Sejarah T3

29 Sejarah Tingkatan 2 Bab 3 3.3 Seni Bina Funan • Kapal besar memuatkan 700 orang dan 1 000 tan kargo barangan • Perahu panjang membawa 100 orang penumpang • Sistem pengairan untuk mengawal limpahan air dan mengalirkan air masin keluar dari tanah pertanian • Candi dibina sebagai rumah ibadat, pusat pendidikan dan pertemuan masyarakat – Candi Go Cay Thi di Oc Eo Champa Binaan candi (kompleks candi di Lembah Mi Son, Dong Duong dan Po Nagar) Srivijaya • Candi Muara Takus dan Candi Muara Jambi di Sumatera • Palembang menjadi pusat binaan kapal Melayu (Kun-lun-po) yang besar • Boleh belayar hingga pelabuhan Tonkin dan tenggara China Gangga Nagara • Patung Buddha di Tanjung Rambutan diperbuat daripada gangsa setinggi 18 m • Binaan patung Buddha di Sungai Siput dan Pangkalan menerima pengaruh kerajaan Gupta, India Angkor • Baray bersaiz 2 × 8 km dapat menampung 30 juta meter padu air untuk saliran sawah padi • Angkor Wat dibina oleh Suryavarman II dengan keluasan 208 hektar dan menara utama setinggi 65 meter • Angkor Thom • Membina kapal untuk kegunaan perdagangan dan peperangan Majapahit • Candi Tikus di Jawa Timur dan Candi Cetho di Jawa Tengah • Pintu gerbang – Gapura Wringin Lawang (pintu gerbang laluan raja) – Gapura Bajang Ratu (pintu masuk bangunan suci di Jawa Timur) Kedah Tua • Candi agama Hindu dan Buddha di Lembah Bujang • Candi Buddha di Bukit Choras, Bukit Pendiat dan Bukit Meriam • Candi Hindu di Bukit Batu Pahat dan Bendang Dalam • Mendapat pengaruh seni bina kerajaan Cola, India • Arca Hindu dan Buddha • Candi bagi penganut Buddha • Terletak di Magelang, Jawa Tengah, Indonesia • Candi Buddha terbesar di dunia • Dibina pada abad kesembilan semasa pemerintahan kerajaan Sailendra • Dibina berbentuk gunung yang bersegi-segi dan memiliki beberapa tingkat • Terdapat 72 buah patung Buddha yang diletakkan di dalam Stupa CONTOH Candi Borobudur

30 Sejarah Tingkatan 2 Bab 3 3.4 Struktur Sosial Golongan Diraja • Status tertinggi • Raja dan kerabat diraja (permaisuri, putera, puteri, adik-beradik, ibu bapa dan ahli keluarga) Bangsawan Rakyat merdeka Hamba • Mendukung sistem pentadbiran kerajaan • Pembesar, ilmuwan, golongan agama, pujangga dan pendeta istana • Mengukuhkan sistem beraja melalui konsep taat setia dan menjana ekonomi kerajaan • Pekerja istana, askar, petani, penternak, pedagang, nelayan dan artisan • Berkhidmat dalam sektorsosioekonomi dan meningkatkan status pemiliknya • Tawanan perang, hamba berhutang dan rela menjadi hamba Golongan Pemerintah Golongan Diperintah Apakah kepentingan struktur sosial masyarakat kerajaan Alam Melayu? Apakah peranan kelas atasan dan kelas bawahan? Struktur sosial masyarakat kerajaan Alam Melayu akan memperkukuh sistem politik dan kedudukan pemerintah. Kelas atasan berperanan menjaga dan melindungi rakyat manakala kelas bawahan memberikan taat setia kepada golongan pemerintah. Peranan kedua-dua golongan ini mengukuhkan sistem masyarakat dan menyumbang kepada kestabilan kerajaan. CONTOH

31 Sejarah Tingkatan 2 Bab 3 1 Garisi jawapan yang betul tentang penggunaan bahasa dan sistem tulisan bagi kerajaan Alam Melayu. SP: 5.2.3 TP1 Buku Teks m/s 40 - 42 Kerajaan Penggunaan bahasa dan tulisan (a) Funan (i) Bahasa utama yang digunakan ialah bahasa ( Parsi , Sanskrit ) (ii) Menggunakan tulisan berasaskan tulisan orang Hu yang menggunakan tulisan orang ( China , India ) (b) Champa (i) Menuturkan bahasa Melayu ( Champa , Khmer ) dan bahasa Sanskrit (ii) Menggunakan tulisan Palava dan tulisan ( orang Hu , Champa Kuno ) (c) Srivijaya (i) Menggunakan bahasa ( Melayu , Sanskrit ) sebagai bahasa utama dalam pentadbiran dan harian (ii) Batu bersurat Talang Tuwo ditulis menggunakan tulisan ( Palava , Pegon ) (d) Angkor (i) Menggunakan bahasa Sanskrit dan bahasa ( Arab , Khmer ) (ii) Pada dinding candi terdapat tulisan ( Kawi , Palava ) dan tulisan Khmer (e) Majapahit (i) Bahasa utama ialah bahasa ( Melayu , Jawa Kuno ) (ii) Menggunakan tulisan Kawi dan tulisan ( Palava , Pegon ) (f) Kedah Tua (i) Menggunakan bahasa ( Sanskrit , Melayu ) (ii) Tulisan yang digunakan ialah tulisan ( orang India , Palava ) 2 Lengkapkan rajah berikut yang berkaitan dengan sistem pendidikan kerajaan Alam Melayu. SP: 5.2.3 TP2 Buku Teks m/s 40 Peta Pokok Pendidikan (a) Pendidikan formal (b) Pendidikan tidak formal (i) Pendidikan diterima oleh (ii) Contoh: (iii) Berlangsung di (iv) Melahirkan golongan bijak pandai dan pujangga istana yang (i) Pendidikan diterima oleh (ii) Contoh: (iii) Pendidikan tertumpu kepada kehidupan harian seperti ilmu ubat-ubatan, petua bercucuk tanam, serta adat resam 3.1 Bahasa dan Tulisan MODUL PBD Praktis Intensif Info Digital 3.1 Tarsia 3 golongan golongan menghasilkan karya ilmu pertukangan istana pemerintah diperintah dalam bentuk batu bersurat dan manuskrip dan persenjataan CONTOH Raja, kaum kerabat dan bangsawan Rakyat

32 Sejarah Tingkatan 2 Bab 3 3 Lengkapkan rajah berikut yang menunjukkan karya-karya yang telah mempengaruhi kegiatan persuratan kerajaan Alam Melayu. SP: 5.2.3 TP3 Buku Teks m/s 45 Peta Dakap Karya-karya persuratan kerajaan Alam Melayu (i) (ii) (iii) (a) Epik dan sastera India (i) (ii) (iii) (b) Kisah kehidupan nabi-nabi (i) (ii) (iii) (c) Kisah perjuangan pahlawan Islam 3.2 Persuratan Info Digital 3.2 Uji Diri 3 3.3 Seni Bina 4 Jelaskan keunikan seni bina kerajaan Angkor yang berkaitan dengan kegiatan pertanian. SP: 5.2.3 TP4 Buku Teks m/s 46 (a) (c) (b) Keunikan seni bina kerajaan Angkor berkaitan pertanian Info Digital 3.3 Ramayana Mahabhrata Purana * Jataka Hikayat Nabi Bercukur Hikayat Bulan Berbelah Hikayat Nabi Yusof * Hikayat Nabi Wafat Hikayat Amir Hamzah Hikayat Iskandar Zulkarnain Hikayat Muhammad Ali Hanafiah Pembinaan baray yang berukuran 2 × 8 kilometer Dapat menampung 30 juta meter padu air Air digunakan untuk disalurkan ke kawasan sawah padi di sekitarnya CONTOH

33 Sejarah Tingkatan 2 Bab 3 5 Asas struktur sosial masyarakat kerajaan Alam Melayu terbahagi kepada kelas atasan dan kelas bawahan. Bagaimanakah struktur sosial tersebut menyumbang kepada kestabilan kerajaan? SP: 5.2.3 TP5 Buku Teks m/s 49 Peta Buih Struktur sosial masyarakat kerajaan Alam Melayu (a) (d) (b) (c) 6 Pada pendapat anda, apakah kepentingan kehidupan berorganisasi dalam membentuk kemakmuran negara? SP: K5.2.9 TP6 Peta Bulatan KBAT Kepentingan kehidupan berorganisasi dalam membentuk kemakmuran negara Majalah Internet Guru Murid (a) (d) (b) (c) 3.4 Struktur Sosial Info Digital 3.4 Memperkukuh sistem politik Kelas bawahan memberikan taat setia kepada golongan pemerintah Dapat mencapai tujuan yang diharapkan bersama dengan lebih efisien Memupuk sikap lebih bertanggungjawab Sesuatu permasalahan dapat diatasi dengan mudah Menyuntik semangat kerjasama Mengukuhkan kedudukan pemerintah Kelas atasan menjaga dan melindungi rakyat CONTOH

34 Sejarah Tingkatan 2 Bab 3 Praktis Objektif 3.1 Bahasa dan Tulisan 1 Apakah batu bersurat yang membuktikan masyarakat kerajaan Srivijaya menggunakan bahasa Melayu sebagai bahasa utama dalam urusan pentadbiran dan harian? I Sungai Mas II Kota Kapur III Telaga Batu IV Cherok Tok Kun A I dan II C II dan III B I dan IV D III dan IV 2 Maklumat berikut berkaitan dengan sistem tulisan masyarakat kerajaan Majapahit. Tulisan yang menggunakan huruf Arab bagi menulis bahasa Jawa. Apakah tulisan tersebut? A Kawi C Palava B Pegon D Khmer 3.2 Persuratan 3 Maklumat berikut berkaitan dengan karya sastera sebuah kerajaan Alam Melayu. • Akayet Inra Patra • Akayet Deva Mano Apakah kerajaan tersebut? A Funan B Champa C Srivijaya D Kedah Tua 4 Gambar berikut menunjukkan inskripsi pada dinding Angkor Wat. Apakah aspek yang digambarkan oleh inskripsi pada dinding tersebut? I Ekonomi II Kesenian III Keagamaan IV Pemerintahan A I dan II C II dan III B I dan IV D III dan IV 3.3 Seni Bina 5 Candi Go Cay Thi di Oc Eo merupakan tinggalan candi masyarakat kerajaan Funan. Apakah fungsi candi tersebut? I Pengairan II Pelancongan III Rumah ibadat IV Pusat pendidikan A I dan II C II dan III B I dan IV D III dan IV 6 Salah satu seni bina kerajaan Angkor yang masyhur ialah Angkor Wat. Siapakah yang membina Angkor Wat? A Raja Suryavarman I B Raja Suryavarman II C Baginda Sri Jayanasa D Raja Sambhuvarman 7 Apakah persamaan kedua-dua candi berikut? • Candi Bukit Batu Pahat • Candi Bendang Dalam A Candi yang terbesar di dunia B Tinggalan candi Buddha C Mendapat pengaruh seni bina kerajaan Cola D Menerima pengaruh daripada kerajaan Gupta 8 Apakah nilai yang dapat dipelajari daripada kemahiran seni bina perkapalan, pengairan dan candi oleh masyarakat Alam Melayu? A Kerajinan B Kesungguhan C Ketamadunan D Kebijaksanaan m/s 41 Buku Teks m/s 46 Buku Teks m/s 46 Buku Teks m/s 48 Buku Teks m/s 48 Buku Teks m/s 42 Buku Teks m/s 44 Buku Teks m/s 44 Buku Teks Praktis Kendiri Kuiz CONTOH

35 Sejarah Tingkatan 2 Bab 3 10 Bagaimanakah rakyat dapat mengukuhkan sistem beraja? I Taklukan II Mentadbir III Konsep taat setia IV Menjana ekonomi kerajaan A I dan II C II dan III B I dan IV D III dan IV 3.4 Struktur Sosial 9 Golongan yang manakah digambarkan pada ukiran Candi Borobudur? A Rakyat B Bangsawan C Golongan diraja D Pemerintah di istana m/s 49 Buku Teks m/s 49 Buku Teks Praktis Struktur 1 Persuratan merupakan antara bukti keintelektualan masyarakat kerajaan Alam Melayu. (a) Senaraikan tiga karya kisah nabi yang terkenal. (i) (ii) (iii) [3 markah] (b) Terangkan bukti kegiatan persuratan masyarakat kerajaan Kedah Tua. [3 markah] (c) Pada pendapat anda, apakah inisiatif yang dapat dilakukan bagi menarik minat golongan muda mencintai persuratan Melayu? KBAT [4 markah] (a) Buku Teks m/s 45 (b) Buku Teks m/s 45 – batu bersurat – Bukit Choras, Bukit Meriam – inskripsi – doa, amalan agama Buddha (c) – DBP – lebih banyak persuratan – pihak sekolah – koleksi bahan bacaan – pertandingan menulis – seminar [Mana-mana jawapan yang munasabah] F1 Hikayat Nabi Bercukur Panduan Jawapan F2 Hikayat Bulan Berbelah F3 Hikayat Nabi Yusof F4 Hikayat Nabi Wafat F1 Penemuan batu bersurat di Bukit Choras dan Bukit Meriam bertarikh abad kelima F2 Penemuan inskripsi yang ditulis di atas pinggan tanah liat, kepingan emas dan kepingan perak F3 Sebahagian besar inskripsi menyentuh tentang doa dan amalan dalam agama Buddha F1 DBP menghasilkan lebih banyak karya persuratan F2 Pihak sekolah memperbanyak koleksi bahan bacaan F3 Pelbagai pihak menganjurkan pertandingan menulis persuratan Melayu F4 Pertubuhan Bukan Kerajaan (NGO) mengadakan seminar penulisan persuratan Melayu dengan kadar yuran yang berpatutan CONTOH

36 Sejarah Tingkatan 2 Bab 3 2 Asas struktur sosial dalam kerajaan Alam Melayu dikelaskan kepada golongan pemerintah dan golongan diperintah. (a) Nyatakan tiga bangsawan daripada kelas golongan pemerintah. (i) (ii) (iii) [3 markah] (b) Bagaimanakah struktur sosial tersebut memberikan kestabilan kepada kerajaan? [3 markah] (c) Pada pandangan anda, mengapakah struktur sosial tersebut perlu dipertahankan? KBAT [4 markah] (a) Buku Teks m/s 49 (b) Buku Teks m/s 49 – sistem politik – kedudukan pemerintah – kelas atasan jaga rakyat – kelas bawahan beri taat setia (c) – saling bekerjasama – kukuhkan sistem masyarakat – kukuhkan sistem politik – kedudukan raja – pupuk permuafakatan – jamin keamanan – lancarkan pentadbiran [Mana-mana jawapan yang munasabah] Panduan Jawapan F1 Pembesar F4 Pendeta istana F2 Ilmuwan F5 Golongan agama F3 Pujangga F1 Memperkukuh sistem politik F2 Memperteguh kedudukan pemerintah F3 Kelas atasan memainkan peranan menjaga dan melindungi rakyat F4 Kelas bawahan memberikan taat setia kepada golongan pemerintah F1 Menggalakkan sikap saling bekerjasama untuk mempertingkatkan kehidupan masyarakat F2 Dapat mengukuhkan sistem masyarakat dan menyumbang kepada kestabilan kerajaan F3 Struktur sosial yang tersusun mengukuhkan sistem politik dan kedudukan raja F4 Memupuk permuafakatan dalam kalangan masyarakat F5 Menjamin keamanan dalam negara F6 Melancark CONTOH an urusan pentadbiran

