จารึกศาลาฤๅษีวัดบวรนิเวศวิหาร

๏ พระดาบศตนนชี ื่อ้ พระอคั นเี นศดาบศ
อุระ
แก้ลม ปะทะ ไห จุกเสียด ฯะ๛

(ค�ำอา่ น) พระดาบสตนนีช้ ่ือพระอัคนีเนตรดาบส แก้ลม ปะทะอรุ ะ ปะทะไหจกุ เสยี ด

อัคนเี นตรน์ อ้ี ัค คโี ชน เนตรรฤๅ
ยืนแย่อยา่ งยักษ์โขน ออกเตน้
กางกรกดสองโคน ขานดี เน้นนอ
แก้ตะคริวรว้ิ เส้น แต่แข้งตลอดแขน
จา่ จติ รนกุ ลู


๏ พระดาบศตนนชี ื่อ้ โสมะยาคะ
ดาบศ แกล้ มในอกหาย ๚ะ๛

(ค�ำอา่ น) พระดาบสตนน้ีช่ือโสมะยาคะดาบส แก้ลมในอกหาย

พระโสมะยาคะโอ้ อัดอก
อาพาธแน่นในอก อดั อ้ัน
เหยยี ดแขนยึดเขา่ ผงก แหงนพกั ตร์ อยพู่ อ่
เอวแอน่ อึดใจกลน้ั ดัดแล้วลมถอย

พระเจา้ บรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้านวม กรมหลวงวงษาธิราชสนิท

87

๏ ดาบศตนนชี ื่อ้ วัชมฤค
แกล้ มนนั้ เอวหาย ฯะ๛

(คำ� อ่าน) ดาบสตนนีช้ อื่ วชั มฤค แก้ลมบนั้ เอวหาย
พระวัชมฤคเลย้ี ง บตุ รลบ
น่ังหยอ่ งสองมอื จบ เจอดหน้า
แกเ้ ส้นสะดุ้งขบ เอวยอก หายนอ
ใครอย่าหมิน่ ประหมาทถ้า ท่านทา้ ใหล้ อง
พระศรีวสิ ุทธิวงศ์

๏ พระดาบศตนนชี ือ่้ พยาธปิ ะไลย
แก้ลมในเท้าแลมือหาย ๚ะ๛

(คำ� อ่าน) พระดาบสตนนี้ชื่อพยาธิปะไลย แก้ลมในเทา้ แลมือหาย

สทิ ธาห้อยเทา้ นง่ั เนอนไศล
ชือ่ พยาธิปะไลย์ เลอื่ งหลา้
ชูหดั ถห์ ัดถ์หนง่ึ ไคล ชูศอก ไซน้ า
ดดั ไลล่ มกลัดกล้า เมอ่ื ยเทา้ มอื คลาย

พระมุนีนายก

88

๏ พระดาบศตนนชี ื่อ้ อะคะแหม่
แกล่ มในลงึ คแ์ลอนั ทะหาย ๚ะ๛
(ค�ำอา่ น) พระดาบสตนน้ชี ื่ออะคะแหม่ แกล้ มในลงึ ค์แลอณั ฑะหาย
โยคอี ะคะแหม่แม้น แขกพราหมณ์ พรตแฮ
มอื สิบเบ็ดนวิ้ สลาม ศิวะไท้
แก้ลมอัณฑวาตตาม ลำ� แล่น เสียวเฮย
ค้เู ขา่ เทา้ สองไขว้ หัดถ์เคล้นลำ� คอ

สมเดจ็ พระบรมราชมาตามหยั กาเธอ พระองค์เจ้าศริ ิวงศ์ กรมหมื่นมาตยาพทิ ักษ์

89

จารกึ

ต�ำ รายา

-
ศาลาฤาษี

ทิศพายัพ

90

จารึกตำ� รายา แผน่ ที่ ๑
ศาลาทิศพายัพ วา่ ด้วยลกั ษณะสิสริ ฤดู

91

แผน่ ท่ี ๑

(วา่ ดว้ ยลกั ษณะสสิ ริ ฤด)ู

คําจารกึ

๏ สทิ ธกิ ารยิ ะ จะกลา่ วลกั ษณะ สสิ ริ ะระดเู ปน
นหในั้ นดง่ึค)อื บเดงั เอื กนดิ ข๓๔น้ึ )ใทนงัระ๒ดนู เด้ี เอืปนนเพอื่
๓. ๒. เคารบ ๖
วรรณโรคอนั

๔. เสมหะสมกุ านปติ สมถุ านระคนใหเ้ ปนเหตุ มอี าการประเภทกระทำ�
กม็ ี ๕ทา. งใทหใีฟ้ หกค้ บนั วมบใาหงหท้ ทใูี หงั ้สแรออ้สงนเบป)นเหปนนอกงำ� ไลหงั ลถเหา้ มจะนแเนกาใ่้ หเหเอมานลโกูขกงะบดาองมทใี กหะผ้ เดุทเยีปมนเไมพดลยอวดา่ นแขนดาำ้�วง)
เทยี นเยาวะภานี ตมุ กาเครอื ษสี มแลว้ วา่ นรอ่ นทอง สงั กะระนี เสมอภากทำ� เปนจณุ บดลาย

นำ้� ขงิ กนิ แกอ้ าเจยี น ถา้ จะแกร้ อ้ น ลายนำ�้ จนั ทแ์ ดง กนิ แกโ้ รคในสริ ริ ะระดอู นั เกดิ แตเ่ สมหะดี

ระคนนน้ั หายวเิ สศนกั อนง่ึ เอาสมอไทสมอพเิ ภก มะฃามปอ้ ม รากชา้ พลู เจตมลู เพลงิ ตคา้ น

รากราชพฤก รากมกรดู เสมอภากตม้ ใหก้ นิ แกไ้ ขเ้ พอื่ เสมหะดรี ะคนกนั หาย อนงึ่ เอาจนั ทงั ๒

ผกั ชลี อ้ ม แฝกหอม แหว้ หมู รากคนทา รากกะทงุ หมาบา้ เสมอภากทำ� เปนจณุ บดทำ� แทง้ ไว้

ลายนำ้� ดอกไมท้ งั กนิ ทงั ฉะโลม แกโ้ รคในสสิ ริ ะระดนู น้ั หาย อนง่ึ เอากา้ มปทู ะเลเผา ฝาง
เมตถวั่ ภคู วั่ ใหเ้ หลอื ง รากลำ� โพง ดนิ สอพองเอาเสมอภากบดทำ� แทง่ ลายนำ�้ ดอกไม้ ทงั .. ชก.โ.ล.ิน..ม.. )
ดบั พศิ ไข้ ในสสิ ริ ะระดยู ง่ิ ไปดว้ ยเสมหะ ดรี ะคนกนั นน้ั หายวเิ สศนกั อนงึ่ เอาสมอพเิ ภก

มฃามปอ้ ม เทยี นดำ� ญาตนิ นก ผกั ชลี อ้ ม ลกู กดอม วา่ นเปราะ วา่ นนำ้� เสมอภากทำ� เปนจณุ

บดทำ� แทง่ ไวล้ ายนำ้� ญา้ ตนิ นก ตม้ กนิ แกโ้ รคในสสิ ริ ะระดู อนั เปนเพอ่ื เสมหะดรี ะคนหายดนี กั ๚

92

ค�ำอา่ น
๏ สทิ ธกิ ารยิ ะ จะกลา่ วลักษณะสสิ ิรฤดูเปน็ ค�ำรบ ๖ น้นั คอื เดือน ๓ เดอื น ๔ ทงั้
๒ เดอื น วณั โรคอันใดอนั หนง่ึ บังเกิดขน้ึ ในฤดนู ้ี เปน็ เพื่อเสมหสมฏุ ฐาน ปิตตะสมุฏฐาน
ระคนให้เป็นเหตุ มีอาการประเภทกระท�ำให้ฟกบวม ให้หูทั้งสองเป็นหนองไหลเหม็นเน่า
เหมน็ โขง บางทใี หผ้ ดุ เปน็ เมด็ ยอดแดง เมด็ ขาวกม็ ี บางทใี หค้ นั บางทใี หแ้ สบ ใหร้ อ้ น เปน็
กำ� ลัง ถา้ จะแก้ให้เอาลูกกะดอม กระเทยี ม ไพล วา่ นน�ำ้ เทยี นเยาวพาณี ตมุ กาเครอื สสี ม
แล้ว วา่ นร่อนทอง สังกรณี เสมอภาคทำ� เปน็ จุณบด(ละ)ลายน�ำ้ ขงิ กนิ แก้อาเจยี น ถา้ จะแก้
รอ้ น (ละ)ลายน�ำ้ จนั ทนแ์ ดง กินแกโ้ รคในสสิ ิรฤดอู นั เกิดแต่เสมหะดีระคนน้นั หายวิเศษนัก
อน่งึ เอาสมอไทย สมอพเิ ภก มะขามป้อม รากชะพลู เจตมูลเพลงิ สะค้าน รากราชพฤกษ์
รากมะกรดู เสมอภาคตม้ ใหก้ ินแก้ไขเ้ พื่อเสมหะดรี ะคนกันหาย
อนึ่งเอาจันทน์ท้ัง ๒ ผักชีล้อม แฝกหอม แห้วหมู รากคนทา รากกะทุงหมาบ้า
เสมอภาคท�ำเป็นจุณบดท�ำแท่งไว้(ละ)ลายน้�ำดอกไม้ท้ังกินท้ังชโลม แก้โรคในสิสิรฤดูนั้น
หาย
อนง่ึ เอากา้ มปทู ะเลเผา ฝาง เมลด็ ถว่ั พคู ว่ั ใหเ้ หลอื ง รากลำ� โพง ดนิ สอพองเอาเสมอ
ภาคบดท�ำแท่งละลายน�้ำดอกไม้ ท้ังกินทั้งชโลม ดับพิษไข้ ในสิสิรฤดูยิ่งไปด้วยเสมหะ ดี
ระคนกันนนั้ หายวเิ ศษนกั อนง่ึ เอาสมอพเิ ภก มะขามป้อม เทียนดำ� หญ้าตนี นก ผักชลี อ้ ม
ลูกกะดอม วา่ นเปราะ ว่านนำ้� เสมอภาคท�ำเป็นจณุ บดทำ� แทง่ ไว้ละลายน้�ำหญ้าตีนนก ตม้
กินแกโ้ รคในสิสริ ฤดู อนั เปน็ เพอ่ื เสมหะดีระคนหายดีนกั ๚ะ

93

แผน่ ท่ี ๒

( วา่ ดว้ ยลกั ษณะไขว้ ปิ รติ ปฐมเหตุ

ไขส้ งั วาลยพ์ ระอนิ ทร์ )

คําจารกึ
๏ สทิ ธกิ ารยิ ลำ� ดบั นจี้ ะกลา่ วไนยหนงึ่ ใหม่ วา่ ดว้ ย
ลกั ษณไขว้ ปิ รติ มปถมะเหตอุ นั บงั เกดิ ในหวา่ งอะหวิ าตะ
กะไพ กลา่ วคอื ไขส้ งั วานพระอนิ ทรน์ นั้ เปนคำ� รพ ๒ เมอื่ บงั
เกดิ ผดุ ขน้ึ มาเขยี วดำ� ศรรี งุ้ ในทอ้ งฟา้ ขน้ึ เปนแถวไป ถา้ หญงิ เปนขน้ึ ขวา
ถา้ ชายเปนขา้ งซา้ ย อาจารยิ ทา่ นวา่ รกั ษาได้ ถา้ หญงิ เปนขนึ้ ซา้ ย ถา้ ชายเปนขนึ้ ขวา อาจารยิ ทา่ นวา่
รกั ษาไดเ้ ลย อนั วา่ ลกั ษณอาการนนั้ กด็ จุ ดงั กนั กบั ไขอ้ อกดำ� ออกแดงนนั้ ถา่ จะแกเอาจนั ทแ์ ดง จนั ทข์ าว
จนั ทค์ นั นา เนยี ระภศู รี ปเู่ จา้ ปงุ กยุ ปเู่ จา้ ลอยทา่ ปเู่ จา้ ปงุ แก สรุ ามะฤทธ์ิ ตบั เตา้ ทงั ๒ กะภนิ
ดอกบวั งว้ นหมหู ลวงนากลดิ าวนั เอาเสมอภากทำ� เปนจณุ บดทำ� แทง่ ไวล้ ายนำ้� ดอกไมก้ นิ แกไ้ ขล้ าศสาต
สงั วานพระอนิ ทรห์ ายดนี กั ๚ฃนานหนงึ่ เอาจนั ทท์ งั ๒ รากธงไชยระบชุ าตรากศรหี วดทงั ๒รากปเู่จา้
ลอยทา่ พญารากดำ� พญารากขาวหยา้ รากเดยี วรากกะทงลายรากงว้ นหมหู ลวงฉตั รพระอนิ ทร์กะถนิ
ดอกบวั พญาพระสเุ มนตมุ กาทงั ๒เอาเสมอภากทำ� เปนจณุ บดทำ� แทง่ ไวล้ ายนำ้� ซาวเฃา้ กนิ แกไ้ ขล้ าศ
สาตสงั วานพระอนิ ทรห์ ายดนี กั ๚ฃนานหนง่ึ เอาฉตั รพระอนิ ทร์โคประสาทราชมานพดงี ตู น้ ดงี เู ครอื
หมปู ลอ่ ยงว้ นหมหู ลวงปเู จา้ ปงุ แกรากแสแลรากสามใบตอ่ รากโดกลายรากกำ� จายรากทกรก
รากจงิ จำ� รากประคำ� ดคี วายรากเปลา้ นอ้ ยตะคา้ นชาพลูศศี ะเตา่ เกยี จเอาเสมอภากทำ� เปนจณุ บด
ทำ� แทงไวล้ ายนำ้� ซาวเขา้ แทรกพมิ เสนใหก้ นิ แกไ้ ขล้ าศลาตสงั วานพระอนิ ทรห์ ายดนี กั ๚ขนานหนงึ่ เอาราก
ระยอ่ มรากใครเ่ ครอื เพศนาดมหาลลายมหาสดำ� เนยี ระภศู รที งั ๒ฉะเอาเสมอภากทำ� เปนจณุ
บดท�ำแทง่ ไว้ลายน�้ำดอกไมก้ นิ แกไ้ ข้ลาศสาตสังวานพระอนิ ทรห์ ายดนี กั ๚ะ๛

