتبار مثل املنهج الديىن املتكامل والكتب املدرسية واألخالق بعد كوفيد 19 وضعف إجادة اللغة العربية. وجبانب ذلك، هناك العديد من خصائص املنهج األزهري اليت ال يتبناها الطالب يف املدارس الدينية املدعومة حكوميًا باملنهج الديين املتكامل. الكلمات املفتاحية: املنهج الديين املتكامل، املنهج األزهري، تنمية النفوس، أجيال ورثة العلماء
121 فاعلية استخدام طريقة II Jigsaw التعاونية يف التحصيل الدراسي يف مادة املهارات القرآنية )القراءات( والتفاعل االجتماعي لدى الطالب ذوي األداء املنخفض KEBERKESANAN PENGGUNAAN KAEDAH KOPERATIF JIGSAW II TERHADAP PENCAPAIAN AKADEMIK MATA PELAJARAN MAHARAT AL-QURAN (QIRAAT) DAN INTERAKSI SOSIAL DI KALANGAN MURID BERPRESTASI RENDAH Mohamad Faizal Bin Ismail PhD Pendidikan Islam (Al-Quran Al-Sunnah), Universiti Malaya (UM) Abstrak Isu yang sering dibangkitkan oleh murid dalam mata pelajaran Maharat al-Quran ialah masalah untuk membezakan bacaan Imam-imam Qiraat di samping persekitaran yang kurang memberangsangkan minat untuk belajar. Pada masa kini masih terdapat guru-guru yang menggunakan kaedah pembelajaran tradisional dalam pengajaran Maharat al-Quran dan mengakibatkan para murid berasa bosan dan sukar menguasai objektif pembelajaran. Kajian ini dijalankan bertujuan untuk mengetahui keberkesanan kaedah Koperatif Jigsaw II bagi membantu meningkatkan tahap pencapaian akademik serta tahap interaksi sosial murid. Kajian yang berbentuk kuasi eksperimen ini akan melibatkan seramai 60 orang murid Tingakatan 4 yang berada pada tahap rendah pencapaiannya dalam mata pelajaran Maharat al-Quran. Murid akan diajar mata pelajaran Maharat al-Quran mengikut tajuk yang telah dipilih. Pengumpulan data secara kualitatif dan kuantitatif dengan menggunakan ujian pra dan pos, pemerhatian dalam kelas dan temubual. Data akan dianalisis menggunakan statistik deskriptif dan inferens melibatkan min, sisihan piawai dan ujian-t. Dapatan kajian menunjukkan adanya peningkatan min skor ujian pra kepada pada ujian pos. Ini jelas menyatakan bahawa adanya peningkatan skor yang ketara bagi murid yang mengahadiri kelas rawatan dengan kaedah Koperatif Jigsaw II ini. Data kualitatif juga menunjukkan bahawa pembelajaran menggunakan kaedah Koperatif ini dapat meningkatkan interaksi sosial murid. Ini jelas menunjukkan bahawa dengan menggunakan teknik Jigsaw II ianya berpotensi untuk meningkatkan tahap pencapaian akademik serta interaksi sosial murid yang berprestasi rendah dalam mata pelajaran Maharat al-Quran. Kata kunci: Pembelajaran Qiraat, Kaedah Koperatif Jigsaw II, Pencapaian Akademik, Interaksi Sosial. من املشكالت اليت تطرح كثريا بني الطالب يف مادة مهارات القرآن هي مشكلة التمييز بني تالوة أئمة القراءات، باإلضافة إىل البيئة غري املشجعة. ال يزال هناك معلمون يستخدمون أساليب التعلم التقليدية يف تعليم مهارات القرآن الكرمي، مما يؤدي إىل شعور الطالب بامللل فيجدون صعوبة يف إتقان أهداف التعلم. أجريت هذه الدراسة ملعرفة مدى فاعلية طريقة II Jigsaw التعاونية يف املساعدة على حتسني مستوى التحصيل الدراسي، وكذلك مستوى التفاعل االجتماعي لدى الطالب. تشمل هذه الدراسة شبه التجريبية جمموعة من 60 طالبًا من طالب الصف الرابع الذين لديهم مستوى حتصيل منخفض يف مادة مهارات القرآن. ويتم تعليم التالميذ مادة مهارات القرآن حسب العنوان املختار. جتمع البيانات النوعية والكمية
122 باستخدام االختبارات القبلية والبعدية واملالحظة الصفية واملقابلة، كما حتلل البيانات باستخدام اإلحصائيات الوصفية واالستنتاجية اليت تتضمن متوسط االحنراف املعياري واختبار t .أظهرت نتائج الدراسة أن هناك ارتفاعًا يف متوسط درجات االختبار القبلي باملقارنة مع االختبار البعدي، مما يشري بوضوح إىل أن هناك زيادة كبرية يف حتصيل الطالب الذين حيضرون الفصول العالجية باستخدام طريقة II Jigsaw التعاونية. أظهرت البيانات النوعية أيضًا أن التعلم باستخدام هذه الطريقة التعاونية ميكن أن حيسن التفاعل االجتماعي للطالب. وهذا يشري إىل أن استخدام تقنية II Jigsaw التعاونية قادر على رفع مستوى التحصيل الدراسي، وكذلك التفاعل االجتماعي للطالب ذوي األداء املنخفض يف مادة مهارات القرآن.
123 ممارسات حفظ القرآن لدى طالب برنامج "أولو األلباب )TMUA) يف املدارس الثانوية الوطنية الدينية يف ماليزيا AMALAN PEMBELAJARAN HIFZ AL-QURAN PELAJAR TAHFIZ MODEL ULUL ALBAB (TMUA) SEKOLAH MENENGAH KEBANGSAAN AGAMA DI MALAYSIA Siti Khadizah Kaimin Program Pendidikan Islam, Akademi Pengajian Islam, Universiti Malaya, 50603 Kuala Lumpur, Malaysia. Tel: +60138185014, Emel: [email protected] Ahmad Yussuf, UM Mohd Yakub @ Zulkifli Mohd Yusoff Akademi Pengajian Islam, Universiti Malaya, 50603 Kuala Lumpur, Malaysia Abstrak Kajian ini bertujuan mengkaji dan menerokai amalan pembelajaran Hifz al-Quran pelajar Tahfiz Model Ulul Albab (TMUA) Sekolah Menengah Kebangsaan Agama di Malaysia. Amalan pembelajaran Hifz al-Quran pelajar TMUA ini dikaji daripada empat aspek iaitu permulaan pembelajaran, semasa pembelajaran, penutup pembelajaran dan penggunaan bahan bantu belajar. Kajian ini melibatkan 350 pelajar Tingkatan 4 Sekolah Menengah Kebangsaan Agama di bawah program Tahfiz Model Ulul Albab (TMUA). Reka bentuk kajian ini menggunakan pendekatan kuantitatif yang menggunakan kaedah deskriptif. Instrumen soal selidik telah dibina sendiri oleh penyelidik dengan merujuk kajian lepas dan disahkan kandungannya oleh panel pakar. Data kuantitatif daripada soal selidik dianalisis secara deskriptif menggunakan Statistical Package for Social Sciences (SPSS) version 28 untuk mendapatkan kekerapan, peratus, min dan sisihan piawai. Dapatan kajian menunjukkan bahawa amalan pembelajaran pelajar TMUA daripada aspek permulaan pembelajaran dan semasa pembelajaran berada pada tahap tinggi, manakala penutup pembelajaran mencatatkan 89.7 peratus (314), min 4.41 berada pada tahap sangat tinggi. Walaubagaimanapun aspek penggunaan bahan bantu belajar berada pada min 2.52 iaitu berada pada tahap rendah. Hal ini menunjukkan penggunaan laptop, LCD, telefon pintar (Smart Phone), CD al-Quran dan audio al-Quran kurang dipraktikkan dalam pembelajaran Hifz al-Quran. Pembelajaran al-Quran seharusnya dikembangkan dengan pelbagai kaedah pembelajaran seiring kemajuan teknologi masa kini agar peningkatan penguasaan Hifz alQuran dapat dimaksimakan seterusnya pelajar akan semakin minat kepada pembelajaran alQuran di sekolah. Kata kunci: amalan, pembelajaran, hifz al-Quran, bahan bantu belajar. هتدف هذه الدراسة إىل دراسة ممارسات التعلم واستكشافها لدى طالب برنامج "منوذج حتفيظ أويل األلباب (TMUA" (يف املدرسة الدينية الوطنية يف ماليزيا. متت دراسة ممارسات تعلم حفظ القرآن الكرمي لطالب TMUAمن أربعة جوانب، وهي بداية التعلم وأثناء التعلم وهناية التعلم واستخدام الوسائل التعليمية. تشمل هذه الدراسة 350 طالبًا من طالب الصف الرابع يف املدرسة الثانوية الدينية الوطنية ضمن برنامج حتفيظ .TMUAتستخدم هذه الدراسة املنهج الكمي مع تطبيق املنهج الوصفي. ومت بناء
124 االستبيان من الباحث بالرجوع إىل الدراسات السابقة والتحقق من صحة حمتواها من جلنة تتكون من اخلرباء. كما مت حتليل البيانات الكمية من االستبيان وصفيًا باستخدام احلزمة اإلحصائية للعلوم االجتماعية (SPSS(إصدار 28 للحصول على التكرار والنسبة املئوية واملتوسط واالحنراف املعياري. أظهرت نتائج الدراسة أن ممارسات التعلم لدى طالب TMUAمن جانيب بداية التعلم وأثناء التعلم كانت يف مستوى مرتفع، يف حني سجل جانب هناية التعلم 7.89باملائة (314 ،(مبتوسط 41.4يف مستوى مرتفع جدًا. وأما جانب استخدام الوسائل التعليمية فيبلغ متوسطه 52.2وهو مستوى منخفض. وهذا يدل على أن استخدام أجهزة الكمبيوتر احملمولة و LCDواهلواتف الذكية وأقراص القرآن املضغوطة والقرآن الصويت قليل يف تعلم حفظ القرآن. فينبغي تطوير تعلم القرآن الكرمي باستخدام جمموعة متنوعة من أساليب التعلم جنبًا إىل جنب مع تقدم التكنولوجيا احلالية حىت ميكن حتقيق أقصى قدر من إتقان حفظ القرآن الكرمي ويصبح الطالب أكثر اهتمامًا بتعلم القرآن الكرمي يف املدرسة.
