จารึกศาลาฤๅษีวัดบวรนิเวศวิหาร

ค�ำอ่าน
๏ สิทธกิ าริยะ ลำ� ดับน้ีจะกลา่ ว ดว้ ยนัยหนงึ่ เหนว่าด้วยลกั ษณะหฤศโรค อนั ชอื่ ว่า
อุระวัณกล่าวโรคหฤศดวงอันบังเกิดข้ึนในทรวงอกน้ัน เป็นค�ำรบสิบสามมีอาการกระท�ำให้
เจ็บ ให้ปวดในอกเป็นกำ� ลัง ให้แหง้ หาเยอ่ื มไิ ด้ บางทีให้ไอเปน็ โลหติ ออกมา บางทีใหจ้ บั ดุจ
ไข้เจลยี ง แลให้ร้อน ๆ หนาว ๆ ใหค้ รั่นตวั ยิง่ นัก ๚
ถ้าจะแก้ เอาเบญมะตูม เบญมะคำ� ไก่ เบญเถาคนั เกลือสมุทร เอาเสมอภาค ต้ม
กนิ แก้หฤศดวงอนั บงั เกิดในทรวงอกน้นั หายดนี ัก๚
ขนานหนงึ่ จนั ทนข์ าว จนั ทนแ์ ดง รากมะขามปอ้ ม รากตะบนู ยาเชา้ เยน็ นำ�้ ประสาน
ทอง เอาเสมอภาค ตม้ กินแก้หฤศดวงอันบังเกดิ ในทรวงอกนั้นหายดีนกั ๚
ขนานหนงึ่ เอาสมอไทยเทยี รขาว สะคา้ น รากชาพลู เจตมูลเพลงิ นำ้� ประสารทอง
ลกู รกั ษดำ� บกุ รอเอาเสมอภาคทำ� เปนจณุ บดลายนำ�้ ออ้ ยแดงกนิ หนกั แกห้ ฤศดวงอนั บงั เกดิ
ในทรวงอกนน้ั หายดนี กั ๚
ขนานหน่งึ เอาบกุ รอ แกน่ แสมทะเล เจตมูลเพลงิ รากสม้ กงุ ขิงแห้ง ลกู จัน พริก
ไทย เอาเสมอภาค ทำ� เปนจณุ ละลายนำ�้ รอ้ นกินหนัก ๑ สลึง แก้หฤศดวง อันบังเกดิ ใน
ทรวงอกน้ันหายดนี กั ๚ะ๛
ขนานหน่ึง เอาขม้ินอ้อย บอระเพ็ด ขิงแห้ง เอาเสมอภาค ต้มกินแก้หฤศดวงอัน
บงั เกิดในทรวงอกนั้นหายดีนัก ๚
ขนานหนง่ึ เอามดยอบ เทยี รดำ� เทยี นแดง เทยี นขาว เทยี นขา้ วเปลอื ก เทยี นตก๊ั แตน
เอาเสมอภากตม้ กินแก้หฤศดวงอันเกดิ ในทรวงอกนั้นหายดนี ัก ๚
ขนานหนึ่ง โกฐสอ โกฐเขมา โกฐกระดูก โกฐเชียง เทียนดำ� สิ่งละส่วน สงิ่ ละสว่ น
ทำ� เปนจณุ บดลายน้�ำผึ้งกนิ หนกั ๑ สลงึ แกห้ ฤศดวงอนั บงั เกิดในทรวงอกหายดีนัก ๚ะ๛

137

แผน่ ท่ี ๔

( วา่ ดว้ ยวเิ ศสโลหติ )

คําจารกึ

๏ สทิ ธกิ ารยะ ลำ� ดบั นจ้ี ะกลา่ วไนยอนง่ึ ไหมว่ า่

ดว้ ยลกั ษณวเิ สศโลหติ อนง่ึ บงั เกดิ แกส่ ตั รที งั

หลายซงึ่ เกดิ ขน้ึ ในระวางวทิ ธกี ลู เพลงิ นนั้ คอื โลหติ คลอด

บตุ รอนั กลา่ วแลว้ ในเบอ้ื งตน้ ยงั ไปบมไิ ดส้ ำ� เรจ์ ในทนี จี้ ะสำ� แดงใหว้ ถิ าน

แตล่ ะนอ้ ยมปี ระเพศ ๔ ประการ อนั อาจารยกลา่ วไวใ้ นคมั ภริ โรคนริ ตั ตะโนน้ ยกออกมาสาธกไวใ้ นทนี ี้

บทุ คนทงั หลายพงึ แจง้ ซง่ึ ลกั ษณโลหติ อนั กระทำ� พศิ เมอื่ คลอดบตุ รแลว้ และนอนเพลงิ อยนู่ นั้ มปี ระเพศ

ตา่ งๆ กนั ดงั น้ี บางทคี ลอดได้ ๓ วนั กระทำ� พศิ กม็ ี บางทไี ด้ ๕ วนั กระทำ� พศิ กม็ ี บางทไี ด้ ๗ วนั กระทำ�

พศิ กม็ ี บางทไี ด้ ๙ วนั กระทำ� พศิ กม็ ี แลลกั ษณซง่ึ กลา่ วมานแี้ พทยทงั หลายพงึ รตู้ ามไนยวทิ ธกี ลู เพลงิ

กลา่ วไว๚้ ในลำ� ดบั นจ้ี ะวา่ แตป่ ระเพศสตั รวี นั คลอดบตุ รได้ ๓ วนั โลหติ กระทำ� พศิ นนั้ กอ่ นเปนปถมบงั เกดิ

ดว้ ยกองลมปศั ฆาดโลหติ สมมตุ วิ า่ ลมพรรณตกึ นนั้ กลา้ พดั ใหเ้ ตโชสมถุ านนนั้ กำ� เรบิ ซง่ึ ทำ� ใหโ้ ลหติ นนั้ ทน้ ขน้ึ

ใหต้ กลงมาตามชอ่ งครรภโลหติ นน้ั จงึ กระทำ� พศิ ขน้ึ ใหร้ อ้ นในอกใหเ้ สยี วไปทวั่ องั คาพยบแลใหจ้ กั ษมุ ดื แลมดิ

สง่ิ อนั ใดใหต้ วั เยนมไิ ดร้ ศู้ กึ สมประดดี งั กลา่ วมานี้ ๚ ถา้ จะแกเ้ อาใบมขามใบสมปอย่ สง่ิ ลสว่ น ใบเถาคนั แดง
ตม้ ตามวทิ ธแี ทรกดเี กลอื ตามธาตุ หเบนากั ) ใหก้ นิ แกก้ องลมพรรดกึ ใหต้ กดนี กั ๚ ขนานหนงึ่ เอาจนั ทงั สอง ใบวานนำ้�
แบง่ เลา่ สง่ิ ละสว่ นหอมแดงสองสว่ นกะลำ� ภกั วา่ นนำ้� สง่ิ ละ๔สว่ นเปราะหอม๘สว่ นทำ� เปนจณุ บดทำ� แทง่ ไวล้ ายนำ�้

ดอกไมแ้ ทรกพมิ เสนชโลมแกต้ วั เยนถอนพศิ ใหร้ อ้ นออกดนี กั ๚ ขนานหนงึ่ เอาโกฏทิ งั ๕

จนั ทงั ๒ สง่ิ ละสว่ น ขงิ แหง้ อบเชย เกสรสารพสี งิ่ ละ ๒ สว่ น ตำ� เปนจณุ บดทำ� แทง่ ไวล้ าย

นำ�้ ดอกไมแ้ ทรก ชมด ) ดจี ระเขใ้ หก้ นิ แกโ้ ลหติ กระทำ� พศิ มใ์ นสามวนั นนั้ หายวเิ สศนกั ๚ะ๛
ภิมเสน

