Sejarah T3

79 Sejarah Tingkatan 2 Bab 7 Adat Istiadat Persuratan Ekonomi Adat keputeraan • Melenggang perut ketika kandungan berusia tujuh bulan • Memperdengarkan azan kepada bayi apabila dilahirkan • Bercukur apabila bayi berusia tujuh hari • Berendoi (diletakkan dalam buai dan diperdengarkan alunan marhaban) Adat perkahwinan • Merisik • Meminang • Bertunang • Berinai (malam sebelum majlis perkahwinan) • Khatam al-Quran • Pernikahan • Persandingan dan bertepung tawar • Santap beradab • Bersiram di atas panca persada Istiadat pemakaman • Tempoh berkabung bergantung kepada pihak istana • Pihak istana memberikan sedekah kepada rakyat dalam tempoh perkabungan • Usungan disediakan untuk mengangkat jenazah ke tempat pemakaman (Seraja Diraja) • Nobat tidak akan dimainkan untuk tempoh tertentu setelah jenazah dimakamkan • Tempoh berkabung kerajaan Selangor semasa kemangkatan Sultan Salahuddin Abdul Aziz Shah pada tahun 2001 selama 40 hari • Tempoh berkabung kerajaan Perak semasa kemangkatan Sultan Azlan Muhibbudin Shah pada tahun 2014 selama 100 hari Pelabuhan • Pelabuhan Kuala Selangor dan Pangkalan Datu di Selangor serta pelabuhan Kuala Sungai Siput Perak: Pusat perdagangan aktif abad ke-17 hingga ke-19 • Hasil dagangan utama: Bijih timah • Kuala Terengganu: Pelabuhan entrepot (abad ke-18) • Barang dagangan: Emas, bijih timah, kain sutera, senjata, gula, hasil hutan Mata wang • Perak: Bongkah timah/ bidor • Pahang: Pitis daripada timah, tampang • Terengganu: Kupang emas, pitis • Selangor: Syiling Ekonomi sara diri dan jual beli • Ekonomi sara diri – pertanian, penternakan, perlombongan, mengutip hasil hutan, perikanan – menampung keperluan harian dan lebihan dijual • Selangor: Perlombongan bijih timah, menanam padi, buah-buahan dan sayur-sayuran • Perak: Perlombongan bijih timah, pengusaha rotan, sumbu badak dan kayu-kayan • Terengganu: Mengusahakan tanaman lada hitam, perlombongan emas Karya sejarah Hikayat Pahang • Dikarang oleh Haji Muhammad Nor • Mengisahkan sejarah Kesultanan Pahang abad ke-19 Misa Melayu • Dikarang oleh Raja Chulan • Mengisahkan sejarah Kesultanan Perak abad ke-18 Syair Tawarikh Zainal Abidin Ketiga • Dikarang oleh Tengku Dalam Kalthum • Mengisahkan sejarah Kesultanan Terengganu abad ke-19 dan ke-20 Kenang-Kenangan Selangor • Dikarang oleh Wan Muhammad Amin • Mengisahkan sejarah Kesultanan Selangor abad ke-19 dan ke-20 Karya perubatan Kitab Tib • Disalin oleh Haji Mahmud al-Jawi di Terengganu pada tahun 1819 Sastera rakyat Hikayat Sang Kancil • Cerita teladan dan jenaka berasaskan manuskrip Hikayat Pelandok Jenaka • Dibukukan oleh Daeng Abdul Hamid dari Perak • Mengandungi 20 buah cerita Hikayat Isma Yatim • Dibukukan oleh Tengku Ampuan Mariam, permaisuri Terengganu CONTOH

80 Sejarah Tingkatan 2 Bab 7 1 Lengkapkan rajah berikut dengan maklumat berkaitan dengan pengasasan Kesultanan Selangor. SP: 6.2.3 TP1 Buku Teks m/s 122 2 Lengkapkan peta alir berikut dengan maklumat berkaitan sistem penggiliran dalam Kesultanan Perak. SP: 6.2.4 TP2 Buku Teks m/s 124 Peta Alir Pengasasan Kesultanan Pahang, Perak, Terengganu dan Selangor 7.1 Warisan Kesultanan Melayu Melaka di Pahang, Perak, Terengganu dan Selangor 7.2 MODUL PBD Praktis Intensif Info Digital 7.1 Tarsia 7 Info Digital 7.2 (a) Selangor merupakan sebahagian daripada wilayah naungan sejak abad ke-16. (b) yang berketurunan Bugis menjadi Yang di-Pertuan Muda Kesultanan Johor Riau. (c) Putera Daeng Chelak bernama mendapat pengiktirafan daripada Sultan Perak sebagai sultan Selangor dengan gelaran . (d) Sultan Selangor mendirikan pusat pemerintahan pertama di . (a) (b) (c) (d) (e) (f) (g) Raja Pemerintah Bakal-bakal Sultan Raja-raja Bergelar Kesultanan Johor Riau Daeng Chelak Raja Lumu Kuala Selangor Raja Kecil Bongsu Raja Kecil Tengah Raja Kecil Sulong Raja Kecil Besar Raja Di Hilir Raja Muda Sultan Sultan Salehuddin Shah CONTOH

81 Sejarah Tingkatan 2 Bab 7 Adat istiadat Kesultanan Melayu (a) (b) (e) (d) (c) 3 Nyatakan adat istiadat Kesultanan Melayu. SP: 6.2.4 TP3 Buku Teks m/s 129 Peta Buih Uji Diri 7 4 Lengkapkan maklumat berkaitan karya persuratan di negeri-negeri Melayu. SP: 6.2.4 TP4 Buku Teks m/s 130 Karya persuratan di negeri-negeri Melayu (Karya sejarah) (a) Hikayat Pahang (i) Dikarang oleh . (ii) Mengisahkan tentang . (b) Misa Melayu (i) Dikarang oleh . (ii) Mengisahkan tentang . (c) Syair Tawarikh Zainal Abidin Ketiga (i) Dikarang oleh . (ii) Mengisahkan tentang . (d) Kenang-Kenangan Selangor (i) Dikarang oleh . (ii) Mengisahkan tentang . Misa Melayu Adat keputeraan Adat perkahwinan Istiadat pengurniaan darjah kebesaran Istiadat pertabalan Istiadat pemakaman Haji Muhammad Nor Raja Chulan sejarah Kesultanan Perak sejarah Kesultanan Pahang sejarah Kesultanan Terengganu sejarah Kesultanan Selangor abad ke-18 abad ke-19 abad ke-19 dan ke-20 abad ke-19 dan ke-20 Tengku Dalam Kalthum Wan Muhamad Amin CONTOH

82 Sejarah Tingkatan 2 Bab 7 5 Isikan tempat kosong berikut untuk menjelaskan tentang nilai yang diperoleh daripada kelangsungan warisan pentadbiran negara. SP: K6.2.5 TP5 6 Isikan tempat kosong berikut tentang kepentingan warisan Kesultanan Melayu. SP: K6.2.7 TP6 Iktibar yang diperoleh daripada kelangsungan warisan pentadbiran negara ialah kita hendaklah (a) mempertahankan kedaulatan negara. Hal ini demikian kerana kelangsungan kerajaan negeri Melayu tidak akan dicemari dengan kejatuhan (b) ke tangan Portugis pada tahun 1511. Kelangsungan warisan pentadbiran negara adalah penting untuk kelangsungan kehidupan dan (c) rakyat. Kesinambungan warisan pentadbiran negara secara tidak langsung akan (d) pentadbiran demi kemakmuran dan keselamatan rakyat. Contohnya, jika politik negara dalam keadaan stabil, pemimpin negara dapat menjalankan tanggungjawabnya dengan (e) . Kesannya, negara akan terus (f) serta rakyat akan dapat menyumbang kepada kemajuan negara. Sumbangan warisan Kesultanan Melayu adalah penting kerana merupakan asas kepada pembentukan (a) negara kita. Hal ini demikian kerana warisan Kesultanan Melayu merupakan tunjang kepada pembentukan (b) Malaysia. Contohnya, (c) menjadi bahasa kebangsaan dan (d) menjadi agama rasmi negara. Kesimpulannya, rakyat negara kita mempunyai satu identiti bangsa Malaysia demi memperkasa (e) demi negara tercinta. Pilihan jawapan: melicinkan kerajaan Melaka keharmonian baik bersatu padu aman dan damai Pilihan jawapan: agama Islam jati diri negara bangsa bahasa Melayu identiti bersatu padu kerajaan Melaka keharmonian melicinkan baik aman dan damai identiti negara bangsa bahasa Melayu agama Islam CONTOH jati diri

