หน่วยการเรียนรู้ที่ 2 อะตอมและตารางธาตุ

147

3.3 ด้านคุณลกั ษณะอนั พงึ ประสงค์ (A)
3.3.1 ต้งั ใจเรียน แสวงหาความรู้ และมคี วามรับผดิ ชอบต่องานทไี่ ด้รับมอบหมาย

4. สมรรถนะสำคัญของผ้เู รียนและคณุ ลกั ษณะอนั พงึ ประสงค์

สมรรถนะสำคัญของผูเ้ รียน คณุ ลกั ษณะอนั พงึ ประสงค์
1. ความสามารถในการสอื่ สาร 1. มวี ินยั
2. ความสามารถในการคดิ 2. ใฝเ่ รียนรู้
3. มุง่ ม่นั ในการทำงาน
1) ทกั ษะการสังเกต
2) ทักษะการสำรวจค้นหา
3) ทักษะการวิเคราะห์
4) ทักษะการลงความเหน็ จากข้อมลู
5) ทักษะการตคี วามหมายและลงขอ้ สรปุ
3. ความสามารถในการใชท้ กั ษะชวี ติ

5. สาระการเรียนรู้

สมบตั ิบางประการของธาตุแตล่ ะชนิด ทำให้สามารถนำธาตุไปใช้ประโยชน์ในดา้ นต่าง ๆ ได้อย่าง
หลากหลาย ท้งั นกี้ ารนำธาตไุ ปใช้ตอ้ งตระหนักถึงผลกระทบท่ีมตี ่อสิ่งมชี ีวิตและสิ่งแวดล้อม โดยเฉพาะสาร
กัมมนั ตรังสี ซึง่ ตอ้ งมีการจัดการอย่างเหมาะสม

6. กิจกรรมการเรียนรู้

 วธิ สี อนแบบสืบเสาะหาความรู้ 5Es (5Es Instructional Model)
ขนั้ ที่ 1 การสรา้ งความสนใจ (Engagement)

1.1 ครูทบทวนเก่ียวกับธาตแุ ละสารประกอบทีน่ ักเรยี นไดศ้ ึกษาผา่ นมาแลว้ ดงั น้ี
• ธาตุ หมายถงึ สารบริสุทธ์เิ นอ้ื เดียว มอี งค์ประกอบเพยี งอย่างเดียว มีสมบตั ิเฉพาะตัว และมี
จดุ เดือดและจดุ หลอมเหลวคงตัว เชน่ Fe Zn Cu He Ne Ar Au เปน็ ต้น

148

• ธาตุเป็นสารชนิดเดียวที่ไม่สามารถแยกหรือสลายออกไปเป็นสารอื่นได้ แบ่งออกได้เป็น 2
กลุ่ม ตามแหล่งที่มา ได้แก่ ธาตุที่เกิดขึ้นเองตามธรรมชาติ และธาตุที่นักวิทยาศาสตร์
สังเคราะห์ข้ึนในห้องทดลอง
• ธาตุใดที่มีสมบัติส่วนใหญ่เป็นโลหะ จัดให้เป็นธาตุโลหะ และธาตุใดมีสมบัติส่วนใหญ่เป็น
อโลหะ จดั ใหเ้ ป็นธาตอุ โลหะ สำหรับธาตุทไ่ี ม่สามารถจดั เปน็ ธาตุโลหะหรือธาตุอโลหะได้ ให้
จดั ธาตนุ น้ั ไวเ้ ปน็ ธาตกุ ึง่ โลหะ เช่น โบรอน ซลิ ิคอน พลวง เป็นต้น
• ธาตสุ ามารถแบ่งออกได้ 3 ชนิด ได้แก่ โลหะ อโลหะ และก่งึ โลหะ
• สารประกอบเป็นสารบริสุทธิ์ที่เกิดจากธาตุตั้งแต่ 2 ชนิดขึ้นไป รวมตัวกันทางเคมีใน
อัตราส่วนโดยมวลคงตัว มีจุดเดือด จุดหลอมเหลวคงตัว และมีสมบัติต่างจากธาตุ
องค์ประกอบเดิมและไม่สามารถแยกกลับเป็นสารเดิมได้โดยง่าย เช่น CO2 H2O KMnO4
HNO3 NaCl เปน็ ตน้
1.2 ครถู ามคำถาม

