sains

iii NOTA PANTAS Video Aktiviti Interaktif N1 – N20 UNIT 1 Kemahiran Saintifik Aktiviti Interaktif Praktis Ekstra 1 – 4 UNIT 2 Manusia Video Aktiviti Interaktif Praktis Ekstra 5 – 10 UNIT 3 Mikroorganisma Video Aktiviti Interaktif Praktis Ekstra PAK-21 11 – 16 UNIT 4 Interaksi antara Hidupan Video Aktiviti Interaktif Praktis Ekstra PAK-21 17 – 22 UNIT 5 Pemeliharaan dan Pemuliharaan Video Aktiviti Interaktif Praktis Ekstra PAK-21 23 – 28 UNIT 6 Daya Video Aktiviti Interaktif Praktis Ekstra PAK-21 29 – 36 UNIT 7 Kelajuan Aktiviti Interaktif Praktis Ekstra PAK-21 37 – 40 UNIT 8 Teknologi Pengawetan Makanan Video Aktiviti Interaktif Praktis Ekstra PAK-21 41 – 46 UNIT 9 Bahan Buangan Video Aktiviti Interaktif Praktis Ekstra PAK-21 47 – 50 UNIT 10 Gerhana Video Aktiviti Interaktif Praktis Ekstra PAK-21 51 – 54 UNIT Galaksi 11 Video Aktiviti Interaktif Praktis Ekstra 55 – 58 KANDUNGAN © Sasbadi Sdn. Bhd.

iv UNIT Kestabilan dan Kekuatan 12 Aktiviti Interaktif Praktis Ekstra PAK-21 59 – 62 UNIT 13 Teknologi Video Aktiviti Interaktif Praktis Ekstra PAK-21 63 – 66 JAWAPAN 67 – 72 EKSTRA UNTUK GURU • Modul Pembelajaran Abad Ke-21 E1 – E10 • Pentaksiran Mata Pelajaran Sains Tahun 6 KSSR (SEMAKAN) E11 – E15 © Sasbadi Sdn. Bhd.

Kemahiran Proses Sains 1. Kemahiran proses sains ialah kemahiran yang diperlukan untuk menyelesaikan masalah secara sistematik. 2. Terdapat 12 kemahiran proses sains yang perlu dikuasai. 3. Langkah-langkah semasa menjalankan sesuatu eksperimen adalah seperti berikut. (a) Mengenal pasti masalah (b) Membuat hipotesis (c) Merancang eksperimen i. Mengawal pemboleh ubah ii. Menentukan peralatan dan bahan iii. Menentukan langkah-langkah men jalankan eksperimen iv. Menentukan kaedah mengumpul data v. Menentukan kaedah menganalisis data (d) Melakukan eksperimen (e) Mengumpul data (f) Menganalisis data (g) Mentafsirkan data (h) Membuat kesimpulan (i) Membuat pelaporan Kemahiran proses sains Penerangan Memerhati Menggunakan semua deria yang terlibat untuk membuat pemerhatian secara kualitatif dengan alat yang sesuai bagi menerangkan fenomena atau perubahan yang berlaku. Mengelas Membandingkan/mengenal pasti persamaan dan perbezaan berdasarkan ciri sepunya. Mengukur dan menggunakan nombor Mengukur dengan menggunakan alat dan unit piawai dengan teknik yang betul. Membuat inferens Membuat kesimpulan awal atau penerangan yang munasabah bagi sesuatu pemerhatian dengan menggunakan maklumat yang diperoleh. Meramal Membuat jangkaan yang munasabah tentang sesuatu peristiwa berdasarkan pemerhatian, pengalaman lalu atau data. Berkomunikasi Merekod maklumat atau idea dalam bentuk yang sesuai dan mempersembahkan maklumat atau idea tersebut secara sistematik. Menggunakan perhubungan ruang dan masa Menyusun kejadian sesuatu fenomena atau peristiwa mengikut kronologi berdasarkan masa. Mentafsirkan data Memilih idea yang releven tentang objek, peristiwa atau pola yang terdapat pada data untuk membuat penerangan. Mendefi nisi secara operasi Memberi tafsiran tentang sesuatu konsep atau keadaan dengan menyatakan perkara yang dilakukan dan diperhatikan. Mengawal pemboleh ubah Menentukan pemboleh ubah bergerak balas dan dimalarkan setelah pemboleh ubah dimanipulasi ditentukan dalam sesuatu penyiasatan. Membuat hipotesis Membuat satu pernyataan umum yang boleh diuji tentang hubungan antara pemboleh ubah dalam sesuatu penyiasatan. Mengeksperimen Menjalankan eksperimen, mengumpul data, mentafsir data serta membuat rumusan untuk membuktikan hipotesis dan membuat laporan. NOTA PANTAS UNIT 1 Kemahiran Saintifik TEMA : Inkuri dalam Sains N1 © Sasbadi Sdn. Bhd.

Pembiakan Manusia 1. Pembiakan ialah proses penghasilan individu baharu daripada induk untuk mengekalkan kemandirian spesies. 2. Rajah di bawah menunjukkan organ dan fungsi sistem pembiakan lelaki. Testis Tempat menghasilkan sperma Zakar Menyalurkan sperma ke dalam organ pembiakan perempuan 3. Rajah di bawah menunjukkan organ dan fungsi sistem pembiakan perempuan. Ovari Tempat menghasilkan ovum (telur) Faraj Saluran yang menerima sperma daripada zakar Uterus Tempat embrio berkembang dan membesar (dikenali sebagai rahim) Tiub Fallopio Tempat persenyawaan antara sperma dengan ovum berlaku Proses Persenyawaan Manusia hingga Bayi Dilahirkan 1. Pembiakan melibatkan proses persenyawaan, iaitu proses percantuman sperma dengan ovum untuk membentuk zigot. 2. Rajah di bawah menunjukkan proses persenyawaan manusia sehingga bayi dilahirkan. menghasilkan menghasilkan Persenyawaan Testis Ovari Sperma Zigot Fetus Bayi (dilahirkan) Embrio Ovum UNIT 2 Manusia TEMA : Sains Hayat Video N2 Video © Sasbadi Sdn. Bhd.

Kepentingan Pembiakan kepada Manusia Pembiakan penting kepada manusia: (a) untuk menghasilkan individu baharu atau zuriat (b) menggantikan individu yang telah meninggal dunia (c) memastikan kemandirian dan kesinambungan sesuatu spesies Sistem Saraf Manusia 1. Sistem saraf manusia merupakan sistem kawalan dalam koordinasi badan untuk mengawal dan menyelaraskan semua fungsi organ dan bahagian dalam badan. 2. Sistem saraf manusia terbahagi kepada: (a) sistem saraf pusat (b) sistem saraf periferi 3. Sistem saraf pusat merupakan pusat kawalan badan. Sistem saraf pusat mengandungi: (a) otak – mengkoordinasi tindakan terkawal dan tindakan luar kawal (b) saraf tunjang – mengawal tindakan refl eks seperti sentakan lutut, bersin dan menarik jari apabila terkena objek panas atau tajam 4. Tindakan terkawal ialah sebarang tindakan yang dilakukan secara sedar dan di bawah kawalan seperti menari, makan dan berjalan. 5. Tindakan luar kawal pula ialah tindakan yang berlaku tanpa disedari seperti pernafasan, pencernaan dan denyutan jantung. 6. Sistem saraf periferi menghantar isyarat dari bahagian tubuh ke sistem saraf pusat dan menghantar arahan dari sistem saraf pusat ke seluruh bahagian tubuh. Menjaga Sistem Saraf Kesihatan sistem saraf dapat dilindungi dengan melakukan langkah-langkah yang berikut. Tidur yang mencukupi Senaman yang sesuai dan teratur Menjaga berat badan Makan makanan yang seimbang Menjalankan aktiviti harian dengan postur yang betul Hindari rokok dan minuman beralkohol Cara menjaga sistem saraf Memakai alat pelindung tubuh  Otak Rangkaian saraf (membentuk sistem saraf periferi) Sistem saraf pusat Saraf tunjang N3 © Sasbadi Sdn. Bhd.

Mikroorganisma 1. Mikroorganisma ialah hidupan seni yang tidak dapat dilihat oleh mata kasar, tetapi dapat dilihat dengan menggunakan mikroskop. 2. Mikroorganisma dikelaskan kepada lima kumpulan. Fungi Alga Protozoa Bakteria Virus Mikroorganisma Jenis Ciri-ciri Contoh Fungi • Ada yang boleh dilihat dengan mata kasar • Hidup dengan mereput atau mengurai objek yang menjadi tempat tinggalnya • Menguraikan bahan organik dan menyerapnya sebagai nutrien • Penicillium • Yis • Kulat roti Alga • Mempunyai sifat tumbuhan • Boleh membuat makanan sendiri melalui proses fotosintesis • Chlorella • Chlamydomonas Protozoa Kebanyakan wujud di kolam, sungai, laut atau tanah yang lembap • Amoeba • Paramecium Bakteria • Wujud dalam pelbagai bentuk, saiz dan warna • Boleh dijumpai di dalam udara, air, tanah dan pada hidupan lain • Escherichia coli • Streptococcus Virus • Mikroorganisma yang paling seni • Hanya boleh dilihat melalui mikroskop elektron • Virus Infl uenza • Bakteriofaj Proses Hidup Mikroorganisma Proses hidup mikroorganisma Bernafas Mikroorganisma bernafas untuk hidup. Mikroorganisma membebaskan karbon dioksida semasa bernafas. Bergerak Mikroorganisma bergerak dengan cara yang berbeza. Bertumbuh Mikroorganisma menjalani proses pertumbuhan dengan pertambahan saiz dan bilangannya. UNIT 3 Mikroorganisma TEMA : Sains Hayat Video N4 Video © Sasbadi Sdn. Bhd.

