E-book คู่มือยาสมุนไพร ตามกรอบบัญชียาร่วม จังหวัดจันทบุรี

2.4 กลุมยาบรรเทารดิ สีดวงทวารหนกั

(14) ยาผสมเพชรสังฆาต สูตรที่ 2

กรอบบัญชยี า
O โรงพยาบาล/ โรงพยาบาลสงเสริมสขุ ภาพตาํ บล(มีแพทยแผนไทย)
O โรงพยาบาลสง เสริมสุขภาพตาํ บล

รูปแบบ
แคปซลู ขนาด 500 มลิ ลิกรัม (ผลติ จากโรงพยาบาลเขาคชิ ฌกูฏ)

สตู รตํารับ
ในผงยา 85 กรมั ประกอบดวย
เถาเพชรสงั ฆาต หนกั 50 กรัม กะเมง็ หนัก 15 กรมั โกฐนํ้าเตา หวั กระชาย
หนกั ส่งิ ละ 10 กรัม

รสยา
รอ นเอียน

ขอบงใช ขนาดและวิธใี ช จาํ นวนยา ระยะเวลา
ทจี่ าย/คร้ัง

รกั ษาริดสดี วงทวาร รบั ประทานครั้งละ 3แคปซลู วันละ 3 60 แคปซูล 1 สปั ดาห

ภายในระยะที่ 1-2 ครัง้ กอนอาหาร เชา กลางวัน เยน็ นดั ตดิ ตาม

x ระยะที่ 1 รดิ สีดวงไม *อาการดีขึน้ รับประทานตดิ ตอกันเปน อาการ
ยนื่ ออกมานอกขอบ เวลา 3-6 เดือน
ทวาร

x ระยะที่ 2 รดิ สีดวง

ยื่นออกมานอกขอบ

ทวารขณะถายอุจจาระ

และเลื่อนกลบั เขาไปใน

ทวารหนักหลังถา ย

อุจจาระ)

ขอหามใช

ไมค วรใชย าในหญิงตัง้ ครรภแ ละหญงิ ใหน มบุตร

ขอ ควรระวงั

ไมพบรายงาน

เหตกุ ารณไ มพ งึ ประสงค

เหตุการณไมพึงประสงคจาก สรุปรายงานเหตุการณไมพึงประสงคจ ากการใช

ยาประจําป 2557 Spontaneous Reports of Adverse Drug Reaction

2014 พบวา มีรายงานท้ังสิ้น 6 รายงาน2

Dermatologic: Stevens Johnson Syndrome (1/6), Angioedema

(1/6), Rash Maculo-Papular (3/6), Urticaria (1/6)2

กลมุ งานแพทยแผนไทยและแพทยทางเลือก สำนักงานสาธารณสขุ จงั หวัดจันทบรุ ี 39

Drug Interaction
ไมพบรายงาน

คูยากับยาสมุนไพรท่เี กดิ Drug Interaction

คยู าที่เกิดอันตรกิรยิ า กลไกการเกดิ

ยาสมนุ ไพร ยาแผนปจจบุ ัน Potential การจัดการเมื่อใชรวมกนั

Interactions

ยาผสม Warfarin89 ไมพบรายงาน หลกี เลี่ยงการใชยาสมุนไพร
เพชรสังฆาต Aspirin 300 mg89

การเก็บรกั ษายา
- เกบ็ ยานี้ในภาชนะบรรจเุ ดิมที่บรรจมุ า และเกบ็ ใหพ นมือเด็ก
- ควรเกบ็ ยาไวในทโ่ี ปรง ไมม ีแดดสอง โดยไมใหอยใู นท่ีรอ นมากกวา 30 °C
- ไมเ กบ็ ยาในบรเิ วณท่เี ปยกหรือชืน้ และชีแ้ จงใหผปู วยปด ฝาใหส นทิ หลังจาก
เปด ใชยาในแตล ะคร้ัง
- ทง้ิ ยาน้เี ม่ือยาหมดอายุ (ยาหมดอายุตามฉลาก หรือยาที่แบงบรรจุ/ยาทเ่ี ปด
ใชแลว ยาจะมีอายุอยูได 6 เดือน) หรือหากลกั ษณะทางกายภาพของยา (สี
กลิ่น รส) เปล่ยี นแปลงไป เปนการบง บอกถึงความไมคงตวั ของยา ไมค วรใช
ยานนั้ ตอไป

ตารางเทียบเคยี งยาสมนุ ไพรกบั ยาแผนปจจบุ นั

กลุมอาการ ยาสมนุ ไพร ยาแผนปจจบุ นั
รกั ษาโรคริดสีดวงทวาร ยาผสมเพชรสังฆาต Daflon91,92
Sidual91,92

40 กลมุ งานแพทยแ ผนไทยและแพทยท างเลอื ก สำนกั งานสาธารณสุข จงั หวดั จนั ทบุรี

กลมุ ที่ 3

ยาสมุนไพร

กลมุ อาการทางสตู ศิ าสตรน รีเวชวทิ ยา

กลมุ งานแพทยแ ผนไทยและแพทยท างเลอื ก สำนักงานสาธารณสขุ จังหวดั จันทบรุ ี 41

(15) ยาประสะไพล
กรอบบัญชยี า
O โรงพยาบาล/ โรงพยาบาลสง เสรมิ สุขภาพตาํ บล(มีแพทยแผนไทย)
O โรงพยาบาลสง เสริมสุขภาพตาํ บล
รูปแบบ:
ยาแคปซลู ขนาด 350 มลิ ลิกรัม (ผลติ จากโรงพยาบาลเขาคชิ ฌกูฏ)
รสยา
รสรอน
สตู รตาํ รบั
ในผงยา 162 กรัมประกอบดวย
1.เหงาไพล หนกั 81กรมั
2.ผวิ มะกรูด เหงาวา นนํา้ หัวกระเทียม หัวหอม พริกไทยลอน ดอกดีปลี
เหงาขิง เหงาขมน้ิ ออย เทยี นดาํ เกลอื สินเธาว หนักสิ่งละ 8 กรมั
3.การบรู หนัก 1 กรมั

ขอบงใช ขนาดและวิธีใช จาํ นวนยา ระยะเวลา

ทจ่ี า ย/ครัง้

บรรเทาอาการปวดหนวง

ทอ งนอย ทองอดื

อาการจุกแนนทอง 180 1เดอื น
ระหวา งชว งประจําเดือน รับประทานคร้ังละ 3 แคปซูล วันละ 3 แคปซูล ติดตาม
ระดูมาไมสม่ําเสมอหรือมา คร้งั กอ นอาหารเชา กลางวนั เย็น อาการ

นอยกวา ปกติ1

รักษาวัยทอง (อาการรอน
วูบวาบ ไมส บายตวั

ขับน้ําคาวปลาในหญิงหลัง รับประทานครั้งละ 3 แคปซูล วนั ละ 3 130 2 สปั ดาห

คลอดบุตร1 เพ่ิมการหลง่ั ครง้ั กอนอาหารเชา กลางวัน เย็น แคปซูล ติดตาม

น้ํานม อาการ

รบั ประทานครั้งละ 3 แคปซลู วนั ละ 3 60 แคปซลู 1 สปั ดาห

รักษาอาการตกขาว ครัง้ กอ นอาหารเชา กลางวนั เย็น ติดตาม

อาการ

ขอ หามใช
- หา มใชใ นหญิงทมี่ ภี าวะตกเลือดหลังคลอด และหญงิ ต้ังครรภ1
- ผทู มี่ ไี ข1
- หามรับประทานในหญงิ ท่มี ีระดูมากกวา ปกติ1 เพราะอาจทาํ ใหระดูขบั ออก
มากข้ึน

42 กลุม งานแพทยแ ผนไทยและแพทยท างเลอื ก สำนักงานสาธารณสขุ จงั หวัดจนั ทบรุ ี

ขอ ควรระวัง
- ควรระวงั การใชยาอยา งตอเนื่อง โดยเฉพาะอยางย่งิ ในผปู วยท่มี คี วามผดิ ปกติ
ของตับ ไต เนอื่ งจากอาจเกดิ การสะสมของการบูรและเกดิ พษิ ได1 ตํารบั ยา
ประสะไพลในตํารับ 1 กรมั มีการบรู ปริมาณ 0.0062 กรัม (ปริมาณทสี่ งผลให
เกิดพิษตอ รา งกาย 0.5-1 กรัม)
- กรณขี ับนา้ํ คาวปลาในหญงิ หลงั คลอดบุตร ไมค วรใชติดตอกันนานเกนิ 1
เดอื น

อาการไมพ ึงประสงค:
เหตกุ ารณไมพงึ ประสงคจาก สรปุ รายงานเหตกุ ารณไมพึงประสงคจากการใช
ยาประจาํ ป 2557 Spontaneous Reports Of Adverse Drug Reaction
2014 พบวา มีรายงานท้ังสน้ิ 1 รายงาน2
Dermatologic: Rash Maculo-Papular (1/1)2

Drug Interaction
-ควรระวังการใชยานี้รวมกบั สารกนั เลือดเปนลม่ิ (Anticoagulant) และยาตาน
การจับตวั ของเกลด็ เลือด (Antiplatelets) เนือ่ งจากตํารับยาประสะไพลมี
สมนุ ไพรจาํ นวน 12 ชนิด พบวามฤี ทธิ์ทําใหเกิด Antiplatelets,
Anticoagulantจาํ นวน 4 ชนดิ ไดแก ดอกดีปลี53 หัวกระเทยี ม
(55)(56)พรกิ ไทยลอน57 เทียนดาํ 49
- ควรระวงั การใชยานรี้ วมกบั ยาทีก่ ระบวนการเมแทบอลิซึมผา นเอนไซม
Cytochrome P450 (CYP 450) เน่ือจากตํารับยาประสะไพลมสี มุนไพร
จํานวน 12 ชนดิ พบวา มฤี ทธิ์ยับยั้งการทํางานของ CYP 1A2, CYP 2E1,
CYP 2D6, CYP 3A4 จาํ นวน 3 ชนิด ไดแ ก หัวกระเทยี ม(58)ดอกดปี ลี37, 43
พรกิ ไทยลอ น38 และมีฤทธิ์ยับยงั้ การทํางานของ P-Glycoprotein จํานวน 3
ชนิด ไดแ ก เหงาไพล59 ดอกดีปลี44 พริกไทยลอ น39
- ควรระวังการใชย านรี้ ว มกบั ยาทม่ี ฤี ทธิ์ลดระดับความดนั โลหิตเนือ่ งจากตํารบั
ยาประสะไพล มสี มุนไพรจํานวน 12 ชนดิ พบวามฤี ทธิ์ Hypotension
จํานวน 2 ชนดิ ไดแก ดอกดีปลี45 หัวกระเทยี ม60

คูย ากบั ยาสมุนไพรทเี่ กิดDrug Interaction

คยู าท่เี กดิ อันตรกิรยิ า กลไกการเกิด

ยาสมนุ ไพร ยาแผนปจจุบัน Potential การจัดการเมอื่ ใชรว มกัน

Interactions

ยาประสะไพล Warfarin 89 ยับย้ังการเกาะกลุมของ หลกี เล่ยี งการใชยาสมนุ ไพร
เกลด็ เลอื ด

Aspirin 300 mg89 (มโี อกาสเลือดออกงาย
และเลอื ดแข็งตวั ชา)

กลมุ งานแพทยแ ผนไทยและแพทยทางเลอื ก สำนักงานสาธารณสุข จังหวัดจนั ทบรุ ี 43

การเกบ็ รกั ษายา

- เกบ็ ยาน้ใี นภาชนะบรรจุเดิมที่บรรจุมา และเก็บใหพ น มอื เด็ก

- ควรเก็บยาไวใ นทโ่ี ปรง ไมม ีแดดสอ ง โดยไมใหอ ยใู นที่รอ นมากกวา 30 °C
- ไมเ กบ็ ยาในบรเิ วณท่เี ปย กหรือชืน้ และช้แี จงใหผูปวยปดฝาใหส นทิ หลงั จาก

เปดใชย าในแตละครัง้

- ท้งิ ยานเ้ี ม่ือยาหมดอายุ (ยาหมดอายตุ ามฉลาก หรือยาท่ีแบง บรรจุ/ยาที่เปด

ใชแ ลวยาจะมีอายุอยูได 6 เดือน) หรอื หากลกั ษณะทางกายภาพของยา (สี

กล่ิน รส) เปลี่ยนแปลงไป เปนการบงบอกถึงความไมค งตวั ของยา ไมควรใช

ยานั้นตอไป

ตารางเทยี บเคียงยาสมนุ ไพรกับยาแผนปจจบุ นั

กลุมอาการ ยาสมนุ ไพร ยาแผนปจจุบนั

ไมพบรายงาน

44 กลมุ งานแพทยแผนไทยและแพทยทางเลือก สำนกั งานสาธารณสุข จงั หวดั จันทบรุ ี

(16) ยาเลือดงาม

กรอบบัญชยี า
O โรงพยาบาล/ โรงพยาบาลสงเสรมิ สุขภาพตําบล(มแี พทยแผนไทย)
O โรงพยาบาลสง เสรมิ สุขภาพตําบล

รูปแบบ
ยาแคปซูล ขนาด 500 มลิ ลิกรัม

สูตรตํารบั
ในผงยา 102 กรัมประกอบดวย
1. เหงา ขิงแหง ตะไครบ าน(ลําตน ) สะระแหน( ทง้ั ตน) เหงากระชาย
เหงา กะทือ ผิวมะกรดู ใบมะนาว ราก และใบกะเพรา หัวกระเทยี ม
เปลือกเพกา โกฐจฬุ าลมั พา ชาพลู(ทง้ั ตน ) ลูกเรว หอม ลูกจันทน
ดอกกานพลู ดอกดปี ลี เหงาไพล พริกไทยลอ น รากเจตมูลเพลิงแดง
รากชะเอมเทศ หนักส่งิ ละ 5 กรัม
2. พมิ เสน การบูร หนกั สงิ่ ละ 1 กรมั

รสยา
รอ น

ขอบงใช ขนาดและวธิ ใี ช จาํ นวนยา ระยะเวลา
ทจ่ี าย/คร้ัง
บรรเทาอาการปวด รบั ประทานคร้ังละ 2 แคปซูล
ประจําเดอื น วนั ละ 3 ครั้ง 180 1 เดอื น
บรรเทาประจําเดือนมา แคปซลู นัดติดตาม
ไมส มํา่ เสมอ กอ นอาหารเชา กลางวัน เยน็
ประจําเดอื นมีสีคล้าํ

บรรเทาอาการตกขาว

รกั ษาอาการไมอยาก รับประทานครั้งละ 2 แคปซูล 90 แคปซูล 2สปั ดาห
อาหาร วันละ 3 ครง้ั ติดตาม
อาการ
กอ นอาหารเชา กลางวัน เยน็

