Water supply_Kowit_72130359

• Cr

เน่ืองจาก Cr⁺3 ไมม< พี ษิ มาตรฐานจงึ กำหนดความเขม7 ขน7 เฉพาะของ Cr⁺⁶ ไมใ< ห7เกนิ 0.05
mg/l

• Ag

สารประกอบของเงนิ ถกู ใชเ7 ปน' สารฆ<าเช้ือและยาหยอดตา พษิ จากการสะสมสารประกอบของ
เงินจะทำให7เปน' จ้ำสคี ล้ำๆตามผวิ หนัง ตาและ mucous membrane มชี ่อื ทางการแพทยOว<า argyia
มาตรฐานกำหนดค<าไว7ไมเ< กิน 0.05 mg/l
10) สารอนิ ทรยี j ประกอบดว7 ยสารอินทรียทO ถ่ี ูกยอ< ยสลายไดแ7 ละวิเคราะหOเป'นคา< BOD

สารอินทรยี Oทย่ี อ< ยสลายไดช7 า7 หรือย<อยสลายไมไ< ดใ7 นธรรมชาติ เชน< Phenol, สารซักฟอก, ยา
ฆ<าแมลง โดย Phenol เกิดจากอตุ สาหกรรมทีใ่ ช7 Coal gas, Coal –coking และอุตสาหกรรม
ปโÆ ตรเลยี ม จากขบวนการสังเคราะหOในอุตสาหกรรม หรอื นำ้ ทิง้ จากโรงงานอตุ สาหกรรมทีม่ ีการใช7
Phenol เปน' วตั ถุดบิ Phenolทป่ี นเปõúอนในน้ำจะก<อให7เกิดกล่ินและรส คา< กำหนดกลิ่นของ Phenol
(odor threshold concentration) คือ 0.1 µg/l
11) ไซยาไนดj

CN- ท่ีปนเปõúอนในแหล<งนำ้ ส<วนใหญม< าจากนำ้ เสียโรงงานชุบโลหะ CN- ส<วนใหญ<ยอ< ยสลาย
ไดด7 ว7 ยกระบวนการชีววทิ ยา แตค< วรกำจดั ด7วยวธิ ีเคมกี <อนปล<อยนำ้ ทิ้งลงสู<แม<นำ้ ลำคลอง ปลาจะ
แสดงอาการให7เหน็ เรว็ มาก เพราะ CN- มีผลตอ< ระบบหายใจ

คุณสมบตั ทิ างชวี ภาพ (Biotechnology quality)
การตรวจวิเคราะหทO างแบคทเี รยี จะมี 3 ตัวกำหนด (parameters)
• การตรวจจำนวนแบคทีเรียท้ังหมด (Total or Standard Plate Count)

• การตรวจหาโคลฟิ อรOมแบคทเี รยี (Coliform Index)

• การตรวจหา E.coli

Coliform Escherichia coli (E.coli) เปAน bacteria ท่ีอาศยั อย#ู
bacteria Aerobacter aerogenes ในลำไสQของคนและ
(A. aerogenes) สัตว|เลอื ดอ#ุน
มกั จะอาศัยอยใู# น
ดนิ และพืช

12) สารกมั มันตรงั สี
ในสิ่งแวดลอ7 มของแหลง< น้ำ มสี ารกัมมันตรังสที ่สี ำคัญอย<ู 2 ชนิดคือ

1. ซีเซียม-137 (Cesium-137)
มีครึ่งชวี ติ 33 ปแj ละปลอ< ยรังสีแกมม<า มีคณุ สมบัตทิ างเคมีคล7าย K เม่ือเข7าไปในร<างกายจะ

ไปแทนที่ K ตามเน้อื เย่อื และกลา7 มเนือ้ ตา< ง ๆ
2. สตรอนเทยี ม – 90 (Strontium -90)
จะมีอย<ูในฝYุนกมั มันตรังสีที่ตกลงมายงั พื้นโลกมคี รึง่ ชีวิตยาวถึง 20 ปj มคี ณุ สมบตั ิคลา7 ย Ca

จงึ เขา7 ไปอย<ูตามกระดกู Sr-90 จะปลอ< ยรงั สีเบต7า จากการทดลองกับสตั วพO บว<า Sr-90 สามารถทำให7
เกดิ โรคมะเร็งในเมด็ เลือดได7

เนื่องจากประเทศไทย ยังมเี ตาปฏิกรณOปรมาณเู พยี งไมก< แ่ี ห<ง อกี ทั้งการใชส7 ารกมั มนั ตรงั สียัง
ไมก< ว7างขวางนัก จงึ ยังไมม< ีมาตรฐานกมั มันตรงั สใี นนำ้ ดืม่ แตไ< ดก7 ำหนดไวใ7 นมาตรฐานคณุ ภาพน้ำผิว
ดนิ โดยวดั เป'นปริมาณรวมของรงั สีแอลฟา และแกมมา< เชน< เดียวกบั มาตรฐานน้ำดืม่ ของ WHO

4.5 มาตรฐานคณุ ภาพของแหล>งน้ำ (องคก` ารอนามยั โลก) (Standards of Quality
for water sources, W.H.O)

4.5.1 ความหมายของน้ำด่ืมน้ำใชY

นำ้ ดม่ื (Drinking water)
หมายถึง นำ้ ทม่ี คี วามสะอาด ปราศจากสิง่ เจือปน หรือสารพิษต<าง ๆ โดยมคี ณุ ภาพดา7 นตา< ง
ๆ ไดม7 าตรฐานของนำ้ ดมื่
นำ้ ใชY (Used water)
หมายถึง นำ้ ที่นำมาใชเ7 พอ่ื การชำระลา7 ง การทำความสะอาด รดนำ้ ตน7 ไม7 การหลอ< เยน็ การ
อตุ สาหกรรม ฯลฯ

4.5.2 การสขุ าภิบาลนำ้ ดืม่ นำ้ ใชY
การสุขาภบิ าลน้ำดม่ื นำ้ ใช7คอื การศึกษาถงึ
- ความสำคัญและความจำเปน' ของนำ้ ในดา7 นการสาธารณสุข การระบาดของโรคต<าง ๆ อัน

เนอ่ื งจากน้ำเปน' สื่อ

- คณุ สมบัตแิ ละมาตรฐานของน้ำด่มื น้ำใช7 แหลง< นำ้ ปริมาณ และลกั ษณะการใชน7 ำ้ ของชุมชน
- วิธีการปรบั ปรงุ คุณภาพน้ำ
- ระบบการจา< ยนำ้
- วิธกี ารควบคุมน้ำด่มื นำ้ ใช7ทางดา7 นการสุขาภบิ าลชมุ ชน
นำ้ ในแหลง< น้ำแตล< ะแห<งมกั จะมีคุณสมบตั แิ ตกต<างกันออกไปทง้ั ทางด7านกายภาพ เคมี และ
ชวี วทิ ยา การพิจารณาคุณสมบตั มิ ักจะเพ<งเล็งเป'นพิเศษเกี่ยวกับสงิ่ เจือปนทจ่ี ะส<งผลกระทบตอ< สขุ ภาพ
สภาวะความสกปรก และลักษณะบางอย<างทจ่ี ำเป'นจะตอ7 งนำมาพจิ ารณาเก่ยี วกบั ระบบทใ่ี ชใ7 นการ
ปรบั ปรงุ คุณภาพของนำ้ โดยปกติแล7วจะตอ7 งพจิ ารณาคุณสมบัติดา7 นตา< ง ๆ ดังน้ี คอื
คุณสมบัตทิ างดYานกายภาพ
น้ำจากแหล<งนำ้ น้ัน ๆ ไมค< วรจะมีสเี กินกว<า 30 หน<วย ถา7 มสี ีมากเกนิ ไปจำเป'นจะต7องใช7
วธิ กี ารปรบั ปรงุ คณุ ภาพเปน' พิเศษจงึ จะสามารถผลิตเปน' นำ้ ดม่ื ให7มคี ุณภาพได7มาตรฐานท่ตี 7องการได7
ส<วนความข<ุนของนำ้ มักจะไม<เป'นปญä หา
คุณสมบตั ทิ างเคมี
นำ้ ในแหล<งน้ำแตล< ะแห<งมกั จะมแี รธ< าตุ และสารละลายปะปนอย<ูหลายชนดิ ในปรมิ าณที่
แตกตา< งกนั ออกไป จำเป'นจะตอ7 งแยกการพจิ ารณาคณุ ภาพทางดา7 นเคมอี อกเปน' กล<มุ ตา< ง ๆ 4 กล<มุ
ดว7 ยกนั คือ
ก. สารประกอบท่สี <งผลกระทบตอ< คณุ ภาพของน้ำดืม่ ทใี่ ชด7 ื่ม (Compounds affecting

potability)
ข. สารประกอบท่ีเกิดเป'นอนั ตรายต<อสุขภาพ
ค. สารมพี ษิ (Toxic substances)
ง. สารเคมีท่ีบง< ถึงความสกปรก (Chemical indicators of Pollution)

ตารางที่ 4.3 สารประกอบทสี่ <งผลกระทบตอ< คณุ ภาพของนำ้ ด่ืมทใ่ี ชด7 มื่

ชนิดของสาร Max.allowable limit
ของแข็งละลายน้ำ 1,500 ม.ก./ลิตร
เหลก็ 50 ม.ก./ลติ ร
แมงกานสี (แอมโมเนีย <0.5 ม.ก./ลิตร) 5 ม.ก./ลติ ร

ทองแดง 1.5 ม.ก./ลิตร

สังกะสี 1.5 ม.ก./ลิตร
แมกนเี ซียม+โซเดียมซัลเฟต 1,000 ม.ก./ลิตร
สารจำพวกผงซักฟอก 0.5 ม.ก./ลิตร

ตารางท่ี 4.4 สารประกอบทเ่ี กิดเปน' อันตรายต<อสุขภาพ Max.allowable limit
45 ม.ก./ลิตร
ชนดิ ของสาร 1.5 ม.ก./ลิตร
ไนเตรต (as NO₃)
ฟลอู อไรดO Max.allowable limit
0.002 ม.ก./ลติ ร
ตารางท่ี 4.5 สารมพี ษิ (Toxic substances) 0.05 ม.ก./ลิตร
0.01 ม.ก./ลติ ร
ชนิดของสาร 0.05 ม.ก./ลติ ร
Phenolic substances 0.2 ม.ก./ลติ ร
สารหนู 0.05 ม.ก./ลิตร
แคดเมี่ยม 0.01 ม.ก./ลติ ร
โครเม่ยี ม 1,000 µµC / ลติ ร
ไซยาไนดO
ตะกัว่
เซเลเน่ยี ม
กัมมนั ตภาพรังสี (Gross beta activity)

ตารางที่ 4.6 สารเคมที ี่บง< ถงึ ความสกปรก (Chemical indicators of Pollution)

ดชั นี Min.limit of pollution
Chemical Oxygen Demand (COD) 10 ม.ก./ลติ ร
Biochemical Oxygen Demand (BOD) 6 ม.ก./ลติ ร
Total nitrogen exclusive of NO₃ 1 ม.ก./ลิตร

NH₃ 0.5 ม.ก./ลิตร
Carbon chloroform extract 0.5 ม.ก./ลติ ร

Grease 1.0 ม.ก./ลิตร

คณุ สมบัตทิ างชวี วทิ ยา
เปน' การยากทีจ่ ะกำหนดมาตรฐานคุณสมบตั ทิ างดา7 นชีววทิ ยาของแหล<งน้ำชนดิ ต<าง ๆ แต<

สำหรบั แหลง< น้ำทจ่ี ะนำมาใชเ7 พอ่ื ผลติ น้ำดม่ื ควรมคี ณุ สมบตั ทิ างชีววิทยา ดังนี้ คือ

ตารางที่ 4.7 คุณสมบตั ทิ างชีววทิ ยาของนำ้ ด่ืมนำ้ ใชท7 เ่ี หมาะสม

การแบงS ชน้ั MPN/100 ลบ.ซม.
0-50
I. จำนวนของแบคทเี รยี ซงึ่ ต7องการเพียงวิธกี ารทำลายเช้อื ใน
การปรบั ปรงุ คุณภาพของนำ้ เทา< นั้น 50-5,000

II. จำนวนของแบคทีเรียซ่ึงตอ7 งการวธิ ีการตกตะกอน การกรอง 5,000-50,000
และการทำลายเชอ้ื ในการปรับปรงุ คุณภาพนำ้ มากกวา< 50,000

III. สกปรก ต7องปรบั ปรงุ คณุ ภาพของน้ำหลายขน้ั ตอน

IV. สกปรกมาก โดยปกติแลว7 จะไม<เปน' ทีย่ อมรบั จนกวา< จะมีวธิ ี
พเิ ศษใชส7 ำหรับการปรับปรงุ คณุ ภาพของนำ้ นัน้
ในเมือ่ หาแหล<งน้ำอ่นื มาทดแทนไมไ< ด7