94

ค�ำอา่ น
๏ สิทธิการิยะ ล�ำดับน้ีจะกล่าวนัยหนึ่งใหม่ ว่าด้วยลักษณะไข้วิปริตปฐมเหตุอัน
บงั เกดิ ในระหวา่ งอหวิ าตกภยั กล่าวคอื ไขส้ งั วาลยพ์ ระอนิ ทรน์ น้ั เปน็ คำ� รบ ๒ เม่อื บังเกิดผุด
ขึน้ มาเขยี วดังสรี งุ้ ในท้องฟ้าขน้ึ เป็นแถวไป ถ้าหญงิ เป็นขน้ึ ขวา ถา้ ชายเป็นขา้ งซ้าย อาจารย์
ท่านวา่ รักษาได้ ถา้ หญงิ เป็นข้นึ ซ้าย ถ้าชายเปน็ ขึน้ ขวา อาจารย์ท่านว่ารักษาไดเ้ ลย อนั วา่
ลักษณะอาการนั้นก็ดุจดังกันกับไข้ออกด�ำออกแดงน้ัน ถ้าจะแก้เอาจันทน์แดง จันทน์ขาว
จนั ทนค์ นั นา เนระพสู ี ปเู่ จา้ ปงุ กยุ ปเู่ จา้ ลอยทา่ ปเู่ จา้ ปงุ แก สรุ ามะรดิ ตบั เตา่ ทงั ๒ กระถนิ
ดอกบัว งว้ นหมหู ลวง นาคลดาวัลย์ เอาเสมอภาคทำ� เปน็ จณุ บดทำ� แท่งไวล้ ะลายน้ำ� ดอกไม้
กนิ แกไ้ ข้รากสาด สงั วาลย์พระอนิ ทร์หายดนี ัก ๚
ขนานหน่งึ เอาจันทน์ท้งั ๒ รากธงชัย ระบชุ าติ รากสหี วดทัง้ ๒ รากปูเ่ จา้ ลอยท่า
พญารากด�ำ พญารากขาว หญ้ารากเดยี ว รากกะทุงลาย รากงว้ นหมหู ลวง ฉตั รพระอินทร์
กระถิน ดอกบวั พญาพระสุเมรุ ตุมกาทง้ั ๒ เอาเสมอภาค ท�ำเป็นจุณบดทำ� แท่งไว้ละลาย
น�ำ้ ซาวข้าวกนิ แกข้ ้ารากสาดสงั วาลย์พระอินทรห์ ายดนี ัก ๚
ขนานหนง่ึ เอาฉตั รพระอนิ ทร์ โคประสาท ราชมานพ ดงี ตู น้ ดงี เู ครอื หมปู ลอ่ ย งว้ น
หมหู ลวง ปเู่ จา้ ปงุ แก รากแสแล รากสามใบตอ่ รากโคกพาย รากกำ� จาย รากกะทกรก ราก
จงิ จ�ำ รากประคำ� ดีควาย รากเปลา้ น้อย สะคา้ น ชะพลู ศีรษะเตา่ เกียจ เอาเสมอภาคท�ำ
เปน็ จณุ บด ทำ� แทง่ ไว(้ ละ)ลายนำ�้ ซาวขา้ วแทรกพมิ เสนใหก้ นิ แกไ้ ขร้ ากสาดสงั วาลยพ์ ระอนิ ทร์
หายดนี ัก ๚
ขนานหนงึ่ เอารากระยอ่ ม รากไครเ้ ครอื พษิ นาศน์ มหาละลาย มหาสะดำ� เนระพสู ี
๒ ฉะ เอาเสมอภาคท�ำเป็นจุณ บดท�ำแท่งไว้ละลายน้�ำดอกไม้กินแก้ไข้รากสาดสังวาลย์
พระอินทรห์ ายดีนัก ๚ะ๛

95

จารึกตำ� รายา แผน่ ที่ ๒
ศาลาทศิ พายัพ ว่าด้วยลักษณะไข้วิปรติ ปฐมเหตุ ไข้สงั วาลยพ์ ระอินทร์
96

จารกึ ตำ� รายา แผน่ ท่ี ๓
ศาลาทิศพายัพ วา่ ด้วยลกั ษณะอทุ รโรคคอื มานโลหติ อนั บงั เกดิ เพอื่ โลหิตจาง

97

แผน่ ท่ี ๓

วา่ ดว้ ยลกั ษณะอทุ รโรค

(คอื มานโลหติ อนั บงั เกดิ เพอื่ โลหติ จาง)

คําจารกึ

๏ สทิ ธกิ ารยิ ในลำ� ดบั นจ้ี ะกลา่ วดว้ ยไนยหนง่ึ ใหม่

วา่ ดว้ ยลกั ษณอทุ รโรคคอื มานโลหติ อนั บงั เกดิ เพอื่ โล

หติ จาง ซง่ึ โลกยสมมตุ วิ า่ นำ้� คาวปลานนั้ เปนเคารพ ๔ ระคน

ดว้ ยโลหติ ครรภ์ อนั เปนไดป้ รกตจิ งึ กระใหเ้ ปนไปตา่ ง ๆ ตามอาจารย

กลา่ วไวใ้ นวธิ กี ลู เพลงิ นน้ั เสรจแ์ ลว้ ในทน่ี จี้ ะวา่ แตล่ กั ษณซง่ึ จะแปรมาเปนมานโลหติ นนั้ สงิ่ เดยี ว
ใหเท้มอ้อื่ งแขรน้ึ กตจอ่ ะนบวงั ดเกจดงิึ่ คนลน้ั ากยรถะงึทเพาํ ใลหาเ้บมา่อ่ื ยยกลสนับเัมทหอืเ้าลปังน)มแาลเลใาห่ ว้จงินเวลยวี่ งนเขใหา้ จ้ ๓กั ษยมุาวมั จใหง่ึ ถจ้ กอุ ยเสยแี ดตเใ่ ปหนแ้ ดนงน่ั นออ้ีกยเถปู่ งึนก๑ำ�๙ล๐งั)ะวนั

แลว้ จง่ึ กระทำ� ใหน้ าภนี น้ั จำ� เรญิ ขน้ึ ถา้ แพทยใ์ หบ้ รโิ ภกยาอนั ลง แลมไิ ดต้ อ้ งแกโ่ รคเมอ่ื ยงั ลงอยนู่ น้ั กย็ วบเขา้

ครน้ั ลงแลว้ กใ็ หญข่ นึ้ กวา่ เกา่ แตเ่ ปนดง่ั นห้ี ลายครง้ั โสกะโรคจงึ บงั เกดิ คอื บวมลงไปจนเขา่ จนขอ้ เทา้ แลขอ้ หลงั เทา้

แลว้ กบ็ วมกลบั ขนึ้ ไปจนหนา้ ใหเ้ หมนอาหารบรโิ ภกมไิ ด้ ใหห้ อบหวิ เปนกาํ ลงั ยง่ิ นกั ดจุ อาจารยก์ ลา่ วไวด้ ง่ั น้ี

ถา้ จะแกเ้ อาพมิ เสน เทยี รทงั ๕ ดอกคำ� ฝอย หอระดานกลบี ทอง สารสม้ ผลจนั ดอกจนั กานพลู .... ะ

พนั งแู ดง สง่ิ ละสว่ น แกน่ กนั เกรา แกน่ แสมทงั สอง สคา้ น สง่ิ ละ ๒ สว่ น โลดทนง ๔ สว่ นทำ� เปนจณุ บททำ� แทง่

ไวล้ ายนำ้� รอ้ นใหก้ นิ ตามกำ� ลงั แกม้ านโลหติ อนั บงั เกดิ แตโ่ ลหติ จางซง่ึ ใหเ้ มอ่ื ยแลใหแ้ นน่ อกนนั้ หายดนี กั ๚ ยาชอ่ื
มะกรดู
จตั รพศิ เอาดนิ ประสวิ ขาวสารสม้ ปนู ขาวฝนุ่ จนี เอาเสมอภากทาํ เปนจณุ บททาํ แทง่ ไวล้ ายนำ�้ สม้ สา้ ) กไ็ ด้ใหก้ นิ
สม้ สายชู
ตามกำ� ลงั แกม้ านโลหติ อนั บงั เกดิ แตโ่ ลหติ จาง ซง่ึ กระทำ� ใหบ้ วมใหว้ งิ ใหเ้ วยี นใหจ้ กั ษมุ วั นน้ั หายดนี กั ะ ขนานหนง่ึ

เอาปนู ขาว ๑ สารสม้ ๒ ฝนุ่ จนี ๓ ดนิ ประสวิ ขาว ๔ ขงิ แหง้ ๕ ดปี ลี ๖ มะหาหงิ ๘ ทาํ เปนจณุ บททาํ

แทง่ ไวแ้ กม้ านโลหติ อนั บงั เกดิ แตโ่ ลหติ จาง ซง่ึ กระทำ� ใหบ้ วมนน้ั หาวเิ ศศนกั ๚ะ๛

98

ค�ำอา่ น
๏ สทิ ธกิ ารยิ ะ ในล�ำดับนี้จะกล่าวดว้ ยนยั หนงึ่ ใหม่ ว่าดว้ ยลกั ษณะอทุ รโรคคอื มาน
โลหติ อนั บงั เกดิ เพอ่ื โลหติ จาง ซง่ึ โลกยสมมตุ วิ า่ นำ�้ คาวปลานนั้ เปน็ คำ� รบ ๔ ระคนดว้ ยโลหติ
ครรภ์ อันเป็นได้ปรกติจึงกระ(ทํา)ให้เป็นไปต่าง ๆ ตามอาจารย์กล่าวไว้ในวิธีกูลเพลิงนั้น
เสร็จแล้ว ในทน่ี ีจ้ ะว่าแตล่ กั ษณะซ่ึงจะแปรมาเป็นมานโลหิตนน้ั สงิ่ เดียว เมือ่ แรกจะบงั เกิด
นั้นกระทําให้เมื่อยมือ เมื่อยเท้า เมื่อยสันหลัง แลให้วิงเวียน ให้จักษุมัว ให้จุกเสียด
ใหแ้ นน่ อกเป็นกำ� ลงั ใหท้ อ้ งข้นึ ตอ่ นวดจงึ คลาย ถึงเพลาบ่ายกลบั เป็นมาเลา่ จนลว่ งเขา้ ๓
ยามจึง่ ถอย แต่เปน็ ดังน้อี ยถู่ ึง ๙ วนั ๑๐ วนั แลว้ จึงกระท�ำให้นาภนี ั้นจำ� เรญิ ขึน้ ถ้าแพทย์
ใหบ้ รโิ ภคยาอนั ลง แลมไิ ดต้ อ้ งแกโ่ รคเมอ่ื ยงั ลงอยนู่ นั้ กย็ วบเขา้ ครน้ั ลงแลว้ กใ็ หญข่ นึ้ กวา่ เกา่
แตเ่ ป็นดง่ั นีห้ ลายคร้งั โสกะโรคจึงบังเกดิ คือบวมลงไปจนเข่าจนข้อเท้าแลข้อหลังเทา้ แล้วก็
บวมกลับข้ึนไปจนหนา้ ให้เหม็นอาหารบรโิ ภคมไิ ด้ ใหห้ อบหวิ เป็นกําลังยงิ่ นกั ดุจอาจารย์
กล่าวไวด้ ่ังน้ี
ถา้ จะแก้เอาพมิ เสน เทียนทง้ั ๕ ดอกคำ� ฝอย หรดาลกลบี ทอง สารสม้ ผลจันทน์
ดอกจนั ทน์ กานพลู ... พันงแู ดง สิง่ ละสว่ น แกน่ กันเกรา แกน่ แสมทั้งสอง สะค้าน สิง่ ละ
๒ ส่วน โลดทะนง ๔ สว่ นทาํ เป็นจณุ บดทาํ แท่งไว้(ละ)ลายน�้ำร้อนให้กินตามก�ำลัง แกม้ าน
โลหติ อนั บังเกดิ แต่โลหิตจาง ซ่งึ ให้เมอื่ ยแลใหแ้ นน่ อกนน้ั หายดนี กั ๚
ยาชอ่ื จตั รุ พษิ เอาดนิ ประสวิ ขาว สารสม้ ปนู ขาว ฝนุ่ จนี เอาเสมอภาคทำ� เปน็ จณุ บด
ท�ำแทง่ (ละ)ลายนำ้� มะกรดู นำ้� ส้มซ่า น�้ำส้มสายชู กไ็ ด้ ให้กินตามกำ� ลงั แกม้ านโลหติ อนั
บังเกิดแตโ่ ลหิตจาง ซึ่งกระท�ำใหบ้ วมใหว้ ิงให้เวียนให้จกั ษุมวั นั้นหายดีนัก
ขนานหนงึ่ เอาปนู ขาว ๑ สารสม้ ๒ ฝุ่นจนี ๓ ดินประสวิ ขาว ๔ ขงิ แหง้ ๕ ดีปลี ๖
มหาหิงค์ุ ๘ ท�ำเป็นจุณบดท�ำแท่งไว้แกม้ านโลหติ อนั บังเกดิ แต่โลหติ จาง ซ่ึงกระท�ำใหบ้ วม
น้นั หาวิเศษนกั ๚ะ๛

99

แผน่ ท่ี ๔

วา่ ดว้ ยลกั ษณะกฏุ ฐโรค

( อนั บงั เกดิ แตก่ องวาโยธาตุ )

คําจารกึ

๏ สทิ ธกิ ารยิ ลาํ ดบั นจี้ ะกลา่ วดว้ ยไนยหนงึ่ ใหม่ ะ

วา่ ดว้ ยลกั ษณกฐุ โรคอนั บงั เกดิ แตก่ องวาโยธาตุ ะ

ซงึ่ เปนชาตอิ ะกศุ ลกำ� มะโรคนนั้ เปนเคารพ ๔ เมอ่ื จะบงั เกดิ
กำ� เริบ
นนั้ คอื วาโยธาตุ หยอ่ น ) กด็ ี พดั ซา่ นไปตามชน้ิ เนอ้ื แลผวิ หนงั
พกิ าร
กระทำ� ใหเ้ นอ้ื นนั้ แขงเปนขอ้ ขอดเปนเมลดเทา่ ผลพทุ ราบา้ ง เทา่ ลกู มะกรดู ลกู มะนาวบา้ ง

ใหห้ นงั แลเนอ้ื นนั้ เหนบ็ ชาจะหยกิ แลเอามดี เชอื ดกม็ เิ จบ แลว้ กระทำ� ใหแ้ ตกออกเปน็ ขมุ ๆ
เปอ่ื ยเนา่ เหมนดจุ ซากอาศภ กนิ จนอฐั ผิ ะุ ดว้ นไปแลกฐุ โรคซงึ่ กลา่ วมาน้ี โลกสมมตุ วิ า่ เรอ้ื น

มะกรดู เปนอะสาทะโรค แพทยจะยายากนกั ทจ่ี ะหายนน้ั นอ้ ย ทไี่ มห่ ายนนั้ เปนอนั มาก ยากทผ่ี ู้

จะรกั ษาลกั ษณซง่ึ กลา่ วมานต้ี าย ๑๐ สว่ นจะไดส้ กั สว่ น ๑ ถา้ จะแกใ้ หแ้ กด้ ตู ามบญุ ดง่ั อาจารยิ