138

ค�ำอ่าน
๏ สทิ ธกิ ารยะ ลำ� ดบั นจี้ ะกลา่ วนยั หนงึ่ ใหมว่ า่ ดว้ ยลกั ษณะวเิ ศษโลหติ อนั หนงึ่ บงั เกดิ
แกส่ ตรีทง้ั หลายซงึ่ เกิดข้ึนในระหวา่ งวธิ กี ณู ฑเ์ พลงิ นน้ั คอื โลหิตคลอดบุตรอันกลา่ วแล้วใน
เบื้องต้น ยงั ไปบมไิ ดส้ �ำเรจ็ ในทนี ้ีจะส�ำแดงให้วติ ถาร (พสิ ดาร) แตล่ ะนอ้ ยมีประเภท ๔
ประการ อันอาจารย์กล่าวไว้ในคัมภีร์โรคนิรัตตะโน้น ยกออกมาสาธกไว้ในทีน้ี บุทคลทั้ง
หลายพงึ แจง้ ซง่ึ ลกั ษณโลหติ อนั กระทำ� พษิ เมอื่ คลอดบตุ รแลว้ และนอนเพลงิ อยนู่ น้ั มปี ระเภท
ตา่ ง ๆ กันดงั นี้ บางทีคลอดได้ ๓ วนั กระท�ำพิษกม็ ี บางทไี ด้ ๕ วนั กระท�ำพศิ กม็ ี บางทไี ด้
๗ วันกระทำ� พษิ ก็มี บางทไี ด้ ๙ วันกระทำ� พิษก็มี แลลักษณะซง่ึ กลา่ วมานีแ้ พทย์ทงั หลาย
พึงรูต้ ามนยั วิธกี ณู ฑ์เพลงิ กลา่ วไว้ ๚
ในลำ� ดบั นจี้ ะวา่ แตป่ ระเภทสตรี วนั คลอดบตุ รได้ ๓ วนั โลหติ กระทำ� พษิ นน้ั กอ่ นเปน
ปฐมบังเกดิ ด้วยกองลมปัฏฆาตโลหติ สมมตุ ิวา่ ลมพรรณดึกน้ันกล้า พัดให้เตโชสมฐุ านนั้น
กำ� เรบิ ซง่ึ ทำ� ใหโ้ ลหติ นัน้ ท้นข้ึนใหต้ กลงมาตามชอ่ งครรภโลหติ นนั้ จึงกระทำ� พศิ ขึ้นให้ร้อนใน
อกใหเ้ สยี วไปทวั่ องคาพยพแลใหจ้ กั ษมุ ดื แลมดิ สงิ่ อนั ใดใหต้ วั เยน็ มไิ ดร้ สู้ กึ สมประดดี งั กลา่ ว
มาน้ี ๚
ถา้ จะแกเ้ อาใบมะขาม ใบสม้ ปอ่ ย สงิ่ ละสว่ น ใบเถาคนั แดง ตม้ ตามวธิ ี แทรกดเี กลอื
ตามธาตหุ นัก ธาตุเบา ให้กินแกก้ องลมพรรดึกใหต้ กดีนกั ๚
ขนานหนงึ่ เอาจันทังสอง ใบวา่ นน�ำ้ แบง่ เลา่ สง่ิ ละส่วน หอมแดงสองส่วน กะล�ำภัก
วา่ นน้ำ� สง่ิ ละ ๔ ส่วน เปราะหอม ๘ สว่ น ท�ำเปนจณุ บดท�ำแทง่ ไวล้ ะลายน�้ำดอกไม้แทรก
พมิ เสน ชโลมแกต้ ัวเยน็ ถอนพิษให้รอ้ นออกดีนัก ๚
ขนานหน่ึงเอาโกฐท้ัง ๕ จันทน์ทงั้ ๒ สิง่ ละส่วน ขงิ แหง้ อบเชย เกสรสารภีสิง่ ละ
๒ สว่ น ตำ� เปน็ จุณบดท�ำแท่งไว้ ละลายนำ�้ ดอกไม้แทรกชะมด แทรกพมิ เสน ดจี ระเขใ้ ห้กิน
แก้โลหิตกระทำ� พษิ ในสามวนั น้ัน หายวเิ ศษนกั ๚ะ๛

139

จารกึ ต�ำรายา แผ่นที่ ๔
ฉบับพลัด ว่าดว้ ยวเิ ศสโลหติ
140

จารกึ ต�ำรายา แผน่ ที่ ๕
ฉบบั พลดั วา่ ดว้ ยลักษณกาลโรค ช่ือวา่ กาลเสตะระ

141

แผน่ ท่ี ๕

( วา่ ดว้ ยลกั ษณกาลโรค

ชอื่ วา่ กาลเสตะระ )

คําจารกึ

๏ สทิ ธกิ ารยิ ะ ลำ� ดบั นจ้ี ะกลา่ วดว้ ยไนยหนง่ึ เหน

วา่ ดว้ ยลกั ษณกาลโรค ชอื่ วา่ กาลเสตะระ เปน

เคารบ ๒ เมอ่ื แรกจะขนึ้ นนั้ กระทำ� ใหต้ กใจสะดงุ้ ขน้ึ กอร

แลว้ จง่ึ ผดุ ขนึ้ มาตงั้ ยอดมศี รอี นั ขาวมนี ำ�้ อนั ใส มอี าการกระทำ� มือ
เท้า
ใหฟ้ กบวมแลมนึ ไปทงั ตวั มไิ ดร้ สู้ กึ ตน ใหผ้ วิ หนา้ นน้ั ซดี หาโลหติ มไิ ดใ้ หฝ้ า่ )

เปนใย แลว้ กระทำ� ใหท้ รุ นทรุ ายยงิ่ นกั อนั วา่ กาลอนั ชอ่ื วา่ เสตะระนี้ ถา้ บงั เกดิ ขนึ้ แตบ่ คุ คลผู้

ใดอาจารยก์ ลา่ วไวว้ า่ เปนอะสาทะยะแพทยจ์ ะรกั ษาเปนอนั ยาก๚ ถา้ จะแกเ้ อารากลำ� โพงแดง รากระยอ่ ม

กะชาย ใบมหาการดน้ กะดกู แรง้ เผา เอาเสมอภากทำ� เปนจณุ บดทำ� แทง่ ไวล้ ายนำ้� ปนู ใสทา แกก้ าล
เสตะระซง่ึ กระทำ� ฟกบวมนนั้ หายดนี กั ๚ ขนานหนง่ึ เอาปากกาขางบลั เฝา ผลปคำ� ดกี ระบอื ขว้ั สง่ิ ละ
สว่ น รากลำ� โพงกาสลกั ๒ สว่ น ทำ� เปนจณุ บดทำ� แทง่ ไวล้ ายนำ้� ปนู ใสจดุ แกก่ าลเสตะระบงั เกดิ

มนี ำ้� อนั ขาวใส คอื ยอดละลอกนน้ั ใหแ้ ตกหายดนี กั ๚ ขนานหนงึ่ เอาใบผกั คราด ดนิ ประสวิ เปลอื ก

ทองหลางใบมน รากระยอ่ ม เอาเสมอภาคทำ� เปนจณุ บดทำ� แทง่ ไวล้ ายนำ�้ มะนาวจดุ แกก้ าลเสตะระ
นน้ั ใหแ้ ตกหายดนี กั ๚ ขนานหนง่ึ เอารากกะถนิ พมิ าน ศศี ะมหากาล รากมหาลาย รากระยอ่ ม รากลำ� โพง
กาสลัก ส่ิงละส่วน กระดูกงูเหลือมเผา ๒ ส่วน ท�ำเปนจุณบดท�ำแท่งไว้ลายน�้ำปูนใสทัง
ทงั จดุ กไ็ ดแ้ กพ่ ศิ กาลเสตะระ ซงึ่ กระทำ� ใหท้ รุ นทรุ ายนน้ั หายดนี กั แล ๚ ขนานหนงึ่ เอา เพศนาด

รากระย่อม ไคร้เครือ จันทังสอง สิ่งละส่วน เขากวาง หน่อแรต หอยแครง หอยขม

หอยกาบ หอยสงั ข์ หอยโขง่ เผาเอาสงิ่ ละ ๒ สว่ น ขยุ มดงา่ ม ๓ สว่ น ทำ� เปนจณุ บดทำ� แทง่
มูด
ไวล้ ายนำ้� คร�ำ ) กไ็ ดใ้ หก้ นิ แกพ้ ศิ กาลเสตะระ ซงึ่ กระทำ� ใหท้ รุ นทรุ ายนน้ั หายวเี สศนกั ๚ะ๛