ตารางที่ 4.8 มาตรฐานคณุ ภาพนำ้ ประปาของการประปานครหลวง (ตามขอ7 แนะนำขององคOการ
อนามยั โลก ปj 2006)

พารามิเตอรO หนว< ย (units) คำแนะนำWHO 2006
(Guideline Value)
1.คุณสมบัติทางแบคทีเรยี ( Bacteriological Quality)
แบคทเี รยี ชนิด อโี คไล (E. coli) พบ-ไม<พบ/100 ml ไม<พบ/100 ml

2. คุณสมบัตทิ างเคมี-ฟสã กิ สj (Physical and Chemical Quality)

สี ปรากฏ (Apperance Colour) # True colour unit 15
5
ความขุน< (Turbidity) # * NTU

รส และ กลน่ิ (Taste and odour) - ไมเ< ปน' ทีร่ ังเกยี จ
#
mg/l 0.01
สารหนู (Arsenic) mg/l 0.003
แคดเมยี ม (Cadmium) mg/l 0.05
โครเมียม (Chromium) mg/l 0.07
ไซยาไนดO (Cyanide) mg/l 0.01
mg/l 0.006
ตะกว่ั (Lead) mg/l 0.01
ปรอท (Inorganic Mercury) mg/l 1.5
mg/l 250
เซเลเนียม (Selenium) mg/l
ฟลูออไรดO (Fluoride) 2
คลอไรดO (Chloride) #
ทองแดง (Copper)#

เหลก็ (Iron) # mg/l 0.3
0.4
แมงกานีส (Manganese)# mg/l 200
250
โซเดียม (Sodium) # mg/l 3
1,000
ซัลเฟต (Sulfate)# mg/l
50
สงั กะสี mg/l
3
ไนเตรทในรูปไนเตรท (Nitrate as mg/l 0.02
NO3 - )
0.04
ไนไตรทOในรูปไนไตรทO (Nitrite as mg/l
NO2 - ) 0.03

ไตรคลอโรอที นี (Trichloroethene) mg/l 0.2
1
เตตราคลอโรอีทีน mg/l 30
(Tetrachloroethene) 0.03

ไมโครซีสติน-แอลอารO mg/l 1
(Microcystin-LR)

3.สารเคมีท่ใี ชปY åองกันและกำจดั ศตั รพู ชื (Pesticides)

อลั ดรนิ และดลิ ดรนิ μg/l **
(Aldrin/Dieldrin)

คลอเดน (Chlordane) μg/l

ดีดีที(DDT) μg/l

สอง,สี่-ดี (2,4-D) μg/l

เฮปตาคลอและเฮปตาคลออีพอกไซดO μg/l
(Heptachlor and Heptachlor
epoxide)

เฮกซะคลอโรเบนซิน μg/l
(Hexachlorobenzene)

ลินเดน(Lindane) μg/l 2
20
เมททอกซคิ ลอ(Methoxychlor) μg/l 9

เพนตาคลอโรฟjนอล μg/l 0.3
(Pentachlorophenol) 0.06

4.ไตรฮาโลมีเทน (Trihalomethanes) sum of the ratio 0.1

คลอโรฟอรมO (Chloroform,CHCL3) mg/l 0.1
0.5
โบรโมไดคลอโรมเี ทน mg/l 1
(Bromodichloromethane,

CHBrCl2)

ไดโบรโมคลอโรมเี ทน mg/l
(Dibromochloromethane,

CHBr2Cl)

โบรโมฟอรOม(Bromoform,CHBr3) mg/l

5.กัมมันตภาพรังสี (Radioactive)

ความแรงรวมรังสีแอลฟา(Gross Bq/l
alpha activity)

ความแรงรวมรังสีเบต7า(Gross beta Bq/l
activity)

หมายเหตุ การประปานครหลวงพจิ ารณาวเิ คราะหรO ายการทมี่ ผี ลต<อสขุ ภาพและความน<าดื่มนา< ใช7(#)
* ความขนุ< ไม<มีผลตอ< สุขภาพ แต<ควรตำ่ กวา< 0.1 NTU เพ่ือประสทิ ธิภาพของการฆ<าเชือ้
** 1 mg = 1,000 μg

ตารางท่ี 4.9 Recommended minimum sample numbers for faecal indicator testing in
distribution systems ***

Population Total number of samples per year
Point sources Progressive sampling of all sources over 3 to 5
year cycles (maximum)

Piped supplies 12
‹ 5,000
5,000-100,000 12 per 5,000 head of population

›100,000-500,000 12 per 10,000 head of population plus an
additional 120 samples
› 500,000 12 per 100,000 head of population plus

an additional 180 samples
*** Parameters such as chlorine, turbidity and pH should be tested more frequently
as part of operational and verification monitoring.

ตารางท่ี 4.10 มาตรฐานคุณภาพนำ้ ประปาของการประปาสว< นภูมภิ าค

รายการ มาตรฐานน้ำประปา
1.คุณลกั ษณะทางกายภาพ
15
สี (colour), Pt-Co unit ไม<เปน' ที่น<ารังเกียจ
รส (taste) ไม<เป'นทนี่ า< รังเกยี จ
กลนิ่ (odour)
5
ความขนุ< (turbidity), NTU 6.5-8.5
ความเป'นกรด-ด<าง (pH range)
2.คุณลกั ษณะทางเคมี (mg/l)

ปรมิ าณสารทล่ี ะลายทงั้ หมด(total dissolved solids) 600
เหล็ก (Fe) 0.3
0.4
แมงกานสี (Mn) 2.0
ทองแดง (Cu) 3.0
สงั กะสี (Zn)
2.คุณลักษณะทางเคมี (mg/l) 300
ความกระด7างท้ังหมด (total hardness) as
250
CaCO3 250
ซัลเฟต (SO4) 1.0
คลอไรดO (Cl) 50
ฟลอู อไรดO (F)
ไนเทรต (NO3) as NO3 0.001
3.คุณลักษณะทางสารเปนy พิษ : โลหะหนัก(mg/l) 0.01
ปรอท (Hg) 0.01
ตะกว่ั (Pb) 0.01
สารหนู (As) 0.05
ซลี ีเนย่ี ม (Se)
โครเมียม (Cr)

ไซยาไนดO (CN) 0.07

แคดเมียม (Cd) 0.003

แบเรียม (Ba) 0.7

4.คณุ ลักษณะทางจลุ ชีววทิ ยา(ตSอ 100 ml.)

โคลิฟอรมO แบคทีเรยี (Total Coliform Bacteria) ไมพ< บ

อี โคไล (E. ไม<พบ
coli) ไม<พบ
ไม<พบ
สแตฟฟลÆ โลคอ็ กคสั ออเรยี ส (Staphylococcus
aureus)

แซลโมเนลลา (Salmonella)

คลอสทรเิ ดยี ม เพอรฟO รงิ เจนสO (Clostridium ไม<พบ
perfringens)

หมายเหตุ ผวก.ให7ความเหน็ ชอบ เมื่อวนั ที่ 16กค. 2550 ตอ< ทา7 ยบนั ทึกข7อความของ กคน. ที่ มท
55702-2/258ลงวันที่ 11กค. 2550

ประกาศกระทรวงสาธารณสขุ
ฉบับที่ 61 ( พ.ศ. 2524 )

เรอ่ื ง น้ำบรโิ ภคในภาชนะบรรจุทปี่ ãดสนทิ

น้ำบริโภคตอY งมีคณุ ภาพหรอื มาตรฐานดงั ตอS ไปน้ี

1. คณุ สมบัติทางฟãสกิ สj
1.1 สี ต7องไม<เกิน 20 ฮาเซนยูนิต
1.2 กลิน่ ตอ7 งไม<มีกล่นิ แต<ไมร< วมถึงกล่นิ คลอรีน

1.3 ความขุSน ต7องไมเ< กิน 5.0 ซลิ กิ าสเกล
1.4 คาS ความเปนy กรดดSาง ต7องอย<รู ะหว<าง 6.5 – 8.5
2. คุณสมบัตทิ างเคมี

2.1 ปริมาณสารทง้ั หมด ( Total Solid ) ไมเ< กิน 500.0 มิลลกิ รมั ตอ< นำ้ บรโิ ภค 1 ลิตร
2.2 ความกระดาY งทั้งหมด โดยคำนวณเป'นแคลเซียมคารOบอเนต ไมเ< กิน 100.0
มิลลิกรัมตอ< น้ำบริโภค 1 ลิตร

2.3 สารหนู ไมเ< กิน 0.05 มลิ ลกิ รมั ตอ< นำ้ บรโิ ภค 1 ลติ ร
2.4 แบเรยี ม ไม<เกนิ 1.0 มิลลกิ รมั ต<อน้ำบริโภค 1 ลติ ร
2.5 แคดเมียม ไม<เกิน 0.01 มิลลิกรมั ต<อน้ำบริโภค 1 ลิตร

ความใน ( 2.5 ) ถกู ยกเลิกและใช7ความใหม<แทนแลว7 โดยขอ7 1 แหง< ประกาศฯ ฉบบั ท่ี 135
(พ.ศ. 2534)
2.6 คลอไรดj โดยคำนวณเป'นคลอรีน ไมเ< กิน 250.0 มลิ ลิกรัมต<อนำ้ บริโภค 1

ลิตร
2.7 โครเมียม ไม<เกิน 0.05 มลิ ลิกรัมต<อนำ้ บริโภค 1 ลติ ร
2.8 ทองแดง ไมเ< กิน 1.0 มิลลกิ รมั ต<อนำ้ บริโภค 1 ลติ ร

2.9 เหล็ก ไม<เกนิ 0.5 มลิ ลกิ รัมตอ< นำ้ บริโภค 1 ลิตร
2.10 ตะกั่ว ไมเ< กิน 0.1 มลิ ลกิ รัมตอ< น้ำบรโิ ภค 1 ลติ ร
ความใน (2.9 และ 2.10) ถกู ยกเลกิ และใชค7 วามใหมแ< ทนแล7ว โดยขอ7 2 แห<ง ประกาศฯ

ฉบับท่ี 135 (พ.ศ. 2534)
2.11 แมงกานสี ไมเ< กนิ 0.05 มิลลกิ รมั ตอ< น้ำบรโิ ภค 1 ลติ ร
2.12 ปรอท ไม<เกิน 0.002 มิลลิกรมั ต<อนำ้ บรโิ ภค 1 ลิตร

2.13 ไนเตรต คำนวณเป'นไนโตรเจน ไมเ< กนิ 4.0 มิลลกิ รมั ต<อนำ้ บรโิ ภค 1 ลติ ร
2.14 ฟìนอล ไม<เกิน 0.001 มิลลกิ รมั ต<อนำ้ บริโภค 1 ลิตร

2.15 ซลี เี นยี ม ไม<เกิน 0.01 มลิ ลิกรมั ตอ< นำ้ บริโภค 1 ลิตร
2.16 เงนิ ไมเ< กิน 0.05 มิลลกิ รมั ต<อนำ้ บริโภค 1 ลติ ร
2.17 ซัลเฟต ไม<เกิน 250.0 มิลลกิ รมั ต<อนำ้ บริโภค 1 ลิตร
2.18 สงั กะสี ไมเ< กนิ 5.0 มลิ ลิกรัมตอ< น้ำบรโิ ภค 1 ลติ ร
2.19 ฟลูออไรดj โดยคำนวณเป'นฟลูออรนี ไม<เกนิ 1.5 มิลลิกรัมต<อนำ้ บรโิ ภค 1
ลติ ร

3.คณุ สมบัติเกยี่ วกบั จลุ นิ ทรยี j
3.1 ตรวจพบแบคทเี รยี ชนดิ โคลฟิ อรOมนอ7 ยกวา< 2.2 ตอ< นำ้ บริโภค 100 มิลลิลติ ร
โดยวธิ ี เอ็ม พี เอน็ ( Most Probable Number )
3.2 ตรวจไม<พบแบคทเี รียชนดิ E.coli
3.3 ไมม< ีจุลินทรยี ทO ่ีทำให7เกดิ โรค

ประกาศกระทรวงสาธารณสุข
ฉบบั ที่ 135 (พ.ศ.2534)

เรื่อง นำ้ บริโภคในภาชนะบรรจุทีป่ ดã สนทิ (ฉบบั ที่ 2)
------------------------------------------

โดยทเ่ี ป'นการสมควรแก7ไขเพ่มิ เติมข7อกำหนดเรื่องคณุ ภาพหรอื มาตรฐานของนำ้ บริโภค
ในภาชนะบรรจุทปี่ Æดสนิท