อาการไมพ งึ ประสงค
ไมพ บรายงาน

ขอ หามใช
- หามใชใ นหญงิ ตกเลอื ดหลังคลอด หญิงตัง้ ครรภ1
- ผทู ีม่ ีไข1

ขอควรระวัง
ควรระวงั การใชย าอยางตอเน่ือง โดยเฉพาะอยางยงิ่ ในผูป วยทม่ี ีความผิดปกติ
ของตบั ไต เน่อื งจากอาจเกดิ การสะสมของการบรู และเกดิ พษิ ได1 ตํารับยา
เลือดงามในตาํ รับ 1 กรมั มีการบรู ปรมิ าณ 0.0098 กรัม (ปริมาณท่ีสงผล
ใหเกิดพิษตอรา งกาย 0.5-1 กรมั )

กลมุ งานแพทยแ ผนไทยและแพทยท างเลือก สำนกั งานสาธารณสุข จงั หวัดจนั ทบรุ ี 45

Drug Interaction

-ควรระวงั การใชยานีร้ วมกับสารกันเลอื ดเปน ลม่ิ (Anticoagulant) และยา
ตา นการจบั ตัวของเกลด็ เลือด (Antiplatelets) เน่อื งจากตํารับยาเลอื ดงามมี
สมุนไพรจํานวน 22 ชนดิ พบวามฤี ทธิ์ทาํ ใหเ กดิ Antiplatelets,
Anticoagulant จํานวน 6 ชนดิ ไดแก ดอกดีปลี53 พริกไทยลอน57 เหงา ขงิ
แหง (54) หัวกระเทียม(55)(56) ดอกกานพลู46 รากชะเอมเทศ(48)(47)
- ควรระวงั การใชยานีร้ ว มกับยาทก่ี ระบวนการเมแทบอลิซึมผา นเอนไซม
Cytochrome P450 (CYP 450) เน่ืองจากตํารบั ยาเลอื ดงามมีสมุนไพร
จาํ นวน 22 ชนิด พบวามฤี ทธ์ิยับยัง้ การทํางานของ CYP 1A2, CYP 2E1,
CYP 2D6, CYP 3A4, CYP 2C19 จาํ นวน 6 ชนิด ไดแก เหงาขิงแหง36, 37
พริกไทยลอ น37 ดอกดีปลี 37, 43 หวั กระเทียม58 รากเจตมลู เพลิงแดง11
และมีฤทธ์ิกระตุน การทํางานของ CYP 1A2, CYP 3A4 จํานวน 2 ชนิด ไดแ ก
โกฐจฬุ าลัมพา18 พริกไทยลอน38 และมีฤทธย์ิ บั ย้งั การทํางานของ
P-Glycoprotein จาํ นวน 7 ชนดิ ไดแก ดอกดีปลี44 พรกิ ไทยลอ น39
หวั กระเทยี ม(63)เหงา ไพล59 รากชะเอมเทศ40 เหงา กระทือ64 เหงาขิงแหง6
และมฤี ทธิ์กระตุนการทํางานของ P-Glycoprotein จาํ นวน 1 ชนิดไดแก
เหงา ขงิ แหง41
- ควรระวงั การใชยานี้รวมกับยาท่ีมฤี ทธ์ลิ ดระดบั ความดนั โลหิตเนอื่ งจาก
ตํารบั ยาเลอื ดงามมี สมนุ ไพรทง้ั หมด 22 ชนิด พบวามฤี ทธ์ิทําใหเ กดิ
Hypotension จาํ นวน 5 ชนดิ ไดแ ก ตะไครบ า น65 ดอกดีปล4ี 5 หัวกระเทียม60
รากและใบกะเพรา66 รากชะเอมเทศ42
- ควรระวังการใชย าน้ีรวมกบั ยาทมี่ ฤี ทธลิ์ ดระดับนํ้าตาลในเลือดเนอ่ื งจาก
ตาํ รบั ยาเลอื ดงามมสี มุนไพร ทัง้ หมด 22 ชนดิ พบวามฤี ทธ์ิ Hypoglycemia
จาํ นวน 2 ชนิด ไดแ กชา พลู50 เหงาขงิ แหง 5

คูยากบั ยาสมุนไพรท่เี กดิ Drug Interaction

คยู าทีเ่ กิดอันตรกิรยิ า กลไกการเกิด

ยาสมนุ ไพร ยาแผนปจ จบุ ัน Potential การจดั การเม่อื ใชรวมกัน

Interactions

ยาเลือดงาม Warfarin 89 ยบั ยั้งการเกาะกลุมของ หลกี เลีย่ งการใชยาสมนุ ไพร
เกลด็ เลือด
มีโอกาสเลือดออกงา ย)

Aspirin 300 mg89 (และเลือดแข็งตัวชา

46 กลมุ งานแพทยแ ผนไทยและแพทยทางเลือก สำนกั งานสาธารณสุข จงั หวัดจันทบุรี

การเกบ็ รักษายา
- เก็บยานี้ในภาชนะบรรจเุ ดิมที่บรรจุมา และเก็บใหพ นมอื เด็ก
- ควรเกบ็ ยาไวใ นทีโ่ ปรง ไมม ีแดดสอง โดยไมใหอ ยูในทีร่ อ นมากกวา 30 °C
- ไมเ กบ็ ยาในบรเิ วณท่ีเปยกหรือช้ืน และช้ีแจงใหผ ูปว ยปดฝาใหสนิทหลงั จาก
เปดใชย าในแตล ะครง้ั
- ทิ้งยานี้เมื่อยาหมดอายุ (ยาหมดอายุตามฉลาก หรอื ยาท่ีแบง บรรจุ/ยาท่ีเปด
ใชแ ลว ยาจะมีอายุอยูได 6 เดือน) หรอื หากลกั ษณะทางกายภาพของยา (สี
กลนิ่ รส) เปลี่ยนแปลงไป เปนการบง บอกถึงความไมคงตัวของยา ไมค วรใช
ยาน้ันตอ ไป

ตารางเทียบเคยี งยาสมุนไพรกับยาแผนปจ จบุ นั

กลมุ อาการ ยาสมุนไพร ยาแผนปจ จบุ นั
บรรเทาอาการปวดทองกอนมี ยาเลือดงาม Mefenamic acid91,92
ประจาํ เดอื นหรือระหวางมี
Ibuprofen91,92
ประจาํ เดือน
แกปวด ปวดประจําเดือน

กลมุ งานแพทยแ ผนไทยและแพทยท างเลอื ก สำนักงานสาธารณสขุ จังหวดั จันทบรุ ี 47

(17) ยาปลกู ไฟธาตุ

กรอบบัญชยี า
O โรงพยาบาล/ โรงพยาบาลสงเสริมสขุ ภาพตําบล(มีแพทยแผนไทย)
O โรงพยาบาลสง เสรมิ สุขภาพตาํ บล

รปู แบบ
ยาแคปซลู ขนาด 500 มลิ ลกิ รัม

สตู รตํารบั
ในผงยา 100 กรัมประกอบดวย
1. พรกิ ไทยลอนหนัก 50 กรัม
2. ดอกดีปลี รากชา พลู ผักแพวแดง (ท้งั ตน ) เถาสะคาน เหงาขิงแหง
ลูกผกั ชลี อม เหงาวา นนํ้า หัวแหว หมู ผวิ มะกรูด ลูกพิลังกาสา
หนักส่ิงละ 5 กรมั

รสยา
รอน

ขอบงใช ขนาดและวิธใี ช จาํ นวนยา ระยะเวลา
ทีจ่ า ย/ครั้ง

กระตนุ นํา้ นม รบั ประทานคร้ังละ 2 แคปซลู วนั ละ 3 180 1 เดอื น
กระจายเลือดลมในหญิง ครง้ั กอ นอาหารเชา กลางวนั เยน็ แคปซลู นัดติดตาม

หลังคลอด รบั ประทานคร้ังละ 2 แคปซลู วันละ 3 2สปั ดาห
ครั้ง กอนอาหารเชา กลางวนั เย็น 90 แคปซลู ติดตาม
บรรเทาอาการอาหาร
ไมยอย ทําใหผายลม อาการ

ขอหามใช
- หามใชกบั หญงิ ตกเลือดหลงั คลอด และหญงิ ตั้งครรภ1
- ผทู ี่มไี ข1

ขอ ควรระวงั
ไมพ บรายงาน

อาการไมพ งึ ประสงค
แสบรอนยอดอก

48 กลมุ งานแพทยแ ผนไทยและแพทยทางเลือก สำนกั งานสาธารณสุข จงั หวัดจันทบรุ ี

Drug Interaction
- ควรระวังการใชย าน้รี ว มกับสารกนั เลือดเปนลม่ิ (Anticoagulant) และยา
ตา นการจับตัวของเกลด็ เลือด (Antiplatelets) เน่อื งจากตํารับยาปลกู ไฟ
ธาตุ มีสมุนไพรจาํ นวน 11 ชนดิ พบวามีฤทธ์ิทําใหเ กิด Antiplatelets,
Anticoagulant จํานวน 3ชนดิ ไดแก ดอกดีปลี53เหงา ขงิ แหง54 พรกิ ไทย
ลอ น57
- ควรระวังการใชรว มกบั ยา Phenytoin, Propranolol, Theophylline และ
Rifampicin เน่ืองจากตํารบั น้ีมีพริกไทยในปริมาณสูง
- ควรระวังการใชยานร้ี วมกบั ยาท่กี ระบวนการเมแทบอลซิ ึมผา นเอนไซม
Cytochrome P450 (CYP 450) เนอ่ื งจากตํารบั ยาปลกู ไฟธาตุ มีสมนุ ไพร
จาํ นวน 11 ชนิด พบวา มีฤทธิ์ยับย้ังการทาํ งานของ CYP 1A2, CYP 2E1,
CYP 2D6, CYP 3A4, CYP 2C19 จาํ นวน 3ชนิด ไดแ ก เหงา ขงิ แหง36, 37
พรกิ ไทยลอน37 ดอกดีปลี 37, 43 และมฤี ทธ์ิกระตนุ การทาํ งานของ CYP 1A2,
CYP 3A4 จํานวน 1 ชนดิ ไดแก พริกไทยลอน38 และมีฤทธ์ิยับย้งั การทํางาน
ของ P-Glycoprotein จํานวน 3ชนดิ ไดแก ดอกดปี ลี44 พริกไทยลอน39
เหงาขิงแหง 6 และมฤี ทธิ์กระตุนการทํางานของ P-Glycoprotein จาํ นวน 1
ชนิดไดแก เหงาขงิ แหง 41
- ควรระวงั การใชยานร้ี วมกับยาทมี่ ฤี ทธลิ์ ดระดับความดันโลหติ เน่อื งจาก
ตาํ รับยาเลอื ดงามมี สมุนไพรทั้งหมด 22 ชนดิ พบวามฤี ทธิ์ทาํ ใหเ กดิ
Hypotension จํานวน 1 ชนดิ ไดแก ดอกดปี ลี45
- ควรระวังการใชยานีร้ วมกับยาท่ีมีฤทธ์ิลดระดับนํ้าตาลในเลือดเนื่องจาก
ตํารับยาเลอื ดงามมสี มุนไพร ทงั้ หมด 22 ชนิด พบวา มีฤทธ์ิ Hypoglycemia
จํานวน 2 ชนดิ ไดแกชา พลู50 เหงา ขงิ แหง 5

คูยากับยาสมุนไพรท่เี กดิ Drug Interaction

คูยาท่เี กดิ อนั ตรกริ ิยา กลไกการเกิด

ยาสมนุ ไพร ยาแผนปจจบุ ัน Potential การจดั การเมือ่ ใชร วมกัน
Interactions

Warfarin89 ยับย้งั การเกาะกลมุ ของ หลกี เล่ยี งการใชย าสมุนไพร
เกลด็ เลือด
ยาปลุกไฟธาตุ
Aspirin 300 mg89 (มีโอกาสเลอื ดออกงาย
และเลือดแขง็ ตัวชา )

กลุม งานแพทยแผนไทยและแพทยทางเลอื ก สำนักงานสาธารณสขุ จังหวัดจันทบรุ ี 49

การเก็บรกั ษายา
- เกบ็ ยานใี้ นภาชนะบรรจเุ ดิมที่บรรจุมา และเกบ็ ใหพ น มือเด็ก
- ควรเกบ็ ยาไวในทโ่ี ปรง ไมมีแดดสอ ง โดยไมใหอ ยใู นท่รี อ นมากกวา 30 °C
- ไมเก็บยาในบรเิ วณท่ีเปย กหรือชน้ื และช้ีแจงใหผูปว ยปดฝาใหส นิทหลังจาก
เปดใชย าในแตล ะคร้ัง
- ทงิ้ ยานีเ้ มื่อยาหมดอายุ (ยาหมดอายุตามฉลาก หรือยาที่แบงบรรจุ/ยาที่เปด
ใชแลวยาจะมีอายุอยูได 6 เดือน) หรือหากลกั ษณะทางกายภาพของยา (สี
กลน่ิ รส) เปล่ียนแปลงไป เปนการบง บอกถึงความไมคงตัวของยา ไมค วรใช
ยาน้ันตอ ไป

ตารางเทียบเคียงยาสมุนไพรกับยาแผนปจ จุบัน

กลมุ อาการ ยาสมนุ ไพร ยาแผนปจ จบุ ัน
กระตุนการสรางน้ํานม ยาปลกุ ไฟธาตุ Domperidone91,92

50 กลมุ งานแพทยแ ผนไทยและแพทยทางเลอื ก สำนักงานสาธารณสุข จังหวัดจันทบุรี

(18) ยาไฟประลัยกลั ป

กรอบบัญชียา
O โรงพยาบาล/ โรงพยาบาลสงเสรมิ สุขภาพตําบล(มีแพทยแผนไทย)
O โรงพยาบาลสงเสริมสขุ ภาพตาํ บล

รปู แบบ
ยาแคปซลู ขนาด 500 มิลลกิ รมั

สูตรตํารับ
ในผงยา 71 กรัมประกอบดว ย
1. รากเจตมูลเพลิงแดง สารสม สะตุ แกนแสมทะเล ผวิ มะกรูด การบูร
หนักสง่ิ ละ 6 กรมั
2. เหงา ขมนิ้ ออย เหงากะทอื เหงา ขา เหงา ไพล เปลือกมะรุม
หนักสิ่งละ 5 กรมั
3. พรกิ ไทยลอน เหงา ขงิ ดอกดปี ลี หวั กระเทียม หนักสง่ิ ละ 4 กรัม

รสยา
รอ น

ขอ บงใช ขนาดและวิธใี ช จํานวนยา ระยะเวลา
ท่ีจาย/ครง้ั

ขับน้าํ คาวปลา รับประทานคร้ังละ 2 แคปซูล วันละ 3 90 แคปซูล 2สัปดาห
ในมารดาหลงั คลอด คร้ัง กอนอาหารเชา กลางวนั เย็น ตดิ ตาม
อาการ