83 Sejarah Tingkatan 2 Bab 7 Praktis Objektif Pengasasan Kesultanan Pahang, Perak, Terengganu dan Selangor 7.1 1 Di negeri manakah legasi Kesultanan Melayu Melaka diteruskan secara langsung? I Perak III Selangor II Pahang IV Terengganu A I dan II C II dan III B I dan IV D III dan IV 2 Apakah asal keluarga Sultan Ahmad Al- Muazzam Shah? A Raja Muda C Laksamana B Bendahara D Temenggung 3 Gambar berikut menunjukkan Sultan Terengganu yang masyhur. Sultan Zainal Abidin III Apakah sumbangan baginda? A Menghadapi serangan Siam B Memulakan sistem naungan C Menghasilkan duit kupang emas D Menggubal undang-undang tubuh 4 Maklumat berikut berkaitan pengasasan Kesultanan Melayu. Tahun Pengasasan 1708 Tun Zainal Abidin mengasaskan Kesultanan Terengganu 1766 Raja Lumu mengasaskan Kesultanan Selangor Apakah keunikan pengasasan Kesultanan Melayu tersebut? A Menunjukkan berakhirnya pemerintahan Siam B Bekerjasama dengan kuasa asing seperti Portugis C Berasal daripada keluarga diraja Kesultanan Melayu Melaka D Merupakan kesinambungan daripada Kesultanan Johor Riau 5 Siapakah yang dikaitkan dengan pengasasan Kesultanan Selangor? A Orang Jawa B Orang Bugis C Orang Palembang D Orang Minangkabau Warisan Kesultanan Melayu Melaka di Pahang, Perak, Terengganu dan Selangor 7.2 6 Rajah berikut menunjukkan sistem pewarisan takhta bagi Kesultanan Melayu. Sultan Raja Muda Raja Di Hilir Raja Kecil Besar Raja Kecil Sulong Raja Kecil Tengah Raja Kecil Bongsu Kesultanan Melayu manakah yang mengamalkan sistem pewarisan takhta tersebut? A Kesultanan Perak B Kesultanan Pahang C Kesultanan Selangor D Kesultanan Terengganu 7 Jadual berikut menunjukkan gelaran bagi waris ganti Kesultanan Melayu. Pilih pasangan yang betul. Kesultanan Melayu Gelaran waris ganti A Perak Tengku Laksamana B Pahang Yang Di-Pertuan Muda C Selangor Raja Muda D Terengganu Tengku Mahkota m/s 116 Buku Teks m/s 122 Buku Teks m/s 124 Buku Teks m/s 117 Buku Teks m/s 121 Buku Teks m/s 120 & 122 Buku Teks m/s 124 & 125 Buku Teks Praktis Kendiri Kuiz CONTOH

84 Sejarah Tingkatan 2 Bab 7 9 Kesultanan yang manakah dikisahkan dalam Misa Melayu? A Perak C Selangor B Pahang D Terengganu 10 Aktiviti perdagangan dijalankan melalui pelabuhan. Antara berikut, siapakah yang menguruskan hal di pelabuhan? A Kiwi C Syahbandar B Nakhoda D Temenggung 8 Peta alir berikut berkaitan dengan adat istiadat Kesultanan Melayu. Melenggang perut Bercukur Diperdengarkan azan Berendoi Apakah adat istiadat tersebut? A Adat pertabalan C Adat pemakaman B Adat keputeraan D Adat perkahwinan m/s 129 Buku Teks m/s 130 Buku Teks m/s 131 Buku Teks Praktis Struktur 1 Peta berikut menunjukkan pusat pemerintahan Kesultanan Perak. Cemerlang - S-20201_15- (A-W 1) 6652 U PERAK Tanah Abang SELAT MELAKA (a) Jelaskan pengasasan Kesultanan Perak secara ringkas. [3 markah] (b) Tok Temong merupakan pembesar asal wilayah Perak. Terangkan latar belakang beliau. [3 markah] (a) Buku Teks m/s 118 – pembesar Perak – Raja Muzaffar – asaskan Kesultanan Perak – pusat pemerintahan (b) Buku Teks m/s 119 – pemerintah daerah Temong – batu geliga – alat kebesaran Perak Panduan Jawapan F1 Pembesar Perak bernama Tun Saban dan Nakhoda Kassim telah ke Kampar menjemput putera Sultan Mahmud Shah bernama Raja Muzaffar F2 Raja Muzaffar ditabalkan sebagai Sultan Perak F3 Mengasaskan Kesultanan Perak pada tahun 1528 dengan gelaran Sultan Muzaffar Shah F4 Baginda mendirikan pusat pemerintahan yang pertama di Tanah Abang F1 Pemerintah di daerah Temong sebelum bermula pemerintahan Sultan Muzaffar Shah F2 Tok Temong menghadiahi Sultan Muzaffar Shah sebutir batu geliga bernama Mestika Embun F3 Menjadi alat kebesaran negeri Perak hingga kini CONTOH

85 Sejarah Tingkatan 2 Bab 7 (c) Sultan Iskandar Dzulkarnain telah memperkemas sistem pentadbiran di Perak dengan memperkenalkan UndangUndang 99 Perak. Pada pandangan anda, mengapakah sistem perundangan sangat penting kepada sesebuah negara? KBAT [4 markah] Praktis Esei 1 Peta berikut menunjukkan pusat pemerintahan Kesultanan Terengganu. Cemerlang - S-20201_15- (A-W 1) 6652 57.01 U LAUT CHINA SELATAN TERENGGANU Tanjung Baru (a) Jelaskan tentang pengasasan Kesultanan Terengganu. [6 markah] (c) – keamanan dan keselamatan – kedaulatan – keharmonian – kestabilan politik [Mana-mana jawapan yang munasabah] Panduan Jawapan (a) Buku Teks m/s 120 – Kesultanan Johor Riau – Sultan Abdul Jalil – Raja Patani – Tun Zainal Abidin – alat kebesaran – Sultan Zainal Abidin I – Tanjung Baru – Kemaman hingga Besut – keturunan Panduan Jawapan F1 Menjamin keamanan dan keselamatan negara F2 Memelihara kedaulatan negara F3 Mewujudkan keharmonian masyarakat F4 Mewujudkan kestabilan politik F1 Terengganu merupakan wilayah naungan Kesultanan Johor Riau F2 Sultan Abdul Jalil menganugerahkan Terengganu kepada Tun Zainal Abidin F3 Raja Patani telah menyediakan kelengkapan untuk menabalkan Tun Zainal Abidin sebagai Sultan Terengganu F4 Tun Zainal Abidin berangkat ke Terengganu diiringi 80 orang keluarga Patani termasuk beberapa tokoh agama F5 Alat kebesaran seperti keris diraja, keris panjang Nang Chayam turut dibawa F6 Tun Zainal Abidin mengasaskan Kesultanan Terengganu pada tahun 1708 dengan gelaran Sultan Zainal Abidin I F7 Sultan Zainal Abidin I mendirikan pusat pemerintahan pertama di Tanjung Baru F8 Wilayah Terengganu semasa diasaskan meliputi dari Kemaman hingga Besut F9 Keturunan Sultan Zainal Abidin I mewarisi takhta Terengganu hingga kini CONTOH

86 Sejarah Tingkatan 2 Bab 7 (b) Huraikan latar belakang dan sumbangan Sultan Zainal Abidin III kepada negeri Terengganu. [6 markah] (c) Berikan cadangan anda untuk memodenkan negara kita. KBAT Pendidikan Sivik Nilai teras: Kasih sayang, Bertanggungjawab [8 markah] 2 Islam menjadi agama utama di negeri yang beraja dan termaktub dalam Perlembagaan Malaysia sebagai agama Persekutuan. (a) Jelaskan keutamaan agama Islam dalam Kesultanan Pahang, Perak, Terengganu dan Selangor. [8 markah] (b) Buku Teks m/s 121 – masyhur – pemodenan – undang-undang tubuh – Undang-undang Bagi Diri Kerajaan Terengganu – sistem sukat dan timbang – mahkamah syariah – pasukan polis – Istana Maziah (c) – kestabilan politik – bebas amalan rasuah – kuat kuasa undang-undang – keadilan kepada semua – kemudahan infrastruktur – pengangkutan dan telekomunikasi – sumber manusia – latihan dan kemahiran – pelbagaikan ekonomi – kurangkan kebergantungan [Mana-mana jawapan yang munasabah] Panduan Jawapan (a) Buku Teks m/s 126 – ketua agama – Perlembagaan Persekutuan – institusi agama – bidang kuasa – mufti, kadi, mahkamah syariah, Jabatan Agama Islam – institusi kesultanan – tokoh-tokoh agama – Selangor, mufti – daulatkan syiar Islam – tauliah penceramah agama Panduan Jawapan F1 Antara Sultan Terengganu yang masyhur F2 Terkenal sebagai sultan yang membawa pemodenan Terengganu F3 Baginda menggubal undang-undang tubuh H3a Iaitu Undang-Undang Bagi Diri Kerajaan Terengganu H3b Dikenali sebagai Itqan al-muluk bi ta’dil al-suluk F4 Baginda memperkemas sistem sukat dan timbang F5 Menubuhkan mahkamah syariah F6 Menubuhkan pasukan polis F7 Membina Istana Maziah, iaitu istana rasmi Kesultanan Terengganu hingga hari ini F1 Mengekalkan kestabilan politik H1 Memastikan pentadbiran dan pemerintahan negara dijalankan dengan telus dan bebas daripada amalan rasuah F2 Menguatkuasakan undang-undang dan peraturan H2 Memberikan keadilan kepada semua supaya dapat meningkatkan keyakinan pelabur luar F3 Meningkatkan kemudahan infrastruktur yang lebih baik H3 Dari aspek pengangkutan, telekomunikasi serta teknologi maklumat supaya dapat menggalakkan pertumbuhan ekonomi F4 Pembangunan sumber manusia H4 Menyediakan latihan dan pembangunan kemahiran untuk meningkatkan produktiviti tenaga kerja F5 Mempelbagaikan kegiatan ekonomi H5 Mengurangkan kebergantungan kepada sektor ekonomi tertentu bagi mengurangkan risiko ekonomi dan meningkatkan daya saing di pasaran global F1 Sultan sebagai ketua agama bagi setiap negeri H1 Kedudukan ini jelas dalam Perlembagaan Persekutuan dan UndangUndang Tubuh Kerajaan Negeri F2 Institusi agama berperanan penting di setiap negeri F3 Bidang kuasa mereka mesti dihormati C3 Peranan mufti, kadi, mahkamah syariah dan Jabatan Agama Islam F4 Institusi kesultanan mempunyai ikatan yang rapat dengan institusi agama H4 Tokoh-tokoh agama berperanan dalam pentadbiran istana dan negeri C4 Di Selangor, mufti ialah anggota Dewan di-Raja F5 Sultan bertanggungjawab mendaulatkan syiar Islam C5 Tauliah penceramah agama dikeluarkan oleh pejabat istana setelah ditandatangani oleh sultan CONTOH