อาศัยอำนาจตามความในมาตรา 5 และมาตรา 6(1)(2) และ (6) แหง< พระราชบัญญตั ิ
อาหาร พ.ศ.2522 รฐั มนตรีวา< การกระทรวงสาธารณสุขออกประกาศไว7 ดังตอ< ไปน้ี

ข7อ 1 ให7ยกเลิกความใน (จ) ของ (2) ในข7อ 3 แห<งประกาศกระทรวงสาธารณสุข ฉบับที่ 61
(พ.ศ.2524) เรื่อง น้ำบริโภคในภาชนะบรรจุที่ปÆดสนิท ลงวันที่ 7 กันยายน พ.ศ.2524 และให7ใช7ความ
ตอ< ไปนแ้ี ทน "(จ) แคดเมยี ม ไมbเกนิ 0.005 มิลลิกรมั ตอb นำ้ บริโภค 1 ลติ ร"

ข7อ 2 ให7ยกเลิกความใน (ฌ) และ (ญ) ของ (2) ในขอ7 3 แห<งประกาศกระทรวง
สาธารณสขุ ฉบับท่ี 61 (พ.ศ.2524) เรอื่ ง นำ้ บริโภคในภาชนะบรรจุที่ปดÆ สนทิ ลงวนั ที่ 7 กันยายน
พ.ศ. 2524 และใหใ7 ชค7 วามต<อไปนแ้ี ทน

"(ฌ) เหลก็ ไมเb กนิ 0.3 มลิ ลกิ รัม ตอb นำ้ บรโิ ภค 1 ลติ ร (ญ) ตะกวั่ ไมเb กนิ 0.05 มิลลกิ รมั ตอb นำ้ บรโิ ภค 1 ลิตร"

ข7อ 3 ให7เพ่มิ ความต<อไปนเี้ ป'น (ท) (ธ) และ (น) ของ (2) ในข7อ 3 แห<งประกาศกระทรวง
สาธารณสุข ฉบับที่ 61 (พ.ศ.2524) เรื่อง น้ำบริโภคในภาชนะบรรจุที่ปÆดสนิท ลงวันที่ 7
กันยายน พ.ศ.2524 "(ท) อะลูมิเนียม ไมbเกิน 0.2 มิลลิกรัม ตbอน้ำบริโภค 1 ลิตร (ธ) เอบีเอส (Alkylbenzene
Sulfonate) ไมbเกนิ 0.2 มลิ ลิกรมั ตอb น้ำบรโิ ภค 1 ลติ ร (น) ไซยาไนดs ไมเb กิน 0.1 มิลลกิ รัม ตอb น้ำบริโภค 1 ลิตร"
ขอ7 4 ใหผ7 7ทู ีไ่ ด7รบั ใบสำคัญการขึ้นทะเบยี นตำรับอาหารหรือผ7ูที่ไดร7 บั อนุญาตใหใ7 ชฉ7 ลาก
อาหาร ตามประกาศกระทรวงสาธารณสุข ฉบับที่ 61 (พ.ศ.2524) เรื่อง น้ำบริโภคในภาชนะบรรจุที่
ปÆดสนิท ลงวันที่ 7 กันยายน พ.ศ.2524 อยู<ก<อนวันที่ประกาศฉบับนี้ใช7บังคับ มายื่นคำขอแก7ไข
รายการให7มีรายละเอียดถูกต7องตามประกาศฉบับนี้ ภายในหนึ่งร7อยแปดสิบวัน นับแต<วันที่ประกาศนี้
ใช7บังคับ และเมื่อได7ยื่นคำขอดังกล<าวแล7ว ให7ใบสำคัญการขึ้นทะเบียนตำรับอาหารหรือฉลากเดิมคง
ใชไ7 ดต7 อ< ไปจนกว<าจะไดร7 บั อนุญาต หรอื จนกวา< ผอู7 นุญาตจะแจง7 ให7ทราบถงึ การไมอ< นุญาต
ประกาศฉบบั นี้ ให7ใชบ7 ังคบั ตั้งแต<วนั ถัดจากวันประกาศในราชกิจจานุเบกษาเปน' ตน7 ไป

ประกาศ ณ วันที่ 26 กมุ ภาพันธO พ.ศ.2534
อุทัย สดุ สขุ

ปลัดกระทรวงสาธารณสขุ
ผ7ใู ชอ7 ำนาจของรัฐมนตรวี า< การกระทรวงสาธารณสขุ
(107 ร.จ.3041 ตอนท่ี 61 (แผนกราชกจิ จาฯ) ลงวันที่ 2 เมษายน พ.ศ.2534)

ตารางท่ี 4.11 เกณฑOคุณภาพน้ำบรโิ ภคในชนบท

ขอY มูลท่ีวิเคราะหj / หนSวย คาS ท่ีกำหนด หมายเหตุ

คุณภาพทางแบคทีเรยี 10
(เอ็มพีเอน็ ตอ< 100 ลูกบาศกOเซนติเมตร) 0

• แบคทีเรยี ประเภทโคลฟิ อรOม
• แบคทเี รยี ประเภทฟคj ัลโคลฟิ อรOม

คุณภาพทางกายภาพ 6.5-8.5 ยกเวน7 น้ำฝนไม<ต่ำกว<า
• ความเป'นกรด-ดา< ง 10 5.6
• ความขุน< (เอ็นทีย)ู 15
• สี (หนว< ยแพลตตินัมโคบอลทO)

คุณภาพทางเคมี (มลิ ลกิ รัม/ลกู บาศกเj ดซิเมตร) 0.5 เฉพาะกรณีทใี่ ชค7 ลอรนี
• เหลก็ 1.0 ในการฆ<าเชอ้ื
• ทองแดง 5.0
• สงั กะสี 0.3
• แมงกานสี 250
• คลอไรดj 300
• ความกระดาY ง 10
• ไนเตรท (คิดเปนy ไนโตรเจน) 1.0
• ฟลูออไรดj 1000
• สารละลายท้งั หมดทเ่ี หลอื จากการ 400
0.2-0.5 หรอื ตามท่ี
ระเหย หนว< ยงาน
• ซัลเฟต รบั ผดิ ชอบกำหนด
• คลอรนี อสิ ระตกคYาง

คุณภาพทางสารเปyนพิษ 0.05
(มิลลกิ รมั ตอS ลูกบาศกjเดซเิ มตร) 0.005
0.05
• สารหนู 0.1
• แคดเมียม

• โครเมียม 0.05
• ไซยาไนดj 0.001
• ตะกัว่ 0.01
• ปรอท
• ซลิ เิ นยี ม

4.5.3 การบำรงุ รักษาแหลงS นำ้ บริโภคดาY นคณุ ภาพน้ำ
1. บอS น้ำบาดาล
1.1 การบำรงุ รักษา

ชานบ<อ ใหม7 ีการระบายนำ้ การกำจัดวชั พชื
1.2 การซอ< มแซม

1.2.1 เปYาล7างบอ< ทุก 5 ปj หรือเมื่อคณุ ภาพนำ้ เปล่ยี นแปลงไปจากเดิม เชน< มี
เหล็กเพ่มิ ขน้ึ

1.2.2 ชานบ<อ ใหซ7 อ< มแซมเมื่อชำรดุ แตกหรอื พัง ทำให7นำ้ ไหลซมึ ลงบอ<
1.3 วธิ กี ารนำนำ้ ไปใช7และการใชน7 ้ำให7เกิดประโยชนสO งู สดุ

1.3.1 สง< เสรมิ ให7มกี ารใชน7 ำ้ จากบอ< บาดาลในการอปุ โภค
1.3.2 สำหรับน้ำจากบ<อบาดาลที่มีคุณภาพตามเกณฑOคุณภาพน้ำบริโภคในชนบท
ควรจะสง< เสริมให7ใช7เพอ่ื การบรโิ ภคดว7 ย
1.4 การตรวจคุณภาพนำ้
1.4.1 เมื่อมีการจัดทำบ<อน้ำบาดาล ควรตรวจสอบคุณภาพน้ำตามเกณฑOคุณภาพ
น้ำบรโิ ภคในชนบทกอ< นให7ประชาชนใช7
1.4.2 ให7สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดเป'นผู7ควบคุมกำกับ ประสานงาน และ
ดำเนินการเฝvาระวังคุณภาพน้ำในบ<อน้ำบาดาล ซึ่งใช7เพื่อการบริโภค ในกรณีทั่วไปควรตรวจวิเคราะหO
ค<าความเป'นกรด-ด<าง เหล็ก ฟลูออไรดO ไนเตรท และแบคทีเรียประเภทโคลิฟอรOมเป'นอย<างน7อย
สำหรับในกรณีที่เห็นว<าอาจจะมีการปนเปõúอนจากสารมลพิษอื่น ๆ ต7องตรวจวิเคราะหOสารมลพิษนั้น ๆ
ดว7 ย
1.5 การปรบั ปรงุ คุณภาพน้ำเพ่อื บรโิ ภค
ในกรณีที่ตรวจพบว<ามีสิ่งเจือปนที่อาจเป'นอันตรายต<อสุขภาพเกินเกณฑOคุณภาพน้ำ
บริโภคในชนบทใหใ7 ชม7 าตรการดังน้ี
1.5.1 เหลก็ ให7ใชเ7 ครื่องกรองสนมิ เหลก็

1.5.2 ไนเตรท ให7ปดÆ บ<อ
1.5.3 ฟลูออไรดOให7ใชเ7 ครือ่ งกรองแบบดูดซบั (Adsorption)
1.5.4 แบคทีเรียประเภทโคลิฟอรOม ให7ต7ม กรอง หรอื ใส<สารเคมีฆา< เชือ้
2. บอS นำ้ ต้นื
2.1 การซ<อมแซมและการบำรุงรักษา
โครงสร7างของบ<อ จัดทำบ<อให7คงสภาพและเป'นไปตามแบบรูปมาตรฐานของทาง
ราชการ (แบบรูปบอ< น้ำตนื้ ของแต<ละหน<วยงาน)
2.2 วธิ กี ารนำน้ำไปใชแ7 ละการใชน7 ้ำใหเ7 กดิ ประโยชนสO ูงสดุ
2.2.1 ส<งเสริมให7มีการใชน7 ้ำจากบอ< นำ้ ต้นื เพอื่ การอุปโภค
2.2.2 ในกรณีที่มีความจำเป'นต7องใช7น้ำจากบ<อน้ำตื้นเพื่อการบริโภค ควรปรับปรุง
คุณภาพตามขอ7 2.4
2.3 การตรวจคณุ ภาพน้ำ

2.3.1 เมื่อมีการจัดทำบ<อน้ำตื้นเพื่อใช7บริโภคต7องตรวจสอบคุณภาพน้ำตาม
เกณฑคO ุณภาพนำ้ บรโิ ภคในชนบท ในสว< นซง่ึ ระบุให7ราชการสว< นภมู ภิ าคเปน'
ผู7ดำเนินการ คือ ความขุ<น ความเป'นกรด-ด<าง แบคทีเรียประเภทโคลิฟอรOม เหล็ก
ฟลอู อไรดO ไนเตรท และคลอรนี อสิ ระตกค7าง (ถา7 ใช7วิธกี ารฆา< เชอ้ื ด7วยคลอรนี )

2.3.2 ให7สำนักงานสาธารณสุขจังหวัด เป'นผู7ควบคุมกำกับ ประสานงาน
และดำเนินการเฝvาระวังคุณภาพน้ำในบ<อน้ำตื้นซึ่งใช7เพื่อการบริโภค ในกรณีทั่วไป
ควรตรวจวิเคราะหOแบคทีเรียประเภทโคลิฟอรOม ฟลูออไรดO ไนเตรท คลอรีนอิสระตกค7าง (ถ7าใช7วิธีการ
ฆ<าเชื้อด7วยคลอรีน) สำหรับในกรณีที่เห็นว<าอาจจะ มีการปนเปõúอนจากสารมลพิษอื่น ๆ ต7องตรวจ
วเิ คราะหสO ารมลพิษนั้น ๆ ด7วย
2.4 การปรับปรงุ คณุ ภาพน้ำเพ่ือบรโิ ภค

ในกรณที ตี่ รวจพบสิ่งเจอื ปนทีอ่ าจเป'นอันตรายตอ< สุขภาพเกินเกณฑO
คณุ ภาพนำ้ บรโิ ภคในชนบทให7ใช7มาตรการ ดังน้ี