คำถาม : ธาตุและสารประกอบในธรรมชาติสามารถนำมาใช้ประโยชน์ได้เลยหรือไม่
อยา่ งไร

(แนวคำตอบ : เราสามารถนำธาตุหรือสารประกอบมาใช้ได้ ขึ้นอยู่กับการนำไปใช้
ประโยชน์ เชน่ นำ้ (H2O) เปน็ สารประกอบทป่ี ระกอบด้วยออกซิเจน 1 อะตอมและไฮโดรเจน
2 อะตอม สามารถนำมาใช้อุปโภคบริโภคไดเ้ ลย แต่ถ้าตอ้ งการความสะอาดหรือความบริสุทธิ์
เพ่มิ มากขน้ึ จะต้องผา่ นกระบวนการกรองก่อนนำไปใชป้ ระโยชน์)
1.3 ครนู ำเข้าสู่บทเรียน โดยครสู นทนากบั นักเรียนและใหน้ ักเรียนร่วมอภปิ รายและซกั ถาม เพื่อ
สร้างความสนใจให้นักเรียน และปรับความรู้พ้ืนฐานโดยทบทวนเนื้อหาเดิมที่เรียนมาแล้ว และเตรียม
เนื้อหาที่จะเรียนต่อไป พร้อมทั้งชี้แจงวิธีการเรียนโดยใช้ชุดการสอนแบบศูนย์การเรียน เพื่อให้นักเรียน
เข้าใจรายละเอียดยงิ่ ขึ้น

ขนั้ ที่ 2 การสํารวจและค้นหา (Explore)

2.1 ครูแบ่งนักเรียนออกเป็น 12 กลุ่ม โดยให้แต่ละกลุ่มมีนักเรียนคละความสามารถ ซึ่ง
ประกอบด้วยเด็กเรียนเก่ง เด็กเรียนปานกลาง และเด็กเรียมอ่อน เพื่อให้นักเรียนได้ร่วมมือกันในการ
ปฏิบตั กิ ิจกรรมและชว่ ยเหลอื ซ่งึ กันและกันภายในกล่มุ พร้อมกับจดั ห้องเรียนและจดั ชั้นเรยี นแบบเป็นกลุ่ม
และจดั เตรยี มสอ่ื และอปุ กรณต์ ่าง ๆ ใหเ้ รยี บรอ้ ย

149

2.2 . แต่ละกลุ่มเลอื กประธาน รองประธาน และเลขานกุ าร จากนน้ั ให้ตัวแทนแตล่ ะกลมุ่ ออกมา
จับฉลากเพ่อื เข้าเรยี นตามศนู ย์การเรยี นแต่ละศนู ย์ ดงั น้ี

• ศูนยก์ ารเรียนที่ 1 เรือ่ ง ธาตุแคลเซียม (Ca)
• ศนู ย์การเรยี นท่ี 2 เรื่อง ธาตุอะลูมิเนยี ม (Al)
• ศูนย์การเรียนท่ี 3 เรอ่ื ง ธาตซุ ิลิคอน (Si)
• ศูนยก์ ารเรยี นท่ี 4 เรื่อง ธาตุไนโตรเจน (N)
• ศูนย์การเรยี นท่ี 5 เรื่อง ธาตุฟอสฟอรสั (F)
• ศูนยก์ ารเรียนที่ 6 เรื่อง ธาตุออกซเิ จน (O)
• ศนู ยก์ ารเรียนที่ 7 เรือ่ ง ธาตุไอโอดนี (I)
• ศูนย์การเรียนที่ 8 เรื่อง ธาตุเหล็ก (Fe)
• ศนู ย์การเรยี นท่ี 9 เรอ่ื ง ธาตทุ องแดง (Cu)
• ศนู ย์การเรียนที่ 10 เรื่อง ธาตสุ งั กะสี (Zn)
• ศูนย์การเรียนท่ี 11 เร่อื ง ธาตุโครเมยี ม (Cr)
• ศนู ยก์ ารเรยี นท่ี 12 เรอ่ื ง ธาตุเรเดยี ม (Ra)
ข้นั ท่ี 3 การอธบิ ายและลงขอ้ สรุป (Explain)
3.1 นักเรียนร่วมกันนำเสนอและสรุปผลการปฏิบัติกิจกรรมจากศูนย์การเรียน
3.2 ครูถามคำถาม แล้วให้นักเรียนช่วยกันตอบคำถาม เพื่อเป็นการอธิบายความรู้ให้กับ
นักเรียน