87 Sejarah Tingkatan 2 Bab 7 (b) Pada pendapat anda, apakah kepentingan kehidupan beragama kepada diri dan masyarakat? [6 markah] (c) Bagaimanakah agama dapat memupuk perpaduan kaum di negara kita? KBAT Pendidikan Sivik Nilai teras: Hormat-menghormati [6 markah] (b) Diri – panduan hidup – bersyukur – jiwa bersih – capai kebahagiaan – sedar tanggungjawab Masyarakat – sahsiah baik – hubungan – sedar tanggungjawab – pupuk perpaduan [Mana-mana jawapan yang munasabah] (c) – rumah terbuka – adat dan budaya – silaturahim – hormat – ajaran agama – aman dan sejahtera – upacara keagamaan – ajaran agama [Mana-mana jawapan yang munasabah] Panduan Jawapan F1 Program rumah terbuka yang diadakan pada hari perayaan dapat merapatkan jurang perpaduan antara kaum di negara kita H1a Mengetahui adat dan budaya kaum lain H1b Mengeratkan silaturahim dan mewujudkan perpaduan H1c Menyemai rasa hormat kepada keagamaan kaum lain F2 Mempraktikkan ajaran agama yang betul H2 Masyarakat hidup dengan aman dan sejahtera F3 Upacara keagamaan dapat mengukuhkan integrasi sosial H3 Ajaran agama mengandungi nilai-nilai pemersatuan Diri F1 Panduan hidup menjadi insan yang baik dan berakhlak mulia F2 Menjadi individu yang bersyukur F3 Membentuk jiwa yang bersih F4 Mencapai kebahagiaan dan kesejahteraan hidup F5 Menyedari tanggungjawab di dunia Masyarakat F6 Masyarakat yang bersahsiah baik F7 Menjamin hubungan antara manusia F8 Sedar tanggungjawab sesama masyarakat F9 Memupuk perpaduan CONTOH

88 8 Bab Kerajaan Kedah, Kelantan, Negeri Sembilan dan Perlis 8.1 Pengasasan Kerajaan Kedah, Kelantan, Negeri Sembilan dan Perlis Kerajaan Kedah Kerajaan Kelantan Maharaja Derbar Raja dari Parsi datang ke Kuala Sungai Merbok, Kedah pada sekitar tahun 630 M Kelantan sebahagian daripada Negara Patani Besar yang diasaskan oleh Raja Sakti I pada tahun 1650 Tan Dermadewa dan Tun Perkasa menghadap dan melantik Maharaja Derbar Raja menjadi Raja Kedah Kemangkatan Raja Bahar (pemerintah terakhir Negara Patani Besar) menyebabkan Kelantan terbahagi kepada: • Kelantan Barat (berpusat di Kota Kubang Labu) • Kelantan Timur (berpusat di Kota Pangkalan Datu) Pemasyhuran Maharaja Derbar Raja sebagai Raja Kedah disusuli dengan pengiktirafan nobat sebagai alat kebesaran kerajaan Kedah Long Yunus (putera pemerintah Kota Kubang Labu) berjaya menyatukan kedua-dua wilayah dan menaiki takhta dengan gelaran Yang di-Pertuan Kelantan dan mendapat pengiktirafan daripada Sultan Terengganu Baginda memindahkan pusat pentadbiran ke Kota Galoh dan mengarahkan pembinaan Masjid Kampung Laut yang menjadi simbol pentadbiran Islam di Kelantan • Sultan Muhammad II mengasaskan Kota Bharu sebagai pusat pemerintahan • Istana Balai Besar dibina sebagai tempat bersemayam dan pentadbiran Kelantan • Menguatkuasakan undang-undang syarak Tunku Ahmad (Raja Muda) membuka Kota Siputih untuk menghadapi ancaman Siam dan Acheh di utara yang kemudiannya menjadi tempat bersemayam oleh Sultan Ibrahim Sultan Muhammad Jiwa Zainal Adilin Mu’adzam Shah II mengasaskan Alor Setar yang menjadi ibu negeri Kedah Baginda membina pusat kerajaan di Sungai Mas Sumber utama pengasasan kerajaan Kedah • Naskhah Al-Tarikh Salasilah Negeri Kedah yang mencatatkan pengasas pertama dari Parsi • Naskhah Hikayat Merong Mahawangsa mencatatkan pengasas pertama daripada keturunan Rom. Sarjana berpendapat Rom ialah Parsi pada masa itu Cik Siti Wan Kembang • Memerintah wilayah tebing Sungai Lebir (kini Kampung Chali) • Kijang (haiwan kesayangan baginda) menjadi simbol pemerintahan kerajaan Kelantan Puteri Saadong • Memerintah wilayah di Kota Jelasin (kini Kampung Kota) • Pernah ditawan dan dibawa ke Siam CONTOH

89 Sejarah Tingkatan 2 Bab 8 Kerajaan Negeri Sembilan Kerajaan Perlis Negeri Sembilan pada asalnya merupakan naungan Kesultanan Johor Riau Sultan Muhyiddin Mansur Shah, Sultan Dhiauddin Mukarram Shah I dan Sultan Dhiauddin Mukarram Shah II menjadikan Perlis sebagai pusat pemerintahan Masyarakat Minangkabau dari Sumatera merantau dan mendiami beberapa wilayah di Negeri Sembilan Sultan Muhyiddin Mansur Shah membina Kota Sena yang menjadi asas perkembangan bandar Kangar • Sultan Dhiauddin Mukarram Shah I mengasaskan dan membangunkan Kota Kayang yang merangkumi kawasan pelabuhan Kuala Perlis dan Kota Keran • Mangkat dan dimakamkan di Kota Kayang • Sultan Dhiauddin Mukarram Shah II membangunkan Kota Kayang II semasa menjadi Raja Muda • Baginda membentuk Mukim Arau dengan melantik Syed Harun Jamalullail sebagai Penghulu • Semasa di bawah pengaruh Siam, wilayah Kedah dipecahkan kepada empat unit pentadbiran, iaitu Setul, Perlis, Kubang Pasu dan Kedah • Kedah ditadbir oleh Syed Hussin Jamalullail Siam mengiktiraf Syed Hussin Jamalullail sebagai pemerintah Perlis dengan gelaran Phya Songkhram Ramu Wichit Willis Asmara Phya Pelit Pada tahun 1770, empat Penghulu Luak (Sungai Ujong, Jelebu, Johol dan Rembau) menghantar utusan untuk menjemput anak raja Minangkabau di Sumatera untuk dirajakan • Raja Melewar mengasaskan Negeri Sembilan yang berpusat di Seri Menanti pada tahun 1773 • Baginda memakai gelaranYamtuan Seri Menanti • Mendapat pengiktirafan daripada pemerintah Kesultanan Johor Riau Raja Minangkabau bersetuju mengutuskan Raja Melewar sebagai pemerintah di Negeri Sembilan Yamtuan Antah berusaha menjamin keamanan negeri daripada campur tangan kuasa luar Syed Hussin Jamalullail menjadikan Arau sebagai pusat pentadbiran • Tradisi melantik pemerintah dari Minangkabau berakhir dengan kemangkatan Yamtuan Lenggang • Pertabalan Yamtuan Radin menandakan bermulanya sistem penggantian waris pemerintah tempatan daripada keturunan Yamtuan Radin • Kuasa memilih Yamtuan kekal ditentukan oleh Undang Yang Empat, iaitu Sungai Ujong, Jelebu, Johol dan Rembau Nama Negeri Sembilan merujuk persekutuan sembilan buah “negeri” dalam istilah Minangkabau yang membawa pengertian kawasan atau daerah CONTOH