2.4.1 ไนเตรท ให7ปÆดบอ<
2.4.2 ฟลอู อไรดO ให7ใช7เคร่อื งกรองแบบดูดซับ (Adsorption)
2.4.3 แบคทีเรยี ประเภทโคลฟิ อรOม ให7ตม7 กรอง หรอื ใสส< ารเคมฆี <าเชือ้
2.4.4 การใส<คลอรีนฆ<าเชื้อในน้ำบริโภค ให7ใส<คลอรีนให7ปริมาณคลอรีน
อิสระตกคา7 งอยู<ในชว< ง 0.2-0.5 มิลลิกรัม/ลูกบาศกเO ดซิเมตร (ยกเว7นในกรณีท่ี
หน<วยงานผรู7 บั ผิดชอบกำหนดไวเ7 ปน' อย<างอ่ืน)

3. ภาชนะเก็บน้ำบริโภค
3.1 การซ<อมแซมและการบำรุงรกั ษา
3.1.1 จัดทำภาชนะเก็บน้ำบริโภคให7คงสภาพ และเป'นไปตามแบบรูปมาตรฐานของ

ทางราชการ (แบบรูปของภาชนะเกบ็ น้ำบรโิ ภคของแต<ละหนว< ยงาน)
3.1.2 ให7ใชภ7 าชนะเกบ็ นำ้ บริโภคเพื่อการบรรจุน้ำบรโิ ภคเท<าน้นั

3.2 วธิ ีนำน้ำไปใชแ7 ละการใช7นำ้ ให7เกิดประโยชนOสูงสดุ
ให7ใชน7 ำ้ ในภาชนะเกบ็ นำ้ บรโิ ภคเพ่ือการบรโิ ภคเทา< น้นั

3.3 การตรวจคุณภาพนำ้
3.3.1 เมื่อมีการจัดทำภาชนะเก็บน้ำบริโภคใหม< ควรตรวจสอบคุณภาพน้ำที่บรรจุอยู<

ในภาชนะเก็บน้ำบรโิ ภคก<อนประชาชนเริ่มใช7บรโิ ภค
3.3.2 ให7สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดเป'นผู7ควบคุมกำกับ ประสานงาน และ

ดำเนินการเฝvาระวังคุณภาพน้ำในภาชนะเก็บน้ำบริโภคซึ่งใช7เพื่อการบริโภค ในกรณีบรรจุ
น้ำฝนควรตรวจวิเคราะหO ความเป'นกรด-ด<าง แบคทีเรียประเภทโคลิฟอรOม คลอรีนอิสระ
ตกค7าง (ถ7าใช7วิธีการฆ<าเชื้อด7วยคลอรีน) สำหรับในกรณีที่เห็นว<า อาจจะมีการปนเปõúอนจากสารมลพิษ
อื่น ๆ ต7องตรวจวิเคราะหOสารมลพิษนั้น ๆ ด7วย ส<วนการตรวจคุณภาพน้ำบริโภคในภาชนะบรรจุน้ำซ่ึง
ไม<ใช<น้ำฝน ให7ทำการตรวจวิเคราะหOตามในส<วนข7อมูล ซึ่งได7ระบุให7ราชการส<วนภูมิภาคเป'น
ผ7ดู ำเนนิ การตามประเภทของน้ำทน่ี ำมาบรรจุ
3.4 การปรบั ปรุงคณุ ภาพนำ้ เพ่อื การบรโิ ภค

3.4.1 ให7มีการบ<มภาชนะเก็บน้ำบริโภคที่สร7างขึ้นใหม< จนน้ำที่บรรจุมีค<าความเป'น
กรด-ด<าง ตามเกณฑOคุณภาพน้ำบรโิ ภคในชนบท

3.4.2 การปรบั ปรงุ คุณภาพนำ้ ฝนเพื่อใช7บริโภค ให7ตม7 กรอง หรอื ใสค< ลอรีน
3.4.3 หากมีการใช7ภาชนะเก็บน้ำบริโภคบรรจุน้ำซึ่งไม<ใช<น้ำฝน น้ำนั้นควรมีคุณภาพ
ตามเกณฑOคณุ ภาพนำ้ บริโภคในชนบท

4.12 Guideline Values for Drinking-water Quality (WHO, 1984)
Aesthetic quality

Constituent Unit Guideline Value Remarks

Characteristic

aluminium mg/l 0.2

chloride mg/l 250

chlorobenzenes and no guideline These compounds
chlorophenols value set may affect taste and
15 odour
1.0
colour true colour
copper units (TCU)
mg/l

Characteristic

detergents - no guideline There should not be
hardness value set any foaming or taste
and odour problems
mg/l (as CaCO₃) 500

hydrogen sulfide - not detectable by
iron mg/l consumers
0.3

manganese mg/l 0.1

Characteristic

oxygen-dissolved - no guideline
pH - value set
sodium mg/l 6.5-8.5
solids-total dissolved mg/l 200
sulfate mg/l 1000
Characteristic 400
taste and odour -
temperature - Inoffensive to Preferably<for
turbidity nephelo-metric most consumers disinfection efficiency
zinc turbidity units no guideline
gross alpha activity mg/l value set
Bq/l 5
gross beta activity
Bq/l 5.0

0.1 (a) If the levels are
exceeded more
detailed radionuclide
analysis may be
necessary

1 (b) Higher levels do
not necessarily imply
that the water is
unsuitable for human
consumption

ตารางท่ี 4.13 Guideline Values for Drinking-water Quality (WHO, 1984) Organic
constituents of health significance

Constituent Unit Guideline Value Remarks

Aldrin and dieldrin µg/l 0.03

Benzene µg/l 10a

Benzo(a)pyrene µg/l 0.01a

Carbon tetrachloride µg/l 3a tentative guideline
Chlordane µg/l valueb

0.3

Chlorobenzenes µg/l no health-related odour threshold
Chloroform guideline value set concentration between
0.1 and 3 µg/l
Chlorophenols
2.4.D µg/l 30a disinfection efficiency
must not be

compromised when
controlling chloroform

content

µg/l no health-related odour threshold
guideline value set concentration 0.1 µg/l

µg/l 100c

DDT µg/l 1

1,2-dichloroethane µg/l 10a

1,1- dichloroethened µg/l 0.3a

heptachlor and µg/l 0.1
heptachlor epoxide µg/l 0.01a
hexachlorobenzene

gamma-HCH (lindane) µg/l 3

Methoxychlor µg/l 30

Pentachlorophenol µg/l 10

tetrachloroethened µg/l 10a Tentative guideline
trichloroethened valueb
2,4,6-trichlorophenol
Trihalomethanes µg/l 30a Tentative guideline
value

µg/l 10a odour threshold
concentration 0.1 µg/l

no guideline value set see chloroform

ª These guideline values were computed from a conservative hypothetical
mathematica mode which can not be experimentally verified and values should
therefore be interpreted differently. Uncertainties involved may amount to two
orders of magnitude (i.e. from 01 to10 times the number)

b When the available carcinogenicity data did not support a guideline value
but the compounds were judged to be of importance in drinking-water and guidance
was considered essential a tentative guideline value was set on the basis of the
available health-related data

c May be detectable by taste and odour at lower concentrations
d These compounds were previously know as 1.1 dichloroethylene
tetrachloroethylene and trichloroethylene to specively

ตารางท่ี 4.14 Guideline Values for Drinking-water Quality (WHO, 1984)
Microbiological and biological quality

Organism Unit Guideline Remarks
Value

I. Microbiological quality number 100 ml 0 Turbidity<NTU for
A. Piped water supplies number 100 ml 0 disinfecfion with chlorine
A.1 Treated water entering
the distribution system pH preferably < 8.0 free
chlorine residual 0.2-0.5
faecal coliforms mg/ litre to following 30
coliform organisms minutes (minimum) contact

A.2 Untreated water entering number 100 ml 0 In 98% of samples
the distribution system number 100 ml 0 examined throughout the
faecal coliforms year –in the case of large

coliform organisms supplies when sufficient
samples are examined

coliform organisms number 100 ml 3 in an occasional sample
A.3 Water in the distribution number 100 ml 0 but not in consecutive
number 100 ml 0 samples
system number 100 ml 3
faecal coliforms
coliform organisms In 95% of samples
coliform organisms examined through-out the
year-in the case of large
supplies when sufficient

samples are examined
in an occasional sample
but not in consecutive

samples

B.Unpiped water supplies number 100 ml 0
faecal coliforms number 100 ml 10 Should not occur
coliform organisms
repeatedly if occurrence is
frequent and if sanitary
protection cannot be
improved an alternative
source must be found if
possible

C.Bottled drinking-water number 100 ml 0 source should be free from
faecal coliforms faecal contamination

C.Bottled drinking-water number 100 ml 0 Advise public to boil water
coliform organisms number 100 ml 0 in case of failure to meet
number 100 ml 0
D.Emergency water supplies no guideline guideline values
faecal coliforms - value set
coliform organisms
Enteroviruses

C.Bottled drinking-water number 100 ml 0 Advise public to boil water
coliform organisms number 100 ml 0 in case of failure to meet
number 100 ml 0
D.Emergency water supplies no guideline guideline values
faecal coliforms - value set
coliform organisms
Enteroviruses

II. Biological quality - no guideline
protozoa (pathogenic) - value set
helminths(pathogenic) - no guideline
free-living organisms
value set
no guideline
value set

แหลง< ที่มาของข7อมูล : Guidelines for Drinking-Water Quality Vol.2 (WHO, 1984)

Inorganic constituents of health significance

Constituent Unit Guideline value Remarks

Arsenic mg/l 0.05
Asbestos - no guideline value set
Barium - no guideline value set
Beryllium
Cadmium - no guideline value set
Chromium mg/l 0.005 Natural or deliberately
Cyanide mg/l 0.05 added local or climatic
Fluoride
mg/l 0.1 conditions may necessitate
mg/l 1.5 adaptation

Hardness - no health-related
guideline value set
Lead mg/l 0 .05
mercury mg/l 0.001
nickel - no guideline value set
nitrate mg/l (N) 10
nitrite - no guideline value set
selenium mg/l 0.01
silver - no guideline value set
sodium - no guideline value set

• % - ile คือคา< เปอรOเซน็ ตไO ทลO
• ใช7สัญลกั ษณแO ทนว<า Px อ<านวา< เปอรเO ซน็ ตไO ทลทO ี่ x คอื ตำแหน<งท่ีบอกให7ทราบว<า ณ ตำแหนง<

นัน้ มีจำนวนค<าทีอ่ ย<ตู ่ำกวา< อยู<กี่ค<าใน 100 คา<

ตารางท่ี 4.15 มาตรฐานคุณภาพนำ้ ผวิ ดนิ ทีม่ ิใชท< ะเล
1. ประเภทและ มาตรฐานคณุ ภาพนำ้ ในแหลง< นำ้ ผวิ ดนิ ซึ่งมใิ ชท< ะเล

พารามิเตอรO คา< ทางสถิติ หนว< ย การแบง< ประเภทคุณภาพน้ำตามการใช7
ประโยชนO1/ แหลง< นำ้ ประเภทท่ี

12 3 45

ก.คณุ สมบตั ิทาง - °ซ ธ ธ/ ธ/ ธ
กายภาพและชีววทิ ยา
- - /
1. 20%-ile มก./ลติ ร
อุณหภมู (ิ Temperatu 80%-ile มก./ลิตร ธ 5-9 5-9 5-9 -
80%-ile MPN/100มล.
re) ธ6 4 2-
2.ความเป'นกรด-ดา< ง
ธ 1.5 2.0 4.0 -
(pH)
3.ออกซเิ จนละลาย 5,000 20,000 - -
1,000 4,000 - -
(DO)
4.บโี อด(ี BOD)

5. โคลิฟอรOม
แบคทเี รีย
-Total Coliform

Fecal Coliform

2. ประเภทและ มาตรฐานคุณภาพนำ้ ในแหลSงน้ำผวิ ดนิ ซึ่งมิใชทS ะเล

หนว< ย ค<าสงู สุดทีย่ อมให7มไี ดใ7 นแหลง< นำ้
ประเภทที่ 2 ประเภทท่ี3 และ
ประเภทท4ี่ 2/

ข. สารประกอบอินทรียO มก./ล 5.0
6. ไนเตรตไนโตรเจน (NO3N) " 0.5
7. แอมโมเนียไนโตรเจน (NH3N) "

ค. สารเปน' พษิ (Toxic Substances) " 0.005
8. ฟนj อล (Phenols) " 0.01
9. สารหนู (As) " 0.005
10. ไซยาไนตO (CN)

ง. โลหะหนัก (Heavy Metal) " 0.1
11. ทองแดง (Cu) " 0.1
12. นิเกิล (Ni) " 1.0
" 1.0
13. แมงกานีส (Mn) " 0.002
14. สังกะสี (Zn) " 0.005*, 0.05**
15. ปรอททงั้ หมด (Total Hg) " 0.05
16. แคดเมียม (Cd) "
17. โครเมยี ม (Cr Hexavalent) 0.05
18. ตะก่วั (Pb) "