142

ค�ำอ่าน
๏ สทิ ธกิ ารยิ ะ ลำ� ดบั นจ้ี ะกลา่ วดว้ ยไนยหนงึ่ เหนวา่ ดว้ ยลกั ษณกาลโรค ชอื่ วา่ กาลเส
ตะระ เปนค�ำรบ ๒ เมือ่ แรกจะขึน้ น้นั กระท�ำใหต้ กใจสะด้งุ ขนึ้ กอร แลว้ จง่ึ ผดุ ขึน้ มาต้ังยอด
มีศรอี นั ขาวมนี �้ำอนั ใส มีอาการกระทำ� ให้ฟกบวมแลมึนไปทงั ตวั มิได้รู้สึกตน ให้ผิวหน้าน้ัน
ซีดหาโลหิตมิได้ให้ฝา่ มอื ฝ่าเท้าเปนใย แลว้ กระทำ� ให้ทรุ นทุรายยง่ิ นกั อนั ว่ากาลอนั ช่ือวา่
เสตะระน้ี ถา้ บงั เกดิ ขนึ้ แตบ่ คุ คลผใู้ ดอาจารยก์ ลา่ วไวว้ า่ เปนอะสาทะยะแพทยจ์ ะรกั ษาเปนอนั
ยาก ๚
ถา้ จะแกเ้ อารากลำ� โพงแดง รากระย่อม กะชาย ใบมหาการดน้ กะดูกแร้งเผา เอา
เสมอภากท�ำเปนจณุ บดท�ำแท่งไวล้ ายน�้ำปูนใสทา แก้กาลเสตะระซ่งึ กระทำ� ฟกบวมนั้นหาย
ดนี กั ๚ ขนานหนง่ึ เอาปากกาขางบลั เฝา ผลปคำ� ดกี ระบอื ขวั้ สง่ิ ละสว่ น รากลำ� โพงกาสลกั
๒ สว่ น ทำ� เปนจณุ บดท�ำแท่งไวล้ ายนำ�้ ปูนใสจุด แก่กาลเสตะระบงั เกดิ มีน้ำ� อนั ขาวใส คือ
ยอดละลอกนนั้ ใหแ้ ตกหายดนี กั ๚
ขนานหนึง่ เอาใบผักคราด ดนิ ประสิว เปลอื กทองหลางใบมน รากระย่อม เอาเสมอ
ภาคทำ� เปนจุณบดท�ำแทง่ ไว้ลายน้�ำมะนาวจดุ แก้กาลเสตะระนน้ั ให้แตกหายดีนกั ๚
ขนานหนงึ่ เอารากกระถนิ พมิ าน ศรี ษะมหากาล รากมหาลาย รากระยอ่ ม รากลำ� โพง
กาสลัก สง่ิ ละสว่ น กระดกู งูเหลือมเผา ๒ สว่ น ทำ� เปนจณุ บดท�ำแทง่ ไว้ลายน�ำ้ ปูนใสทงั ทัง
จุดก็ไดแ้ ก่พศิ กาลเสตะระ ซ่งึ กระท�ำใหท้ รุ นทรุ ายน้ันหายดีนกั แล ๚
ขนานหนง่ึ เอา เพศนาด รากระยอ่ ม ไครเ้ ครอื จนั ทงั สอง สงิ่ ละสว่ น เขากวาง หนอ่
แรต หอยแครง หอยขมหอยกาบ หอยสงั ข์ หอยโข่ง เผาเอาสิง่ ละ ๒ ส่วน ขยุ มดง่าม ๓
สว่ น ทำ� เปนจณุ บดทำ� แทง่ ไวล้ ะลายนำ�้ มตู ร นำ�้ ครำ�่ กไ็ ดใ้ หก้ นิ แกพ้ ศิ กาลเสตะระ ซงึ่ กระทำ�
ให้ทรุ นทุรายนั้นหายวิเศษนัก ๚ะ๛

143

แผน่ ท่ี ๖

( วา่ ดว้ ยลกั ษณวเี สศโลหติ )

คําจารกึ

๏ สทิ ธกิ ารยิ ลำ� ดบั นจ้ี ะกลา่ วดว้ ยไนยอนง่ึ ใหม่

วา่ ดว้ ยลกั ษณวเี สศโลหติ อนง่ึ กระทำ� พศิ ขนึ่ ในหา้ วนั

วทิ ธกี ลู เพลงิ ใน ๕ วนั นนั้ เปนเคารบสอง บงั เกดิ เพอื่ รอ้ น

แลเยน็ ยงิ่ นกั กลา่ วคอื ใหเ้ พลงิ นน้ั มไิ ดถ้ งึ กำ� หนฎหรอื เกนิ กวา่ กำ� หนฎ

ตอ้ งตามสมถุ านพกิ ดั ทา่ นกลา่ วไว้ โลหติ นนั้ จงึ ระสำ�่ ระสาย กระทำ� พศิ ใหร้ อ้ นเปนกำ� ลงั ใหผ้ วิ เนอื้

นนั้ แดงแลจกั ษนุ น้ั กแ็ ดงดจุ สายโลหติ ใหส้ วงิ สวายสวายกระสำ�่ กระสายหาสตมิ ไิ ด้ ชาไปทว่ั ตวั มไิ ดร้ สู้ กึ ตน

แลกาลกบ็ งั เกดิ ขน้ึ ในรวางโลหติ โดยกำ� ลงั พศิ อนั รอ้ นกลา้ สมมตุ วิ า่ กาลโลหติ กว็ า่ บางทผี ดุ ขนึ้ มาเปน

บางทผี ดุ ขนึ้ มาเปนเมลด็ ดงั่ ผดม(ี หวั )อนั เขยี ว ขาว ดำ� แดง โลกยส์ มมตุ วิ า่ เปนไขไ้ ฟกว็ า่ นนั้ หามไิ ดเ้ลย คอื โลหติ กระทำ�

พศิ ขน้ึ ในรวางวทิ ธกี ลู นน้ั เอง ใหล้ น้ิ กระดา้ งคางแขงแลใหจ้ กั ษนุ นั้ ชอ้ นขน้ึ ดา้ นเบอื้ งบนใหเ้ สมหะปรทะเนอื งเนอื ง

ใหห้ ายใจซนั่ เขา้ จงึ กลา่ วมาดง่ั นี้ เกดิ แตก่ องปตติ สมถุ านใหเ้ ปนเหตดุ จุ อาจารยก์ ลา่ วไวส้ บื กนั มา ๚ ถา้ จะแก้

เอาใบมะขาม ใบสม้ ปอ่ ย ใบมดั กา ใบเถาคน้ สง่ิ ละสว่ น ใหหยา้ แพรก หยา้ ไทร สงิ่ ละ ๒ สว่ น

มลู โคแหง้ รากผกั เขา้ รากหยา้ นาง สงิ่ ละ ๓ สว่ น สมออพั ยา สงิ่ ละ ๔ สว่ น ตม้ ตามวทิ ธแี ทรกดเี กลอื

ตามธาตุ หนกั ) ใหก้ นิ ประจโุ ลหติ กระทำ� พศิ ในหา้ วนั นนั้ ตกสน้ิ หายดนี กั ฯ ขนานหนงึ่ เอาใบตำ� ลงึ แฉก ใบผกั เขา้
เบา
ใบหยา้ นาง สงิ่ ละสว่ น โคนกลว้ ยตะนี ดนิ ประสวิ ขาว สงิ่ ละ ๒ สว่ น ดนิ สอพอง สงิ่ ละ ๘ สว่ น ทำ� เปนจณุ บดทำ�

แทง่ ไวล้ ายนำ้� ทราวเขา้ ชะโลมแกพ้ ศิ โลหติ อนั กระทำ� ใหร้ อ้ นเปนเปลานน้ั หายดนี กั ๚ ขนานหนง่ึ เอาโกฎทงั้ ๕ เทยี นทงั้ ๕

สง่ิ ละสว่ น เพศนาต ระยอ่ ม ไครเ้ ครอื อบเชย สง่ิ ละ ๒ สว่ น เลอื ดแรต หยา้ ยอนไฟ สงิ่ ละ ๓ สว่ น กระดกู

งเูหลอื มเผา ๔ สว่ น ทำ� เปนจณุ บดทำ� แทง่ ไวล้ ายนำ้� ดอกไมแ้ ทรกพมิ เสนใหก้ นิ แกโ้ ลหติ ทำ� พศิ ใน ๕ วนั นน้ั หายดนี กั ๚ะ๛

144

ค�ำอา่ น
๏ สิทธกิ าริยะ ล�ำดับน้ีจะกล่าวด้วยนัยหน่ึงใหม่ ว่าด้วยลักษณวิเศษโลหิต อนึ่ง
กระท�ำพิษข้ึนในห้าวัน วิธีกูณฑ์เพลิงในวันน้ันเปนคำ� รบสอง บังเกิดเพื่อร้อนแลเย็นย่ิงนัก
กล่าวคือให้เพลิงนั้นมิได้ถึงก�ำหนฎหรือเกินกว่าก�ำหนดต้องตามสมุฐานพิกัดท่านกล่าวไว้
โลหิตนั้นจึงระส�่ำระสาย กระท�ำพิศให้ร้อนเปนก�ำลังให้ผิวเน้ือนั้นแดงแลจักษุนั้นก็แดงดุจ
สายโลหติ ใหส้ วงิ สวาย ระสำ่� กระสายหาสตมิ ไิ ด้ ชาไปทว่ั ตวั มไิ ดร้ สู้ กึ ตนแลกาลกบ็ งั เกดิ ขน้ึ
ในรวางโลหิตโดยกำ� ลงั พศิ อนั ร้อนกล้า สมมตุ ิวา่ กาลโลหติ ก็วา่ บางทผี ุดขึ้นมาเป็นวง เปน็
สาย บางทีผุดขน้ึ มาเปนเมล็ดดง่ั ผดม(ี หวั )อัน เขยี ว ขาว ด�ำ แดง โลกยส์ มมตุ วิ า่ เปนไข้ไฟ
กว็ ่าน้ันหามไิ ด้เลย คือโลหติ กระทำ� พศิ ขน้ึ ในรวางวธิ ีกูลนน้ั เอง ใหล้ น้ิ กระด้างคางแขงแลให้
จกั ษุนน้ั ชอ้ นขึน้ ด้านเบอ้ื งบนให้เสมหะปะทะเนอื งเนืองให้หายใจส้นั เขา้ จึงกล่าวมาดง่ั น้ี เกดิ
แต่กองปตติ สมถุ านใหเ้ ปนเหตุดจุ อาจารยก์ ลา่ วไวส้ บื กนั มา ๚
ถ้าจะแก้เอาใบมะขาม ใบส้มป่อย ใบมัดกา ใบเถาค้น สิ่งละส่วน ใหหญ้าแพรก
หญ้าไทร สิง่ ละ ๒ ส่วน มูลโคแหง้ รากผักเขา้ รากหญา้ นาง สิง่ ละ ๓ สว่ น สมออพั ยา
สิง่ ละ ๔ สว่ น ต้มตามวิธีแทรกดเี กลือตามธาตุหนัก ธาตเุ บา ใหก้ ินประจโุ ลหิตกระทำ� พิศ
ในห้าวันนน้ั ตกส้นิ หายดีนัก ฯ
ขนานหนึง่ เอาใบต�ำลึงแฉก ใบผกั เข้าใบหญา้ นาง สง่ิ ละส่วน โคนกล้วยตานี ดิน
ประสวิ ขาว ส่ิงละ ๒ ส่วน ดนิ สอพอง ส่ิงละ ๘ สว่ น ทำ� เปนจุณบดทำ� แทง่ ไว้ละลายนำ�้ ซาว
ข้าวชะโลมแก้พิษโลหิต อนั กระทำ� ใหร้ อ้ นเปนเปลานน้ั หายดนี กั ๚
ขนานหนึ่งเอาโกฎทัง้ ๕ เทียนทั้ง ๕ สงิ่ ละสว่ น เพศนาต ระยอ่ ม ไครเ้ ครอื อบเชย
สงิ่ ละ ๒ สว่ น เลอื ดแรด หญา้ ยอนไฟ สง่ิ ละ ๓ สว่ น กระดกู งเู หลอื มเผา ๔ สว่ น ทำ� เปน
จณุ บดทำ� แทง่ ไวล้ ายนำ�้ ดอกไมแ้ ทรกพมิ เสนใหก้ นิ แกโ้ ลหติ ทำ� พศิ ใน ๕ วนั นนั้ หายดนี กั ๚ะ๛