90 Sejarah Tingkatan 2 Bab 8 Hubungan Kerajaan Kedah, Kelantan, Negeri Sembilan dan Perlis dengan Negeri-negeri Melayu yang Lain 8.2 Asas hubungan Tujuan • Memperkukuh kedaulatan – peringkat awal pengasasan • Mendapatkan pengiktirafan – menghantar utusan ke negeri Melayu yang lain • Kemakmuran negeri – kestabilan dalam negeri Keserumpunan • Persamaan aspek bahasa dan budaya – mewujudkan hubungan dengan negeri-negeri Melayu • Memudahkan interaksi sesama kerajaan • Bersikap toleransi dalam menerima amalan budaya kerajaan lain Geografi • Sempadan antara negeri memudahkan perhubungan • Hasil sumber alam dan bumi menjadi tarikan • Sungai menjadi laluan perhubungan yang dikongsi antara negeri • Kepentingan sungai mendorong setiap negeri menjamin keselamatan laluan • Pelabuhan di pinggir sungai menggalakkan hubungan dengan negeri jiran dan kuasa luar Agama • Melalui penerimaan Islam oleh pemerintah • Kegiatan keagamaan menerusi peranan ulama • Berkongsi institusi pendidikan agama menerusi kehadiran penuntut dari pelbagai wilayah Cara Jalinan Hubungan Diplomatik Hubungan Perdagangan Pengiktirafan • Bertujuan mengabsahkan sultan sebagai pemerintah • Mewujudkan hubungan antara kerajaan berdaulat yang bertaraf sama – Sultan Mahmud Shah, Melaka mengiktiraf Kedah – Kerajaan Kedah mengakui pertuanan Sultan Melaka – Sultan Terengganu mengiktiraf kerajaan Kelantan Pertahanan • Memastikan kelangsungan sesebuah kerajaan • Mengekalkan kedaulatan kerajaan daripada campur tangan kuasa lain – Long Yunus menerima bantuan ketenteraan daripada kerajaan Terengganu dan Reman Perkahwinan • Perkahwinan diraja merupakan amalan tradisi kerajaan negeri Melayu • Mengukuhkan hubungan dan menjamin kedaulatan kerajaan – Onang Kening (Kelantan) berkahwin dengan Sultan Mahmud Shah (Melaka) – Raja Syed Hussin (Perlis) berkahwin dengan Tengku Nor Asiah (Kedah) Pelabuhan • Menjadi asas kepada pembentukan hubungan dengan pedagang tempatan dan pedagang luar • Pedagang tempatan: Melaka, Perak dan Johor • Pedagang luar: Siam, China, Arab dan Kemboja (a) Kedah: Pangkalan Lembah Bujang, Pangkalan Kuala Merbok dan Pangkalan Kuala Muda (b) Kelantan: Pangkalan Galoh (c) Perlis: Pelabuhan Kuala Perlis (d) Negeri Sembilan: Pangkalan di Sungai Linggi Barang dagangan • Kekayaan hasil bumi dan kepelbagaian jenis barang dagangan menjadi tarikan pedagang • Keperluan terhadap barang dagangan mendorong berlakunya hubungan perdagangan (a) Kedah: Beras, garam, damar, kapur barus, emas urai, gading dan gajah (b) Kelantan: Emas (c) Perlis: Beras dan bijih timah (d) Negeri Sembilan: Bijih timah, sirih, kayu gaharu dan kapur barus CONTOH

91 Sejarah Tingkatan 2 Bab 8 1 Isi tempat kosong dengan jawapan yang tepat berkaitan pengasasan kerajaan Kelantan. SP: 6.3.1 TP1 Buku Teks m/s 140 - 141 Pengasasan Kerajaan Kedah, Kelantan, Negeri Sembilan dan Perlis 8.1 MODUL PBD Praktis Intensif Info Digital 8.1 Uji Diri 8 Tarsia 8 Kota Pangkalan Datu Raja Bahar Yang di-Pertuan Kelantan Sultan Muhammad II tempat bersemayam Negara Patani Besar Long Yunus Kota Galoh undang-undang syarak Kota Kubang Labu (a) Kelantan merupakan sebahagian daripada yang diasaskan oleh Raja Sakti I pada tahun 1650. (b) Kemangkatan pada tahun 1670 menyebabkan Kelantan berpecah kepada dua wilayah pemerintahan. (c) Kelantan Barat berpusat di manakala Kelantan Timur berpusat di . (d) telah berjaya menyatukan kedua-dua wilayah ini dan mengasaskan kerajaan Kelantan pada tahun 1762. (e) Long Yunus menaiki takhta dengan gelaran . (f) Pada tahun 1777, Long Yunus telah memindahkan pusat pentadbiran ke di timur tebing Sungai Kelantan. (g) mengasaskan Kota Bharu sebagai pusat pemerintahan pada tahun 1844. (h) Istana Balai Besar telah dibina sebagai dan pentadbiran kerajaan Kelantan. (i) Sultan Muhammad II telah menguatkuasakan . (j) Keturunan telah mewarisi pemerintahan kerajaan Kelantan hingga kini. Negara Patani Besar Raja Bahar Kota Kubang Labu Kota Pangkalan Datu Long Yunus Yang di-Pertuan Kelantan Sultan Muhammad II tempat bersemayam undang-undang syarak Long Yunus Kota Galoh CONTOH

92 Sejarah Tingkatan 2 Bab 8 2 Nyatakan tujuan kerajaan Kedah, Kelantan, Negeri Sembilan dan Perlis menjalinkan hubungan dengan negeri-negeri Melayu yang lain. SP: 6.3.2 TP2 Buku Teks m/s 146 Hubungan Kerajaan Kedah, Kelantan, Negeri Sembilan dan Perlis dengan Negeri-negeri Melayu yang Lain 8.2 Info Digital 8.2 Tujuan kerajaan Kedah, Kelantan, Negeri Sembilan dan Perlis menjalinkan hubungan dengan negeri-negeri Melayu yang lain (a) (b) (c) 3 Jelaskan asas hubungan kerajaan Kedah, Kelantan, Negeri Sembilan dan Perlis dengan negeri-negeri Melayu yang lain. SP: 6.3.2 TP3 Buku Teks m/s 146 - 147 Asas hubungan Huraian (a) Keserumpunan (i) Persamaan dalam aspek dan . (ii) Setiap kerajaan bersikap dalam menerima amalan budaya kerajaan lain. (b) Geografi (i) antara negeri yang berjiran memudahkan perhubungan. (ii) Sungai sangat penting sebagai yang dikongsi bersama antara negeri. (iii) Pembentukan di pinggir sungai menggalakkan hubungan dengan negeri berjiran dan . (c) Agama (i) Berlaku melalui oleh pemerintah. (ii) Diperkukuh dalam kegiatan menerusi peranan . Memperkukuh kedaulatan Mendapatkan pengiktirafan kedaulatan kerajaan Kemakmuran negeri bahasa toleransi Sempadan laluan perhubungan pelabuhan kuasa luar penerimaan Islam keagamaan ulama budaya CONTOH

93 Sejarah Tingkatan 2 Bab 8 4 Huraikan usaha kerajaan Kedah, Kelantan, Negeri Sembilan dan Perlis dalam menjalinkan hubungan diplomatik dengan negeri-negeri Melayu. SP: 6.3.2 TP4 Buku Teks m/s 148 - 149 5 Jelaskan iktibar yang diperoleh daripada jalinan hubungan kerajaan Kedah, Kelantan, Negeri Sembilan dan Perlis dengan negeri-negeri Melayu yang lain. SP: K6.3.7 TP5 KBAT Menilai 6 Terangkan kepentingan menjalinkan hubungan baik dengan negara luar demi kemajuan negara. SP: K6.3.8 TP6 KBAT Menjana Idea (a) (i) Bertujuan sebagai pemerintah. (ii) Mewujudkan hubungan antara . (b) (i) Aspek penting dalam memastikan . (ii) Hubungan yang terjalin dapat mengekalkan daripada . (c) (i) Merupakan kerajaan negeri-negeri Melayu yang dapat mengukuhkan hubungan dan sesebuah kerajaan. (a) Sejarah pengasasan kerajaan Melayu menyedarkan kita agar yang dilakukan oleh pemerintah terdahulu. (b) Dasar berbaik-baik dengan negara jiran amat penting dalam . (c) Hubungan luar kerajaan Melayu dengan negeri-negeri Melayu yang lain penting bagi . (a) (c) (b) (d) Pengiktirafan Pertahanan Perkahwinan menghargai usaha mengekalkan kedaulatan negara memelihara hubungan baik yang membawa kepada kesejahteraan negara kelangsungan sesebuah kerajaan kedaulatan campur tangan kuasa lain amalan tradisi menjamin kedaulatan mengabsahkan sultan kerajaan berdaulat yang mempunyai taraf yang sama Memajukan ekonomi rakyat dan negara [Mana-mana jawapan yang munasabah] Menaikkan imej negara Meluaskan pasaran eksport negara Mewujudkan pertukaran teknologi dengan negara luar CONTOH