จ. กมั มนั ตภาพรงั สี (Radioactivity)

19. ความแรงรงั สีรวม แอลฟา (⍺) แบคเคอ 0.1
20. ความแรงรงั สีรวม เบตา (β) เรล/ลติ ร 1.0
"

ฉ. ยาปราบศัตรูพืชทมี่ คี ลอรีนทั้งหมด มก./ลติ ร 0.05
(Total Organochlorine Pesticides) ไมโครกรมั / 1.0
ลติ ร 0.02
21. DDT " 0.1
22. BHC " 0.1
23. Dieldrin " 0.2
24. Aldrin " ต7องตรวจไม<พบโดยวธิ ที ่กี ำหนด
25. Heptachlor & Heptachlor "
epoxide
26. Endrin

1. การแบง< ประเภทแหล<งนำ้ ผวิ ดินซึง่ มใิ ช<ทะเล
ประเภทท่ี 1 ไดแ7 ก< แหลง< นำ้ ทมี่ ีสภาพตามธรรมชาตโิ ดยปราศจากน้ำทง้ิ จากกิจกรรมทุก

ประเภทและสามารถเปน' ประโยชนเO พ่ือ
• การอปุ โภคและบริโภคโดยตอ7 งผา< นการฆา< เชอ้ื โรคตามปกตกิ <อน

• การขยายพนั ธOตุ ามธรรมชาติของส่ิงมีชีวติ ระดับพื้นฐาน

การอนรุ กั ษรO ะบบนเิ วศวิทยาของแหลง< น้ำ
ประเภทที่ 2 ได7แก< แหล<งน้ำที่ได7รบั นำ้ ทงิ้ จากกิจกรรมบางประเภท และสามารถเปน'
ประโยชนO เพอ่ื การอปุ โภคและบริโภคโดยต7องผ<านการฆ<าเชื้อโรคตามปกติ และผ<านกระบวนการ
ปรับปรุงคุณภาพน้ำทว่ั ไปกอ< น , การอนรุ กั ษOสัตวOน้ำ , การประมง , การว<ายน้ำและกีฬาทางนำ้
ประเภทท่ี 3 ไดแ7 ก< แหล<งน้ำที่ได7รบั น้ำท้งิ จากกจิ กรรมบางประเภท และสามารถเปน'
ประโยชนO เพื่อการอปุ โภคและบริโภคโดยต7องผ<านการฆ<าเชอ้ื โรคตามปกติ และผ<านกระบวนการ
ปรับปรุงคุณภาพนำ้ ทวั่ ไปกอ< น , การเกษตร
ประเภทที่ 4 ได7แก< แหล<งนำ้ ทไี่ ดร7 ับนำ้ ท้งิ จากกจิ กรรมบางประเภท และสามารถเปน'
ประโยชนO เพอื่ การอุปโภคและบริโภคโดยต7องผ<านการฆา< เชือ้ โรคตามปกติ และผ<านกระบวนการ
ปรบั ปรุงคุณภาพน้ำเปน' พิเศษก<อน, การอตุ สาหกรรม
ประเภทที่ 5 ได7แก< แหล<งน้ำท่ีไดร7 บั นำ้ ทิ้งจากกิจกรรมบางประเภท และสามารถเปน'
ประโยชนO เพ่ือการคมนาคม
• ธ เป'นไปตามธรรมชาติ

• ธˊ เป'นไปตามธรรมชาติ แตเ< ปลยี่ นแปลงไดไ7 มเ< กิน 3ºซ

• 2. กำหนดคา< มาตรฐานเฉพาะในแหล<งนำ้ 2-4 สำหรบั แหลง< น้ำประเภทที่ 1 ใหเ7 ป'นไป
ตามธรรมชาติ และแหลง< นำ้ ประเภทที่ 5 ไมก< ำหนด

• ในน้ำท่ีมคี วามกระด7างไมเ< กนิ 100 มก. / ลบ.ดม. ในรูป CaCO₃

• * ในน้ำท่มี ีความกระด7างเกนิ กว<า 100 มก. / ลบ.ดม. ในรปู CaCO₃

• - ไม<ได7กำหนด

• ºซ องศาเซลเซียส

• % - ile คือค<าเปอรOเซน็ ตOไทลO จากจำนวนตวั อยา< งน้ำท้งั หมดท่เี กบ็ มาตรวจสอบอยา< งตอ< เน่ือง
(จำนวนและระยะเวลาในการเก็บตวั อย<างให7เป'นไปตามที่สำนักงานคณะกรรมการ
สงิ่ แวดล7อมแหง< ชาติกำหนด)

• มล. มิลลิลติ ร

• มก. มิลลิกรมั

• MPN เอ็มพเี อ็น หมายถงึ Most Probable Number

Vera F, Rivera R, Romero-Maltrana D, Villanueva J (2016) Negative Pressures and the
First Water Siphon Taller than 10.33 Meters. PLOS ON, 11(4), e0153055.
https://doi.org/10.1371/journal.pone.0153055

บทท่ี 5
การบูรณาการและ
การปรับปรุงคุณภาพน้ำ

ทรัพยากรน้ำเป'นทรัพยากรที่มีความสำคัญสำหรับการดำรงชีพของมนุษยOซึ่งถูกใช7เพื่อ
กิจกรรมต<าง ๆ ในชีวิตประจำวัน ทั้งเพื่อการบริโภคและอุปโภค เกษตรกรรม อุตสาหกรรม รวมถึง
เพื่อปรับสมดุลของระบบนิเวศ ที่ผ<านมาภาพรวมความต7องการใช7น้ำในประเทศ มีจำนวน 151,750
ล7านลูกบาศกOเมตร ขณะที่ศักยภาพของ การเข7าถึงแหล<งน้ำของภาคส<วนต<าง ๆ มีจำนวน 102,140
ล7านลูกบาศกOเมตร นอกจากน้ี ประเทศไทยยังมี ความต7องการใช7น้ำเพิ่มขึ้นในอนาคตจากการขยายตัว
ของเมืองและกิจกรรมทางเศรษฐกิจ โดยขาดการคำนึงถึง ศักยภาพของลุ<มน้ำและการใช7น้ำเพื่อการ
ผลิตและอุปโภคอย<างไม<มีประสิทธิภาพ โดยเฉพาะภาคการเกษตร ประกอบกับการบริหารจัดการน้ำ
ทั้งในมิติเชิงปริมาณและคุณภาพ โดยเฉพาะอย<างยิ่งในภาวะน้ำแล7งหรือน้ำท<วม ยังขาดกลไกใน
การบูรณาการระหว<างหน<วยงานและภาคีที่เกี่ยวข7องในการแก7ไขและบรรเทาปäญหาได7อย<างรวดเร็ว
และมีประสิทธิภาพ ส<งผลให7เกิดความเสียหายจำนวนมากต<อภาคการผลิตและประชาชน รวมถึง
ระบบนิเวศ อย<างกว7างขวาง จากสถานการณOและเงื่อนไขการใช7น้ำดังกล<าว ประเทศไทยจึงต7องให7
ความสำคัญกับการบริหาร จัดการน้ำทั้งระบบ รวมทั้งการพัฒนาการจัดการน้ำเชิงลุ<มน้ำทั้งระบบเพ่ือ
เพิ่มความมั่นคงด7านน้ำของประเทศ ดังนั้น แผนแม<บทภายใต7ยุทธศาสตรOชาติประเด็นการบริหาร
จัดการน้ำทั้งระบบ จึงมุ<งเน7นการกำหนดเปvาหมาย และแนวทางพัฒนาระบบจัดการน้ำทั้งระบบ
เพื่อให7เกิดความมั่นคง เพิ่มผลิตผล ในเรื่องการจัดการและการใช7น้ำทุกภาคส<วน โดยมีแนวทางพัฒนา
ประกอบด7วยแผนยอ< ย 3 แผน ดังนี้

1) การพัฒนาการจัดการน้ำเชิงลุ<มน้ำท้ังระบบ ด7วยการเพ่ิมระดับความมั่นคงด7านน้ำอุปโภค
บริโภค โดยเฉพาะในพื้นท่ีชนบท โดยยกระดับระบบน้ำสะอาดและการดูแลระบบน้ำในชุมชนชนบท
เพิ่มระดับความ มั่นคงด7านน้ำเพื่อสิ่งแวดล7อมโดยอนุรักษOแหล<งน้ำธรรมชาติ แม<น้ำคูคลอง ปรับปรุง
คุณภาพน้ำ และพัฒนา พ้ืนที่ริมลำน้ำหลัก เพื่อยกระดับคุณภาพชีวิตและการท<องเท่ียวเพิ่มระดับการ
ฟúõนตัวจากพิบัติภัยด7านน้ำ และลดความเสียหายจากภัยพิบัติด7านน้ำเทียบจากกรณีปกติ โดยการ
ปรับปรุงระบบเตือนภัย การปรับปรุง มาตรการเชิงโครงสร7างและไม<ใช7โครงสร7าง บรรเทาภัยพิบัติทาง
น้ำแบบบูรณาการ พัฒนาระบบน้ำชุมชน เพื่อเกษตรยังชีพนอกเขตชลประทาน (ร<วมกับยุทธศาสตรO
ด7านความมั่นคง) ยกระดับธรรมาภิบาลในการบริหาร จัดการน้ำเชิงลุ<มน้ำโดยจัดกฎ ระเบียบ องคOกร

จัดทำแผนการพัฒนาระบบน้ำในพื้นที่สำคัญ พัฒนา และดำเนินการโครงการท้ังด7านจัดหาและความ
ต7องการ พัฒนาความสามารถของทรัพยากรมนุษยOและองคOกร ผู7ใช7น้ำ และการติดต<อพัฒนาโครงการ
ระหวา< งประเทศ

2) การเพิ่มคุณภาพของน้ำทั้งระบบ ในการใช7น้ำอย<างประหยัด รู7คุณค<าและสร7างมูลค<าเพิ่ม
จากการใช7น้ำให7ทัดเทียมกับระดับสากล โดยเพิ่มระดับความม่ันคงด7านน้ำในเขตเมืองด7วยการใช7
เทคโนโลยี สมัยใหม<ในการออกแบบระบบน้ำเพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการบริหารจัดการน้ำ และพัฒนา
ระบบฐานข7อมูล เพื่อการวางแผน ติดตามและประเมินผลเพิ่มระดับความมั่นคงด7านน้ำเพื่อการพัฒนา
เศรษฐกิจโดยบูรณาการ การพัฒนาระบบประปาเมือง ระบบน้ำแบบบูรณาการและครบวงจร ในพื้นท่ี
พัฒนาเกษตร อุตสาหกรรม ท<องเที่ยว และเพ่ิมผลิตภาพจากการใช7น้ำ 10 เท<า (จากค<าเฉล่ียปj พ.ศ.
2561) โดยส<งเสริมการใช7น้ำซ้ำ ปรับโครงสร7างการใช7น้ำ (ร<วมกับยุทธศาสตรOชาติด7านการสร7าง
ความสามารถในการแขง< ขนั )

3) การอนุรักษOและฟúõนฟูแม<น้ำลำคลองและแหล<งน้ำธรรมชาติทั่วประเทศ อนุรักษOและฟõúนฟู
แม<น้ำ ลำคลองและแหล<งน้ำธรรมชาติทั่วประเทศ โดยฟõúนฟูแม<น้ำลำคลองและการปvองกันตลิ่งและ
ฝายชะลอน้ำ มีการวางแผนการอนุรักษOและฟúõนฟูแหล<งน้ำบนพื้นฐานของการรักษาสมดุลนิเวศ
ส<งเสริมกลไกการมีส<วนร<วม ในการบริหารการจัดการอนุรักษOและพัฒนาแม<น้ำ คู คลองและแหล<งน้ำ
ธรรมชาติ มีโครงข<ายการสัญจรทางน้ำ ท่ีสะดวก ปลอดภัย ประหยัดและมีประสิทธิภาพ ส<งเสริม
สนับสนุนให7ประชาชน องคOกรเอกชน เอกชน มีความร7ูความเข7าใจ ความตระหนักต<อคุณค<าและ
ความสำคญั ของแม<น้ำ คู คลอง

5.1 การปรบั ปรงุ คณุ ภาพของน้ำ (Water Treatment)
การปรับปรุงคุณภาพของน้ำ (Water Treatment) หมายถึงวิธีการที่จะบำบัดหรือทำให7

คุณภาพน้ำที่ไม<ได7มาตรฐานให7มีคุณภาพดีขึ้น และได7ตามมาตรฐานที่ต7องการ เหมาะสมที่จะนำไปใช7
เป'นประโยชนOตามทีต่ 7องการได7