125 تطور التدريب الفلكي يف القرن احلادي والعشرين يف إدارة الشؤون اإلسالمية يف ماليزيا PEMBANGUNAN LATIHAN FALAK ABAD KE-21 DALAM PENGURUSAN HAL EHWAL ISLAM DI MALAYSIA (21st CENTURY ISLAMIC ASTRONOMY TRAINING DEVELOPMENT IN THE MANAGEMENT OF ISLAMIC AFFAIRS IN MALAYSIA) Agku Bolkhizan A Ahmad Thani Institut Latihan Islam Malaysia 43650 Bandar Baru Bangi Emel: [email protected] Nor Safina Zainal Institut Latihan Islam Malaysia 43650 Bandar Baru Bangi Emel: [email protected] Abstrak Pembangunan latihan dalam bidang falak merupakan kaedah pengajaran dan pembelajaran (PdP) berkaitan ilmu daripada cabang sains tabii yang terbina berdasarkan mekanisme sains, agama dan sosial yang diterima sejagat. Alam dijadikan objek pemerhatian terhadap keperluan hidup manusia. Manakala manusia melatih diri dengan mempelajari dan mengembangkan ilmu ini seiring dengan kemajuan sebuah tamadun. Pembangunan sosiobudaya abad ke-21 menunjukkan dinamik baharu dalam norma masyarakat untuk berkemahiran dalam penggunaan teknologi. Secara tidak langsung, perubahan ini turut mempengaruhi tata kelola pengurusan falak dalam memenuhi keperluan masyarakat terhadap pengaplikasian falak dalam agama, sosial dan budaya. Justeru itu, kertas ini akan meneliti pendekatan PdP STEM (Sains, Teknologi, Kejuruteraan dan MaThemetik) dalam pembangunan latihan falak. Metodologi secara literatur berdasarkan model ADDIE yang terdiri dari lima tahap iaitu analisis, reka bentuk, pembangunan, perlaksanaan dan penilaian akan dikembangkan dalam PdP STEM menurut kerangka Islam yang diamalkan di Malaysia. Kerangka latihan falak abad ke-21 dilihat mampu membentuk pemahaman terhadap ilmu falak dan dijadikan panduan berautoriti dalam keperluan kehidupan masyarakat. Kata kunci: latihan falak, pendekatan STEM, model ADDIE إن تطور التدريب يف علم الفلك اإلسالمي أسلوب تعليم وتعلم يتعلق مبعرفة أحد فروع العلوم الطبيعية املبنية على آليات علمية ودينية واجتماعية مقبولة عامليا. لقد أصبحت الطبيعة موضع اهتمام الحتياجات احلياة البشرية، بينما يدرب اإلنسان نفسه من خالل تعلم هذه املعرفة وتطويرها مبا يتناسب مع التقدم احلضاري. لقد أظهر التطور االجتماعي والثقايف يف القرن احلادي والعشرين ديناميكية جديدة يف معايري اجملتمع الذي جيب أن يتمتع باملهارة التكنولوجية. ويؤثر هذا التغيري بشكل غري مباشر أيضا يف اإلدارة اإلسالمية يف تلبية احتياجات اجملتمع من تطبيق علم الفلك على الدين واالجتماع والثقافة. لذلك، تتناول هذه الدراسة منهج تعليم وتعلم العلوم والتكنولوجيا واهلندسة والرياضيات )STEM )يف تطوير التدريب يف علم الفلك اإلسالمي. ويتم تطوير املنهجية
126 اليت تعتمد على منوذج ADDIE اليت تتكون من مخس مراحل، وهي التحليل والتصميم والتطوير والتنفيذ والتقييم يف تدريس وتعلم STEM وفقا لإلطار اإلسالمي املستخدم يف ماليزيا. ومن شأن هذا اإلطار التدرييب لعلم الفلك اإلسالمي يف القرن احلادي والعشرين أن يشكل فهما للعلم ويستخدم دليال موثوقا به يف احتياجات احلياة اجملتمعية. الكلمات املفتاحية: التدريب يف علم الفلك اإلسالمي، منهج STEM ،منوذج ADDIE.
127 مفهوم التعليم املنزيل وتطبيقه يف ضوء القرآن الكرمي KONSEP DAN APLIKASI HOMESCHOOLING MENURUT AL-QURAN Norhayati binti Che Hat, Norasyikin binti Osman, Majdan bin Paharal Radzi, Siti Salwa binti Mohd Noor & Nurazan binti Mohmad Rouyan Universiti Sultan Zainal Abidin (UniSZA) [email protected] Abstrak Homeschooling atau pendidikan di rumah merupakan pendidikan alternatif yang merujuk kepada kaedah di mana anak-anak tidak di hantar ke sekolah harian biasa, sebaliknya mereka akan belajar di rumah mereka mengikut cara masing masing . Meskipun homeschooling telah diperkenalkan sebagai pilihan yang sah dalam sistem pendidikan Malaysia, namun pendekatan ini masih dianggap baharu dan belum diterima secara meluas dalam masyarakat. Artikel ini bertujuan untuk membincangkan konsep homeschooling berdasarkan al-Quran serta aplikasi homeschooling dalam pendidikan keluarga Islam. Pendekatan dan matlamat homeschooling berbeza antara sesebuah keluarga dengan keluarga yang lain. Konsep homeschooling ini dapat diorganisasikan kepada lima aspek, iaitu pendidikan tauhid, pendidikan ibadah, pendidikan akhlak, pendidikan kepimpinan dan pendidikan keahlian. Pendidikan secara homeschooling ini dipercayai mempunyai potensi untuk mengambil tempat dalam aliran pendidikan kebangsaan Malaysia suatu masa nanti. التعليم املنزيل أو التعليم يف املنزل هو تعليم بديل يشري إىل طريقة ال يتم فيها إرسال األطفال إىل املدرسة العادية الدوام، وبدالً من ذلك يتعلمون يف املنزل بطريقتهم اخلاصة. على الرغم من إدراج التعليم املنزيل خيارا صاحلا يف نظام التعليم املاليزي، إال أن هذا املنهج ال يزال يعد جديدًا ومل يتم قبوله على نطاق واسع بني اجملتمع. يهدف هذا املقال إىل مناقشة مفهوم التعليم املنزيل على أساس القرآن، وكذلك تطبيق التعليم املنزيل يف التربية األسرية اإلسالمية. خيتلف منهج التعليم املنزيل وأهدافه من أسرة إىل أخرى. وميكن تنظيم مفهوم التعليم املنزيل يف مخسة جوانب، وهي تعليم العقيدة، وتعليم العبادة، وتعليم األخالق، والتعليم القيادي، وتعليم املهارات. ويُتوقع أن يكون التعليم املنزيل قادرا على أن يتبوأ مكانًا يف مسار التعليم الوطين يف ماليزيا يومًا.