145

จารกึ ต�ำรายา แผน่ ท่ี ๖
ฉบับพลัด ว่าดว้ ยลกั ษณวีเสศโลหติ
146

จารกึ ต�ำรายา แผ่นท่ี ๘
ฉบบั พลัด วา่ ดว้ ยลกั ษณกรอ่ นน�ำ้

147

แผน่ ท่ี ๘

( วา่ ดว้ ยลกั ษณกรอ่ นนำ้� )

คําจารกึ

๏ สทิ ธกิ ารยะ จะกลา่ วลกั ษณกรอ่ นนำ�้ อนั บงั เกดิ

เพอื่ ปสาวะขาวเปนเคารพ ๓ มอี าการแลประเพทกระ

ทำ� ใหน้ ำ้� ปสาวะมไิ ดโชน แลนำ้� ปสาวะนนั้ ใสหากลนิ่ มไิ ดบ้ างที

เปนเสน้ ดา้ ยบางทเี ปนไยบวั บางทเี ปนปรเมหะหยดยอ้ ยออกมาเหมน
แสบ
คาวบางเปนเมลดพรงึ ขน้ึ ทป่ี ลายปสาวะให้ ร้อน ) ใหเ้ สยี วลงไปตามขว้ั อนั ทะ ใหถ้ ว่ งเปนกำ� ลงั

ถา้ จแกเ้ อา รากขเี้ หลก รากมดั กา ดนิ ปสวิ ขาว เจตมลู เพลงิ สง่ิ ละสว่ น รากลำ� เจ(ี ย)ก ๒

สว่ น โคกสนุ ๓ สว่ น รากพนั งแู ดง ๔ สว่ น นำ�้ ประสารทอง ตม้ กนิ แกก้ รอ่ นอนั เกดิ เพอื่

ปสาวะขาวนนั้ หายดนี กั ๚ ขนานหนง่ึ เอาฝน่ิ ๒ สว่ น เหด็ มลู โค เหด็ ระยา้ เหต็ กะถนิ พมิ าน

เหด็ ไมแ้ ดง ถา่ นไมร้ วก ถา่ นไมซ้ าก ถา่ นไมส้ กั รากลำ� โพงกาสลกั ใบคราม ฝางเสน รา(ก)ขดั มอญ
แสบ
สง่ิ ละ ๔ สว่ น บดทำ� แทง่ ไวส้ ายนำ�้ ปนู ไสดบั พศิ มแ์ ก้ รอ้ น ) แกเ้ มลดพรงึ ขนึ้ ตามลำ� ปสาวะหาย

ดนี กั ๚ ขนานหนงึ่ เอา พรกิ ไท ขงิ แหง้ ดปี ลี ใบถวั่ แระ ใบกะเมง ใบผกั แปดแดง แกน่ ขเี้ หลก แกน่

แสมสาน แกน่ แสมทเล เปลา้ นอ้ ย เปลา้ ใหญ่ เทยี นดำ� เทยี นขาว มาศเหลอื ง หนอนตายหยากสงิ่

ละสว่ น ขนั ทองพญาบาท ๑ สว่ น ยาเขา้ เยน็ ๑ สว่ น ตม้ กนิ แกก่ รอ่ นนำ้� นนั้ หายดนี กั ๚ ขนานหนงึ่

เอา สานซม่ ดนิ ประสวิ ขาว ญา่ ซากควาย กะทอื รากจอกสง่ิ ละสว่ น ตม้ บดิ เอานำ�้ แทรกเกลอื

เมลดกนิ แกก้ รอ่ นนำ้� แลเบาเปนเสน้ ดา้ ยแลไยบวั ใหป้ วดแสบรอ้ นนนั้ หายดนี กั ๚ ขนานหนง่ึ เอา

ยอดขเ้ี หลกกำ� มอื หนงึ่ พรกิ ไท ๗ เมด ขงิ สด ๓ แวน่ ดปี ลี ๗ ดอก กระเทยี ม ๗ กลบี

เกลอื ๗ เมด สารซม่ ทำ� เปนลกู กลอนกนิ ๑ แกก้ รอ่ นนำ�้ อนั บงั เกดิ เพอื่ ปสาวะขาวนน้ั หายดนี กั ๚

148

ค�ำอา่ น
๏ สิทธกิ ารยะ จะกลา่ วลักษณะกรอ่ นนำ้� อนั บงั เกิดเพอื่ ปสั สาวะขาวเปน็ ค�ำรบ ๓ มี
อาการแลประเภทกระทำ� ใหน้ ำ้� ปสั สาวะมไิ ดโ้ ชน แลนำ้� ปสั สาวะนนั้ ใสหากลน่ิ มไิ ด้ บางทเี ปน็
เสน้ ดา้ ย บางทีเป็นไยบวั บางทเี ป็นปรเมหะหยดยอ้ ยออกมาเหมน็ คาว บางเป็นเมล็ดพรงึ
ข้นึ ที่ปลายปัสสาวะให้แสบ ให้ร้อน ให้เสียวลงไปตามข้ัวอนั ฑะ ใหถ้ ่วงเปนก�ำลัง
ถา้ จะแกเ้ อา รากขเี้ หลก รากมดั กา ดนิ ปสวิ ขาว เจตมลู เพลงิ สง่ิ ละสว่ น รากลำ� เจยี ก
๒ ส่วน โคกสุน ๓ สว่ น รากพนั งแู ดง ๔ ส่วน น�ำ้ ประสานทอง ต้มกินแกก้ รอ่ นอนั เกิดเพ่ือ
ปสั สาวะขาวน้ันหายดนี ัก ๚
ขนานหน่ึงเอาฝ่นิ ๒ ส่วน เห็ดมลู โค เห็ดระย้า เห็ดกระถินพมิ าน เหด็ ไมแ้ ดง ถา่ น
ไมร้ วก ถ่านไมซ้ าก ถ่านไม้สัก รากล�ำโพง กาสลกั ใบคราม ฝางเสน รากขัดมอญ สิง่ ละ
๔ สว่ น บดท�ำแทง่ ไว้สายนำ้� ปูนใสดบั พษิ แกแ้ สบ แกร้ ้อน แก้เมล็ดพรึงขนึ้ ตามลำ� ปสั สาวะ
หายดีนัก ๚
ขนานหนงึ่ เอา พรกิ ไทย ขิงแหง้ ดีปลี ใบถ่วั แระ ใบกะเมง ใบผกั แปดแดง แกน่ ขี้
เหลก แกน่ แสมสาน แกน่ แสมทะเล เปลา้ น้อย เปลา้ ใหญ่ เทยี นด�ำ เทียนขาว มาศเหลอื ง
หนอนตายอยาก สง่ิ ละสว่ น ขนั ทองพญาบาท ๑ ส่วน ยาเขา้ เย็น ๑ สว่ น ต้มกินแกก่ รอ่ น
น�ำ้ น้นั หายดนี ัก ๚
ขนานหน่ึงเอา สารส้ม ดินประสิวขาว หญ้าซากควาย กะทือ รากจอกสิ่งละส่วน
ตม้ บดิ เอานำ้� แทรกเกลอื เมลด็ กินแก้กรอ่ นน�ำ้ แลเบาเปน็ เสน้ ดา้ ยแลไยบัว ให้ปวดแสบร้อน
นน้ั หายดีนกั ๚
ขนานหนง่ึ เอายอดขีเ้ หลก็ กำ� มอื หนง่ึ พรกิ ไทย ๗ เมด็ ขิงสด ๓ แวน่ ดีปลี ๗ ดอก
กระเทียม ๗ กลีบเกลอื ๗ เม็ด สารสม้ ทำ� เป็นลกู กลอนกนิ ๑ แก้กร่อนนำ้� อนั บังเกดิ เพอ่ื
ปสั สาวะขาวนนั้ หายดีนกั ๚