วธิ ีการปรบั ปรงุ คณุ ภาพนำ้ ท่ีนยิ มใชก7 นั แพร<หลายในปäจจบุ ันมีหลายวธิ ี วธิ ที ส่ี ำคญั ๆ มดี งั น้ี
1) การตมY (Boiling)
เป'นวิธีที่ต7องการทำลายเชื้อจุลินทรียOในน้ำให7หมดไป โดยต7มน้ำให7เดือด 5 นาที หรือใช7
อุณหภูมิ (Moist heat) ขนาด 70-80 ๐C เวลา 5-10 นาที การต7มยังช<วยในการทำลายความกระด7าง
ของน้ำไดอ7 กี ดว7 ย (รูปท่ี 5.1)

Ca(HCO3)2 ต"ม CaCO3 + H2O + CO2

รูปท่ี 5.1 การตม7 (Boiling) ทำลายเช้ือจุลินทรียแO ละความกระด7างของน้ำ
2) การกลน่ั (Distillation)
เป'นวิธีการปรับปรุงคุณภาพน้ำที่มีประสิทธิภาพสูงมาก สามารถใช7ปรับปรุงคุณภาพน้ำได7ท้ัง
ทางด7านกายภาพ เคมี และชีววิทยา น้ำกลั่นจะเป'นน้ำที่สามารถทำให7มีความบริสุทธิ์ได7เกือบ 100
เปอรOเซ็นตO ซึ่งวิธีการอื่น ๆ ไม<อาจจะทำได7 การกลั่นน้ำจึงถูกนำมาใช7อย<างแพร<หลายในด7าน
วทิ ยาศาสตรกO ารแพทยO และงานเฉพาะกิจทสี่ ำคัญบางอยา< ง (รปู ที่ 5.2)

รูปที่ 5.2 ระบบการกลน่ั (Distillation System)
(ท่มี า: https://alcoholfuel.weebly.com/blog/how-to-distill-water-without-electricity-

the-distillation-process-to-make-drinkable-water)

3) การกรอง (Filtration)
การกรอง (Filtration) เป'นวธิ ีการทใ่ี ช7วัสดทุ ่เี ปน' ตวั กรอง (Filter media) เปน' ตวั สกัดก้นั เพ่ือ
แยกเอาสง่ิ ที่ไม<ต7องการ สิง่ สกปรกทีต่ ิดมากบั นำ้ หรือของเหลวออกไป (รูปท่ี 5.3)
สารกรอง (Filter media) ชนดิ ตา< ง ๆ ที่ใชก7 ันอยู<ในปจä จบุ นั มเี พียง 3 ชนดิ คือ
1. ทราย (Silica Sand) มีความถ<วงจำเพาะประมาณ 2.65 ขนาดที่ใช7 คอื 0.5มลิ ลิเมตร
2. ถ<านแอนทราไซตO (Anthracite Coal) มีความถ<วงจำเพาะประมาณ 1.5 ขนาดทีใ่ ช7 คือ 1
มลิ ลเิ มตร
3. ทรายกาเนต็ (Garnet Sand) มคี วามถ<วงจำเพาะประมาณ 3.8 ขนาดทใ่ี ช7 ประมาณ 0.3
มลิ ลิเมตร นอกจากน้ีอาจใชแ7 รอ< ลิ มีไนตO (Ilmenite) ซง่ึ มีความถ<วงจำเพาะประมาณ 4.5 ขนาดทใ่ี ช7
เลก็ กว<า 0.3 มิลลิเมตร
เครื่องกรองหลายช้ันกรองมีดว7 ยกัน 2 ชนดิ คอื
1. เคร่ืองกรองแบบสองชัน้ กรองประกอบด7วย ทราย และถ<านแอนทราไซทO
2. เครื่องกรองแบบสามชนั้ กรองหรือมากกว<า ประกอบดว7 ย ทราย ถา< นแอนทราไซตO และ
ทรายกาเนท็ อาจจะใชแ7 รอ< ลิ มีไนตดO ว7 ยก็ได7

รปู ที่ 5.3 การกรอง (Filtration)

การทำงานของถงั กรอง (Actions in filter)
ข้ันตอนกลไกการขจดั ความข<ุนในช้นั กรอง แบ<งออกเปน' 4 ประการ คอื
1. การกรอง (Mechanical straining)
กำจัดสารแขวนลอยซง่ึ มขี นาดใหญ<กว<าช<องว<างจะตกคา7 งอยร<ู ะหวา< งเม็ดทราย
2. การตกตะกอนและการดดู ซบั (Sedimentation and adsorption)
เป'นการกำจดั สารคอลลอยดO สารแขวนลอยและจุลินทรยี O ช<องวา< งระหว<างเมด็ ทรายจะทำ
หน7าทค่ี ล7ายกับถงั ตกตะกอนเล็ก ๆ ซ่งึ สารแขวนลอยทม่ี ีขนาดเล็กกวา< ช<องวา< งเหล<าน้ัน จะตกคา7 งอย<ู
บนเมด็ ทราย สารต<าง ๆ สามารถดูดติดอยู<กับเมด็ ทรายได7 เนื่องจากแรงดงึ ดดู ทางกายภาพระหว<าง
สาร 2 ช้นิ และเนือ่ งจากเมือกเหนยี วท่ีหุ7มฉาบเมด็ ทราย โดยเกิดจากจุลนิ ทรียO และสารคอลลอยดO
3. การเตบิ โตและดำรงชวี ติ ของจลุ ินทรยี O (biological metabolism)
ชนั้ หนา7 บนผวิ ทรายจะถกู ฉาบไว7ด7วยฟÆลมO บาง ๆ ซ่ึงสว< นใหญ<เปน' ชั้นของแบคทเี รยี แบคทเี รยี
จะใช7สารอนิ ทรียทO ่ีปนมาในนำ้ เปน' อาหาร ทำให7กลายสภาพเป'นสารปราศจากอนั ตราย และทำให7
ความสะอาดของน้ำเพิ่มข้ึน
4. การแลกเปลี่ยนประจุไฟฟาv (electrolytic action)
โดยอาศยั ทฤษฎขี องออิ อนนิค (Ionic theory)ประจไุ ฟฟvาของสารตา< งกันจะรวมตัวกันเป'น
กลาง เชน< ประจุไฟฟาv ของตัวกรองกบั ประจไุ ฟฟาv ของสารตา< ง ๆ ท่ีอย<ูในนำ้ ดังนั้นเมอื่ กรองไปนาน ๆ
การเปล่ยี นแปลงทางไฟฟาv จะหมดไป ทำใหป7 ระสทิ ธิภาพการกรองลดลง
ปäจจบุ นั การกรองนำ้ ดว7 ยทรายแบ<งเปน' 2 ประเภท ไดแ7 ก< (รูปที่ 5.4)
1. กรองด7วยทรายกรองชา7
2. กรองด7วยทรายกรองเรว็

รปู ท่ี 5.4 เปรยี บเทยี บการกรองดว7 ยทรายกรองชา7 และกรองด7วยทรายกรองเร็ว

1) การกรองดว7 ยทรายกรองช7า
• โดยทว่ั ไปความข<นุ มคี า< ไม<เกนิ 30 J.T.U.
• อัตราการกรอง (Filter loading) ไมเ< กนิ 2.8 m3 / m2 / วัน
• สัมประสทิ ธิ์ความสมำ่ เสมอ1 (Uniformity coefficient) = 1.7-2.5
• ขนาดใช7งาน2 (effective size) 0.3-0.4 mm
• ชน้ั กรอง (Filter bed) ประกอบด7วย (รูปท่ี 5.5)
(1) ชัน้ ทรายหนา 100 cm
(2) ทรายอยา< งหยาบ กรวดกลม 40 cm

1 หมายถึง คา< ของอัตราส<วนขนาดของช<องตะแกรงซงึ่ ยอมใหท7 รายท่รี <อนผา< นไปได7 60% ตอ< ขนาดของ
ชอ< งตะแกรง ซึง่ ยอมใหท7 รายผา< นไปได7 10% โดยน้ำหนกั
2 หมายถึง ขนาดของชอ< งตะแกรงซึง่ ยอมให7ทรายทร่ี <อนผ<านไปได7 10% โดยนำ้ หนัก

รูปที่ 5.5 กรวดและทรายกรองชา7

2) การกรองด7วยทรายกรองเร็ว (รูปที่ 5.6)
• อตั ราการกรอง 2 US. แกลลอน/นาที/ตารางฟตุ หรือ 3-4 US. แกลลอน/นาที/ตารางฟุต
• อายกุ ารกรองแตล< ะครง้ั 1-7 วนั
• ทรายกรองท่ีใช7มีค<าขนาดใชง7 าน (effective size) = 0.4-0.7 mm. และ uniformity
coefficient ไมเ< กิน 1.8
• ช้ันกรองประกอบด7วยทรายหนา 24-30 น้วิ และ กรวดหนา 15-24 นิ้ว
•

รูปที่ 5.6 กลไกของการกรองแบบทรายกรองเรว็ (NOAA, 2018)
การทำความสะอาดทรายกรอง
ระบบทรายกรองช7า อายกุ ารใชง7 าน 20-90 วัน การทำความสะอาดทรายกรองใชว7 ธิ ีแซะส่ิง
สกปรกซ่งึ ติดคา7 งอย<บู นผิวหนา7 ทรายออกไป โดยนำชน้ั ทรายสงู ประมาณ 5-10 เซนติเมตร บริเวณ
ผิวหน7าออกไปลา7 งหรอื นำทรายสะอาดใหมใ< สแ< ทน
ระบบทรายกรองเร็ว อายุการใชง7 านสนั้ 1-7 วัน ใชก7 ารลา7 งกลับ (Filter Backwashing) คือ
น้ำล7างจะไหลเขา7 ทางท<อ underdrain (ท<อรบั น้ำกรอง) แล7วกระจายข้นึ ผา< นช้นั กรวดและทราย ด7วย

ความเรว็ ประมาณ 15-90 เซนตเิ มตรตอ< นาที ทำใหเ7 ม็ดทรายเกดิ การส่ันไหวเคล่อื นที่ข้นึ ลงขัดสกี นั ทำ
ให7สง่ิ สกปรกหลดุ ออก

รปู ที่ 5.7 ถังกรองน้ำแบบอนามัย
รูปที่ 5.8 ถงั กรองนำ้ ด่ืมสำหรบั ครอบครัว

5.2 การใชสY ารเคมี (Chemical treatment)
• คลอรีน
• สารสม7
• Acid Sodium Sulfate
• Potassium Permanganate
• โอโซน
• ทิงเจอรไO อโอดนี คลอรีน

- คลอรนี แกสZ ละลายไดด7 ที ี่อุณหภูมติ ำ่ ๆ ไมเ< กิน 10 องศาเซลเซียส นิยมใช7ในกจิ การประปา
ขนาดใหญ<

- คลอรีนผง มดี งั น้ี
1. Calcium hypochlorite [Ca(OCl)2 ] มคี วามเขม7 ขน7 60-70 เปอรเO ซน็ ตโO ดยน้ำหนกั เปน'
ชนดิ ทใ่ี ชก7 นั แพรห< ลายท่ีสดุ
2. Sodium hypochlorite (NaOCl) มคี วามเขม7 ขน7 16 เปอรเO ซน็ ตO โดยนำ้ หนักผงฟอกสี
(Chloride of Lime or Bleaching powder) CaOCl2 มคี วามเข7มข7น 35% โดยน้ำหนกั

ปฏิกิริยาของคลอรีนในนำ้

Cl2 + H2O ⇌ HOCl + H+ + Cl-……………… (1)

และปฏกิ ริ ยิ าการแตกตวั เปน' ประจุ
HOCl H++OCl-

Hypochlorous â Hypochlorite ion

เป'นตัวสำคญั ในการทำลายเช้อื โรค

HOCl มีประสทิ ธิภาพในการฆา< เช้ือโรคสูงกวา< OCl- ประมาณ 80 เท<า จะแตกตัวเป'น OCl-
เม่อื pHสงู ดงั นน้ั การฆา< เชื้อโรคจะมผี ลดี ถ7า pH ของน้ำต่ำ นัน้ คอื มี HOCl สูง แตถ< 7า pH ของนำ้ ต่ำ
จนถงึ 3 อาจเกดิ มีโมเลกุล Cl2 กลบั ข้ึนมาอีก น้ำคลอรีนเจือจางทมี่ ี pHสูงกวา< 4 ปฏิกริ ิยาของสมการ
1 จะเกดิ ทางขวามือได7มากกวา<

สารประกอบคลอรีนในนำ้ มี 3 รูป

1.อยใ<ู นรปู ของ HOCl, OCl- และCl2 เรยี กวา< คลอรีนอิสระท่มี ี Free available Chlorine
เม่ือเตมิ คลอรีนผงลงในน้ำ