128 مواجهة ظاهرة الطالق: حتليل عقد الزواج من منظور الشريعة والقانون MENDEPANI FENOMENA PERCERAIAN: ANALISIS TERHADAP PERJANJIAN PERKAHWINAN DALAM PERSPEKTIF SYARAK DAN UNDANG-UNDANG Rahmah Safinaz Ngspar Calon Sarjana, Jabatan Syariah dan Undang-Undang, Akademi Pengajian Islam, Universiti Malaya, Kuala Lumpur, Malaysia Emel: [email protected] Mohd Norhusairi Mat Hussin (Ph.D) Pensyarah Kanan, Jabatan Syariah dan Undang-Undang, Akademi Pengajian Islam, Universiti Malaya, Kuala Lumpur, Malaysia Emel: [email protected] Abstrak Isu pengabaian tanggungjawab dalam perkahwinan seringkali menjadi punca utama kepada berleluasanya fenomena perceraian dalam masyarakat. Rentetan itu, timbul idea bagi mewujudkan perjanjian perkahwinan sebagai mekanisme perlindungan hak suami isteri. Objektif kajian yang dijalankan adalah bagi mengkaji konsep perjanjian perkahwinan di sisi Islam di samping menumpukan aspek perbandingannya terhadap konsep taklik talak sebagaimana dijelaskan oleh syarak. Kajian ini turut bertujuan bagi menganalisis amalan perjanjian perkahwinan serta taklik talak di Mahkamah Syariah dalam mendepani fenomena semasa perceraian dalam kalangan masyarakat Islam. Metodologi kajian ini adalah menggunakan pendekatan kualitatif serta data-data dikumpulkan menerusi kaedah temu bual, kaedah kajian kes serta kajian perpustakaan terhadap sumber rujukan primer dan sekunder meliputi statut undangundang, buku serta artikel yang berkaitan. Dapatan kajian mendapati bahawa konsep perjanjian perkahwinan menurut syarak adalah memiliki perkaitan rapat dengan konsep janji sebagaimana yang dijelaskan dalam perbahasan mengenai taklik talak. Kendatipun demikian, analisis terhadap laporan kes-kes perceraian di Mahkamah Syariah menunjukkan bahawa terdapat perbezaan ketara terhadap ruang lingkup pemakaian serta kedudukan perjanjian perkahwinan dengan taklik talak tersebut. Sehubungan itu, penelitian secara holistik terhadap konsep serta kedudukan perjanjian perkahwinan berlandaskan kepada perspektif syarak dan undang-undang adalah signifikan bagi mengenal pasti isu-isu yang wujud serta potensi pengamalan perjanjian ini dalam kalangan masyarakat Islam di Malaysia. Kata kunci: Perceraian, Perjanjian Perkahwinan, Taklik, Syarak, Undang-Undang. غالبًا ما تكون مشكلة إمهال املسؤوليات يف الزواج السبب الرئيسي النتشار ظاهرة الطالق يف اجملتمع. ومن مث جاءت فكرة عقد زواج بوصفه آلية حلماية حقوق الزوج والزوجة. يهدف البحث إىل دراسة مفهوم عقد الزواج من املنظور اإلسالمي مع التركيز على املقارنة بينه وبني مفهوم الطالق املعلق كما بينته الشريعة. كما يهدف البحث إىل حتليل ممارسة عقد الزواج والطالق يف احملكمة الشرعية يف التعامل مع ظاهرة الطالق املعلق يف اجملتمع املسلم. ومنهجية هذه الدراسة هي استخدام
129 املنهج النوعي، ويتم مجع البيانات من خالل املقابلة وطريقة دراسة احلالة والبحث املكتيب عن املصادر واملراجع الرئيسة والثانوية اليت تشمل التشريعات القانونية والكتب واملقاالت املعنية. وخلصت نتائج الدراسة إىل أن مفهوم عقد الزواج شرعا له عالقة وثيقة مبفهوم الوعد كما ورد يف بيان الطالق املعلق. وعلى الرغم من ذلك، فإن حتليل تقارير قضايا الطالق يف احملكمة الشرعية يدل على أن هناك اختالفات كبرية يف نطاق التطبيق وكذلك مكانة عقد الزواج يف الطالق املعلق. وعليه، فإن البحث الشامل حول مفهوم ومكانة عقد الزواج من منظور الشريعة والقانون أمر مهم من أجل التعرف على القضايا القائمة وإمكانات ممارسة هذا العقد بني اجملتمع املسلم يف ماليزيا.
130 االحتياجات الروحية لذوي االحتياجات اخلاصة يف ماليزيا: دراسة أدبية KEPERLUAN SPIRITUAL GOLONGAN ORANG KELAINAN UPAYA (OKU) DI MALAYSIA: SATU SOROTAN LITERATUR Nurul Izzattie Elnyz Binti Mahadi Master Candidate, Department of Shariah and Law, Academy of Islamic Studies, Universiti Malaya, 50603 Kuala Lumpur, Malaysia, Emel: [email protected] Raihanah Binti Hj Abdullah Professor, Department of Shariah and Law, Academy of Islamic Studies, Universiti Malaya, 50603 Kuala Lumpur, Malaysia, Emel: [email protected] Mohd Norhusairi Bin Mat Hussin Senior Lecturer, Department of Shariah and Law, Academy of Islamic Studies, Universiti Malaya, 50603 Kuala Lumpur, Emel: [email protected] Abstrak Orang Kelainan Upaya (OKU) merupakan golongan rentan yang sering dipinggirkan dari memperoleh pengisian rohani dek kerana keterbatasan fizikal mereka, ketiadaan pembimbing dan kurangnya pendakwah yang mahir berbahasa isyarat. Hal ini bukannya alasan untuk golongan ini dikecualikan atau meninggalkan kefarduan ibadah yang ditetapkan oleh syarak. Perkembangan dari sudut kerohanian seperti penghayatan agama Islam perlu diberi perhatian kerana ilmu agama Islam merupakan makanan rohani yang bertindak sebagai perawat kepada konflik dalaman sehingga memberi kesan kepada kehidupan seharian individu. Oleh hal yang demikian, golongan agamawan perlu memainkan peranan dengan mengajar ilmu agama kepada mereka seperti cara menunaikan solat, ilmu berkenaan puasa dan menyampaikan mesej-mesej keagamaan dengan cara yang difahami oleh golongan istimewa ini. Kajian ini dilakukan bertujuan untuk mengenal pasti keperluan rohani OKU serta cadangan penambahbaikkan bagi memudahkan OKU sewaktu mendalami ilmu agama. Tambahan pula, kajian ini dilaksanakan menggunakan metodologi kualitatif berbentuk analisis dokumen yang membahaskan permasalahan ini dan meneliti kajian-kajian lepas kerana ramai ahli akademik telah menjalankan kajian mengenai OKU namun kajian mengenai keperluan rohani belum dijalankan secara meluas. Dapatan kajian ialah, pihak-pihak yang berkaitan masih belum memenuhi keperluan dan pembangunan spiritual golongan OKU ini. Kata kunci: Ibadah, Islam, Orang Kelainan Upaya (OKU), Rohani, Spiritual املعاقون أو ذوو االحتياجات اخلاصة هم فئة ضعيفة غالبًا ما يتم هتميشهم من احلصول على التربية الروحية بسبب نقصهم اجلسدي وغياب املرشدين ونقص الدعاة الذين يتقنون لغة اإلشارة. وهذا ليس تربيرا يف هتميش هذه الفئة أو ترك فرض العبادة اليت فرضتها الشريعة. إن التنمية الروحية مثل تدبر التعاليم اإلسالمية جيب االهتمام هبا ألن معرفة الدين اإلسالمي غذاء روحي ميثل عالجا للصراعات الداخلية يؤثر على احلياة اليومية للفرد. لذلك، جيب على الدعاة أن يلعبوا دورًا من خالل تعليمهم التعاليم الدينية مثل كيفية أداء الصالة والصيام وإيصاهلا بطريقة تفهمها هذه الفئة اخلاصة. أجريت هذه الدراسة هبدف التعرف على االحتياجات الروحية لذوي االحتياجات اخلاصة
131 باإلضافة إىل اقتراحات لتحسني تسهيل تعليم الدين هلم. عالوة على ذلك، مت إجراء هذه الدراسة باستخدام منهجية نوعية يف شكل حتليل الوثائق اليت تناقش هذه القضية وتناول الدراسات السابقة ألن كثريا من األكادمييني أجروا دراسات حول ذوي االحتياجات اخلاصة بصورة عامة دون التركيز على االحتياجات الروحية على نطاق واسع. وتوصلت الدراسة إىل أن اجلهات املعنية مل تقم بعد بتلبية حاجتهم وتنميتهم الروحية.