คำถาม : ธาตอุ ะลมู ิเนียมเตรียมไดโ้ ดยวิธใี ด
(แนวตอบ : แยกด้วยกระแสไฟฟ้า)
คำถาม : ในสิ่งมีชวี ติ สามารถพบธาตุแคลเซียมได้บริเวณใด
(แนวตอบ : กระดูกและฟัน)
คำถาม : ทองแดงมคี วามสำคัญกบั รา่ งกายอย่างไร
(แนวตอบ : ชว่ ยในการสังเคราะหไ์ ขมันบางชนิด)
คำถาม : เหลก็ กล้าเปน็ สว่ นผสมระหวา่ งเหล็กกบั ธาตใุ ด
(แนวตอบ : ธาตคุ าร์บอน)
คำถาม : ทำไมจึงนิยมใช้โครเมยี มเคลือบผวิ โลหะชนดิ อ่ืน ๆ
(แนวตอบ : ทนต่อการผกุ รอ่ นและสารเคม)ี
คำถาม : ไอโอดีนพบไดใ้ นบรเิ วณใดบา้ ง

150

(แนวตอบ : น้ำทะเล สาหร่ายทะเลบางชนิด และพบในสินแร่ในรูปสารประกอบโซเดยี ม
ไอโอเดต (NaIO3))

คำถาม : บริเวณใดพบไนโตรเจนมากทสี่ ดุ
(แนวตอบ : อากาศ)
คำถาม : ธาตชุ นิดใดพบอยู่ในรปู ของแร่แมกนไี ทต์
(แนวตอบ : เหลก็ )
3.3 ครูอธบิ ายสรุปเก่ยี วกับเนอ้ื หา หรือเปดิ โอกาสให้นกั เรยี นได้สอบถาม ว่ามีสว่ นไหนที่ยังไม่
เขา้ ใจ และใหค้ วามรเู้ พ่ิมเติมในส่วนน้นั

ขั้นท่ี 4 ขยายความรู้ (elaboration)
4.1 นักเรยี นร่วมกันนำเสนอและสรุปเน้ือหาทไี่ ด้ศึกษาและปฏบิ ตั ิกิจกรรมจากศูนย์การเรียน

เปน็ ผงั มโนทศั น์ โดยครคู อยใหค้ ำแนะนาและร่วมอภิปรายเพม่ิ เติม
4.2 ครูและนักเรียนร่วมกันสรุปเกี่ยวกับประโยชน์ของธาตุและสารประกอบบางชนิดใน

ส่งิ มีชวี ติ และในส่งิ แวดล้อมที่มีความสำคัญต่อการดำรงชวี ิต
4.3 ครใู หน้ กั เรยี นทำใบงานท่ี 12 เรื่อง ธาตแุ ละสารประกอบในสงิ่ มีชวี ติ และสิ่งแวดลอ้ ม
4.4 ครูใหน้ ักเรียนทำแบบฝกึ หดั ในแบบฝึกหดั เคมี ม.4 เล่ม 1
4.5 ครใู หน้ ักเรียนอา่ น summary ประจำหนว่ ยการเรยี นรู้ท่ี 2 อะตอมและตารางธาตุ

เพ่อื เปน็ การทบทวนความเข้าใจในเนื้อหาทเ่ี รียนมา
4.6 ครูให้นักเรยี นทำ Self Check จากหนงั สอื เรียนเคมี ม.4 เลม่ 1 หนา้ 93 เพอื่ ตรวจสอบ

ตวั เอง
4.7 ครใู ห้นักเรียนทำ Unit Question 2 จากหนงั สอื เรียนเคมี ม.4 เล่ม 1 หนา้ 94-97
4.8 ครใู ห้นักเรยี นทำแบบทดสอบหลงั เรยี น

ขัน้ ที่ 5 ประเมนิ ผล (evaluation)
- ครปู ระเมนิ ผลโดยการสังเกตการตอบคำถาม
- ครตู รวจสอบผลจากการทำใบงานที่ 12 เรือ่ ง ธาตุและสารประกอบในสง่ิ มีชวี ติ และส่ิงแวดลอ้ ม
- ครตู รวจสอบผลจากการทำแบบฝึกหัด
- ครูวดั และประเมินผลจากช้นิ งานทน่ี ักเรียนไดส้ รา้ งขนึ้ จากข้ันขยายความเข้าใจ

151

7.สอ่ื /แหล่งการเรียนรู้

7.1 สื่อการเรยี นรู้
- หนงั สอื เรยี นเคมี ม.4 เล่ม 1 หน่วยการเรียนร้ทู ่ี 2 อะตอมและตารางธาตุ
- แบบฝึกหัดเคมี ม.4 เล่ม 1 หนว่ ยการเรยี นร้ทู ่ี 2 อะตอมและตารางธาตุ
- ใบงานที่ 12 เร่ือง ธาตุและสารประกอบในสง่ิ มชี วี ติ และส่งิ แวดล้อม