94 Sejarah Tingkatan 2 Bab 8 Praktis Objektif Pengasasan Kerajaan Kedah, Kelantan, Negeri Sembilan dan Perlis 8.1 1 Naskhah Hikayat Merong Mahawangsa adalah antara sumber utama pengasasan sebuah kerajaan Melayu. Apakah kerajaan Melayu tersebut? A Perlis B Kedah C Selangor D Kelantan 2 Tunku Ahmad (Raja Muda) telah membuka Kota Siputih pada tahun 1282. Apakah tujuan pembukaan kota tersebut? A Memajukan pertanian B Membina petempatan C Menangani ancaman luar D Mengawal kegiatan perdagangan 3 Apakah sumbangan Long Yunus terhadap kerajaan Kelantan? I Penyatuan wilayah II Pengasasan kerajaan III Pembentukan empayar IV Pembinaan institusi ilmu A I dan II B I dan IV C II dan III D III dan IV 4 Maklumat berikut berkaitan dengan kerajaan Negeri Sembilan. Tahun Peristiwa 1773 • Raja Melewar mengasaskan kerajaan Negeri Sembilan • Menggunakan gelaran Yamtuan Seri Menanti Siapakah pemerintah yang memberikan pengiktirafan kepada Raja Melewar? A Kesultanan Perak B Kerajaan Kelantan C Kesultanan Johor Riau D Kerajaan Negeri Sembilan 5 Petikan berikut menunjukkan usaha Raja Perlis. “Dari tahun 1841 hingga 1909, kerajaan Perlis telah menghantar tidak kurang daripada dua puluh bunga emas, setiap tiga tahun kepada Siam.” (Sumber: Julie Tang Su Chin, “Sejarah Kerajaan Perlis 1841 − 1957” dlm. MBRAS, 2002, hlm. 95) Mengapakah usaha tersebut diambil? I Menjamin keselamatan II Mengakui pertuanan Siam III Mendapat bantuan tentera IV Sebagai tanda persahabatan A I dan II C II dan III B I dan IV D III dan IV Hubungan Kerajaan Kedah, Kelantan, Negeri Sembilan dan Perlis dengan Negeri-negeri Melayu yang Lain 8.2 6 Apakah aspek keserumpunan yang mewujudkan hubungan antara negeri-negeri Melayu? I Agama III Budaya II Bahasa IV Ekonomi A I dan II C II dan III B I dan IV D III dan IV 7 Apakah langkah yang diambil oleh pemerintah pada peringkat awal pengasasan kerajaan? A Memodenkan pentadbiran B Menjalinkan hubungan luar C Memperkukuh pasukan tentera D Mengakui pertuanan kuasa asing 8 Long Yunus menjalinkan hubungan dengan kerajaan berikut. • Kerajaan Terengganu • Kerajaan Reman Mengapakah terjalinnya hubungan tersebut? A Menyatukan kerajaan B Mengabsahkan pemerintah C Mengatasi masalah kewangan D Memperoleh bantuan ekonomi m/s 138 Buku Teks m/s 145 Buku Teks m/s 146 Buku Teks m/s 146 Buku Teks m/s 148 Buku Teks m/s 139 Buku Teks m/s 140 Buku Teks m/s 142 Buku Teks Praktis Kendiri Kuiz CONTOH

95 Sejarah Tingkatan 2 Bab 8 10 Kelantan dikunjungi oleh pedagang dari dalam dan luar Kepulauan Melayu. Apakah barang dagangan yang diperdagangkan oleh Kelantan? A Emas B Papan C Bijih timah D Ikan kering 9 Maklumat berikut menunjukkan hubungan diplomatik antara dua pihak. Tahun 1775 • Sultan Terengganu • Long Yunus (Kerajaan Kelantan) Bagaimanakah terjalinnya hubungan diplomatik tersebut? A Pertahanan C Perkahwinan B Perdagangan D Pengiktirafan m/s 148 Buku Teks m/s 151 Buku Teks Praktis Struktur 1 Kerajaan Kedah, Kelantan, Negeri Sembilan dan Perlis menjalinkan hubungan perdagangan dengan negeri-negeri Melayu yang lain. (a) Bagaimanakah hubungan perdagangan tersebut dijalinkan? [2 markah] (b) Kekayaan hasil bumi dan kepelbagaian jenis barang dagangan menjadi tarikan pedagang tempatan dan pedagang dari luar Alam Melayu. Buktikan pernyataan tersebut. [4 markah] (c) Mengapakah masih terdapat hubungan perdagangan antara kerajaan hari ini? Berikan pendapat anda. KBAT [4 markah] (a) Buku Teks m/s 150 – pelabuhan – hasil perdagangan (b) Buku Teks m/s 151 – Kedah – beras, garam, damar – pedagang Perak dan Melaka – arang kayu, papan – Perlis – beras, bijih timah – pedagang dari dalam dan luar Kepulauan Melayu – Kelantan – Negeri Sembilan – hubungan dengan Johor – bijih timah, sirih, kayu gaharu (c) – kemakmuran – pemodal asing – barang dagangan – peluang pekerjaan [Mana-mana jawapan yang munasabah] F1 Menerusi pembinaan pelabuhan Panduan Jawapan F2 Menerusi hasil perdagangan tempatan F1 Menjamin kemakmuran ekonomi F2 Menggalakkan kemasukan pemodal asing F3 Mempelbagaikan barang dagangan F4 Mewujudkan peluang pekerjaan F1 Kedah memperdagangkan beras, garam, damar, kapur barus dan emas urai F2 Pedagang dari Perak dan Melaka datang ke pelabuhan Kedah membawa barang dagangan seperti arang kayu, papan dan ikan kering F3 Perlis pula memperdagangkan beras dan bijih timah dengan negeri jiran dan juga Siam F4 Pedagang dari dalam dan luar Kepulauan Melayu mengunjungi Kelantan F5 Kelantan memperdagangkan emas F6 Negeri Sembilan menjalinkan hubungan perdagangan dengan Johor dan Melaka F7 Negeri Sembilan memperdagangkan bijih timah, sirih, kayu gaharu dan kapur barus CONTOH

96 Sejarah Tingkatan 2 Bab 8 Praktis Esei 1 Pembentukan kerajaan Perlis melibatkan pengaruh Kedah dan Siam. (a) Jelaskan pengasasan kerajaan Perlis semasa di bawah pengaruh Kedah. [6 markah] (b) Huraikan perkembangan sistem pentadbiran dan pemerintahan kerajaan Perlis. [6 markah] (c) Mengapakah kerajaan Perlis menghantar bunga emas kepada Siam? KBAT Pendidikan Sivik Nilai teras: Bertanggungjawab [8 markah] (a) Buku Teks m/s 144 – Perlis pusat pemerintahan – bina Kota Sena – bangunkan Kota Kayang – pelabuhan Kuala Perlis – dimakamkan di Kota Kayang – bangunkan Kota Kayang II – bentuk Mukim Arau – lantik penghulu (b) Buku Teks m/s 144 – 145 – Syed Hussin Jamalullail – berdaulat – bergelar Syed – gelaran Raja Perlis – Siam iktiraf – Phya Songkhram Ramu Wichit Willis Asmara Phya Pelit – Arau (c) – eratkan hubungan – selamat – kekuatan Siam – kurangkan rasa bimbang – penghargaan – syarat ditetapkan – persahabatan – kedaulatan – tanda hormat [Mana-mana jawapan yang munasabah] Panduan Jawapan F1 Sultan Kedah, iaitu Sultan Muhyiddin Mansur Shah, Sultan Dhiauddin Mukarram Shah I dan Sultan Dhiauddin Mukarram Shah II menjadikan Perlis pusat pemerintahan kerajaan F2 Sultan Muhyiddin Mansur Shah telah membina Kota Sena yang menjadi asas perkembangan bandar Kangar F3 Sultan Dhiauddin Mukarram Shah I telah mengasas dan membangunkan Kota Kayang H3 Merangkumi kawasan pelabuhan Kuala Perlis dan Kota Keran F4 Baginda mangkat (1688) dan dimakamkan di Kota Kayang, Perlis F5 Sultan Dhiauddin Mukarram Shah II membangunkan Kota Kayang II semasa menjadi Raja Muda F6 Baginda membentuk Mukim Arau H6 Melantik Syed Harun Jamalullail sebagai Penghulu (1798) F1 Pelantikan Syed Hussin Jamalullail sebagai pemerintah F2 Menjadikan Perlis sebagai negeri yang berdaulat F3 Keturunan Jamalullail bergelar Syed F4 Pemerintah Perlis menggunakan gelaran Raja Perlis F5 Pada tahun 1843, Siam mengiktiraf Syed Hussin Jamalullail sebagai pemerintah negeri Perlis F6 Memakai gelaran Phya Songkhram Ramu Wichit Willis Asmara Phya Pelit F7 Menjadikan Arau sebagai pusat pentadbiran F1 Mengeratkan hubungan kerajaan Perlis dengan Siam F2 Selamat daripada ancaman kuasa luar F3 Perlis bergantung kepada kekuatan Siam F4 Mengurangkan rasa bimbang Perlis terhadap ancaman kuasa luar F5 Sebagai penghargaan kepada Raja Siam F6 Berdasarkan syarat yang ditetapkan tiga tahun sekali F7 Tanda persahabatan F8 Mengukuhkan kedaulatan Perlis F9 Tanda hormat Perlis kepada Siam CONTOH