132 إعادة التأهيل االفتراضي ثالثي األبعاد ملرضى السكتة الدماغية: مراجعة منهجية شاملة حول تكامل مبادئ التراث والفسيولوجيا العلمية والنظريات املعرفية. 3D VIRTUAL REHAB IN STROKE PATIENTS: A COMPREHENSIVE SYSTHEMETIC REVIEW ON THE INTEGRATION OF TURATH PRINCIPLES, SCIENTIFIC PHYSIOLOGY, AND COGNITIVE THEORIES. Dayang Hjh Tiawa Awg Hj Hamid1 , Abdul Hafidz Hj Omar2 , Ahmad Muizzuddin Bin Ahmad Rithaudin3 Faculty of Islamic Technology, Universiti Islam Sultan Sharif Ali, Brunei Darussalam Correspondence Author: [email protected] Stroke survivors often encounter challenges in regaining hand functionality, impacting their ability to perform daily activities. This sysThemetic review explores the effectiveness of 3D Virtual Reality (VR) in stroke rehabilitation, with a specific focus on integrating Turath Principles and Scientific Physiology. Additionally, the review examines the role of cognitive theories in enhancing outcomes. The objective of this paper is to sysThemetically gather, analyze, and synthesize existing literature on 3D Virtual Rehabilitation for stroke patients, emphasizing the integration of cultural principles, physiological precision, and cognitive aspects. A comprehensive search strategy was employed across databases, including PubMed and Scopus. Inclusion criteria targeted studies on stroke rehabilitation using 3D Virtual Rehab, incorporating Turath Principles and Scientific Physiology. Cognitive theories were also considered. Studies were evaluated based on quality, design, and relevance. The review identified a range of studies investigating the integration of 3D Virtual Rehabilitation, Turath Principles, and Scientific Physiology in stroke rehabilitation. Cognitive theories, such as motivational and psychomotor theories, were explored in conjunction with the interventions. Findings revealed trends, patterns, and potential gaps in the existing literature. These findings set the stage for the development of a robust conceptual and theoretical framework. The conceptual and theoretical framework that emerges from this synthesis is poised to contribute significantly to the field of stroke rehabilitation. By providing a structured foundation, it will inform the design, development and implementation of tailored 3D VR interventions, acknowledging the interplay of cultural, physiological, and cognitive elements. Additionally, the identified gaps in the literature present opportunities for future research endeavors, inviting further exploration and refinement of the proposed framework. Keywords: Stroke rehabilitation, 3D Virtual Rehab, Turath Principles, Scientific Physiology, Cognitive theories, SysThemetic review. غالبا ما يواجه الناجون من السكتات الدماغية حتديات يف استعادة وظائف اليد، مما يؤثر يف قدرهتم على أداء األنشطة اليومية. تستكشف هذه الدراسة املنهجية فعالية الواقع االفتراضي ثالثي األبعاد يف إعادة تأهيل السكتة الدماغية، مع التركيز بشكل خاص على دمج مبادئ التراث والفسيولوجيا العلمية. باإلضافة إىل ذلك، تبحث الدراسة يف دور النظريات املعرفية يف تعزيز النتائج. فاهلدف من هذه الدراسة هو مجع وحتليل وتوليف املعلومات حول إعادة التأهيل االفتراضي ثالثي األبعاد ملرضى
133 السكتة الدماغية بشكل منهجي، مع التركيز على تكامل املبادئ الثقافية والدقة الفسيولوجية واجلوانب املعرفية. مت توظيف إستراتيجية حبث شاملة عرب قواعد البيانات، مبا يف ذلك PubMed وScopus .استهدفت معايري الشمول الدراسات حول إعادة تأهيل السكتة الدماغية باستخدام إعادة التأهيل االفتراضي ثالثي األبعاد، مبا يف ذلك مبادئ التراث والفسيولوجيا العلمية كما مت النظر يف النظريات املعرفية. مت تقييم الدراسات على أساس اجلودة والتصميم واملالءمة. وقفت الدراسة على عدد من الدراسات اليت تبحث يف دمج إعادة التأهيل االفتراضي ثالثي األبعاد ومبادئ التراث والفسيولوجيا العلمية يف إعادة التأهيل بعد السكتة الدماغية. كما مت استكشاف النظريات املعرفية، مثل النظريات التحفيزية واحلركية النفسية، بالتزامن مع التدخالت. كشفت النتائج عن االجتاهات واألمناط والفجوات احملتملة يف الدراسات املوجودة. عبدت هذه النتائج الطريق لتطوير إطار مفاهيمي ونظري متني. فاإلطار املفاهيمي والنظري الذي ينبثق من هذا التوليف صاحل لإلسهام بشكل كبري يف جمال إعادة تأهيل السكتة الدماغية. من خالل توفري أساس منظم، سيتم إعالم تصميم وتطوير وتنفيذ تدخالت الواقع االفتراضي ثالثية األبعاد املخصصة، مع االعتراف بالتفاعل بني العناصر الثقافية والفسيولوجية واملعرفية. إضافة إىل ذلك، فإن الثغرات اليت مت حتديدها يف الدراسات متثل فرصا للمساعي البحثية املستقبلية، مما يدعو إىل مزيد من االستكشاف وحتسني اإلطار املقترح. الكلمات املفتاحية: إعادة تأهيل السكتة الدماغية، إعادة التأهيل االفتراضي ثالثي األبعاد، مبادئ التراث، الفسيولوجيا العلمية، النظريات املعرفية، املراجعة املنهجية.
134 حتليل مالءمة احملتوى لوحدة التثقيف يف جمال الصحة اإلجنابية واجلنسية كدليل للمراهقني املسلمني ANALISIS KESESUAIAN KANDUNGAN MODUL ACE LPPKN SEBAGAI PANDUAN REMAJA MUSLIM Suryani binti Masnan (Calon PhD UniSZA) Prof Madya Dr Siti Fatimah Salleh Fakulti Pengajian Kontemporari Islam, UniSZA Kajian ini bertujuan untuk menganalisis kesesuaian kandungan modul pendidikan kesihatan reproduktif dan seksual (PKRS) sebagai panduan remaja muslim. Modul terbitan Lembaga Populasi Penduduk dan Keluarga Negara (LPPKN) yang dinamakan Modul ACE (Accurate Comprehensive Effective) telah digunakan sejak 2016 kepada golongan remaja semua kaum yang berumur 10 sehingga 19 tahun. Kajian ini menggunakan pendekatan kualitatif. Metodologi pengumpulan data menggunakan teknik dokumentasi bahan-bahan pengajaran yang digunakan dalam modul ACE merangkumi teks pengajaran, kuiz-kuiz dan video pengajaran. Teknik ini juga digunakan untuk mengumpulkan data-data daripada sumber primer seperti al-Quran, hadith dan kitab-kitab turath, serta sumber sekunder yg menyokong data primer. Data yang dikumpulkan dianalisis secara deskriptif bagi mendapatkan gambaran keseluruhan kandungan modul. Seterusnya, analisis induktif digunakan bagi mendapatkan pandangan dan kaedah umum Islam mengenai pendidikan reproduktif, seksual dan gender. Akhirnya, analisis deduktif dijalankan bagi mendapatkan keputusan bersifat khusus sama ada Modul ACE sesuai dijadikan panduan kepada remaja Muslim atau tidak berdasarkan pandangan Islam. Kajian mendapati, kebanyakan kandungan yang terdapat dalam bahan pengajaran Modul ACE terutamanya bagi topik pendidikan seksual dan pendidikan gender tidak sesuai untuk dijadikan panduan kepada remaja muslim. Kajian ini menggesa agar bahan-bahan pembelajaran yang digunakan dalam Modul ACE perlu disemak semula dan ditambah baik agar lebih selaras dengan ajaran dan nilai-nilai Islam, serta mengutamakan pembinaan karakter, mengukuhkan nilai-nilai keluarga, dan mencegah perilaku yang bertentangan dengan syariat Islam. Kajian turut mencadangkan agar LPPKN merujuk Garis Panduan Pengendalian Masalah Kesihatan Seksual dan Reproduktif di Kalangan Remaja yang telah dikeluarkan oleh Jawatankuasa Muzakarah Fatwa Majlis Kebangsaan Bagi Hal Ehwal Ugama Islam Malaysia (MKI) Kali Ke-90 sejak 1 Mac 2010 lagi. Kata kunci: kesihatan reproduktif dan seksual, remaja, modul ACE, analisis kesesuaian, sensitiviti agama, gender هتدف هذه الدراسة إىل حتليل مدى مالءمة حمتوى وحدة التثقيف يف جمال الصحة اإلجنابية واجلنسية كدليل للمراهقني املسلمني. مت استخدام الوحدة اليت نشرها اجمللس الوطين للسكان واألسرة واليت تسمى بوحدة ACE املطبقة منذ عام 2016 على املراهقني من مجيع املعتقدات والذين تتراوح أعمارهم بني 10 إىل 19 عامًا. تستخدم هذه الدراسة منهجًا نوعيًا، حيث مت مجع البيانات باستخدام تقنية توثيق املواد التعليمية املستخدمة يف وحدة ACE مبا يف ذلك النصوص التعليمية واالختبارات ومقاطع الفيديو. كما استخدمت هذه التقنية جلمع البيانات الشرعية من املصادر
