Research Method-Dr.Sadoghi

‫اخلاق در پژوهش‪:‬‬
‫مصادیق‪ ،‬نحوه رعایت اخلاق در پژوهش‪،‬‬

‫سرقت معنوی‬

‫نمونه هایی از مطالعات غیر اخلاقی‬

‫■ مطالعه تاسکیجی ‪)Tuskegee Syphilis Study(1932-1972‬‬
‫■ مطالعه ‪ Willow brook Study‬از سال ‪1963-1966‬‬

‫‪55‬‬

‫اخلاق در پژوهش‬

‫‪ ‬کد های اخلاقی‬
‫‪ ‬راهنماهای کشوری حمایت از شرکت کنندگان در تحقیق‬

‫‪56‬‬

‫روش هایی برای حفاظت مشارکت کنندگان مطالعه‬

‫■ بررسی خطر و مزایا مطالعه‬
‫■ کسب رضایت آگاهانه‬
‫■ رازداری و بی نامی‬

‫‪57‬‬

‫گروه های آسیب پذیر‬

‫■ کودکان‬
‫■ افراد ناتوان ذهنی یا عاطفی‬
‫■ افراد شدیدا بدحال یا ناتوان جسمی‬

‫■ بیماری مرحله انتهایی‬
‫■ افراد موسسات‬
‫■ زنان حامله‬

‫‪58‬‬

59

‫راهنمای کشوری اخلاق‬

‫الف) در صورت استفاده از شکل‪ ،‬جدول‪ ،‬پرسشنامه و یا بخش قابل توجهی از متن مورد نظر یا ترجمهی آن‪،‬‬
‫به صورت آوردن عین آن متن‪ ،‬باید علاوه بر آوردن متن در داخل گیومه و ذکر منبع‪ ،‬از مالک معنوی متن اولیه‬

‫اجازهی کتبی اخذ گردد‪.‬‬
‫ب) در صورت استفاده از بخشی جزئی از متن مورد نظر یا ترجمهی آن‪ ،‬به صورت آوردن عین آن متن‪ ،‬باید‬

‫متن مورد نظر در داخل گیومه آورده شود و منبع آن ذکر گردد‪.‬‬
‫ج) در صورت استفاده از متن مورد نظر یا ترجمه آن به صورت نقل به مضمون‪ ،‬جمعبندی‪،‬نتیجهگیری یا‬

‫برداشت ایده‪ ،‬باید منبع آن ذکر گردد‪.‬‬

‫‪60‬‬

‫راهنمای کشوری اخلاق‬

‫■ تبصرهی ‪ )1‬اگر بخشی از متن که مورد استفاده قرار میگیرد‪ ،‬به صورت جزئی‪ ،‬مثل َا در حد تغییر چند کلمه یا آوردن‬
‫معادل آنها یا تغییر زمان افعال‪ ،‬تغییر کند‪ ،‬باز هم شامل موارد مربوط به آوردن عین متن (بند الف یا ب) میگردد‪.‬‬

‫■ تبصرهی ‪ )2‬مندرجات این ماده در مورد مطالب منتشر شدهی قبلی خود نویسنده(گان) دست نوشته نیز صادق‬
‫است‪.‬‬

‫■ تبصرهی ‪ )۳-۷‬در مورد بند ج‪ ،‬نقل به مضمون نباید به گونهای باشد که با منظور نویسنده(گان) اصلی و روح کلی‬
‫نوشتهی آنها منافات داشته باشد‪.‬‬

‫■ مادهی ‪ )۴-۷‬هرگونه مدعایی که در دستنوشته نقل یا بیان میگردد یا هرگونه روش مورد استفاده در دستیابی به‬
‫نتایج‪ ،‬اگر جزو معرفت عمومی و واضح برای مخاطب نباشد‪ ،‬باید با ذکر مرجع باشد‪.‬‬

‫‪61‬‬

‫راهنمای کشوری اخلاق‬

‫■ مادهی ‪ )1-۴‬مادهی ‪ )2-۴‬نویسنده(گان) یک دست نوشته باید هرگونه تعارض منافع خود را که از نگاه‬
‫مخاطبین پوشیدهاست ‪ ،‬در متن یا ذیل دست نوشته بهطور شفاف اعلام نمایند‪.‬‬