ขอ หา มใช

- หามใชก ับหญิงตกเลือดหลงั คลอดหญิงต้ังครรภ และผูท่ีมีไข

- หา มใชในหญิงทผ่ี าคลอด เน่ืองจากทาํ ใหแ ผลหายชา

ขอควรระวงั

ไมพบรายงาน

อาการไมพึงประสงค

แสบรอนยอดอก

Drug Interaction

- ควรระวงั การใชยานี้รวมกับสารกันเลือดเปนลิม่ (Anticoagulant) และยาตา น

การจบั ตัวของเกลด็ เลือด (Antiplatelets) เนือ่ งจากตํารับยาไฟประลยั กัลปมี

สมนุ ไพรจาํ นวน 14 ชนดิ พบวา มีฤทธ์ทิ าํ ใหเกิด Antiplatelets,

Anticoagulantจํานวน 3 ชนดิ ไดแ ก ดอกดีปลี53 หัวกระเทียม

(55)(56)พรกิ ไทยลอน57

- ควรระวังการใชรวมกบั ยา Phenytoin, Propranolol, Theophyllineและ

Rifampicin เนอื่ งจากตํารับนี้มีพริกไทยในปริมาณสูง1

- ควรระวงั การใชย านร้ี ว มกบั ยาทกี่ ระบวนการเมแทบอลิซึมผา นเอนไซม

Cytochrome P450 (CYP 450) เนอ่ื งจากตาํ รับยาไฟประลัยกลั ปมสี มุนไพร

กลมุ งานแพทยแ ผนไทยและแพทยท างเลือก สำนักงานสาธารณสุข จังหวดั จนั ทบรุ ี 51

จํานวน 14 ชนิด พบวามีฤทธิ์ยับย้งั การทาํ งานของ CYP 1A2, CYP 2E1,
CYP 2D6, CYP 3A4 จาํ นวน 3 ชนิด ไดแก หัวกระเทยี ม(58)
ดอกดีปลี37, 43 พริกไทยลอน38 และมฤี ทธยิ์ บั ยง้ั การทํางานของ P-
Glycoprotein จํานวน 3 ชนดิ ไดแ ก เหงาไพล59 ดอกดีปลี44 พริกไทยลอน39
- ควรระวงั การใชย านร้ี วมกบั ยาท่ีมีฤทธิ์ลดระดบั ความดันโลหติ เนอื่ งจากตํารับ
ยาประสะไพล มสี มนุ ไพรจํานวน 14 ชนิด พบวา มีฤทธิ์ Hypotension
จํานวน 2 ชนดิ ไดแ ก ดอกดีปลี45 หัวกระเทียม60

คูยากบั ยาสมนุ ไพรทีเ่ กิด Drug Interaction

คูยาท่ีเกิดอนั ตรกิริยา กลไกการเกิด

ยาสมนุ ไพร ยาแผนปจจุบนั Potential การจดั การเมื่อใชร วมกัน
Interactions

ยาไฟประลัย Warfarin 89 ยบั ยง้ั การเกาะกลมุ ของ หลีกเลี่ยงการใชย าสมุนไพร
กัลป Aspirin 300 mg89 เกลด็ เลอื ด

(มโี อกาสเลอื ดออกงา ย
และเลอื ดแขง็ ตัวชา)

การเก็บรักษายา
- เกบ็ ยานใี้ นภาชนะบรรจเุ ดิมท่ีบรรจุมา และเกบ็ ใหพน มอื เด็ก
- ควรเกบ็ ยาไวใ นทีโ่ ปรง ไมมีแดดสอ ง โดยไมใหอยใู นท่รี อนมากกวา 30 °C
- ไมเ ก็บยาในบริเวณที่เปยกหรือชื้น และชแี้ จงใหผปู วยปดฝาใหส นิทหลงั จาก
เปดใชย าในแตละคร้ัง
- ท้งิ ยาน้ีเม่ือยาหมดอายุ (ยาหมดอายตุ ามฉลาก หรือยาท่ีแบง บรรจุ/ยาทเี่ ปด
ใชแ ลว ยาจะมีอายุอยูได 6 เดือน) หรอื หากลกั ษณะทางกายภาพของยา (สี
กลน่ิ รส) เปล่ยี นแปลงไป เปนการบงบอกถึงความไมคงตวั ของยา ไมค วรใช
ยาน้นั ตอ ไป

ตารางเทียบเคยี งยาสมนุ ไพรกับยาแผนปจจุบนั

กลุมอาการ ยาสมนุ ไพร ยาแผนปจ จุบนั

ไมพบรายงาน

52 กลมุ งานแพทยแผนไทยและแพทยท างเลือก สำนักงานสาธารณสุข จังหวัดจนั ทบรุ ี

กลมุ ที่ 4

ยาสมนุ ไพรรกั ษา
อาการไข แกร อ นใน

กลมุ งานแพทยแ ผนไทยและแพทยทางเลอื ก สำนักงานสาธารณสขุ จงั หวดั จนั ทบรุ ี 53

(19) ยาเขยี วหอม
กรอบบัญชียา
O โรงพยาบาล/ โรงพยาบาลสงเสรมิ สุขภาพตาํ บล(มแี พทยแผนไทย)
O โรงพยาบาลสง เสรมิ สขุ ภาพตาํ บล
รปู แบบ
ยาผงขนาด 8 กรัม (ผลิตจากโรงพยาบาลเขาคชิ ฌกฏู )
สตู รตํารับ
ในผงยา 90 กรมั ประกอบดวย
ใบพมิ เสน ใบผักกระโฉม ใบหมากผู ใบหมากเมีย ใบสันพรา หอม
รากแฝกหอมหวั เปราะหอม แกน จนั ทนข าว หรอื จันทนชะมด แกนจนั ทนแ ดง
วานกีบแรดวา นรอนทอง เนระพสู ี พิษนาศน มหาสดาํ ดอกพิกลุ ดอกบนุ นาค
ดอกสารภี เกสรบวั หลวง หนกั ส่งิ ละ 5 กรัม
รสยา
เย็นเฝอ น

ขอ บงใช ขนาดและวิธีใช จํานวนยาที่ ระยะเวลา
จาย/คร้ัง
แกไ ข รอนในกระหาย นาํ ผงยา ½ ชอ นชา ละลายนํ้าซาวขา ว
นํ้า1 หรอื นํา้ ตม สกุ 2 ชอนโตะ รบั ประทาน
ทุก 4 ชัว่ โมง
หากมอี าการทองผูก : ใชร ว มกบั ตรผี ลา
รับประทานครั้ง 3 แคปซูล กอนอาหาร
เชา กลางวัน เย็น

แกไขจากหดั และ ในเดก็ อายตุ ํ่ากวา 6 ป
อีสุกอีใสในเดก็ รับประทานคร้ังละลายนํ้าตมสกุ (กรณี
ไขส งู >38๐C) ละลายนํ้าซาวขา ว*
จํานวน 2 ชอนโตะ ทุก 4 ชว่ั โมงงละ ½ 2 กระปุก 3-5 วนั
ชอนชา นัดติดตาม
ในผูใหญ อาการ
รับประทานครั้งละ 1 ชอนชา
ละลายนํ้าตม สกุ (กรณีไขส งู >38๐C)
ละลายนํา้ ซาวขา ว* จํานวน 2 ชอนโตะ
ทกุ 4 ช่ัวโมง
*นาํ้ ซาวขา ง : ขา วสาร 1 ชอ นโตะ ตอ
นา้ํ 3 ชอนโตะ (ลา งขา วเอาน้ําทงิ้ 1
รอบ) ขย้าํ ขาวจนนา้ํ ขาวขนจงึ นํามาใช
(ควรใชท ันทไี มค วรเกบ็ ไวน าน)

54 กลมุ งานแพทยแผนไทยและแพทยท างเลือก สำนกั งานสาธารณสุข จงั หวัดจนั ทบรุ ี

ขอ บงใช ขนาดและวิธีใช จาํ นวนยาท่ี ระยะเวลา
จาย/ครั้ง
รกั ษาไขต ัวรอ นในเดก็ รับประทานคร้ังละ ½ ชอ นชา 3-5 วนั
(*ในผใู หญพิจารณาใช ละลายนํ้าตม สกุ (กรณีไขสงู >38 ๐C) 2 กระปุก นดั ตดิ ตาม
ยาตวั อนื่ ) ละลายนํา้ ซาวขาวจํานวน 1 ชอ นโตะ อาการ
ทุก 4 ช่ัวโมง
*หากทองผูกควรสวนอุจจาระรว มดวย

ขอ หามใช

ไมม ีรายงาน

ขอ ควรระวัง

- ควรระวงั การใชย าในผูปวยทแี่ พละอองเกสรดอกไม1
- ไมแนะนําใหใชในผูที่สงสยั วาเปน ไขเ ลือดออก เน่ืองจากอาจบดบงั อาการ
ของไขเ ลือดออก1
- หากใชยาเปนเวลานานเกิน 3 วนั แลว อาการไมดขี ึน้ ควรปรกึ ษาแพทย1

อาการไมพงึ ประสงค
เหตุการณไมพงึ ประสงคจาก สรุปรายงานเหตุการณไมพึงประสงคจ ากการใช
ยาประจําป 2557 Spontaneous Reports of Adverse Drug Reaction
2014 พบวา มรี ายงานทั้งสิ้น 37 รายงาน2
Dermatologic: Stevens Johnson Syndrome (5/37), Angioedema
(1/37), Toxic Epidermal Necrolysis (2/37), Erythema Multiforme
Severe (1/37), Maculo-Papular Rash (6/37), Rash Erythematous
(2/37), Urticaria (2/37), Urticaria Acute (2/37), Burn (1/37),
Erythema Multiforme (1/37), Pruritus (1/37), Rash (1/37),Rash
Impetiginous (1/37), Photosensitivity Reaction(1/37)2
Immunologic: Anaphylaxis (1/37), Anaphylactic Shock (1/37)2
Neurologic: Unconsciousness (1/37)2
Ophthalmic: Eye Inflamed (1/37), Eye Pain (1/37)2
Respiratory: Bronchospasm (1/37), Choking (1/37)2
Other: Face Oedema (1/37), Oedema Eyelid (1/37),Oedema
Mouth (1/37)2

กลุมงานแพทยแผนไทยและแพทยท างเลือก สำนกั งานสาธารณสขุ จังหวัดจนั ทบรุ ี 55

Drug Interaction
-ควรระวงั การใชย านี้รวมกับสารกนั เลือดเปนลมิ่ (Anticoagulant) และยา
ตา นการจับตวั ของเกลด็ เลือด (Antiplatelets) เนื่องจากตํารับยาเขียวหอม
มสี มุนไพรจํานวน 17 ชนดิ พบวามีฤทธทิ์ าํ ใหเกิด Antiplatelets,
Anticoagulant จาํ นวน 1 ชนิด ไดแ ก เกสรบัวหลวง(9)
- ควรระวงั การใชย านี้รว มกับยาทก่ี ระบวนการเมแทบอลซิ ึมผา นเอนไซม
CytochromeP450 (CYP 450) เน่อื จากตาํ รบั ยาเขยี วหอมมสี มนุ ไพร
จํานวน 17 ชนิด พบวา มีฤทธิ์ยับย้ังการทํางานของ CYP 1A2, CYP 2D6,
CYP 3A4 จาํ นวน 3 ชนดิ ไดแก ใบหมากผใู บหมากเมีย(10) แกนจันทนแ ดง
11 เกสรบวั หลวง(12) และมีฤทธิ์กระตนุ การทาํ งานของ CYP 3A4 จาํ นวน 1
ชนิด ไดแ ก ใบหมากผใู บหมากเมยี (10)และมีฤทธิ์ยับยงั้ การทํางานของ P-
Glycoprotein จํานวน 4 ชนดิ ไดแก ดอกพกิ ุล13 ดอกบนุ นาค13 ดอกสารภี
13 เกสรบัวหลวง13
- ควรระวงั การใชยานี้รวมกบั ยาทีม่ ีฤทธ์ลิ ดระดับความดันโลหิตเน่อื งจาก
ตาํ รับยาเขียวหอมมีสมุนไพร ทั้งหมด 17 ชนดิ พบวามฤี ทธิ์ทาํ ใหเ กดิ
Hypotension จาํ นวน 3 ชนดิ ไดแก เกสรบัวหลวง14 เนระพสู ี15 พกิ ลุ 32
- ควรระวงั การใชย านีร้ วมกบั ยาท่ีมฤี ทธิ์ลดระดบั นา้ํ ตาลในเลือดเนื่องจาก
ตํารับยาเขียวหอม มีสมนุ ไพรจาํ นวน 17 ชนิดพบวามีฤทธ์ิทําใหเกิด
Hypoglycemia จาํ นวน 1 ชนิด ไดแก เกสรบวั หลวง16

คยู ากับยาสมนุ ไพรทเ่ี กดิ Drug Interaction

คูยาทเี่ กิดอนั ตรกิรยิ า กลไกการเกิด

ยาสมุนไพร ยาแผนปจจุบัน Potential การจัดการเมือ่ ใชรวมกัน
Interactions

Warfarin89 ยบั ยั้งการเกาะกลุม
Aspirin 300 mg89
ยาเขยี วหอม ของเกลด็ เลอื ด หลกี เลีย่ งการใชยาสมุนไพร
(มโี อกาสเลือดออกงา ย

และเลือดแขง็ ตัวชา)

ขอมูลอ่ืน

- ในสูตรตํารับไดตัดไครเครือออก เนื่องจากมีขอ มลู งานวจิ ยั บง ชี้วา ไครเครือที่
ใชและมีการจาํ หนา ยในทองตลาด เปน พชื ในสกลุ Aristolochia ซงึ่ พืชใน
สกุล Aristolochia มรี ายงานพบวากอใหเกิดความเปนพษิ ตอ ไต
(Nephrotoxicity) และเมื่อป ค.ศ. 2002 องคก ารอนามัยโลกไดประกาศให
พชื สกุล Aristolochia
- ทางการแพทยแ ผนไทย แนะนาํ ใหผูป วยหัด อีสกุ อใี ส หา มรับประทาน
อาหารทะเล ไข และนํ้าเยน็ เนอ่ื งจากผิดสําแดง
- สามารถใชในเด็กอายุมากกวา 1 ป

56 กลุม งานแพทยแผนไทยและแพทยทางเลอื ก สำนกั งานสาธารณสุข จงั หวดั จันทบุรี

การเก็บรักษายา
- เกบ็ ยานใ้ี นภาชนะบรรจุเดิมที่บรรจมุ า และเกบ็ ใหพ น มือเด็ก
- ควรเกบ็ ยาไวใ นที่โปรง ไมมีแดดสอง โดยไมใหอยใู นทรี่ อ นมากกวา 30 °C
- ไมเก็บยาในบริเวณที่เปยกหรือช้นื และชี้แจงใหผ ปู วยปด ฝาใหส นทิ หลงั จาก
เปดใชยาในแตล ะคร้งั
- ทง้ิ ยานเ้ี มื่อยาหมดอายุ (ยาหมดอายุตามฉลาก หรือยาท่ีแบง บรรจุ/ยาทีเ่ ปด
ใชแ ลว ยาจะมอี ายุอยูได 1 เดือน) หรือหากลกั ษณะทางกายภาพของยา (สี
กล่นิ รส) เปลี่ยนแปลงไป เปนการบงบอกถึงความไมคงตวั ของยา ไมค วรใช
ยานนั้ ตอ ไป