135 األولية مثل القرآن الكرمي واألحاديث النبوية الشريفة والكتب التراثية، واملصادر الثانوية اليت تدعم البيانات األولية. بدأت الباحثة بتحليل البيانات اجملمعة حتليالً وصفيًا للحصول على نظرة عامة حملتوى الوحدة، مث قامت باستخدام التحليل االستقرائي للحصول على منظور إسالمي حول التربية اإلجنابية واجلنسية واجلندر )gender .)وأخريًا، مت إجراء حتليل استنتاجي للتأكد من مدى مالئمة وحدة ACEلتكون دليالً للمراهقني املسلمني تعليميًا بناء على وجهات النظر اإلسالمي. وتوصل البحث إىل أن معظم احملتوىات املوجودة يف املواد التعليمية لوحدة ACE ،خاصة يف موضوعات التربية اجلنسية وتربية اجلندر غري مناسبة ليكون دليلًا للمراهقني املسلمني. تدعو هذه الدراسة إىل مراجعة وحتسني املواد التعليمية املستخدمة يف وحدة ACE لتكون أكثر انسجاما مع التعاليم والقيم اإلسالمية، فضال عن إعطاء األولوية لبناء الشخصية، وتعزيز القيم األسرية، ومنع السلوك املخالف للشريعة اإلسالمية. واقترحت الدراسة أيضًا على اجمللس الوطين للسكان واألسرة الرجوع إىل القواعد اإلرشادية للتعامل مع مشاكل الصحة اجلنسية واإلجنابية بني املراهقني اليت أصدرهتا جلنة مناقشة الفتوى التابعة للمجلس الوطين للشؤون الدينية اإلسالمية يف ماليزيا للمرة التسعني يف مارس .2010 الكلمات املفتاحية: الصحة اإلجنابية واجلنسية، الشباب، حتليل املالءمة، احلساسية الدينية، اجلندر, وحدة ACE
136 صفات اهلل حسب منهج العقيدة عند اجملموعة املعتدلة : مسامهة يف توحيد األمة SIFAT KHABARIYYAH MENURUT METODE AKIDAH GOLONGAN MU‘TADILAH: SUATU SUMBANGAN PENYATUAN UMMAH Nasron Yaacob Jabatan Usuluddin, Fakulti Pengajian Islam Kontemporari, Kolej Universiti Islam Antarabangsa Sultan Ismail Petra (KIAS), 15730, Malaysia, e-mail: [email protected] Abstrak Umat Islam masa kini telah berselisih pandangan berkenaan sifat khabariyyah Allah SWT, sehingga melahirkan metode akidah ithbat, ta’wil dan tafwid. Setiap daripada aliran yang berpegang dengan metode-metode tersebut hanya menganggap metodenya sahaja sebagai metode akidah Ahli Sunnah wal Jamaah yang sebenar. Justeru itu segelintir ulama Islam yang dikenali sebagai golongan mu‘tadilah, berusaha meleraikan kekusutan perselisihan ini dengan menawarkan idea sumbangan penyatuan ummah melalui metode akidah yang sederhana. Hakikatnya golongan mu‘tadilah bukanlah satu aliran akidah yang baru, bahkan ia hanya suatu gerakan berkenaan idea kesedaran yang bertujuan menyedarkan hakikat sebenar metode akidah yang menjadi pegangan umat Islam sejak zaman nubuwwah lagi. Ini kerana isu-isu yang berkisar tentang huraian sifat khabariyyah adalah isu cabang atau furu‘ dalam akidah, dan bukannya isu prinsip teras atau usul yang bersifat muktamad berasaskan wahyu. Maka golongan mu‘tadilah percaya perselisihan akidah yang panjang itu sepatutnya tidak menggugat kesatuan akidah dalam kalangan umat Islam, sekiranya titik sebenar perselisihan dapat diraikan dengan sebaiknya. Objektif kajian ialah menilai sumbangan penyatuan ummah yang dicadangkan oleh golongan mu‘tadilah melalui isu sifat khabariyyah berdasarkan metode akidah yang sederhana. Kajian ini menggunakan pendekatan kualitatif melalui reka bentuk kajian analisis kandungan, iaitu analisis terhadap bahan dokumentasi seperti buku, majalah dan artikel jurnal. Hasil kajian mendapati bahawa golongan mu‘tadilah adalah golongan yang berpegang dengan metode sederhana dalam isu sifat khabariyyah. Walaupun mereka juga berpegang dengan metode pilihan tertentu, namun metode akidah lain juga masih diterima sebagai sebahagian daripada metode Ahli Sunnah wal Jamaah yang sahih. Justeru golongan mu‘tadilah sangat menekankan keperluan kesatuan ummah di antara umat Islam dan menolak sikap fanatik yang melampau kerana ia akan menutupi ruang keraian di sepanjang perselisihan tersebut. Justeru metode golongan mu‘tadilah boleh dianggap sebagai metode penyatuan ummah yang ideal dan terbaik. Kajian ini diharap dapat meredakan pertikaian metode akidah yang sekian lama berlanjutan melalui metode mu‘tadilah yang sederhana sebagaimana anjuran Islam, seterusnya merealisasikan usaha penyatuan ummah yang dicita-citakan. Kata kunci: Sumbangan, Mu‘tadilah, Penyatuan Ummah, Khabariyyah. لقد تضاربت آراء املسلمني اليوم حول صفات اهلل سبحانه وتعاىل، مما أدى إىل ظهور مناهج اإلثبات والتأويل والتفويض. وكل مدرسة من املذاهب اليت تلتزم بتلك املناهج إمنا تعترب منهجها هو املنهج الصحيح لعقيدة أهل السنة واجلماعة. ولذلك، حتاول جمموعة من علماء اإلسالم املعروفة باسم اجملموعة املعتدلة حل حدة هذا اخلالف من خالل طرح فكرة املسامهة يف توحيد األمة املتمثلة يف املنهج العقائدي املعتدل. واحلقيقة أن هذه اجملموعة املعتدلة ليست تيارا عقائديا جديدا، بل هي يف
137 الواقع جمرد حركة تتعلق بفكرة واعية هتدف إىل توعية الناس باملنهج العقائدي احلقيقي الذي كان ينتهجه املسلمون منذ عصر النيب صلى اهلل عليه وسلم. وذلك ألن املسائل اليت تدور حول صفات اهلل هي مسائل فروع يف العقيدة، وليست مسائل أصول أو قطعية بالوحي. لذلك تعتقد اجملموعة املعتدلة أن اخلالف العقائدي الطويل ال ينبغي أن يهدد وحدة العقيدة بني املسلمني، إذا أمكن مراعاة نقطة اخلالف احلقيقية بشكل صحيح. وهدف الدراسة هو تقييم مسامهة توحيد األمة اليت تقترحها اجملموعة املعتدلة من خالل مسألة صفات اهلل على أساس املنهج العقائدي املعتدل. تستخدم هذه الدراسة منهجًا نوعيًا من خالل حتليل احملتوى، وهو حتليل للمواد الوثائقية مثل الكتب واجملالت واملقاالت. وتوصلت نتائج الدراسة إىل أن اجملموعة املعتدلة هي جمموعة تتمسك باملنهج املعتدل يف مسألة صفات اهلل. وعلى الرغم من أهنم يلتزمون أيضًا مبنهج معني خمتار، إال أن املناهج األخرى ال تزال مقبولة أيضًا بوصفها جزءا من منهج أهل السنة واجلماعة الصحيح. ولذلك فإن اجملموعة املعتدلة تؤكد بشدة على ضرورة وحدة األمة بني املسلمني، وترفض التعصب الشديد ألنه يسد باب التسامح طول اخلالف. ولذلك ميكن اعتبار منهج اجملموعة املعتدلة هو األسلوب األمثل لتوحيد األمة. ومن املؤمل أن تتمكن هذه الدراسة من ختفيف حدة اخلالف حول املنهج العقائدي الذي استمر لفترة طويلة من خالل املنهج املعتدل كما أوصى به اإلسالم مما حيقق التوحيد املنشود لألمة. الكلمات املفتاحية: املسامهة، املعتدلة، توحيد األمة، اخلربية.
138 اللسان ودوره يف تعلم نطق احلروف العربية LIDAH DAN PERANANNYA DALAM PEMBELAJARAN SEBUTAN HURUF ARAB Majdan Paharal Radzi, Norhayati Che Hat, Siti Salwa Mohd Noor & Mohd Fauzi Abd. Hamid Universiti Sultan Zainal Abidin Abstrak Ilmu fonetik merupakan salah satu ilmu yang perlu dikuasai oleh penutur natif Melayu bagi meningkatkan penguasaan sebutan huruf Arab. Penghasilan ujaran yang baik menjadikan seseorang penutur itu berketerampilan dalam bertutur, terutamanya bahasa kedua. Secara asas, ilmu fonetik terbahagi kepada tiga, iaitu fonetik artikulatori, fonetik auditori dan fonetik akustik. Dalam pembelajaran ilmu fonetik artikulatori, makhraj dan sifat huruf sering dibincangkan oleh pengkaji lepas bagi mendeskripsi ciri-ciri bunyi huruf Arab. Lidah memainkan peranan penting dan merupakan organ utama pertuturan. Ilmu anatomi ini menjadi dimensi baharu kajian fonetik selain pendedahan berkaitan makhraj dan sifat huruf. Kajian ini membincangkan struktur lidah secara khusus dan tempat penghasilan beberapa huruf Arab menggunakan gambarajah lidah. Kajian ini memberi sumbangan dalam memperkaya ilmu pendidikan bahasa Arab terutama ilmu fonetik dan membantu penutur menguasai sebutan huruf Arab dalam bentuk yang sama dengan bahasa kedua. علم األصوات هو أحد العلوم اليت حيتاج املتحدثون باللغة املاليزية إىل إتقاهنا من أجل حتسني نطقهم للحروف العربية. إن نطق الصوت بشكل صحيح جيعل املتحدث متمكنا يف التحدث، وخاصة اللغة الثانية. بصورة عامة ينقسم علم األصوات إىل ثالثة أقسام، وهي الصوتيات النطقية، والصوتيات السمعية، والصوتيات الفيزيائي. ويف تعلم الصوتيات النطقية غالبًا ما يتم تناول خمارج احلروف وصفاهتا من الباحثني القدامى يف وصف خصائص احلروف العربية. يلعب اللسان دورًا مهمًا وهو العضو الرئيسي يف الكالم. لقد أصبحت املعرفة بالتشريح بعدًا جديدًا للدراسات الصوتية، باإلضافة إىل التعرض ملخارج احلروف وصفاهتا. تتناول هذه الدراسة على وجه التحديد تركيب اللسان وخمارج نطق بعض احلروف العربية باستخدام الرسم التخطيطي للسان. تساهم هذه الدراسة يف إثراء تعليم اللغة العربية وخاصة علم األصوات ومساعدة املتحدثني على إتقان نطق احلروف العربية كما هو يف اللغة الثانية.