กลา่ วไวด้ ง่ั นฯ้ี ยากนิ พายในเอา บนั ลงั กศ์ ลิ า ๒ สว่ น ดนิ ปะสวิ ขาว ๓ สว่ น มหาหงิ กาํ มถนั
เหลอื ง หอระดานทอง โหราเทา้ สนุ กั ข์ ปรอดสทุ ธิ สง่ิ ละ ๔ สว่ นทำ� เปนจณุ บดดว้ ยนำ้� ใบพลู
แกก่ วน ๗ วนั แลว้ ตากแดดใสข่ วดผนดึ จงมน่ั คง แลว้ พอกดนิ เพดใสใ่ นมอ่ ทรายตง้ั บนไฟใหส้ กุ ดี

แลว้ เอาออกไวใ้ หเ้ ยน็ แลว้ มากวนดว้ ยนำ้� นมกระบอื ใหส้ บกนั ปน้ั เทาเมลดพรกิ ไทใสต่ ลบั ไวใ้ หก้ ลนื

แตเ่ มลดหนงึ่ ทกวนั แกก้ ฐุ โรคอนั บงั เกดิ แตก่ องวาโยธาตหุ ายวเิ สศนกั ฯ ขนานหนง่ึ เอา ศศี ะยา้ ง ยาเขา้

เยน็ ทงั ๒ เออื้ งเพดมา้ หยา้ หนวดแมว ผกั เสย้ี นผี เปลา้ ทง้ั ๒ สมลุ แวงเอาเสมอภากทาํ เปนจณุ ดองดว้ ย

สรุ าเคม่ ๓ ทะนาน ทองผกู คอมอ่ +๑ ตามวธิ ฝี งั เขา้ เปลอื ก ๗ วนั แลว้ จงึ บชู าดว้ ยเขา้ ตอกดอกไมธ้ ปู เทยี น

โดยไนยนตี้ ามอาจารยิ กลา่ วไวใ้ หต้ ามกำ� ลงั แกก้ ฐุ โรคอนั บงั เกดิ แตก่ องวาโยธาตนุ นั้ ถา้ ยงั ออ่ นอยกู่ ห็ ายดนี กั ๚ะ๛

100

ค�ำอา่ น
๏ สทิ ธิการยิ ะ ลำ� ดบั นี้จะกล่าวด้วยนัยหน่ึงใหม่ ว่าดว้ ยลักษณะกฏุ ฐโรคอันบังเกิด
แตก่ องวาโยธาตุ ซง่ึ เป็นชาติอกุศลกรรมโรคนั้นเปน็ ค�ำรบ ๔ เมอ่ื จะบงั เกดิ นนั้ คอื วาโยธาตุ
กำ� เรบิ ก็ดี หย่อนกด็ ี พิการกด็ ี พัดซ่านไปตามช้ินเน้ือแลผวิ หนงั กระทำ� ให้เนือ้ น้ันแข็งเปน็
ขอ้ ขอด เปน็ เมลด็ เทา่ ผลพทุ ราบา้ ง เทา่ ลกู มะกรดู ลกมะนาวบา้ ง ใหห้ นงั แลเนอื้ นน้ั เหนบ็ ชา
จะหยกิ แลเอามดี เชอื ดกม็ เิ จบ็ แลว้ กระทำ� ใหแ้ ตกออกเปน็ ขมุ ๆ เปอ่ื ยเนา่ เหมน็ ดจุ ซากอสภุ
กนิ จนอฐั ผดุ ว้ นไป แลกฏุ ฐโรคซงึ่ กลา่ วมานโ้ี ลกสมมตุ วิ า่ เรอื้ นมะกรดู เปน็ อสาทยโรค แพทย์
จะยายากนัก ทจ่ี ะหายนัน้ นอ้ ย ทไ่ี ม่หายนั้นเปน็ อนั มาก ยากทผ่ี ู้จะรักษาลกั ษณะซงึ่ กล่าว
มาน้ีตาย ๑๐ ส่วนจะไดส้ ักส่วน ๑ ถ้าจะแกใ้ หแ้ กด้ ตู ามบญุ ดั่งอาจารย์กล่าวไวด้ ง่ั นี้ฯ
ยากนิ ภายใน เอาบัลลังกศ์ ลิ า ๒ สว่ น ดนิ ปะสิวขาว ๓ ส่วน มหาหิงค์ ก�ำมะถนั
เหลือง หรดาลทอง โหราเท้าสนุ ขั ปรอดสทุ ธสิ ่ิงละ ๔ สว่ น ท�ำเปน็ จณุ บดด้วยน้ำ� ใบพลูแก่
กวน ๗ วนั แล้วตากแดดใสข่ วดผนึกจงมั่นคง แลว้ พอกดินเพต็ (สนั นษิ ฐานวา่ เปน็ ดนิ ประ
สวิ ) ใส่ในหม้อทรายต้ังบนไฟใหส้ กุ ดี แลว้ เอาออกไว้ใหเ้ ยน็ แลว้ มากวนด้วยน�้ำนมกระบอื
ใหส้ บกัน ปัน้ เท่าเมลด็ พริกไทยใสต่ ลบั ไวใ้ หก้ ลืนแต่เมล็ดหนึ่งทุกวนั แกก้ ุฏฐโรคอันบงั เกดิ
แตก่ องวาโยธาตหุ ายวิเศษนัก ฯ
ขนานหนง่ึ เอาศีรษะย้งั ยาข้าวเย็นท้งั ๒ เอือ้ งเพด็ ม้า หญา้ หนวดแมว ผกั เสีย้ นผี
เปล้าทงั้ ๒ สมลุ แวง้ เอาเสมอภาคท�ำเปน็ จุณดองดว้ ยสุราเขม้ ๓ ทะนาน ทองผกู คอหม้อ
๑ บาท ตามวธิ ฝี งั ขา้ วเปลอื ก ๗ วนั แลว้ จงึ บชู าดว้ ยขา้ วตอกดอกไมธ้ ปู เทยี น โดยนยั นต้ี าม
อาจารย์กล่าวไว้ให้กินตามก�ำลัง แก้กุฏฐโรคอันบังเกิดแต่กองวาโยธาตุนั้นถ้ายังอ่อนอยู่ก็
หายดีนัก ๚ะ

101

จารึกตำ� รายา แผ่นที่ ๔
ศาลาทิศพายพั ว่าด้วยลกั ษณะกุฏฐโรค อนั บงั เกดิ แต่กองวาโยธาตุ
102

จารกึ ต�ำรายา แผน่ ท่ี ๕
ศาลาทิศพายพั วา่ ดว้ ยลักษณะสันนิบาตกะตัดศรี ษะดว้ น

103

แผน่ ท่ี ๕

( วา่ ดว้ ยลกั ษณะสนั นบิ าต

กะตดั ศรี ษะดว้ น )

คําจารกึ
๏ สทิ ธกิ ารยิ ลำ� ดบั นจี้ ะกลา่ วดว้ ยไนยหนง่ึ ใหม
วา่ ดว้ ยลกั ษณสรรนบิ าตอนั เสศสบื ตอ่ ไป อาจารยิ
ทา่ นสมมตุ ชิ อื่ ไวว้ า่ สรรนบิ าตกะตดั ศศี ะดว้ นเมอ่ื จะ
บงั เกดิ แกบทุ คลผใู้ ดกด็ มี กั เกดิ ทช่ี ายตบั ใหต้ บั ใหญออกมา
คบั โครง บางทใี หต้ บั นน้ั หยอ่ นลงถงึ ตะคาก ใหจ้ บั เปนเพลาดง่ั เปนไขแ้ ลใหเ้ ปนไปทงั ตวั
แลว้ ใหท้ อ้ งขนึ้ ทอ้ งพองใหผ้ อดึ ผะอม ถา้ แลลกั ษณดงั่ นบ้ี งั เกดิ ขนึ้ แกบ่ ทุ คลใดนามชอ่ื วา่ ไขส้ รรนิ
บาตกะตดั ดจุ กลา่ วมาดง่ั น้ี ถา้ จะแกเ้ อา พรกิ ลอ่ น ดปี ลสี ง่ิ ละสว่ น ชะมดเชยี ง พมิ เสน ะ
ลน้ิ ทะเล ดจี ระเขส้ ง่ิ ละ ๒ สว่ น ชะเอมเทศ อบเชยเทศ กฤษณาสง่ิ ละ ๔ สว่ น ตำ� เปนจณุ สำ�
หรบั นดั ไขส้ รรนบิ าตกะตดศศี ะดว้ นดนี กั ฯขนานหนง่ึ รากคางเครอื รากมะกอกเผอื กรากหยา้ นาง
ปเู่ จา้ ลอยทา่ รากสหี วดนอ้ ย รากคกุ ทงั ๒ รากคางทงั ๒ นอแรด งาชา้ ง เอาเสมอภากทำ� เปนจณุ
บดทำ� แทง่ ไวล้ ายนำ้� ทา่ กนิ แกส้ รรนบิ าตกะตดั ศศี ะดว้ นนนั้ หายวเิ สศนกั ฯขนานหนงึ่ เอารากหวายขม
รากคาคลอง รากสม้ ปอ่ ย ชะเอมเทศ รากมะดกู เอาเสมอภากตม้ ตามวธิ ใี หก้ นิ แกส้ รรนบิ าตกะตดั
ศศี ะดว้ นนน้ั หายดนี กั ฯ| ขนานหนง่ึ เอา ใบฝา้ ยเทศ ใบใผป่ า่ ศศี ะคนู รากกา้ งปลาแดง ยารากดำ�
หญา้ ยารากนมแมวนอ้ ยคคุ ะเถาหมวกแดงเอาเสมอภากทำ� เปนจณุ บดทำ� แทง่ ไวล้ ายนำ้� ซาวเขา้ กนิ แกไ้ ข้

สรรนบิ าตกะตดั ศศี ะดว้ นหายดนี กั ๚ขนานหนงึ่ เอารากพรมรากหมอ่ นอ้ ยรากนมแมวนอ้ ยรากสหี วดนอ้ ย
เปลา้ นอ้ ยชะเอมเทศรากหวั หวานบา้ นรากนางนนู รากฟกั ขา้ วรากมะดกู รากสม้ ปอ่ ยเอาเสมอภากทำ� เปนจณุ บด
ทาํ แทง่ ไวล้ ายนำ�้ ซาวเขา้ ทงั ชกโลนิ ม) แกไ้ ขส้ รรนบิ าตกะตดั ศศี ะดว้ นซงึ่ ทา่ นกลา่ ววา่ หายวเิ สศนกั ๚ะ๛

104

ค�ำอา่ น
๏ สิทธกิ าริยะ ล�ำดับน้จี ะกล่าวดว้ ยนัยหน่ึงใหม่ วา่ ด้วยลักษณะสนั นิบาตอันเสรจ็
สืบตอ่ ไป อาจารยท์ ่านสมมตุ ิชือ่ ไวว้ า่ สนั นิบาตกะตดั ศีรษะด้วน เมอ่ื จะบังเกิดแกบ่ ุคคลผู้
ใดก็ดมี ักเกดิ ทชี่ ายตับ ใหต้ ับใหญอ่ อกมาคบั โครง บางทีให้ตบั นนั้ หย่อนลงถึงตะคาก ให้จับ
เปน็ เพลา ดงั่ เปน็ ไขแ้ ลใหเ้ ปน็ ไปทง้ั ตวั แลว้ ใหท้ อ้ งขนึ้ ทอ้ งพองใหผ้ ะอดื ผะอม ถา้ แลลกั ษณะ
ดง่ั นบี้ งั เกดิ ขนึ้ แกบ่ คุ คลใดนามชอื่ วา่ ไขส้ นั นบิ าตกะตดั ดจุ กลา่ วมาดงั่ นถี้ า้ จะแกเ้ อา พรกิ ลอ่ น
ดีปลี สงิ่ ละส่วน ชะมดเชียง พิมเสน ลิน้ ทะเล ดจี ระเข้ ส่งิ ละ ๒ ส่วน ชะเอมเทศ อบเชย
เทศ กฤษณา สิ่งละ ๔ สว่ น ต�ำเปน็ จุณสำ� หรับนัด(แก)้ ไขส้ ันนิบาตกะตัดศีรษะด้วนดนี กั ฯ
ขนานหน่ึง รากคางเครือ รากมะกอกเผอื ก รากหญ้านาง ปเู่ จา้ ลอยทา่ รากสีหวด
นอ้ ย รากคยุ ทง้ั ๒ รากคางทง้ั ๒ นอแรด งาชา้ ง เอาเสมอภาคท�ำเปน็ จุณ บดทำ� แทง่ ไว้
ละลายน�้ำทา่ กนิ แก้สนั นบิ าตกะตัดศรี ษะด้วนนน้ั หายวิเศษนัก ๚
ขนานหน่งึ เอา รากหวายขม รากคาคลอง รากส้มปอ่ ย ชะเอมเทศ รากมะดูก เอา
เสมอภาค ต้มตามวิธใี หก้ นิ แก้สันนบิ าตกะตดั ศีรษะด้วนน้นั หายดนี ัก ๚
ขนานหนง่ึ เอา ใบฝ้ายเทศ ใบไผ่ป่า ศรี ษะคณู รากก้างปลาแดง ยารากดํา พญายอ
รากนมแมวน้อย คคุ ะ เถาหมวกแดง เอาเสมอภาคท�ำเป็นจุณบดทำ� แท่งไว้ (ละ) ลายน้�ำ
ซาวข้าวกนิ แกไ้ ข้สนั นบิ าตกะตัดศรี ษะดว้ นหายดีนัก ๚
ขนานหนง่ึ เอา รากพรม รากหม้อน้อย รากนมแมวนอ้ ย รากสีหวดน้อย เปล้าน้อย
ชะเอมเทศ รากหวั หวานบา้ น รากนางนูน รากฟกั ข้าว รากมะดกู รากส้มปอ่ ย เอาเสมอ
ภาค ทำ� เปน็ จุณบด ทาํ แทง่ ไว้ (ละ) ลายน�ำ้ ซาวขา้ ว ทัง้ กิน ทัง้ ชโลม แกไ้ ขส้ ันนิบาตกะตัด
ศรี ษะด้วนซงึ่ ทา่ นกล่าวว่าหายวเิ ศษนัก ๚ะ๛

105

จารกึ

ต�ำ รายา

-
ศาลาฤาษี

ทิศหรดี

106

จารึกตำ� รายา แผน่ ที่ ๑
ศาลาทศิ หรดี ว่าดว้ ยกล่อนแห้งอันบังเกดิ ปตั ฆาต

107

แผน่ ท่ี ๑

( วา่ ดว้ ยกลอ่ นแหง้

อนั บงั เกดิ ปตั ฆาต )