Faktor-faktor yang Mempengaruhi Pertumbuhan Mikroorganisma Faktor Penerangan Air Keadaan yang lembap sesuai untuk pertumbuhan dan pembiakan mikroorganisma Udara Kehadiran udara membolehkan mikroorganisma bertumbuh Suhu yang sesuai Mikroorganisma boleh membiak pada suhu yang sesuai; suhu yang terlalu rendah akan merencatkan pertumbuhan manakala suhu yang terlalu tinggi akan membunuh mikroorganisma. Nutrien Pertumbuhan mikroorganisma meningkat dengan kehadiran nutrien yang cukup Keasidan yang sesuai Mikroorganisma tidak dapat hidup di tempat yang terlalu beralkali atau berasid Kegunaan Mikroorganisma YOGURT Bakteria dan fungi digunakan dalam pembuatan makanan seperti yogurt, roti, tempe, kek, keju dan tapai. Fungi digunakan untuk menghasilkan antibiotik. Sesetengah fungi, bakteria dan virus digunakan untuk menghasilkan vaksin. BAJA Bakteria pengurai mereputkan campuran bahan organik dalam penghasilan baja organik. Mikroorganisma digunakan untuk merawat sisa kumbahan di loji kumbahan. Keburukan Mikroorganisma Merosakkan tanaman Pertumbuhan fungi pada daun mengganggu proses fotosintesis tumbuhan Keracunan makanan Makanan yang terdedah pada mikroorganisma boleh menyebabkan keracunan makanan Penyakit berjangkit Bakteria, virus dan fungi menyebabkan pelbagai jenis penyakit kepada manusia Merosakkan makanan Menyebabkan makanan berubah bentuk, rupa, bau dan rasa Pereputan gigi Bakteria menghasilkan asid yang menyebabkan pereputan gigi Keburukan mikroorganisma N5 © Sasbadi Sdn. Bhd.

N6 Interaksi antara Haiwan 1. Interaksi antara hidupan ialah hubungan antara hidupan yang saling bergantung antara satu sama lain untuk mendapatkan keperluan asas untuk terus hidup. 2. Terdapat tiga jenis interaksi antara haiwan iaitu mangsa-pemangsa, persaingan dan simbiosis. Mangsa-pemangsa 1. Pemangsa ialah haiwan yang memburu haiwan lain untuk dimakan. Contohnya burung helang dan harimau. 2. Haiwan yang diburu atau dimakan oleh pemangsa dinamakan sebagai mangsa. Contohnya tikus dan rusa. Rusa Harimau Burung helang Tikus Persaingan antara Haiwan 1. Jenis-jenis persaingan antara haiwan adalah seperti berikut: (a) Intraspesies – persaingan antara spesies haiwan yang sama (b) Interspesies – persaingan antara haiwan yang berlainan spesies 2. Persaingan berlaku apabila haiwan bersaing sesama sendiri untuk mendapatkan keperluan asas yang terhad. Persaingan intraspesies Persaingan interspesies Rusa Dubuk Singa Faktor Persaingan Haiwan Intraspesies dan Interspesies 1. Haiwan intraspesies bersaing untuk mendapatkan: (a) makanan (b) air (c) kawasan atau tempat tinggal (d) pasangan 2. Haiwan interspesies bersaing untuk mendapatkan: (a) makanan (b) air (c) kawasan atau tempat tinggal UNIT 4 Interaksi antara Hidupan TEMA : Sains Hayat © Sasbadi Sdn. Bhd.

N7 Simbiosis antara Haiwan Simbiosis adalah interaksi antara dua spesies haiwan. Buaya dan burung Ikan remora dan jerung Sengkenit dan kucing SIMBIOSIS Interaksi yang membawa manfaat kepada kedua-dua haiwan itu. Mutualisme Interaksi yang memberi manfaat kepada satu pihak sahaja tanpa menjejaskan pihak yang satu lagi. Komensalisme Interaksi yang memberi manfaat kepada satu pihak sahaja dan merugikan satu pihak yang lain. Parasitisme Interaksi antara Tumbuhan 1. Tumbuhan bersaing untuk mendapatkan keperluan asas seperti (a) cahaya (b) air (c) ruang (d) nutrien 2. Interaksi antara dua spesies tumbuhan di dalam suatu habitat dikenali sebagai simbiosis. 3. Interaksi simbiosis antara tumbuhan: (a) komensalisme – pokok yang menumpang mendapat manfaat tanpa menjejaskan pokok perumah. Contoh: • Pokok paku langsuyar pada batang pokok • Orkid liar pada batang pokok (b) parasitisme – pokok yang menumpang mendapat manfaat daripada pokok perumah dan pokok perumah akan mati. Contoh: • Bunga pakma • Pokok dedalu pada pokok mangga Kepentingan Interaksi antara Hidupan kepada Ekosistem Memastikan kemandirian spesies Mengawal populasi hidupan dalam sesuatu habitat Mengekalkan sumber semula jadi Menjaga keseimbangan alam Kepentingan interaksi antara hidupan © Sasbadi Sdn. Bhd.

Haiwan yang telah Pupus 1. Pupus ialah keadaan sesuatu spesies tumbuhan atau haiwan yang telah lenyap dari muka bumi. 2. Kewujudan haiwan yang telah pupus hanya dapat diketahui melalui penemuan fosil, sejarah dan penyelidikan. 3. Contoh haiwan yang telah pupus: (a) Dinosaur (b) Burung Dodo (c) Quagga (d) Mamot (e) Harimau bertaring lengkung (f) Serigala Tasmania Burung Dodo Harimau bertaring lengkung Dinosaur Haiwan dan Tumbuhan Diancam Kepupusan 1. Diancam kepupusan ialah bilangan spesies hidupan tersebut semakin berkurang dari tahun ke tahun. 2. Contoh hidupan yang diancam kepupusan: Tumbuhan yang diancam kepupusan Haiwan yang diancam kepupusan Bunga pakma Periuk kera Orkid selipar Beruang panda Tapir Malaya Badak sumbu UNIT 5 Pemeliharaan dan Pemuliharaan TEMA : Sains Fizikal Video N8 Video © Sasbadi Sdn. Bhd.

Faktor-faktor yang Menyebabkan Haiwan dan Tumbuhan Diancam Kepupusan Terdapat tiga faktor utama yang mengancam kehidupan haiwan dan tumbuhan: (a) Aktiviti manusia (b) Bencana alam i. Pembalakan tanpa kawalan i. Banjir ii. Pemburuan haram ii. Gempa bumi iii. Penerokaan kawasan iii. Ribut taufan (c) Pencemaran i. Pencemaran air – tumpahan minyak ii. Pencemaran tanah – pembuangan sampah iii. Pencemaran udara – pembakaran terbuka Pemeliharaan dan Pemuliharaan Haiwan dan Tumbuhan 1. Usaha-usaha pemeliharaan dan pemuliharaan perlu dilakukan bagi menyelamatkan haiwan dan tumbuhan yang diancam kepupusan. 2. Pemeliharaan bermaksud langkah mengekalkan haiwan dan tumbuhan kepada keadaan asal yang seimbang. 3. Contoh-contoh aktiviti pemeliharaan: (a) Mewartakan kawasan hutan dan taman marin sebagai kawasan yang dilindungi (b) Menjalankan pembalakan terpilih (c) Mewartakan spesies hidupan yang diancam kepupusan sebagai spesies yang dilindungi (d) Mewartakan kawasan paya bakau sebagai tapak Ramsar (e) Memboikot penjualan produk yang diperbuat daripada spesies haiwan terancam (f) Menguatkuasakan undang-undang dan peraturan (g) Menganjurkan kempen menentang pembalakan dan pemburuan haram (h) Mendidik masyarakat tentang kepentingan melindungi haiwan dan tumbuhan (i) Mengitar semula barangan 4. Pemuliharaan bermaksud mengembalikan haiwan dan tumbuhan kepada keadaan asal supaya dapat dinikmati oleh generasi akan datang. 5. Contoh-contoh aktiviti pemuliharaan: (a) Mendirikan pusat rehabilitasi haiwan (b) Mendirikan pusat perlindungan dan pusat pembiakan (c) Menanam semula pokok selepas pembalakan Pembalakan terpilih, iaitu pokok yang matang sahaja boleh ditebang. Penanaman semula pokok bagi mengganti kan pokok yang telah ditebang. Penguatkuasaan undang-undang dilaksana kan untuk menghalang pembalakan haram. Penubuhan pusat konservasi untuk melatih haiwan menyesuaikan diri dengan habitat. Kepentingan Pemeliharaan dan Pemuliharaan (a) Mengekalkan keseimbangan alam (b) Mengelakkan kepupusan haiwan dan tumbuhan (c) Mengelakkan kehilangan sumber makanan dan bahan mentah kepada manusia N9 © Sasbadi Sdn. Bhd.