139 دراسة املقابر القدمية يف قرية "برماتنج باسري" وتطور دخول اإلسالم يف باهانج KAJIAN MAKAM LAMA DI KAMPONG PERMATANG PASIR, PEKAN DAN PERKEMBANGAN KEDATANGAN ISLAM DI PAHANG Mohamad Hilmi Mat Said Pensyarah Kanan, Universiti Malaysia Pahang al-Sultan Abdullah(UMPSA) [email protected] 0139287274 Mohd Kasturi Nor Abd Aziz Pensyarah Kanan, Universiti Malaysia Perlis (UniMAP) [email protected] 0193742673 Abstrak Kehidupan masyarakat di negeri Pahang banyak menerima pengaruh agama Islam setelah kedatangan Islam ke Tanah Melayu. Pengaruh Islam yang kuat telah memberi kesan yang besar terhadap gaya hidup dan corak pemerintahan di Tanah Melayu terutamanya negeri Pahang Darul Makmur. Menurut bukti kajian yang diketahui umum, bukti kedatangan Islam ke Tanah Melayu adalah pada tahun 1303 Masihi. Ini melalui catatan yang ditulis di dalam Batu Bersurat di Kuala Berang Terengganu. Namun begitu, ianya masih mampu dibincangkan lagi dengan penemuan Batu Nisan Aceh di Kg. Permatang Pasir, Pulau Tambun, Pekan, Pahang pada tahun 1955. Catatan pada Batu Nisan Aceh tersebut telah menunjukkan bahawa kedatangan Islam ke tanah melayu adalah lebih awal dari sebelum ini iaitu 419 hijrah bersamaan 1028 Masihi. Pada batu tersebut tertulis ayat-ayat al-Qur’an dan sya`ir Arab di samping terdapat tarikh si mati yang meninggal dunia pada waktu Subuh hari Rabu 14hb. Rabi`ul Awal tahun 419 Hijrah bersamaan 12 April tahun 1028 Masihi. Objektif kajian ini untuk mengkaji sejauhmana tarikh yang tertulis di Batu Nisan tersebut adalah benar dan sahih. Kajian ini akan melihat dari sudut Sejarah Batu Nisan Aceh di Pahang dan Khat Thuluth pada Batu tersebut. Kajian ini juga akan meninjau dari sudut arkeologinya dan jenis Batu tersebut. Metodologi kajian ini adalah kualitatif iaiatu kajian kepustakaan, di mana pengkaji akan melihat dokumen dan menganalisa dokumen tersebut. Dari sudut tipologi atau arkeologi, pakar bahagian tersebut akan terlibat dalam melihat sudut pandang melalui eksevakasi lokasi tersebut. Hasil dari kajian ini Pengkaji mendapati bahawa tidak mustahil Islam telah datang ke Pahang pada tarikh 419H/1028M. Namun tiada bukti penempatan awal Islam di kawasan tersebut menurut kajian tipologi. Dari sudut sejarah Batu Nisan Aceh di kawasan itu tiada yang seawal tahun tersebut. Namun terdapat rekod tahun tersebut 419H/1028H di beberapa negara di Nusantara. Sejarah Khat Thuluth juga menunjukkan tarikh yang lebih awal. Kata kunci: Kedatangan Islam, Batu Nisan Aceh, Permatang Pasir, Pekan تلقت احلياة االجتماعية يف والية باهانج الكثري من التأثري اإلسالمي بعد وصول اإلسالم إىل عامل املاليو. كان لتأثري اإلسالم القوي أثر كبري على أمناط احلياة وطرق احلكم يف عامل املاليو، وخاصة يف والية باهنج دار املعمور. وحبسب األدلة البحثية املعروفة فإن دليل وصول اإلسالم إىل عامل املاليو كان يف عام 1303م. وهذا يعتمد على العبارات املكتوبة يف النقوش احلجرية يف كواال بريانج ترجنانو. ومع ذلك، ال يزال هذا األمر خاضعا للمناقشة مع اكتشاف شاهد قرب آتشيه يف فرماتنج باسري،
140 جزيرة تامبون، فكن باهانج عام 1955م . وقد دلت العبارات على شاهد قرب آتشيه أن وصول اإلسالم إىل عامل املاليو كان أقدم من التاريخ املذكور وهو عام 419 ه املوافق عام 1028م.كتبت على شاهد القرب آيات من القرآن والشعر العريب، باإلضافة إىل تاريخ املتوىف الذي تويف فجر يوم األربعاء 14 ربيع األول عام 419 ه املوافق 12 إبريل عام 1028م. اهلدف من هذه الدراسة هو التأكد من مدى صحة التاريخ املكتوب على شاهد القرب وأصالته. تعاجل هذه الدراسة من منظور تاريخ شاهد قرب آتشيه يف باهنج وخط الثلث على احلجر. كما تستعرض أيضًا من الناحية األثرية ونوع احلجر. منهجية هذه الدراسة هي املنهج النوعي املتمثل يف البحث يف الدراسات السابقة، إذ يقوم الباحث بالنظر إىل الوثائق وحتليلها. ومن الناحية األثرية، يشارك خرباء هذا اجملال يف رؤية وجهة النظر من خالل التنقيب يف املوقع. توصل الباحث إىل أنه ليس من املستحيل أن يكون اإلسالم قد جاء إىل باهنج يف تاريخ 419هـ/1028م. ومع ذلك، ليس هناك دليل على وجود استيطان إسالمي مبكر يف املنطقة وفقًا للدراسات النموذجية. ومن وجهة النظر التارخيية، مل تكن هناك شواهد قبور ألبناء آتشيه يف املنطقة منذ ذلك العام. ومع ذلك، هناك سجالت ترجع إىل عام 419هـ/1028هـ يف عدة بلدان يف أرخبيل املاليو. كما أن تاريخ خط الثلث أيضًا يدل على تاريخ مبكر.
141 القرآن منوذجا لتعليم التحدث باللغة العربية AL-QURAN SEBAGAI MODEL PENGAJARAN BERTUTUR BAHASA ARAB Siti Salwa Mohd Noor, Norasyikin Osman, Norhayati Che Hat, Mohd Shahrizal Nasir & Majdan Paharal Radzi CA: [email protected] Abstrak Pengajaran Bahasa Arab perlu sentiasa dikaitkan dengan al-Quran al-karim. Ini kerana bahasa Arab adalah bahasa yang diturunkan melaluinya wahyu al-Quran dan al-Hadis. Penekanan terhadap bahasa Arab perlu diberi perhatian dengan memastikan tidak ada masyarakat beragama Islam yang buta al-Quran dan sekurang-kurangnya mempunyai ilmu asas bahasa Arab ketika membaca al-Quran. Kajian ini bertujuan mengkaji peranan al-Quran dalam pembelajaran kemahiran bertutur bahasa Arab. Satu model pembelajaran bertutur bahasa Arab dibangunkan berasaskan syahid al-Quran untuk penutur bukan asli bahasa Arab. Proses pembinaan model pembelajaran bertutur bahasa Arab ini menggunakan pendekatan Penyelidikan Reka Bentuk dan Pembangunan. Dapatan kajian mencadangkan tiga elemen yang perlu diberi perhatian untuk pembangunan model bertutur berasaskan syahid al-Quran iaitu a) kandungan (Ayat al-Quran) berasaskan model kurikulum buku teks DSKP merangkumi objektif, komponen kemahiran lisan dan peranan al-Quran; b) proses pelaksanaan merangkumi pegetahuan pedagogi kandungan, kaedah pengajaran dan pembelajaran serta perancangan aktiviti; c) kaedah pentaksiran merangkumi kelancaran, ketepatan, kandungan dan sebutan. Rumusannya, al-Quran berperanan besar dalam mencorak pembelajaran bahasa Arab secara realistik dan hidup. Perbualan dalam ayatayat al-Quran boleh dijadikan contoh untuk kegunaan seharian dalam komunikasi. Pendidik haruslah kreatif memanfaatkan ayat al-Quran dalam pengajaran Bahasa Arab. إن تعليم اللغة العربية ينبغي أن يربط بالقرآن الكرمي. وذلك ألن اللغة العربية هي اللغة اليت نزل هبا القرآن الكرمي واحلديث الشريف، فيجب التركيز عليها لضمان عدم وجود فرد مسلم أعمى عن القرآن ولديه على األقل معرفة أساسية باللغة العربية عند قراءة القرآن. هتدف هذه الدراسة إىل معرفة دور القرآن الكرمي يف تعلم مهارة الكالم باللغة العربية. يتم تطوير منوذج تعلم الكالم باللغة العربية لغري الناطقني هبا بناءً على الشواهد من القرآن. تستخدم عملية بناء منوذج تعلم اللغة العربية هذا منهج التصميم والتطوير. تشري نتائج الدراسة إىل ثالثة عناصر جيب االهتمام هبا لتطوير منوذج الكالم القائم على الشواهد من القرآن، وهي: أ( احملتوى )آيات القرآن( على أساس الوثيقة املعيارية للمنهج الدرارسي والتقييم )DSKP )مبا يف ذلك األهداف ومكونات مهارة الكالم ودور القرآن. ب( عملية التنفيذ ومعرفة احملتوى التربوي وطرق التدريس وختطيط األنشطة. ج( طرق التقييم اليت تشمل الطالقة والدقة واحملتوى والنطق. ويف اخلتام، فإن القرآن يلعب دورا كبريا يف تشكيل أمناط تعلم اللغة العربية بطريقة واقعية وحيوية. ميكن استخدام احملادثة يف آيات القرآن الكرمي منوذجا لالستخدام
142 اليومي يف التواصل. وينبغي للمعلمني أن يبدعوا يف االستفادة من اآليات القرآنية يف تعليم اللغة العربية.