37 Sejarah Tingkatan 2 Bab 3 Praktis Esei 1 Perkembangan bahasa berkait rapat dengan perkembangan sistem tulisan. (a) Terangkan perkembangan sistem tulisan dan bahasa masyarakat kerajaan Champa. [6 markah] (b) Mengapakah bahasa dan tulisan penting kepada perkembangan masyarakat kerajaan Alam Melayu? [6 markah] (c) Pada pandangan anda, apakah kepentingan penemuan batu bersurat? KBAT Pendidikan Sivik Nilai teras: Bertanggungjawab [8 markah] (a) Buku Teks m/s 40 – bahasa Melayu Champa, Sanskrit – batu bersurat – tulisan Palava, Champa Kuno – inskripsi abad keenam – Raja Sambhuvarman – agama Islam – bahasa Melayu Champa – tulisan Jawi (b) Buku Teks m/s 43 – alat komunikasi – menyimpan pelbagai bahan – rekod pemerintahan – perundangan – perdagangan – keagamaan – sumber rujukan ketamadunan (c) – penanda kewujudan tamadun – entiti politik – lingua franca – bahasa ilmiah – penyesuaian dengan bahasa lain – hubungan perdagangan – nilai-nilai budaya luar dan tempatan – kemahiran mengukir – nilai seni – teknik ukiran teratur [Mana-mana jawapan yang munasabah] Panduan Jawapan F1 Masyarakat kerajaan Champa menuturkan bahasa Melayu Champa dan bahasa Sanskrit H1 Dibuktikan dengan penemuan batu bersurat dalam kedua-dua bahasa F2 Masyarakat kerajaan Champa menggunakan tulisan Palava dan tulisan Champa Kuno H2a Penggunaan tulisan Palava dibuktikan dengan penemuan inskripsi bertarikh abad keenam H2b Yang ditulis oleh Raja Sambhuvarman F3 Agama Islam tersebar di Champa sejak abad kelapan H3 Bahasa Melayu Champa menjadi bahasa utama seiring dengan perkembangan tulisan Jawi F1 Menjadi alat komunikasi yang utama F2 Berperanan sebagai media untuk menyimpan pelbagai bahan C2a Seperti rekod-rekod pemerintahan C2b Perundangan C2c Perdagangan C2d Keagamaan F3 Menjadi sumber rujukan dan dokumentasi kepada ahli sejarah H3 Untuk memahami ketamadunan masyarakat silam F1 Penanda kewujudan tamadun atau kerajaan dan berfungsi sebagai satu entiti politik pentadbiran F2 Menunjukkan bahasa Melayu dan tulisan Jawi sudah menjadi bahasa lingua franca di Malaysia pada abad tersebut serta menjadi bahasa ilmiah dan pentadbiran Islam ketika ditulis H2 Perkembangan tulisan dan bahasa menjadi penanda aras dan bukti bagaimana bahasa itu sebenarnya turut berkembang dan mengalami penyesuaian dengan bahasa lain F3 Menunjukkan hubungan perdagangan antara kerajaan dengan dunia luar F4 Menunjukkan bahawa sintesis kebudayaan dan pengadaptasian nilai-nilai budaya luar dan tempatan telah diislamisasikan oleh para ilmuwan Islam semasa F5 Teknik pengukiran yang dipersembahkan menerusi seni pahat pada batu bersurat membuktikan masyarakat pada abad itu sudah memiliki kemahiran mengukir H5a Mampu memberi nilai seni yang baik H5b Teknik ukiran yang menarik dan teratur pada batu tersebut menyebabkan tulisan dapat dibaca dengan jelas hingga kini CONTOH

38 Sejarah Tingkatan 2 Bab 3 2 Kecemerlangan masyarakat kerajaan Alam Melayu dapat dilihat melalui hasil seni bina mereka. (a) Terangkan seni bina masyarakat kerajaan Funan. [8 markah] (b) Huraikan perbezaan fungsi seni bina kerajaan Alam Melayu dengan seni bina pada zaman sekarang. [6 markah] (c) Pada pandangan anda, apakah kesan yang akan berlaku sekiranya kita tidak memelihara dan memulihara warisan seni bina negara? KBAT Pendidikan Sivik Nilai teras: Bertanggungjawab, Kasih sayang [6 markah] (a) Buku Teks m/s 46 – kapal besar – 700 orang, 1 000 tan kargo – perahu panjang – 100 orang – sistem pengairan – limpahan air – alirkan air masin – candi – rumah ibadat – Candi Go Cay Thi (b) seni bina Alam Melayu – pusat pendidikan – rumah ibadat – pertemuan masyarakat seni bina zaman sekarang – kegiatan ekonomi – pelancongan – pendapatan negara [Mana-mana jawapan yang munasabah] (c) – jejaskan imej negara – jejaskan pendapatan negara – rosak, musnah – kurang pelancong – kajian dan penyelidikan – nilai estetika terhakis – generasi akan datang tidak kenal [Mana-mana jawapan yang munasabah] Panduan Jawapan F1 Mampu membina kapal besar H1 Boleh memuatkan sehingga 700 orang dan 1 000 tan kargo barangan F2 Terkenal dengan perahu panjang H2 Boleh membawa 100 orang penumpang F3 Membina sistem pengairan H3a Untuk mengawal limpahan air H3b Mengalirkan air masin keluar dari tanah pertanian F4 Membina candi H4 Sebagai rumah ibadat, pusat pendidikan dan pertemuan masyarakat F5 Tinggalan candi masyarakat kerajaan Funan yang ditemukan ialah Candi Go Cay Thi di Oc Eo Fungsi seni bina kerajaan Alam Melayu F1 Pusat pendidikan F2 Sebagai rumah ibadat F3 Tempat pertemuan masyarakat Fungsi seni bina pada zaman sekarang F4 Pusat kegiatan ekonomi F5 Memajukan sektor pelancongan F6 Sebagai sumber pendapatan negara F1 Menjejaskan imej negara F2 Sumber pendapatan negara terjejas F3 Seni bina akan mudah rosak dan musnah F4 Mengurangkan tarikan pelancong asing ke negara F5 Kajian dan penyelidikan tidak dapat dilakukan lagi F6 Nilai-nilai estetika dan nilai budaya akan semakin terhakis F7 Generasi akan datang tidak dapat mengenali warisan negara CONTOH

39 4 Bab Agama, Kepercayaan dan Keunikan Warisan Masyarakat Kerajaan Alam Melayu 4.1 Agama dan Kepercayaan • Agama merupakan suatu sistem berkaitan dengan anutan, keimanan dan penyembahan terhadap tuhan • Kepercayaan merupakan pegangan yang diyakini dapat menjadi panduan dalam kehidupan Penyebaran Agama Hindu, Buddha dan Islam Sebelum Abad ke-15 • Agama Hindu dan Buddha tersebar sebelum Masihi • Mempengaruhi kehidupan masyarakat kerajaan Funan, Champa, Srivijaya, Angkor, Majapahit, Kedah Tua dan Gangga Nagara • Agama Islam tiba di Alam Melayu mulai abad ketujuh dan tersebar di Champa, Majapahit, Kedah dan Pasai • Sistem pemerintahan, bahasa, persuratan dan seni bina Melayu yang mendapat pengaruh Hindu dan Buddha masih diamalkan dan disesuaikan dengan agama Islam • Penyebaran agama berkait rapat dengan peranan mubaligh, pemerintah dan perkembangan perdagangan antarabangsa Animisme • Setiap makhluk, hidupan dan tumbuhan memiliki roh atau semangat • Berkait dengan kepercayaan terhadap makhluk halus dan penyembahan roh nenek moyang yang telah meninggal dunia (hyang) • Memastikan keluarga yang masih hidup mendapat kebaikan atau menghindari kesusahan di dunia Dinamisme • Kepercayaan terhadap kekuatan (mana) atau semangat • Setiap benda dan makhluk dianggap mempunyai mana yang boleh mempengaruhi kehidupan • Contoh: Upacara pemujaan semangat tanaman agar mendapat hasil tanaman yang subur dan banyak CONTOH

40 Sejarah Tingkatan 2 Bab 4 Perkembangan Agama Kerajaan Perkembangan agama Funan • Agama Hindu dan Buddha tersebar sejak abad pertama • Raja Funan: Fan Shih-man berperanan besar terhadap perkembangan agama Buddha • Candi Go Cay Thi (candi Buddha) Angkor • Agama Hindu dianuti sejak pengasasan kerajaan dan menjadi gemilang semasa pemerintahan Suryavarman II • Candi Angkor Wat (candi Hindu yang termasyhur) • Agama Buddha mengambil alih peranan sebagai agama utama semasa pemerintahan Jayavarman VII pada abad ke-12 Angkor Wat Champa • Agama Hindu tersebar sejak abad keempat ketika pemerintahan Bhadravarman • Bhadravarman mendirikan candi Hindu di Lembah Mi Son (Siva-Bhadresvara) dan Po Nagar • Candi Dong Duong sebagai bukti penyebaran agama Buddha • Penemuan batu bersurat bertarikh 1035 dan batu nisan bertarikh 1039 di Panduranga sebagai bukti penyebaran agama Islam • Islam tersebar luas semasa pemerintahan Sultan Zainal Abidin pada abad ke-14 Srivijaya • Menjadi pusat kegiatan agama Buddha sejak abad ketujuh • Pendeta Buddha, I-Tsing dari China datang untuk mempelajari bahasa Sanskrit dan menterjemahkan kitab agama Buddha • Candi Buddha – Candi Muara Jambi, Candi Bahal dan Candi Muara Takus Majapahit • Agama Hindu dan Buddha berkembang serentak • Hayam Wuruk menyatukan aliran dalam agama Hindu dan Buddha (Tripaksa) • Candi masyhur – Candi Jabong, Candi Sukuh dan Candi Brahu • Agama Islam tersebar sejak abad ke-14 • Buktinya, Wu Ping pegawai kerajaan Ming beragama Islam dilantik menjadi wakil tetap • Gan Eng Chou, pegawai beragama Islam dilantik sebagai ketua kaum Cina di Tuban (kota pelabuhan Majapahit) • Selepas keruntuhan Majapahit, Demak menjadi pusat pengajian Islam terbesar di Jawa pada abad ke-16 Kedah Tua • Agama Buddha diamalkan sejak abad kelima dan menjadi anutan utama • Agama Hindu tersebar kemudiannya • Kedah menerima pengaruh Islam pada abad ke-12 • Maharaja Derbar Raja II memeluk Islam pada tahun 1136 Gangga Nagara • Masyarakat menganut agama Buddha • Dibuktikan dengan penemuan arca Buddha di Lembah Kinta serta patung Buddha, Avalokitesvara di Bidor, Perak (bertarikh abad keenam hingga kesembilan Masihi) CONTOH

41 Sejarah Tingkatan 2 Bab 4 4.2 Keunikan Warisan Masyarakat Kerajaan Alam Melayu (a) Pemilihan raja • Berasaskan keturunan dan disahkan oleh pembesar • Keturunan raja dianggap suci dan berdaulat • Raja dipilih daripada golongan tentera (Funan dan Champa) • Wanita keturunan diraja boleh dilantik sebagai pemerintah (Majapahit) (b) Kedudukan raja • Dianggap sebagai titisan dewa dan mesti dihormati (pengaruh Hindu dan Buddha) • Konsep khalifah (kedatangan Islam) • Mengingkari raja dianggap mengingkari tuhan dan menderhaka (c) Gelaran pemerintah • Raja dan Maharaja (pengaruh Hindu dan Buddha) • Sultan (kedatangan Islam) • Menggambarkan kebesaran kuasa seperti Raja di Gunung dan Maharaja di Pulau • Gelaran mengikut identiti dan keunikan kerajaan (varman – Raja Funan, Champa, Angkor dan Srivijaya) Sistem pemerintahan beraja (a) Memilih dan membangunkan pusat pemerintahan, petempatan dan pelabuhan • Mengembangkan kegiatan pertanian di kawasan subur – Lembah sungai: Angkor, Majapahit – Sungai sebagai laluan pengangkutan utama • Memilih laluan antarabangsa, timur dan barat – Pelabuhan Oc Eo (Funan), Palembang (Srivijaya) • Mengambil kira petunjuk arah di pelabuhan seperti bukit, gunung atau teluk – Gunung Jerai menjadi mercu tanda kerajaan Kedah – Bukit dan teluk: Pertahanan (b) Menjalinkan hubungan diplomatik • Hubungan persahabatan – Srivijaya menghantar utusan ke China pada abad ketujuh, Majapahit menjalinkan persahabatan dengan China pada abad ke-14 • Bantuan ketenteraan dan senjata – Maharaja Chola menghantar bantuan tentera ke Srivijaya untuk membantu menyelesaikan pemberontakan pada abad ke-11 • Perkahwinan – Raden Wijaya (pemerintah Majapahit) mengahwini puteri kerajaan Singhasari pada abad ke-13 Kebijaksanaan pemerintah (a) Memanfaatkan kesuburan tanah • Menjalankan kegiatan pertanian • Tapak pertanian yang penting – lembah Sungai Mekong, Sungai Musi, Sungai Bengawan Solo, Sungai Brantas (b) Mencipta sistem pengairan • Baray dan sistem saliran untuk memastikan bekalan air mencukupi di kawasan pertanian • Tanaman utama (padi dan rempah-ratus) dan tanaman sampingan dapat diusahakan sepanjang tahun (c) Membina pelabuhan • Pelabuhan pembekal – pelabuhan persinggahan untuk membekalkan bahan dagangan dan bekalan makanan kepada pedagang • Pelabuhan kerajaan – pelabuhan pembekal yang berkembang apabila wujudnya pusat pentadbiran atau kerajaan di pelabuhan tersebut • Pelabuhan entrepot – menjadi tumpuan pedagang dan berperanan sebagai pengumpul, pengendali dan pengedar barang dagangan daripada pedagang serantau dan antarabangsa Kegiatan ekonomi CONTOH

42 Sejarah Tingkatan 2 Bab 4 (a) Sistem tulisan dan bahasa • Tulisan Palava dan Kawi digunakan sebagai medium tulisan bahasa tempatan dan Sanskrit • Huruf-huruf Arab disesuaikan sehingga terbentuknya tulisan Jawi • Hikayat Amir Hamzah – karya persuratan dalam bahasa Melayu dan ditulis dengan tulisan Jawi (b) Persuratan • Berkembang dalam bentuk batu bersurat sehinggalah lahir karya dalam bentuk manuskrip (c) Seni bina • Memudahkan kehidupan seperti dalam perkembangan kegiatan pertanian, pelayaran, perdagangan dan keagamaan • Kehidupan di pesisir pantai dan lembah sungai melahirkan tukang kapal yang handal • Ukiran dinding pada Angkor Thom menggambarkan warisan seni bina perkapalan Perkembangan sosiobudaya (a) Sikap terbuka • Kepercayaan awal disesuaikan dengan penyebaran agama Hindu dan Buddha • Islam tersebar secara aman • Sebahagian masyarakat Champa dan Angkor menganut agama Hindu dan sebahagian lagi menganut agama Buddha (b) Sifat toleransi • Penganut Hindu membina Candi Prambanan berdekatan dengan Candi Borobudur tempat ibadat penganut agama Buddha di Jawa Tengah (c) Simbol penyatuan raja dan rakyat • Raja memerlukan golongan agama untuk mengukuhkan kedudukan takhtanya • Golongan Brahmin mempunyai peranan besar semasa pertabalan raja • Brahmin bernama Hiranyadama mengisytiharkan kedudukan Jayavarman II sebagai Dewaraja (d) Golongan agama diberi tempat dan status istimewa dalam kerajaan • Menjadi pentadbir dan penasihat pemerintah dalam kerajaan Funan, Srivijaya dan Angkor (e) Candi besar lambang keagungan kerajaan • Binaan Candi Borobudur, Angkor Wat, Candi Prambanan dan Candi Muara Jambi • Menjadi pusat ibadat, tempat pemujaan roh nenek moyang dan pusat perhimpunan pendeta (f) Masjid • Pusat ibadat, pendidikan dan kebajikan Amalan beragama Sistem pemerintahan beraja, kebijaksanaan pemerintah, kegiatan ekonomi, perkembangan sosiobudaya dan amalan beragama merupakan keunikan masyarakat kerajaan Alam Melayu. Generasi hari ini haruslah menghargai setiap CONTOH keunikan tersebut dan menghayati warisannya.