Daya 1. Daya ialah tarikan atau tolakan yang bertindak ke atas sesuatu objek. 2. Terdapat tiga jenis daya: (a) Daya tarikan (b) Daya tolakan (c) Daya tarikan dan tolakan JENIS DAYA Daya yang menggerakkan objek mendekati kita Daya yang menggerakkan objek mendekati dan menjauhi kita Daya tarikan dan tolakan Daya yang menggerakkan objek menjauhi kita Daya tarikan Daya tolakan BERAS BERAS PULUT PULUT MINERAL TER WA MINERAL TER AW MINERAL TER WA JUICE JUICE PICKLE PICKLE CRUNCH AI B SE K ELU B M 0 . 1 21 2 . 00 0 ARA C MENYED K IA AN BIJIR NI BERKHAS T : AI Hb bk ljipk b kp nk jnlj ou j Nnnkh hv h k b jo b kh hb j j n h h j j jlj bjii hnb kj pk , h ih vg u oeld p b nk j l k ojb nn l j d lb eov p dn m lk lk bj jbl ;/ l ovl vli j jh b n j ku ;pp h vjg viev d d od d j jd ki k bkvjv n ju jb bn k j l lk; ihli h v vh vh h k h jlj p gl o vhikhb i. G SE LA PE A TAN R YAAN LI S A HUBUNGI ! g H cg h vi i h hu vk j ki kh h hkh hko k uo hhkh h; g hu i h yf vg ;p;osi sls sh ki Tel 7668798 ; 00 9 aF : 655 x 67 878-0 SELERA CRUNCH AB SE IK BE UM L 0 1 12 . 2 . 00 0 CA AR MENY DI E KA AN JI I B NI R EB RKH I S A TA : Hbk b b jl ipk k p nk jnlj u o nnk j N vh kh b b h oj kh bn jh hj j h j jlj jii b kjhn , b pkih uh vgp ld eo b knk lo j jbl n n j lb dpeovm d n lk lk bj ljb ;l v/l ilvj o n jh j b kh u p ;p jg v ievd dod djd v j kbkv i k j jv nu b j bk j n l lk; li ih h v vh v k h h j hgl lj op hv ikhb i. GES LA P A ERTANYAAN SILA UB H UNGI ! g H cg hivhiuhkvj kihk hkh h khkoou hh hk gh;uh if h gy v;p;osi ls s hs ik Tel; 67 6879 08 90 Fax 65 : 75 687 -0 8 SELERA Kesan Daya 1. Daya tidak dapat dilihat tetapi kesannya dapat diperhatikan dan dirasai. 2. Kesan-kesan daya yang dapat kita perhatikan adalah seperti berikut. Daya menggerakkan objek pegun Daya mengubah arah gerakan objek Daya menghentikan objek yang bergerak Daya mengubah bentuk objek Daya mengubah kelajuan objek UNIT 6 Daya TEMA : Sains Fizikal N10 © Sasbadi Sdn. Bhd.

Daya Geseran 1. Daya geseran ialah daya yang terhasil apabila dua permukaan bersentuhan antara satu sama lain. 2. Daya geseran sentiasa bertindak bertentangan arah pergerakan objek. 3. Daya geseran akan menyebabkan pergerakan sesuatu objek menjadi semakin perlahan dan akhirnya terhenti. Kesan Daya Geseran Daya geseran memberikan kesan yang baik dan kesan yang buruk. Kebaikan daya geseran Keburukan daya geseran Membolehkan kita memegang objek dengan cengkaman yang baik Menghasilkan bunyi yang tidak diingini Membolehkan kita berjalan tanpa tergelincir Menghasilkan haba dan menyebabkan permukaan menjadi panas Membolehkan objek kekal pegun Memperlahankan objek yang bergerak Membolehkan kenderaan diperlahankan dan dihentikan Menyebabkan permukaan sesuatu objek menjadi haus Menajamkan peralatan Menyebabkan objek yang berat sukar ditarik atau ditolak Faktor-faktor yang Mempengaruhi Daya Geseran Terdapat dua faktor yang mempengaruhi daya geseran. FAKTOR YANG MEMPENGARUHI DAYA GESERAN • Semakin bertambah jisim objek, semakin besar daya geserannya. • Semakin berkurang jisim objek, semakin kecil daya geserannya. • Semakin kasar jenis permukaan, semakin besar daya geserannya. • Semakin licin jenis permukaan, semakin kecil daya geserannya. Jenis permukaan Jisim objek Arah daya geseran Daya tolakan Arah pergerakan N11 Aktiviti Interaktif Aktiviti Interaktif © Sasbadi Sdn. Bhd.

Daya Geseran dalam Kehidupan Harian 1. Dalam beberapa keadaan, daya geseran perlu dikurang atau ditambah supaya sesuatu kerja dapat dilakukan dengan lebih cekap dan mudah. 2. Cara-cara untuk mengurangkan daya geseran: (a) Menggunakan pelincir seperti minyak, gris, bedak talkum dan krim pelembap (b) Menggunakan alas bebola, roda dan pengguling (c) Menggunakan reka bentuk aerodinamik (kereta lumba, kapal terbang) dan kusyen udara (hoverkraf) 3. Cara-cara untuk menambahkan daya geseran: (a) Menggunakan tapak dan permukaan yang bercorak dan kasar (b) Menggunakan pelapik antigelincir (c) Menggunakan serbuk kapur magnesium karbonat Tekanan Udara 1. Tekanan udara ialah tekanan yang dihasilkan oleh perlanggaran zarah-zarah udara ke atas permukaan luar dan permukaan dalam sesuatu objek. 2. Tekanan udara bertindak ke semua arah. 3. Tekanan udara berkurangan apabila berada lebih tinggi dari permukaan Bumi. Tekanan udara Kad Zarah udara Sedikit Banyak Tekanan udara yang dikenakan ke atas kad cukup kuat untuk menyokong berat air di dalam gelas. Tekanan udara di puncak gunung lebih rendah daripada tekanan udara di kaki gunung. Aplikasi Tekanan Udara 1. Pelbagai peralatan dalam kehidupan harian berfungsi dengan menggunakan prinsip tekanan udara. 2. Contoh aplikasi tekanan udara: (a) Penyedut minuman (b) Picagari (c) Pam semburan (d) Pam sedutan Udara disedut Tekanan rendah Tekanan rendah Tekanan tinggi Omboh Ditarik Tekanan tinggi Penyedut minuman Picagari N12 © Sasbadi Sdn. Bhd.

Apakah Kelajuan? 1. Kelajuan ialah ukuran kepantasan pergerakan suatu objek dari satu tempat ke tempat yang lain. 2. Setiap objek yang bergerak mempunyai kelajuan. 3. Objek yang laju bergerak lebih cepat. Objek yang perlahan bergerak lebih lambat. 4. Objek yang laju juga akan bergerak lebih jauh daripada objek yang perlahan dalam tempoh masa yang sama. Unit Kelajuan 1. Kelajuan melibatkan jarak dan masa. 2. Unit bagi kelajuan ialah gabungan kedua-dua unit jarak dan masa seperti berikut: (a) sentimeter per saat (cm/s) (b) meter per saat (m/s) (c) kilometer per jam (km/j) 3. Unit kelajuan yang bersesuaian perlu digunakan untuk mengukur objek bergerak yang berbeza. Hubungan antara Kelajuan, Jarak dan Masa 1. Kelajuan mempunyai kaitan dengan jarak yang dilalui dan tempoh masa yang diambil oleh suatu objek bergerak. 2. Objek yang bergerak lebih laju akan bergerak lebih jauh dalam masa yang telah ditetapkan. 3. Objek yang bergerak lebih laju akan mengambil masa yang lebih singkat untuk bergerak dalam suatu jarak yang telah ditetapkan. Murid yang menaiki basikal bergerak lebih laju daripada murid yang berjalan kaki tetapi lebih perlahan daripada murid yang menaiki bas pada tempoh masa yang sama. BAS SEKOLAH 10 saat : 10 meter 10 saat : 20 meter 10 saat : 30 meter Mengira Kelajuan, Jarak dan Masa Kelajuan objek yang bergerak boleh dikira dengan menggunakan rumus berikut: Kelajuan = Contoh pengiraan: Jarak Masa Seekor arnab berlari sejauh 10 meter dalam masa 5 saat. Berapakah kelajuan arnab tersebut? Kelajuan = Jarak Masa = 10 m 5 s = 2 m/s UNIT 7 Kelajuan TEMA : Sains Bahan N13 © Sasbadi Sdn. Bhd.

Kerosakan Makanan 1. Makanan yang rosak dapat diperhatikan dengan menggunakan deria penglihatan, bau, rasa dan sentuhan. 2. Makanan yang rosak adalah tidak selamat untuk dimakan. CIRI-CIRI MAKANAN YANG ROSAK Bau yang tidak menyenangkan (bau busuk) Mempunyai rasa yang tidak enak Berkulat Berubah tekstur Berubah warna 3. Makanan menjadi rosak disebabkan oleh tindakan mikroorganisma. 4. Bakteria dan kulat mudah tumbuh di atas makanan yang lembap dan terdedah pada udara. Kulat Pengawetan Makanan 1. Pengawetan makanan ialah proses melambatkan makanan daripada menjadi rosak. 2. Proses pengawetan dilakukan untuk menghalang atau melambatkan proses hidup mikroorganisma supaya makanan tahan lebih lama. 3. Kaedah pengawetan makanan: (a) Pendidihan • Proses memanaskan makanan pada suhu yang tinggi. Suhu yang tinggi boleh membunuh mikroorganisma seperti bakteria dan fungi. • Contoh makanan: Rendang dan jem UNIT 8 Teknologi Pengawetan Makanan TEMA : Sains Bahan Video N14 Video © Sasbadi Sdn. Bhd.