ตารางเทียบเคยี งยาสมนุ ไพรกบั ยาแผนปจจุบัน

กลมุ อาการ ยาสมนุ ไพร ยาแผนปจจุบนั
บรรเทาอาการไข ยาเขียวหอม Paracetamol91,92

กลุมงานแพทยแผนไทยและแพทยทางเลอื ก สำนกั งานสาธารณสุข จังหวดั จนั ทบุรี 57

(20) ยาหาราก

กรอบบัญชียา
O โรงพยาบาล/ โรงพยาบาลสงเสริมสุขภาพตาํ บล(มแี พทยแผนไทย)
O โรงพยาบาลสงเสริมสขุ ภาพตาํ บล

รูปแบบ
แคปซลู ขนาด 400 มิลลกิ รัม (ผลิตจากโรงพยาบาลเขาคิชฌกฏู )

สูตรตาํ รบั
ผงยา 100 กรมั ประกอบดวย
รากยา นาง รากคนทา รากมะเดอ่ื ชุมพร รากชงิ ช่ี รากไมเทา ยายมอ ม
หนักสง่ิ ละ 20 กรัม

รสยา
รสขมเย็น

ขอบงใช ขนาดและวธิ ีใช จาํ นวนยาที่ ระยะเวลา

จา ย/คร้งั

แกไขตํา่ ๆ ปวดศีรษะ รบั ประทานคร้ังละ 3 เมด็ ทุก 4 ชัว่ โมง 60 แคปซูล 3-5 วนั

ปวดเมื่อยตามตัว มผี ่นื เมอื่ มีอาการ นดั ตดิ ตาม

แดงขึ้นตามแนว อาการ

ประสาท และมตี ุมนาํ้

ใสขึน้ ตามลาํ ตัว

แกไขจากหัดและ รบั ประทานครั้งละ 3 เม็ด ทุก 4 ช่วั โมง 60 แคปซลู 3-5 วนั

อสี ุกอีใสในผใู หญ เมอ่ื มีอาการ นดั ตดิ ตาม

อาการ

อาการไมพ ึงประสงค

ไมพบรายงาน

ขอหา มใช

ไมพ บรายงาน

ขอ ควรระวัง

- ไมแ นะนาํ ใหใชใ นผูทีส่ งสัยวาเปน ไขเ ลือดออก เน่ืองจากอาจบดบังอาการ

ของไขเ ลือดออก1

- หากใชยาเปน เวลานานเกนิ 3 วัน แลวอาการไมดขี ึ้น ควรปรึกษาแพทย1

- ไมแนะนําใหใ ชใ นหญงิ ทม่ี ีไขทับระดูหรือไขร ะหวางมปี ระจําเดือน1

58 กลุม งานแพทยแ ผนไทยและแพทยทางเลอื ก สำนกั งานสาธารณสขุ จงั หวัดจนั ทบรุ ี

Drug Interaction

ไมพ บรายงาน

คูยากบั ยาสมนุ ไพรท่ีเกิด Drug Interaction

คูย าทเี่ กดิ อันตรกิริยา กลไกการเกดิ

ยาสมนุ ไพร ยาแผนปจจบุ นั Potential การจัดการเมอ่ื ใชรวมกนั

Interactions

ยาหาราก Warfarin 89 ไมพ บรายงาน หลีกเล่ยี งการใชย าสมนุ ไพร
Aspirin 300 mg89

การเกบ็ รักษายา

- เกบ็ ยาน้ีในภาชนะบรรจุเดิมท่ีบรรจุมา และเก็บใหพน มอื เด็ก

- ควรเก็บยาไวใ นท่โี ปรง ไมม ีแดดสอ ง โดยไมใหอยูใ นท่ีรอนมากกวา 30 °C

- ไมเ ก็บยาในบรเิ วณท่ีเปย กหรือชืน้ และช้ีแจงใหผ ูปว ยปด ฝาใหส นิทหลังจาก

เปด ใชย าในแตละคร้ัง

- ทิ้งยานเ้ี มื่อยาหมดอายุ (ยาหมดอายุตามฉลาก หรอื ยาท่ีแบง บรรจ/ุ ยาท่เี ปด

ใชแลว ยาจะมีอายุอยูได 6 เดือน) หรอื หากลักษณะทางกายภาพของยา (สี

กลิ่น รส) เปลีย่ นแปลงไป เปนการบง บอกถึงความไมค งตัวของยา ไมควรใช

ยานั้นตอไป

ตารางเทียบเคียงยาสมุนไพรกบั ยาแผนปจ จบุ นั

กลมุ อาการ ยาสมนุ ไพร ยาแผนปจ จุบนั
บรรเทาอาการไข ยาหา ราก Paracetamol91,92

กลุมงานแพทยแ ผนไทยและแพทยท างเลอื ก สำนักงานสาธารณสขุ จังหวัดจนั ทบรุ ี 59

(21) ยาจันทนล ีลา

กรอบบัญชยี า
O โรงพยาบาล/ โรงพยาบาลสงเสรมิ สขุ ภาพตําบล(มีแพทยแผนไทย)
O โรงพยาบาลสง เสรมิ สขุ ภาพตําบล

รปู แบบ
ยาแคปซลู ขนาด 350 มิลลิกรัม (ผลติ จากโรงพยาบาลเขาคิชฌกฏู )

ยาตาํ รบั
ในผงยา 99 กรมั ประกอบดว ย
1. โกฐสอ โกฐเขมา โกฐจุฬาลัมพา แกนจนั ทนข าว หรือ จนั ทนช ะมด
แกนจนั ทนแ ดง ลกู กระดอม เถาบอระเพ็ด รากปลาไหลเผือก
หนกั ส่ิงละ 12 กรัม
2. พมิ เสน หนกั 3 กรัม

รสยา
รสขม

ขอ บงใช ขนาดและวธิ ใี ช จาํ นวนยา ระยะเวลา
ทจ่ี า ย/
แกไ ข ตัวรอน(<39๐C) รับประทานครั้งละ 3 เมด็ ทกุ 4 ชว่ั โมง ครั้ง 3วนั
แกไขระหวา งมี เมื่อมีอาการ นัดติดตาม
ประจําเดือน1 60 อาการ
ครั่นเนอ้ื ครน่ั ตวั ปวด รบั ประทานครั้งละ 3 เมด็ ทกุ 4 ช่ัวโมง แคปซลู
ศีรษะ รบั ประทานคูกับน้าํ ขิง* 1 แกว (250
แกไขตวั เยน็ มอื เทา มลิ ลลิ ติ ร)
เย็น มอี าการครัน่ เน้ือ **นํา้ ขิง : นาํ เหงาขิง(แก) 15 กรมั
ครั่นตัว กระหายนํ้า (3 แวน )ตมจนเดือนนาน 2-5 นาที

ขอ หามใช
ไมพบรายงาน

ขอ ควรระวงั
- ไมแนะนาํ ใหใชในผทู ่ีสงสัยวาเปนไขเลือดออก เนื่องจากอาจบดบังอาการ
ของไขเ ลือดออก1
- หากใชย าเปน เวลานานเกนิ 3 วนั แลวอาการไมดขี ึน้ ควรปรกึ ษาแพทย1

อาการไมพึงประสงค
เหตุการณไมพงึ ประสงคจาก สรปุ รายงานเหตุการณไมพงึ ประสงคจากการใช
ยาประจาํ ป 2557 Spontaneous Reports Of Adverse Drug Reaction
2014 พบวามีรายงานท้ังสน้ิ 3 รายงาน2

60 กลุม งานแพทยแผนไทยและแพทยท างเลือก สำนักงานสาธารณสขุ จังหวดั จันทบรุ ี

Dermatologic: Urticaria (1/3)2

Imunologic: Anaphylaxis (1/3)2

Respiratory: Chest Fullness (1/3)2

Drug Interaction

- ควรระวังการใชยานี้รว มกบั ยาทก่ี ระบวนการเมแทบอลซิ ึมผา นเอนไซม

Cytochrome P450 (CYP 450) เนอ่ื จากตํารับยาจันทนล ีลามสี มุนไพร

จํานวน 9 ชนิด พบวามีฤทธยิ์ ับยง้ั การทาํ งานของ CYP 1A2, 3A4 จํานวน 2

ชนดิ ไดแก โกฐเขมา11 แกนจันทนแ ดง11 และมีฤทธ์ิกระตนุ การทาํ งานของ

CYP 1A2 จาํ นวน 1 ชนดิ ไดแก โกฐจฬุ าลัมพา18

- ควรระวงั การใชย านี้รว มกบั ยาทม่ี ีฤทธิ์ลดระดับความดนั โลหติ เนอ่ื งจาก

ตํารับยาจันทนล ีลา มีสมนุ ไพรจํานวน 9 รายการ พบวา มฤี ทธ์ิทาํ ใหเ กิด

Hypotension จํานวน 1 ชนดิ ไดแก เถาบอระเพ็ด19

คูยากบั ยาสมนุ ไพรที่เกดิ Drug Interaction

คูยาท่ีเกิดอันตรกริ ยิ า กลไกการเกิด

ยาสมุนไพร ยาแผนปจ จบุ ัน Potential การจดั การเม่อื ใชรวมกนั

Interactions

Warfarin89 ยบั ยัง้ การเกาะกลมุ
ของเกลด็ เลือด

ยาจันทลลี า (มีโอกาสเลือดออก หลกี เลย่ี งการใชยาสมุนไพร
Aspirin 300 mg89 งาย และเลอื ดแขง็ ตวั

ชา )

การเกบ็ รักษายา

- เกบ็ ยานใี้ นภาชนะบรรจุเดิมที่บรรจมุ า และเกบ็ ใหพ นมือเด็ก

- ควรเก็บยาไวในทโี่ ปรง ไมม ีแดดสอง โดยไมใหอ ยูใ นทรี่ อ นมากกวา 30 °C

- ไมเ กบ็ ยาในบริเวณที่เปย กหรือชื้น และชแ้ี จงใหผ ูปวยปดฝาใหสนทิ หลงั จาก

เปด ใชยาในแตละครงั้

- ท้ิงยานี้เม่ือยาหมดอายุ (ยาหมดอายุตามฉลาก หรอื ยาที่แบงบรรจุ/ยาท่ีเปด

ใชแ ลวยาจะมอี ายุอยูได 6 เดือน) หรอื หากลกั ษณะทางกายภาพของยา (สี

กลิน่ รส) เปลี่ยนแปลงไป เปนการบง บอกถึงความไมคงตัวของยา ไมค วรใช

ยานัน้ ตอ ไป

ตารางเทียบเคยี งยาสมนุ ไพรกบั ยาแผนปจ จุบนั

กลุมอาการ ยาสมุนไพร ยาแผนปจจบุ ัน
บรรเทาอาการไข ยาจันทลีลา Paracetamol91,92

กลมุ งานแพทยแ ผนไทยและแพทยท างเลือก สำนกั งานสาธารณสขุ จังหวัดจนั ทบรุ ี 61

(22) ยาประสะจันทนแดง

กรอบบัญชยี า
O โรงพยาบาล/ โรงพยาบาลสง เสรมิ สขุ ภาพตําบล(มีแพทยแผนไทย)
O โรงพยาบาลสง เสริมสขุ ภาพตาํ บล

รูปแบบ
ยาแคปซลู

สูตรตาํ รบั
ในผงยา 64 กรมั ประกอบดวย
1. แกนจันทนแดง หนัก 32 กรัม
2. รากเหมือดคน รากมะปรางหวาน รากมะนาว หัวเปราะหอม โกฐหัวบัว
แกนจันทนเทศ แกน ฝางเสน หนกั สงิ่ ละ 4 กรมั
3. เกสรบัวหลวง ดอกบนุ นาค ดอกสารภี ดอกมะลิ หนักสง่ิ ละ 1 กรมั

รสยา
รสขมเยน็

ขอบงใช ขนาดและวธิ ีใช จํานวนยาที่ ระยะเวลา
จาย/ครั้ง
แกไขต วั รอน ปวดศีรษะ รับประทานคร้ังละ 3 เม็ด ทุก 4 ช่ัวโมง 3-5 วนั
ตาแดงหนาวส่นั ครน่ั เม่ือมีอาการ 60 แคปซลู นัดตดิ ตาม
เนื้อครนั่ ตวั อาจมี อาการ
อาเจียนรว มดว ย
แกไขกลับ

แกไขร ะหวา งมี
ประจาํ เดือน

อาการไมพงึ ประสงค
ไมพบรายงาน

ขอหามใช
ไมพ บรายงาน

ขอควรระวงั
- ควรระวังการใชย าในผูปวยที่แพล ะอองเกสรดอกไม
- ไมแ นะนําใหใชในผูท่สี งสัยวาเปนไขเลือดออก เน่ืองจากอาจบดบังอาการ
ของ ไขเลอื ดออก
- กรณีบรรเทาอาการไข รอนในกระหายน้ํา หากใชยาเปน เวลานานเกนิ 3 วัน
แลว อาการไมดีขน้ึ ควรปรึกษาแพทย

62 กลมุ งานแพทยแ ผนไทยและแพทยทางเลอื ก สำนกั งานสาธารณสขุ จังหวัดจนั ทบรุ ี

Drug Interaction
- ควรระวังการใชย านี้รวมกับยาท่กี ระบวนการเมแทบอลิซึมผานเอนไซม
Cytochrome P450 (CYP 450) เนอ่ื งจากตาํ รับยาจันทนล ีลามสี มุนไพร
จํานวน 9 ชนิด พบวา มีฤทธย์ิ ับย้งั การทํางานของ CYP 1A2, 3A4 จาํ นวน 2
ชนิด ไดแก โกฐเขมา11 แกน จนั ทนแ ดง11 และมีฤทธิ์กระตุนการทํางานของ
CYP 1A2 จาํ นวน 1 ชนิด ไดแก โกฐจุฬาลัมพา18
-ควรระวังการใชยานี้รวมกบั ยาทีม่ ฤี ทธิล์ ดระดับความดันโลหติ เนื่องจากตาํ รบั
ยาประสะจนั ทรแดง มสี มนุ ไพรจาํ นวน 9 รายการ พบวามีฤทธิ์ทาํ ใหเกดิ
Hypotension จํานวน 1 ชนดิ ไดแก เถาบอระเพ็ด19

คยู ากบั ยาสมนุ ไพรทีเ่ กดิ Drug Interaction

คยู าท่เี กดิ อันตรกริ ยิ า กลไกการเกดิ

ยาสมุนไพร ยาแผนปจจบุ นั Potential การจดั การเม่อื ใชร วมกัน

Interactions

ยาประสะ Warfarin89 ยับย้งั การเกาะกลมุ หลีกเลยี่ งการใชยาสมุนไพร
จนั ทรแ ดง Aspirin 300 mg89 ของเกล็ดเลือด
(มีโอกาสเลือดออกงาย
และเลอื ดแข็งตวั ชา)

การเกบ็ รักษายา
- เกบ็ ยาน้ีในภาชนะบรรจุเดิมท่ีบรรจุมา และเก็บใหพ น มือเด็ก
- ควรเก็บยาไวในท่ีโปรง ไมม ีแดดสอง โดยไมใหอยูในที่รอนมากกวา 30 °C
- ไมเกบ็ ยาในบรเิ วณที่เปย กหรือชืน้ และชี้แจงใหผูป วยปด ฝาใหส นิทหลังจาก
เปดใชยาในแตล ะครัง้
- ทง้ิ ยาน้ีเม่ือยาหมดอายุ (ยาหมดอายตุ ามฉลาก หรอื ยาท่ีแบงบรรจุ/ยาทีเ่ ปด
ใชแ ลว ยาจะมอี ายุอยูได 6 เดือน) หรอื หากลกั ษณะทางกายภาพของยา (สี
กลิ่น รส) เปลีย่ นแปลงไป เปนการบง บอกถึงความไมคงตัวของยา ไมค วรใช
ยาน้นั ตอไป

ตารางเทยี บเคยี งยาสมนุ ไพรกบั ยาแผนปจ จบุ ัน

กลุม อาการ ยาสมนุ ไพร ยาแผนปจจุบนั
บรรเทาอาการไข ยาประสะจันทรแดง Paracetamol91,92

กลุม งานแพทยแ ผนไทยและแพทยทางเลอื ก สำนกั งานสาธารณสขุ จังหวัดจันทบุรี 63

(23) ยามะระขี้นก

กรอบบัญชยี า
O โรงพยาบาล/ โรงพยาบาลสงเสริมสขุ ภาพตําบล(มีแพทยแผนไทย)
O โรงพยาบาลสงเสรมิ สขุ ภาพตําบล

รูปแบบ
ยาแคปซูลขนาด 500 มลิ ลกิ รัม (ผลติ จากโรงพยาบาลเขาคิชฌกฏู )

ตัวยาสําคญั
ผงจากเนือ้ ผลแกที่ยังไมส กุ ของมะระขี้นก (Momordica charantia L.)