คําจารกึ
๏ สทิ ธกิ ารยิ จกลา่ วลกั ษณกลอ่ นแหง้ อนั บงั เกดิ
ปตั ฆาฎเปนเคารพ ๓ นน้ั มอี าการแลประเพทกระทำ�
ใหเ้ มอื่ ยแลเหนบ็ ชาเปนกำ� ลงั ใหต้ งึ ไปทงั ตวั ใหถ้ ว่ งฝกั แล
ตน้ ขา แกใ้ หห้ นงั อนั ทะนน้ั หนาใหช้ าไปทว่ั สรรพางค์ มไิ ดร้ สู้ กึ ตน
ลกั ษณอาการเปนดงั น้ี ถา้ จะแกเ้ อา เปลอื กขเี้ หลก ซม่ กง้ นอ้ ย ซม่ กงุ้ ใหญ่ รากโคกออม
รากชา้ พลู รากทนดี รากทรงบาดาน เจตมลู เพลงิ ผกั เสยี้ นผี รากทกรก แกน่ แสมสาร แกน่ แสมทะเล

แกน่ ปรู แกน่ มะหาด แกน่ มะเกลอื แกน่ สกั ยาเขา้ เยน เอาเสมอภาคตม้ ตามวธิ ใี หก้ นิ แกก้ ลอ่ นแหง้
อนั บงั เกดิ เพ่ือเส้นปตั ฆาฎนัน้ หายดีนัก ๚ ขนานหนึ่งเอา เบญขี้เหลก เบญราชพฤกษ
ใบมะขาม ใบซ่มป่อย รากท้งิ ถอน รากองั กาบ แกน่ กันเกรา พรกิ ไท ขงิ ดีปลี สิง่ ละ
สว่ น รากแจงสองสว่ น สารซ่มรำ� หศั ตม้ ตามวธิ ใี หก้ ิน แกก้ ล่อนใหอ้ ันบังเกดิ เพ่ือปตั ฆาฎ
นน้ั หายดีนกั ๚ ขนานหนึ่ง ยาปะคบ เอาใบปะค�ำไก่ ใบละหงุ แดง ใบมะขาม ใบซ่ม
ปอย่ ใบพลบั พลึง ไพล กระทือ งาเมด เอาเสมอภาคต�ำหอ่ ผ้าขาวหนึง้ แล้วเอามา
ชุบน้ำ� ซม่ สาชปู ะคบ แก้เม่ือยขบเหนบ็ ชาทงั ตวั หายดีนกั ๚ ขนานหนึ่งยาทา เอาพรกิ ไท
ขิงแหง้ ดปี ลี ไพล กะเทียม วา่ นน�้ำ ผวิ มะกรดู สงิ่ ละส่วน ใบปะคาไก่ ๗
สว่ น ท�ำเปนจณุ บททำ� แทง่ ไว้ลายน�้ำซม่ สาชูทา แก้เม่อื ยขบเหนบ็ ชาทงั ปวงหายดีนัก ๚ะ
๏ ขนานหน่งึ โกฎสอ โกเขมา เทยี นดำ� เทยี นขาว ลูกจนั ดอกจัน สิ่งละสว่ น เปลา้ ราก
เดยี ว สิง่ ละ ๒ ส่วน ท�ำเปนจุณบดลายน�้ำรอ้ นกินหนัก +๑ แก้กล่อนแหง้ วเิ สศนกั ๚ะ

108

ค�ำอ่าน
๏ สิทธิการิยะ จะกล่าวลักษณะกล่อนแห้งอันบังเกิดปัตฆาตเป็นค�ำรบ ๓ นั้นมี
อาการแลประเภทกระท�ำใหเ้ มื่อยแลเหน็บชาเป็นก�ำลงั ใหต้ ึงไปทั้งตวั ใหถ้ ว่ งฝกั แลตน้ ขา แก้
ให้หนังอณั ฑะนัน้ หนาให้ชาไปทัว่ สรรพางค์ มไิ ด้รสู้ กึ ตน ลักษณะอาการเป็นดงั นี้ ถ้าจะแก้
เอา เปลือกขี้เหลก็ ส้มกุ้งน้อย สม้ กุ้งใหญ่ รากโคกกระออม รากช้าพลู รากทนดี รากทรง
บาดาล เจตมูลเพลงิ ผกั เส้ยี นผี รากกะทกรก แกน่ แสมสาร แกน่ แสมทะเล แก่นปรู แกน่
มะหาด แกน่ มะเกลอื แก่นสกั ยาเขา้ เย็น เอาเสมอภาคตม้ ตามวิธีให้กนิ แก้กล่อนแห้งอนั
บังเกิดเพื่อเสน้ ปตั ฆาตนั้นหายดีนัก ๚
ขนานหนงึ่ เอา เบญจข้ีเหลก็ เบญจราชพฤกษ์ ใบมะขาม ใบสม้ ป่อย รากทิ้งถอ่ น
รากอังกาบ แกน่ กนั เกรา พริกไทย ขิง ดีปลี สิง่ ละสว่ น รากแจงสองสว่ น สารสม้ รำ� หดั ตม้
ตามวิธใี ห้กนิ แก้กลอ่ นใหอ้ นั บังเกดิ เพื่อปตั ฆาตนนั้ หายดนี ัก ๚
ขนานหนงึ่ ยาปะคบ เอาใบมะคำ� ไก่ ใบละหงุ่ แดง ใบมะขาม ใบสม้ ปอ่ ย ใบพลบั พลงึ
ไพล กระทอื งาเม็ด เอาเสมอภาคตำ� หอ่ ผ้าขาวนง่ึ แล้วเอามาชบุ น้�ำสม้ สายชูประคบ แก้
เมอ่ื ยขบเหนบ็ ชาทั้งตวั หายดนี ัก ๚
ขนานหนงึ่ ยาทา เอาพริกไทย ขิงแหง้ ดปี ลี ไพล กระเทียม วา่ นนำ้� ผิวมะกรดู สิ่ง
ละสว่ น ใบมะคำ� ไก่ ๗ สว่ น ทำ� เปน็ จณุ บดทำ� แทง่ ไวล้ ะลายนำ�้ สม้ สายชทู า แกเ้ มอื่ ยขบเหนบ็
ชาท้งั ปวงหายดนี กั
๏ ขนานหนึ่ง โกฎสอ โกฎเขมา เทยี นด�ำ เทยี นขาว ลูกจันทน์ ดอกจนั ทน์ สง่ิ ละ
ส่วน เปล้ารากเดียว สงิ่ ละ ๒ ส่วน ท�ำเป็นจณุ บดละลายนำ�้ รอ้ นกินหนัก ๑ สลึง แก้กลอ่ น
แหง้ วิเศษนัก ๚ะ

109

แผน่ ท่ี ๒

( วา่ ดว้ ยโรคฝอี นั ชอื่ วา่ อรุ กั กะวาต )

คําจารกึ

๏ สทิ ธกิ ารยิ ะ ลำ� ดบั นจี้ ะกลา่ วดว้ ยไนยหนงึ่ ใหม่ วา่ ดว้ ย

ลกั ษณโรคภายในอนั ชอ่ื วา่ อรุ กั วาตะ อนั บงั เกดิ ขน้ึ ตามกระดกู

สนั หลงั ขา้ งในนนั้ เปนเคารพ ๗ บา้ งขน้ึ ตรงกระดกู บางทขี นึ้

หวา่ งกระดกู ตง้ั แตเ่ บอ้ื งบน จนถงึ ทสี่ ดุ แหง่ กระดกู สนั หลงั ขา้ งในเบอื้ งตำ�่
วณั โรค เมอ่ื จะบงั เกดิ นน้ั เปนเหตดุ ว้ ยลมสนุ ธรวาตพดั อเตาโโชป) ธาตมุ ไิ ดเ้ สมอตามปกติ
ทจที งึ ำ�บใงหั เลก้ งดิ ดวจทุิ เรปานธบโิ รดิคขมนึ้เี สใหมจ้ หำ� เะรโญิลหไปติ จรนะถคงนึ วณัใหปป้ รวะดเพมดวนกเรปะนทกำ� พำ� ลศิ งัตาแ่ งตเๆ่ ปนบดางงั ทนใีถ้ีหงจึ้ กุ เ๓๒ล)ยี ดครบง้ั แางลทว้ หใี หาข้ยดั ไปปอสจุใหาารวเ้ะะจ)บบอารงุ ะ
แลชายสบกั ดงั บทุ คลเอาหอกมาปกั แลดดู ไวด้ ว้ ยกอก ใหข้ ดั ยอกทว่ั สรรพางแลใหจ้ บั สบดั รอ้ นสทา้ นหนาว ะ

มไิ ดม้ รี ะวา่ งเวลาแลใหน้ อนมหิ ลบั บรโิ ภกอาหารมไิ ดใ้ หจ้ กั ษแุ ดงเปนสายโลหติ บางทใี หบ้ วมแตไ่ หลจ่ นถงึ เอวให้

รอ้ นเปนกำ� ลงั แลใหเ้ จบ็ ไปทกุ ขอ้ กระดกู สนั หลงั ขา้ งนอก ถา้ มริ ถู้ งึ ยอมตายเสยี เปนอนั มาก ถา้ จะรกั ษาใหร้ กั ษา

แตย่ งั ออ่ นอยนู่ นั้ ๚ ทา่ นใหเ้ อา ยาเขา้ เยนทงั สอง เบญประคาํ ไก่ รากมดั กา ขา่ ตน้ รากคดั เคา ตบั เตา่
ทงั สอง โพกพาย เอาเสมอภาคตม้ ดว้ ย สนุร�้ำา) ครง่ึ ตามวธิ ใี หก้ นิ แกว้ ณั โรคอนั ชอ่ื วา่ อรุ กั กะวาต เกดิ ขนึ้ ตาม
กระดูกสนั หลงั น้นั หายดีนัก๚ ขนานหนึ่งเอา เบญปะค�ำไก่ ใบมะขาม ใบส้มเช้า เกลือสมุท

ดเี กลอื สง่ิ ละ +๕ ตม้ ตามวธิ ใี หก้ นิ สำ� หรบั ถา่ ยฝอี นั ชอ่ื วา่ อรุ กั กะวาต นน้ั หายดนี กั ๚ ขนานหนง่ึ เอา จนั ทงั สอง

แก่นสน ผลกะดอม บระเพช แหว้ หมู เปลือกสันปร้านางแอ ข่าอ่อน ไพลออน ดอกพกิ ุน ะ

ดอกมะลิ เกสรบญู นาก เกสรสารภี เกสรบวั หลวง เอาเสมอภาคทำ� เปนจณุ บดทำ� แทง่ ไวล้ าย
กนิ
นำ้� ทราวเขา้ ทงั ชโลม ) แกโ้ รคฝอี นั ชอื่ วา่ อรุ กั ครวาดหายวเิ สศนกั ๚

110

ค�ำอา่ น
๏ สิทธิการยิ ะ ลำ� ดับน้จี ะกล่าวด้วยนัยหนึง่ ใหม่ ว่าดว้ ยลักษณะโรคภายในอันช่อื ว่า
อุรักกะวาต อันบังเกิดขึ้นตามกระดูกสันหลังข้างในน้ันเป็นค�ำรบ ๗ บ้างข้ึนตรงกระดูก
บางทขี น้ึ ระหวา่ งกระดกู ตงั้ แตเ่ บอื้ งบน จนถงึ ทส่ี ดุ แหง่ กระดกู สนั หลงั ขา้ งในเบอ้ื งตำ�่ วณั โรค
เมื่อจะบังเกิดนั้นเป็นเหตุด้วยลมสุนทรวาตพัดเตโชธาตุ พัดอาโปธาตุมิได้เสมอตามปรกติ
จงึ บงั เกดิ วทิ ราธโิ รคขนึ้ ใหจ้ ำ� เรญิ ไปจนถงึ วรรณะประเภทกระทำ� พษิ ตา่ ง ๆ บางทใี หจ้ กุ เสยี ด
บางทใี ห้ขัดอจุ จาระขัดปัสสาวะ บางทีท�ำใหล้ งดุจเป็นบิด มเี สมหะโลหติ ระคน ใหป้ วดมวน
เป็นกำ� ลงั แตเ่ ปน็ ดังนี้ถึง ๒-๓ ครงั้ แลว้ หายไป ให้เจ็บอรุ ะแลชายสะบกั ดงั บคุ คลเอาหอก
มาปักแลดูดไว้ด้วยกอก ให้ขัดยอกท่ัวสรรพางค์แลให้จับสะบัดร้อนสะท้านหนาว มิได้มี
ระหวา่ งเวลาแลใหน้ อนมหิ ลบั บรโิ ภคอาหารมไิ ดใ้ หจ้ กั ษแุ ดงเปน็ สายโลหติ บางทใี หบ้ วมแต่
ไหลจ่ นถงึ เอวใหร้ อ้ นเปน็ กำ� ลงั แลใหเ้ จบ็ ไปทกุ ขอ้ กระดกู สนั หลงั ขา้ งนอก ถา้ มริ ถู้ งึ ยอมตาย
เสยี เปน็ อันมาก ถา้ จะรกั ษาให้รกั ษาแต่ยงั อ่อนอยู่นัน้ ๚
ทา่ นให้เอา ยาข้าวเยน็ ทง้ั สอง เบญจมะคำ� ไก่ รากมดั กา ขา่ ตน้ รากคัดเค้า ตบั เต่า
ท้ังสอง โพกพาย เอาเสมอภาคตม้ ดว้ ยสุราครงึ่ น้�ำคร่งึ ตามวธิ ีให้กนิ แก้วณั โรคอันชอื่ ว่า อุ
รกั กะวาต เกิดขึ้นตามกระดกู สันหลังนนั้ หายดนี ัก ๚
ขนานหน่งึ เอา เบญจมะคำ� ไก่ ใบมะขาม ใบส้มเชา้ เกลอื สมุทร ดเี กลือ ส่งิ ละ ๕
ต�ำลึง ต้มตามวิธใี ห้กนิ สำ� หรับถ่ายฝอี นั ชอื่ ว่าอรุ ักกะวาต น้นั หายดีนกั ๚
ขนานหน่ึงเอา จันทนท์ ัง้ สอง แก่นสน ผลกระดอม บอระเพ็ด แห้วหมู เปลือกสัน
พร้านางแอ ข่าออ่ น ไพลอ่อน ดอกพิกลุ ดอกมะลิ เกสรบุนนาค เกสรสารภี เกสรบัวหลวง
เอาเสมอภาคทําเป็นจุณบดทำ� แท่งไวล้ ะลายน�้ำซาวขา้ ว ทง้ั กนิ ท้ังชะโลม แกโ้ รคฝีอนั ชื่อวา่
อุรักกะวาต หายวิเศษนกั ๚

111

จารกึ ตำ� รายา แผ่นท่ี ๒
ศาลาทศิ หรดี ว่าดว้ ยโรคฝอี นั ช่อื วา่ อรุ ักกะวาต
112

จารกึ ตำ� รายา แผน่ ท่ี ๓
ศาลาทศิ หรดี วา่ ดว้ ยวณั โรคบังเกดิ ชอ่ื ว่า ฝรี ากชอนหรอื ฝีภาชร

113

แผน่ ท่ี ๓

( วา่ ดว้ ยวณั โรคบงั เกดิ

ชอ่ื วา่ ฝรี ากชอนหรอื ฝภี าชร )