97 Sejarah Tingkatan 2 Bab 8 2 Hubungan diplomatik dijalinkan menerusi pengiktirafan kerajaan Melayu yang lain, bantuan pertahanan dan perkahwinan diraja. (a) Bagaimanakah hubungan diplomatik dijalinkan menerusi pengiktirafan kerajaan Melayu yang lain? [6 markah] (b) Jelaskan cara jalinan hubungan diplomatik menerusi bantuan pertahanan. [6 markah] (c) Mengapakah hubungan diplomatik penting kepada sesebuah negara? [8 markah] (a) Buku Teks m/s 148 – mengabsahkan sultan – wujudkan hubungan – taraf yang sama – iktiraf kerajaan Kedah – mengakui pertuanan – iktiraf kerajaan Kelantan (b) Buku Teks m/s 148 – kelangsungan kerajaan – kekalkan kedaulatan – Long Yunus – kerajaan Terengganu dan kerajaan Reman – satukan Kelantan – LongGhaffar – Perdana Menteri – Panglima Perang – kekalkan keamanan (c) – bantuan, sumbangan – ketenteraan – keamanan dan keselamatan – ekonomi negara – peluang pekerjaan – kerjasama/ kemahiran/ pendidikan – pendapatan negara – pelancongan [Mana-mana jawapan yang munasabah] Panduan Jawapan F1 Mendapatkan bantuan dan sumbangan dari negara luar F2 Mendapatkan bantuan ketenteraan F3 Menjamin keamanan dan keselamatan F4 Meningkatkan ekonomi negara F5 Membuka peluang pekerjaan F6 Menjalinkan hubungan kerjasama/ kemahiran/ pendidikan F7 Menjana pendapatan negara F8 Meningkatkan sektor pelancongan F1 Pertahanan merupakan aspek penting dalam memastikan kelangsungan sesebuah kerajaan F2 Mengekalkan kedaulatan kerajaan daripada campur tangan kuasa lain F3 Long Yunus mendapat bantuan ketenteraan daripada kerajaan Terengganu dan kerajaan Reman di Hulu Perak H3 Dalam usaha menyatukan Kelantan F4 Pelantikan Long Ghaffar dari kerajaan Reman H4a Sebagai Perdana Menteri Kelantan H4b Merangkap Panglima Perang H4c Membantu mengekalkan keamanan di Kelantan F1 Pengiktirafan bertujuan mengabsahkan sultan sebagai pemerintah F2 Mewujudkan hubungan antara kerajaan berdaulat F3 Mempunyai taraf yang sama F4 Sultan Mahmud Shah, pemerintah Kesultanan Melayu Melaka mengiktiraf kerajaan Kedah sebagai kerajaan berdaulat F5 Kerajaan Kedah mengakui pertuanan Sultan Melaka F6 Sultan Terengganu mengiktiraf kerajaan Kelantan yang telah disatukan di bawah pemerintahan Long Yunus CONTOH

98 9 Bab Warisan Kerajaan Kedah, Kelantan, Negeri Sembilan dan Perlis 9.1 Warisan Kerajaan Kedah, Kelantan dan Perlis Sistem Pemerintahan Beraja Adat Istiadat Perundangan Penggunaan gelaran pemerintah • Kerajaan Kedah dan Kelantan menggunakan gelaran Sultan • Kerajaan Perlis menggunakan gelaran Raja Cara pelantikan pengganti pemerintah • Pelantikan putera Sultan atau Raja sebagai pengganti • Daripada jurai keturunan pemerintah pengasas • Sultan/ raja merupakan hierarki tertinggi • Sultan/ raja sebagai ketua bagi negeri serta memiliki keistimewaan • Ketua agama Islam • Lambang perpaduan rakyat • Wakil pentadbir bagi pihak kerajaan • Bertanggungjawab terhadap jajahan atau daerah • Penguasa peringkat mukim • Orang perantaraan antara rakyat dengan pemerintah • Ketua kampung mentadbir unit yang lebih kecil Pembesar (jajahan/ daerah) Penghulu (mukim) Sultan (negeri) Pertabalan pemerintah bertujuan memaklumi rakyat dan bagi mengabsahkan kedaulatan kerajaan raja Majlis Pemasyhuran • Disempurnakan sebelum jenazah pemerintah dimakamkan Istiadat Pertabalan • Dimulai dengan mempersembahkan naskhah al-Quran dan alat kebesaran diraja • Sultan atau Raja membaca watikah pertabalan dan mengucup keris kuasa • Menteri Besar mengetuai seruan “Daulat Tuanku” Penganugerahan Bintang dan Darjah Kebesaran • Lambang hubungan antara pemerintah dengan rakyat • Bersempena hari sambutan keputeraan pemerintah • Sebagai pengiktirafan kepada Sultan atau Raja, kerabat diraja dan rakyat yang berjasa Penggantian pemerintah • Sultan atau Raja mestilah lelaki, berketurunan raja, berbangsa Melayu dan beragama Islam Tanggungjawab Sultan atau Raja • Larangan kepada Sultan atau Raja, Menteri dan Jemaah Menteri menyerahkan negeri atau kuasa kepada kerajaan lain • Sultan atau Raja berhak memilih Menteri Besar Peranan Sultan atau Raja • Sultan atau Raja sebagai Ketua Negeri • Ketua Agama Islam CONTOH

99 Sejarah Tingkatan 2 Bab 9 Badan penasihat Sultan atau Raja • Majlis Mesyuarat Kerajaan Negeri diketuai Menteri Besar sebagai Yang Dipertua • Membantu Sultan atau Raja mentadbir negeri dan rakyat Hak rakyat dalam pentadbiran • Warganegara berumur 21 tahun atau lebih yang tinggal di dalam negeri layak menjadi Ahli Dewan Undangan Negeri mengikut Perlembagaan Persekutuan Pemantapan undang-undang Islam • Kerajaan Kedah memperkenalkan enakmen zakat yang diuruskan menerusi penubuhan sebuah jawatankuasa pada tahun 1955 • Kerajaan Kelantan memperkenalkan enakmen dan pekeliling berkaitan undang-undang jenayah Islam dan busana cara Islam dalam kehidupan rakyatnya • Hukum Maksiat di Kelantan ditulis pada abad ke-19 yang melarang perbuatan laga lembu dan persembahan menora Persuratan Kesenian Al-Tarikh Salasilah Negeri Kedah • Karya Muhammad Hassan bin Dato’ Kerani Muhammad Arshad • Mencatatkan sejarah istana Kedah dan pentadbiran di Perlis • Mengisahkan pengasasan dan senarai pemerintah, pembukaan ibu kota, alat kebesaran diraja (nobat) dan pengislaman pemerintah Kedah Syair Sultan Maulana • Dihasilkan pada zaman pemerintahan Sultan Ahmad Tajuddin Halim Shah II • Berkaitan kisah perang tentera Kedah • Dipersembahkan dalam bentuk syair Salasilah atau Tarikh Kerajaan Kedah • Ditulis oleh Wan Yahya bin Wan Muhammad Taib • Mencatatkan secara kronologi maklumat jurai pemerintah negeri Kedah dari tahun 630 M – 1911 • Memaparkan perkembangan ekonomi dan pentadbiran kerajaan Kedah menerusi pembahagian daerah Hikayat Merong Mahawangsa • Mengisahkan pengasasan kerajaan Kedah, pembukaan kota pentadbiran dan pengislaman pemerintah Hikayat Seri Kelantan • Mengisahkan pemerintahan Kelantan sejak zaman Che Siti Wan Kembang, Puteri Saadong dan Raja Abdullah Detik2 Sejarah Kelantan • Ditulis oleh Sa’ad Shukri bin Haji Muda • Mencatatkan sejarah pengasasan kerajaan Kelantan dan peristiwa penting setiap pemerintah Warisan seni ukir • Diwarisi di Kelantan dan Kedah • Motif haiwan digantikan dengan motif alam • Hiasan pada istana, rumah dan bangunan seperti masjid Warisan seni bina • Binaan istana dan hiasan ukiran daripada kayu berkualiti • Tebar layar berbentuk “V” terbalik dihiasi ukiran bermotif alam Warisan seni pertukangan dan barang perhiasan • Perhiasan daripada emas dan perak • Senjata tradisional seperti keris di Kelantan Warisan seni kraf tangan • Anyaman tikar dan bakul rotan • Pembuatan wau dan batik di Kelantan Warisan seni persembahan • Awang Batil – penglipurlara di Perlis • Wayang kulit diangkat sebagai warisan kebangsaan di bawah kategori warisan tidak ketara • Mek Mulung – teater tradisional di Kedah Warisan seni silat • Menggunakan ketangkasan menyerang dan mempertahankan diri • Kini dijadikan sebagai persembahan istimewa dalam majlis dan acara yang dipertandingkan pada peringkat antarabangsa CONTOH