(b) Pengeringan • Kaedah menyingkirkan air daripada makanan. Ketiadaan air menyebabkan mikroorganisma akan mati atau menjadi tidak aktif. • Makanan dikeringkan dengan cara menjemurnya di bawah cahaya matahari atau memanaskannya di dalam ketuhar. • Contoh makanan: Ikan, udang, sotong dan buah-buahan (c) Penjerukan • Proses merendam makanan dalam cuka, larutan gula atau garam. • Keasidan dan kepekatan larutan gula yang tinggi menghalang pertumbuhan mikroorganisma pada makanan. • Contoh makanan: Buah-buahan dan sayur-sayuran (d) Pembungkusan vakum • Proses mengeluarkan semua udara daripada bekas atau pembungkus makanan. • Mikroorganisma tidak dapat membiak kerana tiada udara di dalam bekas. • Contoh makanan: Daging, sosej dan cendawan (e) Penyejukbekuan dan pendinginan • Penyejukbekuan: Makanan disimpan pada takat beku (0°C) dan ke bawah. • Contoh makanan yang disejukbeku: Ayam, daging, udang dan sotong • Pendinginan: Kaedah menyimpan makanan pada suhu yang rendah, iaitu sekitar 4°C. • Contoh makanan yang didinginkan: Buah-buahan, sayur-sayuran dan susu • Suhu rendah menyebabkan mikroorganisma kurang aktif dan lambat bertumbuh serta membiak. (f) Pemasinan • Proses pengawetan makanan dengan menggunakan garam yang banyak. • Garam digunakan untuk menyingkirkan kelembapan dan mencegah pertumbuhan mikroorganisma. • Contoh makanan: Ikan, telur dan sayur-sayuran (g) Pelilinan • Proses menyalut buah-buahan dan sayur-sayuran dengan lilin cair untuk mencegah pertumbuhan mikroorganisma di permukaannya. • Dapat mengekalkan kesegaran buah • Contoh makanan: Epal, oren dan tomato (h) Penyalaian • Kaedah mengeringkan makanan dengan cara menyalai makanan dalam tempoh yang lama. • Contoh makanan: Ikan, daging dan pisang (i) Pempasteuran • Proses pemanasan makanan pada suhu 63°C selama 30 minit atau pada suhu 72°C selama 15 saat dan diikuti dengan pendinginan segera pada suhu 4°C. • Pemanasan pada suhu tertentu akan membunuh mikroorganisma tanpa merosakkan rasa dan nilai nutrisi makanan. • Contoh makanan: Susu dan jus buah-buahan (j) Pengetinan dan pembotolan • Proses mengawet dengan cara memasak makanan pada suhu yang tinggi untuk membunuh mikroorganisma dan kemudian menyimpannya di dalam botol atau tin yang kedap udara. • Contoh makanan: Daging, buah-buahan dan sayur-sayuran Kepentingan Teknologi Pengawetan Makanan 1. Makanan dapat disimpan lebih lama dan boleh dinikmati sepanjang masa 2. Makanan mudah disimpan dan dipasarkan ke tempat lain 3. Membolehkan buah-buahan bermusim dinikmati sepanjang tahun 4. Mengelakkan pembaziran makanan 5. Memudahkan bekalan makanan dihantar ke kawasan yang mengalami bencana seperti banjir dan gempa bumi Penjerukan Penyejukbekuan dan pendinginan Y OGURT N15 © Sasbadi Sdn. Bhd.

Pengurusan Bahan Buangan 1. Bahan buangan ialah bahan yang tidak diperlukan dan tidak mahu disimpan lagi. 2. Jadual di bawah menunjukkan jenis-jenis bahan buangan. Jenis bahan Bahan buangan Plastik Bahan sintetik, pembungkus makanan, botol, bekas plastik Kaca Botol kaca, akuarium, cermin, peralatan kaca Logam Besi buruk, tin aluminium, tin susu Kertas Surat khabar lama, majalah, kotak Sisa makanan Sisa-sisa makanan yang dibuang, minyak masak terpakai Sisa toksik Bahan buangan seperti cecair kimia, sisa pertanian, bahan buangan industri Tinja Bahan buangan yang disingkirkan oleh manusia dan haiwan Bahan Buangan Terbiodegradasi dan Bahan Buangan Tidak Terbiodegradasi 1. Bahan buangan terbiodegradasi ialah bahan buangan yang boleh diuraikan oleh mikroorganisma. Contohnya sisa makanan, kertas, bahan kumuh dan tinja. 2. Bahan buangan ini yang telah diuraikan dikembalikan ke dalam tanah sebagai nutrien. 3. Bahan buangan tidak terbiodegradasi ialah bahan buangan yang tidak boleh diuraikan oleh mikroorganisma. Contohnya kaca, plastik, logam dan sisa toksik. Pengurusan Bahan Buangan Secara Terancang 1. Amalan kehidupan lestari dapat mengurangkan kesan kepada alam sekitar bagi memastikan keindahan alam dapat dinikmati oleh generasi yang akan datang. 2. Berikut adalah amalan pengurusan bahan buangan yang baik. (a) Bahan buangan dibungkus dan diikat dengan kemas (b) Mengasingkan bahan buangan mengikut jenis sebelum dibuang (c) Menghasilkan baja kompos daripada sisa makanan (d) Menyediakan bekas khas untuk mengisi bahan buangan kimia dan sisa minyak (e) Mengamalkan langkah 3R 3. Amalan 5R dapat mengurangkan longgokan bahan buangan. (a) Reduce (kurangkan): Kurangkan penggunaan bahan buangan seperti beg plastik (b) Reuse (guna semula): Guna semula atau pelbagaikan penggunaan bahan buangan (c) Recycle (kitar semula): Kitar semula bahan buangan menjadi produk yang baharu (d) Repair (baik pulih): Baik pulih barangan yang rosak (e) Refuse (tolak): Fikir semula sebelum guna 4. Pelupusan bahan buangan diuruskan oleh pihak berkuasa tempatan. 5. Bahan buangan dikutip dan dihantar ke pusat pengumpulan sampah sebelum dilupuskan mengikut jenis bahan buangan tersebut. 6. Kesan buruk jika tidak menguruskan bahan buangan dengan betul: (a) Pembaziran sumber (b) Penyebaran wabak penyakit (c) Pencemaran air (d) Pembaziran tenaga (e) Menjejaskan hidupan akuatik (f) Banjir kilat UNIT 9 Bahan Buangan TEMA : Bumi dan Angkasa N16 © Sasbadi Sdn. Bhd.

Gerhana Bulan 1. Gerhana ialah suatu fenomena apabila Bulan atau Matahari tidak kelihatan. 2. Gerhana Bulan berlaku apabila Bumi berada di antara Matahari dengan Bulan dalam satu garis lurus. 3. Gerhana Bulan hanya berlaku pada waktu malam, semasa fasa bulan purnama. 4. Bumi menghalang cahaya matahari daripada sampai ke Bulan. 5. Hal ini menyebabkan bayang-bayang Bumi terbentuk di permukaan Bulan. 6. Apabila Bulan memasuki penumbra, gerhana Bulan separa berlaku. 7. Apabila Bulan memasuki umbra, gerhana Bulan penuh berlaku. Orbit Bumi Orbit Bulan Matahari Bumi Bulan Penumbra Umbra Penumbra Gerhana Matahari 1. Gerhana Matahari berlaku apabila Bulan berada di antara Matahari dengan Bumi dalam satu garis lurus. 2. Bulan menghalang cahaya matahari daripada sampai ke Bumi. 3. Hal ini menyebabkan bayang-bayang Bulan terbentuk di permukaan Bumi. 4. Gerhana Matahari berlaku pada waktu siang apabila Bulan berada dalam fasa anak bulan. 5. Ketika gerhana Matahari penuh, Matahari kelihatan sebagai bulatan gelap yang dikelilingi gegelang cerah yang dinamakan korona. 6. Gerhana Matahari separa dapat dilihat dari kawasan bayang-bayang Bulan yang gelap separa (penumbra). Matahari Bumi Gerhana penuh Gerhana separa Orbit Bumi Orbit Bulan Bulan Umbra Penumbra UNIT 10 Gerhana TEMA : Teknologi dan Kehidupan Lestari Video N17 Video Aktiviti Interaktif Aktiviti Interaktif © Sasbadi Sdn. Bhd.

Kenali Galaksi 1. Galaksi merupakan suatu sistem yang terdiri daripada berjuta-juta bintang, debu, gas dan jirim lain dalam alam semesta. 2. Galaksi wujud dalam pelbagai bentuk: (a) Galaksi berpilin (b) Galaksi elips (c) Galaksi tidak sekata Berpilin Elips Tidak sekata Jenis galaksi Galaksi Bima Sakti 1. Sistem Suria terletak dalam galaksi Bima Sakti. 2. Bima Sakti adalah suatu galaksi pilin berpalang yang mempunyai dua lengan utama. Bima Sakti terdiri daripada berbilion-bilion bintang dan Sistem Suria merupakan salah satu daripadanya. Sistem Suria Galaksi Bima Sakti UNIT 11 Galaksi TEMA : Teknologi dan Kehidupan Lestari N18 © Sasbadi Sdn. Bhd.