คําจารกึ
๏ สทิ ธกิ ารยิ ะ ลำ� ดบั นจี้ ะกลาวดว้ ยไนยหนง่ึ ใหม่ วา่ ดว้ ย
ลกั ษณวรรณโรคอนั บงั เกดิ พายในยชอื่ วา่ ฝพี าชอนนนั้
เปนคำ� รพย์ ๕ เมอ่ื จะบงั เกดิ กระทำ� ใหบ้ วมเปนลำ� ขน้ึ ไปตาม
เกลยี วสนั ปดั ฆาฎ ใหจ้ บั สะทา้ นรอ้ นสะดา้ นหนาว ใหโ้ ลมาชนั
ทกุ รขู มุ ขน ใหต้ วั แขงกระดา้ งจะลกุ นง่ั ใหย้ อกเสยี ดไหวตวั มไิ ดด้ งั่ กลา่ วมาน้ี ถา้ จะแกเ้ อารากคดั เคา้
รากผกั เสย้ี นผี รากหยา้ นาง รากกะเพรา รากกา้ งปลาแดง โคกกะสนุ เอาเสมอภาคตม้ ดว้ ยสรุ า

ตามวธิ ใี หก้ นิ แกพ้ ศิ มฝ์ พี าชอนอนั บงั เกดิ พายในนน้ั หายดนี กั ๚ ขนานหนงึ่ เอา พรกิ ไท ขงิ แหง้
ดปี ลี กะเทยี ม ศศี ะเขา้ คา่ เกลอื สมทุ สง่ิ ละสว่ น ศศี ะดองดงึ ๖ สว่ น ทำ� เปนจณุ บดทำ� แทง่ ไวล้ ายนำ�้

กระสายอนั ควรแกโ่ รคใหก้ นิ หนกั +๑ ใหก้ นิ แตเ่ มอื่ ฝยี งั ไมเ่ กดิ บบุ โพ ถา้ แลฝตี งั้ บพุ โพขน้ึ มา
แตบ่ พุ โพแหง้ ไปกม็ ี ทา่ นใหเ้ อายานแ้ี ทรกเขา้ เอากะดาดทงั สอง อตุ ะพศิ บกุ รอุ สง่ิ ละสว่ น ศศี ะดองดงึ ๓
สว่ นบดทำ� เปนจณุ บดลายนำ้� กะเทยี มใหก้ นิ หนกั +๑ ใหก้ นิ ไป ๔ วนั แลว้ จงึ่ กนิ ยาประจวุ นั หนงึ่ ยาประจเุ อา
ขงิ แหง้ ดปี ลี บกุ รอ บรเพด เจตมลู เพลงิ ผลมตมู ออ่ น ผลสลอดสทุ ธสิ งิ่ ละ ๒ สว่ น แหว้ หมู สะคา้ น โกฎ

เขมาสงิ่ ละ ๓ สว่ น ทำ� เปนจณุ ทำ� แทง่ ไวเ้ ทา่ เมดเขา้ โภชใหก้ นิ ๓ เมด ถา้ ธาตหุ นกั กนิ ๕ เมดเปนยา
ประจฝุ พี าชอนเกดิ พายในนนั้ หายดนี กั ๚ ขนานหนงึ่ เอา พรกิ ไท ขงิ แหง้ กะทอื ไพล เปลอื กกมุ่ ทงั ๒ เปลอื ก
ทองหลางใบมล สง่ิ ละ+๑ผลสลอด ๑๐๘ เมด ทำ� เปนจณุ ไวเ้ อามะพรา้ วไฟ ๓ คู่ผา่ เอาแตซ่ กี ขา้ งศศี ะขดู คนั้ เปนกะทิ
แลว้ คลุ กี ารเขา้ กบั ยาทงั นนั้ ใชก้ ะทะหงุ ใหค้ งแตน่ ำ้� มนั แลว้ เอาลกู จนั ดอกจนั การบนู เกลอื สมทุ สงิ่ ละ + ๑ ทำ�

เปนจณุ ปรงุ ลงในนำ้� มนั ใหก้ นิ ตามกำ� ลงั แกฝ้ พี าชอนอนั บงั เกดิ พายในนน้ั หายดนี กั ๚ะ

114

ค�ำอ่าน
๏ สทิ ธกิ ารยิ ะ ลำ� ดบั นจี้ ะกลา่ วดว้ ยนยั หนงึ่ ใหม่ วา่ ดว้ ยลกั ษณะวณั โรคอนั บงั เกดิ ใน
ชอื่ วา่ ฝภี าชรนนั้ เปน็ คำ� รบ ๕ เมอ่ื จะบงั เกดิ กระทำ� ใหบ้ วมเปน็ ลำ� ขนึ้ ไปตามเกลยี วสนั ปตั ฆาต
ให้จับสะท้านร้อนสะท้านหนาว ให้โลมาชันทุกรูขุมขน ให้ตัวแข็งกระด้างจะลุกนั่งให้ยอก
เสียดไหวตัวมิได้ดั่งกล่าวมานี้ ถ้าจะแก้เอารากคัดเค้า รากผักเส้ียนผี รากหญ้านาง ราก
กะเพรา รากก้างปลาแดง โคกกระสุน เอาเสมอภาคตม้ ด้วยสุราตามวิธี ใหก้ ินแก้พษิ ฝีภา
ชรอนั บงั เกิดภายในนั้นหายดนี ัก ๚
ขนานหนึ่งเอา พริกไทย ขิงแหง้ ดปี ลี กระเทยี ม ศรี ษะข้าวค่า เกลือสมุทรส่ิงละ
สว่ น ศรี ษะดองดึง ๖ สว่ น ทำ� เปน็ จุณบดท�ำแทง่ ไวล้ ะลายน�ำ้ กระสายอนั ควรแกโ่ รคให้กิน
หนัก ๑ สลึง ให้กินแต่เม่ือฝียังไม่เกิดบุพโพ ถ้าแลฝีตั้งบุพโพข้ึนมา แต่บุพโพแห้งไปก็มี
ทา่ นใหเ้ อายานแี้ ทรกเขา้ เอากระดาษทงั้ สอง อตุ พติ บกุ รอสงิ่ ละสว่ น ศรี ษะดองดงึ ๓ สว่ น
บดท�ำเปน็ จุณบดละลายน�้ำกระเทียมใหก้ นิ หนัก ๑ สลึง ให้กนิ ไป ๔ วัน ๕ วันแล้วจ่งึ กนิ
ยาประจวุ นั หนง่ึ ยาประจเุ อาขงิ แหง้ ดปี ลี บกุ รอ บอระเพด็ เจตมลู เพลงิ ผลมะตมู ออ่ น ผล
สลอดสุทธิ สิ่งละ ๒ ส่วน แหว้ หมู สะคา้ น โกฐเขมา สิง่ ละ ๓ สว่ น ท�ำเป็นจุณทำ� แทง่ ไว้
เท่าเมล็ดข้าวโพดใหก้ ิน ๓ เม็ด ถา้ ธาตุหนกั กนิ ๕ เมด็ เปน็ ยาประจุฝภี าชรเกิดภายในนนั้
หายดนี กั ๚
ขนานหน่ึงเอา พรกิ ไทย ขงิ แหง้ กระทือ ไพล เปลือกกมุ่ ทงั ๒ เปลอื กทองหลาง
ใบมน สิ่งละ ๑ บาท ผลสลอด ๑๐๘ เมด็ ทำ� เปน็ จุณไวเ้ อามะพร้าวไฟ ๓ คู่ ผ่าเอาแตซ่ ีก
ข้างศีรษะขูดค้นั เปนกะทิ แล้วคุลีการเข้ากบั ยาท้งั น้ันใช้กระทะหุงใหค้ งแตน่ ำ้� มนั แล้วเอาลกู
จนั ทน์ ดอกจนั ทน์ การบูร เกลอื สมทุ ร ส่ิงละ ๑ สลงึ ท�ำเป็นจณุ ปรงุ ลงในนำ้� มนั ใหก้ นิ
ตามกำ� ลัง แก้ฝีภาชรอันบงั เกดิ ภายในน้นั หายดนี ัก ๚ะ

115

แผน่ ท่ี ๔

(วา่ ดว้ ยลกั ษณะโลหติ ทจุ รติ โทษ)

คําจารกึ

๏ สทิ ธกิ ารยิ ะ ลำ� ดบั นจี้ ะกลา่ วดว้ ยไนยหนง่ึ ใหม่

วา่ ดว้ ยลกั ษณโลหติ ทจุ รติ โทษ คอื โลหติ ตอ้ งพิ

ฆาฏอนั ตกตน้ ไมแ้ ลตอ้ งทบุ ถองตโี บยนนเปนเคารพ ๓

ในลกั ษณอนั นแี้ จง้ อยใู่ นคำ� ภี นทถิ าโนน้ แลว้ จดั เปน

สนั ตฆาฏฝา่ ยบรุ ษุ ณทน่ี ี้ จะวา่ แตฝ่ า่ ยษตั รหี ยา่ งเดยี ว ถา้ ษตั รภี าพผใู้ ดเปนดงั กลา่ วมาแต่

หลงั นน้ั ทา่ นวา่ ไข้ พงึ ซงึ่ พฆิ าฎนกั โลหติ นนั้ กระทบชำ�้ หอ้ เขา้ ระคนกบั โลหติ ระดจู ง่ึ แหง้ เขา้ กรงั ตดิ

กระดกู สนั หลงั อยู่ จงึ ไดช้ อื่ วา่ โลหติ ระดกู รงั แหง้ กว็ า่ เพราะอาไศรยโลหติ พกิ ารดงั น้ี ถา้ จะแกเ้ อา

ใบมะขาม ใบสม้ ปอ่ ย ใบมะตมู เทยี รดำ� เลอื ดแรด มะขามเปยี ก ยาดำ� เอาเสมอภาคตม้ ตามวธิ ี
เนา่
ใหก้ นิ ประจเุ ลอื ด ร้าย ) อนั บงั เกดิ แตโ่ ลหติ ทจุ รติ โทษคอื โลหติ อนั ตอ้ งพฆิ าฎนน้ั หายดนี กั ๚ ขนานหนง่ึ
ใหเ้ อาผกั ชที งั ก๒รงั ผลสรรพพศิ ขมน้ิ ออ้ ย ตรกี ฏู ผวิ มะกรดู การบนู สงิ่ ละสว่ น ไพล ๔ สว่ น
กหช๕รอ้้�ำัง)เทพยี นายทใงันอ๕นั ผเกลดิ ลแกู ตจ่นั
ทำ� เปนจณุ บททำ� แทง่ ไวล้ ายนำ้� เลอื ดแรดตม้ แทรกพมิ เสนใหก้ นิ แกเ้ ลอื ด
โลหติ ทจุ รติ โทษคอื โลหติ ตอ้ งพฆิ าฎนน้ั หายดนี กั ๚ ขนานหนงึ่ เอา โกฎทงั

ดอกจนั ผลกระวาน การพลู จนั ทงั ๒ กฤศนา กะลำ� พกั อบเชยทงั ๒ สมลู แวง แกน่ สน กรกั ขี ะ

ชเอมทงั ๒ เปราะหอม ผลสรรพพศิ สมอทงั ๓ บรเพช แหว้ หมู ดอกพกิ นุ เกสรบนุ นาก เกสรสารภี

สารสม้ สง่ิ ละสว่ น ดอกคำ� เลอื ดแรด สงิ่ ละ ๔ สว่ นทำ� เปนจณุ บททำ� แทง่ ไวล้ ายนำ�้ ดอกไมแ้ ทรกพมิ เสนมา่

เหมย่ี วใหก้ นิ แกพ้ ศิ ทจุ รติ โทษคอื โลหติ ตอ้ งพฆิ าฎนน้ั หายดนี กั ๚ ขนานหนงึ่ เอาเลอื ดชา้ ง เลอื ดแรด ขงิ แหง้ ะ

พรกิ ไท สง่ิ ละสว่ น โลดทนง ๒ สว่ น ทำ� เปน ทำ� แทง่ ไวล้ ายนำ้� สรุ าแทรกใหก้ นิ แกโ้ ลหติ ทจุ รติ โทษ

โทษคอื โลหติ ตอ้ งพฆิ าฎนนั้ หายวเิ สศนกั ๚ะ

116

ค�ำอ่าน
๏ สทิ ธกิ าริยะ ล�ำดบั นี้จะกล่าวดว้ ยนยั หนึ่งใหมว่ า่ ด้วยลกั ษณะโลหิตทุจริตโทษ คอื
โลหติ ตอ้ งพิฆาตอันตกต้นไม้แลต้องทุบถองตโี บยนัน้ เป็นคำ� รบ ๓ ลกั ษณะอันน้ีแจ้งอยใู่ น
คมั ภรี (์ มจุ ฉาปกั ข)ั นทกิ าโนน้ แลว้ จดั เปน็ สนั ทฆาตฝา่ ยบรุ ษุ ณ ทนี่ ี้ จะวา่ แตส่ ตรอี ยา่ งเดยี ว
ถา้ สตรภี าพผใู้ ดเปน็ ดงั กลา่ วมาแตห่ ลงั นนั้ ทา่ นวา่ ไขถ้ งึ ซงึ่ พฆิ าตนกั โลหติ นน้ั กระทบชำ�้ หอ้
เขา้ ระคนกับโลหติ ระดู จ่งึ แห้งเขา้ กรงั ติดกระดูกสันหลงั อยู่ จึงได้ชือ่ ว่าโลหติ ระดูกรงั แหง้ ก็
วา่ เพราะอาศยั โลหติ พกิ ารดงั นี้ ถา้ จะแกเ้ อาใบมะขาม ใบสม้ ปอ่ ย ใบมะตมู เทยี นดำ� เลอื ด
แรด มะขามเปียก ยาดำ� เอาเสมอภาคตม้ ตามวธิ ี ให้กินประจเุ ลอื ดเนา่ เลอื ดร้ายเลอื ดกรงั
อันบงั เกดิ แต่โลหติ ทจุ ริตโทษคือโลหติ อันตอ้ งพฆิ าตน้นั หายดนี กั ๚
ขนานหนึ่งให้เอาผักชีทัง้ ๒ ผลสรรพพษิ ขมน้ิ ออ้ ย ตรีกูฏ ผวิ มะกรดู การบูร สิง่
ละส่วน ไพล ๔ สว่ น ทำ� เปน็ จุณบดท�ำแทง่ ไว้ละลายนำ�้ เลือดแรดต้มแทรกพมิ เสนให้กินแก้
เลอื ดช�ำ้ เลือดหอ้ เลือดกรงั ภายในอนั เกิดแต่โลหติ ทจุ ริตโทษคือโลหิตตอ้ งพฆิ าตน้ันหายดี
นกั ๚
ขนานหนง่ึ เอา โกฐทงั้ ๕ เทยี นทง้ั ๕ ผลลกู จนั ทน์ ดอกจนั ทน์ ผลกระวาน กานพลู
จันทนท์ ้งั ๒ กฤษณา กะล�ำพกั อบเชยทัง้ ๒ สมูลแว้ง แกน่ สน กรักขี ชะเอมทัง้ ๒ เปราะ
หอม ผลสรรพพิศ สมอทัง ๓ บอระเพ็ด แห้วหมู ดอกพิกุล เกสรบุนนาค เกสรสารภี
สารส้ม ส่ิงละส่วน ดอกค�ำ เลือดแรด สิ่งละ ๔ ส่วน ทําเป็นจุณบดท�ำแท่งไว้ละลายน�้ำ
ดอกไม้แทรกพิมเสนมะเหม่ยี วใหก้ นิ แกพ้ ษิ ทุจรติ โทษคือโลหิตตอ้ งพิฆาตน้ันหายดนี ัก ๚
ขนานหนงึ่ เอา เลอื ดช้าง เลือดแรด ขงิ แหง้ พรกิ ไทย สิง่ ละส่วน โลดทะนง ๒ สว่ น
ทําเป็น(จุณบด)ท�ำแท่งไว้ละลายน�้ำสุราแทรกให้กินแก้โลหิตทุจริตโทษคือโลหิตต้องพิฆาต
นั้นหายวิเศษนัก ๚ะ