100 Sejarah Tingkatan 2 Bab 9 9.2 Keunikan Adat dan Pemerintahan Negeri Sembilan Keunikan Adat Perpatih Jurai keturunan sebelah ibu Pelaksanaan hukuman Perkahwinan Upacara kedim Wanita mewarisi pusaka • Kaum perempuan dianggap Ibu Soko (ibu yang melahirkan anggota masyarakat) • Setiap anak merupakan anggota suku ibunya • Anggota suku dianggap sedarah kerana berasal daripada moyang perempuan yang sama sebelah ibu • Bersifat pemulihan dengan memberikan pertimbangan terhadap pesalah ke arah kebaikan • Mengutamakan perasaan dan kepentingan pesalah • Kesalahan kecil boleh diselesaikan dengan saling bermaafan atau denda ringan • Menerima orang dari suku lain atau orang luar menjadi ahli suku • Seseorang itu akan bersumpah taat setia dan bersaudara dengan ahli suku yang akan disertai serta dibuat penghebahan • Wanita mewarisi harta pusaka termasuk tanah dan rumah supaya wanita tidak terabai • Diwarisi secara turun-temurun daripada ibu kepada anak perempuan • Berkahwin sesama suku tidak digalakkan kerana dianggap sebagai sebuah keluarga besar dan bersaudara • Menggalakkan perkahwinan di luar suku bagi mewujudkan hubungan persaudaraan antara suku • Lelaki yang berkahwin akan menjadi anggota keluarga suku isterinya dan digelar “orang semenda” (orang mendatang) • Wanita berkahwin sesama suku akan hilang hak mewarisi pusaka • Lelaki berkahwin sesama suku akan hilang hak untuk menyandang jawatan dalam adat • Perlu menjalankan adat memulih pusaka jika hendak mengembalikan hak Orang Semenda • Lelaki yang berkahwin akan tinggal di rumah isteri dan menjadi anggota suku isteri • Bertanggungjawab mengerjakan tanah pusaka isteri, berkelakuan baik dan menjaga nama suku isteri • Berperanan penting dalam keluarga seperti mengendalikan urusan peminangan CONTOH

101 Sejarah Tingkatan 2 Bab 9 Keunikan Pemerintahan di Negeri Sembilan Daerah atau jajahan adalah kumpulan ketiga dan terbesar dalam susunan masyarakat Minangkabau Luak • Unit kedua dalam sosiopolitik Adat Perpatih • Dibentuk oleh beberapa Perut Suku Perut Unit terkecil yang ahlinya daripada keturunan sebelah ibu Yamtuan Besar/ Yang di-Pertuan Besar Negeri Sembilan • Dipilih oleh Undang Yang Empat • Berperanan sebagai ketua negeri • Menjadi lambang kesatuan dan persekutuan Undang • Ketua Luak yang dilantik oleh Lembaga • Undang Yang Empat – Undang Sungai Ujong, Undang Jelebu, Undang Johol, Undang Rembau • Undang Yang Empat memilih seorang yang layak daripada keturunan Yamtuan Radin untuk menjadi Yamtuan Besar atau Yang di-Pertuan Besar Lembaga • Ketua Suku yang dilantik oleh Buapak • Berperanan memilih Undang dan Penghulu, menjaga keamanan dan keselamatan, menyelesaikan pertelingkahan antara Suku serta mengurus pembahagian harta pusaka Buapak • Anak buah dalam Perut akan melantik ketua yang digelar Buapak • Menjadi ketua rujukan tentang adat dan hukum Ibu Soko • Mengetahui, memahami, menghafal adat dan asal usul kelompok kekeluargaan yang diwakilinya • Terlibat secara langsung dalam pemilihan dan pelantikan Buapak dalam kelompok yang diwakilinya • Jika tiada Ibu Soko, semua peringkat pelantikan pemimpin adat tidak boleh dilaksanakan Hierarki Pemerintahan Adat Perpatih Ibu Soko dikenali dengan beberapa nama • IbuWaris – Luak Johol • Ibu Telapak – Luak Tampin • Bundo Kanduang – Minangkabau CONTOH

102 Sejarah Tingkatan 2 Bab 9 9.1 Warisan Kerajaan Kedah, Kelantan dan Perlis 1 Lengkapkan rajah berikut dengan maklumat berkaitan sistem pemerintahan beraja kerajaan Kedah, Kelantan dan Perlis. SP: 6.3.3 TP1 Buku Teks m/s 158 - 159 MODUL PBD Praktis Intensif Info Digital 9.1 Uji Diri 9 (a) (b) (c) Kerajaan Kedah dan Kelantan menggunakan gelaran , manakala kerajaan Perlis menggunakan gelaran . Pembesar dilantik sebagai bagi pihak kerajaan dan bertanggungjawab terhadap atau daerah. (i) Berperanan sebagai antara rakyat dengan pemerintah. (ii) bertanggungjawab untuk mentadbir unit yang lebih kecil. 2 Lengkapkan Peta Alir berikut yang berkaitan dengan istiadat pertabalan diraja. SP: 6.3.3 TP2 Buku Teks m/s 160 Peta Alir (a) Mempersembahkan dan . (d) Seruan yang diketuai oleh Menteri Besar. (e) Tujuan diadakan pertabalan pemerintah: (i) Memaklumi . (ii) Mengabsahkan . (b) Sultan atau Raja yang dimasyhurkan akan membaca . (c) Sultan atau Raja mengucup . Sultan Sultan Raja wakil pentadbir jajahan orang perantaraan Ketua kampung naskhah al-Quran alat kebesaran diraja watikah pertabalan keris kuasa “Daulat Tuanku” rakyat kedaulatan raja Pembesar Penghulu CONTOH

103 Sejarah Tingkatan 2 Bab 9 3 Lengkapkan jadual berikut bagi menerangkan sistem perundangan kerajaan Kedah, Kelantan dan Perlis yang diwarisi hingga kini dengan beberapa pengubahsuaian dan penambahbaikan. SP: 6.3.3 TP2 Buku Teks m/s 162 - 163 Perundangan kerajaan Kedah, Kelantan dan Perlis: • Undang-Undang Tubuh Kerajaan Kedah Darulaman • Undang-Undang Perlembagaan Tubuh Kerajaan Kelantan • Undang-Undang Tubuh Kerajaan Perlis (a) Penggantian pemerintah Syarat: (i) Hendaklah seorang (ii) Hendaklah (iii) Hendaklah (iv) Hendaklah (b) Peranan Sultan atau Raja Sultan atau Raja sebagai (i) (ii) (c) Badan penasihat Sultan atau Raja (i) Kuasa diketuai oleh Menteri Besar (ii) Peranan Menteri Besar: • Sebagai • Membantu dalam mentadbir negeri dan rakyat (d) Tanggungjawab Sultan atau Raja (i) Sultan atau Raja berhak (ii) Larangan kepada Sultan atau Raja, Menteri dan Jemaah Menteri: (e) Hak rakyat dalam pentadbiran Kelayakan rakyat menjadi Ahli Dewan Undangan Negeri: (i) (ii) (iii) Tinggal lelaki Ketua Negeri Ketua Agama Islam berketurunan raja berbangsa Melayu beragama Islam Yang Dipertua Sultan atau Raja memilih Menteri Besar di dalam negeri Dilarang menyerahkan negeri atau kuasa kepada kerajaan lain Warganegara Berumur 21 tahun ke atas Majlis Mesyuarat Kerajaan Negeri CONTOH

104 Sejarah Tingkatan 2 Bab 9 9.2 Keunikan Adat dan Pemerintahan Negeri Sembilan 4 Lengkapkan jadual berikut dengan maklumat berkaitan keunikan Adat Perpatih yang diamalkan di Negeri Sembilan. SP: 6.3.4 TP4 Buku Teks m/s 168 - 169 Info Digital 9.2 Tarsia 9 Keunikan Adat Perpatih Huraian (a) (i) Kaum perempuan dianggap , iaitu ibu yang melahirkan anggota masyarakat. (ii) Setiap anak merupakan anggota ibunya. (iii) Anggota suku dianggap kerana berasal daripada . (b) (i) Bersifat dengan memberikan pertimbangan terhadap pesalah ke arah kebaikan. (ii) Kesalahan kecil diselesaikan dengan atau . (c) (i) Perkahwinan tidak digalakkan. (ii) Lelaki yang berkahwin akan menjadi isterinya dan digelar . (iii) Wanita yang berkahwin sesama suku akan , manakala lelaki pula akan hilang hak untuk . (iv) Hak boleh dikembalikan dengan menjalankan . (d) Berkedim (i) Upacara dilakukan untuk atau orang luar menjadi ahli suku. (ii) Seseorang itu akan dan bersaudara dengan ahli suku yang akan disertai serta dibuat . (e) (i) Wanita termasuk tanah dan rumah supaya . (ii) Diwarisi secara turun-temurun daripada . Jurai keturunan sebelah ibu Pelaksanaan hukuman Perkahwinan Upacara kedim Wanita mewarisi pusaka Ibu Soko suku pemulihan saling bermaafan sesama suku “orang semenda” hilang hak adat mewarisi pusaka memulih pusaka menerima orang dari suku lain bersumpah taat setia penghebahan mewarisi harta pusaka ibu kepada anak perempuannya wanita tidak terabai menyandang jawatan dalam adat anggota keluarga suku denda yang ringan sedarah moyang perempuan yang sama sebelah ibu CONTOH

105 Sejarah Tingkatan 2 Bab 9 5 Jelaskan iktibar yang diperoleh daripada kelangsungan negeri-negeri Melayu. SP: K6.3.7 TP5 6 Huraikan kepentingan menghargai warisan negeri-negeri Melayu. SP: K6.3.6 TP6 Peta Buih KBAT Menjana Idea Iktibar daripada kelangsungan negeri-negeri Melayu (a) (b) (c) Kepentingan menghargai warisan negeri-negeri Melayu (a) (b) (d) (c) Usaha yang gigih secara berterusan pasti mencapai kejayaan Amalan bermuafakat dan berunding perlu diamalkan bagi mencapai keputusan yang diingini Perpaduan dan sikap taat setia kepada raja dan negara perlu disemai dalam diri rakyat Suatu warisan dapat dikekalkan secara turun-temurun Suatu warisan dapat dipraktikkan mengikut peredaran zaman Dapat melindungi suatu warisan daripada luput ditelan zaman Memperkenalkan warisan turunCONTOH temurun kepada generasi baharu