รสยา
รสขมเยน็

ขอ บงใช ขนาดและวธิ ีใช จาํ นวนยา ระยะเวลา
ชว ยเจรญิ อาหาร ที่จาย/ครัง้
รับประทานคร้ังละ 3 แคปซลู วนั ละ 3 60 แคปซลู 1 สัปดาห
ครงั้ หลังอาหารเชา กลางวนั เยน็
นัดติดตาม
อาการ

ขอ หา มใช
หามใชในเด็กหรือหญิงใหน มบตุ ร เนอ่ื งจากมีรายงานวาทาํ ใหร ะดบั น้ําตาลใน
เลือดลดลง อยางมากจนเกิดอาการชกั ได

ขอ ควรระวัง
- ไมแนะนาํ ใหใชก ับผูท่สี งสัยวาเปนไขเ ลือดออก เน่ืองจากอาจบดบงั อาการ
ของไขเ ลือดออกหากใชย าเปนเวลานานเกิน 3วนั แลว อาการไมด ีขน้ึ ควร
ปรึกษาแพทย
- ควรระวงั การใชยาน้รี วมกับยาลดนํ้าตาลในเลือดชนดิ รับประทาน (Oral
Hypoglycemic Agents) อ่ืน ๆ หรือรวมกับการฉดี อนิ สุลิน เพราะอาจทาํ
ใหเกิดการเสริมฤทธิก์ ันได
- ควรระวังการใชยาน้ใี นผปู วยโรคตบั เพราะเคยมีรายงานวา ทําใหก ารเกิดตับ
อักเสบได

อาการไมพ งึ ประสงค
- คลื่นไส วงิ เวยี น ชาปลายมอื ปลายเทา Hypoglycemic Coma อาการชักใน
เด็ก ทองเดนิ ทองอืด ปวดศรี ษะ และอาจเพ่มิ ระดบั เอนไซม Gamma-
Glutamyl Transferase และ Alkaline Phosphatase ในเลือดได

64 กลมุ งานแพทยแ ผนไทยและแพทยทางเลือก สำนักงานสาธารณสขุ จงั หวดั จนั ทบรุ ี

Drug Interaction

ไมพบรายงาน

คยู ากบั ยาสมนุ ไพรทีเ่ กิด Drug Interaction

คูยาท่เี กิดอันตรกริ ิยา กลไกการเกดิ

ยาสมนุ ไพร ยาแผนปจ จุบัน Potential การจดั การเม่ือใชรวมกนั

Interactions

ยามะระขน้ี ก Warfarin89 ไมพบรายงาน หลกี เลีย่ งการใชยาสมุนไพร

Aspirin 300 mg89

การเก็บรักษายา
- เก็บยานี้ในภาชนะบรรจเุ ดิมที่บรรจมุ า และเกบ็ ใหพนมือเด็ก
- ควรเก็บยาไวในท่โี ปรง ไมมีแดดสอ ง โดยไมใหอ ยใู นท่ีรอ นมากกวา 30 °C
- ไมเก็บยาในบรเิ วณทีเ่ ปยกหรือชืน้ และชี้แจงใหผปู ว ยปดฝาใหส นทิ หลังจาก
เปด ใชยาในแตละครงั้
- ท้ิงยาน้เี มื่อยาหมดอายุ (ยาหมดอายตุ ามฉลาก หรอื ยาท่ีแบงบรรจ/ุ ยาทเ่ี ปด
ใชแ ลวยาจะมอี ายุอยูได 6 เดือน) หรือหากลกั ษณะทางกายภาพของยา (สี
กล่ิน รส) เปล่ยี นแปลงไป เปนการบง บอกถึงความไมค งตวั ของยา ไมค วรใช
ยาน้นั ตอไป

ตารางเทียบเคยี งยาสมุนไพรกับยาแผนปจจุบัน

กลุมอาการ ยาสมุนไพร ยาแผนปจ จบุ นั
บรรเทาอาการไข ยามะระขน้ี ก Paracetamol91,92

กลุม งานแพทยแผนไทยและแพทยท างเลือก สำนกั งานสาธารณสขุ จังหวดั จันทบรุ ี 65

66 กลมุ งานแพทยแ ผนไทยและแพทยท างเลอื ก สำนกั งานสาธารณสุข จงั หวัดจนั ทบุรี

กลมุ ที่ 5

ยาสมนุ ไพรรักษา
กลุมอาการของระบบทางเดินหายใจ

กลุมงานแพทยแผนไทยและแพทยทางเลอื ก สำนกั งานสาธารณสุข จังหวัดจันทบรุ ี 67

5.1 กลุมยาบรรเทาอาการไอ

(24) ยาแกไอผสมมะขามปอม

กรอบบัญชียา

O โรงพยาบาล/ โรงพยาบาลสง เสริมสุขภาพตาํ บล(มีแพทยแผนไทย)

O โรงพยาบาลสง เสรมิ สขุ ภาพตําบล

รูปแบบ
ยาน้าํ 60 มลิ ลิลติ ร

สตู รตาํ รบั

ในยา 100 มลิ ลิลิตรประกอบดว ย

สารสกัดนา้ํ มะขามปอมเขม ขน (ความเขมขน 25 เปอรเซ็นต) 30 มิลลิลติ ร

มะนาวดองแหง 8 มลิ ลิกรัม สารสกัดรากชะเอมเทศ 5 มิลลิลติ ร ผวิ สม จีน

3.3 มลิ ลกิ รมั บวย3 มิลลกิ รัม เนอ้ื ลกู สมอพิเภก 3 มลิ ลิกรัม เน้ือลูกสมอไทย

1 มลิ ลกิ รัม หลอฮงั กวย 2 มลิ ลิกรัม เกลด็ สะระแหน 0.08 มลิ ลกิ รมั

น้ําตาลทรายแดง 40 มลิ ลิกรัม

รสยา

เปรยี้ วฝาด

ขอ บงใช ขนาดและวธิ ใี ช จํานวนยา ระยะเวลา
ท่ีจาย/ครงั้

บรรเทาอาการไอ1 3-5 วนั

ขบั เสมหะเบ้ืองตน จบิ เมอ่ื มีอาการไอ คร้ังละ 1-2 ชอนชา 2-3 ขวด นัดตดิ ตาม

บรรเทาอาการระคาย อาการ

เคืองคอที่ทําใหไอ

ขอ หา มใช
ไมพบรายงาน

ขอควรระวัง
- ควรระวงั การใชใ นผูปวยท่ีทองเสียงาย เน่อื งจากมะขามปอมมฤี ทธ์เิ ปนยา
ระบาย1
- ผปู วยเบาหวานทไ่ี มส ามารถควบคุมระดับนา้ํ ตาลในเลือดได1

อาการไมพึงประสงค
เหตกุ ารณไมพึงประสงคจ าก สรุปรายงานเหตกุ ารณไมพงึ ประสงคจากการใช
ยาประจําป 2557 Spontaneous Reports Of Adverse Drug Reaction
2014 พบวามรี ายงานท้ังส้ิน 5 รายงาน2
Dermatologic: Rash Erythematous (≥10%), Rash (1/5)2
Immunologic: Anaphylaxis (1/5)2
Other: Face Oedema (1/5), Oedema Mouth (1/5)2

68 กลมุ งานแพทยแผนไทยและแพทยทางเลอื ก สำนกั งานสาธารณสขุ จงั หวัดจันทบรุ ี

Drug Interaction

-ควรระวงั การใชย านรี้ ว มกบั สารกันเลอื ดเปน ลมิ่ (Anticoagulant) และยา

ตานการจบั ตวั ของเกล็ดเลือด (Antiplatelets) เนื่องจากตํารบั ยาแกไอ

มะขามปอม มสี มนุ ไพรจาํ นวน 5 ชนดิ พบวา มฤี ทธท์ิ าํ ใหเกิด

Antiplatelets, Anticoagulantจาํ นวน 2 ชนิด ไดแ ก สารสกัดน้าํ

มะขามปอม20, 21 สารสกัดรากชะเอมเทศ(48) (47)

- ควรระวงั การใชยานีร้ ว มกับยาท่ขี บั ออกผาน P-Glycoprotein เนอ่ื งจาก

ตํารบั ยาแกไอมะขามปอมมี สมนุ ไพรท้งั หมด 5 ชนดิ พบวามีฤทธ์ยิ บั ย้งั การ

ทาํ งานของ P-Glycoprotein จํานวน 2 ชนดิ ไดแก สารสกดั น้าํ มะขามปอม

7 สารสกัดรากชะเอมเทศ40

คยู ากบั ยาสมนุ ไพรท่เี กดิ Drug Interaction

คูยาที่เกิดอันตรกริ ิยา กลไกการเกิด

ยาสมนุ ไพร ยาแผนปจ จุบนั Potential การจัดการเมอ่ื ใชร วมกนั

Interactions

ยาแกไ อ Warfarin89 ยบั ยง้ั การเกาะกลุม หลกี เลี่ยงการใชยาสมุนไพร
มะขามปอ ม Aspirin 300 mg89 ของเกล็ดเลือด
(มโี อกาสเลือดออก
งา ย และเลอื ดแข็งตวั

ชา )

ขอมูลอนื่

สามารถจายไดในหญงิ ต้งั ครรภ และใหน มบุตร

การเก็บรักษายา

- เกบ็ ยาน้ใี นภาชนะบรรจเุ ดิมท่ีบรรจุมา และเก็บใหพนมอื เด็ก

- ควรเกบ็ ยาไวในท่ีโปรง ไมมีแดดสอง โดยไมใหอยใู นที่รอ นมากกวา 30 °C

- ไมเกบ็ ยาในบรเิ วณทเ่ี ปยกหรือช้นื และควรชแ้ี จงใหผ ปู วยปดฝาใหส นิท

หลงั จากใชย า

- ทง้ิ ยาน้เี ม่ือยาหมดอายุ (ยาหมดอายตุ ามฉลากยา หรอื หลังจากเปดใชมีอายุ

อยไู ด 1 เดือน) หรือหากลกั ษณะทางกายภาพของยา (สี กล่นิ รส)

เปลย่ี นแปลงไป เปน การบงบอกถึงความไมค งตัวของยา ไมควรใชยานั้น

ตอไป

ตารางเทยี บเคียงยาสมุนไพรกับยาแผนปจจุบัน

กลุมอาการ ยาสมุนไพร ยาแผนปจจบุ ัน
แกไ อ ทาํ ใหชมุ คอ ยาแกไอมะขามปอม Brown Mixture91,92

กลมุ งานแพทยแ ผนไทยและแพทยทางเลือก สำนักงานสาธารณสุข จังหวัดจนั ทบรุ ี 69

(25) ยาประสะมะแวง

กรอบบัญชียา

O โรงพยาบาล/ โรงพยาบาลสง เสริมสุขภาพตาํ บล(มแี พทยแผนไทย)

O โรงพยาบาลสง เสรมิ สขุ ภาพตาํ บล

รปู แบบ

ยาเมด็

สตู รตํารบั

ในผงยา 96 กรมั ประกอบดว ย

1. ผลมะแวง ตน ผลมะแวง เครือ หนักสิ่งละ 24 กรัม

2. ใบสวาด ใบตานหมอน ใบกะเพรา หนกั สง่ิ ละ 12 กรัม

3. เหงาขมน้ิ ออย หนัก 9 กรัม สารสม สะตุ หนัก 3 กรัม

รสยา

ฝาดขม

ขอ บงใช ขนาดและวธิ ีใช จาํ นวนยา ระยะเวลา

ท่ีจา ย/ครั้ง

บรรเทาอาการไอที่มี อมเม่ือมีอาการไอ ครัง้ ละ 3-5 เม็ด

เสมหะ1 กรณมี ีเสมหะหนดื ขน 2-3 ซอง 1 สัปดาห
บรรเทาอาการไอจากกรด นาํ เมด็ ยา 2-3 เม็ด มาบดใหล ะเอยี ด นดั ติดตาม
ไหลยอน(อาการไอทีม่ ี และละลายนาํ้ มะนาว ½ ชอนชา อาการ
อาการแสบอกรว มดวย) แทรกเกลอื เลก็ นอย จิบเม่ือมีอาการ

ขอหามใช
ไมพ บรายงาน

ขอ ควรระวัง
- ไมควรใชตดิ ตอ กนั นานเกนิ 15 วัน หากอาการไมด ขี ้ึน ควรปรกึ ษาแพทย1
- ไมค วรใชนาํ้ มะนาวแทรกเกลือ กับผูป วยที่ตอ งจํากดั การใชเกลอื 1
- ไมค วรใชใ นเด็กทอี่ ายุตา่ํ กวา 6 ป

อาการไมพงึ ประสงค:
เหตกุ ารณไมพงึ ประสงคจากสรุปรายงานเหตุการณไมพึงประสงคจากการใช
ยาประจําป 2557 Spontaneous Reports of Adverse Drug Reaction
2014 พบวา มรี ายงานทั้งสน้ิ 2 รายงาน 2
Dermatologic:Rash (1/2)
Other:Oedema Mouth(1/2)