117

จารึกต�ำรายา แผน่ ที่ ๔
ศาลาทิศหรดี ว่าด้วยลักษณะโลหติ ทจุ รติ โทษ
118

จารกึ ต�ำรายา แผ่นท่ี ๕
ศาลาทศิ หรดี ว่าดว้ ยก�ำเนิดแหง่ ลมอุนาพัตวาโย

119

แผน่ ท่ี ๕

( วา่ ดว้ ยก�ำเนดิ แหง่ ลมอนุ าพตั วาโย )

คําจารกึ

๏ สทิ ธกิ ารยิ ะ จกลา่ วลกั ษณกำ� เนดิ แหง่ ลมอนั ชอื่ วา่ อนุ า

พตั วาโยเปนเคารบ ๑๓ นนั้ เกดิ แตก่ องอำ� มพฤกษ

แลมตุ ฆาฏ กระทำ� ใหต้ ายจาระขา้ งซา้ ยกม็ ี ขา้ งขวากม็ ี

สมมตุ วิ า่ อำ� มภาจ แตจ่ ะไดถ้ งึ อำ� มภาธนนั้ หามไิ ด้ ถา้ อำ� มภาจ

แลว้ กำ� เนดิ ขวาแถบเดยี วโดยไนยอาจารยท์ า่ นกลา่ วไว้ ถา้ อำ� มพฤกษกำ� เนดิ ซา้ ย แลว้ กระทำ� ให้

เจบทอ้ งถว่ งหวั เหนา่ ใหข้ ดั ปะสาวะใหป้ ะสาวะขนุ่ ใหแ้ สบในลาองคชาด ใหอ้ งคชาดบวมขนึ้ จง่ึ พระฤๅษวี ศิ ณุ

พรตใหแ้ ตง่ ยานแี้ ก้ เอานำ้� มะนาว นำ้� มะพรา้ วนารเิ ก นำ�้ ซาพลู นำ�้ ฝา้ ยแดง นำ�้ ผกั คราด สง่ิ ละทะนาน

นำ้� ผงึ ครงึ ทะนาน ใสก่ ะลาเขยี้ วไปใหป้ นั กอ้ นได้ ใหก้ นิ หนกั + ๑ แกล้ มอนุ าพตั วาโยนน้ั วเิ สศนกั
ยานำ้� มันชอื่ สัมภวะนมิ ิตร เอาบวบฃม นำ�้ เต้าฃม นำ�้ นมราชสี ขมนิ้ ออ้ ย ซ่มปอย บกุ รอ

ผลผักชีทง ๒ ดอกบุนนาก ยุงปัดแม่ม่าย รากอังกาบ ว่านน้�ำ ผักเสี้ยนไท ใบอินทนิน

เอานำ้� สงิ่ ละทนาน นำ้� มนั งาทนาน ๑ หงุ ใหค้ งแตน่ ำ้� มนั แลว้ จงึ เอาลกู จนั ทด์ อกจนั ท กระวาน กานพลู
กนี
เทยี นดำ� เทยี นฃาว ดปี ลี เกลอื แกว้ สง่ิ ละ +๑ ทำ� เปนจณุ ปรงุ ลงในนำ�้ มนตท์ งั ทา ) แกล้ มอนุ า

พตั วาโยนน้ั หายวเิ สศนกั ขนานหนงึ่ เอาโกฏสอ โกฏกา้ นพราว โกฏเชยี ง โกฏบวั โกฏกดกู ลกู จนั ท

กานพลู เจตมูลเพลงิ รากช้าพลู ตคา้ น ดปี ลี ขงิ แหง สิ่งละสว่ น รากมรมุ ๔๘ สว่ นทำ� เปน

จณุ บดลายนำ�้ เปลอื กมรมตม้ กไ็ ดน้ ำ�้ ขงิ ตม้ กไ็ ด้ กนิ หนกั +๑ แกล้ มอนุ พตั วาโยอนั บงั เกดิ แตก่ อง
อำ� มพฤษ แลมตุ ฆาฎตระคนกนั หายดนี กั แลลมแนน่ นา่ อกกระทำ� ใหอ้ าเจยี นใหห้ อบได
ใหท้ อ้ งเมอ่ืพขยอึ้นตงะ)โพผกอดื แผละเอมมอื่ ยแทลว่ั แสกรม้รตพุ ฆางากฏาปยวดดทง่ งอ้ กงลา่ วลมมาเปนนนั้ หากดเยท้อานานวเ)ิ สศนใหกั ้ เสียด
)
๚แะทง

120

ค�ำอา่ น
๏ สทิ ธกิ าริยะ จะกลา่ วลกั ษณะกำ� เนดิ แหง่ ลมอนั ชอ่ื วา่ อุนาพตั วาโยเปน็ คำ� รบ ๑๓
น้ันเกิดแต่กองอัมพฤกษ์แลมุตฆาต กระท�ำให้ตายจาระข้างซ้ายก็มี ข้างขวาก็มี สมมติว่า
อมั พาต แตจ่ ะไดถ้ งึ อัมพาตนั้นหามไิ ด้ ถา้ อัมพาตแลว้ กำ� เนิดขวาแถบเดยี วโดยนยั อาจารย์
ทา่ นกล่าวไว้ ถ้าอัมพฤกษก์ ำ� เนดิ ซ้าย แลว้ กระท�ำให้เจ็บทอ้ งถว่ งหัวเหน่าให้ขดั ปสั สาวะ ให้
ปัสสาวะขุ่น ให้แสบในลำ� องคชาติ ให้องคชาติบวมขนึ้ จ่งึ พระฤๅษีวิษณุพรตให้แตง่ ยานี้แก้
เอานำ�้ มะนาว นำ�้ มะพร้าวนาฬิเก นำ�้ ชะพลู นำ้� ฝา้ ยแดง น้�ำผักคราด สิง่ ละทะนาน น้ำ� ผงึ้
ครง่ึ ทะนาน ใสก่ ะลาเคย่ี วไปใหป้ น้ั กอ้ นได้ ใหก้ นิ หนกั ๑ สลงึ แกล้ มอนุ าพตั วาโย ยานำ�้ มนั
ชอ่ื สัมภวะนิมติ ร เอาบวบขม น้ำ� เต้าขม นำ้� นมราชสีห์ ขม้นิ อ้อย สม้ ป่อย บกุ รอ ผลผกั ชี
ทง้ั ๒ ดอกบนุ นาค ยุงปัดแม่มา่ ย รากองั กาบ วา่ นน�ำ้ ผกั เสย้ี นไทย ใบอนิ ทนิล เอาน้ำ� สง่ิ
ละทนาน น้�ำมันงาทะนาน ๑ หงุ ใหค้ งแต่นำ้� มัน แลว้ จึงเอาลูกจันทน์ดอกจันทน์ กระวาน
กานพลู เทียนด�ำ เทยี นขาว ดีปลี เกลือแกว้ สิ่งละ ๑ สลงึ ทำ� เปน็ จณุ ปรงุ ลงในน�้ำมนต์ทง้ั
กนิ ท้งั ทา แกล้ มอุนาพัตวาโยนน้ั วเิ สศนกั
ขนานหนึ่ง เอาโกฐสอ โกฐก้านพร้าว โกฐเชียง โกฐบัว โกฐกระดูก ลูกจันทน์
กานพลู เจตมูลเพลงิ รากชะพลู ตะค้าน ดีปลี ขิงแหง้ สงิ่ ละสว่ น รากมะรมุ ๔๘ สว่ นท�ำ
เปน็ จณุ บดละลายน้�ำเปลอื กมะรุมต้มก็ได้ น้ำ� ขงิ ตม้ กไ็ ด้ กินหนกั ๑ สลงึ แกล้ มอนุ าพัต
วาโยอันบงั เกดิ แตก่ องอมั พฤกษ์ แลมุตฆาตระคนกันหายดีนกั แลลมแน่นหนา้ อกกระทำ�
ใหอ้ าเจยี นใหห้ อบได้ให้ท้องขน้ึ ทอ้ งพอง ผะอดื ผะอม แลแก้มุตฆาตปวดท้อง ลมเปน็ กอ้ น
ลมเปน็ ดาน ลมเปน็ เถา ให้เสียด ใหแ้ ทง เมอื่ ยตะโพก แลเมื่อยทว่ั สรรพางค์กาย ดังกลา่ ว
มานน้ั หายวิเศษนัก ๚ะ

121

แผน่ ท่ี ๖

( วา่ ดว้ ยลกั ษณะรตั ตธาตอุ ตสิ าร )

คําจารกึ

๏ สทิ ธกิ ารยิ จะกลา่ วลกั ษณในรตั ะอะ

ตสิ าร อนั เปนโบราณกำ� เนดิ นนั้ เปนเคารพ ๓

เกดิ แตก่ องปถวี มเี กษาเปนตน้ มทั ธะเกมทั ธลงุ

เปนทสี่ ดุ มอี าการกระทำ� ใหล้ งจะประมาณมไิ ด้ ะ

ใหอ้ จุ าระแดงดงั โลหติ เนา่ แลเสมหะระคน บางทเี ขยี วดงั ใบไม้

ใหแ้ พทยพงึ พจิ ารณา ถา้ จะแกใ้ หเ้ อา ลกู จนั ทเ์ ทด ลกู เบญกานี กฤษณา จนั ทง้ั ๒

สเี สยี ดทงั ๒ กำ� ยาน ชนั ตะเคยี น พรกิ ไท ขงิ มาศเหลอื งเอาเสมอภากทำ� เปนจณุ บด

เปนแทง่ ไวล้ ายนำ�้ ครง่ั กไ็ ดน้ ำ้� ฝางกไ็ ด้ กนิ แกร้ ตั ะธาตอุ ะตสิ าร แลอะตสิ ารทงั้ ปวงหายวเิ สศ

ดีนัก ๚ อนงึ่ เอา ผัดเฉด กะทอื มะกรูด กรงุ เขมา เปลอื กมูกมัน เปลอื กกะทมุ่ นา ะ

เปลอื กหามกราย ยางแตว้ ตาลทงั ๕ กะเทยี ม อตุ พศิ ลกู มตมู ออ่ น โกฏสอ ดปี ลี จนั ทงั ๒

ยาทงั นเี้ อาเสมอภาค สงั กระนเี ทา่ ยาทงั หลายทำ� เปนจณุ บดทำ� แทง่ ไว้ เมอ่ื จะกนิ แทรกฝน่ิ กนิ แก้

รตั ะธาตอุ ะตสิ าร กลา่ วคอื ธาตวุ ปิ รติ กด็ ี แลลงในกองฤศดวงกด็ ี แลเปนไขส้ ง่ิ ใด ๆ กด็ ี สดุ แต่
หนัก
เขา้ อะตสิ ารแกโ้ ลหติ ตกทวาร เบา ) กด็ ี แกม้ กู เลอื ดปวดมวนในกองอะตสิ ารดงั กลา่ วมาแตห่ น

หลงั กด็ ลี ายนำ�้ กะทอื นำ�้ ไพล นำ้� เปลอื กมเดอ่ื นำ้� เปลอื กแคนำ้� ปนู ไสกไ็ ด้ รำ� หศั ภมิ เสน กนิ แกอ้ ตสิ าร

ดงั กลา่ วมาแตห่ นหลงั นน้ั หายวเิ สศนกั ๚ อนง่ึ เอา โกฏทงั ๕ เทยี รทงั ๕ ลกู เรว

ลกู กระวาร การพลู สงิ่ ละ ๒ สว่ น ยางเปลอื กโปลง แกแล เปลอื กหวา้ ขมน้ิ ออย้

ลกู ทบั ทมิ ออ่ นสงิ่ ละ ๒ สว่ น ทำ� เปนจณุ ลายนำ้� ใบชาตม้ กนิ แกธ้ าตอุ ตสิ ารหายดนี กั ๚ะ๛

122

ค�ำอ่าน
๏ สิทธกิ าริยะ จะกลา่ วลกั ษณะในรตั ตธาตุอติสาร อนั เปน็ โบราณก�ำเนดิ นั้นเป็นคาํ
รบ ๓ เกดิ แตก่ องปฐวี มเี กสาเปน็ ตน้ มมี ตั ถเกมตั ถลงุ คงั เปน็ ทส่ี ดุ มอี าการกระทำ� ใหล้ งจะ
ประมาณมไิ ด้ ให้อจุ จาระแดงดงั โลหติ เน่าและเสมหะระคน บางทเี ขยี วดังใบไม้ให้แพทยพ์ งึ
พิจารณา ถา้ จะแก้ใหเ้ อาลูกจนั ทนเ์ ทศ ลูกเบญกานี กฤษณา จันทนท์ งั้ ๒ สเี สยี ดท้งั ๒
กำ� ยาน ชนั ตะเคยี น พรกิ ไทย ขงิ มาศเหลอื ง เอาเสมอภาคทำ� เปน็ จณุ บดเปน็ แทง่ ไว้ ละลาย
น�้ำคร่งั กไ็ ด้ น้ำ� ฝางก็ได้ กินแก้รตั ตธาตอุ ตสิ าร และอติสารทง้ั ปวงหายวเิ ศษดีนกั ๚
อนงึ่ เอาผกั กระเฉด กระทอื มะกรดู กรงุ เขมา เปลอื กมกู เปลอื กกระทมุ่ นา เปลอื ก
หามกราย ยางแตว้ ตาลทง้ั ๕ กระเทียม อตุ พิด ลกู มะตมู ออ่ น โกฐสอ ดปี ลี จันทนท์ ้งั ๒
ยาทง้ั นเี้ อาเสมอภาค สงั กรณเี ทา่ ยาทง้ั หลายทำ� เปน็ จณุ บดทำ� แทง่ ไว้ เมอ่ื จะกนิ แทรกฝน่ิ กนิ
แกร้ ัตตธาตอุ ตสิ าร กลา่ วคือธาตวุ ิปรติ กด็ ี แลลงในกองริดสดี วงก็ดี และเปน็ ไขส้ ิง่ ใด ๆ ก็ดี
สุดแต่เข้าอติสารแก้โลหิตตกทวารหนักทวารเบาก็ดี แก้มูกเลือดปวดมวนในกองอติสารดัง
กล่าวมาแตห่ นหลังก็ดี ละลายน้�ำกะทอื น้ำ� ไพล นำ้� เปลอื กมะเดื่อ น้ำ� เปลอื กแค นำ้� ปูนใส
กไ็ ด้ ร�ำหัด ภมิ เสน กินแกด้ งั กลา่ วมาแต่หนหลงั น้ันหายวิเศษนกั ๚
อนึง่ เอา โกฏทงั้ ๕ เทยี นทง้ั ๕ ลูกเร่ว ลูกกระวาน กานพลู ส่งิ ละ ๒ ส่วน ยาง
เปลือกโปลง แกแล เปลือกหว้า ขม้นิ ออ้ ย ลกู ทบั ทมิ ออ่ นสงิ่ ละ ๒ สว่ น ท�ำเปน็ จุณละลาย
นำ�้ ใบชาต้มกินแก้ธาตุอติสารหายดนี กั ๚ะ๛