149

แผน่ ท่ี ๙

( วา่ ดว้ ยลกั ษณจกั ษโุ รค

อนั บงั เกดิ จะละณะ คอื ตอ้ นำ�้ )

คําจารกึ

๏ สทิ ธกิ ารยะ บดั นจ้ี กั กลา่ วดว้ ยไนยหนงึ่ ใหม่ วา่ ดว้ ย

ลกั ษณจกั ษโุ รคอนั บงั เกดิ เปนจะละณะคอื ตอ้ นำ�้ เปนเคารพ

เมอ่ื บงั เกดิ นน้ั เกดิ ขนึ้ มาแตด่ บั เปนตน้ แตส่ รรนบี าตรนน้ั กลา้
มือ
นกั ปถั วหี ากใหโ้ ทษมอี าการกระทำ� ให้ เท้า ) นนั้ เยน็ มนั ใหค้ รา้ นกายบดิ

(ไ)ปมาดจุ ไขจ้ บั เมอื่ จะขน้ึ ในจกั ษนุ นั้ กระทำ� ใหป้ วดศศี ะแลว้ เขา้ เสยี บแทงเอาจกั ษดุ งั จะแตก ใหจ้ กั ษุ

นน้ั มศี รอี นั เหลอื งเขม้ ใหร้ อ้ นในจกั ษยุ งิ่ นกั แลตอ้ นำ�้ นมี้ ไิ ดช้ อบยาชำ� ระ ถา้ ปา้ ยยาหนกั เขา้ จกั ษุ

นนั้ จะแตก เหตกุ ำ� เดากลา้ ในกองสรรนบิ าต ถา้ จะรกั ษาใหป้ ดิ กำ� เดเ่ สยี กอ่ นจง่ึ ปา้ ยยาตา

อาจารกลา่ วไวด้ ง่ั นี้ ยาปา้ ยจกั ษเุ อา ของรอ้ น กะเทยี ม หอมแดง ไพล ขมน้ิ ออ้ ย สง่ิ ลสว่ น ดนิ ถนำ�

ลว้ นทำ� เปนจณุ บดทำ� แทง่ ไวฝ้ นดว้ ยนำ้� ดอกมลสิ ด ปา้ ยจกั ษแุ กจ้ กั ษแุ กต้ อ้ นำ�้ ซงึ่ กระทำ� อาการ ดงั กลา่ วมานน้ั หาย

สง่ิ ดนี กั ๚ ขนานหนงึ่ เอา รากขก้ี าทงั้ สอง ผลปรงสง่ิ ละสว่ น ดปี ลี รากผกั โหมหนิ สงิ่ ละ ๒ สว่ น ดนิ (ถ) นำ�

สส่ี ว่ นทำ� เปนจณุ บดทำ� แทง่ ไว้ ฝนดว้ ยนำ�้ เพญเดอื นสบิ สองปา้ ยจกั ษแุ กต้ อ้ นำ้� นน้ั หายดนี กั ขนานหนง่ึ ๚ ขนานหนง่ึ เ(อา)

ฉะ(ม)ดเชยี ง พมิ เสน บลั ลงั ศลี า จนั แดง จนั ฉะมด กระลำ� ภกั สเี สยี ดเทด แกน่ สน ซองแทว เปลอื ก

(...)ขบ สง่ิ ละสว่ น ตกุ กระตำ่� นำ้� ทอง ๒ สว่ น ทำ� เปนจณุ หมกั นมโคไวค้ นื หนง่ึ จงึ่ เอามาบดดว้ ยนำ้�

ทำ� (แ)ทง่ ไว้ ฝนดว้ ยนำ้� ทา่ ปา้ ยจกั ษแุ กพ้ ศิ ตอ้ นำ�้ อนั กระทำ� ใหป้ วดเคอื งเสยี บแทงหายดนี กั

๏ ทาหลงั จกั ษุ เอาใบญา่ นำ�้ ดบั ไฟ ใบสมิ ใบรงบั ใบตำ� ลงึ แฉก ใบแคแดง ใบพรมมิ ใบ(ฆ)้ องสามยา่ น

ข(ี้ เห)ลก ดนิ สพี อง เอาเสอมภาคทำ� เปนจณุ บดทำ� แทง่ ไว้ ฝนดว้ ยนำ�้ ทา่ ทาหลงั จกั ษแุ กป้ วดเคอื งเสยี ด

(ต)้ อนำ้� นนั้ หายวเิ สศนกั ตามอาจารยิ กลา่ วไวส้ บื ๆ กนั มา ดงั น้ี ๚

150

ค�ำอา่ น
๏ สิทธิการยะ บัดนี้จักกล่าวด้วยไนยหน่ึงใหม่ ว่าด้วยลักษณะจักษุโรคอันบังเกิด
เปนจะละณะคือตอ้ น้�ำ เปน็ คำ� รบเมอ่ื บังเกดิ นนั้ เกดิ ขนึ้ มาแตด่ บั เป็นต้น แต่สรรนีบาตรน้นั
กลา้ นัก ปัถวหี ากใหโ้ ทษมีอาการกระท�ำให้มือ ให้เท้า น้นั เยน็ มนั ให้ครา้ นกายบิดไปมาดุจ
ไขจ้ ับ เม่ือจะขน้ึ ในจกั ษนุ ัน้ กระท�ำให้ปวดศรี ษะแลว้ เข้าเสยี บแทงเอาจักษดุ งั จะแตก ให้จักษุ
น้ันมีสีอันเหลืองเข้มให้ร้อนในจักษุย่ิงนัก แลต้อน�้ำน้ีมิได้ชอบยาช�ำระ ถ้าป้ายยาหนักเข้า
จกั ษนุ น้ั จะแตก เหตกุ ำ� เดากลา้ ในกองสรรนบิ าต ถา้ จะรกั ษาใหป้ ดิ กำ� เดเ่ สยี กอ่ นจงึ่ ปา้ ยยาตา
อาจารกลา่ วไว้ดั่งน้ี
ยาปา้ ยจกั ษเุ อา ของรอ้ น กะเทยี ม หอมแดง ไพล ขมนิ้ ออ้ ย สงิ่ ลสว่ น ดนิ ถนำ� ลว้ น
ท�ำเปนจุณบดท�ำแท่งไวฝ้ นด้วยนำ้� ดอกมะลิสด ป้ายจักษแุ ก้จกั ษุแก้ตอ้ น�้ำ ซึ่งกระท�ำอาการ
ดงั กลา่ วมานั้นหายสิง่ ดนี ัก ๚ ขนานหน่งึ เอา รากข้กี าทั้งสอง ผลปรงสิง่ ละส่วน ดปี ลี ราก
ผกั โหมหนิ สิ่งละ ๒ ส่วน ดนิ ถนำ� ส่สี ว่ นทำ� เปนจุณบดทำ� แทง่ ไว้ ฝนด้วยนำ�้ เพ็ญเดือนสบิ
สองปา้ ยจกั ษุแก้ตอ้ น้ำ� น้นั หายดนี ักขนานหนง่ึ ๚
ขนานหนงึ่ เอาชะมดเชยี ง พมิ เสน บัลลงั กศ์ ลิ า จนั ทน์แดง จนั ทน์ฉะมด กระล�ำ
ภกั สีเสียดเทศ แกน่ สน ซองแทว เปลอื ก(...) ขบ สิ่งละส่วน ตกุ กระต�ำ่ น้ำ� ทอง ๒ สว่ น
ทำ� เปน็ จณุ หมกั นมโคไวค้ นื หนง่ึ จง่ึ เอามาบดดว้ ยนำ้� ทำ� แทง่ ไว้ ฝนดว้ ยนำ้� ทา่ ปา้ ยจกั ษแุ กพ้ ษิ
ต้อน้�ำ อนั กระทำ� ใหป้ วดเคอื งเสยี บแทงหายดีนกั
๏ ทาหลงั จกั ษุ เอาใบหญ้านำ้� ดบั ไฟ ใบสมิ ใบรงบั ใบต�ำลงึ แฉก ใบแคแดง ใบพรม
มิ ใบ(ฆ้)องสามยา่ น ขี้เหลก็ ดนิ สีพอง เอาเสอมภาคท�ำเปนจณุ บดท�ำแทง่ ไว้ ฝนด้วยน�ำ้ ทา่
ทาหลังจักษุแก้ปวดเคืองเสียด ต้อน้�ำนั้นหายวิเสศนัก ตามอาจารย์กล่าวไว้สืบ ๆ กันมา
ดงั น้ี ๚

151

จารกึ ต�ำรายา แผน่ ที่ ๙
ฉบับพลัด ว่าด้วยลกั ษณจักษุโรคอันบังเกดิ จะละณะ คอื ต้อน้ำ�
152