Kestabilan Objek dan Binaan 1. Kestabilan objek dan binaan ialah keupayaan objek dan binaan untuk kekal atau kembali ke kedudukan asal objek dan binaan tersebut. 2. Terdapat dua faktor yang mempengaruhi kestabilan (a) luas tapak (b) ketinggian binaan Lebih stabil Kurang stabil Lebih stabil Kurang stabil Faktor yang mempengaruhi kestabilan Luas tapak Ketinggian binaan Kekuatan Objek dan Binaan 1. Kekuatan objek dan binaan ialah keupayaan objek dan binaan untuk menampung daya yang akan merosakkan atau menukarkan bentuk struktur objek dan binaan tersebut. 2. Faktor yang mempengaruhi kekuatan binaan: Jambatan berbentuk melengkung lebih kuat daripada jambatan berbentuk rata Jambatan besi lebih kuat daripada jambatan kayu Faktor yang mempengaruhi kekuatan Jenis bahan Konkrit dan besi lebih kuat daripada plastik dan kayu Struktur yang melengkung lebih kuat daripada struktur yang rata Bentuk struktur UNIT 12 Kestabilan dan Kekuatan TEMA : Teknologi dan Kehidupan Lestari N19 © Sasbadi Sdn. Bhd.

Teknologi dan Kepentingannya 1. Teknologi merupakan salah satu aplikasi pengetahuan sains untuk mengatasi had keupayaan manusia. 2. Teknologi membantu menjadikan kerja manusia menjadi lebih mudah, cepat, efi sien dan lebih berkualiti untuk menjamin kelestarian hidup. Kebaikan teknologi Keburukan teknologi Teknologi bidang perubatan membantu meningkatkan kesihatan manusia Ubat-ubatan dalam perubatan telah disalahgunakan Penggunaan baja dapat meningkatkan hasil pertanian Baja daripada pertanian menyebabkan pencemaran alam Teknologi pembinaan menghasilkan bangunan yang moden dan canggih Penebangan hutan dilakukan untuk pembukaan tanah bagi tujuan penempatan manusia Penggunaan kenderaan bermotor dapat menjimatkan masa perjalanan Peningkatan kenderaan bermotor menyebabkan pencemaran udara dan kesesakan lalu lintas Teknologi komunikasi membolehkan manusia berhubung dan mendapat maklumat dengan pantas Menyebabkan maklumat dan data dicerobohi, dipalsukan dan memberikan pengaruh negatif Perubatan Manusia dapat mencipta alat yang boleh mengesan penyakit, antibodi dan ubat yang dapat menyembuhkan Komunikasi Jaringan komunikasi yang efi sien dapat menghubungkan dan menyampaikan maklumat tanpa sempadan Pengangkutan Mencipta alat pengangkutan yang lebih baik dari masa ke semasa Pembinaan Membolehkan manusia untuk membina sesuatu yang stabil, kukuh dan tahan lama Pertanian dan Penternakan Membantu meningkatkan kualiti dan kuantiti hasil pertanian dan hasil ternakan Perkembangan teknologi dalam pelbagai bidang UNIT 13 Teknologi TEMA : Teknologi dan Kehidupan Lestari N20 © Sasbadi Sdn. Bhd.

Kemahiran Proses Sains Buku Teks: m.s. 2 – 10 Aktiviti Interaktif 1 Nama: .......................................................................... Kelas: ............................ Tarikh: ............................ TP 1 2 3 4 5 6 1. Kelaskan objek di bawah berdasarkan persamaan ciri. Tuliskan huruf yang mewakili objek dalam petak yang disediakan. SP1.1.1 TP1 P: Paku T: Kertas Q: Kain U: Rod besi R: Rod kaca V: Cincin S: Gunting W: Gelang getah Konduktor P V S U Penebat Q W R T 2. Berdasarkan tumbuh-tumbuhan berikut, tandakan ( ✓ ) pada ciri yang dapat diperhatikan. SP1.1.1, 1.1.2 TP1 Ciri-ciri Tumbuhtumbuhan Urat daun Akar Batang Berbunga Jejari Selari Tunjang Serabut Berkayu Tidak berkayu Ya Tidak Padi ✓✓ ✓ ✓ Pokok keembung ✓ ✓ ✓ ✓ Jagung ✓✓ ✓ ✓ Pokok durian ✓✓ ✓ ✓ UNIT 1 Kemahiran Sain ifi k TP 1 2 3 4 5 6 Aktiviti Interaktif © Sasbadi Sdn. Bhd.

Kemahiran Proses Sains Buku Teks: m.s. 2 – 10 2 Nama: .......................................................................... Kelas: ............................ Tarikh: ............................ TP 1 2 3 4 5 6 1. Namakan dua jenis alat yang digunakan dalam pengukuran bagi panjang, jisim dan isi padu air. SP1.1.3 TP1 ALAT Panjang (a) Pembaris meter (b) Pita pengukur (c) Neraca digital (d) Neraca tiga palang (e) Bikar (f) Silinder penyukat Jisim Isi padu air 2. Berikan inferens berdasarkan pemerhatian berikut. SP1.1.4 TP4 (a) Minyak Air Pemerhatian: Ikan mati. Inferens: Ikan tidak dapat bernafas tanpa udara. (b) U S US Pemerhatian: Magnet saling menolak. Inferens: Kutub magnet yang sama akan menolak antara satu sama yang lain. 3. Buat ramalan berdasarkan keadaan yang diperhatikan di bawah. SP1.1.5 TP4 (a) Semangkuk air diletakkan di bawah cahaya matahari selama 1 jam. Ramalan: Air di dalam mangkuk berkurang selepas proses penyejatan. (b) Sekeping papan menutupi rumput selama satu minggu. Ramalan: Rumput layu dan berwarna kekuningan tanpa cahaya. © Sasbadi Sdn. Bhd.

Kemahiran Proses Sains Buku Teks: m.s. 2 – 10 3 Nama: .......................................................................... Kelas: ............................ Tarikh: ............................ TP 1 2 3 4 5 6 Maklumat dalam perbualan di bawah menunjukkan satu keputusan penyiasatan yang dijalankan oleh sekumpulan murid. SP1.1.6, 1.1.7, 1.1.8 TP4 Berdasarkan maklumat dalam perbualan di atas, (a) bina satu jadual untuk menunjukkan keputusan penyiasatan tersebut. Bikar Isi padu air masih tinggal selepas penyiasatan (ml) P 120 Q 200 R 30 S 60 (b) bina satu carta palang yang menunjukkan keputusan penyiasatan tersebut. 20 40 60 80 100 120 140 160 180 200 220 240 0 PQ RS Bikar Isu padu air masih tinggal selepas penyiasatan (ml) Yasmin Kumar Wei Ling Lai Keong Selepas kain dikeluarkan, 120 ml air masih tinggal di dalam bikar P. Hanya 30 ml air masih ada di dalam bikar R selepas span dikeluarkan. 200 ml air masih kekal di dalam bikar Q selepas pensel dikeluarkan. Masih ada 60 ml air selepas kertas dikeluarkan dari bikar S. © Sasbadi Sdn. Bhd.

Kemahiran Proses Sains Buku Teks: m.s. 2 – 10 4 Nama: .......................................................................... Kelas: ............................ Tarikh: ............................ TP 1 2 3 4 5 6 Rajah di bawah menunjukkan satu penyiasatan yang dijalankan oleh Johan. Johan menggunakan benang yang berlainan panjang untuk mengayunkan bandul. Masa yang diambil untuk bandul membuat 10 ayunan dicatatkan dalam jadual. SP1.1.12 Jadual berikut menunjukkan keputusan yang diperolehnya. Panjang benang bandul (cm) 10 20 30 Masa yang diambil (saat) 6 12 18 (a) Apakah pemerhatian kamu ke atas bandul dengan panjang benang 30 cm? Masa yang diambil untuk 10 ayunan adalah paling panjang. (b) Berdasarkan jawapan di (a), apakah inferens yang dapat dibuat? TP5 Bandul dengan panjang benang yang paling panjang mengambil masa yang paling lama untuk membuat 10 ayunan. (c) Nyatakan pemboleh ubah-pemboleh ubah dalam penyiasatan ini. Padankan. SP1.1.10 TP3 Pemboleh ubah dimanipulasikan Bilangan ayunan Pemboleh ubah bergerak balas Masa yang diambil Pemboleh ubah dimalarkan Panjang benang bandul (d) Apakah hipotesis yang dapat dibuat bagi penyiasatan ini? SP1.1.11 TP3 Semakin panjang benang bandul, semakin panjang masa ayunan. (e) Apakah kesimpulan yang dapat dibuat daripada penyiasatan ini? Semakin panjang benang bandul, semakin panjang masa ayunan. Praktis Ekstra Praktis Ekstra 10 cm 20 cm 30 cm © Sasbadi Sdn. Bhd.