43 Sejarah Tingkatan 2 Bab 4 1 Lengkapkan rajah berikut dengan maklumat berkaitan kepercayaan awal masyarakat kerajaan Alam Melayu. SP: 5.2.4 TP1 Buku Teks m/s 56 2 Lengkapkan rajah berikut dengan maklumat berkaitan sistem pemerintahan beraja kerajaan Alam Melayu. SP: 5.2.5 TP2 Buku Teks m/s 60 4.1 Agama dan Kepercayaan 4.2 Keunikan Warisan Masyarakat Kerajaan Alam Melayu MODUL PBD Praktis Intensif Info Digital 4.1 Kepercayaan awal (a) • Kepercayaan setiap makhluk hidupan dan tumbuhan memiliki (b) • Kepercayaan terhadap kekuatan yang dikenali sebagai atau Info Digital 4.2 Tarsia 4 Sistem pemerintahan beraja (a) Pemilihan raja (i) Berasaskan dan mengesahkannya. (ii) Keturunan diraja dianggap . (iii) Raja boleh dipilih daripada . (iv) Wanita boleh dilantik sebagai raja. (b) Kedudukan raja (i) Raja sebagai (Hindu-Buddha). (ii) Islam memperkenalkan konsep . (iii) Raja sentiasa . (iv) Mengingkari raja dianggap . (c) Gelaran pemerintah (i) Pengaruh Hindu-Buddha memasyhurkan gelaran . (ii) Gelaran digunakan selepas kedatangan Islam. (iii) digelar bagi menggambarkan kebesaran kuasa. (iv) Raja Funan, Champa, Angkor dan Srivijaya menggunakan gelaran Sanskrit . Animisme Dinamisme roh atau semangat mana semangat keturunan suci dan berdaulat golongan tentera keturunan diraja titisan dewa Raja dan Maharaja khalifah ditaati mengingkari tuhan Sultan “varman” Raja di Gunung dan Maharaja di Pulau pembesar CONTOH

44 Sejarah Tingkatan 2 Bab 4 Kegiatan ekonomi masyarakat kerajaan Alam Melayu (a) Memanfaatkan . (b) Mencipta . (c) Membina . 3 Jelaskan tentang kegiatan ekonomi masyarakat kerajaan Alam Melayu dengan melengkapkan rajah berikut. SP: 5.2.5 TP3 Buku Teks m/s 62 4 Rumuskan keunikan warisan dalam amalan beragama dengan melengkapkan jadual berikut. SP: 5.2.5 TP4 Buku Teks m/s 64 Uji Diri 4 Keunikan warisan dalam amalan beragama (a) Sifat terbuka (i) Mengamalkan dalam amalan beragama. (ii) Kepercayaan awal dengan penyebaran agama Hindu dan Buddha. (iii) Islam tersebar di Alam Melayu secara . (b) Simbol penyatuan (i) menjadi simbol penyatuan dan rakyat. (ii) Golongan agama mengukuhkan . (iii) berperanan besar semasa pertabalan raja. (c) Sistem pendidikan (i) Masjid dibina sebagai , pendidikan dan . (ii) Keunikan sistem pendidikan Islam melalui institusi atau merupakan warisan yang diteruskan hingga kini. (d) Lambang keagungan (i) Candi menjadi institusi agama yang berperanan sebagai pusat ibadat, tempat Candi dan pusat para pendeta. kesuburan tanah untuk menjalankan kegiatan pertanian sistem pengairan seperti baray dan sistem saliran pelabuhan, iaitu pelabuhan pembekal, pelabuhan kerajaan dan pelabuhan entrepot sifat terbuka disesuaikan aman Agama Golongan Brahmin raja kedudukan raja pusat ibadat kebajikan pondok perhimpunan madrasah pemujaan roh nenek moyang CONTOH

45 Sejarah Tingkatan 2 Bab 4 5 Jelaskan iktibar yang diperoleh daripada keunikan warisan masyarakat kerajaan Alam Melayu. SP: K5.2.8 TP5 Buku Teks m/s 60 - 64 6 Jelaskan bagaimana perkembangan agama di Alam Melayu daripada agama Hindu-Buddha kepada agama Islam berlaku secara beransur dan damai. SP: 5.2.5 TP6 Buku Teks m/s 64 Iktibar daripada keunikan warisan masyarakat kerajaan Alam Melayu (a) Sistem pemerintahan (b) Kebijaksanaan pemerintah (c) Kegiatan ekonomi (d) Perkembangan sosiobudaya (e) Amalan beragama Perkembangan agama di Alam Melayu daripada agama Hindu-Buddha kepada agama Islam (a) Masyarakat Alam Melayu mengamalkan . (b) Masyarakat Alam Melayu sentiasa bersedia menerima . (c) Masyarakat Alam Melayu bijak dalam . (d) Pengaruh agama Hindu-Buddha masih diamalkan dan . Kita mestilah mentaati dan menghormati pemerintah sebagai tonggak kerajaan yang mentadbir negara Pemerintah mestilah bijak dalam memerintah bagi memastikan negara sentiasa aman dan sentosa Kita wajarlah memantapkan diri dengan ilmu yang boleh menambahkan pendapatan dan meningkatkan taraf hidup Kita perlulah menghargai sumber ilmu dalam pelbagai bentuk yang merupakan warisan yang sangat bernilai Kita haruslah memainkan peranan penting dalam membina corak kehidupan berpandukan asas agama yang kukuh sikap keterbukaan perubahan demi kebaikan menyesuaikan diri mengikut disesuaikan dengan perubahan masa agama Islam CONTOH

46 Sejarah Tingkatan 2 Bab 4 Praktis Objektif 4.1 Agama dan Kepercayaan 1 Mengapakah masyarakat kerajaan Alam Melayu memuja semangat tanaman? A Amalan nenek moyang B Mencorak nasib mereka C Mendapat hasil yang banyak D Supaya tidak diserang perosak 2 Apakah sumbangan Fan Shih-man terhadap kerajaan Funan? A Membina baray B Memodenkan negara C Mengembangkan agama D Memajukan kegiatan seni bina 3 Jadual berikut menunjukkan bukti pengaruh agama di kerajaan Alam Melayu. Pilih pasangan yang betul. Kerajaan Bukti pengaruh agama A Champa Candi Dong Duong bukti penyebaran agama Buddha B Angkor Angkor Wat bukti penyebaran agama Buddha C Srivijaya I-Tsing ke Srivijaya untuk menterjemahkan kitab agama Hindu D Majapahit Hayam Wuruk memeluk Islam Keunikan Warisan Masyarakat Kerajaan Alam Melayu 4.2 4 Raja di Gunung dan Maharaja di Pulau merupakan gelaran bagi Raja Srivijaya. Apakah yang dilambangkan dengan gelaran tersebut? A Kesucian raja B Kesaktian raja C Tanggungjawab raja D Kebesaran kuasa raja 5 Raja kerajaan Alam Melayu berikut boleh dipilih daripada golongan • Kerajaan Funan • Kerajaan Champa A rakyat C tentera B wanita D khalifah 6 Maharaja Chola dari India menghantar bantuan tentera ke X untuk membantu menyelesaikan pemberontakan pada abad ke-11. Apakah kerajaan X? A Angkor C Majapahit B Srivijaya D Kedah Tua 7 Mengapakah Gunung Jerai penting bagi kerajaan Kedah Tua? A Kawasan pertanian B Tempat pelancongan C Kemajuan perdagangan D Pusat kegiatan masyarakat 8 Maklumat berikut berkaitan bentuk pelabuhan di Alam Melayu. Berperanan sebagai pengumpul, pengendali dan pengedar barang dagangan. Apakah bentuk pelabuhan tersebut? A Pelabuhan entrepot B Pelabuhan kerajaan C Pelabuhan pembekal D Pelabuhan persinggahan 9 Tulisan Palava dan tulisan Kawi berasal dari A Jawa C India B Siam D Tanah Arab 10 Antara berikut, yang manakah merupakan keunikan masyarakat kerajaan Alam Melayu? I Amalan beragama II Bentuk peperangan III Hukuman dan denda IV Sistem pemerintahan beraja A I dan II C II dan III B I dan IV D III dan IV m/s 56 Buku Teks m/s 60 Buku Teks m/s 61 Buku Teks m/s 61 Buku Teks m/s 62 Buku Teks m/s 63 Buku Teks m/s 64 Buku Teks m/s 58 Buku Teks m/s 60 Buku Teks m/s 58 & 59 Buku Teks Praktis Kendiri Kuiz CONTOH

47 Sejarah Tingkatan 2 Bab 4 1 Masyarakat kerajaan Alam Melayu memiliki kepercayaan mereka sendiri sebelum kedatangan agama Hindu, Buddha dan Islam. Praktis Struktur (a) Senaraikan kepercayaan awal masyarakat Alam Melayu. (i) (ii) [2 markah] (b) Kerajaan Srivijaya merupakan pusat kegiatan agama Buddha sejak abad ketujuh. Jelaskan pernyataan tersebut. [4 markah] (c) Mengapakah amalan beragama penting bagi sesebuah negara? KBAT [4 markah] (a) Buku Teks m/s 56 (b) Buku Teks m/s 58 – I-Tsing – pendeta Buddha – bahasa Sanskrit – kitab-kitab agama – candi Buddha (c) – nilai-nilai murni – masyarakat penyayang – keamanan dan keharmonian – adil dan saksama – kecintaan – bersatu padu [Mana-mana jawapan yang munasabah] Panduan Jawapan Animisme Dinamisme F1 I-Tsing, seorang pendeta Buddha dari China datang ke Srivijaya F2 Mempelajari bahasa Sanskrit F3 Menterjemahkan kitab-kitab agama Buddha F4 Candi Buddha tinggalan kerajaan Srivijaya seperti Candi Muara Jambi, Candi Bahal dan Candi Muara Takus F1 Menerapkan nilai-nilai murni seperti berakhlak mulia, jujur dan saling menghormati F2 Melahirkan masyarakat berbudaya penyayang F3 Kepatuhan kepada agama menjamin keamanan dan keharmonian masyarakat F4 Menjamin masyarakat yang adil dan saksama dalam ekonomi F5 Memupuk kecintaan terhadap negara dan bangsa F6 Membina bangsa yang bersatu padu CONTOH

48 Sejarah Tingkatan 2 Bab 4 2 Sistem pemerintahan kerajaan Alam Melayu berasaskan sistem pemerintahan beraja. Raja menjadi tonggak utama kerajaan dan dibantu oleh para pembesar. (a) Jelaskan pemilihan raja dalam sistem pemerintahan kerajaan Alam Melayu. [4 markah] (b) Jelaskan kedudukan raja selepas kedatangan Islam. [3 markah] (c) Bagaimanakah gelaran pemerintah memantapkan lagi sistem pemerintahan kerajaan Alam Melayu? KBAT [3 markah] (a) Buku Teks m/s 60 – keturunan – mengesahkan – suci dan berdaulat – golongan tentera – wanita (b) Buku Teks m/s 60 – konsep khalifah – ditaati – mengingkari raja (c) – Hindu dan Buddha – gelaran Sultan – Raja di Gunung dan Maharaja di Pulau – identiti dan keunikan kerajaan – “varman” [Mana-mana jawapan yang munasabah] Panduan Jawapan F1 Pemilihan raja berasaskan keturunan dan pembesar mengesahkannya F2 Keturunan diraja dianggap suci dan berdaulat F3 Raja boleh dipilih daripada golongan tentera F4 Wanita keturunan diraja boleh dilantik sebagai pemerintah F1 Islam memperkenalkan konsep khalifah F2 Raja-raja sentiasa ditaati F3 Mengingkari raja dianggap mengingkari tuhan dan perbuatan tersebut adalah menderhaka F1 Pengaruh Hindu dan Buddha memasyhurkan gelaran Raja dan Maharaja F2 Gelaran Sultan digunakan setelah kedatangan Islam F3 Raja di Gunung dan Maharaja di Pulau menggambarkan kebesaran kuasa raja F4 Terdapat golongan raja yang diberi gelaran mengikut identiti dan keunikan kerajaan mereka F5 Contohnya, penggunaan gelaran Sanskrit “varman” oleh Raja Funan, Champa, Angkor dan Srivijaya CONTOH