70 กลุม งานแพทยแผนไทยและแพทยท างเลอื ก สำนักงานสาธารณสขุ จงั หวดั จนั ทบุรี

Drug Interaction

ไมพ บรายงาน

คยู ากบั ยาสมนุ ไพรท่เี กิดDrug Interaction

คูย าทีเ่ กิดอนั ตรกิริยา กลไกการเกดิ

ยาสมุนไพร ยาแผนปจ จุบัน Potential การจดั การเมือ่ ใชรวมกนั
Interactions

ยาประสะ Warfarin89 ไมพบรายงาน หลีกเลย่ี งการใชยาสมุนไพร
มะแวง Aspirin 300 mg89

การเก็บรกั ษายา
- เก็บยานใ้ี นภาชนะบรรจุเดิมที่บรรจุมา และเกบ็ ใหพ น มือเด็ก
- ควรเกบ็ ยาไวในท่ีโปรง ไมม ีแดดสอ ง โดยไมใหอยใู นท่ีรอ นมากกวา 30 °C
- ไมเ กบ็ ยาในบริเวณทเี่ ปย กหรือชื้น และชีแ้ จงใหผูป ว ยปดฝาใหสนทิ หลงั จาก
เปดใชย าในแตล ะคร้ัง
- ท้ิงยาน้ีเม่ือยาหมดอายุ (ยาหมดอายตุ ามฉลาก หรือยาที่แบง บรรจุ/ยาท่เี ปด
ใชแลว ยาจะมอี ายุอยูได 1 เดือน) หรอื หากลักษณะทางกายภาพของยา (สี
กลนิ่ รส) เปลย่ี นแปลงไป เปนการบง บอกถึงความไมคงตวั ของยา ไมค วรใช
ยานัน้ ตอไป

ตารางเทียบเคยี งยาสมนุ ไพรกับยาแผนปจจุบัน

กลมุ อาการ ยาสมุนไพร ยาแผนปจจุบัน
ละลายเสมหะ บรรเทาอาการไอ ยาประสะมะแวง Bromhexene91,92

จากโรคหวัด

กลุมงานแพทยแ ผนไทยและแพทยท างเลือก สำนกั งานสาธารณสขุ จงั หวดั จนั ทบรุ ี 71

(26) ยาอาํ มฤควาที

กรอบบัญชยี า
O โรงพยาบาล/ โรงพยาบาลสง เสริมสุขภาพตาํ บล(มแี พทยแผนไทย)
O โรงพยาบาลสงเสรมิ สุขภาพตาํ บล

รูปแบบ
ยาผง

สูตรตาํ รับ
ในผงยา 70 กรมั ประกอบดวย
1. รากชะเอมเทศหนัก 35 กรัม
2. โกฐพงุ ปลา เทยี นขาว ลกู ผักชลี า เนอื้ ลกู มะขามปอ ม เน้ือลูกสมอพเิ ภก
หนักสิง่ ละ 7 กรัม

รสยา
หวานชมุ

จํานวนยา

ขอ บงใช ขนาดและวิธใี ช ท่จี าย/ ระยะเวลา

ครง้ั

บรรเทาอาการไอ1 นําผงยา ½ ชอนชา ละลายน้ํามะนาว ½ 1 กระปุก 3-5 วนั
เรอื้ รงั และไมเรื้อรัง ทง้ั ชอนชา แทรกเกลือเล็กนอย จิบเมือ่ มี นดั ตดิ ตาม
ท่มี เี สมหะและไมมี อาการ
อาการไอ
เสมหะ

ขอ หา มใช

ไมพบรายงาน

ขอ ควรระวงั

ไมควรใชน า้ํ มะนาวแทรกเกลือ กับผูปว ยที่ตองจํากดั การใชเกลือ1

อาการไมพึงประสงค

เหตกุ ารณไมพงึ ประสงคจาก สรุปรายงานเหตุการณไมพงึ ประสงคจ ากการใช

ยาประจาํ ป 2557 Spontaneous Reports Of Adverse Drug Reaction

2014 พบวา มีรายงานท้ังส้ิน 1 รายงาน2

Gastrointestinal: Nausea (1/1)2

Drug Interaction

-ควรระวงั การใชยานีร้ วมกบั สารกนั เลอื ดเปน ลม่ิ (Anticoagulant) และยา

ตา นการจบั ตัวของเกลด็ เลือด (Antiplatelets) เนื่องจากตาํ รบั ยา

อํามฤควาทีสมุนไพรทงั้ หมด 6 ชนดิ พบวามีฤทธิ์ทําใหเ กดิ Antiplatelets,

Anticoagulant จาํ นวน 2 ชนิด ไดแก เน้ือลูกมะขามปอม(21)(20) สาร

สกัดรากชะเอมเทศ(48)(47)

- ควรระวังการใชย านร้ี ว มกับยาท่ขี ับออกผาน P-Glycoprotein เนือ่ งจาก

ตาํ รับยาอาํ มฤควาทีมี สมนุ ไพรท้งั หมด 6 ชนิด พบวา มีฤทธ์ิยับยงั้ การ

ทํางานของ P-Glycoprotein จาํ นวน 2 ชนิด ไดแ ก เนอ้ื ลกู มะขามปอ ม7

สารสกดั รากชะเอมเทศ40

72 กลมุ งานแพทยแผนไทยและแพทยทางเลือก สำนักงานสาธารณสุข จงั หวดั จันทบุรี

คยู ากับยาสมุนไพรทเี่ กิด Drug Interaction

คูย าทเ่ี กิดอันตรกริ ิยา กลไกการเกิด

ยาสมุนไพร ยาแผนปจ จบุ นั Potential การจัดการเมอ่ื ใชร วมกัน

Interactions

Warfarin89 ยบั ยงั้ การเกาะกลุม
ของเกล็ดเลอื ด

ยาอมฤควาที (มโี อกาสเลือดออก หลกี เล่ยี งการใชยาสมนุ ไพร

Aspirin 300 mg89 งาย และเลอื ดแข็งตวั

ชา)

ขอ มูลอ่นื

ในสตู รตาํ รบั ไดตัดไครเ ครอื ออก เน่ืองจากมขี อมลู งานวิจัยบง ชวี้ า ไครเครือทใี่ ช
และมกี ารจาํ หนา ยในทองตลาด เปนพืชในสกลุ Aristolochia ซึง่ พชื ในสกุล
Aristolochia มรี ายงานพบวา กอใหเ กดิ ความเปนพิษตอ ไต (Nephrotoxicity)
และเมื่อป ค.ศ. 2002 องคการอนามัยโลกไดป ระกาศใหพืชสกลุ
Aristolochia เปนสารกอมะเร็งในมนุษย1

การเก็บรกั ษายา
- เกบ็ ยานี้ในภาชนะบรรจเุ ดิมที่บรรจมุ า และเกบ็ ใหพนมอื เด็ก
- ควรเก็บยาไวในท่ีโปรง ไมมีแดดสอง โดยไมใหอยใู นที่รอ นมากกวา 30 °C
- ไมเ ก็บยาในบริเวณท่เี ปย กหรือช้นื และควรชแ้ี จงใหผ ูปวยปดฝาหรือปดซอง
ใหส นทิ หลงั จากใชย า
- ทิง้ ยาน้เี ม่ือยาหมดอายุ (ยาหมดอายุตามฉลากยา หรือหลงั จากเปด ใชม ีอายุ
อยูไ ด 1 เดือน) หรือหากลกั ษณะทางกายภาพของยา (สี กลิน่ รส)
เปล่ียนแปลงไป เปน การบงบอกถึงความไมคงตัวของยา ไมควรใชย านัน้
ตอไป
- กรณผี สมยาดวยนํ้ามะนาวและเกลือสามารถเก็บยาได 1 วัน (เกบ็ ใน
อุณหภูมหิ อง)

ตารางเทยี บเคียงยาสมนุ ไพรกับยาแผนปจ จุบนั

กลมุ อาการ ยาสมนุ ไพร ยาแผนปจจบุ ัน
ละลายเสมหะ บรรเทาอาการไอ ยาอมฤควาที Bromhexene91,92
บรรเทาอาการไอที่มีเสมหะ ออก Acetylcysteine91,92

ฤทธิล์ ะลายเสมหะ

กลุมงานแพทยแ ผนไทยและแพทยท างเลือก สำนักงานสาธารณสุข จงั หวัดจันทบรุ ี 73

5.2 กลุมยาบรรเทาอาการเจ็บคอ

(27) ยาฟาทะลายโจร

กรอบบัญชยี า

O โรงพยาบาล/ โรงพยาบาลสง เสริมสขุ ภาพตาํ บล(มีแพทยแผนไทย)

O โรงพยาบาลสง เสริมสุขภาพตําบล

รปู แบบ

ยาแคปซูลขนาด 500 มิลลกิ รัม (ผลติ จากโรงพยาบาลเขาคิชฌกูฏ)

ตัวยาสําคัญ

ผงจากสวนเหนอื ดินของฟา ทะลายโจร [Andrographis paniculata (Burm.

f.) Wall. ex Nees] ทีม่ ีสารสําคญั Total Lactone โดยคาํ นวณเปน

Andrographolide ไมนอยกวา รอ ยละ 6 โดยน้ําหนัก (w/w)1

รสยา

รสขม

ขอ บงใช ขนาดและวิธีใช จํานวนยา ระยะเวลา
ทีจ่ าย/คร้งั

บรรเทาอาการอาการ รบั ประทานคร้ังละ 3 แคปซูล 3วัน
เจ็บคอ1 ทกุ 4 ชั่วโมง ไมเกนิ วนั ละ 24 แคปซลู 60 นดั ตดิ ตาม
*เมื่ออาการดีขึน้ หยุดยา
อาการ

บรรเทาปวดเม่ือยตวั รบั ประทานครั้งละ 3 แคปซูล วันละ 4 3วัน
คัดจมูก จาม ไอ เสียง ครง้ั หลังอาหารเชา กลางวัน เยน็ และ 60 นดั ตดิ ตาม
กอ นนอน
แหบ มีนํ้ามกู ใส *ควรรบั ประทานคกู บั ยาหา ราก 3 เม็ด อาการ

บรรเทาอาการทองเสีย รับประทานคร้ังละ 3 - 4 แคปซลู วันละ 1-3 วัน
ถา ยเหลวเปน นํ้าทมี่ ี 4 ครง้ั กอนอาหารเชา กลางวัน เยน็ 45 นัดตดิ ตาม
และกอนนอน
อาการอาเจียน *เมอื่ อาการดีขึ้นหยดุ ยา อาการ

ขอหามใช:

- หามใชในผูท ่มี ีอาการแพฟ าทะลายโจร1

- หา มใชใ นหญงิ ต้งั ครรภและใหนมบุตร เนอ่ื งจากอาจทําใหเกิดทารกวริ ปู ได

- ในผปู วยทมี่ อี าการเจ็บคอเน่ืองจากติดเชอ้ื Streptococcus group A

ƒ ในผปู วยท่ีมปี ระวัติเปนโรคไตอกั เสบ
ƒ ในผูปว ยที่มปี ระวัตเิ ปน โรคหัวใจรหู ม าติค
ƒ ในผูป วยทีม่ ีอาการเจ็บคอเนื่องจากมีการตดิ เช้อื แบคทีเรีย และมีอาการ

รุนแรง เชน มีตุมหนองในคอ มีไขสงู และหนาวสน่ั

ขอควรระวัง

- หากใชยาน้ีตดิ ตอ กนั เปนระยะเวลา 7 วนั อาจทาํ ใหแ ขนขามีอาการชาหรอื

ออนแรง1

74 กลมุ งานแพทยแผนไทยและแพทยทางเลอื ก สำนักงานสาธารณสขุ จังหวัดจนั ทบุรี

- หากใชฟา ทะลายโจรติดตอกัน 3 วัน แลว ไมหาย หรอื มีอาการรุนแรงขนึ้
ระหวางใชยาควรหยุดใชและพบแพทย1
เหตกุ ารณไมพ ึงประสงค
เหตุการณไมพงึ ประสงคจ ากสรุปรายงานเหตุการณไมพึงประสงคจากการใช
ยาประจําป 2557 Spontaneous Reports Of Adverse Drug Reaction
2014 พบวามรี ายงานท้ังสนิ้ 403 รายงาน 2
Cardiovascular:Faintness (2/403), Palpitation (1/403), Vasculitis
(1/403) 2
Dermatologic: Urticaria(61/403), Rash Maculo-Papular(41/403),
Rash (30/403), Pruritus (27/403), Rash Erythematous (16/403),
Itching (7/403), Non-Specific Macular Papular Rash (6/403),
Stevens Johnson Syndrome(2//403), Fixed Eruption (2/403),
Burning Sensation (2/403), Skin Exfoliation (2/403), Urticaria
Acute (2/403), Blisters (1/403), Dermatitis Exfoliative Aggravated
(1/403), Dermatitis Exfoliative (1/403), Eczema (1/403), Erythema
(1/403), Erythema Multiforme (1/403), Measly Rash (1/403) ,
Purpura Allergic (1/403), Skin Flushed (1/403), Mouth Ulceration
(1/403) 2
Gastrointestinal:Nausea (11/403), Vomiting (9/403),
Anorexia(4/403), Abdominal Pain (3/403), Diarrhoea (3/403),
Bloating (1/403), Constipation (1/403), Gastro-Intestinal Disorder
Nos (1/403), Flatulence (1/403), Stomatitis (1/403), Stool
Black(1/403) 2
Hematologic:Eosinophilia (1/403) 2
Hepatic:Hepatic Enzymes Increased (1/403), Hepatitis (1/403) 2
Immunologic:Angioedema (17/403), Anaphylactic Shock (9/403),
Anaphylaxis (8/403), Anaphylactic Reaction(1/403),
AnaphylactoidReaction (1/403), Acute Generalized
Exanthematous Pustulosis(1/403) 2
Musculoskeletal:Muscle Cramp (1/403), Muscle Weakness (1/403),
Paralysis Muscle Local Skeletal(1/403), Arthritis Rheumatoid
Aggravated (1/403) 2
Neurologic:Dizziness (41/403), Sleepiness (2/403), Anaesthesia
Local(1/403), Anaesthesia Mouth (1/403), Insomnia (1/403) 2
Ophthalmic:Eye Discharge (1/403) 2
Respiratory: Coughing (6/403), Chest Fullness (3/403),
Bronchospasm (2/403),Dyspnoea (10/403), Chest Tightness
(2/403), Breath Shortness (1/403), Chest Discomfort (1/403),