‫■ تبصره‪ :‬قرارداد میان پژوهشگر(ان) و حامی مالی پژوهش نباید متضمن منع اعلام هر گونه تعارض منافع در‬
‫دست نوشته حاصله باشد‪.‬‬

‫■ مادهی ‪ )۳-۴‬نویسنده(گان) باید منابع تأمین هزینههای پژوهش و نگارش مقاله را بهطور شفاف معرفی نمایند‪.‬‬
‫■ مادهی ‪ )۴-۴‬اعضای هیأت تحریریه یا شورای سردبیری چنانچه در تصمیمگیری سردبیر در مورد یک دست‬
‫نوشته تأثیرگذار باشند‪ ،‬باید بهطور شفاف و کامل سردبیر را دربارهی هر گونه تعارض منافع در امر مورد نظر‬

‫مطلع نمایند‪.‬‬

‫‪62‬‬

‫نرم افزار شناسایی سرقت ادبی‬

‫‪http://www.duplichecker.com/‬‬

‫‪63‬‬

‫تعارض منافع(‪)conflict of interest‬‬

‫■ تعارض منافع عبارت است از وجود هرگونه منفعت مالی و غیر مالی که‬
‫احتمال دارد نویسنده ‪ ،‬داور یا سردبیر را در اظهار صادقانهی نظر خود تحت‬
‫تأثیر قرار دهد‪ .‬وجود تعارض منافع به خودی خود ایرادی اخلاقی برای یک‬

‫دست نوشته محسوب نمیشود‪.‬‬

‫‪64‬‬

‫تعریف سرقت ادبی(‪)Plagiarism‬‬

‫استفاده از تمامی یا قسمتی از مطالب یا ایدههای منتشر شده یا منتشر نشدهی‬
‫فرد یا افراد دیگر بدون ذکر منبع به روش مناسب یا کسب اجازه در موارد‬
‫ضروری‪.‬‬

‫‪65‬‬

‫انتشارات همپوشان(‪)Redundant / duplicate‬‬

‫■ مادهی ‪ )1-6‬اگر یک نشریهی چاپی یا الکترونیک دست نوشتهای را پیش از این منتشر کرده باشد یا در حال‬
‫بررسی برای انتشار آن باشد‪ ،‬ارسال همان دست نوشته به نشریهی دیگر یا انتشار مجدد آن نادرست است‪.‬‬
‫■ تبصرهی ‪ :1‬اگر نویسنده(گان) دست نوشتهای که در یک نشریه در دست بررسی برای انتشار است‪ ،‬تصمیم‬
‫بگیرند‪ ،‬به هر دلیلی‪ ،‬آن دست نوشته را برای نشریهی دیگری ارسال نمایند‪ ،‬باید ابتدا انصراف خود را از انتشار‬
‫دست نوشته به صورت کتبی به نشریهی اول اعلام نمایند‪ .‬این کار حداکثر تا پیش از اعلام پذیرش دست نوشته‬

‫برای انتشار در نشریهی اول‪ ،‬امکانپذیر است‪.‬‬
‫■ تبصرهی ‪ :2‬اگر سردبیران چند نشریه تصمیم بگیرند که بهطور همزمان یا مشترک دست نوشتهای را منتشر کنند‪،‬‬

‫در صورتیکه هدف از این اقدام تأمین سلامت جامعه باشد و نیز مراتب بهطور شفاف به خوانندگان آن نشریات‬
‫اطلاعرسانی شود‪ ،‬مشروط به رعایت کلیهی حقوق مادی و معنوی مرتبط‪ ،‬این کار بلامانع است‪.‬‬

‫‪66‬‬

‫راهنمای کشوری اخلاق‬

‫■ مادهی ‪ )2-6‬ارسال دست نوشتهای که حاوی حجم قابل توجهی از یک مقالهی منتشر شده یا در حال‬
‫بررسی باشد‪ ،‬برای بررسی جهت انتشار به عنوان مقالهی علمی ‪ -‬پژوهشی نادرست است‪ ،‬حتی اگر به‬
‫مقالهی قبلی ارجاع داده باشد و یا مقالهی قبلی به نویسنده(گان) همین دست نوشته تعلق داشته باشد‪.‬‬
‫■ تبصره‪ :‬تکرار بخش « مواد و روشها » در مقالات بعدی همان نویسنده(گان)‪ ،‬در صورت ضرورت‪ ،‬بلامانع‬