49 Sejarah Tingkatan 2 Bab 4 Praktis Esei 1 Masyarakat kerajaan Alam Melayu memiliki agama dan kepercayaan yang menjadi panduan dalam kehidupan harian mereka. (a) Jelaskan perkembangan agama di kerajaan Angkor dan Srivijaya. [6 markah] (b) Terangkan kebebasan beragama yang diamalkan di Malaysia. [6 markah] (c) Bagaimanakah cara untuk mengelakkan tercetusnya isu-isu sensitif yang berunsur perkauman yang boleh menjejaskan keharmonian negara? KBAT Pendidikan Sivik Nilai teras: Bertanggungjawab, Kasih sayang [8 markah] (a) Buku Teks m/s 58 Angkor – agama Hindu – Suryavarman II – Angkor Wat – agama Buddha Srivijaya – agama Buddha – I-Tsing – bahasa Sanskrit – kitab-kitab agama Buddha – candi Buddha (b) Buku Teks m/s 60 – perayaan agama – Melayu, Cina, India, Iban, Kadazandusun – adat dan kebudayaan – cuti umum – perayaan setiap tahun – Majlis Rumah Terbuka – tempat ibadat – peruntukan kewangan [Mana-mana jawapan yang munasabah] (c) – menghormati – rumah ibadat – membicarakan isu sensitif – cara beribadat – adat resam kaum – budaya kaum – berkunjungan – bertoleransi – bersikap terbuka – bekerjasama [Mana-mana jawapan yang munasabah] Panduan Jawapan Kerajaan Angkor F1 Agama Hindu menjadi anutan utama sejak kerajaan diasaskan F2 Menjadi gemilang semasa pemerintahan Suryavarman II F3 Candi Hindu yang termasyhur di Angkor ialah Angkor Wat F4 Peranan agama Hindu sebagai agama utama diambil alih oleh agama Buddha semasa pemerintahan Jayavarman VII Kerajaan Srivijaya F5 Merupakan pusat kegiatan agama Buddha sejak abad ketujuh F6 Pendeta Buddha bernama I-Tsing dari China pernah datang ke Srivijaya F7 Untuk mempelajari bahasa Sanskrit dan menterjemahkan kitab-kitab agama Buddha F8 Antara candi Buddha tinggalan kerajaan Srivijaya yang masyhur termasuklah Candi Muara Jambi, Candi Bahal dan Candi Muara Takus F1 Kebebasan menyambut perayaan agama masing-masing H1 Kaum Melayu menyambut Hari Raya Aidilfitri, kaum Cina menyambut Tahun Baharu Cina, kaum India menyambut Deepavali, kaum Iban menyambut Hari Gawai dan kaum Kadazandusun menyambut Pesta Kaamatan F2 Kebebasan mengamalkan adat dan kebudayaan kaum masing-masing F3 Cuti umum pada setiap perayaan kaum utama di Malaysia F4 Sambutan perayaan setiap tahun diraikan oleh rakyat berbilang kaum C4 Melalui sambutan Majlis Rumah Terbuka F5 Kebebasan membina tempat ibadat kaum masing-masing selagi mematuhi undang-undang yang telah ditetapkan F6 Terdapat peruntukan kewangan bagi membina rumah ibadat setiap kaum F1 Menghormati agama lain F2 Tidak mengganggu rumah ibadat kaum lain F3 Tidak membicarakan isu-isu sensitif F4 Menghormati cara beribadat kaum lain F5 Menghormati adat resam kaum lain F6 Menghormati budaya kaum lain F7 Saling berkunjungan semasa musim perayaan F8 Bersikap terbuka F9 Saling bertoleransi F10 Saling bekerjasama antara satu sama lain CONTOH

50 Sejarah Tingkatan 2 Bab 4 2 (a) Huraikan kebijaksanaan pemerintah dalam memilih dan membangunkan pusat pemerintahan. [6 markah] (b) Kebijaksanaan pemerintah dapat dilihat melalui bentuk hubungan diplomatik yang dijalinkan. Bincangkan. [6 markah] (c) Pada pendapat anda, bagaimanakah cara untuk melahirkan seorang tokoh pemimpin berwibawa yang mampu membangunkan negara? KBAT Pendidikan Sivik Nilai teras: Bertanggungjawab [8 markah] (a) Buku Teks m/s 61 – lokasi strategik – pesisir pantai, lembah sungai – kegiatan pertanian – sungai – laluan pengangkutan utama – laluan antarabangsa – pelabuhan Oc Eo – petunjuk arah – bukit, gunung, teluk (b) Buku Teks m/s 61 – kemakmuran kerajaan – kedaulatan – perlindungan – jaringan perdagangan – agama dan budaya – tiga bentuk – persahabatan – Srivijaya – ketenteraan atau senjata – selesaikan pemberontakan – perkahwinan – puteri kerajaan Singhasari (c) – sistem pendidikan – modal insan – jati diri – kemahiran – ICT – ajaran agama – pendidikan tinggi – pengetahuan luas – patriotik [Mana-mana jawapan yang munasabah] Panduan Jawapan F1 Memilih lokasi strategik sebagai pusat pemerintahan, petempatan dan pelabuhan H1 Di pesisir pantai atau lembah sungai F2 Mengembangkan kegiatan pertanian di kawasan subur F3 Sungai berfungsi sebagai laluan pengangkutan utama F4 Memilih tempat yang menjadi laluan antarabangsa, timur dan barat H4 Seperti pelabuhan Oc Eo di Funan dan Palembang di Srivijaya F5 Mengambil kira petunjuk arah yang memudahkan pedagang singgah di pelabuhan H5 Seperti bukit atau gunung dan teluk C5 Gunung Jerai F1 Pemerintah menjalinkan hubungan diplomatik yang berterusan bagi menjamin kemakmuran kerajaan F2 Memelihara kedaulatan kerajaan F3 Mendapatkan perlindungan F4 Meluaskan jaringan perdagangan F5 Memperkukuh agama dan budaya F6 Terdapat tiga bentuk hubungan diplomatik F7 Hubungan persahabatan C7 Kerajaan Srivijaya mengutuskan utusan persahabatan ke China pada abad ke-7 F8 Bantuan ketenteraan atau senjata C8 Maharaja Chola menghantar bantuan tentera ke Srivijaya untuk membantu menyelesaikan pemberontakan pada abad ke-11 F9 Perkahwinan C9 Perkahwinan Raden Wijaya, pemerintah Majapahit dengan puteri kerajaan Singhasari pada abad ke-13 F1 Memperkasakan sistem pendidikan F2 Memantapkan modal insan F3 Mengukuhkan jati diri F4 Sentiasa meningkatkan kemahiran F5 Menguasai teknologi ICT F6 Berpegang teguh kepada ajaran agama F7 Berpendidikan tinggi dan berpengetahuan luas F8 Mengamalkan semangat patriotik CONTOH

51 5 Bab Kesultanan Melayu Melaka 5.1 Pengasasan Kesultanan Melayu Melaka 5.2 Kegemilangan Kesultanan Melayu Melaka Pemilihan Lokasi yang Strategik oleh Parameswara Faktor Kegemilangan Laluan perdagangan • Dapat mengawal laluan kapal dagang kerana Melaka terletak di laluan perdagangan utama antara timur dengan Barat Keturunan Raja Palembang • Berasal daripada keturunan anak Raja Palembang yang bersusur galur daripada Iskandar Zulkarnain (teks Sulalatus Salatin) • Memberikan taraf kedudukan yang tinggi kepada Sultan Melaka Daulat dan alat kebesaran • Daulat – kuasa dan kewibawaan raja sebagai pemimpin • Rakyat memberikan taat setia dan tidak boleh menderhaka • Alat kebesaran diraja – cap mohor, nobat, keris, lembing dan mahkota • Alat kebesaran digunakan semasa upacara istiadat pertabalan, perkahwinan dan kemangkatan raja • Menjadikan raja mempunyai kedudukan yang tinggi dan istimewa • Mengukuhkan kedudukan raja Kewibawaan • Raja bersifat adil, berwibawa dan mengambil berat kebajikan rakyat • Memerintah berdasarkan bidang kuasa dalam Hukum Kanun Melaka • Sultan Muzaffar Shah dan Sultan Mansur Shah merupakan pemerintah yang mengutamakan keamanan dan kebajikan rakyat • Nasihat Sultan Mansur Shah kepada puteranya, Sultan Alauddin Riayat Shah – adil terhadap rakyat, siasat tuduhan dengan teliti, bekerjasama dengan pegawai Peranan raja yang unggul • Simbol perpaduan dan kemakmuran • Ketua angkatan tentera • Mengetuai hubungan diplomatik • Menyelaraskan kegiatan ekonomi • Ketua agama Islam • Menegakkan keadilan Bentuk muka bumi • Bukit-bukau menjadi benteng pertahanan dan panduan kapal dagang Benteng pertahanan • Pokok bakau dan api-api menjadi benteng pertahanan dan pelindung semula jadi yang sukar ditembusi oleh musuh Terlindung daripada angin monsun • Kapal dagang dapat datang dan berlabuh dengan selamat • Muara sungai yang terletak di Selat Melaka terlindung daripada tiupan angin monsun Kepimpinan raja CONTOH

52 Sejarah Tingkatan 2 Bab 5 Hukum Kanun Melaka Undang-undang Laut Melaka • Ditulis semasa pemerintahan Sultan Muzaffar Shah • Disusun semula semasa pemerintahan Sultan Mahmud Shah • Mengandungi 44 fasal tentang hak keistimewaan, tanggungjawab raja dan pembesar • Hukum Islam tentang jenayah, urusan jual beli dan kekeluargaan • Ditulis semasa zaman Sultan Mahmud Shah • Bertujuan menentukan peraturan pelayaran dan perdagangan • Mengandungi 25 fasal tentang peraturan di laut, tertib berniaga dan tatacara berjual beli • Berkaitan tanggungjawab nakhoda, anak kapal, kiwi dan syahbandar • Menyebabkan aktiviti perdagangan berjalan dengan lancar dan adil Undang-undang adat (Adat Temenggung) • Diasaskan oleh Datuk Ketemenggungan • Berkaitan sistem pemerintahan, perwarisan takhta, perkahwinan, perwarisan harta dan perundangan • Berkaitan sistem penggantian sultan (takhta kerajaan diwarisi oleh anak lelaki sulung) • Mengamalkan sistem pemerintahan beraja (kuasa tertinggi adalah sultan atau raja) • Membolehkan sistem perwarisan takhta berlaku secara teratur • Diamalkan di semua negeri Melayu kecuali Negeri Sembilan Sistem pentadbiran Sistem perundangan Sultan Pembesar Berempat Pembesar Berlapan Pembesar Enam Belas Pembesar Tiga Puluh Dua Sistem Pembesar Empat Lipatan Sistem Pembesar Empat Lipatan • Sultan dibantu oleh pembesar berempat, pembesar berlapan, pembesar enam belas dan pembesar tiga puluh dua • Pembesar ini merupakan pentadbir kerajaan pada peringkat pusat, jajahan, daerah, mukim dan kampung Tugas pembesar • Mewujudkan pentadbiran yang berkesan • Menjaga keamanan kawasan • Mengutip cukai dan hasil lain melalui sistem serah • Membekalkan tenaga tentera ketika perang • Menyediakan tenaga buruh melalui sistem kerah Bendahara Penghulu Bendahari Temenggung Laksamana • Penasihat raja • Menteri utama peringkat pusat • Ketua turus angkatan perang • Ketua hakim • Pemangku sultan • Pemungut hasil/ ufti • Ketua segala bendahari • Ketua urus setia istana • Ketua syahbandar • Ketua polis dan penjara • Penguasa bandar dan kota Melaka • Pegawai protokol istana • Hakim di darat • Ketua angkatan laut • Pengawal peribadi raja • Ketua duta • Ketua utusan ke negara luar • Hakim di laut CONTOH

53 Sejarah Tingkatan 2 Bab 5 Aspek Kegemilangan Empayar yang luas Penaklukan • Menjamin keselamatan dan kemakmuran Kesultanan Melayu Melaka • Kawasan taklukan di Semenanjung Tanah Melayu: Kuala Linggi, Beruas, Pahang, Terengganu, Kelantan • Kawasan taklukan di Sumatera: Siak, Rokan, Kampar, Rupat Perkahwinan • Antara Sultan Melaka dengan puteri diraja kerajaan lain • Mengukuhkan hubungan persahabatan dan kekeluargaan antara kerajaan Melaka dengan kerajaan lain • Perkahwinan Sultan Mansur Shah dengan puteri Majapahit, Raden Galuh Cendera Kirana Naungan • Pemerintah kerajaan lain (Lingga, Patani, Kedah) rela bernaung di bawah Kesultanan Melayu Melaka • Raja yang berada di bawah naungan Melaka ditabalkan oleh sultan Cara pembentukan empayar Pentadbiran pusat • Pusat pemerintahan dan pentadbiran di Melaka yang terletaknya tempat raja bersemayam • Raja dibantu oleh pembesar pusat Pentadbiran kawasan naungan • Kawasan naungan ialah kawasan yang mengakui ketuanan Melaka dan menghantar ufti • Pemerintahan diketuai oleh pemerintah negeri berkenaan dan dibantu oleh pembesar tempatan Pentadbiran kawasan jajahan • Pemerintahan diketuai oleh pemerintah yang dilantik oleh Sultan Melaka Pentadbiran empayar Politik • Meluaskan wilayah dan jajahan takluk • Mengukuhkan hubungan dengan kerajaan yang ditakluk • Menyekat pengaruh kuasa serantau seperti Siam, Majapahit dan Pasai Ekonomi • Menerima hadiah dalam bentuk wang, emas, timah dan bantuan ketenteraan • Mendapat bekalan seperti hasil pertanian, rempahratus dan bijih timah untuk diperdagangkan di pelabuhan Melaka • Menguasai perdagangan di Selat Melaka Sosial • Berlaku asimilasi budaya tempatan dengan budaya dari Arab, India, China dan Alam Melayu • Wujud masyarakat majmuk yang terdiri daripada pelbagai suku dan bangsa Agama • Mendorong usaha penyebaran agama Islam • Islam berkembang ke Pahang, Kelantan, Perak, timur Sumatera dan Patani Kepentingan pembentukan empayar Pusat penyebaran Islam Cara penyebaran agama Islam Pengislaman pemerintah • Pengislaman Sultan Iskandar Shah pada tahun 1414 diikuti para pembesar dan rakyat • Sultan Muzaffar Shah menjadikan agama Islam sebagai agama rasmi Kesultanan Melayu Melaka Peranan ulama dan mubaligh • Menghantar ulama dan mubaligh ke seluruh kawasan pengaruhnya • Ajaran tasawuf dan sufi dikembangkan melalui ulama dari Timur Tengah dan India • Sultan Alauddin Riayat Syah menghantar ulama untuk mengajar Raja Pahang, Kampar dan Inderagiri tentang hal ehwal agama Perkahwinan • Perkahwinan puteri Sultan Mansur Shah dengan putera Raja Siak Perdagangan • Pedagang Arab, India dan China mempunyai sifat mubaligh yang mendorong penyebaran Islam • Menyebarkan IslamkeBrunei, Filipina dan kepulauan Indonesia Perluasan kuasa • Negeri naungan dan jajahan memeluk Islam sebagai tanda taat setia kepada pemerintah Melaka CONTOH