123

จารึกต�ำรายา แผน่ ที่ ๖
ศาลาทิศหรดี ว่าด้วยลกั ษณะรตั ตธาตอุ ตสิ าร
124

จารกึ

ต�ำ รายา

-

ศาลาฤาษี
ฉบับพลัด

ออกจากอาคาร

125

แผน่ ท่ี ๐

( วา่ ดว้ ยสรรนบิ าต ๕ ประการ

คอื วสิ มสรรนบิ าต )

คําจารกึ

๏ สทิ ธกิ ารยิ ์ ะ ลำ� ดบั นจี้ ะกลา่ ว ดว้ ยไนยหนงึ่ ใหม่
วา่ ดว้ ยลกั ษณว์ ณั โรคพายในอนั วเิ สศซง่ึ มไิ ดม้ เี นอ่ื ง
กนั มาแตฝ่ ี ๑๘๐) ประการดจุ กลา่ วมาแลว้ นน้ั หามไิ ด้
มอี ยคู่ ำ� ภริ แ์ พทยท์ งั หลายตา่ ง ๆ คดั ออกมาตามอา
จารยกลา่ วไวส้ บื ๆ กนั มาดงั่ นี้ มปี รากฎสจี ำ� พวก จำ� พวกหนง่ึ ชอ่ื
ฝจี กั รนารายน์ จำ� พวกหนง่ึ ชอื ฝสี ตุ วาตจำ� พวกหนง่ึ ชอื ดาวดาษฟา้ จำ� พวกหนงิ
ชอื ฝวี ณั ะคดุ แลประเพศทงั้ สปี ระการนต้ี า่ งตางกนั แพทยท์ งั หลายพงึ รดู้ งั่ นี้ ๚ ในลำ� ดบั นี้
จะกลา่ วแตล่ กั ษณฝจี กั รนารายณน์ นั้ กอ่ นเปนปถม มกั ขน้ึ รอบสะดอื ขา้ งใน มปี ระเพศกระทำ� ใหฟ้ กบวม
แขงเปนดาน วณั ะโรคผา่ ยในอนั นเี้ กดิ แตก่ องลม ออะุทโังทคคะะมมาาววาาตต) พดั ระคนกนั เขา้ รอบหลกั
ใหกชเ้ จลายาบ่ วเแปคตนอื ส่ขรอวะาดบสอืมะถอี ดงึาลอกื เนา้ิ ปรปนก่ีรตจะน้ นทนเำ� ดน้ัใหริม้ไไิ กดเแสจลเ้ดียปุกกกดน)ม็ ปไิกรดกล้ งต้ิถิา้ โแลขลกหึน้งเ้ติ)ขแา้ ลมมนกั กั ำ้�อใเหหออ้กลาอบืเจงบุ ยจี โงนึ พปใหทรเะ้ามมงอื่ชวยนอ่ กกงรสนัะะเดขดกูา้ อืสถนั วา้ หหณั ลญโงั รเงิปคเปนซนกง่ึ ซำก� ลา้ ลยงั า่ ว
มาน้ี อาจารยว์ า่ ไวว้ า่ เปนอะสาทะยะโรครกั ษายากนกั แพทยพ์ งึ รดู้ งั น้ี ฯ ถา้ จะแกเ้ อา ยาเขา้ เยน็
ทงั สอง รากคดั คา้ วหมู เชอื กเขาหนงั งอ้ นหมหู ลวง แกน่ เหลก็ แกน่ แสมทงั สอง ขา่ แก่ ใบมดั กา เกลอื ธาร
สง่ิ ละ +๕ใหต้ ม้ ตามวทิ ธใี หก้ นิ ตามกำ� ลงั แกว่ ณั โรคอนั ชอ่ื วา่ ฝจี กั รนารายนอ์ นั บงั เกดิ ขนึ้ รอบสดอื ขา้ งในนน้ั หายดนี กั
๏ ขนานหนง่ึ เอา แกน่ แสมทะเล ยาเขา้ เยน็ รกี ะตกุ เอาเสมอภาคตม้ ตามวทิ ธใีหก้ นิ ใหก้ นิ แกฝ้ จี กั รนารายนน์ นั้ หายดนี กั ๚
๏ ยาเกลอี นเอา ใบนำ�้ เตา ใบผกั เปด ใบผกั หนอก ขมน้ิ ออ้ ย ใบฝา้ ยเทศ นำ้� ตาลทราย ของรอ้ นสามกะเทยี ม ไพล
เอาเสมอภาคบดดว้ ยสรุ าพอกเกลอื นวณั โรค อนั ชอ่ื วา่ ฝจี กั รนารายนบ์ งั เกดิ ขนึ้ รอบสดอื ขา้ งในกระทำ� พศิ
ตา่ งตา่ งหาย แลพอกเกลอ่ื นสรรพโรคทงั้ ปวงกไ็ ด วเิ สศนกั ๚ ๚ะ๛

126

ค�ำอา่ น
๏ สิทธกิ ารยิ ์ ลำ� ดับนีจ้ ะกลา่ ว ด้วยนยั หนง่ึ ใหม่ ว่าด้วยลกั ษณะวัณโรคภายในอัน
วเิ สศซึ่งมิไดม้ ีเนื่อง กนั มาแตฝ่ ี ๘ ประการ ๑๐ ประการ ดุจกล่าวมาแลว้ นนั้ หามไิ ด้มอี ยู่
คัมภรี ์แพทย์ทั้งหลายตา่ ง ๆ คัดออกมาตามอาจารยก์ ลา่ วไวส้ บื ๆ กนั มาด่ังนี ้ มีปรากฎสี
จ�ำพวก จำ� พวกหนึ่งช่อื ฝจี ักรนารายณ์ จ�ำพวกหนึ่งชือ่ ฝีสุตวาตจำ� พวกหน่งึ ช่ือ ดาวดาดฟา้
จำ� พวกหนง่ึ ชอ่ื ฝวี รรณะคดุ แลประเพศทงั้ สป่ี ระการนตี้ า่ งตา่ งกนั แพทยท์ งั หลายพงึ รดู้ งั่ น้ี ๚
ในล�ำดับนี้จะกล่าวแต่ลักษณฝีจักรนารายณ์นั้นก่อนเปนปถม มักขึ้นรอบสะดือข้าง
ใน มปี ระเพศกระท�ำให้ฟกบวม แข็งเปนดาน วัณโรคฝ่ายในอันน้เี กิดแตก่ องลมอโธคมา
วาต ลมอุทธังคมาวาต พดั ระคนกันเข้ารอบหลกั กลา่ วคือ รอบสะดือ เปน็ ตน้ น้นั มิได้เป็น
ปรกติ โลหติ แลน�ำ้ เหลอื งจงึ ประมวลกนั เข้า ถ้าหญิงเป็นซ้าย ชายเปน็ ขวา มีอาการกระท�ำ
ใหจ้ ุก ให้แดก ให้เสยี ด กลิง้ ข้นึ กลิ้งลง มักให้อาเจยี นใหเ้ ม่ือยกระดกู สันหลังเปน็ กำ� ลงั ให้
เจ็บแต่สะดือถึงล้ินปี่ จนเดินไกลก็มิได้ ถ้าแก้เข้ามักออกบุพโพทางช่องสะดือ วัณโรคซึ่ง
กลา่ วมาน้ี อาจารย์วา่ ไว้วา่ เป็นอสาทยิ ะโรค รกั ษายากนกั แพทยพ์ งึ รู้ดังนี้ ฯ
ถา้ จะแกเ้ อา ยาเขา้ เย็น ทัง้ สอง รากคดั คา้ วหมู เชอื กเขาหนงั ง้อนหมูหลวง แก่น
เหลก็ แกน่ แสมทง้ั สอง ขา่ แก่ ใบมัดกา เกลอื ธาร ส่ิงละ ๕ ตำ� ลงึ ให้ต้มตามวธิ ี ให้กิน
ตามก�ำลังแก่วัณโรคอันชือ่ ว่า ฝีจักรนารายณ์ อนั บังเกิดข้นึ รอบสะดอื ขา้ งในนั้น หายดนี ัก
๏ ขนานหน่งึ เอา แกน่ แสมทะเล ยาเขา้ เยน็ รีกะตุก เอาเสมอภาคต้มตามวิธีใหก้ ิน
ให้กนิ แก้ฝจี กั รนารายณน์ ้นั หายดีนัก ๚
๏ ยาเกลื้อนเอา ใบน�้ำเตา ใบผกั เปด ใบผักหนอก ขมน้ิ ออ้ ย ใบฝ้ายเทศ น้ำ� ตาล
ทราย ของรอ้ นสาม กระเทยี ม ไพล เอาเสมอภาคบดด้วยสุรา พอกเกลือนวณั โรค อั น
ชื่อว่าฝีจักรนารายณ์บังเกิดข้ึนรอบสดือข้างในกระท�ำพิศต่างต่างหายแลพอกเกล่ือนสรรพ
โรคทง้ั ปวงก็ได้ วิเศษนัก ๚ ๚ะ๛

127

จารกึ ตำ� รายา แผ่นท่ี ๐
ฉบับพลดั ว่าด้วยสรรนบิ าต ๕ ประการ คือวสิ มสรรนบิ าต
128

จารกึ ต�ำรายา แผน่ ท่ี ๑
ฉบบั พลดั วา่ ดว้ ยสรรนบิ าต ๕ ประการ คอื วสิ มสรรนิบาต

129

แผน่ ท่ี ๑

( วา่ ดว้ ยสรรนบิ าต ๕ ประการ
คอื วสิ มสรรนบิ าต )

คําจารกึ
๏ สทิ ธกิ ารยิ ลำ� ดบั นจ้ี ะกลา่ วไนยหนง่ึ ใหม่ วา่ ดว้ ย
ลกั ษณเบญกาลสรรนบิ าต ๕ ประการ คอื วสิ มสรรนบิ าตนน้ั
เปนเคารพย์ ๕ ซง่ึ เกดิ ดว้ ยบรโิ ภคของอนั มพี ศิ ม์ แลถกู ตอ้ งสงิ่
ของอนั มพี ศิ ม์ เปนอชณิ ะโรคกลา่ วคอื สำ� แลง อนงึ่ มไิ ดป้ ระพฤตอิ ริ ยิ าบถไดเ้ สมอ คอื แปลก
แลทนี่ อนนน้ั เปนตน้ จงึ่ มอี าการอนั กระทำ� ใหบ้ งั เกดิ นน้ั เกดิ แตเ่ สพเบญจะกามคณุ มกั ใหจ้ ติ ระสำ�่

...(ชำ� รดุ )... ใหส้ ะอกึ สะอนื้ ใหค้ รน่ั กาย แลใหบ้ รโิ ภคอาหารมไิ ดด้ งั กลา่ วมาน้ี อาจารยก์ ำ� หนดไวว้ า่ ชอื่ วสิ ม
...(ชำ� รดุ )... ถา้ จะแกใ้ หเ้ อารากกำ� จาย เปลอื กโมกมนั เปลอื กโมกหลวง เปลอื กกะดงั งา จกุ โรหณิ ี ขา่ ตน้
...(ชำ� รดุ )... (โกฎ) สอ โกฎเขมา โกฏจิ ลุ าสำ� ภา โกฎกกั กรา โกฎกกั กลงิ โกฎกะดกู เทยี นเยาวภานี
...(ช�ำรุด)... จันท์ทัง ๒ จันทฉะมด ผลกะดอม บรเพด เถายอดด้วยเอาเสมอภาค
...(ชำ� รดุ )... ทำ� แทง่ ไวล้ ายนำ�้ รอ้ นกนิ แกไ้ ขอ้ นั ชอื่ วา่ วสิ มสรรนบิ าต อนั บงั เกดิ ดว้ ยอะชณิ โรคกลา่ วคอื
...(ชำ� รดุ )... วเิ ศศนกั ๚ อนง่ึ เอา เถายอดดว้ น สงั กะระนี จนั ทแ์ ดง จนั ทฉ์ ะมด เนยี ระภศู รี
...(ชำ� รดุ )... รอนทอง เปลอื กโมกหลวงเอาเสมอภาค ตม้ ตามวธิ ใี หก้ นิ แกไ้ ขอ้ นั ชอ่ื วา่ วสิ มสรรนบิ าตนนั้
หายดีนัก ๚ อนงึ่ เอา โกฎทัง ๔ เทยี นทัง ๕ กฤษณา กล�ำภัก ฉะลดู ขอมดอก จันทแ์ ดง
จนั ทข์ าว อบเชย สะมลุ แวง้ (เ)ทพทาโร ขา่ ตน้ จกุ กะโรหณิ ี เปลอื กโมกหลวง เปลอื กคนทสิ อกรงุ เขมา
รากมะแวง้ ตน้ รากมะกลำ�่ เครอื รากคนู เปลอื กกนั เกรา รากรกฟา้ รากหยา้ นาง เอาเสมอ
ทำ� เปนจณุ บททำ� แทง่ ไวล้ ายนำ�้ รอ้ นแทรกภมิ เสนกนิ แกไ้ ขอ้ นั ชอ่ื วา่ วสิ มสรรนบิ าตหายวเิ ศศนกั ๚ะ๛