‫است اما در هر حال ذکر مرجع لازم میباشد‪.‬‬
‫■ مادهی ‪ )۳-6‬اگر مقالهای پیش از این به صورت چاپی یا الکترونیک منتشر شده باشد‪ ،‬ارسال ترجمهی‬
‫همان مقاله به زبانی دیگر برای بررسی جهت انتشار‪ ،‬در صورت کسب موافقت سردبیران هر دو مجله و‬

‫اطلاعرسانی شفاف به خوانندگان بلامانع است‪.‬‬

‫‪67‬‬

‫مثال هایی از همپوشانی‬

‫■ ارسال همزمان مقاله به دو یا چند ژورنال‬
‫■ افزودن بخش دیگری از اطلاعات به مقاله قبلی و ارسال آن به مجله با نام تغییر یافته‬

‫■ انتشار دو یا چند مقاله از یک کار‬
‫■ استفاده از حجم زیادی از مقاله قبلی خود در مقاله جدید‬

‫‪68‬‬

‫جعل(‪)Fabrication‬‬

‫ساخت داده و نتایج و ثبت و گزارش آنها‬

‫‪69‬‬

‫تحریف(‪)Falsification‬‬

‫دستکاری روش کار‪ ،‬ابزار یا تغییر و حذف داده ها و نتایج‬

‫‪70‬‬

‫بخش دوم‬

‫‪71‬‬

72

‫روش های پژوهش‬

‫روش های پژوهش‬

‫متناسب با سوال‪ ،‬هدف و فرضیه پژوهش انتخاب می شوند‪.‬‬
‫تحقیق ها از سه دیدگاه دسته بندی می شوند‪.‬‬

‫دیدگاه دوم براساس مفاهیم‪:‬‬ ‫دیدگاه اول براساس هدف مطالعه‪:‬‬

‫کمی(‪)Quantitative‬‬ ‫بنیادی (‪)Basic Research‬‬
‫کیفی(‪)Qualitative‬‬ ‫کاربردی (‪)Applied Research‬‬
‫تلفیقی(‪)Mixed Methods‬‬
‫دیدگاه سوم براساس استدلال‪:‬‬

‫استقرایی(‪)Inductive‬‬
‫قیاسی(‪)Deductive‬‬

‫‪74‬‬

‫انتخاب طرح تحقیق‬

‫انتخاب طرح تحقیق‬ ‫سوالات کلیدی‬ ‫مشخصات‬
‫تجربی‪ ،‬نیمه تجربی‪ ،‬غیرتجربی‬ ‫آیا مداخله وجود دارد؟‬ ‫مداخله‬
‫مقایسه ها‬
‫همان شرکت کنندگان‪،‬‬ ‫چه نوع مقایسه ای؟‬
‫شرکت کنندگان دیگر‬
‫تصادفی سازی‪ ،‬طرح متقاطع‪،‬‬ ‫کدام متغیرها؟‬ ‫کنترل متغیر های‬
‫همگونی‪ ،‬جورکردن‪ ،‬کنترل آماری‬ ‫چگونه؟‬ ‫مخدوش کننده‬

‫مقطعی‪ ،‬طولی‬ ‫از چه کسانی؟‬ ‫کورسازی‬
‫گذشته نگر‪ ،‬آینده نگر‬
‫تک مکان؟ چند مکان؟‬ ‫چارچوب های زمانی چندبار جمع آوری اطلاعات؟‬

‫چه زمانی؟‬ ‫زمانبندی‬

‫مکان کجا؟‬
‫‪75‬‬

‫انواع مطالعات‬

‫‪76‬‬

‫طرح تجربی‪:‬‬

‫کارآزمایی بالینی تصادفی کنترل شده‬

‫‪RANDOMIZED CONTROL TRIALS‬‬
‫)‪(RCT‬‬

‫کارآزمایی بالینی‬

‫تحقیق تجربی حقیقی‬

‫‪77‬‬

‫‪True Experimental‬‬
‫‪Randomized Controlled Trial Design‬‬

‫‪‬مداخله باید مناسب با مشکل باشد‪.‬‬ ‫محقق نقش فعالانه دارد‪.‬‬

‫‪‬استدلال نظری در به کارگیری مداخله‬ ‫سه ویژگی عمده در این تحقیق وجود‬
‫وجود داشته باشد‪.‬‬ ‫دارد‪.‬‬