54 Sejarah Tingkatan 2 Bab 5 Kedudukan strategik • Melaka terletak di laluan perdagangan antara India dan China • Dikunjungi pedagang dari dalam dan luar Alam Melayu • Muncul sebagai pusat perdagangan dan pelabuhan yang maju Dikunjungi pedagang dari dalam dan luar Alam Melayu • Pedagang Arab, China dan Gujerat paling ramai • Pedagang dari Alam Melayu yang paling ramai ialah Pasai dan Jawa • Dikunjungi pedagang dari Brunei, Pegu, Parsi, Turki, Mesir, Luzon, Ceylon, Burma, Kemboja, Champa dan Annam Pusat pengumpulan dan pengedaran pelbagai barangan • Barang yang dikumpul dan diedarkan kepada pedagang luar (diperoleh daripada negeri naungan, jajahan dan sekitar Alam Melayu): Timah, emas, kapur barus, hasil hutan, rempah-ratus • Barangan luar yang dibawa masuk ke Melaka: Benang emas, kain pelikat, batu delima, tembikar, wangian, bahan makanan Pusat perkapalan • Dikunjungi pelbagai jenis kapal besar dan kecil • Kapal kecil: Perahu, sampan, ghurab, penjajap, sagur, payar, baluk, lancang, kakap, balang, kelulus • Kapal besar: Jong, bahtera Jong Lancang Kesan penyebaran agama Islam Tumpuan ulama • Sultan Melaka menjadi penaung kepada aktiviti dakwah dan perbincangan kitab agama seperti Darul Manzum Tempat pembelajaran • Semasa pemerintahan Sultan Muzaffar Shah, madrasah, masjid dan surau menjadi tempat mempelajari al-Quran dan ilmu tasawuf Persuratan • Pengaruh Islam dalam saduran karya sastera dari Arab dan Parsi: Hikayat Muhammad Ali Hanafiah, Hikayat Amir Hamzah • Perkembangan tulisan Jawi dan bahasa Melayu menjadi bahasa persuratan dan bahasa penulisan Pemerintahan dan pentadbiran • Undang-undang Islam terkandung dalam Hukum Kanun Melaka dan Undang-undang Laut Melaka • Ulama berperanan penting dalam hal pentadbiran • Mufti dan kadi berperanan melicinkan pengurusan agama Islam Pusat perdagangan Pengurusan perdagangan Syahbandar • Mengurus pasar dan gudang • Menjaga kebajikan serta keselamatan pedagang • Memeriksa alat timbang, sukat dan mata wang • Menjadi hakim di pelabuhan • Menguruskan cukai • Menguatkuasakan peraturan keluar masuk kapal Cukai perdagangan • Pengurusan cukai yang cekap dan sistematik • Cukai pelabuhan yang rendah • Cukai rasmi – Cukai import/ Panduan – Kadarnya berbeza mengikut tempat asal pedagang (Arab, India, Ceylon, Siam, Pegu: 6%, Alam Melayu 3%) – Bahan makanan seperti beras tidak dikenakan cukai • Cukai tidak rasmi – Dalam bentuk hadiah, pedagang – China dan Jepun dikehendaki memberikan hadiah yang nilainya sama dengan cukai 5% Mata wang • Tukaran nilaian seperti jongkong timah, serbuk emas dan kulit siput (cowrie) • Mata wang timah (Calains), emas dan perak • Mata wang dari Pasai, Hormuz dan Cambay Orang Laut • Memberikan taat setia kepada raja • Memastikan urusan perdagangan dijalankan tanpa gangguan • Pelayar dan penunjuk arah kepada pedagang • Tentera untuk menjamin keselamatan pedagang di perairan Melaka Kemudahan pelabuhan • Gudang tempat menyimpan barang • Kemudahan pengangkutan • Kemudahan bekalan makanan dan minuman • Khidmat membaiki kapal • Tempat penginapan • Syahbandar menjaga kebajikan pedagang • Kemudahan tempat beribadat CONTOH

55 Sejarah Tingkatan 2 Bab 5 Hubungan Kesultanan Melayu Melaka dengan kerajaan Alam Melayu Pasai Demak • Hubungan atas dasar sama taraf • Hubungan diplomatik: Perkahwinan Sultan Melaka dengan puteri kerajaan Pasai • Hubungan atas dasar berkongsi pendapat dan perbincangan berkaitan hal agama Islam • Hubungan atas dasar kepentingan bersama dalam perdagangan dan penyebaran Islam • Membekalkan beras, bahan makanan, rempahratus dan tentera kepada Melaka Majapahit Makasar • Hubungan disebabkan perkahwinan pemerintah Melaka dengan puteri Majapahit • Mengukuhkan persahabatan • Wilayah Melaka semakin luas dan tamatnya ancaman daripada Majapahit • Melaka menghantar utusan persahabatan ke Makasar • Hubungan dalam aspek perdagangan, perkapalan, Islam, kebudayaan dan kesenian • Kerajaan Makasar menghadiahi “Budak Raja” kepada Sultan Melaka Hubungan luar Hubungan Kesultanan Melayu Melaka dengan kerajaan luar Alam Melayu China Siam • Hubungan diplomatik, persahabatan dan perdagangan terjalin dengan kunjungan Yin Ching (1403) dan Laksamana Zheng He (1405) • Pengurniaan payung kuning, cap mohor dan sepersalinan pakaian sebagai tanda pengiktirafan kepada Sultan Melaka • Melaka mendapat naungan dan perlindungan • Mengelakkan ancaman Siam • Melaka pernah diancam oleh Siam semasa pemerintahan Parameswara dan Sultan Muzaffar Shah • Menjalin hubungan diplomatik dan perdagangan • Melaka menghantar utusan yang diketuai oleh Tun Telanai dan Menteri Jana Putera • Melaka memperoleh bekalan kayu jati, beras dan bahan makanan serta dapat menjamin keselamatannya Ryukyu (Jepun) Kerajaan lain • Hubungan diplomatik dan perdagangan • Sultan Mansur Shah berutus surat dengan kerajaan Ryukyu berkaitan tingkah laku pedagangnya yang melanggar undang-undang di Melaka • Membantu meningkatkan perdagangan dengan Melaka Surat Raja Ryukyu kepada Sultan Melaka • Hubungan perdagangan dengan Pegu, Luzon, Gujerat, Koromandel dan Bengal • Menjalin hubungan dengan Mesir, Parsi, Turki dan Arab • Melaka muncul sebagai pusat perdagangan dan pusat penyebaran Islam yang ulung Diorama pedagang Siam CONTOH

56 Sejarah Tingkatan 2 Bab 5 5.3 Pengakhiran Kesultanan Melayu Melaka yang Berpusat di Melaka Perjuangan mengembalikan kedaulatan • Sultan Mahmud Shah berundur dari Melaka ke beberapa wilayah naungan serta jajahan dan kemudiannya bersemayam di Bentan • Baginda melakukan tiga kali serangan untuk mendapatkan semula Melaka tetapi gagal • Pada tahun 1526, pusat pemerintahan baginda di Bentan dimusnahkan oleh Portugis • Baginda berundur ke Kampar dan mangkat pada tahun 1528 Serangan Portugis • Portugis ingin mencapai matlamat kekayaan, keagamaan dan kemasyhuran • Portugis ingin mengawal perdagangan rempah, menyebarkan agama Kristian dan menghapuskan penguasaan pedagang Islam • Hubungan Melaka-Portugis bermula dengan kedatangan Lopez de Sequeira • Kegagalan rundingan menyebabkan Portugis di bawah pimpinan Alfonso de Albuquerque menyerang Melaka sebanyak tiga kali iaitu pada 25 Julai 1511, 10 Ogos 1511 dan 24 Ogos 1511 Strategi Melaka menghadapi serangan Portugis • Menggunakan lancaran dan perahu berapi • Pertahanan diperteguhkan di kawasan pantai dengan kayu-kayan dan pelbagai jenis meriam serta peti-peti berisi serbuk peluru • Tembakan meriam bertalu-talu dari pantai • Menggunakan tentera bergajah Faktor dalaman (a) Masalah kepimpinan • Kelemahan pemerintahan Sultan Mahmud Shah dan pembesar menyebabkan ketidakstabilan politik • Amalan pilih kasih, rasuah dan penyelewengan dalam pentadbiran • Perbalahan antara pembesar (b) Masalah perpaduan • Rakyat tidak bersatu padu • Persaingan kuasa antara pembesar menyebabkan perpecahan • Askar upahan dari luar tidak taat setia kepada Melaka CONTOH

57 Sejarah Tingkatan 2 Bab 5 2 Terangkan kepemimpinan raja yang berwibawa dengan melengkapkan jadual berikut. SP: 6.1.2 TP2 Buku Teks m/s 74 - 75 1 Lengkapkan jadual berikut dengan maklumat berkaitan ciri-ciri lokasi strategik Kesultanan Melayu Melaka. SP: 6.1.1 TP1 Buku Teks m/s 72 - 73 5.1 Pengasasan Kesultanan Melayu Melaka 5.2 Kegemilangan Kesultanan Melayu Melaka MODUL PBD Praktis Intensif Info Digital 5.1 Kesultanan Melayu Melaka Tarsia 5 Info Digital 5.2 Ciri-ciri lokasi strategik Kesultanan Melayu Melaka (a) Kedudukan Melaka di laluan perdagangan utama antara membolehkannya . (b) Melaka mempunyai bentuk muka bumi yang sesuai dijadikan dan menjadi . (c) Muara sungai yang terletak di terlindung daripada . Keadaan ini membolehkan kapal dagang datang dan berlabuh dengan . (a) Keturunan Raja Palembang (b) Kewibawaan Berdasarkan teks , pemerintah Melaka berketurunan Raja Palembang yang bersusur galur daripada . Raja memerintah berdasarkan bidang kuasa yang ditetapkan mengikut . (c) Daulat dan alat kebesaran (d) Peranan yang unggul (i) merupakan kuasa dan kewibawaan raja sebagai pemimpin. (ii) mengakui kedaulatan raja dengan memberikan dan tidak boleh . (iii) Alat kebesaran digunakan semasa upacara , dan . Peranan raja dalam sistem pemerintahan: (i) Menjadi . (ii) Merupakan . (iii) Mengetuai . (iv) Menyelaraskan . (v) Menjadi . (vi) . Laluan perdagangan timur dengan barat berbukit-bukau Selat Melaka Sulalatus Salatin Hukum Kanun Melaka Iskandar Zulkarnain Daulat simbol perpaduan dan kemakmuran ketua angkatan tentera hubungan diplomatik kegiatan ekonomi ketua agama Islam Menegakkan keadilan Rakyat taat setia menderhaka istiadat pertabalan perkahwinan kemangkatan raja tiupan angin monsun selamat benteng pertahanan panduan kapal dagang mengawal laluan kapal dagang Bentuk muka bumi Terlindung angin monsun CONTOH

58 Sejarah Tingkatan 2 Bab 5 3 Nyatakan tanggungjawab pembesar berempat berikut. SP: 6.2.1 TP3 Buku Teks m/s 77 4 Lengkapkan jadual berikut dengan maklumat berkaitan hubungan Kesultanan Melayu Melaka dengan kerajaan Alam Melayu. SP: 6.2.1 TP4 Buku Teks m/s 88 Tanggungjawab pembesar berempat (a) Bendahara (i) (ii) (b) Penghulu Bendahari (i) (ii) (c) Temenggung (i) (ii) (d) Laksamana (i) (ii) Uji Diri 5 Kerajaan Alam Melayu Huraian (a) (i) Hubungan atas dasar . (ii) Hubungan terjalin atas dasar berkongsi pendapat dan perbincangan berkaitan . (b) (i) Hubungan atas dasar dalam perdagangan dan . (ii) Hubungan ini penting bagi . (c) (i) Hubungan terjalin disebabkan pemerintah Melaka dengan puteri Majapahit. (ii) Hubungan ini mengukuhkan lagi . (d) (i) Melaka menghantar . (ii) Hubungan berlaku dalam aspek . (iii) Menghadiahi kepada Sultan Melaka. Penasihat raja Ketua hakim Pemungut hasil/ ufti Ketua segala bendahari Ketua polis dan penjara Pegawai protokol istana Ketua angkatan laut Hakim di laut Pasai sama taraf hal agama Islam kepentingan bersama penyebaran Islam perkahwinan persahabatan dengan Majapahit utusan persahabatan “Budak Raja” perdagangan, perkapalan, Islam, kebudayaan dan kesenian menjamin keamanan dan kemakmuran Melaka Demak Majapahit Makasar CONTOH

59 Sejarah Tingkatan 2 Bab 5 5 Jelaskan faktor pengakhiran Kesultanan Melayu Melaka. SP: 6.1.3 TP5 Buku Teks m/s 90 6 Jelaskan aspek perpaduan sebagai asas keharmonian masyarakat. SP: K6.1.6 TP6 Peta Buih KBAT Menilai 5.3 Pengakhiran Kesultanan Melayu Melaka yang Berpusat di Melaka (a) Masalah kepimpinan (b) Masalah perpaduan (c) Serangan Portugis Aspek perpaduan sebagai asas keharmonian masyarakat (a) (b) (c) (d) Info Digital 5.3 – Kelemahan Sultan Mahmud Shah dan pembesar dalam pemerintahan dan pentadbiran menyebabkan ketidakstabilan politik – Amalan pilih kasih, rasuah dan penyelewengan dalam pentadbiran – Perbalahan dalam kalangan pembesar – Berlaku persaingan kuasa antara pembesar Melaka yang menyebabkan perpecahan – Askar upahan dari luar tidak taat setia kepada Melaka – Rakyat tidak bersatu padu – Kegagalan rundingan menyebabkan Portugis menyerang Melaka sebanyak tiga kali Mengukuhkan hubungan dalam kalangan masyarakat Mengelakkan berlakunya perpecahan dalam kalangan masyarakat Mewujudkan masyarakat yang bersatu padu dan saling membantu [Mana-mana jawapan yang munasabah] Tidak berlaku sebarang masalah yang berkaitan agama, budaya dan kaum CONTOH

60 Sejarah Tingkatan 2 Bab 5 Praktis Objektif Pengasasan Kesultanan Melayu Melaka 5.1 1 Peta berikut menunjukkan Selat Melaka yang terlindung daripada tiupan angin monsun. U Angin Monsun Timur Laut SELAT MELAKA MELAKA Angin Monsun Barat Daya Bagaimanakah Parameswara memanfaatkan lokasi tersebut? A Mengasaskan kerajaan B Menyebarkan agama Islam C Membina kubu pertahanan D Membina pelabuhan entrepot 2 Apakah peranan pokok bakau dan pokok api-api? A Benteng pertahanan B Panduan kapal dagang C Menyejukkan persekitaran D Mengelakkan hakisan tanah Kegemilangan Kesultanan Melayu Melaka 5.2 3 Senarai berikut menunjukkan alat kebesaran diraja. • Tombak berambu • Cap mohor Apakah konsep yang berkaitan dengan alat kebesaran tersebut? I Daulat III Keadilan II Derhaka IV Kebajikan A I dan II C II dan III B I dan IV D III dan IV 4 Apakah tugas Bendahara dalam Sistem Pembesar Empat Lipatan? A Pemungut ufti B Penguasa bandar C Ketua utusan ke negara luar D Ketua turus angkatan perang 5 Maklumat berikut berkaitan pekerjaan yang dilakukan oleh rakyat semasa zaman Kesultanan Melayu Melaka. Membina istana, jalan dan saliran tanpa diberi upah. Apakah yang dapat dikaitkan dengan pekerjaan tersebut? A Hukum adat B Sistem serah C Sistem kerah D Konsep tulah 6 Maklumat berikut berkaitan dengan cara pembentukan empayar. Terdapat pemerintah kerajaan lain yang rela bernaung di bawah Kesultanan Melayu Melaka. Kerajaan manakah yang rela bernaung di bawah Kesultanan Melayu Melaka? A Siak B Kedah C Kampar D Terengganu 7 Pelabuhan Melaka menjadi pusat perdagangan yang terunggul dan berfungsi sebagai pelabuhan entrepot. Apakah faktor keunggulan pelabuhan Melaka? I Kedudukan strategik II Kemudahan pelabuhan III Penguasaan negara China IV Penggunaan mata wang asing A I dan II B I dan IV C II dan III D III dan IV m/s 72 Buku Teks m/s 77 Buku Teks m/s 77 Buku Teks m/s 80 Buku Teks m/s 84 Buku Teks m/s 73 Buku Teks m/s 75 Buku Teks Praktis Kendiri Kuiz CONTOH