TP 1 2 3 4 5 6 Pembiakan Manusia Buku Teks: m.s. 14 – 15 5 Nama: .......................................................................... Kelas: ............................ Tarikh: ............................ Kenal pasti organ pembiakan lelaki dan perempuan. SP2.1.1 TP1 (a) Labelkan organ pembiakan lelaki. Testis Zakar Testis Zakar (b) Labelkan organ pembiakan perempuan. iv ii i iii i ii iii iv Tiub Fallopio Uterus Ovari Faraj UNIT 2 Manusia © Sasbadi Sdn. Bhd.

TP 1 2 3 4 5 6 Pembiakan Manusia Buku Teks: m.s. 14 – 15 6 Nama: .......................................................................... Kelas: ............................ Tarikh: ............................ 1. Padankan organ pembiakan lelaki dengan fungsinya. SP2.1.1 TP3 Organ pembiakan Fungsi (a) Testis (b) Zakar Menyalurkan sperma ke dalam organ pembiakan perempuan Tempat sperma dihasilkan 2. Padankan organ pembiakan perempuan dengan fungsinya. SP 2.1.1 TP3 Organ pembiakan Fungsi (a) Faraj (b) Tiub Fallopio (c) Ovari (d) Uterus Tempat proses persenyawaan berlaku antara sperma dengan ovum Saluran yang menerima sperma daripada zakar Tempat khas embrio berkembang dan membesar Tempat ovum atau “telur” dihasilkan setiap bulan Aktiviti Interaktif Aktiviti Interaktif © Sasbadi Sdn. Bhd.

TP 1 2 3 4 5 6 Pembiakan Manusia Buku Teks: m.s. 16 – 17 7 Nama: .......................................................................... Kelas: ............................ Tarikh: ............................ Lengkapkan tempat kosong untuk menunjukkan proses persenyawaan manusia hingga bayi dilahirkan. SP2.1.2 TP6 tiub Fallopio uterus faraj dilahirkan sperma persenyawaan ovum bayi sembilan fetus embrio zigot 1. Ovari menghasilkan ovum dan zakar lelaki menyalurkan sperma masuk ke dalam faraj perempuan. 2. Sperma berenang ke arah tiub Fallopio . Proses persenyawaan berlaku apabila satu sperma bercantum dengan satu ovum di tiub Fallopio. 3. Zigot ialah ovum yang telah disenyawakan dengan sperma dan akan membahagi dan membentuk banyak sel yang dikenali sebagai embrio . 4. Embrio akan berkembang di dalam uterus ibu dan membentuk fetus yang akan kekal di situ untuk jangka masa kurang lebih sembilan bulan. 5. Fetus dilahirkan melalui faraj dan dikenali sebagai bayi . Video Video 3. 5. 4. 1. 2. © Sasbadi Sdn. Bhd.

8 TP 1 2 3 4 5 6 Nama: .......................................................................... Kelas: ............................ Tarikh: ............................ 1. Labelkan bahagian sistem saraf manusia dalam rajah di bawah. SP 2.2.1 TP2 Otak Sistem saraf pusat Rangkaian saraf Saraf tunjang Sistem saraf periferi SISTEM SARAF MANUSIA (a) Sistem saraf pusat (b) Sistem saraf periferi (e) Rangkaian saraf (c) Otak (d) Saraf tunjang 2. Padankan sistem saraf manusia dengan fungsinya. SP2.2.2, 2.2.3 TP2 Sistem saraf manusia Menghantar isyarat dari bahagian tubuh dan menghantar isyarat arahan ke seluruh bahagian tubuh Fungsi Sistem saraf pusat Sistem saraf periferi Menerima maklumat dari organ deria dan mengkoordinasi gerak balas Sistem Saraf Manusia Buku Teks: m.s. 21 – 25 © Sasbadi Sdn. Bhd.

9 TP 1 2 3 4 5 6 Nama: .......................................................................... Kelas: ............................ Tarikh: ............................ Rajah di bawah menunjukkan keadaan muka seorang pesakit Bell’s palsy. SP2.2.4 TP5 (a) Apakah penyakit Bell’s palsy? Bell’s palsy ialah keadaan yang berlaku apabila saraf periferi di bahagian otot muka rosak. (b) Apakah yang akan berlaku jika seseorang mengalami Bell’s palsy? Kawalan otot muka mengalami gangguan dan menyebabkan separuh daripada bahagian muka menjadi herot. (c) Nyatakan dua kesukaran yang dialami oleh pesakit Bell’s palsy. 1. Sukar untuk senyum 2. Sukar untuk menutup mata (d) Nyatakan akibat apabila seseorang mengalami kerosakan pada saraf di bahagian kaki. Tubuh akan hilang keseimbangan ketika berjalan. (e) Ramalkan keadaan yang akan berlaku jika sistem saraf periferi tidak berfungsi. Perjalanan isyarat dari otak dan saraf tunjang ke bahagian tubuh terganggu. Sistem Saraf Manusia Buku Teks: m.s. 25 © Sasbadi Sdn. Bhd.

TP 1 2 3 4 5 6 Sistem Saraf Manusia Buku Teks: m.s. 26 – 27 10 Nama: .......................................................................... Kelas: ............................ Tarikh: ............................ 1. Pilih cara-cara untuk menjaga sistem saraf manusia. Tandakan ( ✓ ) dalam petak yang disediakan. SP2.2.5 TP5 ✓ Makan makanan yang seimbang Selalu meminum minuman beralkohol Hanya memakan makanan yang mengandungi vitamin B kompleks sahaja ✓ Tidur yang mencukupi ✓ Menjalankan aktiviti harian dengan postur yang betul 2. (a) Bulatkan alat pelindung yang boleh dipakai oleh penunggang motosikal. SP2.2.5 TP5 (b) Apakah tujuan memakai alat pelindung tubuh ini? Untuk mengelakkan kecederaan pada otak sekiranya berlaku kemalangan 3. Rajah di bawah menunjukkan alat pelindung tulang belakang. SP2.2.5 TP5 Bagaimanakah alat pelindung ini boleh berfungsi untuk menjaga sistem saraf? Untuk mengelak pemakai daripada tercedera di bahagian saraf tunjang Praktis Ekstra Praktis Ekstra © Sasbadi Sdn. Bhd.

Mikroorganisma Buku Teks: m.s. 34 – 35 11 Nama: .......................................................................... Kelas: ............................ Tarikh: ............................ TP 1 2 3 4 5 6 1. Nyatakan jenis mikroorganisma di bawah. SP3.1.1 TP1 MIKROORGANISMA (b) Fungi (c) Alga (d) (e) Bakteria Protozoa (a) Virus 2. Isikan jawapan yang betul pada ruangan yang disediakan. SP3.1.1 TP1 (a) Fungi boleh membiak melalui spora . (b) Bakteria hidup dengan menyerap nutrien daripada benda hidup yang lain. (c) Alga mempunyai klorofil untuk menghasilkan makanan sendiri melalui proses fotosintesis . (d) Protozoa bergerak untuk mendapatkan makanan. (e) Virus ialah mikroorganisma yang paling seni. UNIT 3 Mikroorganisma Aktiviti Interaktif Aktiviti Interaktif bergerak spora Virus fotosintesis nutrien © Sasbadi Sdn. Bhd.

Proses Hidup Mikroorganisma Buku Teks: m.s. 36 – 40 12 Nama: .......................................................................... Kelas: ............................ Tarikh: ............................ TP 1 2 3 4 5 6 Rajah di bawah menunjukkan satu penyiasatan yang dijalankan oleh Zuriana untuk mengkaji tentang proses hidup mikroorganisma. Campuran adunan tepung, gula, air suam dan yis Selepas 30 minit (a) Apakah pemerhatian kamu dalam penyiasatan ini? Adunan tepung menaik selepas 30 minit. (b) Berdasarkan jawapan kamu di (a), nyatakan proses hidup mikroorganisma yang dikaji dalam penyiasatan ini. Tandakan ( ✓ ) dalam ruangan yang betul. SP3.1.3 TP2 Mikroorganisma bergerak. ✓ Mikroorganisma bernafas. Mikroorganisma bertumbuh. (c) Apakah yang dibebaskan oleh mikroorganisma dalam proses yang dinyatakan dalam jawapan di (b)? Bulatkan jawapan yang betul. SP 3.1.3 TP2 Oksigen Air Karbon dioksida Klorofil (d) Nyatakan fungsi gula dan air suam dalam penyiasatan ini. SP3.1.4 TP5 Fungsi gula Fungsi air suam Membekalkan nutrien kepada mikroorganisma Mengaktifkan mikroorganisma (e) Jika gula digantikan dengan garam, ramalkan pemerhatian kamu. Mengapa? SP3.1.4 TP5 Adunan tepung tidak menaik. Garam menghalang pertumbuhan yis. Video Video © Sasbadi Sdn. Bhd.