กลมุ งานแพทยแผนไทยและแพทยทางเลอื ก สำนกั งานสาธารณสขุ จงั หวดั จันทบรุ ี 75

Throat Dry(1/403), Wheezing Inspiratory (1/403) 2
Other:Oedema Eyelid (14/403), Face Oedema (13/403), Fatigue
(6/403), Oedema (4/403), Oedema Mouth (3/403), Fever (3/403),
Headache (3/403), Lips Swelling (2/403), Oedema Of Extremities
(2/403), Flank Pain (1/403), Hearing Impaired(1/403),
Inflammatory Swelling (1/403), Lips Dry (1/403), Oedema
Generalised (1/403), Oedema Genital (1/403), Oedema
Periorbital (1/403), Oedema Peripheral (1/403), Pain (1/403),
Sweating Increased (1/403), Therapeutic Tongue Disorder
(1/403) 2
Drug Interaction
- ควรระวังการใชย านีร้ ว มกับสารกนั เลอื ดเปนลิม่ (Anticoagulant) และยา
ตานการจบั ตัวของเกล็ดเลือด (Antiplatelets)1
- ควรระวงั การใชยาน้ีรวมกบั ยาลดความดันเลอื ดเพราะอาจเสริมฤทธกิ์ ันได1
- ควรระวงั การใชย านี้รวมกบั ยาทีก่ ระบวนการเมแทบอลซิ ึมผา นเอนไซม
Cytochrome P450 (CYP 450) เน่อื งจากฟา ทะลายโจรมีฤทธยิ์ บั ยัง้
เอนไซม CYP 1A2, CYP 2C9 และ CYP 3A4 1 และยบั ย้ังการทาํ งานของ
P-glycoprotein7

คูย ากับยาสมนุ ไพรทเี่ กดิ Drug Interaction

คยู าที่เกิดอันตรกิริยา กลไกการเกิด

ยาสมนุ ไพร ยาแผนปจ จุบัน Potential การจัดการเมื่อใชรว มกัน
Interactions

ฟาทะลายโจรมีฤทธิ์ตาน

การแขง็ ตัวของเลือด

และตา นการเกาะกลุม

ของเกร็ดเลือด โดยมี

ฤทธิ์ตา นเอนไซม

ฟาทะลายโจร Warfarin CYP2C9และกระตนุ หลีกเลีย่ งการใชย าสมนุ ไพร
เอนไซม CYP1A2ดังนนั้

การรบั ประทานฟา

ทะลายโจร คูกับ

Warfarinอาจมีผลไป

เสรมิ หรอื ตา นฤทธิ์กับ

Warfarin(90)

76 กลมุ งานแพทยแผนไทยและแพทยทางเลือก สำนักงานสาธารณสุข จงั หวดั จนั ทบรุ ี

การเก็บรกั ษายา
- เก็บยานใี้ นภาชนะบรรจเุ ดิมท่ีบรรจุมา และเกบ็ ใหพ น มอื เด็ก
- ควรเก็บยาไวใ นทโี่ ปรง ไมมีแดดสอง โดยไมใหอยูในที่รอ นมากกวา 30 °C
- ไมเ กบ็ ยาในบรเิ วณที่เปยกหรือชนื้ และชีแ้ จงใหผปู ว ยปด ฝาใหสนิทหลังจาก
เปด ใชย าในแตละครัง้
- ทง้ิ ยานี้เมื่อยาหมดอายุ (ยาหมดอายุตามฉลาก หรือยาท่ีแบงบรรจ/ุ ยาทเ่ี ปด
ใชแลว ยาจะมอี ายุอยูได 6 เดือน) หรอื หากลกั ษณะทางกายภาพของยา (สี
กลน่ิ รส) เปลี่ยนแปลงไป เปนการบง บอกถึงความไมคงตวั ของยา ไมค วรใช
ยานน้ั ตอ ไป

ตารางเทยี บเคยี งยาสมุนไพรกบั ยาแผนปจจบุ ัน

กลมุ อาการ ยาสมนุ ไพร ยาแผนปจจุบัน
บรรเทาอาการทองเสยี ไมต ิดเช้อื ฟา ทะลายโจร Loperamide91,92

กลุมงานแพทยแผนไทยและแพทยท างเลือก สำนกั งานสาธารณสุข จงั หวัดจนั ทบรุ ี 77

5.3 กลุมยาแกอาการภมู ิแพ

(28) ยาปราบชมพูทวีป
กรอบบัญชยี า
O โรงพยาบาล/ โรงพยาบาลสงเสริมสขุ ภาพตําบล(มีแพทยแผนไทย)
O โรงพยาบาลสง เสริมสุขภาพตาํ บล
รปู แบบ
ยาแคปซูลขนาด 400 มลิ ลิกรัม (ผลติ จากโรงพยาบาลเขาคิชฌกูฏ)
สตู รตํารับ ในผงยา 465 กรัม ประกอบดวย
1. เหงอื กปลาหมอ (ท้ังตน ) พรกิ ไทยดํา ใบกัญชาเทศ หนกั สง่ิ ละ 120 กรัม
2. หัศคณุ เทศ ดอกกานพลู หนกั สิง่ ละ 10 กรัม หัวบุกรอ เน้อื ลกู สมอเทศ
เนอื้ ลูกสมอไทย รากเจตมลู เพลงิ แดง เหงา ขิง หนักส่งิ ละ 8 กรัม
3. เทียนแดง เทียนตาตั๊กแตน เทียนแกลบ หนกั ส่งิ ละ 6 กรัม เทยี นดํา โกฐสอ
โกฐเขมา ลูกพิลังกาสา ลาํ พนั หางหมู หนกั สง่ิ ละ 4 กรมั
4.ดอกดีปลี การบรู หนักสิ่งละ 2 กรัม ลกู จันทน ดอกจนั ทน ลกู กระวาน
หนักสงิ่ ละ 1กรัม
รสยา
รอนสุขมุ

ขอ บงใช ขนาดและวธิ ีใช จาํ นวนยาท่ี ระยะเวลา
จา ย/ครง้ั

บรรเทาอาการคดั จมูก รับประทานครั้งละ 3 แคปซลู วนั ละ 3 120 2 สปั ดาห
จามบอย มักมนี ้ํามกู ครงั้ หลังอาหารเชา กลางวัน เยน็ แคปซลู นัดติดตาม
ใสๆ มีอาการคันจมูก อาการ
เมอ่ื มีอากาศเยน็ หรือ *รับประทานติดตอกันเปนเวลา 3 -6
เดอื น
มักเปนตอนเชา1
บาํ รงุ กําลัง สรา ง
ภูมคิ ุมกนั รา งกาย

ขอ หา มใช:
- ภาวะแทรกซอนจากการแพอากาศ เชน การติดเชื้อ แบคทีเรยี ที่มีอาการเจ็บ
บรเิ วณไซนัส นํา้ มกู และเสมหะเขียว เปน ตน 1
- หามใชในหญงิ ตง้ั ครรภ 1
- ไขส ูง > 38 ๐C 1
- เดก็ อายุต่ํากวา 12 ป

ขอควรระวัง
- ควรระวงั การใชก ับผูปวยโรคความดันเลือดสงู โรคหวั ใจ และโรคกรดไหล
ยอน1
- ควรระวงั การใชย าเกินขนาดในผูป ว ยทมี่ ีความผิดปกตขิ องตบั ไตหรอื
ทางเดินปสสาวะ1

อาการไมพ งึ ประสงค
ไมม รี ายงาน

78 กลมุ งานแพทยแ ผนไทยและแพทยทางเลอื ก สำนกั งานสาธารณสขุ จงั หวัดจันทบุรี

Drug Interaction
- ควรระวังการใชยานี้รว มกับยา Phenytoin, Propranolol, Theophylline
และ Rifampicin เน่ืองจากตํารบั นี้มพี ริกไทยในปริมาณสูง1 มีฤทธกิ์ ระตนุ
การทาํ งานของ CYP 3A4
-ควรระวังการใชยานีร้ ว มกับสารกันเลอื ดเปน ลมิ่ (Anticoagulant) และยา
ตา นการจับตัวของเกลด็ เลือด (Antiplatelets) เนอ่ื งจากตาํ รบั ยาปราบชมพู
ทวีปมีสมุนไพรจาํ นวน 23 ชนิด พบวา มีฤทธทิ์ ําใหเกิด Antiplatelets,
Anticoagulant จํานวน 4 ชนดิ ไดแก ดอกดีปลี53 เหงา ขงิ 54 ดอกกานพลู46
เทยี นดาํ 49
- ควรระวังการใชยานร้ี ว มกบั ยาท่กี ระบวนการเมแทบอลซิ ึมผา นเอนไซม
Cytochrome P450 (CYP 450) เนอ่ื งจากตํารับยาปราบชมพูทวีปมี
สมุนไพรจํานวน 23 ชนิด พบวามีฤทธิ์ยับยั้งการทาํ งานของ CYP 1A2, CYP
2E1, CYP 2D6, CYP 3A4, CYP 2C19 จาํ นวน 6 ชนดิ ไดแก พริกไทยดํา37
โกฐเขมา11 เทียนดาํ 25, 26 เหงา ขิง36, 37 ดอกดีปลี37, 43 รากเจตมลู เพลงิ แดง11
และมฤี ทธิ์กระตุน การทํางานของ CYP 1A2, CYP 2E1 , CYP 3A4 จํานวน
2 ชนิด ไดแ ก เทยี นดํา27 พริกไทยดํา38
และมฤี ทธยิ์ บั ยง้ั การทาํ งานของ P-Glycoprotein จํานวน 2 ชนิด ไดแ ก
ดอกดีปลี44 เหงา ขงิ 6 พริกไทยดํา39และกระตุนการทาํ งานของ
P-Glycoprotein จํานวน 1 ชนดิ ไดแ ก เหงาขงิ 41
- ควรระวงั การใชยานร้ี วมกับยาที่มีฤทธล์ิ ดระดับความดันโลหติ เนื่องจาก
ตาํ รับยาปราบชมพูทวปี มี สมุนไพรท้ังหมด 23 ชนิด พบวา มีฤทธ์ทิ ําใหเ กิด
Hypotension จาํ นวน 3 ชนดิ ไดแ ก ดอกดีปลี45 เทียนดํา30 เทียนแดง31
- ควรระวงั การใชยานีร้ ว มกับยาทมี่ ฤี ทธ์ิลดระดบั นาํ้ ตาลในเลอื ดเน่ืองจาก
ตาํ รบั ยาปราบชมพูทวปี มี สมุนไพรทั้งหมด 23 ชนดิ พบวา มีฤทธ์ทิ าํ ใหเกิด
Hypoglycemiaจาํ นวน 3 ชนิด ไดแ ก เหงา ขงิ 5 เทียนดาํ 33 เทยี นแดง35

คูยากบั ยาสมนุ ไพรท่ีเกิด Drug Interaction

คูยาท่ีเกิดอันตรกิริยา กลไกการเกิด

ยาสมนุ ไพร ยาแผนปจ จุบนั Potential การจัดการเมือ่ ใชร ว มกัน
Interactions

Warfarin89 ยับยงั้ การเกาะกลมุ

ของเกลด็ เลอื ด

Aspirin 300 mg89 (มีโอกาสเลือดออก
Phenytoin
ยาปราบ งาย และเลือดแขง็ ตวั หลีกเลย่ี งการใชยาสมุนไพร
ชมพูทวปี ชา)

Propranolol ฤทธกิ์ ระตุนการ

Theophylline ทํางานของCYP 3A4

Rifampicin

กลุมงานแพทยแผนไทยและแพทยท างเลอื ก สำนกั งานสาธารณสุข จงั หวดั จนั ทบรุ ี 79

การเก็บรกั ษายา
- เกบ็ ยานี้ในภาชนะบรรจเุ ดิมที่บรรจุมา และเกบ็ ใหพน มอื เด็ก
- ควรเก็บยาไวใ นทีโ่ ปรง ไมมีแดดสอ ง โดยไมใหอ ยใู นทีร่ อ นมากกวา 30 °C
- ไมเก็บยาในบรเิ วณทเี่ ปยกหรือชืน้ และชแ้ี จงใหผปู วยปดฝาใหสนทิ หลังจาก
เปด ใชยาในแตล ะครั้ง
- ทิ้งยาน้เี ม่ือยาหมดอายุ (ยาหมดอายตุ ามฉลาก หรอื ยาท่ีแบงบรรจุ/ยาท่ีเปด
ใชแ ลวยาจะมีอายุอยูได 6 เดือน) หรือหากลักษณะทางกายภาพของยา (สี
กลน่ิ รส) เปลี่ยนแปลงไป เปนการบงบอกถึงความไมคงตัวของยา ไมค วรใช
ยานน้ั ตอไป

ตารางเทียบเคยี งยาสมุนไพรกับยาแผนปจจุบนั

กลุม อาการ ยาสมนุ ไพร ยาแผนปจจุบัน
รกั ษาอาการแพต า งๆ เชน แพ ยาปราบชมพูทวปี Chlorpheniramine91,92
อากาศ

80 กลุม งานแพทยแผนไทยและแพทยทางเลือก สำนักงานสาธารณสขุ จังหวดั จนั ทบรุ ี

กลุม ที่ 6
ยาสมุนไพร
บาํ รุงโลหติ

กลมุ งานแพทยแ ผนไทยและแพทยท างเลือก สำนักงานสาธารณสขุ จังหวัดจันทบุรี 81

(29) ยาบํารุงโลหิต
กรอบบัญชียา
O โรงพยาบาล/ โรงพยาบาลสงเสริมสขุ ภาพตาํ บล(มีแพทยแผนไทย)
O โรงพยาบาลสงเสรมิ สขุ ภาพตาํ บล
รูปแบบ
ยาแคปซูลขนาด 500 มิลลิกรัม (ผลิตจากโรงพยาบาลเขาคิชฌกูฏ)
สตู รตํารับ
ในผงยา 75 กรัมประกอบดวย
1. แกนฝางดอกคําไทยหนักส่งิ ละ 10 กรมั 2. ครงั่ หนกั 4 กรมั
3. เหงา ขงิ แหง ดอกดีปลี รากเจตมูลเพลงิ แดง เถาสะคา น รากชา พลู
เถาขมิ้นเครือ เถามวกแดง แกนกําลังวัวเถลงิ ดอกสารภี ดอกพิกลุ
ดอกบนุ นาค เกสรบัวหลวง หนักส่ิงละ 2 กรมั
4. ดอกจันทน ลูกจันทน ลกู กระวาน ดอกกานพลู เทียนดํา เทยี นแดง
เทียนขาว เทยี นขาวเปลือก เทยี นตาตกั๊ แตน โกฐสอ โกฐเขมา โกฐหัวบวั
โกฐเชยี ง โกฐจุฬาลัมพา หนกั ส่งิ ละ 1 กรัม
5. เน้อื ลกู สมอไทย เน้ือลกู สมอดงี ู เน้ือลูกสมอพเิ ภก เปลือกชะลดู
เปลือกอบเชยเทศ แกน จนั ทนแดง แกนแสมสาร แกน แสมทะเล กฤษณา
หนกั ส่ิงละ 1 กรมั
รสยา
รสรอนสุขมุ

ขอ บงใช ขนาดและวิธีใช จาํ นวนยา ระยะเวลา
ท่จี าย/ครั้ง
บรรเทาอาการปวด รบั ประทานคร้ังละ 2 แคปซลู วนั ละ 3
ประจําเดอื น1 ครง้ั กอนอาหารเชา กลางวนั เย็น 180
บรรเทาอาการ
แคปซูล
ประจาํ เดอื นมาไม
สมาํ่ เสมอ 180 1 เดือน
บรรเทา แคปซูล นดั ติดตาม