143 مفهوم تعلم اللغة العربية حسب نظرية األندراغوجيا KONSEP PEMBELAJARAN BAHASA ARAB BERASASKAN TEORI ANDRAGOGI Norasyikin Osman, Norhayati Che Hat, Siti Salwa Mohd Noor Universiti Sultan Zainal Abidin Abstrak Pembelajaran bahasa Arab dalam kalangan orang dewasa mempunyai perbezaan dengan golongan kanak-kanak. Teori yang sering digunakan sebagai asas dalam kajian pembelajaran orang dewasa ialah teori Knowles (1980). Kajian ini bertujuan untuk mengupas berkaitan penerapan teori andragogi dalam pembelajaran bahasa Arab pada era digital ini. Teori ini menjelaskan terdapat 5 paksi model andragogi iaitu konsep pelajar, peranan pengalaman pelajar, kesediaan untuk belajar, perspektif masa dan orientasi pembelajaran. Konsep pelajar dewasa ialah mereka mempunyai hala tuju mereka sendiri namun berbeza berdasarkan latar belakang masing-masing. Walaubagaimanapun mereka masih memerlukan bimbingan dalam situasi yang tertentu. Pelajar dewasa kaya dengan pengalaman seterusnya dapat membantu proses pembelajaran mereka. Pengalaman yang pelbagai ini akan menjadi sumber pembelajaran mereka. Pelajar dewasa juga bersedia untuk belajar sekiranya mereka telah mempunyai pengetahuan dan keperluan untuk mempelajari sesuatu perkara supaya mereka berpuas hati dengan tugasan dan ujian hidup yang sebenar. Selain daripada itu, teknologi turut perlu diterapkan agar seiring dengan perkembangan semasa. Penggunaan teknologi dalam proses pengajaran dan pembelajaran telah menjadi satu keperluan utama bukan lagi pilihan. Justeru itu, pembelajaran bahasa Arab berasaskan teori andragogi dan diintegrasikan dengan elemen digital akan dibincangkan dengan lebih mendalam dalam kajian ini. Secara kesimpulannya kajian ini akan dapat membantu para guru dalam menerapkan teori andragogi dalam pembelajaran bahasa Arab seiring dengan kepesatan teknologi masa kini. Kata kunci: pembelajaran bahasa Arab, teori andragogi, era digital خيتلف تعلم الكبار للغة العربية عن األطفال. النظرية اليت غالبا ما تستخدم أساسا يف دراسة تعلم الكبار هي نظرية نولوز )1980 .)هتدف هذه الدراسة إىل اختبار مدى تطبيق نظرية األندراغوجيا يف تعلم اللغة العربية يف العصر الرقمي. وتوضح هذه النظرية أن هناك 5 حماور لنموذج األندراغوجيا، وهي مفهوم الطالب، ودور جتربة الطالب، واالستعداد للتعلم، واملنظور الزمين، والتوجه التعليمي. ومفهوم الطالب الكبار هو هؤالء الذين لديهم اجتاههم اخلاص ولكنهم خيتلفون حسب خلفياهتم اخلاصة. ومع ذلك، فإهنم ما زالوا حباجة إىل التوجيه يف مواقف معينة. يتمتع الطالب الكبار خبربات إضافية ميكن أن تساعدهم على عملية التعلم اخلاصة هبم وتكون مصدرًا لتعلمهم. والطالب الكبار أيضًا على استعداد للتعلم إذا كان لديهم معرفة وحاجة إىل تعلم شيء حىت يكونوا راضني عن املسؤوليات والتحديات الواقعية. وبصرف النظر عن ذلك، جيب أيضًا تطبيق التكنولوجيا ملواكبة التطورات احلالية. فأصبح استخدام التكنولوجيا يف عملية التعليم والتعلم ضرورة كربى ومل يعد
144 خيارًا. ولذلك، فإن تعلم اللغة العربية على أساس نظرية األندراغوجيا اليت تدمج مع العناصر الرقمية يتم البحث فيه مبزيد من التعمق يف هذه الدراسة. ويف اخلتام، تكون هذه الدراسة قادرة على مساعدة املعلمني يف تطبيق نظرية األندراغوجيا يف تعلم اللغة العربية مبا يتماشى مع تطور التكنولوجيا السريع اليوم.
145 مستوى تنفيذ مواد الدراسات العامة )MPU )عن الدراسات اإلسالمية يف بوليتكنيك ماليزيا TAHAP PELAKSANAAN KURUS MATA PELAJARAN PENGAJIAN UMUM (MPU) PENGAJIAN ISLAM DI POLITEKNIK MALAYSIA Mohd Khairul Naim Sameri1 , 2Siti Suzana Mohd Saad & Alias Mat Saad3 1 Politeknik Premier Ibrahim Sultan Johor, Malaysia. Emel: [email protected] 2 Sekolah Kebangsaan Kopok Pasir Gudang Johor, Malaysia. Emel: [email protected] 3Politeknik Port Dickson, Malaysia. Emel: 3 [email protected] Abstrak Kajian ini memberi fokus terhadap tahap pelaksanaan kursus (MPU) Pengajian Islam di Politeknik Malaysia. Sebanyak 202 orang pensyarah terdiri daripada 18 buah Politeknik Malaysia telah dipilih berdasarkan cadangan jadual Krejcie & Morgan (1970) terlibat dalam kajian ini. Data kajian ini di analisis secara deskriptif menggunakan SPSS dengan min, kekerapan dan peratusan. Hasil dapatan kajian menunjukkan tahap keberkesanan pelaksanaan proses P&P kursus (MPU) Pengajian Islam berada pada tahap interpretasi skor yang sederhana tinggi iaitu dengan nilai (min=3.90). Manakala dapatan kajian tahap keberkesanan pelaksanaan kursus (MPU) Pengajian Islam aspek mencapai objektif kursus yang ditawarkan pula berada pada tahap interpretasi skor sederhana tinggi iaitu dengan nilai (min = 3.69). Secara keseluruhannya dapatan kajian telah menggambarkan bahawa tahap pelaksanaan kursus (MPU) Pengajian Islam di Politeknik Malaysia adalah berada pada tahap yang sederhana berdasarkan dapatan kajian ini. Oleh itu, suatu usaha penambahbaikan perlu dilaksanakan untuk meninggkatkan tahap pelaksanaan P&P khusus terhadap pelaksanaan kursus (MPU) Pengajian Islam. Kata kunci: Tahap Keberkesanan, Pelaksanaan Kursus MPU Pengajian Islam, Politeknik Malaysia. تركز هذه الدراسة على مستوى تنفيذ مقرر الدراسات اإلسالمية )MPU )يف البوليتكنك املاليزية. مت اختيار إمجايل 202 حماضر من 18 بوليتكنك يف ماليزيا هلذه الدراسة بناء على جدول Krejcie & Morgan( 1970 .)مت حتليل بيانات هذه الدراسة وصفيا باستخدام برنامج SPSS مع املتوسطات والتكرارات والنسب املئوية. أظهرت نتائج الدراسة أن مستوى فعالية تنفيذ التعليم والتعلم ملقرر الدراسات اإلسالمية كان على مستوى عال إىل حد ما )املتوسط = 90.3 .)ومن ناحية أخرى، فقد وجدت أيضا أن مستوى التنفيذ من حيث حتقيق أهداف املقرر كان على متوسط العلو )املتوسط = 69.3 .)كما أظهرت نتائج الدراسة بشكل عام أن مستوى تنفيذ MPU يف البوليتكنك املاليزية ال يزال على مستوى معتدل. ولذلك، ينبغي بذل اجلهود يف التحسني لزيادة مستوى فعالية التعليم والتعلم وخاصة لـMPU. الكلمات املفتاحية: مستوى الفعالية، تنفيذ مقرر الدراسات اإلسالمية MPU ،البوليتكنك املاليزية.