Faktor-faktor yang Mempengaruhi Pertumbuhan Mikroorganisma Buku Teks: m.s. 40 – 44 13 Nama: .......................................................................... Kelas: ............................ Tarikh: ............................ TP 1 2 3 4 5 6 Rajah di bawah menunjukkan satu penyiasatan untuk mengkaji faktor-faktor yang mempengaruhi pertumbuhan mikroorganisma. SP3.1.4 TP5 Roti P Roti Q Roti R Dikeringkan dalam ketuhar Disimpan dalam penyejukbeku Direnjis dengan air dan dibiarkan terdedah (a) Berdasarkan penyiasatan di atas, ramalkan keadaan roti selepas satu minggu. Lengkapkan jadual berikut. Roti Keadaan roti selepas satu minggu P Tiada tompok hitam Q Tiada tompok hitam R Wujud tompok hitam (b) Nyatakan pemboleh ubah yang dimalarkan dalam penyiasatan ini. Jenis roti (c) Berdasarkan pemerhatian pada roti P dan Q di (a), berikan satu alasan. i. Roti P: Mikroorganisma tidak dapat hidup tanpa air. ii. Roti Q: Mikroorganisma tidak aktif di dalam keadaan suhu yang rendah. (d) Apakah faktor-faktor yang menyebabkan roti R menjadi cepat rosak? Pertumbuhan mikroorganisma dengan kewujudan air, nutrien, udara dan suhu yang sesuai. © Sasbadi Sdn. Bhd.

Faktor-faktor yang Mempengaruhi Pertumbuhan Mikroorganisma Buku Teks: m.s. 40 – 44 14 Nama: .......................................................................... Kelas: ............................ Tarikh: ............................ TP 1 2 3 4 5 6 Rajah di bawah menunjukkan satu penyiasatan untuk mengkaji faktor-faktor yang mempengaruhi pertumbuhan mikroorganisma. Satu hirisan jambu batu direndam ke dalam larutan cuka bekas K dan satu hirisan direndam ke dalam air pili bekas L. SP3.1.4 TP5 Larutan cuka Air pili Hirisan jambu batu Bekas K Bekas L Jadual berikut menunjukkan keputusan yang diperoleh selepas dua minggu. Bekas Keadaan jambu batu selepas dua minggu K Kekal elok L Tidak elok (a) Nyatakan pemboleh ubah-pemboleh ubah dalam penyiasatan ini. i. Pemboleh ubah dimanipulasikan: Jenis larutan di dalam bekas ii. Pemboleh ubah bergerak balas: Keadaan jambu batu selepas dua minggu (b) Berdasarkan pemerhatian pada keadaan jambu batu dalam bekas K, berikan satu inferens. Keasidan larutan cuka tidak sesuai untuk pertumbuhan mikroorganisma. (c) Satu hirisan jambu batu yang lain dikeringkan dalam penggoreng kering (air fryer) dan disimpan dalam bekas yang kedap udara. i. Ramalkan keadaan hirisan jambu batu selepas dua minggu. Hirisan jambu batu kekal elok. ii. Berdasarkan jawapan kamu di (c)i., nyatakan faktor yang mempengaruhi pertumbuhan mikroorganisma. Ketidakhadiran air © Sasbadi Sdn. Bhd.

Kegunaan Mikroorganisma Buku Teks: m.s. 44 – 45 15 Nama: .......................................................................... Kelas: ............................ Tarikh: ............................ TP 1 2 3 4 5 6 Rajah di bawah menunjukkan kegunaan mikroorganisma dalam kehidupan harian. Isikan tempat kosong dengan jawapan yang betul. SP3.1.5 TP4 mengurai tempe pereputan bakteria baja organik fungi loji kumbahan antibodi yis vaksin yogurt antibiotik (a) (b) (c) (d) i. Bakteria dan fungi digunakan untuk membuat keju. ii. Fungi digunakan untuk membuat tempe . iii. Bakteria juga digunakan untuk membuat yogurt . iv. Yis digunakan untuk membuat roti dan tapai. i. Sesetengah fungi digunakan untuk membuat antibiotik . ii. Sesetengah fungi, bakteria dan virus digunakan untuk menghasilkan vaksin yang merangsang penghasilan antibodi bagi melawan virus yang berbahaya. Bakteria mengurai tinja haiwan yang digaul dengan serbuk kayu untuk menghasilkan baja organik . Semasa proses pereputan tinja, bakteria membantu menguraikan sisa organik di dalam loji kumbahan . YOGURT BAJA ORGANIK Aktiviti PAK-21 Rujuk m.s. E1 © Sasbadi Sdn. Bhd.

Keburukan Mikroorganisma Buku Teks: m.s. 45 – 46 16 Nama: .......................................................................... Kelas: ............................ Tarikh: ............................ TP 1 2 3 4 5 6 Jawab soalan di bawah. SP 3.1.5 TP3 5. Bulatkan penyakit berjangkit yang disebabkan oleh mikroorganisma. Influenza Kencing manis Campak Kurap Darah tinggi Beguk 1. 2. 3. 4. (a) Apakah tompok hitam yang ada di permukaan roti itu? Fungi (b) Apakah keburukan mikroorganisma yang tumbuh di permukaan roti? Merosakkan makanan (a) Apakah yang dihasilkan oleh bakteria daripada gula dan sisa makanan pada mulut? Asid (b) Apakah keburukan asid yang dihasilkan itu? Mereputkan gigi (a) Apakah yang berlaku akibat tindakan bakteria daripada sumber yang tercemar? Keracunan makanan (b) Berdasarkan jawapan di (a), nyatakan jenis bakteria yang terlibat. Salmonella Apakah yang berlaku akibat pertumbuhan fungi pada daun tanaman? Mengganggu proses fotosintesis Praktis Ekstra Praktis Ekstra © Sasbadi Sdn. Bhd.

Interaksi antara Haiwan Buku Teks: m.s. 52 – 53 Rajah di bawah menunjukkan interaksi antara haiwan, iaitu mangsa-pemangsa. SP4.1.1 TP1 (a) Padankan maksud mangsa dan pemangsa yang betul. Mangsa Haiwan yang memburu haiwan lain untuk dimakan Pemangsa Haiwan yang diburu atau dimakan oleh haiwan lain (b) Nyatakan haiwan mangsa dan pemangsa dalam interaksi di atas. i. Mangsa: Rusa ii. Pemangsa: Harimau (c) Kelaskan haiwan dalam interaksi berikut. Interaksi antara haiwan Mangsa Pemangsa Kucing dengan tikus Tikus Kucing Burung helang dengan arnab Arnab Burung helang Labah-labah dengan pepatung Pepatung Labah-labah Ular sawa dengan ayam Ayam Ular sawa UNIT 4 Interaksi antara Hidupan 17 TP 1 2 3 4 5 6 Nama: .......................................................................... Kelas: ............................ Tarikh: ............................ © Sasbadi Sdn. Bhd.

(a) (b) 1. Padankan maksud persaingan intraspesies dan interspesies yang betul. SP4.1.1 TP1 Persaingan antara haiwan yang berlainan spesies (a) Persaingan intraspesies Persaingan antara spesies haiwan yang sama (a) Persaingan interspesies 2. Nyatakan jenis persaingan haiwan yang berlaku dalam rajah di bawah. SP4.1.1 TP1 3. Nyatakan jenis persaingan yang wujud dalam kumpulan haiwan berikut. SP4.1.1 TP1 (a) Tiga ekor anak ayam sedang berebut-rebut untuk mendapatkan seekor cacing. Intraspesies (b) Helang dan ular bersaing untuk mendapatkan tikus sebagai makanan. Interspesies (c) Sekumpulan dubuk bersaing dengan seekor singa untuk mendapatkan makanan. Interspesies (d) Sekawan kuda belang sedang bersaing untuk mendapatkan air di sebuah kolam. Intraspesies TP 1 2 3 4 5 6 Intraspesies Interspesies Interaksi antara Haiwan Buku Teks: m.s. 54 – 55 18 Nama: .......................................................................... Kelas: ............................ Tarikh: ............................ © Sasbadi Sdn. Bhd.

1. Rajah di bawah menunjukkan persaingan di antara haiwan intraspesies. Nyatakan faktor persaingan di dalam kotak yang disediakan. SP4.1.2 TP2 Makanan Kawasan/Tempat tinggal (a) (c) Pasangan (d) Air (b) Betina 2. Rajah di bawah menunjukkan persaingan antara haiwan yang berlaku dalam suatu kawasan. SP4.1.2 TP2 (a) Apakah faktor persaingan yang ditunjukkan dalam rajah di atas? Makanan (b) Selain daripada jawapan kamu di 2(a), apakah faktor persaingan lain yang mungkin berlaku antara haiwan tersebut? Pasangan TP 1 2 3 4 5 6 Interaksi antara Haiwan Buku Teks: m.s. 54 – 55 Aktiviti Interaktif 19 Nama: .......................................................................... Kelas: ............................ Tarikh: ............................ Aktiviti Interaktif Aktiviti PAK-21 Rujuk m.s. E2 © Sasbadi Sdn. Bhd.

TP 1 2 3 4 5 6 1. Apakah simbiosis? Lengkapkan pernyataan di bawah. SP4.1.3 TP1 Simbiosis adalah hubungan rapat antara dua spesies haiwan . 2. Nyatakan jenis interaksi simbiosis haiwan berdasarkan rajah yang diberi. SP4.1.3 TP4 Jenis Interaksi Simbiosis (a) Mutualisme (b) Komensalisme (c) Parasitisme Buran Sengkenit Ikan remora 3. Padankan jenis simbiosis dengan maksudnya yang betul. SP4.1.3 TP4 (a) Mutualisme (b) Komensalisme (c) Parasitisme Interaksi yang memberikan manfaat kepada satu pihak sahaja dan merugikan satu pihak yang lain. Interaksi yang memberikan manfaat kepada kedua-dua belah pihak. Interaksi yang memberikan manfaat kepada satu pihak tetapi tidak memberikan manfaat kepada pihak lain. Jenis simbiosis Maksud Interaksi antara Haiwan Buku Teks: m.s. 56 – 57 Video 20 Nama: .......................................................................... Kelas: ............................ Tarikh: ............................ Video © Sasbadi Sdn. Bhd.