61 Sejarah Tingkatan 2 Bab 5 Pengakhiran Kesultanan Melayu Melaka yang Berpusat di Melaka 5.3 9 Mengapakah Kesultanan Melayu Melaka menjadi lemah? A Masalah kepimpinan B Pengaruh budaya asing C Masalah pewarisan takhta D Kelemahan tentera tempatan 10 Apakah matlamat kedatangan Portugis ke Alam Melayu? A Mendapat pasaran B Meluaskan empayar C Memperoleh tanah jajahan D Mengawal perdagangan rempah 8 Kerajaan Melaka menghantar tokoh berikut untuk mengetuai utusan ke Siam. • Tun Telanai • Menteri Jana Putera Apakah kesan penghantaran utusan tersebut terhadap Melaka? I Menjamin keselamatan II Menjalankan sistem barter III Menghapus ancaman lanun IV Mendapat bekalan makanan A I dan II B I dan IV C II dan III D III dan IV m/s 89 Buku Teks m/s 90 Buku Teks m/s 90 Buku Teks Praktis Struktur 1 Kewibawaan dan kebijaksanaan Parameswara memanfaatkan lokasi yang strategik untuk mengasaskan kerajaan telah menjadikan Melaka sebagai sebuah kerajaan yang unggul di Alam Melayu. (a) Mengapakah Sungai Melaka menjadi pilihan Parameswara untuk mengasaskan kerajaan? [3 markah] (b) Apakah faktor semula jadi yang mempengaruhi pemilihan Sungai Melaka sebagai lokasi untuk mengasaskan kerajaan? [3 markah] (a) Buku Teks m/s 72 – 73 – kedudukan strategik – laluan kapal dagang – pokok bakau dan api-api – benteng pertahanan – muara sungai – kapal berlabuh (b) Buku Teks m/s 73 – bentuk muka bumi – benteng pertahanan – pokok bakau dan api-api – pelindung semula jadi – sukar ditembusi Panduan Jawapan F1 Kedudukan yang strategik di laluan perdagangan utama antara timur dengan barat F2 Membolehkannya mengawal laluan kapal dagang F3 Pokok bakau dan api-api yang terdapat di pesisir pantai dijadikan benteng pertahanan dan pelindung semula jadi daripada musuh F4 Muara sungai yang terletak di Selat Melaka terlindung daripada tiupan angin monsun F5 Membolehkan kapal berlabuh dengan selamat F1 Bentuk muka bumi berbukit-bukau F2 Sesuai dijadikan benteng pertahanan dan menjadi panduan kapal dagang C2 Contohnya, Gunung Jerai F3 Pokok bakau dan api-api yang terdapat di pesisir pantai dijadikan benteng pertahanan dan pelindung semula jadi daripada musuh F4 Sukar ditembusi oleh musuh CONTOH

62 Sejarah Tingkatan 2 Bab 5 (c) Kepimpinan berwibawa penting terhadap pembangunan sesebuah kerajaan. KBAT Berikan pendapat anda. [4 markah] 2 (a) Nyatakan dua undang-undang yang diguna pakai oleh Kesultanan Melayu Melaka. (i) (ii) [2 markah] (b) Apakah kelebihan sistem perundangan yang mantap kepada sesebuah negara? [4 markah] (c) Jelaskan kesan sekiranya negara kita tidak mempunyai sistem perundangan yang kukuh. KBAT [4 markah] (c) – tidak mudah terpengaruh – berpendirian teguh – bertanggungjawab – komited stabilkan politik – prihatin keperluan rakyat [Mana-mana jawapan yang munasabah] Panduan Jawapan (a) Buku Teks m/s 78 (b) – keamanan dan keselamatan – keharmonian kaum – stabilkan politik – tingkatkan ekonomi – majukan negara [Mana-mana jawapan yang munasabah] (c) – kucar-kacir – mundur – keselamatan – ekonomi – imej [Mana-mana jawapan yang munasabah] Panduan Jawapan F1 Tidak mudah terpengaruh oleh pujukan dan janji manis kuasa asing walau apapun taruhannya F2 Berpendirian teguh dalam mempertahankan kedaulatan kerajaan daripada pengaruh anasir jahat F3 Bertanggungjawab memajukan kerajaan dari segenap aspek F4 Komited mengukuhkan dan menstabilkan politik agar tidak diambil kesempatan oleh kuasa luar F5 Prihatin terhadap kehendak dan keperluan rakyat F1 Hukum Kanun Melaka F2 Undang-Undang Laut Melaka F3 Adat Temenggung F1 Mewujudkan keamanan dan keselamatan negara F2 Mengekalkan keharmonian kaum F3 Mewujudkan kestabilan politik F4 Meningkatkan ekonomi negara F5 Memajukan negara F1 Negara menjadi kucar-kacir F2 Negara menjadi mundur F3 Keselamatan negara tidak terjamin F4 Ekonomi negara merosot F5 Menjatuhkan imej neg CONTOH ara

63 Sejarah Tingkatan 2 Bab 5 Praktis Esei 1 Kesultanan Melayu Melaka telah muncul sebagai pusat penyebaran Islam yang unggul di Alam Melayu pada abad ke-15. (a) Huraikan cara penyebaran agama Islam di Alam Melayu. [6 markah] (b) Jelaskan kesan penyebaran agama Islam kepada kerajaan Alam Melayu. [6 markah] (c) Pada pendapat anda, bagaimanakah pedagang mampu menarik minat masyarakat untuk memeluk Islam? [8 markah] (a) Buku Teks m/s 82 – pengislaman pemerintah – Sultan Iskandar Shah – diikuti pembesar – agama rasmi – perkahwinan – puteri Sultan Mansur Shah, putera Raja Siak – ulama dan mubaligh – kawasan pengaruh – tasawuf dan sufi – hantar ulama – perdagangan – pedagang Arab, India, China – sebarkan Islam (b) Buku Teks m/s 83 – tumpuan ulama – Sultan Melaka – penaung – tempat pembelajaran – madrasah, masjid – persuratan – karya sastera – tulisan Jawi, bahasa Melayu – pemerintahan dan pentadbiran – undang-undang Islam – ulama – mufti dan kadi (c) – contoh teladan – akhlak mulia – sabar – jujur – saling hormat – berdiplomasi – berpengetahuan – sanggup berkorban [Mana-mana jawapan yang munasabah] Panduan Jawapan F1 Pengislaman pemerintah H1a Pengislaman Sultan Iskandar Shah H1b Diikuti para pembesar dan rakyat H1c Menjadikan Islam sebagai agama rasmi Kesultanan Melayu Melaka F2 Perkahwinan H2 Perkahwinan puteri Sultan Mansur Shah dengan putera Raja Siak F3 Peranan ulama dan mubaligh H3a Menghantar ulama ke seluruh kawasan pengaruh H3b Ajaran tasawuf dan sufi dikembangkan C3 Sultan Alauddin Riayat Shah menghantar ulama untuk mengajar Raja Pahang, Kampar dan Inderagiri F4 Perdagangan H4a Melalui pedagang Arab, India dan China yang datang ke Melaka H4b Menyebarkan Islam ke Brunei, Filipina dan kepulauan Indonesia F1 Tumpuan ulama H1 Sultan Melaka menjadi penaung kepada aktiviti dakwah F2 Tempat pembelajaran H2 Madrasah, masjid dan surau menjadi tempat pembelajaran al-Quran dan ilmu tasawuf F3 Persuratan H3a Pengaruh Islam dalam saduran karya sastera dari Arab dan Parsi C3a Hikayat Muhammad Ali Hanafiah dan Hikayat Amir Hamzah H3b Berlaku perkembangan tulisan Jawi dan bahasa Melayu F4 Pemerintahan dan pentadbiran H4a Undang-undang Islam dalam Hukum Kanun Melaka dan UndangUndang Laut Melaka H4b Ulama berperanan penting dalam pentadbiran H4c Jawatan mufti dan kadi diwujudkan untuk melicinkan urusan agama Islam F1 Menunjukkan contoh teladan yang baik F2 Berakhlak mulia F3 Sentiasa sabar dalam menyebarkan agama Islam F4 Jujur dalam menjalankan kegiatan perdagangan F5 Saling menghormati F6 Berdiplomasi dalam menyampaikan ajaran agama Islam F7 Mempunyai ilmu pengetahuan yang tinggi F8 Sanggup berkorban demi menyampaikan ajaran Islam CONTOH

64 6 Bab Kesultanan Johor Riau 6.1 Pengasasan Kesultanan Johor Riau Cabaran ke Arah Kegemilangan 1 Pengasasan kerajaan • Diasaskan oleh Raja Ali, putera Sultan Mahmud Shah dan Tun Fatimah • Menggunakan gelaran Sultan Alauddin Riayat Shah I • Bendahara Seri Nara Diraja dititahkan membuka negeri di pesisir Sungai Johor 2 Pusat pemerintahan Kota Kara, Pekan Tua • Sultan Alauddin Riayat Shah I membina pusat pemerintahan di Kota Kara pada tahun 1528 • Kedudukan Kota Kara berhampiran sungai yang lebar dan dalam memudahkan kapal keluar masuk • Kawasan berbukit-bukau menjadi benteng pertahanan daripada ancaman luar 4 Pusat pemerintahan Kota Batu, Johor Lama • Pada tahun 1540, Sultan Alauddin Riayat Shah I berpindah ke Kota Batu, Johor Lama • Turut dikenali sebagai Tanjung Batu • Kedudukan strategik di Sungai Johor yang lebar dan dalam memudahkan kemasukan kapal dagang 3 Pusat pemerintahan Kota Sayong, Sayong Pinang • Kota Kara di Pekan Tua diserang dan dimusnahkan oleh Portugis • Sultan Alauddin Riayat Shah I berundur dan membuka pusat pemerintahan baharu di Kota Sayong • Sungai yang sempit menyukarkan kapal perang musuh melintasi Persaingan Johor-Acheh-Portugis • Berlaku peperangan untuk menguasai perdagangan di Selat Melaka • Perang ini dikenali sebagai Perang Tiga Segi atau Perang Seratus Tahun • Perang berakhir apabila Johor memberi bantuan kepada Belanda untuk mengalahkan Portugis dan menguasai Melaka • Acheh mengalami kemerosotan setelah kemangkatan Sultan Iskandar Thani Portugis menyerang Johor kerana adanya pakatan Johor dan Acheh untuk menyerang Melaka Acheh menyerang Portugis kerana Portugis hendak menguasai perdagangannya Johor Acheh Portugis Johor menyerang Portugis kerana ingin merampas semula Melaka daripada Portugis Acheh menyerang Johor kerana kemajuan Johor mengancam perdagangan CONTOH Acheh

65 Sejarah Tingkatan 2 Bab 6 Perang Johor-Jambi • Johor menuntut Tungkal daripada Jambi • Johor menyerang Jambi • Jambi tewas dan tunduk di bawah Kesultanan Johor Riau yang berpusat di Riau Konflik pembesar • Antara Bendahara Tun Habib Abdul Majid dengan Laksamana Tun Abdul Jamil untuk menguasai pemerintahan Johor Riau • Persaingan berakhir dengan pengunduran Laksamana Tun Abdul Jamil ke Terengganu • Keturunan Bendahara kembali berpengaruh • Tun Habib meninggal dunia dan dikenali dengan gelaran Bendahara Padang Saujana • Jawatan Bendahara digantikan oleh anaknya, Tun Abdul Jalil Ancaman Raja Kechil • Raja Kechil menyerang Johor kerana menuntut takhta Johor • Baginda mendakwa dirinya putera Sultan Mahmud Shah I (Sultan Mahmud Mangkat Dijulang) • Mengisytiharkan dirinya Sultan Johor Riau (gelaran Sultan Abdul Jalil Rahmat Shah) • Raja Sulaiman meminta bantuan Opu Bugis Lima Bersaudara untuk mengusir Raja Kechil • Opu Bugis ialah gelaran untuk kerabat diraja Bugis-Luwu di Sulawesi Selatan – Opu Bugis Lima Bersaudara (Daeng Parani, Daeng Menambun, Daeng Merewah, Daeng Chelak, Daeng Kemasi) • Raja Kechil dikalahkan dan Raja Sulaiman ditabalkan sebagai Sultan Johor • Daeng Merewah dilantik sebagai Yang di-Pertuan Muda/ Yamtuan Muda Bugis yang pertama Kegemilangan Kesultanan Johor Riau 6.2 Strategi Menghadapi Cabaran Pemindahan pusat pemerintahan • Faktor: Keperluan strategi ketenteraan, pertahanan dan muslihat mempertahankan diri daripada ancaman Portugis dan Acheh Membina kota pertahanan • Sering berubah mengikut lokasi pusat pemerintahan • Mempunyai bentuk dan ciri tersendiri • Kota Kara – pagar dibuat daripada pancang kayu besar setinggi 12 meter, diperkuat dengan bedil dan meriam Menjalinkan hubungan dengan Belanda • Mengadakan perjanjian persahabatan dengan pihak Belanda • Sebagai strategi menghadapi ancaman Portugis di Melaka dan Acheh • Perjanjian Johor-Belanda ditandatangani antara Admiral Belanda, Cornelis Matelief de Jonge dan Sultan Alauddin Riayat Shah II di atas kapal Belanda bernama Oranje • Belanda meminta bantuan Johor untuk menyerang Melaka – menaikkan semangat tentera Belanda • Johor membantu Belanda mengepung dan menyerang Portugis di Melaka • Portugis di Melaka berjaya ditewaskan Kedudukan strategik • Pelabuhan Johor Lama, Batu Sawar dan Panchor mudah dimudiki oleh kapal besar kerana Sungai Johor lebar dan dalam • Lokasi di selatan Selat Melaka – mengawal lalu lintas kapal dagang dari Timur dan Barat • Pelabuhan Riau yang terletak di persimpangan lalu lintas maritim menjadi tumpuan pedagang luar Lokasi pelabuhan kerajaan Johor Riau di sepanjang Sungai Johor Tumpuan para pedagang • Pedagang China, Gujerat, Belanda, Inggeris, Jawa dan Siam • Pedagang Siam memasarkan hasil pertanian seperti beras • Pedagang Jawa tidak berminat berdagang dengan Portugis di Melaka • Pedagang dari tanah jajahan dan naungan serta kerajaan lain di Alam Melayu Pusat Perdagangan yang Unggul CONTOH