Ca(OCl)2 ⇌ Ca+++ 2OCl-
H+ + OCl- ⇌ HOCl
2. ปฏกิ ริ ยิ าของคลอรนี กับแอมโมเนีย และสารประกอบของแอมโมเนียจะเกดิ เป'นสารที่
เรยี กว<าคลอรามีน(chloramine) คลอรามีนมีฤทธ์นิ อ7 ยกวา< HOCl
คลอรีนที่มอี ยู<ในนำ้ ในรูปของสารประกอบทร่ี วมตวั กับแอมโมเนยี หรือสารอินทรียOไนโตรเจน
เรยี กว<าคลอรีนรวมมีอยู< (Combined available chlorine)
3. คลอรนี ตกคา7 ง (Residual Chlorine) คอื คลอรนี ทเี่ หลอื อยใู< นน้ำภายหลงั จากท่ีทำ
ปฏิกิรยิ าฆ<าเชื้อโรค และสารอินทรยี ตO <าง ๆ ในนำ้ แลว7 ถา7 คลอรีนจำนวนนั้นเปน' คลอรีนอิสระก็เรยี กวา<
Free residual chlorine ถา7 คลอรนี จำนวนนนั้ รวมตัวเป'นรปู สารประกอบไนโตรเจนกเ็ รียกว<า
Combined residual chlorine (รูปที่ 5.9)

รปู ที่ 5.9 ปฏิกริ ิยาของคลอรนี ในน้ำ
ในชว< งที่ 1 คลอรีนจะทำปฏกิ ิริยากับสารอนนิ ทรียOและส่ิงปะปนอืน่ ๆในน้ำจนหมด ไม<มี
residual chlorine เหลอื อย<ู
ช<วงที่ 2 คลอรนี ทำปฏกิ ริยากบั สารอินทรยี ใO นนำ้ เกิดสารประกอบ chloro-organic จะมี
การฆ<าเช้อื โรคบา7 งเลก็ น7อย
ช<วงที่ 3 เปน' ระยะการทำปฏกิ ริ ยิ าระหวา< งคลอรนี กับแอมโมเนยี

NH3+ HOCl → H2O + NH2Cl

ช<วงท่ี 4 เปน' ระยะทีป่ ฏิกริ ิยา Oxidize ของ NH3 กบั Cl2 ดำเนนิ ตอ< ไปจนสมบรู ณO

ดงั ปฏกิ ริยา

NH2Cl + HOCl →H2O +NHCl2

(dichloramine)

NHCl2 + HOCl → H2O + NCl3

(Nitrogen trichloride)
ช<วงที่ 5 คลอรนี ที่เพ่มิ ลงไป จะเปน' คลอรนี อสิ ระคงค7างกับสารประกอบคลอรนี อนิ ทรยี O
จากชว< งท่ี 1-4 ปริมาณคลอรีน เรียกวา< ความตอ7 งการคลอรีน (Chlorine demand)

จากชว< งที่ 1-5 ปรมิ าณคลอรีนเรยี กว<าปริมาณปvอนคลอรนี (chlorine dosage)
คลอรีนคงค7าง (chlorine residual) = chlorine dosage-chlorine demand by weight
Cl2 : NH3 5:1 Monochloramine

Cl2 : NH3 10:1 dichloramine
Cl2 : NH3 15-20:1 nitrogen trichloride
NHCl2 + HOCl H2O + NCl3

NH2Cl + NHCl2 + HOCl N2O + 4 HCl
จดุ ทีค่ ลอรนี ทำปฏกิ ริ ยิ าและใหส7 ารประกอบคลอรนี สมบรู ณOดแี ล7ว และเร่มิ มคี ลอรีนอสิ ระ
เกดิ ขึน้ เรยี กวา< Break point chlorination หรืออาจจะเรียกวา< จุดแตกตัวของการเติมคลอรนี

อตั ราเรว็ ของปฏกิ ริ ยิ า Break point อัตราสงู สุดอยูท< ่ี pH 6.5-8.5 ระยะเวลา 30 นาที หรือ
นานกวา< น้ี
การลดคลอรนี Dechlorination

1. เติมสาร reducing chemical เช<นSO2 , NaHSO3 , Na2SO3

SO2+Cl2+2H2O ⟶ H2SO4 + 2HCl
NaHSO3 + Cl2 + H2O ⟶ NaHSO4 + 2HCl

2. โดยใช7เม็ดถ<านกัมถันตO (Activated Carbon) จะดดู ซับ Cl2 และถกู oxidize เปน' CO2

C + 2Cl2 + 2H2O ⟶ CO2 + 4HCl

3. การเตมิ อากาศ (Aeration) ชว< ยลด HOCl, NH3 , Cl2 , และ NCl3
4. นำ้ ตวั อย<างทีเ่ กบ็ มาวิเคราะหOหา Bacteria จะผ<านการลดคลอรีนกอ< น โดยการเตมิ

Na2S2O3 (Sodium thiosulphate) ลงในขวดเก็บตวั อย<าง
สารสม7 (Alum) ชนิดทนี่ ยิ มใช7กนั มากสำหรับกิจการประปาคือ Al2(SO4)3.14H2O

และ Al2(SO4)3.18H2O สารแขวนลอยในนำ้ สารคอลลอยดO ซง่ึ มีประจไุ ฟฟาv ลบ เราจึงใชเ7 กลือของ
โลหะซ่ึงประจุบวกสงู เช<น Al เป'นสารทำตะกอน Al2(SO4)3.14H2O เม่ือละลายน้ำจะแตกตัวเปน'

SO4= และAl+++ และให7สารประกอบAl อ่ืน ๆ เช<น Al(OH)++ , Al(OH)3 และ Al(OH)4-
Al3+ + colloid-8 Al(colloid)-5
จะลดศักยO (Zeta potential) ของสารคอลลอยดลO งจนสารคอลลอยดสO ามารถรวมตวั กนั ได7 คา< ของ

pH มีความสำคญั มากในกระบวนการสร7างตะกอนเพราะ
Al2(SO4)3 + 6H2O ⟶ 2Al(OH)3+6H+ + 3SO4=

ประจุบวกของ H จะลด pH ลงจนการเกดิ ของ Al(OH)3 เปน' ไปได7ยาก แตถ< 7านำ้ มสี าร HCO3-จะช<วย

ลดจำนวน H+
HCO - + H+ ⟶ H CO ⟶ CO +H O
3 23 22

Al (SO ) . 18H O + 3Ca(HCO )2
2 43 32

2Al(OH) + 2CaSO + 6CO + 18H O
3 4 22

Al (SO ) + 3CaCO หรอื Ca(HCO )
2 43 3 32

2Al(OH) + 2CaSO + 6CO
3 42

Al (SO ) 18H O + 3Na CO H O
2 43 2 2 32

2Al(OH) 3Na SO 3 CO 18H O
3 24 2 2

Al (SO ) 18H O 3Ca(OH) 2Al(OH) + 3CaSO + 18H O
2 43 2 2 3 42

ถ7าน้ำดบิ มี pH ต่ำ จงึ มกั ปรับ pH ให7สูงขึ้น โดยการเติมปนู ขาว ควบคู<ไปกบั การใชส7 ารส7ม
น้ำท่ีจะใหผ7 ลดสี ำหรบั การใช7สารสม7 ควรมคี า< ความเปน' ด<าง (alkalinity) ประมาณ 6-10
ppm/grain/gal ของสารสม7 ทใ่ี ช7 (1 กรมั = 15.43 เกรน) ค<าความเป'นด<างโดยทวั่ ไปอยู<ในรปู CaCO3
, Ca(HCO3)2 หรอื NaOH

ถา7 ไม<มีคา< ความเปน' ดา< งพอ ควรเตมิ ปนู ขาวCa(OH)2 9.35 grains หรอื Soda ash
(Na2CO3) 0.5 grains/ grainของสารสม7 ทีใ่ ช7

ดาS งทบั ทิม (KMnO4)
มฤี ทธทิ์ ำลายเชอ้ื จุลนิ ทรียบO างชนิดท่ีปะปนมากับน้ำได7 เช<น KMnO4 ละลายน้ำพอเปน' สชี มพู

ออ< นๆ ความเขม7 ข7นที่นยิ มใช7 1 สว< นตอ< นำ้ 2,000 สว< น หรอื 0.5 gm/นำ้ 1 ลติ ร
• ด<างทบั ทมิ มีฤทธิท์ ำลายเช้อื อหวิ าตกโรคไดด7 ี แตไ< ม<นิยมใชก7 ับเชื้อชนิดอนื่ ๆ

• การใช7กับน้ำดื่มไม<นิยม เพราะให7สีทก่ี ำจัดออกยาก

โอโซน (Ozone) โมเลกุล O2 ถูกจุดระเบิด (Spark) ในสนามไฟฟาv แรงสงู จะแตกตัว
O2 O+O
และ O+O2 O3

O3 O2 + Ô (Nascent oxygen)

อะตอมตวั ทส่ี ามนีห้ ลุดเป'นอสิ ระไดง7 า< ย เรยี กวา< Nascent oxygen ซงึ่ สามารถรวมตัวกับ
สารอนิ ทรยี Oได7อย<างรวดเรว็

O3 มีคุณสมบัตทิ างเคมไี มค< งตวั และจะไม<มีฤทธติ์ กค7าง นิยมใชฆ7 า< เชื้อโรคในนำ้ ทีม่ ีสี และ
สารประกอบอินทรียO ทำให7สามารถกำจัดกลน่ิ และสีในน้ำดว7 ย

ทงิ เจอรไO อโอดนี เป'น oxidizing agent ซึ่งทำปฏิกริ ิยาได7รวดเรว็ มาก การทำลายเชื้อในราย
ทขี่ าดสารเคมีอืน่ ๆ ทจี่ ะใช7 ก็สามารถใช7น้ำยาทิงเจอรOไอโอดีนสำหรับใส<บาดแผลสดความเขม7 ข7น 2-
2½ เปอรเO ซน็ ตO โดยใช7 6 หยดต<อนำ้ 1 ลติ ร ทงิ้ ไวน7 าน 20-25 นาที เชอ้ื โรคในน้ำก็จะถกู ทำลายหมด
ไป ทำใหผ7 ดู7 ่มื ปลอดภยั จากเชื้อโรคได7

ตารางท่ี 5.1 สัดสว< นของสารเคมีทใี่ ชท7 ำลายเชื้อจุลินทรยี ใO นน้ำ

สารเคมีท่ีใชY ปรมิ าณทใี่ ช/Y น้ำ 1 ลิตร (หยด)

1% น้ำยาคลอรนี 11
2.5% น้ำยาคลอรีน 4
5.25%น้ำยาคลอรีน 2
2% นำ้ ยาทิงเจอรไO อโอดนี 6

การทำใหตY กตะกอน (Sedimentation)
1. การกักเก็บเพอื่ ใหต7 กตะกอน (Storage and plain sedimentation)
โดยอาศยั สภาวะที่สงบนิง่ ของนำ้ และระยะเวลาเก็บกักนานพอ เพ่อื ใหต7 ะกอนตกลงส<กู 7นถัง

หรอื แหล<งเก็บกักนำ้ โดยแรงถว< งของตะกอน
• จะทำใหต7 ะกอนความขนุ< ลดลง

• จลุ ินทรยี Oลดลงเน่อื งจากสารอาหารของจุลินทรียลO ดลง จากการฟอกตวั เองของนำ้ ตาม

ธรรมชาติ
• การสลายตวั ของสารเคมบี างชนิดในน้ำ จะช<วยทำใหร7 ส กลิ่น สี ลดลงด7วย

2. การทำใหต7 ะกอนรวมตัวกันตกตะกอน (Flocculation and sedimentation)
เปน' การปรบั ปรงุ คุณภาพน้ำ โดยอาศัยเคร่ืองมอื และสารเคมีชว< ยทำใหต7 ะกอนรวมตัวกันก<อน
(Flocculation) แล7วจงึ ทำใหเ7 กิดการตกตะกอน ส่งิ ทใ่ี ชส7 ำหรับเร<งให7ตะกอนรวมตัวเพ่อื ตกตะกอน
• การปรบั pH ของน้ำ
• การเติมสารสร7างตะกอน (Coagulant)
• การเติมสารช<วยเรง< ให7ตกตะกอน (Coagulant aid)
• การบงั คบั ตะกอนใหจ7 บั รวมตวั กันเป'นกล<มุ ก7อนมขี นาดโตๆ ด7วยเคร่อื งมอื กล ฯลฯ

การกำจดั เหล็กและแมงกานสี (Iron and Manganese Removal)
ถ7าน้ำนั้นมีเหล็กละลายอยเ<ู กินกว<า 0.3 mg/l จะทำให7