‫‪‬شدت و دوره زمانی مداخله قابل قبول‬ ‫‪ ‬دستکاری‪ /‬مداخله‬
‫باشد‪.‬‬ ‫‪ ‬کنترل‬

‫‪ ‬تصادفی سازی‬

‫‪78‬‬

‫تصادفی سازی‪:‬تعریف‬

‫تقسیم شرکت کنندگان به گرو ه های مختلف بطور تصادفی اطلاق می شود‪ .‬تصادفی‬
‫سازی به هر شرکت کننده شانس برابر برای قرارگیری در هر یک از گروه ها را می دهد‪.‬‬

‫‪79‬‬

‫تصادفی سازی‪ :‬روش نامحدود(ساده)‬

‫احتمال عدم تساوی تعداد افراد در گروه ها وجود دارد‪.‬‬

‫‪ (1‬پرتاب سکه‬
‫‪ (2‬پرتاب تاس‬
‫‪ (3‬جدول اعداد تصادفی‬
‫‪ (4‬برزدن کارت ها‬

‫‪80‬‬

‫تصادفی سازی‪ :‬روش محدود‬

‫موقعی که محقق بخواهد گروه ها دارای حجم نمونه مساوی باشند‪.‬‬
‫‪ (1‬تصادفی سازی بلوکی‬

‫‪81‬‬

‫مثال‪1‬‬

‫■ محققی می خواهد تاثیر ورزش یوگا را بر خلق زنان جوان مورد مطالعه‬
‫قرار دهد‪.‬‬

‫‪ (1‬مداخله چیست؟‬
‫‪ (2‬کنترل چگونه انجام شود؟‬
‫‪ (3‬تصادفی سازی چگونه انجام شود؟‬

‫‪82‬‬

‫مثال‪2‬‬

‫■ محققی می خواهد تاثیر تغذیه با شیر بیومیل در وزن گیری نوزادان نارس‬
‫مورد بررسی قرار دهد‪.‬‬

‫‪ (1‬مداخله چیست؟‬
‫‪ (2‬کنترل چگونه انجام شود؟‬
‫‪ (3‬تصادفی سازی چگونه انجام شود؟‬

‫‪83‬‬

‫سوالات مطرح‬

‫■ منظور از گروه کنترل چیست؟‬
‫■ منظور از تصادفی سازی چیست؟‬
‫■ منظور از طرح پس آزمون چیست؟‬
‫■ منظور از طرح پیش آزمون‪-‬پس آزمون چیست؟‬

‫■ منظور از طرح متقاطع چیست؟‬

‫‪84‬‬

‫چه شرایطی برای گروه کنترل ایجاد می شود؟‬

‫‪ (1‬گروه کنترل مداخله دریافت نمی کند‪.‬‬
‫‪ (2‬مراقبت معمول را دریافت می کند‪.‬‬
‫‪ (3‬درمان جایگزین دریافت می کند‪.‬‬

‫‪ (4‬دارونما یا مداخله کاذب دریافت می کند‪.‬‬
‫‪ (5‬تنها بخشی از درمان را دریافت می کند‪.‬‬
‫‪ (6‬درمان با تاخیر دریافت می کند‪( .‬گروه کنترل در لیست انتظار)‬

‫‪85‬‬

‫مثال طرح متقاطع‬

‫■ بررسی مقایسه تاثیر سرم قندی و شیر مادر بر علائم فیزیولورژیک ناشی از‬
‫خونگیری در نوزادان‬
‫‪ (1‬مداخله چیست؟‬

‫‪ (2‬کنترل چگونه انجام شود؟‬
‫‪ (3‬تصادفی سازی چگونه انجام شود؟‬

‫‪86‬‬

‫کورسازی‬

■ Blinding
■ Double blind

87

‫محدودیت های طرح های تجربی‬

‫■ هر متغیری را نمی توان دستکاری کرد‪.‬‬
‫■ دستکاری برخی متغیر ها با محدودیت اخلاقی روبرو می شود‪.‬‬