1. Lengkapkan peta buih di bawah bagi menunjukkan faktor persaingan antara tumbuhan. SP4.2.1 TP3 FAKTOR PERSAINGAN ANTARA TUMBUHAN (b) Ruang (c) Cahaya (d) Nutrien (a) Air 2. Rajah di bawah menunjukkan pemandangan hutan hujan di Malaysia. SP4.2.1 TP3 Nyatakan ‘BETUL’ atau ‘SALAH’ pada pernyataan di bawah. (a) Tumbuhan di dalam hutan bersaing untuk mendapatkan cahaya matahari sahaja. SALAH (b) Tumbuhan yang berada di lantai hutan tidak mendapat cahaya matahari yang cukup. BETUL (c) Tumbuhan yang lebih tinggi bersaing untuk mendapatkan nutrien. SALAH (d) Tumbuhan perlu bersaing untuk mendapatkan cahaya, air, ruang dan nutrien. BETUL TP 1 2 3 4 5 6 Interaksi antara Tumbuhan Buku Teks: m.s. 59 – 61 21 Nama: .......................................................................... Kelas: ............................ Tarikh: ............................ © Sasbadi Sdn. Bhd.

Interaksi antara Tumbuhan Buku Teks: m.s. 62 – 63 Rajah di bawah menunjukkan dua jenis interaksi simbiosis antara tumbuhan. SP4.2.2 Pokok orkid Pokok perumah Pokok perumah Pokok dedalu R S (a) Nyatakan jenis simbiosis yang wujud dalam rajah di atas. TP4 R S Komensalisme Parasitisme (b) Apakah kesan interaksi simbiosis antara pokok orkid dengan pokok perumah? Tandakan ( ✓ ) pada pernyataan yang betul. TP5 Pokok orkid menumpang pada pokok perumah untuk mendapatkan sokongan, cahaya matahari dan nutrien daripada persekitaran. Pokok orkid membuat makanan sendiri melalui proses fotosintesis di atas pokok perumah. Pokok orkid mendapat manfaat manakala pokok perumah mendapat kerugian daripada interaksi simbosis ini. ✓ ✓ (c) Berdasarkan penerangan kesan interaksi antara pokok dedalu dengan pokok perumah di bawah, gariskan jawapan yang betul. TP5 i. Pokok (dedalu, perumah) menyerap nutrien dan air daripada batang pokok (dedalu, perumah). ii. Pokok dedalu mendapat (manfaat, kerugian) manakala pokok perumah mendapat (manfaat, kerugian) dalam interaksi simbiosis ini. TP 1 2 3 4 5 6 Praktis Ekstra 22 Nama: .......................................................................... Kelas: ............................ Tarikh: ............................ Praktis Ekstra © Sasbadi Sdn. Bhd.

Haiwan yang telah Pupus Buku Teks: m.s. 68 – 69 23 Nama: .......................................................................... Kelas: ............................ Tarikh: ............................ UNIT 5 Pemeliharaan dan Pemuliharaan 1. Apakah maksud haiwan yang pupus? Tandakan ( ✓ ) pada pernyataan yang betul. SP5.1.3 ✓ Haiwan yang telah lenyap sama sekali dari muka Bumi. Haiwan yang bilangannya sangat sedikit. ✓ Haiwan yang tidak wujud lagi di Bumi. Haiwan liar yang tinggal di dalam hutan yang tebal. 2. Tandakan ( ✓ ) pada haiwan yang telah pupus. SP5.1.3 TP1 TP 1 2 3 4 5 6 ✓ ✓ (d) (e) ✓ ✓ (a) (b) (c) (f) © Sasbadi Sdn. Bhd.

Haiwan dan Tumbuhan yang Diancam Kepupusan Buku Teks: m.s. 70 – 71 24 Nama: .......................................................................... Kelas: ............................ Tarikh: ............................ 1. Kelaskan hidupan di bawah mengikut kumpulan yang betul. SP5.1.4 TP2 Pupus Terancam HIDUPAN Dinosaur Burung Dodo Harimau bertaring lengkung Bunga pakma Badak sumbu Periuk kera 2. Apakah maksud yang diancam kepupusan? SP5.1.4 Diancam kepupusan ialah bilangan spesies hidupan tersebut semakin berkurang dari tahun ke tahun. TP 1 2 3 4 5 6 Dinosaur Burung Dodo Bunga pakma Badak sumbu Harimau bertaring lengkung Periuk kera Rujuk m.s. E3 Aktiviti PAK-21 Aktiviti Interaktif Aktiviti Interaktif © Sasbadi Sdn. Bhd.

Faktor-faktor yang Menyebabkan Haiwan dan Tumbuhan Diancam Kepupusan Buku Teks: m.s. 72 – 74 25 Nama: .......................................................................... Kelas: ............................ Tarikh: ............................ 1. Lengkapkan peta pokok di bawah untuk menunjukkan faktor yang menyebabkan kepupusan haiwan dan tumbuhan. SP5.1.5 TP3 Aktiviti manusia Pencemaran Bencana alam Pembalakan haram Penerokaan hutan Pemburuan haram Tumpahan minyak Pembuangan sampah Pembuangan sisa toksik Gempa bumi Banjir Puting beliung FAKTOR YANG MENYEBABKAN KEPUPUSAN 2. Rajah di bawah menunjukkan aktiviti manusia yang menyebabkan haiwan dan tumbuhan diancam kepupusan. SP5.1.5 TP3 (a) Apakah aktiviti manusia yang ditunjukkan dalam rajah di atas? Aktiviti I Aktiviti II Pemburuan haram Pembalakan hutan (b) Terangkan kesan yang berlaku akibat daripada aktiviti-aktiviti manusia itu. SP5.1.5 Hidupan liar diancam kepupusan/Kemusnahan habitat semula jadi TP 1 2 3 4 5 6 Aktiviti I Aktiviti II © Sasbadi Sdn. Bhd.

Pemeliharaan Haiwan dan Tumbuhan Buku Teks: m.s. 75 – 77 26 Nama: .......................................................................... Kelas: ............................ Tarikh: ............................ 1. Nyatakan maksud pemeliharaan. Lengkapkan. SP5.1.1 Usaha mengekalkan haiwan dan tumbuhan kepada keadaan asal yang seimbang daripada musnah . 2. Nyatakan langkah-langkah yang boleh diambil untuk pemeliharaan haiwan dan tumbuhan. SP5.1.2 TP4 (c) Mewartakan kawasan hutan sebagai hutan simpan Mengitar semula kertas Memboikot penjualan produk daripada spesies terancam (b) Menghalang pemburuan haram TP 1 2 3 4 5 6 (a) ( ) (d) © Sasbadi Sdn. Bhd.

Pemuliharaan Haiwan dan Tumbuhan Buku Teks: m.s. 78 – 79 Video 27 Nama: .......................................................................... Kelas: ............................ Tarikh: ............................ Rajah di bawah menunjukkan sebuah pusat pemuliharaan haiwan. Penanaman semula pokok selepas aktiviti pembalakan. Mewujudkan pusat pemuliharaan haiwan. TP 1 2 3 4 5 6 (a) Apakah maksud pemuliharaan? SP5.1.1 Usaha mengembalikan haiwan dan tumbuhan kepada keadaan asal (b) Apakah tujuan pusat pemuliharaan haiwan ini diwujudkan? SP5.1.2 TP4 Untuk melindungi penyu daripada kepupusan (c) Apakah kesan daripada kewujudan pusat pemuliharaan ini? SP5.1.2 TP4 Spesies penyu dapat dilindungi supaya tidak pupus (d) Nyatakan langkah yang diambil untuk pemuliharaan haiwan dan tumbuhan di bawah. i. ii. Video © Sasbadi Sdn. Bhd.

Kepentingan Pemeliharaan dan Pemuliharaan Buku Teks: m.s. 80 – 81 28 Nama: .......................................................................... Kelas: ............................ Tarikh: ............................ 1. Rajah di bawah menunjukkan faktor dan kesan haiwan dan tumbuhan yang diancam kepupusan. Lengkapkan peta pelbagai alir di bawah. SP5.1.5, SP5.1.6 TP3 HAIWAN DAN TUMBUHAN DIANCAM KEPUPUSAN Kemusnahan habitat semula jadi hidupan Pembakaran hutan Gempa bumi Tumpahan minyak Mengancam kehidupan haiwan dan tumbuhan akuatik Banyak haiwan mati kerana tidak dapat melarikan diri 2. Apakah kepentingan usaha pemeliharaan dan pemuliharaan terhadap hidupan di bumi? Berikan jawapan yang betul. SP5.1.6 TP5 Kepentingan pemeliharaan dan pemuliharaan (a) Mengekalkan keseimbangan gas oksigen dan gas karbon dioksida (b) Mengelakkan haiwan dan tumbuhan kehilangan habitat (d) Mengurangkan kebergantungan kepada sumber semula jadi (c) Mengelakkan kepupusan haiwan dan tumbuhan TP 1 2 3 4 5 6 Praktis Ekstra Praktis Ekstra © Sasbadi Sdn. Bhd.