7.2 แหล่งการเรียนรู้
- ห้องปฏบิ ตั ิการเคมี

8. การวัดและประเมนิ ผล

จดุ ประสงค์เชิงพฤติกรรม เครอ่ื งมอื วธิ ีการวัด เกณฑ์การ
ประเมิน
1.ดา้ นความรู้ (K) -แบบสังเกตการตอบ -สังเกตการตอบ ร้อยละ 70
ขึ้นไปผ่านเกณฑ์
ยกตัวอย่างการใช้ประโยชน์ของ คำถาม คำถาม
รอ้ ยละ 70
ธาตุต่างๆ และบอกผลกระทบต่อ -แบบฝึกหัดเคมี -ตรวจแบบฝึกหดั ข้ึนไปผา่ นเกณฑ์

ส่งิ มีชีวิตและส่งิ แวดลอ้ มได้ - ใบงานที่ 12 เรื่อง ธาตุ - ตรวจใบงาน รอ้ ยละ 70
ข้นึ ไปผ่านเกณฑ์
และสารประกอบใน

สง่ิ มีชีวติ และสง่ิ แวดลอ้ ม

2. ด้านทักษะ / กระบวนการ (P) -แบบฝึกหัดเคมี -ตรวจแบบฝกึ หดั

เปรียบเทียบและประเ มิ น - ใบงานที่ 12 เรื่อง ธาตุ - ตรวจใบงาน

ประโยชน์และผลกระทบต่อ และสารประกอบใน

สิ่งมีชีวิตและสิ่งแวดล้อมของ สิง่ มชี ีวติ และสิง่ แวดลอ้ ม

ธาตุได้

3.ดา้ นคณุ ลักษณะอนั พึง -แบบประเมิคณุ ลักษณะ -สังเกตพฤตกิ รรม

ประสงค์ (A) อันพงึ ประสงค์

เปน็ ผมู้ คี วามตงั้ ใจ และมี

ความรบั ผิดชอบต่อหน้าทที่ ี่ได้รับ

มอบหมาย

152

แบบประเมินคุณลกั ษณะอันพงึ ประสงค์

คำชี้แจง จงทำเครอ่ื งหมาย ✓ ลงในช่องตรงกับคณุ ลักษณะอันพึงประสงค์ท่ผี ูเ้ รียนแสดงออก
โดยจำแนกระดบั พฤติกรรมการแสดงออกไวเ้ ปน็ 3 คะแนน ดังนี้

3 คะแนน หมายถึง ผูเ้ รียนมพี ฤตกิ รรมการแสดงออกอยา่ งสม่ำเสมอ
2 คะแนน หมายถงึ ผู้เรยี นมีพฤติกรรมการแสดงออกเป็นครั้งคราว
1 คะแนน หมายถึง ผูเ้ รียนมพี ฤตกิ รรมการแสดงออกนอ้ ยคร้ัง
สถานะผปู้ ระเมนิ ผูส้ อน  ผเู้ รียน 

รายการประเมนิ

ชือ่ -นามสกลุ ความสนใจในการทำงาน คะแนน รอ้ ยละ สรปุ ผลการ
การเสนอความ ิคดเ ็หน รวม ประเมิน
ีมความ ุ่มง ั่มนการทำงาน
ความ ่รวม ืมอในการทำงาน

3 3 3 3 12 100 ผ่าน ไม่ผ่าน

153

เกณฑ์การประเมิน

ร้อยละ 70 ข้ึนไป ( 8-12 คะแนน ) ผา่ นเกณฑ์
นอ้ ยกว่ารอ้ ยละ 70 ( 0-7 คะแนน ) ไมผ่ า่ นเกณฑ์

ลงชอ่ื ………………………………………
(................................................)
ตำแหนง่ ......................................

วันท่.ี ....เดือน.................พ.ศ.......

154

ใบงานท่ี 12

เรือ่ ง ธาตแุ ละสารประกอบในส่ิงมีชวี ิตและส่งิ แวดล้อม

คำช้ีแจง : ให้นกั เรยี นยกตัวอยา่ งการนำธาตแุ ต่ละชนิดไปใช้ประโยชน์

ธาตุ สัญลกั ษณ์ การนำไปใช้ประโยชน์
อะลูมิเนียม ……………………
………………………………………………………………………………………………
ออกซิเจน …………………… …………………………..…………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………….