‫■ اثر هاتورن‬

‫‪88‬‬

89

‫طرح نیمه تجربی‬
‫کارآزمایی بدون تصادفی سازی‬
Non-experimental study

Quasi-experimental

90

‫ویژگی طرح نیمه تجربی‬

‫■ دارای مداخله‬
‫■ فاقد تصادفی سازی‬
‫■ برخی دارای گروه کنترل‬
‫■ برخی فاقد گروه کنترل‬

‫علامت مشخصه‪ :‬مداخله بدون تصادفی سازی‬

‫‪91‬‬

‫انواع مطالعات‬

‫‪92‬‬

‫مثال‬
‫گروه کنترل نامعادل قبل و بعد‬

‫■ سالمندان کهریزک و سالمندان کاشانک‬
‫■ پرستاران بیمارستان امام خمینی و پرستاران بیمارستان سینا‬

‫■ بیماران بیمارستان آتیه و بیماران بیمارستان لاله‬

‫‪93‬‬

‫مثال‬

‫طرح گروه کنترل نامعادل قبل و بعد‬

‫■ بررسی تاثیر اجرای مدیریت موردی بر رضایتمندی بیماران بستری‬
‫در بخش های داخلی و جراحی بیمارستان منتخب‪....‬‬

‫■ بررسی تاثیر حضور سوپروایزر در بخش اورژانس بر رضایت و درک‬
‫پرستاران از محیط کاری در بیمارستان منتخب‪....‬‬

‫‪94‬‬

‫مثال‬
‫گروه کنترل نامعادل فقط بعد‬

‫■ بررسی تاثیر برنامه ملاقات آزاد اعضای درجه یک خانواده بر رضایت مندی‬
‫بیماران در بیمارستان منتخب ‪....‬‬

‫‪95‬‬

‫طرح سری‪-‬زمانی‬

‫‪Time Series Design‬‬
‫جمع اوری اطلاعات در بازه زمانی وسیعتر و مداخله در این فاصله‬
‫زمانی است‪.‬‬

‫‪96‬‬

From: Interrupted time series regression for the evaluation of public health interventions: a tutorial

Int J Epidemiol. 2016;46(1):348-355. doi:10.1093/ije/dyw098
Int J Epidemiol | © The Author 2016. Published by Oxford University Press on behalf of the International Epidemiological

Association.This is an Open Access article distributed under the terms of the Creative Commons Attribution License
(http://creativecommons.org/licenses/by/4.0/), which permits unrestricted reuse, distribution, and reproduction in any medium,

provided the original work is properly cited.

‫مثال طرح سری‪-‬زمانی‬

‫بررسی تاثیر اجرای برنامه استفاده از کلاه ایمنی بر میزان مرگ و میر‬
‫راکبین موتور در تصادفات رانندگی‬

‫در مدت ‪ 6‬ماه اول سال ‪ 95‬مرگ و میر اندازه گیری می شود‪.‬‬
‫‪ 6‬ماه دوم سال ‪ 95‬مداخله‬

‫‪ 6‬ماه اول سال ‪ 96‬مرگ و میر اندازه گیری می کنند‪.‬‬

‫‪98‬‬

‫مثال طرح سری‪-‬زمانی‬

‫بررسی تاثیر آموزش جامعه محور بر میزان مراجعات غربالگری‬
‫سرطان سرویکس و پستان در زنان‪ 40‬تا ‪ 50‬ساله‪ ،‬سال ‪ 1991‬تا ‪1995‬‬

‫‪99‬‬

‫طرح غیرتجربی‬
‫مطالعات مشاهده ای‬

‫‪100‬‬

‫انواع مطالعات‬

‫‪101‬‬

‫انواع مطالعات غیر تجربی‬

‫توصیفی‬
‫■ طرح کوهورت‪،‬‬
‫(طرح آینده نگر)‬
‫همبستگی ■ همبستگی گذشته نگر‬
‫(طرح مورد‪-‬شاهدی)‬

‫‪102‬‬

‫مثال طرح کوهورت‬

‫■ شیوه سرطان ریه در گروه سیگاری و گروه غیر سیگاری‬
‫■ مطالعه آینده نگر عوامل خطر سرطان ها و سایر بیماری های مزمن‬

‫در شمال شرق ایران‬

‫‪103‬‬