จารกึ ต�ำรายา แผ่นท่ี ๑๐
ฉบับพลัด วา่ ด้วยลกั ษณสมุถาน ๔ ประการ

153

แผน่ ท่ี ๑๐

( วา่ ดว้ ยลกั ษณสมถุ าน ๔ ประการ )

คําจารกึ

๏ สทิ ธกิ ารยิ ะ จะกลา่ วลกั ษณสมถุ าน ๔ ประการ
นนั้ คอื สรเรสวปนามติติปหะะาะตะ) สมถุ านนนั้ กอ่ นเปนอาทิ ใหแ้ พทย
ทงั หลายพงึ รโู้ ดยสงั เขบ อนั นแี้ จง้ อยใู่ นคำ� ภรี ส์ มถุ านวนิ ไิ ฉยโนน้ เสรจแ์ ลว้

ในลำ� ดบั นจ้ี กั สำ� แดงลกั ษณเสมหะ สมถุ านเปนปถม คอื ยำ�่ รงุ่ แลว้ จน ๔ โมงเชา้ เปนอำ� เพอ
รอ้ น ลุก
แหง่ เสมหะสมถุ านมอี าการกระทำ� ใหต้ วั เย็น ) ใหข้ น พอง ) ปางทใี หเ้ สโทตกใหก้ ลดั อก ปางทใี หห้ ลบั

เชอื่ มมวั แลใหเ้ ปนหวดั แลไอ ใหเ้ บอ่ื อาหาร ใหส้ วงิ สวาย โทษอนั นเี้ กดิ แตก่ องเสมหะสมถุ าน ะ

๏ ถา้ จะแกเ้ อารากเสดาตน้ รากมตมู บรเพช็ รากจวง เปราะหอม รากเสดาดนิ จกุ โรหนิ ี

ดีปลี หว่านนำ�้ รากมะแวง้ เสมอภาคตม้ กไ็ ด้ ทำ� เปนจุณกไ็ ด้ บดทำ� แท่งไว้ ะ

ลายนำ�้ ขงิ ตม้ กไ็ ด้ นำ้� มขามปอ้ มตม้ กไ็ ด้ กนิ แกเ้ สมหะสมถุ านโรคนนั้ หาย ๚ อนงึ่ เอา โกฏสอ

ผลโมกหลวง รากทงุ หมาบา้ ผลกะดอม เสมอภาคตม้ ใหง้ วดแลเอาพรกิ ไทตำ� ผงใสล่ งนำ้� ผงึ้ รำ� หดั

กนิ แกเ้ สมหะ สมถุ านหาย ๚ อนง่ึ เอารากผกั เขา้ รากรกฟา้ รากไมเ้ กด ผลมขามปอ้ ม

รากมแวง้ ดปี ลี เสมอภาคตม้ ใหก้ นิ แกเ้ สมหะนนั้ หาย ๚ อนง่ึ เอา สมอไท สมอพเิ ภก ะ

มขามปอ้ ม รากมแวง้ ตน้ รากมแวง้ เครอื รากมเขอื ขนื่ รากมกลำ่� ตน้ วา่ นนำ้� ชเอมเทศ

ดปี ลชี า้ ง เสมอภาคทำ� เปนจณุ บดเปนแทง่ ไว้ ลายนำ้� รอ้ นกนิ แกเ้ สมหะสมถุ านโรคนน้ั หาย ะ

๏ อนง่ึ เอา รากมแวง้ ทงั สอง สมอทงั สาม ตรสี าร วา่ นนำ้� โกฏสอ อบเชย ดปี ลี

ขงิ เสมอภาคตม้ กนิ แกเ้ สมหะ สมถุ านโรคนนั้ หายวเิ สศนกั ๚ะ๛

154

ค�ำอา่ น
๏ สทิ ธกิ ารยิ ะ จะกลา่ วลกั ษณสมฏุ ฐาน ๔ ประการนน้ั คอื เสมหะ ปติ ะ วาตะ สรร
นิปาตะ สมุฏฐานนั้นก่อนเป็นอาทิให้แพทยท์ ้ังหลายพึงรโู้ ดยสังเขป อนั นแ้ี จ้งอยใู่ นคมั ภรี ์
สมุฏฐานวินิไฉยโน้นเสร็จแล้ว ในล�ำดับนี้จักส�ำแดงลักษณเสมหะ สมุฏฐานเป็นปฐม คือ
ย่�ำรุง่ แล้วจน ๔ โมงเชา้ เป็นอำ� เภอแหง่ เสมหะสมฏุ ฐานมอี าการกระทำ� ใหต้ วั ร้อน ตวั เยน็
ให้ขนลุก ขนพอง ปางทีให้เสโทตกให้กลัดอก ปางทีให้หลับเช่ือมมัว แลให้เป็นหวัดแลไอ
ใหเ้ บื่ออาหาร ให้สวิงสวาย โทษอันน้ีเกดิ แต่กองเสมหะสมุฏฐาน ะ
ถ้าจะแกเ้ อารากสะเดาต้น รากมะตมู บอระเพด็ รากจวง เปราะหอม รากสะเดา
ดิน จุกโรหนิ ี ดปี ลี ว่านนำ้� รากมะแว้ง เสมอภาคตม้ กไ็ ด้ ทำ� เปนจณุ ก็ได้ บดทำ� แทง่ ไว้ ะ
ละลายน�ำ้ ขิงต้มก็ได้ น�้ำมะขามปอ้ มต้มก็ได้ กินแกเ้ สมหะ สมฏุ ฐานโรคนน้ั หาย ๚
อนง่ึ เอา โกฐสอ ผลโมกหลวง รากทุงหมาบา้ ผลกะดอม เสมอภาคต้มใหง้ วดแล
เอาพริกไทต�ำผงใสล่ งน้ำ� ผ้งึ ร�ำหัด กินแก้เสมหะ สมฏุ ฐานหาย ๚
อนึง่ เอารากผกั เขา้ รากรกฟ้า รากไมเ้ กด ผลมะขามปอ้ ม รากมแวง้ ดปี ลี เสมอ
ภาค ตม้ ใหก้ ินแก้เสมหะน้ันหาย ๚
อนึ่งเอา สมอไทย สมอพเิ ภก มะขามป้อม รากมะแวง้ ต้น รากมะแว้งเครือ ราก
มะเขอื ขืน่ รากมะกล�่ำต้น วา่ นน้ำ� ชะเอมเทศ ดีปลชี า้ ง เสมอภาค ท�ำเป็นจุณบดเป็นแทง่
ไว้ ละลายน้�ำรอ้ นกนิ แก้เสมหะสมฏุ ฐานโรคนนั้ หาย ะ
๏ อนง่ึ เอา รากมะแว้งทังสอง สมอทัง้ สาม ตรีสาร วา่ นน�้ำ โกฐสอ อบเชย ดปี ลี
ขงิ เสมอภาค ตม้ กินแกเ้ สมหะ สมฏุ ฐานโรคนัน้ หายวเิ สศนกั ๚ะ๛

155

แผน่ ท่ี ๑๑

( วา่ ดว้ ยคณุ แหง่ เกลอื ทงั้ ๕ )

คําจารกึ
๏ สทิ ธกิ ารยะ ในลำ� ดบั นจี้ ะกลา่ วดว้ ยสรรพคณุ ไนย
หนง่ึ ใหม่ วา่ ดว้ ยคณุ แหง่ เกลอื ทงั้ ๕ สบื ตอ่ ไป คอื เกลอื
สนิ เทา เกลอื วกิ เกลอื ภกิ เกลอื ฝอ่ เกลอื สมทุ ริ ทง้ั ๕
ประการนมี้ คี ณุ ตา่ งตา่ งกนั ดงั น้ี โดยไนยวธิ จี ะกระทำ� เกลอื นนั้
ใหเ้ อาเกลอื ธารมากระทำ� ใหเ้ ปนจณุ แลว้ เอานำ้� ใสภ่ อควรตม้ ดว้ ยมอ่ ใหม่

ใหแ้ หง้ แลว้ สมุ ไฟแกลบใหม้ อ่ แดงเอาไวใ้ หเ้ ยน จง่ึ เอาเกลอื นนั้ มาแบง่ ออกเปน ๕ สว่ น
๏ ถา้ จะกระทำ� เปนเกลอื สนิ เทา ใหเ้ อาเกลอื สว่ น ๑ นน้ั มาแบง่ ออกเปน ๒ สว่ น เอานำ�้ นมโคเทา่ เกลอื ท่ี
แหง้ แตส่ ว่ น ๑ ลงกวนกนั ใหแ้ หง้ จง่ึ ไดช้ อื่ วา่ เกลอื สนิ เทาตามอาจารยิ กลา่ วไว้ วา่ มคี ณุ รทู้ ำ�
ลายเสยี ซง่ึ พรรตกึ รแู้ กร้ ะสำ�่ ระสายแลรแู้ กใ้ นสมถุ านตรโี ทษ ฯ ถา้ จะกระทำ� เปนเกลอื วกิ นนั้ ใหเ้ อาเกลอื สว่ น
หนงึ่ นนั้ มาแบง่ ออกเปน๒สว่ นเอาสรุ าเทา่ เกลอื ทแี่ บง่ ออกแตส่ ว่ น๑ลงกวนกนั ใหไ้ ด้๓วนั ใหแ้ หง้ จง่ึ ไดช้ อ่ื วา่ เกลอื วกิ ตาม
กอาายจชามรุ่ ยิ ๚๓กลถา่ า้วจไะวกว้ า่รระแู้ทกำ� ธ้เปานตเแุกลลออื ะภภกิ ญินนาั้ ณใหเ้ อทาำ�เลกาลยอื เสสว่ ยีนซ๑ง่ึ อนทุ น้ัรโมราคแคบองื่ อทออ้ กงเมปานน๒รแู้สกว่ ใ้นสพ้ เออานทำ�้อ้ ผงง้ึใเหทญา่ เก่ รลกู้อื รทะแี่ ทบำ�ง่
สว่ นหนง่ึ กวนกนั ใหไ้ ด้ ๓ วนั ใหแ้ หง้ จงึ ไดช้ อ่ื วา่ เกลอื ภกิ ทา่ นกลา่ วไวว้ า่ มคี ณุ รกู้ ระทำ� ใหเ้ สยี งเพราะใหช้ มุ่ ในลำ� ฅอ