66 Sejarah Tingkatan 2 Bab 6 Pusat pengumpulan dan pengedaran pelbagai barang dagangan Tanah jajahan dan naungan Johor Lada hitam, bijih timah, emas Klang, Sungai Ujong, Bernam, Pulau Bangka Bijih timah Jambi Lada hitam Inderagiri Emas Pahang, timur Sumatera, Kepulauan Riau, Sungai Ujong, Klang, Naning, Rembau Kelapa kering, kayu gaharu, sagu, damar, pinang, kelembak, ikan masin, periuk belanga, lilin, garam Pedagang Jawa Beras Pedagang Gujerat Kain, wangian, manik Pedagang Siam Beras Pedagang China Benang emas, kain sutera putih, barang tembikar, seramik, kuali besi, teh, tembaga Pengurusan Pelabuhan Kemudahan pelabuhan • Gudang bawah tanah – simpan barang untuk elak kebakaran • Pegawai terlatih untuk mengendalikan urusan perdagangan • Membekalkan barang (lada hitam dan rempah-ratus) Urusan jual beli • Secara tukar barang dan menggunakan mata wang • Mata wang emas (mas), wang perak (kupang) dan wang timah (katun) • Dolar Sepanyol, Dolar Mexico dan duit Belanda • Syahbandar – mengurus sistem jual beli dan kutipan cukai, menetapkan ukuran dan berat timbangan Sistem naungan • Pedagang mendapat naungan daripada Bendahara, Temenggung, Laksamana dan Raja Indera Bongsu • Hasil keuntungan diberi kepada pihak yang memberi naungan dalam bentuk cukai perdagangan • Pedagang mendapat surat kebenaran daripada Belanda dan belayar tanpa gangguan Peranan Orang Laut • Sebagai pengawal pelabuhan, penunda kapal dagang, penunjuk arah dan pengawal perairan • Tentera angkatan laut – mengawal keselamatan Kesultanan Johor Riau Kemudahan membaiki dan membina kapal • Kapal bersaiz kecil • Orang Laut mahir membina kapal • Membuat kapal pesisir pantai (kolek, banteng, penjajap, baluk dan pencalang) Pusat Persuratan Sulalatus Salatin • Bermaksud Salasilah Raja-Raja/ Peraturan Segala Raja-Raja • Naskhah asal – Hikayat Melayu • Menceritakan asal usul keturunan raja-raja Melaka, adat istiadat kerajaan dan sejarah Kesultanan Melayu Melaka Hikayat Hang Tuah • Sebuah epik kepahlawanan yang berkaitan dengan ketaatan atau kesetiaan kepada raja Tokoh persuratan Tun Seri Lanang • Nama sebenar: Tun Muhammad bin Tun Ahmad Paduka Raja • Menjadi Bendahara Johorsemasa pemerintahan Sultan Alauddin Riayat Shah II • Menyusun dan menulis semula Sulalatus Salatin • Penasihat Sultan Iskandar Muda, Acheh • Raja Uleebalang di Samarlanga Karya lain Karya Penulis Tajul Salatin/ Mahkota Raja-Raja Bukhari al-Jauhari Tuhfat al-Nafis, Salasilah Melayu dan Bugis, Gurindam Dua Belas Raja Ali Haji Hikayat Anak Panah Sedasa Tun Hisap Misai Syair Ungku Puteri Raja Ahmad CONTOH

67 Sejarah Tingkatan 2 Bab 6 1 Nyatakan strategi kepimpinan Kesultanan Johor Riau dalam menghadapi cabaran yang menggugat kedaulatannya. SP: 6.2.1 TP1 Buku Teks m/s 102 - 103 2 Nyatakan bentuk bantuan yang diberikan oleh Johor kepada Belanda dalam perang Belanda-Portugis. SP: 6.2.1 TP2 Buku Teks m/s 103 Peta Buih 6.1 Pengasasan Kesultanan Johor Riau MODUL PBD Praktis Intensif Info Digital 6.1 Uji Diri 6 Strategi kepimpinan Kesultanan Johor Riau dalam menghadapi cabaran (a) Pemindahan (b) Membina (c) Menjalinkan hubungan dengan Bantuan Johor kepada Belanda dalam perang Belanda-Portugis (a) Membantu mengangkut (d) Menyekat musuh (f) Mengepung dan menyerang (e) Menaikkan semangat (b) Membuat (c) Menggali pusat pemerintahan kota pertahanan Belanda peralatan perang tapak parit kubu meriam Portugis di Melaka lari ke dalam hutan CONTOH tentera Belanda

68 Sejarah Tingkatan 2 Bab 6 3 Jelaskan tentang karya agung Kesultanan Johor Riau dengan melengkapkan peta pokok berikut. SP: 6.2.2 TP3 Buku Teks m/s 108 Peta Pokok 4 Jelaskan tanggungjawab pemimpin dan rakyat dalam sesebuah negara. SP: K6.2.6 TP4 Peta Dakap KBAT Menjana Idea 6.2 Kegemilangan Kesultanan Johor Riau Info Digital 6.2 Tarsia 6 Karya agung Kesultanan Johor Riau (a) (i) Bermaksud Salasilah Raja-Raja atau . (ii) Naskhah asal karya ini bertajuk , disusun dan ditulis semula oleh . (iii) Karya ini menceritakan . (b) (i) Naskhah ini dihasilkan selepas pada tahun 1641. (ii) Merupakan sebuah yang merentas sepanjang zaman kegemilangan Kesultanan Melayu Melaka. (iii) Karya ini berkaitan dengan . Tanggungjawab pemimpin dan rakyat dalam sesebuah negara (a) Pemimpin (b) Rakyat (i) (ii) (iii) (i) (ii) (iii) Sulalatus Salatin Hikayat Hang Tuah Peraturan Segala Raja-Raja kekalahan Portugis di Melaka Tun Seri epik kepahlawanan Lanang asal usul keturunan raja-raja Melaka, adat istiadat kerajaan dan sejarah Kesultanan Melayu Melaka ketaatan atau kesetiaan Hang Tuah kepada raja dan Kesultanan Melayu Melaka Memerintah negara dengan amanah Menyelesaikan masalah dengan bijak Cekal dalam mengharungi cabaran Mempertahankan kedaulatan negara Menyokong segala dasar kerajaan Taat setia kepada pemerintah Hikayat Melayu [Mana-mana jawapan yang munasabah] CONTOH

69 Sejarah Tingkatan 2 Bab 6 5 Bentukkan sebuah kumpulan kecil. Bincangkan persembahan lakonan tentang situasi di pelabuhan Johor Riau yang dikunjungi oleh para pedagang pelbagai bangsa. Golongan ini berdagang pelbagai jenis barang dagangan bagi menjelaskan iktibar yang diperoleh dalam aspek ekonomi Kesultanan Johor Riau. SP: K6.2.8 TP5 TP6 KBAT Menjana Idea, Menilai Nama kumpulan : Bilangan ahli : Tajuk persembahan : Hasil perbincangan : Jawapan murid CONTOH

70 Sejarah Tingkatan 2 Bab 6 Praktis Objektif 6.1 Pengasasan Kesultanan Johor Riau 1 Jadual berikut berkaitan usaha Sultan Alauddin Riayat Shah I membina pusat pemerintahan. Tahun Pusat pemerintahan 1528 Kota Kara, Pekan Tua 1540 Kota Batu, Johor Lama Apakah faktor pemilihan pusat pemerintahan tersebut? A Kedudukan strategik B Kesetiaan Orang Laut C Penduduk yang ramai D Pemandangan yang indah 2 Rajah berikut menunjukkan kuasa yang terlibat dalam Perang Tiga Segi. Johor Portugis Acheh Mengapakah berlaku perang tersebut? A Kekuatan tentera Acheh B Perluasan kuasa Portugis C Kemerosotan ekonomi serantau D Penguasaan perdagangan di Selat Melaka 3 Raja Kechil menyerang Johor pada tahun 1718. Apakah kesan serangan tersebut terhadapnya? A Kemusnahan kuasa B Kedaulatan tergugat C Diusir Opu Bugis Lima Bersaudara D Kewibawaan dan kedaulatan pemerintahan tergugat 4 Apakah kuasa luar yang sentiasa mengancam Kesultanan Johor Riau? I Siam III Portugis II Acheh IV Belanda A I dan II C II dan III B I dan IV D III dan IV 5 Apakah salah satu bentuk bantuan Johor dalam perang Belanda-Portugis? A Menggali sungai B Membuat tapak meriam C Mengatasi ancaman lanun D Membantu musuh melarikan diri Kegemilangan Kesultanan Johor Riau 6.2 6 Kesultanan Johor Riau muncul sebagai sebuah kerajaan yang kuat dan unggul di Alam Melayu. Apakah faktor kegemilangan Kesultanan Johor Riau? I Kedudukan strategik II Kemajuan perdagangan III Penerimaan naungan China IV Persahabatan dengan Acheh A I dan II C II dan III B I dan IV D III dan IV 7 Jadual berikut menunjukkan barang dagangan yang dibawa oleh pedagang luar ke pelabuhan Batu Sawar. Pilih pasangan yang betul. Negara Barang dagangan A China Beras B Jawa Kain sutera C Gujerat Manik D Siam Tembaga 8 Pembesar berikut penting bagi pedagang luar dan pedagang tempatan yang berdagang di pelabuhan Johor. • Bendahara • Laksamana • Temenggung • Raja Indera Bongsu Apakah yang dikaitkan dengan pembesar tersebut? A Sistem serah C Sistem sungai B Sistem kerah D Sistem naungan m/s 98 & 99 Buku Teks m/s 104 & 105 Buku Teks m/s 103 Buku Teks m/s 105 Buku Teks m/s 106 Buku Teks m/s 100 Buku Teks m/s 101 Buku Teks m/s 103 Buku Teks Praktis Kendiri Kuiz CONTOH

71 Sejarah Tingkatan 2 Bab 6 10 Gambar berikut menunjukkan tokoh persuratan Kesultanan Johor Riau. Tun Seri Lanang Apakah karya yang disusun dan ditulis semula oleh beliau? A Tajul Salatin B Sulalatus Salatin C Mahkota Raja-Raja D Salasilah Melayu dan Bugis 9 Orang Laut juga menyumbang kepada kegemilangan Kesultanan Johor Riau. Apakah sumbangan mereka? I Pengutip hasil II Tukang pelayaran III Tentera angkatan laut IV Penunda kapal dagang A I dan II B I dan IV C II dan III D III dan IV m/s 107 Buku Teks m/s 109 Buku Teks Praktis Struktur 1 Rajah berikut menunjukkan persaingan Johor-Acheh-Portugis yang menjadi cabaran kepada Kesultanan Johor Riau dalam mempertahankan kedaulatannya. Portugis menyerang Johor kerana adanya pakatan Johor dan Acheh untuk menyerang Melaka Acheh menyerang Portugis kerana Portugis hendak menguasai perdagangannya Johor Acheh Portugis Johor menyerang Portugis kerana ingin merampas semula Melaka daripada Portugis Acheh menyerang Johor kerana kemajuan Johor mengancam perdagangan Acheh (a) Jelaskan tentang peperangan tersebut. [3 markah] (a) Buku Teks m/s 100 – perdagangan di Selat Melaka – Perang Tiga Segi – Johor beri bantuan – Acheh merosot F1 Peperangan berlaku disebabkan keinginan menguasai Panduan Jawapan perdagangan di Selat Melaka F2 Perang ini dikenali sebagai Perang Tiga Segi atau Perang Seratus Tahun F3 Peperangan berakhir apabila Johor memberi bantuan kepada Belanda untuk mengalahkan Portugis dan menguasai Melaka F4 Acheh mengalami kemerosotan selepas kemangkatan Sultan Iskandar Thani CONTOH

72 Sejarah Tingkatan 2 Bab 6 (b) Sebagai pemimpin Kesultanan Johor Riau, apakah tindakan anda bagi menghadapi cabaran yang menggugat kedaulatan negara? [3 markah] (c) Bagaimanakah cara untuk mengekalkan keamanan serantau supaya tidak tercetusnya peperangan? KBAT [4 markah] 2 Kepimpinan Kesultanan Johor Riau menggunakan strategi yang berkesan dalam menghadapi cabaran yang menggugat kedaulatannya. (a) Apakah strategi yang telah digunakan? [3 markah] (b) Apakah kelebihan yang diperoleh Kesultanan Johor Riau setelah mengadakan hubungan dengan Belanda? [3 markah] (c) Andaikan anda seorang pemimpin, bagaimanakah anda mengekalkan kedaulatan negara? KBAT [4 markah] (b) – rundingan – diplomasi – berhemah [Mana-mana jawapan yang munasabah] (c) – tidak campur tangan – tegas – undang-undang – kemanusiaan [Mana-mana jawapan yang munasabah] Panduan Jawapan (a) Buku Teks m/s 102 – 103 – pusat pemindahan – kota pertahanan – Belanda (b) Buku Teks m/s 103 – bantuan – serangan Portugis – kedaulatan – kegemilangan (c) – kerjasama – diplomatik – ketenteraan – cinta akan negara [Mana-mana jawapan yang munasabah] Panduan Jawapan F1 Mengadakan rundingan F2 Berdiplomasi dalam mengatasi masalah F3 Menggunakan pendekatan yang berhemah dalam hubungan antara kerajaan F1 Pemindahan pusat pemerintahan F2 Membina kota pertahanan F3 Menjalinkan hubungan dengan Belanda F1 Mendapat bantuan daripada Belanda F2 Belanda melindungi Johor daripada serangan Portugis dan Acheh F3 Kedaulatan Johor dikekalkan H3 Melonjakkan Kesultanan Johor Riau ke arah kegemilangan F1 Mengadakan kerjasama antara rakyat dengan pemerintah F2 Menjalinkan hubungan diplomatik dengan negara luar F3 Memantapkan aspek ketenteraan F4 Menyemai perasaan cinta akan negara dalam jiwa rakyat F1 Tidak campur tangan dalam urusan pentadbiran negara lain F2 Bertindak tegas terhadap negara yang melanggar hak asasi manusia F3 Mematuhi undang-undang yang telah ditetapkan oleh badan dunia F4 Membantu dalam aspek kemanusiaan CONTOH