ประจําเดือนมสี คี ล้าํ 180
แคปซูล

บรรเทาอาการตกขาว รบั ประทานคร้ังละ 2 แคปซลู วนั ละ 3 45 แคปซลู 1สปั ดาห
ครง้ั กอนอาหารเชา กลางวัน เย็น ติดตาม
ขบั น้าํ คาวปลาในหญงิ 180 อาการ
หลังคลอดบตุ ร แคปซูล 1 เดอื น
ติดตาม
อาการ

82 กลุม งานแพทยแ ผนไทยและแพทยท างเลือก สำนกั งานสาธารณสขุ จังหวัดจันทบรุ ี

อาการไมพงึ ประสงค
เหตกุ ารณไมพงึ ประสงคจาก สรุปรายงานเหตกุ ารณไมพึงประสงคจากการใช
ยาประจําป 2557 Spontaneous Reports Of Adverse Drug Reaction
2014 พบวามรี ายงานท้ังสน้ิ 1 รายงาน2
Dermatologic: Rash (1/1)2

ขอ หามใช
หา มใชก บั หญงิ ต้ังครรภ ผูที่มไี ข1

ขอควรระวงั
ควรระวังการใชยาในผูปวยที่แพละอองเกสรดอกไม1

Drug Interaction
-ควรระวังการใชยานรี้ ว มกบั สารกันเลอื ดเปน ลิ่ม (Anticoagulant) เนอื่ งจาก
ตํารับยาบํารงุ โลหิตมี สมุนไพรทั้งหมด 38 ชนดิ พบวา มีฤทธิ์
Anticoagulant 1 ชนิด คอื เทยี นดํา49
- ควรระวังการใชยาน้รี ว มกับยาที่กระบวนการเมแทบอลซิ ึมผานเอนไซม
Cytochrome P450 (CYP 450) เนอ่ื งจากตาํ รบั ยาบํารุงโลหิตมสี มุนไพร
จาํ นวน 38 ชนิด พบวา มฤี ทธ์ิยบั ยง้ั การทํางานของ CYP 1A2, CYP 2E1,
CYP 2D6, CYP 3A4, CYP 2C19 จํานวน 7 ชนิด ไดแ ก โกฐเขมา11 เทยี น
ดํา25, 26 เหงา ขงิ แหง 36, 37 ดอกดีปลี37, 43 แกนจนั ทนแ ดง11 เกสรบวั หลวง
(12) รากเจตมลู เพลิงแดง11 และมีฤทธ์ิกระตนุ การทํางานของ CYP 1A2,
CYP 2E1 จํานวน 2 ชนิด ไดแก โกฐจฬุ าลมั พา18 เทียนดํา52 และมฤี ทธิ์
ยบั ยงั้ การทํางานของ P-Glycoprotein จํานวน 7 ชนดิ ไดแ ก โกฐเชยี ง28
ดอกดปี ลี44 ดอกบุนนาค13 ดอกสารภี13 ดอกพกิ ุล13 เกสรบวั หลวง13 เหงา ขงิ
แหง6 และกระตุน การทาํ งานของ P-Glycoprotein ไดแก เหงาขงิ แหง41
-ควรระวงั การใชยาน้ีรวมกบั ยาทมี่ ีฤทธิ์ลดระดับความดันโลหติ เนื่องจากตาํ รับ
ยาบํารุงโลหิตมี สมุนไพรทง้ั หมด 38 ชนดิ พบวามีฤทธทิ์ าํ ใหเกดิ
Hypotension จาํ นวน 5 ชนดิ ไดแก ดอกดีปลี45 เกสรบวั หลวง14 ดอกพกิ ุล
32 เทียนดํา30 เทยี นแดง31
- ควรระวังการใชยาน้รี ว มกับยาท่ีมฤี ทธิล์ ดระดบั น้าํ ตาลในเลือดเนื่องจาก
ตํารับยาบาํ รุงโลหติ มี สมนุ ไพรทง้ั หมด 38 ชนดิ พบวามีฤทธท์ิ าํ ใหเ กิด
Hypoglycemia จํานวน 6 ชนดิ ไดแ ก ชาพลู50 เหงาขิงแหง5 เปลือกอบเชย
เทศ5 เกสรบวั หลวง16 เทียนดาํ 33 เทยี นแดง35

กลมุ งานแพทยแ ผนไทยและแพทยท างเลือก สำนักงานสาธารณสขุ จงั หวัดจนั ทบุรี 83

คูยากบั ยาสมนุ ไพรทีเ่ กิด Drug Interaction

คยู าที่เกิดอนั ตรกริ ยิ า กลไกการเกิด

ยาสมนุ ไพร ยาแผนปจ จุบัน Potential การจัดการเมื่อใชร วมกนั
Interactions

Warfarin89 ยบั ยง้ั การเกาะกลมุ
ของเกลด็ เลอื ด

ยาบํารุงโลหิต (มีโอกาสเลอื ดออก หลีกเลย่ี งการใชย าสมุนไพร

Aspirin 300 mg89 งา ย และเลือดแข็งตวั

ชา )

การเกบ็ รักษายา
- เก็บยานใ้ี นภาชนะบรรจุเดิมท่ีบรรจุมา และเกบ็ ใหพนมอื เด็ก
- ควรเก็บยาไวในท่โี ปรง ไมมีแดดสอ ง โดยไมใหอ ยใู นท่รี อนมากกวา 30 °C
- ไมเ ก็บยาในบรเิ วณท่ีเปยกหรือชื้น และชีแ้ จงใหผ ปู วยปด ฝาใหสนทิ หลังจาก
เปด ใชยาในแตละคร้งั
- ท้ิงยานเี้ มื่อยาหมดอายุ (ยาหมดอายตุ ามฉลาก หรอื ยาที่แบงบรรจ/ุ ยาท่เี ปด
ใชแลว ยาจะมีอายุอยูได 6 เดือน) หรอื หากลักษณะทางกายภาพของยา (สี
กล่ิน รส) เปลยี่ นแปลงไป เปนการบงบอกถึงความไมค งตัวของยา ไมค วรใช
ยานั้นตอไป

ตารางเทียบเคียงยาสมนุ ไพรกับยาแผนปจ จุบนั

กลมุ อาการ ยาสมนุ ไพร ยาแผนปจ จบุ ัน
บรรเทาอาการออนเพลยี ไมม ีแรง ยาบํารุงโลหิต Vitamin B complex91,92

84 กลมุ งานแพทยแ ผนไทยและแพทยทางเลือก สำนกั งานสาธารณสขุ จงั หวัดจันทบุรี

กลุมที่ 7

ยาสมุนไพรรักษา
กลุม อาการทางกลามเนื้อและกระดกู

กลมุ งานแพทยแผนไทยและแพทยทางเลือก สำนักงานสาธารณสขุ จังหวัดจนั ทบรุ ี 85

(30) ยาเถาวัลยเ ปรียง
กรอบบัญชียา
O โรงพยาบาล/ โรงพยาบาลสง เสริมสุขภาพตาํ บล(มีแพทยแผนไทย)
O โรงพยาบาลสง เสริมสขุ ภาพตาํ บล
รูปแบบ
ยาแคปซลู ขนาด 350 มลิ ลิกรัม (ผลิตจากโรงพยาบาลเขาคิชฌกฏู )
ตัวยาสาํ คญั

ผงจากเถาของเถาวัลยเปรียง [Derris scandens (Roxb.) Benth.]
รสยา

รสเอยี น

ขอบงใช ขนาดและวธิ ีใช จํานวนยา ระยะเวลา

ท่ีจา ย/ครั้ง

ปวดกลา มเนอื้ ทั่วไป รับประทานครั้งละ 3แคปซลู วนั ละ 3

หรอื ปวดกลามเน้ือจาก ครง้ั กอนอาหารเชา กลางวนั เยน็ 1 สัปดาห

การเลน กฬี า 45 แคปซลู นดั ตดิ ตาม

บรรเทาอาการปวดเขา รบั ประทานคร้ังละ 2 แคปซูล วนั ละ 3 อาการ

กรณีมลี มในขอเขา ครง้ั กอนอาหารเชา กลางวนั เย็น

*รวมกับยาขม้นิ ชันคร้ังละ 1 แคปซูล

ขอหามใช

หามใชใ นหญงิ ตงั้ ครรภ 1

ขอควรระวัง

- ควรระวงั การใชเ ถาวัลยเ ปรียงในผูป ว ยท่ีเปนแผลในกระเพาะอาหาร อาจทํา

ใหเ กดิ การระคายเคืองของระบบทางเดินอาหาร 1

- ควรระวังการใชยานีร้ วมกับยาที่มฤี ทธล์ิ ดระดับความดันโลหิตเนื่องจากมีการ

รายงานวา เถาวัลยเปรยี งมฤี ทธิ์ทาํ ใหเกดิ Hypotension (24)

- ไมค วรใชยาเกนิ 1 เดือน เพราะอาจทําใหตอมลกู หมากโต

เหตุการณไมพ งึ ประสงค

เหตุการณไมพงึ ประสงคจ ากสรปุ รายงานเหตกุ ารณไมพงึ ประสงคจ ากการใช

ยาประจาํ ป2557 Spontaneous Reports of Adverse Drug Reaction

2014 พบวา มีรายงานทั้งส้ิน 177 รายงาน 2

Cardiovascular: Palpitation (5/177), Faintness (3/177) 2

Dermatologic:Rash (10/177), Urticaria (7/177), Itching (7/177),

Pruritus (3/177), Rash Maculo Papular (2/177), Fixed Eruption

(2/177), Papular Rash (2/177), Rash Erythematous (2/177),

Bullous Eruption (2/177), Burning Sensation (1/177), Extremities

Hot (1/177), Erythema (1/177) 2

86 กลุม งานแพทยแ ผนไทยและแพทยทางเลือก สำนกั งานสาธารณสขุ จงั หวัดจันทบรุ ี

Gastrointestinal:Nausea (10/177), Throat Dry (9/177), Abdominal
Pain (9/177), Vomiting (6/177), Constipation (5/177), Flatulence
(4/177), Anorexia (4/177), Faeces Discoloured (3/177), Stools
Diarrhoea (3/177), Appetite Increased (1/177), Faecal
Abnormality (1/177), Watery (1/177), Taste Loss (1/177), Throat
Irritation (1/177) 2
Hematologic: Haemorrhage Nos (1/177) 2
Immunologic:Angioedema (8 /177), Anaphylaxis (1/177) 2
Musculoskeletal: Back Pain (1/177) , Muscle Pain (1/177), Muscle
Rigidity (1/177) 2
Neurologic:Dizziness (5/177), Sleepiness (4/177), Insomnia (3/177),
Anaesthesia Local (1/177), Bewilderment (1/177), Giddiness
(1/177), Somnolence (1/177), Convulsions (1/177) 2
Ophthalmic: Vision Blurred (1/177) 2
Respiratory:Chest Tightness (4/177), Breathing Difficult (1/177) 2
Renal: Polyuria (5/177), Urine Discolouration (2/177), Urinary
Frequency (1/177), Urinary Retention (1/177) 2
Other:Mouth Dry (7/177), Feeling Of Face Oedema (3/177),
Fatigue (3/177), Headache (3/177), Coughing (2/177), Oedema
Mouth (2/177), Mouth Irritation (1/177), Oedema Of Extremities
(1/177), Oedema Peripheral (1/177), Bruise (1/177), Debility
(1/177), Fluor (1/177), Tiredness (1/177), Syncope (1/177) 2
Drug Interaction
- ควรรระวงั การใชยารว มกบั กลมุ ยาตา นการอักเสบทไ่ี มใ ชสเตยี รอยด
(Nonsteroidal Anti-Inflammatory Drugs: NSAIDs) เนอ่ื งจาก
เถาวลั ยเ ปรยี งมกี ลไกออกฤทธเ์ิ ชน เดียวกนั 1มฤี ทธ์ิทาํ ใหเกิดการระคายเคือง
กระเพาะอาหาร
- ควรระวงั การใชยาน้รี วมกับยาท่มี ฤี ทธิ์ลดระดับความดันโลหติ เน่อื งจากมกี าร
รายงานวา เถาวลั ยเปรยี งมฤี ทธ์ทิ ําใหเกดิ Hypotension24

กลุมงานแพทยแ ผนไทยและแพทยท างเลอื ก สำนกั งานสาธารณสุข จังหวัดจนั ทบรุ ี 87

คยู ากบั ยาสมุนไพรท่เี กิด Drug Interaction

คยู าท่ีเกิดอันตรกิรยิ า กลไกการเกิด

ยาสมนุ ไพร ยาแผนปจจุบนั Potential การจัดการเมือ่ ใชรว มกนั

Interactions

ยา Warfarin89 ยบั ย้ังการเกาะกลมุ หลีกเลี่ยงการใชย า
เถาวลั ยเปรียง Aspirin 300 mg89 ของเกลด็ เลอื ด สมุนไพร
มโี อกาสเลือดออก)
งาย และเลือดแขง็ ตัว

(ชา

การเก็บรกั ษายา
- เกบ็ ยานี้ในภาชนะบรรจุเดิมท่ีบรรจมุ า และเกบ็ ใหพน มือเด็ก
- ควรเก็บยาไวใ นที่โปรง ไมม ีแดดสอ ง โดยไมใหอ ยใู นท่ีรอนมากกวา 30 °C
- ไมเก็บยาในบริเวณทเ่ี ปยกหรือชน้ื และช้ีแจงใหผ ูปวยปด ฝาใหสนทิ หลังจาก
เปด ใชยาในแตละครง้ั
- ท้งิ ยานเ้ี มื่อยาหมดอายุ (ยาหมดอายุตามฉลาก หรือยาที่แบง บรรจ/ุ ยาที่เปด
ใชแ ลวยาจะมีอายุอยูได 6 เดือน) หรอื หากลักษณะทางกายภาพของยา (สี
กลนิ่ รส) เปลีย่ นแปลงไป เปนการบง บอกถึงความไมคงตัวของยา ไมควรใช
ยานนั้ ตอไป

ตารางเทียบเคียงยาสมนุ ไพรกับยาแผนปจ จุบนั

กลมุ อาการ ยาสมุนไพร ยาแผนปจจุบัน
ยาบรรเทาปวดกลา มเน้ือ กระดกู ยาเถาวลั ยเปรียง Indomethacin91,92
ยาบรรเทาปวด คลายกลามเน้ือ
Norgesic91,92
ปวดหลงั
ยาบรรเทาปวด คลายกลา มเนื้อ Tolperisone91,92
ยาบรรเทาปวด คลายกลา มเน้ือ Diclofenac91,92

แกอักเสบ

88 กลมุ งานแพทยแ ผนไทยและแพทยท างเลือก สำนักงานสาธารณสุข จงั หวดั จนั ทบรุ ี