ท�ำเปนเกลือฝอ่ นน้ั ใหเ้ อาเกลือสว่ น ๑ นัน้ มาแบ่งออกเปน ๒ ส่วน เอาน�้ำมนั งา
นำ� นน ค (นำ�้ มนั คอ?) เทา่ เกลอื ทแ่ี บง่ ออกนนั้ สง่ิ ละสว่ น ลงกวนกนั ใหไ้ ด้ ๓ วนั ใหแ้ หง้ ไดช้ อื่ วา่ เกลอื (ฝอ่ )
อาจารยิ ในกอ่ นกลา่ วไวว้ า่ มคี ณุ รแู้ กโ้ ดยอะนโุ ลมปะฏโิ ลมแหง่ โรค รแู้ กโ้ รคอนั เสยี ดแทง รบู้ ำ� รงุ
เพลงิ ธาตุ รแู้ กก้ มุ ารโรคแลพรรตกึ รแู้ กม้ กู เลอื ดใหอ้ นั ตรทานวเิ สศนกั ๚๕ ถา้ จะกระทำ� เปน
เกลอื สมทุ ริ ใหเ้ อาเกลอื สว่ น ๑ นน้ั มาแบง่ ออกเปน ๒ สว่ น เอานำ้� มดู โคเทา่ เกลอื ทแี่ บง่ ออก

สว่ นหนงึ่ กวนใหไ้ ด้ ๓ วนั ใหแ้ หง้ ชอื่ วา่ เกลอื สมทุ ริ ตามอาจารยิ ท์ า่ นกลา่ วสบื ฯ กนั มาดง่ั นี้
วา่ มคี ณุ กระทำ� ใหอาหารงอกรแู้ กร้ ะสำ่� ระสาย จำ� เรญิ ธาตรุ แู้ กพ้ รรดกึ ดเี ดอิ ด รแู้ กโ้ รค
อนั บงั เกดิ แตจ่ กั ษดุ จุ กลา่ วมาดงั นวี้ เิ สศดนี กั ๚ะ

156

ค�ำอ่าน
๏ สทิ ธกิ ารยะ ในลำ� ดบั นจี้ ะกลา่ วดว้ ยสรรพคณุ นยั หนง่ึ ใหม่ วา่ ดว้ ยคณุ แหง่ เกลอื ทง้ั
๕ สบื ตอ่ ไป คอื เกลอื สนิ เธาว์ เกลอื วกิ เกลอื ภกิ เกลอื ฝอ่ เกลอื สมทุ ร ทงั้ ๕ ประการนม้ี ี
คณุ ตา่ งตา่ งกนั ดงั นี้ โดยไนยวธิ จี ะกระทำ� เกลอื นน้ั ใหเ้ อาเกลอื ธารมากระทำ� ใหเ้ ปนจณุ แลว้
เอานำ้� ใสพ่ อควรตม้ ดว้ ยหมอ้ ใหมใ่ หแ้ หง้ แลว้ สมุ ไฟแกลบใหห้ มอ้ แดงเอาไวใ้ หเ้ ยน็ จง่ึ เอาเกลอื
นนั้ มาแบง่ ออกเปน ๕ สว่ น
๏ ๑ ถา้ จะกระทำ� เปนเกลอื สนิ เธาว์ ใหเ้ อาเกลอื สว่ น ๑ นนั้ มาแบง่ ออกเปน ๒ สว่ น
เอานำ้� นมโคเทา่ เกลอื ท่ี ๘ แหง้ แตส่ ว่ น ๑ ลงกวนกนั ใหแ้ หง้ จง่ึ ไดช้ อ่ื วา่ เกลอื สนิ เทาตามอา
จารยิ กลา่ วไว้ วา่ มคี ณุ รทู้ ำ� ๙ ลายเสยี ซง่ึ พรรตกึ รแู้ กร้ ะสำ�่ ระสายแลรแู้ กใ้ นสมถุ านตรโี ทษ
ฯ

๒ ถา้ จะกระทำ� เปนเกลอื วกิ นนั้ ใหเ้ อาเกลอื สว่ น หนงึ่ นนั้ มาแบง่ ออกเปน ๒ สว่ น
เอาสรุ าเทา่ เกลอื ทแ่ี บง่ ออกแตส่ ว่ น ๑ ลงกวนกนั ใหไ้ ด้ ๓ วนั ใหแ้ หง้ จงึ่ ไดช้ อื่ วา่ เกลอื วกิ ตาม
อาจารยก์ ลา่ วไวว้ า่ รแู้ กธ้ าตแุ ลอภญิ าณ ทำ� ลายเสยี ซงึ่ อทุ รโรคคอื ทอ้ งมาน รแู้ กไ้ สพ้ อ ทอ้ ง
ใหญ่ รกู้ ระทำ� กายชมุ่
๓ ถา้ จะกระทำ� เปนเกลอื ภกิ นนั้ ใหเ้ อาเกลอื สว่ น ๑ นนั้ มาแบง่ ออกเปน ๒ สว่ น เอา
นำ�้ ผง้ึ เทา่ เกลอื ทแ่ี บง่ สว่ นหนงึ่ กวนกนั ใหไ้ ด้ ๓ วนั ใหแ้ หง้ จงึ ไดช้ อื่ วา่ เกลอื ภกิ ทา่ นกลา่ วไวว้ า่
มคี ณุ รกู้ ระทำ� ใหเ้ สยี งเพราะ ใหช้ มุ่ ในลำ� คอ
๔ ทำ� เปนเกลอื ฝอ่ นนั้ ใหเ้ อาเกลอื สว่ น ๑ นน้ั มาแบง่ ออกเปน ๒ สว่ น เอานำ�้ มนั
งา นำ� นน ค (นำ�้ มนั คอ?) เทา่ เกลอื ทแี่ บง่ ออกนนั้ สงิ่ ละสว่ น ลงกวนกนั ใหไ้ ด้ ๓ วนั ใหแ้ หง้
ไดช้ อ่ื วา่ เกลอื (ฝอ่ )อาจารยใ์ นกอ่ นกลา่ วไวว้ า่ มคี ณุ รแู้ กโ้ ดยอะนโุ ลมปะฏโิ ลมแหง่ โรค รแู้ ก้
โรคอนั เสยี ดแทง รบู้ ำ� รงุ เพลงิ ธาตุ รแู้ กก้ มุ ารโรคแลพรรดกึ รแู้ กม้ กู เลอื ดใหอ้ นั ตรทานวเิ ส
ศนกั ๚
๕ ถา้ จะกระทำ� เปนเกลอื สมทุ ร ใหเ้ อาเกลอื สว่ น ๑ นน้ั มาแบง่ ออกเปน ๒ สว่ น เอา
นำ�้ มดู โคเทา่ เกลอื ทแี่ บง่ ออกสว่ นหนงึ่ กวนใหไ้ ด้ ๓ วนั ใหแ้ หง้ ชอ่ื วา่ เกลอื สมทุ ร ตามอาจารย์
ทา่ นกลา่ วสบื กนั มาดง่ั นว้ี า่ มคี ณุ กระทำ� ใหอาหารงอกรแู้ กร้ ะสำ่� ระสาย จำ� เรญิ ธาตรุ แู้ กพ้ รรดกึ
ดเี ดอื ด รแู้ กโ้ รคอนั บงั เกดิ แตจ่ กั ษดุ จุ กลา่ วมาดงั นวี้ เิ สศดนี กั ๚ะ

157

จารกึ ตำ� รายา แผน่ ท่ี ๑๑
ฉบับพลัด วา่ ดว้ ยคณุ แหง่ เกลอื ท้งั ๕
158

จารกึ ตำ� รายา แผ่นที่ ๑๒
ว่าดว้ ยวิเสศโลหิต

159

แผน่ ท่ี ๑๒

( วา่ ดว้ ยวเิ สศโลหติ )