73 Sejarah Tingkatan 2 Bab 6 3 Maklumat berikut berkaitan karya persuratan Kesultanan Johor Riau. Karya persuratan Kesultanan Johor Riau Karya agung: ⦁ Sulalatus Salatin ⦁ Hikayat Hang Tuah Karya lain: ⦁ Tajul Salatin ⦁ Tuhfat al-Nafis ⦁ Salasilah Melayu dan Bugis ⦁ Gurindam Dua Belas ⦁ Hikayat Anak Panah Sedasa ⦁ Syair Ungku Puteri (a) Namakan tiga tokoh persuratan dalam Kesultanan Johor Riau. (i) (ii) (iii) [3 markah] (b) Jelaskan tentang karya agung Sulalatus Salatin dalam Kesultanan Johor Riau. [3 markah] (c) Sekiranya anda seorang penulis, apakah isu yang akan diutarakan dalam penulisan anda? KBAT [4 markah] (a) Buku Teks m/s 108 – 109 (b) Buku Teks m/s 108 – Salasilah Raja-Raja – naskhah asal – disusun dan ditulis semula – kandungan (c) – pendidikan – patriotik – ekonomi – sains dan teknologi – perpaduan [Mana-mana jawapan yang munasabah] F1 Tun Seri Lanang F4 Tun Hisap Misai Panduan Jawapan F2 Bukhari al-Jauhari F5 Raja Ahmad F3 Raja Ali Haji F1 Bermaksud Salasilah Raja-Raja atau Peraturan Segala Raja-Raja F2 Naskhah asal ialah Hikayat Melayu F3 Disusun dan ditulis semula oleh Tun Seri Lanang pada tahun 1612 F4 Kandungannya menceritakan asal usul keturunan raja-raja Melaka, adat istiadat kerajaan dan sejarah Kesultanan Melayu Melaka F1 Kepentingan bidang pendidikan F2 Semangat patriotik F3 Pembangunan ekonomi negara F4 Kemajuan sains dan teknologi F5 Kepenting CONTOH an perpaduan kaum

74 Sejarah Tingkatan 2 Bab 6 Praktis Esei 1 Sultan Alauddin Riayat Shah I telah meletakkan asas yang kukuh bagi kegemilangan Kesultanan Johor Riau. (a) Jelaskan usaha Sultan Alauddin Riayat Shah I dalam membina pusat pemerintahan Kesultanan Johor Riau. [6 markah] (b) Bagaimanakah pemerintah Kesultanan Johor Riau menghadapi pelbagai cabaran yang menggugat kedaulatannya? [6 markah] (a) Buku Teks m/s 98 – 99 – Kota Kara – strategik – sungai lebar dan dalam – mudah keluar masuk – berbukit-bukau – benteng pertahanan – Kota Sayong – dimusnahkan Portugis – lebih selamat – sungai sempit – Kota Batu – strategik – sungai lebar dan dalam – kapal dagang (b) Buku Teks m/s 102 – 103 – pusat pemerintahan – Sultan Ibrahim – ketenteraan dan pertahanan – ancaman Portugis dan Acheh – hubungan Belanda – perjanjian persahabatan – Belanda tawarkan bantuan – melindungi Johor – Perjanjian Johor-Belanda – Admiral Belanda – kota pertahanan – sering berubah – Kota Kara Panduan Jawapan F1 Membina pusat pemerintahan di Kota Kara H1a Kedudukan Kota Kara yang strategik H1b Berhampiran sungai yang lebar dan dalam H1c Kapal dagang mudah untuk keluar masuk H1d Kawasan sekitar Kota Kara berbukit-bukau H1e Menjadi benteng pertahanan daripada ancaman luar F2 Membina pusat pemerintahan di Kota Sayong H2a Kota Kara dimusnahkan oleh Portugis H2b Kota Sayong dibuka kerana kawasannya lebih selamat H2c Kapal perang musuh sukar melintasi sungai yang sempit F3 Memindahkan pusat pemerintahan ke Kota Batu H3a Kedudukan yang strategik H3b Terletak di Sungai Johor yang lebar dan dalam H3c Memudahkan kemasukan kapal dagang F1 Memindahkan pusat pemerintahan H1a Sultan Ibrahim membina pusat pemerintahan di Kepulauan Riau Lingga H1b Keperluan strategi ketenteraan dan pertahanan H1c Muslihat mempertahankan diri daripada ancaman Portugis dan Acheh F2 Menjalinkan hubungan dengan Belanda H2a Kepemimpinan Kesultanan Johor Riau menandatangani perjanjian persahabatan dengan Belanda H2b Pada tahun 1602, Belanda menawarkan bantuan kepada Sultan Alauddin Riayat Shah II H2c Bagi melindungi Johor daripada serangan Portugis dan Acheh H2d Ekoran daripada itu, termeterainya Perjanjian Johor-Belanda pada tahun 1606 H2e Antara Admiral Belanda, iaitu Cornelis Matelief de Jonge dan Sultan Alauddin Riayat Shah II F3 Membina kota pertahanan H3 Sering berubah mengikut lokasi pusat pemerintahan C3 Kota Kar CONTOH a diperkuatkan dengan bedil dan meriam

75 Sejarah Tingkatan 2 Bab 6 (c) Jelaskan iktibar yang diperoleh daripada sejarah Kesultanan Johor Riau. KBAT [8 markah] (c) – pemimpin berwibawa – mentaati raja – kesedaran kebangsaan – perpaduan – kemerdekaan – persefahaman – jati diri – berkorban – kepercayaan – tabah – bijak – bangga [Mana-mana jawapan yang munasabah] Panduan Jawapan F1 Pemimpin yang berwibawa membawa kepada kemajuan negara F2 Mentaati raja dan pemimpin negara F3 Membina kesedaran kebangsaan serta cinta akan negara F4 Kepentingan semangat perpaduan ke arah pembinaan negara bangsa F5 Perpaduan rakyat/ pemimpin demi mengekalkan kemerdekaan negara F6 Sentiasa memupuk persefahaman dan permuafakatan F7 Mempunyai jati diri demi pembangunan dan keperibadian negara F8 Berkorban demi negara dan bangsa F9 Kepercayaan dan kepatuhan kepada Tuhan F10 Tabah menghadapi cabaran F11 Bijak mengatur strategi demi kepentingan dan pembangunan negara F12 Berbangga dengan tradisi dan budaya bangsa F13 Berpegang kepada slogan “Negaraku, Tanggungjawabku” CONTOH

76 7 Bab Kesultanan Melayu Pahang, Perak, Terengganu dan Selangor 7.1 Pengasasan Kesultanan Pahang, Perak, Terengganu dan Selangor Kesultanan Pahang • Seri Bija Diraja dilantik sebagai wakil untuk mentadbir Pahang • Sultan Mansur Shah menghantar puteranya, Raja Muhammad untuk ditabal sebagai Sultan Pahang • Sultan Abdul Ghafur Muhaiyuddin Shah tidak meninggalkan waris • Pahang diperintah oleh Kesultanan Johor Riau • Pahang merupakan wilayah pegangan Bendahara Johor • Keluarga Bendahara Johor yang mentadbir Pahang, kemudian mengasaskan Kesultanan Pahang yang baharu (Bendahara Siwa Raja Wan Ahmad) • Wan Ahmad menggunakan gelaran Sultan Ahmad Al-Muazzam Shah • Baginda mendirikan pusat pemerintahan di Pekan, berhampiran Kuala Sungai Pahang • Wilayah pemerintahan meliputi Sedili Besar hingga Terengganu • Sultan Abdul Jamil Shah adalah sultan ketiga yang memerintah Pahang • Berjaya mempertahankan Pahang semasa diserang oleh Siam • Raja Muhammad berangkat ke Pahang diiringi oleh golongan bangsawan Melaka untuk membantu mentadbir kerajaan Pahang • Raja Muhammad mengasaskan Kesultanan Pahang pada tahun 1470 dengan gelaran Sultan Muhammad Shah Kesultanan Perak • Serangan Portugis menyebabkan Sultan Mahmud Shah meninggalkan Melaka dan bersemayam di Kampar, Sumatera • Pembesar Perak, Tun Saban dan Nakhoda Kassim ke Kampar menjemput putera Sultan Mahmud Shah, Raja Muzaffar untuk ditabalkan sebagai Sultan Perak • Raja Muzaffar mengasaskan Kesultanan Perak pada tahun 1528 dengan gelaran Sultan Muzaffar Shah • Raja Muzaffar berangkat ke Perak bersama keluarga dan pengikutnya • Membawa bersama-sama alat kebesaran (sebilah perang Cura Si Manja Kini, sebilah keris, cap mohor, nobat, Surat Ciri) • Sultan Iskandar Dzulkarnain memperkemaskan sistem pentadbiran negeri Perak dan mula mengguna pakai Undang-Undang 99 Perak • Baginda mendirikan pusat pemerintahan yang pertama di Tanah Abang, di pesisir Sungai Perak • Keturunan Sultan Muzaffar Shah mewarisi takhta hingga hari ini Surat Ciri merupakan kalimah ucapan berbentuk puisi yang memuji kebesaran Raja-raja Melayu yang asalnya ditulis dalam bahasa Sanskrit tetapi kini kandungannya ditambah dengan bahasa Melayu lama dan bahasa Arab. CONTOH

77 Sejarah Tingkatan 2 Bab 7 Sultan Ala’iddin Suleiman Shah (1898 – 1938) • Membina jalan raya dan landasan kereta api • Meningkatkan pembinaan rumah dan kedai di Kuala Lumpur dan Klang • Kebijaksanaan memerintah mendorong rakyat mengadakan sambutan Jubli Emas di Klang sempena genap 40 tahun pemerintahan baginda • Kuala Selangor merupakan pusat pemerintahan kerajaan Selangor mulai tahun 1766 • Pemerintahan di lokasi ini diteruskan oleh Sultan Ibrahim dan Sultan Muhammad • Sultan Abdul Samad memindahkan ibu kota Selangor ke Jugra pada tahun 1857 • Kemudian ibu kota berpindah ke Klang dan seterusnya Shah Alam hingga kini Kesultanan Selangor • Daeng Chelak (berketurunan Bugis) menjadi Yang di-Pertuan Muda Kesultanan Johor Riau • Putera Daeng Chelak, Raja Lumu menghadap Sultan Mahmud Shah untuk mendapatkan pengiktirafan • Sultan Mahmud Shah telah menabalkan Raja Lumu sebagai Sultan Selangor • Dianugerahkan nobat dan cap mohor • Raja Lumu mengasaskan Kesultanan Selangor pada tahun 1766 dengan gelaran Sultan Salehuddin Shah • Sultan Salehuddin Shah mendirikan pusat pemerintahan pertama di Kuala Selangor • Keturunan Sultan Salehuddin Shah mewarisi takhta Selangor hingga hari ini Sultan Zainal Abidin III (1881 – 1918) • Membawa pemodenan Terengganu • Menggubal undang-undang (Undang-Undang Bagi Diri Kerajaan Terengganu/ Itqan al-muluk bi ta’dil al-suluk) • Memperkemas sistem sukat dan timbang • Menubuhkan mahkamah syariah • Menubuhkan pasukan polis • Membina Istana Maziah Kesultanan Patani pernah diperintah oleh rajaraja perempuan yang digelar Nang Chayam • Raja Biru • Raja Ungu • Raja Hijau • Raja Kuning Kesultanan Terengganu • Pada tahun 1708, Sultan Abdul Jalil menganugerahkan Terengganu kepada Tun Zainal Abidin (putera Tun Habib Abdul Majid, Bendahara Johor Riau dan putera angkat Raja Patani) • Raja Patani menyediakan kelengkapan untuk menabalkan Tun Zainal Abidin sebagai Sultan Terengganu • Tun Zainal Abidin berangkat ke Terengganu diiringi 80 orang keluarga Patani dan tokoh agama (Qadhi Wan Imam Mahmud, Che Buang) • Membawa alat kebesaran (keris diraja, keris panjang Nang Chayam) • Tun Zainal Abidin mengasaskan Kesultanan Terengganu pada tahun 1708 dengan gelaran Sultan Zainal Abidin I • Sultan Zainal Abidin I mendirikan pusat pemerintahan yang pertama di Tanjung Baru, Kuala Berang • Wilayah Terengganu meliputi dari Kemaman hingga Besut • Keturunan Sultan Zainal Abidin I mewarisi takhta Terengganu hingga hari ini CONTOH

78 Sejarah Tingkatan 2 Bab 7 7.2 Warisan Kesultanan Melayu Melaka di Pahang, Perak, Terengganu dan Selangor Sistem Pemerintahan Agama Islam dalam Pemerintahan Perundangan Kesultanan Pahang • Mengamalkan sistem perwarisan takhta • Waris ganti digelar Tengku Mahkota • Pelantikan sultan atas persetujuan Jumaah Pangkuan Diraja Negeri • Sistem pentadbiran berasaskan pembesar berempat, lapan dan enam belas • Empat pembesar utama: Orang Kaya Indera Shahbandar, Orang Kaya Indera Segara, Orang Kaya Pahlawan, Orang Kaya Indera Perba Jelai • Pemerintahan kerajaan negeri dijalankan bersamasama Majlis Mesyuarat Kerajaan Kesultanan Terengganu • Mengamalkan sistem perwarisan takhta • Waris ganti digelar Yang Di-Pertuan Muda • Dewan Pangkuan Diraja memilih dan melantik sultan • Jumaah dikenali sebagai Ahli al-Hal wa al-Aqad (bermaksud ahli yang memilih dan menjadikan raja) • Pemerintahan kerajaan negeri dijalankan bersamasama Majlis Mesyuarat Kerajaan Kesultanan Selangor • Mengamalkan sistem perwarisan takhta • Dewan di-Raja bertanggungjawab • Waris ganti digelar Raja Muda – Membantu dan menasihati sultan dalam • Pelantikan sultan atas nasihat dan pengesahan menjalankan fungsi baginda Dewan di-Raja – Anggota: Raja Muda, Tengku Laksamana, Tengku Bendahara Kesultanan Perak • Mengamalkan sistem penggiliran Sultan Raja Muda Raja Di Hilir Raja Kecil Besar Raja Kecil Sulong Raja Kecil Tengah Raja Kecil Bongsu • Dewan Negara Perak memilih dan melantik sultan • Sistem pentadbiran berasaskan pembesar berempat, lapan, enam belas dan tiga puluh dua • Empat pembesar utama: Orang Kaya Bendahara Seri Maharaja, Orang Kaya Besar Maharaja Di-Raja, Orang Kaya Temenggong Paduka Raja, Orang Kaya Menteri Paduka Tuan • Pemerintahan kerajaan negeri dijalankan bersamasama Majlis Mesyuarat Kerajaan • Sultan merupakan ketua agama bagi setiap negerinya (dijelaskan dalam Perlembagaan Persekutuan dan Undang-Undang Tubuh Kerajaan Negeri) • Institusi agama berperanan penting dan bidang kuasa mereka mestilah dihormati – mufti, kadi, mahkamah syariah, Jabatan Agama Islam • Institusi kesultanan mempunyai ikatan yang rapat dengan institusi agama • Tokoh agama berperanan dalam pentadbiran istana dan negeri • Mufti di Selangor merupakan anggota Dewan di-Raja • Sultan bertanggungjawab dalam mendaulatkan syiar Islam • Undang-undang digubal untuk mengawal kehidupan manusia • Hukum Kanun Melaka menjadi asas kepada kelahiran undang-undang bertulis negeri-negeri Melayu lain • Terbukti dalam peraturan dan larangan istana, kekeluargaan Islam, jenayah, hutang-piutang dan hukum jual beli Hukum Kanun Pahang • Digubal semasa pemerintahan Sultan Abdul Ghafur Muhaiyuddin Shah • Mengandungi 92 fasal Undang-Undang 99 Perak • Digunakan semasa pemerintahan Sultan Iskandar Dzulkarnain • Berbentuk soal jawab • Mengandungi 99 soalan dan jawapan CONTOH