130

ค�ำอา่ น
๏ สิทธิการิยะ ล�ำดับนี้จะกล่าวนัยหน่ึงใหม่ ว่าด้วยลักษณเบญกาลสรรนิบาต ๕
ประการ คือวิสมสรรนิบาตน้ัน เปนค�ำรบ ๕ ซ่ึงเกิดด้วยบริโภคของอันมีพิษ แลถูกต้อง
ส่ิงของอันมีพิษ เป็นอชิณะโรคกล่าวคือ ส�ำแลง อน่ึง มิได้ประพฤติอิริยาบถได้เสมอ คือ
แปลกแลท่ีนอนน้ัน เป็นต้น จ่ึงมีอาการอันกระท�ำให้บังเกิดนั้น เกิดแต่เสพเบญจกามคุณ
มักใหจ้ ติ ระสำ�่ ... (ชำ� รดุ ) ... ให้สะอึกสะอนื้ ใหค้ รั่นกาย แลใหบ้ ริโภคอาหารมไิ ด้ดงั กลา่ ว
มาน้ี อาจารย์กำ� หนดไวว้ า่ ชื่อวสิ ม ... (ชำ� รดุ ) ... ถา้ จะแก้ให้เอารากกำ� จาย เปลอื กโมกมนั
เปลือกโมกหลวง เปลอื กกระดงั งา จกุ โรหณิ ี ขา่ ตน้ ... (ช�ำรุด) ... (โกฐ) สอ โกฐเขมา
โกฐจฬุ าลัมภา โกฐกกั กรา โกฐกักกลง้ิ โกฐกระดูก เทยี นเยาวพาณี ... (ช�ำรุด) ... จนั ทน์
ท้ัง ๒ จนั ทน์ชะมด ผลกระดอม บรเพด็ เถายอดด้วน เอาเสมอภาค ... (ชำ� รดุ ) ... ท�ำ
แทง่ ไวล้ ะลายนำ�้ รอ้ นกนิ แกไ้ ขอ้ นั ชอื่ วา่ วสิ มสรรนบิ าต อนั บงั เกดิ ดว้ ยอชณิ ะโรคกลา่ วคอื ...
(ชำ� รุด) ... วิเศษนกั ๚
อน่ึงเอา เถายอดด้วน สังกรณี จันทน์แดง จันทน์ชะมด เนระพูสี ... (ช�ำรุด)...
(ว่าน) ร่อนทอง เปลือกโมกหลวงเอาเสมอภาค ต้มตามวิธีให้กินแก้ไข้อันชื่อว่าวิสมสรร
นิบาตน้ัน หายดีนกั ๚
อนึ่งเอา โกฐท้ัง ๔ เทยี นท้งั ๕ กฤษณา กะล�ำภัก ชะลูด ขอมดอก จันท์แดง จันท์
ขาว อบเชย สะมุลแวง้ เทพทาโร ข่าต้น จุกกะโรหณิ ี เปลอื กโมกหลวง เปลอื กคนทสิ อ
กรงุ เขมา รากมะแวง้ ตน้ รากมะกลำ�่ เครอื รากคนู เปลอื กกนั เกรา รากรกฟา้ รากหญา้ นาง
เอาเสมอ ทำ� เปนจณุ บดท�ำแทง่ ไว้ละลายน�ำ้ ร้อนแทรกพมิ เสน กนิ แก้ไขอ้ ันชื่อวา่ วสิ มสรร
นบิ าตหาย วิเศษนกั ๚ะ๛

131

แผน่ ท่ี ๒

( วา่ ดว้ ยนวิ่ กรวด )

คําจารกึ

๏ สทิ ธกิ ารยิ ลำ� ดบั นจ้ี ะกลา่ วดว้ ยไนยหนง่ึ วา่ ดว้ ย

ลกั ษณนว่ิ กรวดนเ้ี ปนเคารพ ๒ เมอ่ื จะบงั เกดิ นนั้ เกดิ

แตก่ องอาโปธาตถุ อย คอื นำ้� ปะสาวะมไิ ดเ้ ชย่ี วดว้ ยกำ� ลงั วาโย

พดั นน้ั ออ่ นไป แลนำ้� ปะสาวะนนั้ กเ็ ตรอะตรองลงเปนตะกอนเขา้ มไิ ดเ้ ดริ

ออกไปตามทวารเบา กก็ มุ กนั เขา้ มสิ นั ถานดจุ เมดกรวด มอิ าการกระทำ� ใหเ้ จบแสบเปนกำ� ลงั ใหท้ ำ�
๒
ปะสาวะนนั้ เดริ ไปวนั ละ ๓ ) ครง้ั หยดยอ้ ย บางทเี ปนบพุ โพบางทเี ปนโลหติ บางทเี ปนประเมหะระคนกนั ออก

มากระทำ� ใหป้ วดภว่ ง แร้อสนบ) เปนกำ� ลงั ตามอาจารยิ กลา่ วไว้ ถา้ จะแกเ้ อา ดอกคำ� ไท ฝางเสน ผกั ทงั
สงิ่ ละกำ� มอื กลว้ ยนำ้� หา่ ม๓ลกู กลน้ั ใจตดั ทหา้ ัวย) สารซม่ ดนิ ประสวิ ขาวสง่ิ ละ๒ตม้ ตามวธิ ใี หก้ นิ แกน้ วิ่ กรวด
ซงึ่ กระทำ� ใหข้ ดั ปะสาวะ แลใหป้ ะสาวะไปวนั ละ ๓๒๐๐)ครง้ั นนั้ หายดนี กั ๚ ขนานหนง่ึ เอา นำ้� มะนาว นำ�้ ผงึ้

สงิ่ ละถว้ ย สารซม่ ดนิ ประสวิ ขาว สงิ่ ละ ๒+ เบยี้ จนั่ ๗ เบย้ี ใสล่ งในนำ�้ มะนาวแชไ่ วใ้ หเ้ ปอ่ื ยละลาย จงิ่ เอา
รากคดั เคา้ ใหม้ ากใสน่ ำ�้ ๔ ถว้ ยเขย้ี วเอาแตถ่ ว้ ย ๑ แลว้ จงึ เอาแตงโมผลใหญผ่ ล ๑ แขวะเอา เเมย่อืด็ )

ออกเสยี ใหห้ มด จงึ่ เอายานใี้ สล่ งในแตงโมสมุ ไฟแกลบใหส้ กุ ดี แลว้ จง่ึ เทออกใหก้ นิ ตามกำ� ลงั แกน้ วิ่

กรวด ซงึ่ กระทำ� คมุ กนั เขา้ มสี นั ถานดงั เมดกรวดนน้ั ตกออกหายสน้ิ ดนี กั ๚ ขนานหนง่ึ เอา นำ้� มะนาว

นำ้� มะกรดู นำ้� มะ... นำ�้ ซม่ ขาม นำ้� ซม่ สาชสู งิ่ ละถว้ ย ๒+ เบยี้ จน่ั ๗ ถว้ ย สารซม่ ดนิ ประสวิ ขาว สงิ่ ละ ๒ คลุ ี
กวนกันเขา้ แชต่ ากแดดไว้สามวนั ให้กนิ ตามกำ� ลังแก้นวิ่ กรวด แลสรรพนว่ิ ทังปวงใหต้ กสนิ้

หายดีนกั ๚ ขนานหน่ึงเอา รากมะภู่ รากมะเมยี ศศี ะเตา่ เกียจ ใบเทยี นย้อมมือ ไพล

ขม้นิ ออ้ ย จันท์ท้ัง ๒ เอาเสมอภากตามวธิ ใี หก้ นิ แกน้ ่วิ กรวดหายวเิ สศดีนกั ๚ะ๛

132

ค�ำอ่าน
๏ สิทธกิ าริยะ ลำ� ดับน้จี ะกลา่ วดว้ ยนยั หน่ึง ว่าดว้ ยลกั ษณะน่วิ กรวดนเ้ี ป็นคำ� รบ ๒
เม่ือจะบังเกิดน้ันเกิดแต่กองอาโปธาตุถอย คือ น้�ำปัสสาวะมิได้เช่ียวด้วยก�ำลังวาโยพัดน้ัน
อ่อนไป แลน�้ำปัสสาวะน้ันก็เกรอะกรองลงเปนตะกอนเข้ามิได้เดินออกไปตามทวารเบา ก็
กุมกันเข้ามีสันฐานดุจเม็ดกรวด มีอาการกระท�ำให้เจ็บแสบเป็นก�ำลัง ให้ท�ำ ปัสสาวะน้ัน
เดินไปวันละ ๒ คร้งั ๓ ครั้งหยดยอ้ ย บางทเี ปน็ บุพโพ บางทีเปน็ โลหติ บางทีเปน็ ประเม
หะระคนกันออกมากระท�ำให้ปวดพ่วงแสบ พว่ งรอ้ น เป็นก�ำลงั ตามอาจารยก์ ลา่ วไว้ ถา้ จะ
แก้เอา ดอกคำ� ไท ฝางเสน ผกั ทงั สงิ่ ละก�ำมอื กลว้ ยนำ�้ หา่ ม ๓ ลกู กล้ันใจตัดหวั ตัดทา้ ย
สารสม้ ดินประสวิ ขาว ส่ิงละ ๒ ตม้ ตามวธิ ีใหก้ นิ แก้นิ่วกรวด ซ่ึงกระทำ� ให้ขดั ปะสาวะ แล
ใหป้ ะสาวะไปวนั ละ ๒๐ ครัง้ ๓๐ ครัง้ นั้น หายดีนกั ๚
ขนานหน่งึ เอา น�ำ้ มะนาว น้�ำผง้ึ ส่ิงละถ้วย สารสม้ ดินประสวิ ขาว สิง่ ละ ๒ สลงึ
เบ้ียจั่น ๗ เบย้ี ใสล่ งในน้�ำมะนาวแชไ่ วใ้ ห้เป่อื ยละลาย จึง่ เอารากคัดเค้า ใหม้ ากใสน่ �้ำ ๔
ถว้ ย เคยี่ วเอาแต่ถว้ ย ๑ แลว้ จึงเอาแตงโมผลใหญผ่ ล ๑ แขวะเอาเมด็ เอาเยอื่ ออกเสยี ให้
หมด จงึ่ เอายานใี้ สล่ งในแตงโมสมุ ไฟแกลบใหส้ กุ ดี แลว้ จงึ่ เทออกใหก้ นิ ตามกำ� ลงั แกน้ ว่ิ กรวด
ซ่งึ กระท�ำคุมกันเขา้ มสี นั ฐานดังเม็ดกรวดน้นั ตกออก หายสน้ิ ดีนกั ๚
ขนานหนงึ่ เอา นำ้� มะนาว น�้ำมะกรดู น้ำ� มะ... น�้ำซม่ ขาม น�้ำซ่มสาชูส่งิ ละถว้ ย ๒
สลึง เบีย้ จนั่ ๗ ถว้ ย สารส้ม ดนิ ประสิวขาว สง่ิ ละ ๒ คลุ ี กวนกนั เข้าแช่ตากแดดไวส้ าม
วันให้กินตามกำ� ลงั แก้น่ิวกรวด แลสรรพนิ่วทง้ั ปวงให้ตกส้ินหายดีนัก ๚
ขนานหนง่ึ เอา รากมะภู่ รากมะเมยี ศีรษะเตา่ เกยี จ ใบเทียนยอ้ มมอื ไพล ขมิน้
ออ้ ย จันทนท์ ง้ั ๒ เอาเสมอภาคตามวธิ ีให้กนิ แกน้ ่วิ กรวดหายวเิ ศษดีนกั ๚ะ๛

133

จารึกต�ำรายา แผน่ ที่ ๒
ฉบับพลดั ว่าด้วยนิ่วกรวด
134

จารึกต�ำรายา แผ่นท่ี ๓
ฉบับพลัด วา่ ดว้ ยหฤษโรค ช่ือว่าอุระวัณ

135

แผน่ ท่ี ๓

( วา่ ดว้ ยหฤษโรค ชอื่ วา่ อรุ ะวณั )

คําจารกึ

๏ สทิ ธกิ ารยิ ะ ลำ� ดบั นจี้ ะกลา่ ว ดว้ ยไนยหนง่ึ เหนวา่

ดว้ ยลกั ษณหฤษโรคอนั ชอื่ วา่ อรุ ะวณั กลา่ วโรคหฤษดวง

อนั บงั เกดิ ขนึ้ ในทรวงอกนนั้ เปนเคารบสบิ สามมอี าการกระ
เจบ
ทำ� ให้ ปวด ) ในอกเปนกำ� ลงั ใหแ้ หง้ หาเยอื่ มไิ ดบ้ างทใี หไ้ อเปนโลหติ ออกมา

บางทใี หจ้ บั ดจุ ไขเ้ จลยี ง แลใหร้ อ้ นๆ หนาวๆ ใหค้ รน่ั ตวั ยง่ิ นกั ๚ ถา้ จะแก้ เอาเบญมะตมู เบญมะคำ� ไก่

เบญเถาคนั เกลอื สมทุ เอาเสมอภากตม้ กนิ แกห้ ฤษดวงอนั บงั เกดิ ในทรวงอกนนั้ หายดนี กั ๚ ขนานหนง่ึ
จนั แขดาวง) รากมะขามปอ้ ม รากตะบนู ยาเชา้ เยน นำ�้ ประสานทองเอาเสมอภากตม้ กนิ แกห้ ฤษดวงอนั บงั เกดิ ในทรวง
อกนน้ั หายดนี กั ๚ ขนานหนงึ่ เอาสมอไทยเทยี รขาว สะคา้ น รากชาพลู เจตมลู เพลงิ นำ้� ประสารทอง ลกู

รกั ษดำ� บกุ รอเอาเสมอภากทำ� เปนจณุ บดลายนำ�้ ออ้ ยแดงกนิ หนกั แกห้ ฤษดวงอนั บงั เกดิ ในทรวงอก

นั้นหายดนี กั ๚ ขนานหนึง่ เอาบุกรอ แกน่ แสมทะเล เจตมูลเพลงิ

รากสม้ กุง ขิงแหง้ ลูกจนั พรกิ ไท เอาเสมอภาก ท�ำเปนจุณลายนำ้�

รอ้ นกนิ หนัก +๑ แกห้ ฤษดวง อันบงั เกดิ ในทรวงอกนัน้ หายดีนกั ๚ะ๛
ขนานหน่ึง เอาขะมน่ิ อ้อย บาระเพด ขงิ แห้ง เอาเสมอภาคต้มกนิ

แกห้ ฤษดวงอนั บงั เกดิ ในทรวงอกนนั้ หายดนี กั ๚ ขนานหนงึ่ เอามดยอบ เทยี รดำ�

เทยี รแดง เทยี รขาว เทยี รเขา้ เปลอื ก เทยี รตกั แตน เอาเสมอภากตม้ กนิ แกห้ ฤษดวงอนั

เกดิ ในทรวงอกนน้ั หายดนี กั ๚ ขนานหนงึ่ โกฎสอ โกฎเขมา โกฎกะดกู โกฎเชยี ง เทยี รดำ� สงิ่ ละสว่ น

สง่ิ ละสว่ นทำ� เปนจณุ บดลายนำ้� ผง้ึ กนิ หนกั +๑ แกฤ้ ษดวงอนั บงั เกดิ ในทรวงอกหายดนี กั ๚ะ๛

136