………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………….

ซิลคิ อน ………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………
…………………….. ………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………….

ทองแดง ………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………
…………………….. ………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………

แคลเซียม ………………………………………………………………………………………………
…………………… ………………………………………………………………………………………………

………………………………………………………………………………………………

155

โครเมียม ………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………
…………………….. ………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………

………………………………………………………………………………………………
……………….. ………………………………………………………………………………………………
สังกะสี ………………………………………………………………………………………………

……………………………………………………………………………………………..

ไนโตรเจน ……………….. ………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………

156

เฉลยใบงานท่ี 12

เรอื่ ง ธาตแุ ละสารประกอบในส่ิงมีชีวติ และส่งิ แวดลอ้ ม

คำชแี้ จง : ใหน้ ักเรียนยกตวั อยา่ งการนำธาตุแตล่ ะชนดิ ไปใช้ประโยชน์

ธาตุ สัญลักษณ์ การนำไปใชป้ ระโยชน์
อะลูมเิ นยี ม Al ใช้ทำแผน่ อะลมู เิ นยี มฟอยล์ เพอ่ื ใชห้ ่ออาหารเม่ือนำไปเผา หรอื ให้
ความรอ้ น ใช้ทำสว่ นประกอบของเครือ่ งบินและสายไฟฟ้าแรงสงู

ออกซเิ จน ใช้ในกระบวนการหายใจของสิง่ มีชวี ิต และการสนั ดาปอาหารใน
ซลิ คิ อน O รา่ งกาย เม่ือเราหายใจเข้าไปออกซิเจนจะเคลอื่ นตวั ไปยังส่วนตา่ ง ๆ

ของรา่ งกายโดยเกาะไปกับเลือด ซง่ึ จะช่วยในการเผาผลาญอาหาร

ใช้เปน็ สารก่งึ ตัวนำสำหรับทำวงจรไฟฟ้าขนาดเล็ก เพ่ือใช้ในอุปกรณ์
ไฟฟา้ เช่น ไมโครคอมพวิ เตอร์ วทิ ยุ โทรทศั น์ เซลล์สุรยิ ะ เป็นตน้
Si

ทองแดง เนอ่ื งจากเปน็ โลหะอ่อน จึงจัดเป็นรูปรา่ งตา่ ง ๆ ได้ง่าย นำไฟฟา้ ได้ดี
แคลเซียม Cu ประโยชน์ส่วนใหญจ่ งึ ใชใ้ นแง่ของงานด้านไฟฟ้า เชน่ ทำสายไฟฟ้า

อปุ กรณ์และเครอื่ งมือไฟฟา้ ต่าง ๆ หมอ้ นำ้ รถยนต์ เป็นต้น

CaCO3 จากหินปูนใชท้ ำปูนขาว ดนิ สอพอง ชอล์ก และ
Ca เครอ่ื งปนั้ ดินเผา CaSO4 จากยิบซัมใช้ในอุตสาหกรรมแผน่ วัสดุกัน

ความร้อน เช่น ยปิ ซมั บอร์ด ใช้ในอตุ สาหกรรมแกว้ และซีเมนต์

157

โครเมียม ใช้เป็นส่วนประกอบของเหลก็ กลา้ สำหรบั ทำตู้นริ ภัย เครือ่ งยนต์
สังกะสี Cr กลไก เกราะกนั กระสุน เคร่ืองบินไอพ่น และจรวด เน่ืองจากความ
ไนโตรเจน
แข็งแรงทนทาน เหนยี ว
ใชช้ ุบเหลก็ กล้าเพ่ือเป็นสังกะสมี ุงหลังคา ทำถังบรรจนุ ้ำ ซงึ่ ป้องกัน
Zn การผุกร่อนได้ ใช้ในอุตสาหกรรมถ่านไฟฉาย โดยทำเป็นกล่องด้าน
นอกของถา่ นไฟฉาย ซ่ึงจะทำหนา้ ท่เี ป็นข้ัวลบของเซลล์

ยูเรีย นอกจากจะเปน็ ปุ๋ยแล้ว ยงั ใชเ้ ป็นแหล่งอาหารประเภทโปรตนี
N โดยการผสมกบั อาหารของวัวและควาย ในทางการแพทย์ใชเ้ ตรียม

ตวั ยาบางชนดิ เชน่ ยานอนหลับ ยาขบั ปสั สาวะ