146 آلية العمل اخلريي اإلسالمي للتغلب على قضية األطفال املشردين يف ماليزيا MEKANISME FILANTROPI ISLAM DALAM MENGATASI ISU KANAK-KANAK TERBIAR DI MALAYSIA Farziyatul Firzanah binti Dziyaul Afraz1 Tengku Fatimah Muliana binti Tengku Muda2 1 Institut Penyelidikan Produk dan Ketamadunan Melayu Islam, Universiti Sultan Zainal Abidin, Kampus Gong Badak, 21300 Kuala Nerus, Terengganu 2Fakulti Pengajian Kontemporari Islam, Universiti Sultan Zainal Abidin, Kampus Gong Badak, 21300 Kuala Nerus, Terengganu Abstrak Kanak-kanak terbiar merupakan kumpulan rentan yang kehilangan kedua ibu bapa, terabai, atau ditinggalkan tanpa pengawasan yang mencukupi. Keadaan ini mencorakkan realiti kehidupan kanak-kanak tersebut yang berhadapan dengan kekurangan akses kepada pendidikan, kesihatan, dan peluang masa depan yang lebih baik. Justeru kajian ini bertujuan untuk mengkaji konsep dan aplikasi mekanisme filantropi Islam dalam menangani isu kanakkanak terbiar di Malaysia. Kajian yang menggunakan pendekatan kualitatif ini melibatkan kaedah pengumpulan data secara analisis dokumen dan temubual. Dapatan dianalisis secara analisis kandungan dan Themetik bagi mencapai objektif kajian. Dapatan kajian mendapati mekanisme zakat, wakaf, sedekah dan hibah adalah aplikasi filantropi Islam yang mampu menangani isu kanak-kanak terbiar di Malaysia melalui prinsip kedermawanan, keprihatinan, kesukarelawanan dan kasih sayang sesama masyarakat. Kajian diharapkan dapat menyumbang kepada usaha pembangunan program dan inisiatif yang dapat memulihkan kehidupan kanak-kanak terbiar, khasnya di Malaysia. Kata kunci: Filantropi Islam, kanak-kanak terbiar, zakat, hibah, wakaf, sedekah األطفال املشردون هم جمموعة ضعيفة فقدوا كال الوالدين أو أمهلوا أو تركوا دون إشراف مناسب. ويشكل هذا الوضع واقع حياة هؤالء األطفال الذين يواجهون مشكلة عدم احلصول على تعليم وصحة وفرص مستقبلية أفضل. ومن هنا يهدف هذا البحث إىل دراسة مفهوم العمل اخلريي اإلسالمي وتطبيق آلياته يف التعامل مع قضية األطفال املشردين يف ماليزيا. تتضمن هذه الدراسة اليت تستخدم املنهج النوعي مجع البيانات من خالل حتليل الوثائق واملقابلة. ويتم حتليل النتائج من خالل حتليل احملتوى واملوضوع لتحقيق أهداف الدراسة. وتوصلت نتائج الدراسة إىل أن آليات الزكاة والوقف والصدقة واهلبة تعد من تطبيقات العمل اخلريي اإلسالمي القادرة على معاجلة قضية األطفال املشردين يف ماليزيا من خالل الصدقة واالهتمام والتطوع واحملبة بني اجملتمع. ومن املأمول أن تساهم الدراسة يف تطوير الربامج واملبادرات اليت من شأهنا استعادة حياة األطفال املشردين خاصة يف ماليزيا
147 مطلع اهلالل من منظور الفقه MATLA' ANAK BULAN MENURUT PERSPEKTIF FIQH Muhammad Ridzuan Hashim Abstrak Matla' dalam melihat anak bulan merupakan suatu proses yang yang penting dalam penentuan awal bulan hijri dalam Islam. Dalam perspektif fiqh, matla' anak bulan merupakan isu penting yang mempengaruhi kalendar Islam, terutama dalam menetapkan tarikh-tarikh penting seperti permulaan Ramadan dan Hari Raya. Penentuan matla' anak bulan menurut fiqh melibatkan kaedah-kaedah tertentu yang dibentuk oleh ulama untuk memastikan ketepatan dalam menentukan awal bulan hijri. Mazhab-mazhab fiqh yang pelbagai memiliki pandangan berbeza tentang penentuan matla' anak bulan ini, termasuk dalam urusan kriteria anak bulan, falak dan astronomi dan sosial, serta pemahaman terhadap hadis-hadis yang berkaitan. Analisis temubual dilakukan dalam kajian ini bagi mendapatkan pandangan yang tepat berkaitan matlak bagi memastikan konsistensi dan ketepatan dalam menetapkan awal bulan hijri untuk penjadualan ibadah dan perayaan di dalam Islam. Kata kunci: matla’, falak dan astronomi. يعد املطلع يف رؤية اهلالل عملية مهمة يف حتديد بداية الشهر اهلجري يف اإلسالم. ومن الناحية الفقهية، يعد مطلع اهلالل قضية مهمة تؤثر يف التقومي اإلسالمي، خاصة يف حتديد مواعيد مهمة مثل بداية شهر رمضان واألعياد. إن حتديد مطلع اهلالل وفق منظور الفقه يعتمد على طرق معينة وضعها العلماء للتأكد من الدقة يف حتديد بداية الشهر اهلجري. اختلفت املذاهب الفقهية يف حتديد مطلع اهلالل، مبا يف ذلك مسائل معايري اهلالل وعلم الفلك واالجتماع، وكذلك فهم األحاديث املتعلقة به. مت إجراء حتليل املقابلة يف هذه الدراسة للحصول على آراء دقيقة تتعلق باملطلع لضمان االتساق والدقة يف حتديد بداية الشهر اهلجري لتحديد أوقات العبادات واألعياد يف اإلسالم.
148 دور املرأة يف مؤسسة األسرة وفق االجتاهات النسوية الغربية : حتليل من وجهة نظر احلديث النبوي PERANAN WANITA DALAM INSTITUSI KEKELUARGAAN MENURUT FEMINISME BARAT: ANALISIS MENURUT PERSPEKTIF HADITH Muhammad Adam Abd. Azid, Mohd Ramizu Abdullah @ Zakaria & Ahmad Syakir Nassuruddin Fakulti Pengajian Islam Kontemporari, Kolej Universiti Islam Antarabangsa Sultan Ismail Petra (KIAS) Corresponding email: [email protected] Abstrak Isu peranan wanita dalam institusi kekeluargaan sering menjadi fokus perbincangan antara aliran-aliran feminisme Barat. Aliran feminisme liberal sebagai contoh menekankan autonomi, martabat, dan kesamaan bagi wanita dalam keluarga. Manakala, feminisme sosialis pula mengkritik model keluarga patriarki yang dilihat sebagai alat untuk mempertahankan ketidaksetaraan gender dan ekonomi. Selain daripada yang dinyatakan di atas, masih banyak teori dan kritikan yang diketengahkan oleh aliran-aliran feminisme Barat berkaitan peranan wanita dalam institusi kekeluargaan. Oleh yang demikian, kajian ini dilakukan bagi menganalisis perspektif aliran-aliran feminisme Barat berkaitan peranan wanita dalam institusi kekeluargaan. Selain itu, kajian ini juga turut meneliti hadith-hadith berkaitan peranan wanita dalam institusi kekeluargaan bagi mengetengahkan perspektif Islam berkaitan isu tersebut. Kajian ini mengaplikasikan metode kajian kualitatif, data-data diperoleh melalui kajian kepustakaan dan dianalisis dengan mengaplikasikan metode analisis kandungan. Hasil kajian mendapati, aliran-aliran feminisme Barat memiliki pemikiran berbeza terhadap peranan wanita dalam keluarga berbanding dengan pandangan tradisional atau agama. Manakala, melalui perspektif hadith, wanita dilihat mempunyai peranan dan tanggungjawab yang besar dalam keluarga, bahkan masyarakat dan negara. Tambahan pula, hak-hak wanita dalam keluarga juga turut dilindungi oleh Islam. Kata kunci: Peranan wanita; Institusi kekeluargaan; Feminisme Barat; Islam غالبًا ما تكون قضية دور املرأة يف األسرة حمور نقاش بني االجتاهات النسوية الغربية. تؤكد احلركة النسوية الليربالية على سبيل املثال على االستقاللية والكرامة واملساواة للمرأة يف األسرة. ويف الوقت نفسه، تنتقد احلركة النسوية االشتراكية منوذج األسرة التقليدية اليت يُنظر إليها على أهنا أداة للدفاع عن عدم املساواة يف اجلنس واالقتصاد. باإلضافة إىل ذلك، ال يزال هناك العديد من النظريات واالنتقادات اليت قدمتها االجتاهات النسوية الغربية بشأن دور املرأة يف األسرة. ولذلك جاءت هذه الدراسة لتحليل نظرة االجتاهات النسوية الغربية املتعلقة بدور املرأة يف األسرة. باإلضافة إىل ذلك، تتناول هذه الدراسة أيضًا األحاديث املتعلقة بدور املرأة يف األسرة إلبراز املنظور اإلسالمي جتاه هذه القضية. تطبق هذه الدراسة منهج البحث النوعي، ويتم احلصول على البيانات من خالل الدراسة
149 املكتبية وحتليلها عن طريق حتليل احملتوى. توصلت نتائج الدراسة إىل أن االجتاهات النسوية الغربية لديها أفكار خمتلفة حول دور املرأة يف األسرة مقارنة باآلراء التقليدية أو الدينية، بينما من حيث احلديث النبوي يُنظر إىل املرأة على أن هلا دورا كبريا ومسؤولية كبرية يف األسرة، بل يف اجملتمع والبالد. عالوة على ذلك، فإن حقوق املرأة يف األسرة أيضًا حيميها اإلسالم. الكلمات املفتاحية: دور املرأة، األسرة، احلركة النسوية الغربية، دين اإلسالم