• เกดิ เปน' ตะกอนสดี ำ หรอื สนี ำ้ ตาล ซึง่ เปน' ปäญหาตอ< การดืม่ การซกั ฟอก และการใชป7 รุง

อาหาร
• เป'นคราบจบั ภาชนะเครื่องใช7 และทอ< นำ้
• ทำให7น้ำเกิดมีรสและกล่ินผิดปกติ เน่อื งจาก Iron bacteria จะสลาย Ferrous

bicarbonate ให7กลายเปน' Ferric hydroxide (สนมิ เหลก็ ) ซึ่งไม<ละลายน้ำ เป'นตะกอนสี

นำ้ ตาลแดง ซ่งึ ทำใหน7 ้ำไม<น<าด่มื -ไม<นา< ใช7

วธิ ีกำจัดสนมิ เหลก็

วิธีกำจัดสนมิ เหล็กมหี ลายวิธีไดแ7 ก<
1. วิธที ำใหน7 ้ำสัมผสั อากาศ (Aeration)
ก. พ<นน้ำข้นึ ไปในอากาศแบบนำ้ พุ
ข. ใชเ7 คร่อื งสูบสูบอากาศพน< ลงไปในน้ำ เพือ่ ให7น้ำไดร7 ับ O2 จาก อากาศมปี ริมาณมากเกนิ พอ
ค. Aeration การเติมอากาศแบบอาศัยแรงโนม7 ถ<วงของโลก (รปู ที่ 5.10)

รูปที่ 5.10 Aeration การเตมิ อากาศแบบอาศัยแรงโนม7 ถว< งของโลก

ปฏิกริ ยิ าท่ีเกดิ ขนึ้ ของการทำ Aeration คอื
4Fe(HCO3)2 + O2 + 2H2O ⟶ 4Fe(OH)3 + 8CO2
(Fe++) (Fe+++)
2. การเติม Zeolites ซึ่งเป'นสารเคมีทีใ่ สล< งในนำ้ แล7วจะเกดิ การแตกตวั ออกเปน' อนมุ ลู บวก

และลบ และจะเขา7 ทำปฏิกริ ยิ ากับสารละลายของ Fe และ Mn ทำให7เป'นตะกอนไม<ละลายน้ำ
3. การเติมด<างทบั ทิม ดา< งทับทมิ เป'นตวั oxidizing agent ท่ีให7ปฏกิ ิริยารวดเร็ว เมื่อเตมิ ลง

ในน้ำก็จะทำให7สารละลายของ Fe++ และ Mn++ เปล่ียนสภาพเปน' ตะกอน เนอ่ื งจากถูก oxidized
กลายเปน' Fe+3 (Ferric Oxide) กบั Mn+4 (Manganese oxide) ซึง่ ตกตะกอนได7

4.การทำให7เกดิ ตะกอน (Coagulation) โดยทำใหน7 ำ้ มี pH สงู กว<า 9.0 จะทำใหส7 ารละลาย
ของเหลก็ และแมงกานสี กลายสภาพเป'นตะกอนได7

5. การเติมปนู ขาวหรือคลอรนี จะเปล่ียนแปลงสารละลายของเหล็ก และแมงกานสี ให7เปน'
ตะกอนได7 การเติมปนู ขาวหรอื คลอรนี เพ่ือกำจัด Fe และ Mn นยิ มจดั ทำในระบบทม่ี ีการกรองน้ำด7วย
เคร่ืองกรองทมี่ แี รงกดดนั (Pressure filter)

6.การกรองดว7 ย Slow sand filter น้ำที่กรองจะสมั ผสั กบั อากาศทถี่ ังกรอง สารละลายของ
เหลก็ และแมงกานสี จึงเป'นตะกอนได7บางส<วน และจะไปติดค7างอยูท< ผี่ วิ ของทรายกรอง

7.การกำจัดเหลก็ โดยวิธอี อกซเิ ดชนั (หรือ Aeration) และการกรองโดยใช7ถงั ตกตะกอนดว7 ย
การใช7ถงั ตกตะกอนกอ< นหนา7 ถังกรองเป'นสงิ่ จำเปน' ในกรณดี ังตอ< ไปน้ี

• เมอ่ื มเี หล็กอยู<ในน้ำมาก

• เม่อื นำ้ มสี ี ความขุ<น กรดฮิวมิค สารคอมเพลก็ ซO ฯลฯ

ในกรณีดงั กล<าว สารโคแอกกูแลนตO (เช<นสารสม7 ) จะชว< ยทำใหก7 ารตกตะกอนของอนภุ าค

แขวนลอยตา< ง ๆ เกิดขึน้ ได7ดี
ในปจä จุบัน สารเคมที ี่นยิ มใชใ7 นการตกผลึกแมงกานสี ไดแ7 ก< ClO2, KMnO4 และ O3
Mn+2 + 2ClO2 + 2H2O MnO2 + 2O2 + 2Cl- + 4H+

Mn+2 + 2MnO4- +2H2O 5 MnO2 + 4H+
Mn+2 + O3 +H2O MnO2 + 2H+ + O2
การกำจัดดวY ยสารแลกเปลย่ี นไอออน

การใช7สารแลกเปล่ยี นไอออนในการกำจดั เหล็ก และแมงกานสี สามารถกระทำไดเ7 ฉพาะใน
กรณที ่นี ้ำมสี ารท้งั สองอยู<ในระดบั ต่ำ มิฉะน้ันแล7วอาจเกิดปäญหา เชน< ปäญหาอดุ ตัน การเสือ่ มสภาพ
ของสารแลกเปลย่ี นไอออน (รปู ที่ 5.,11)

การกำจัดดYวยทรายเขียว
เม่อื ผ<านน้ำทีม่ Mี n ไปในชัน้ ของ Zeolite หรอื green sand ซ่ึงเปน' สารแลกเปล่ียนไอออนที่

เกดิ ขึ้นเองตามธรรมชาติ Mn จะเกาะจับเคลือบผิวของ Zeolite ในรปู ของMnO2 ซึ่งเปน' ผลกึ MnO2
จะช<วยในการออกซไิ ดซOเหล็ก (II) และ Mn (II) ใหเ7 ปน' ผลกึ ซึง่ สามารถตดิ คา7 งอย<ใู นชั้นกรอง ใน
ขณะเดียวกนั ตัวของ MnO2 จะกลายเปน' Mn2O3 ซ่งึ สามารถทำใหก7 ลับคืนส<รู ปู เดมิ (Regeneration)
ได7โดยใช7 KMnO4 (รูปท่ี 5.12)

ในกรณีท่นี ำ้ ดบิ ได7ผา< นกระบวนการ Aeration มาก<อน MnO2 ทเ่ี คลอื บบนสารกรองสามารถ
เรง< ปฏกิ ริยาออกซิเดชั่นของ Fe หรือ Mn กบั O2 ได7 โดยไมม< อี ะไรเกิดขน้ึ กับ MnO2 ทำใหไ7 มต< 7องมี
การทำ Regeneration ดว7 ยสารละลาย KMnO4 (รูปท่ี 5.13)

สำหรบั Activated Carbon ไม<สามารถกำจดั เหล็กหรือ Mn ได7 แตจ< ะมปี ระโยชนOในการ
กำจัดรสทเี่ กดิ จากการกำจดั Fe และ Mn ดว7 ย O3 หรือเปอรOแมงกาเนต (รปู ท่ี 5.14)

รปู ท่ี 5.11 การกำจัดเหล็กและแมงกานีสด7วยแอเรชนั และการกรอง
รปู ที่ 5.12 การกำจดั เหลก็ และแมงกานีสด7วยแอเรชัน การตกตะกอนและการกรอง

รปู ที่ 5.13 การกำจดั เหล็กรว< มกบั การกำจดั ความกระด7างดว7 ยซีโอไลตO

รปู ที่ 5.14 การกำจดั เหลก็ และแมงกานสี ด7วย Manganese Zeolite Green Sand
การใชY Special iron removal units

การใช7 Special iron removal units ซ่งึ เป'นเคร่ืองมือท่จี ัดทำขนึ้ เป'นพิเศษสำหรบั การกำจดั
เหล็ก โดยมถี งั ทสี่ ามารถปรับความกดดนั ให7ต่ำ หรอื เป'นสญุ ญากาศได7 ภายในถังจะมี Anthracite
coal เมอ่ื นำ้ ทม่ี สี ารละลายของเหล็กและแมงกานสี ผ<านเข7าเครือ่ งมือ Fe และ Mn จะถกู ดูดไว7ได7

การกำจัดความกระดYางของนำ้
ความกระดา7 งแบ<งเปน'

1.ความกระดา7 งชว่ั คราวเกิดจากเกลอื HCO3 -และ CO3= เช<น Mg(HCO3)2 , Ca(HCO3)2 ,
MgCO3

2.ความกระด7างถาวร เกิดจากเกลอื อืน่ ๆ ซึง่ ไม<ใช< HCO3- และ CO3= เชน< CaSO4 , MgCl2
วิธกี ำจดั ความกระดาY ง
1. การตม7 กำจัดความกระดา7 งช่วั คราวเทา< นัน้
Ca(HCO3)2 CaCO3 + H2O + CO2
Mg (HCO3)2 Mg(OH)2 +2CO2
2. การเติมปูนขาวและโซดาแอช

Ca(HCO3)2 + Ca(OH)2 (soluble) 2CaCO3 + 2H2O
Mg (HCO3)2 + Ca(OH)2 MgCO3+ CaCO3 + 2H2O

+ Ca(OH)2

CaSO4 + Na2CO3 Mg(OH)2 + CaCO3
CaCl2 + Na2CO3 CaCO3 + Na2SO4
MgSO4 + Ca(OH)2 CaCO3 + 2NaCl
Mg(OH)2 + CaSO4

น้ำท่ผี <านกระบวนการแก7น้ำกระด7างแล7ว อาจจะมี Mg(OH)2 , CaCO3 ทีม่ ากกวา< จดุ อมิ่ ตัว
(Supersaturate) ซ่ึงจะไปตกตะกอนในถงั กรอง หรอื ทอ< ส<งน้ำ มาตรวดั น้ำ จะต7องทำใหป7 รมิ าณทสี่ งู
กว<าจดุ อม่ิ ตัวน้ลี ดลงไป โดยการเตมิ CO2 (Recarbonation)

CO2 + CO3= + H2O 2HCO3-
CaCO3 + CO2 + H2O Ca(HCO3)2
ซึ่ง HCO3- น้ี จะไมต< กตะกอนตอ< ไปอกี ถ7าลด pH ลงเหลอื น7อยกวา< 8.6

Mg(OH)2 + CO2 MgCO3 + H2O

การแกน7 ้ำกระดา7 งโดยวิธีแลกเปล่ียนประจุ โดยใชส7 าร ion-exchanger (รปู ที่ 3.19), resin ,
zeolite , permutite , green sand ซง่ึ สามารถจับประจุบวกในนำ้ ที่ทำให7เกดิ ความกระด7าง คอื

Ca++ และ Mg++ ได7และปลอ< ยประจใุ นตัวคือ Na+ ออกมาแทน เมอื่ ประจุ Na+ ในตัวหมดไปก็สามารถ
ฟõúนฟู สภาพ (Regenerate) ให7กลับมี Na+ ข้ึนใหม< ได7ด7วยการผ<านสารละลาย NaCl ลงไปในชน้ั
ตัวกลางนี้ (รปู ที่ 5.15)

น้ำกระดา( ง ชน้ั โซเดียมเรซิน น้ำออ6 น ชัน้ เรซินหมดสภาพ

- - ++

2HCO 2HCO Ca
3 3

++

Ca

= =

SO + Na R = Na SO
42 24

++

Mg

2 Cl- 2Cl- Mg++

การฟนúõ ฟูสภาพของเรซนิ โดยการผ<านสารละลายเกลอื NaCl
ความเข7มขน7 ประมาณ 10% ลงไปในถังเรซิน แช<อยปู< ระมาณ 5-15 นาที จากนั้นใช7น้ำสะอาดลา7 ง
เกลือออก ปฏกิ ิรยิ าในการฟõúนฟสู ภาพจะเปน' ดงั น้ี

ช้นั เรซนิ หมดสภาพ นำ้ เกลอื ชัน้ เรซนิ นำ้ ล7าง

Ca++ Ca++ Cl
R + 2 NaCl = Na R + Mg++ 2

2

Mg++

รปู ที่ 5.15 ระบบการทำงานของ lon- Exchange

รปู ที่ 5.16 การกำจัดความกระด7างดว7 ยตวั แลกเปลี่ยนประจุ
(ทีม่ า: https://www.ttytech.com/post/-water-softener)