คําจารกึ

๏ สทิ ธกิ ารยิ ะ ลำ� ดบั นจ้ี ะกลา่ วดว้ ยไนยหนง่ึ เหน

วา่ ดว้ ยลกั ษณะวเิ สศโลหติ อนง่ึ กระทำ� ผดิ เนอื้ ขาสาก
เน้ือ
ไปทังกาย แลให้ร้อนผวิ หนงั ) ให้สวงิ สวาย ให้เหมน

อาหารใหน้ อนมหิ ลบั ใหร้ อ้ นปลายมอื ปลายเทา้ เปนกำ� ลงั แลใหเ้ ขมน่ ไป

ทงั กาย โทษทงั นบี้ งั เกดิ เพอ่ื โลหติ ทราบ กลา่ วคอื กำ� เดามไิ ดบ้ รบิ รู รณเดริ ไมส่ ดวก แลโลหติ ระดมู านนั้

ไซส้ งั เกดสบื มไิ ด้ บางทเี ดริ หลวงออกชอ่ งทวารทง้ั เกา้ สมมตุ วิ า่ รตั ตะปติ ตะโรค คอื ดนี น้ั กำ� เรบิ กลา้ ยงิ่ นกั

อนั แจง้ อยคู่ ำ� ภรี ก์ ระโยคะสารโนน้ แลว้ ในทนี่ จ้ี ะกลา่ วแตว่ เิ สศโลหติ ระดู แลสรรพยาทจ่ี ะรกั ษานน้ั สบื ตอ่ ไป

ดงั่ น้ี ๚ ถา้ จะแกเ้ อา โกฎทง้ั หา้ เทยี รทงั้ หา้ ผลผกั ชี จนั ทงั สอง ลกู จนั กานพลู แกน่ สน สมอแดง

อบเชย ชลดู วา่ นนำ�้ สงิ่ ละสว่ น เกสรบนุ นาก เกสรสารภี สงิ่ ละ ๒ สว่ น เกสรบวั หลวง ๓ สว่ น ดอกคำ�

ฝอย ๕ สว่ น ดอกคำ� จนี ๖ สว่ น แฝกหอม ๘ สว่ น ตม้ ตามวทิ ธใี หก้ นิ แกว้ เิ สศโลหติ คอื ระดทู ลวงแลใหผ้ วิ

เนอื้ ขาสากไปทง้ั กายนน้ั หายดนี กั ๚ ขนานหนง่ึ เอา เทยี รดำ� รากกะทกรก เปลอื กสนั พรา้ นางแอ สง่ิ ละสว่ น

ดนิ แทน่ ปลวก ๒ สว่ น ใบเสนยี ด ๔ สว่ น ตม้ ตามวทิ ธใี หก้ นิ แกโ้ ลหติ ระดทู ะลวงนน้ั หายดนี กั ๚ะ

๏ขนานหนงึ่ เอาพรกิ ไท๑ดปิ ลี๒ขงิ แหง้ ๓ผลเอน็ ๔ใบกระวา่ น๕อบเชย๖ดอกบนุ นาก๗นำ�้ ตาลทราย

ทำ� เปนจณุ บดทำ� แทง่ ไว้ ลายนำ้� รอ้ นแทรกพมิ เสนกนิ แกโ้ ลหติ ระดทู ะลวง ซง่ึ กระทำ� ใหส้ วงิ สวายนอนมหิ ลบั

แลใหเหมนอาหารนนั้ หายดนี กั ฯ|ขนานหนงึ่ วา่ ดอกบนุ นาก ๑ วา่ นนำ้� ๒ ผลพลิ งั กาษา ๓ ขงิ แหง้ ๔ เทยี รดำ� ๕

สมอเทด ๖ เจตมลู เพลงิ ๗ เกลอื สนิ เทา ๘ ทำ� เปนจณุ บดทำ� แทง่ ไว้ ลายนำ�้

ตมั ตามวทิ ธใี หก้ นิ แกว้ เิ สศระดทู ะลวงนน้ั หายดนี กั ๚ะ๛

(ปจั จบุ นั เกบ็ ไวท้ หี่ อสหจร คณะตำ� หนกั )

160

ค�ำอา่ น
๏ สิทธิการิยะ ล�ำดับน้ีจะกล่าวด้วยนัยหนึ่งเห็นว่าด้วยลักษณะวิเศษโลหิตหนึ่ง
กระทำ� ผิดเนอื้ ขาสากไปทั้งกาย แลใหร้ ้อนผิวเนือ้ ผิวหนงั ให้สวงิ สวาย ใหเ้ หม็นอาหารให้
นอนมหิ ลับ ให้ร้อนปลายมอื ปลายเท้าเป็นก�ำลงั แลใหเ้ ขม่นไปทัง้ กาย โทษทง้ั นบ้ี งั เกิดเพ่อื
โลหิตทราบ กล่าวคือ ก�ำเดามิได้บริบูรณ์เดินไม่สะดวก แลโลหิตระดูมานั้นไซร้สังเกตสืบ
มไิ ด้ บางทเี ดินหลวงออกชอ่ งทวารท้งั เก้า สมมตวิ ่ารัตตะปติ ตะโรค คอื ดนี ้ันกำ� เรบิ กล้ายง่ิ
นัก อันแจ้งอยู่คัมภรี ก์ ระโยคะสารโนน้ แล้ว ในท่ีนจี้ ะกล่าวแตว่ เิ ศษโลหติ ระดู แลสรรพยาท่ี
จะรกั ษานน้ั สบื ตอ่ ไป ดงั่ นี้ ๚
ถา้ จะแกเ้ อา โกฐทั้งหา้ เทียรทง้ั หา้ ผลผกั ชี จันทน์ทังสอง ลูกจัน กานพลู แก่นสน
สมอแดง อบเชย ชะลูด วา่ นน้ำ� ส่ิงละสว่ น เกสรบุนนาค เกสรสารภี สง่ิ ละ ๒ สว่ น เกสร
บัวหลวง ๓ สว่ น ดอกค�ำ ฝอย ๕ สว่ น ดอกค�ำจีน ๖ ส่วน แฝกหอม ๘ ส่วน ต้มตามวิธี
ให้กนิ แก้วเิ ศษโลหติ คือ ระดูทะลวงแลใหผ้ ิวเน้อื ขาสากไปทงั้ กายนนั้ หายดนี กั ๚
ขนานหนงึ่ เอา เทยี รดำ� รากกะทกรก เปลอื กสนั พรา้ นางแอ สงิ่ ละสว่ นดนิ แทน่ ปลวก
๒ ส่วน ใบเสนียด ๔ สว่ น ตม้ ตามวิธใี หก้ ินแกโ้ ลหิตระดทู ะลวงน้นั หายดีนัก ๚ะ
๏ ขนานหน่ึงเอา พริกไทย ๑ ดปี ลี ๒ ขิงแห้ง ๓ ผลเอน็ ๔ ใบกระวาน ๕ อบเชย
๖ ดอกบุนนาค ๗ น�ำ้ ตาลทราย ท�ำเปนจุณบดทำ� แทง่ ไว้ ลายนำ�้ รอ้ นแทรกพมิ เสนกินแก้
โลหิตระดทู ะลวง ซง่ึ กระทำ� ให้สวงิ สวายนอนมิหลับ แลใหเ้ หมน็ อาหาร น้ันหายดนี ัก ๚
ขนานหนง่ึ วา่ ดอกบุนนาค ๑ วา่ นน�ำ้ ๒ ผลพิลังกาษา ๓ ขิงแหง้ ๔ เทียรดำ� ๕
สมอเทศ ๖ เจตมูลเพลงิ ๗ เกลอื สินเธาว์ ๘ ท�ำเปนจุณบดท�ำแท่งไว้ ละลายน�ำ้ ตำ� ตาม
วธิ ีใหก้ ิน แกว้ ิเศษระดทู ะลวงนัน้ หายดีนกั ๚ะ๛

161



อนโุ มทนากถา

เนอ่ื งในพธิ บี ำ� เพญ็ กศุ ลออกเมรพุ ระราชทานเพลงิ ศพพระธรรมมงคลวฒุ าจารย์
(บญุ ยนต์ ปญุ ฺ าคโม) ผชู้ ว่ ยเจา้ อาวาสวดั บวรนเิ วศวหิ าร คณุ สมควร ตนั นาภยั ไดม้ กี ศุ ลจติ
บริจาคทุน ในการจัดพิมพ์หนังสือ “จารึกศาลาฤๅษี” น้อมถวายเป็นอาจาริยบูชาแด่
พระธรรมมงคลวุฒาจารย์ (บุญยนต์ ปุญฺ าคโม) เป็นจ�ำนวน ๒,๐๐๐ เลม่
คณะสงฆ์วัดบวรนิเวศวิหาร ขออนุโมทนาและขออ�ำนวยพร ขออ�ำนาจคุณ
พระศรรี ตั นตรยั และทานมยั บญุ ราศรี อำ� นวยให้ คณุ สมควร ตนั นาภยั และ ครอบครวั
เจริญด้วยจตุรพิธพรชยั อันประกอบไปดว้ ย อายุ วรรณะ สขุ ะ พละ และประสบสงิ่ พงึ
ประสงคโ์ ดยธรรมตลอดเปน็ นิจกาล


163