106 Sejarah Tingkatan 2 Bab 9 Praktis Objektif Warisan Kerajaan Kedah, Kelantan dan Perlis 9.1 1 Jadual berikut menunjukkan penggunaan gelaran pemerintah dalam kerajaan Melayu. Pilih pasangan yang betul. Kerajaan Melayu Gelaran A Kedah Raja B Perlis Sultan C Kelantan Sultan D Negeri Sembilan Raja 2 Apakah peranan Penghulu dalam sistem pentadbiran negeri Kedah, Kelantan dan Perlis? A Wakil pentadbir B Ketua agama Islam C Penguasa peringkat mukim D Lambang perpaduan rakyat 3 Apakah adat istiadat yang akan disempurnakan sebelum jenazah pemerintah dimakamkan? A Adat keputeraan B Istiadat pertabalan C Majlis pemasyhuran D Adat perkahwinan diraja 4 Maklumat berikut berkaitan sistem perundangan kerajaan Melayu. Sultan atau Raja, Menteri dan Jemaah Menteri dilarang menyerahkan negeri atau kuasa kepada kerajaan lain. Mengapakah wujud larangan tersebut? A Memakmurkan negeri B Menjamin keadilan rakyat C Memelihara kedaulatan negeri D Mengukuhkan kuasa pemerintah 5 Kerajaan Kedah mewariskan hasil karya persuratan berikut. Hikayat Merong Mahawangsa Apakah maklumat yang terdapat dalam karya tersebut? I Perlindungan China II Pengasasan kerajaan III Pengislaman pemerintah IV Pemindahan pusat pentadbiran A I dan II B I dan IV C II dan III D III dan IV 6 Mengapakah motif haiwan dalam karya digantikan dengan motif alam? A Keindahan hiasan B Kemahiran rakyat C Kemajuan teknologi D Kesan kedatangan Islam 7 Maklumat berikut berkaitan kesenian kerajaan Melayu. • Pertukangan senjata tradisional seperti keris • Pembuatan wau dan batik Negeri manakah yang terkenal dengan kesenian tersebut? A Perlis B Kedah C Kelantan D Negeri Sembilan Keunikan Adat dan Pemerintahan Negeri Sembilan 9.2 8 Masyarakat Minangkabau telah membawa bersama-sama amalan tradisi dan adat resam asal, iaitu Adat Perpatih. Apakah keunikan adat tersebut? I Wanita mewarisi harta pusaka II Kaum perempuan dianggap Ibu Soko III Kesalahan dikenakan hukuman berat IV Perkahwinan sesama suku digalakkan A I dan II B I dan IV C II dan III D III dan IV m/s 158 Buku Teks m/s 166 Buku Teks m/s 159 Buku Teks m/s 160 Buku Teks m/s 163 Buku Teks m/s 164 Buku Teks m/s 166 & 167 Buku Teks m/s 168 & 169 Buku Teks Praktis Kendiri Kuiz CONTOH

107 Sejarah Tingkatan 2 Bab 9 10 Maklumat berikut berkaitan pemimpin dalam sistem pemerintahan di Negeri Sembilan. Lembaga Apakah peranan pemimpin tersebut? A Menghafal adat B Mengetuai Luak C Melantik Buapak D Menjaga keamanan 9 Rajah berikut menunjukkan hierarki pemerintahan Adat Perpatih. X Apakah X? A Buapak C Lembaga B Undang D Ibu Soko m/s 170 Buku Teks m/s 171 Buku Teks Praktis Struktur 1 Rajah berikut menunjukkan sistem pemerintahan beraja yang diamalkan di negeri-negeri Melayu. SULTAN (Negeri) PEMBESAR (Jajahan/ Daerah) PENGHULU (Mukim) (a) Bagaimanakah pelantikan pengganti pemerintah dilaksanakan? [2 markah] (b) Jelaskan tanggungjawab Sultan atau Raja sebagai hierarki tertinggi dalam pemerintahan beraja. [3 markah] (a) Buku Teks m/s 158 – pengganti – pengasas (b) Buku Teks m/s 159 – ketua – Islam – perpaduan Panduan Jawapan F1 Pelantikan putera Sultan/ Raja sebagai pengganti H1 Daripada jurai keturunan pemerintah pengasas F1 Ketua negeri F2 Ketua agama Islam F3 Lambang perpaduan rakyat CONTOH

108 Sejarah Tingkatan 2 Bab 9 (c) Apakah peranan Penghulu dalam pentadbiran negeri? [2 markah] (d) Pada pendapat anda, apakah manfaat daripada susunan hierarki dalam pemerintahan beraja yang diamalkan? KBAT [3 markah] Praktis Esei 1 Sistem pentadbiran adat di Negeri Sembilan menggunakan sistem Adat Perpatih yang unik. (a) Terdapat tiga kumpulan utama dalam masyarakat di Negeri Sembilan, iaitu Perut, Suku dan Luak. Jelaskan tiga kumpulan utama tersebut. [6 markah] (b) Mengapakah dikatakan pelantikan jawatan dalam hierarki pemerintahan Adat Perpatih adalah secara demokrasi? [6 markah] (a) Buku Teks m/s 159 – penguasa – perantaraan (d) – melicinkan pentadbiran – kerjasama, bergantungan – kedaulatan negeri [Mana-mana jawapan yang munasabah] Panduan Jawapan (a) Buku Teks m/s 170 Perut – unit terkecil – sebelah ibu Suku – unit kedua – beberapa Perut – besar Luak – daerah atau jajahan – kumpulan ketiga (b) Buku Teks m/s 171 – agihan kuasa – permuafakatan – keputusan ramai – kedaulatan – tidak berkuasa mutlak – Raja dan Undang [Mana-mana jawapan yang munasabah] Panduan Jawapan F1 Penguasa pada peringkat mukim F2 Merupakan orang perantaraan antara rakyat dengan pemerintah F1 Melicinkan pentadbiran di peringkat negeri, jajahan, daerah dan mukim F2 Mewujudkan kerjasama dan saling bergantungan antara setiap peringkat F3 Pentadbiran cekap dan sistematik yang menjamin kedaulatan negeri Perut F1 Merupakan unit terkecil F2 Ahlinya daripada keturunan sebelah ibu Suku F3 Merupakan unit kedua dalam sosiopolitik Adat Perpatih F4 Dibentuk oleh beberapa Perut F5 Menjadikan keluarga berkenaan semakin besar Luak F6 Daerah atau jajahan F7 Merupakan kumpulan ketiga dan terbesar dalam susunan masyarakat Minangkabau F1 Agihan kuasa mengikut peringkat F2 Dipilih berdasarkan permuafakatan/ musyawarah F3 Keputusan ramai/ semangat kerjasama F4 Kedaulatan di tangan rakyat F5 Raja tidak berkuasa mutlak F6 Perundingan Raja dan Undang CONTOH

109 Sejarah Tingkatan 2 Bab 9 (c) Amalan demokrasi dalam pentadbiran dapat menjamin kesejahteraan hidup rakyat. Buktikan pernyataan tersebut. KBAT Pendidikan Sivik Nilai teras: Bertanggungjawab [8 markah] 2 (a) Jelaskan keunikan Adat Perpatih dari aspek jurai keturunan sebelah ibu dan pelaksanaan hukuman. [6 markah] (b) Bagaimanakah tradisi perkahwinan masyarakat dalam Adat Perpatih? [6 markah] (c) – pemusatan kuasa – salah guna kuasa – imbang kuasa – sistematik – adil dalam pentadbiran – elakkan penindasan – jamin kebebasan – lindung hak asasi – kukuhkan perpaduan – elakkan perbalahan – kekalkan kedaulatan [Mana-mana jawapan yang munasabah] Panduan Jawapan (a) Buku Teks m/s 168 Jurai keturunan sebelah ibu – Ibu Soko – anggota masyarakat – anak – sedarah – moyang perempuan – sebelah ibu Pelaksanaan hukuman – pemulihan – pertimbangan – perasaan, kepentingan – bermaafan, denda (b) Buku Teks m/s 169 – sama suku – keluarga besar – di luar suku – hubungan persaudaraan – lelaki berkahwin – “orang semenda” – kahwin sesama suku – hilang hak pusaka – jawatan dalam adat – adat memulih pusaka Panduan Jawapan F1 Mengelakkan pemusatan kuasa F2 Mengelakkan salah guna kuasa F3 Mengimbangi kuasa F4 Menjadikan pentadbiran lebih sistematik F5 Menjamin keadilan dalam pentadbiran F6 Mengelakkan penindasan rakyat F7 Menjamin kebebasan rakyat F8 Melindungi hak asasi manusia F9 Mengukuhkan perpaduan F10 Mengelakkan perbalahan F11 Mengekalkan kedaulatan Jurai keturunan sebelah ibu F1 Kaum perempuan dianggap Ibu Soko H1 Ibu yang melahirkan anggota masyarakat F2 Setiap anak merupakan anggota suku ibunya F3 Anggota suku dianggap sedarah H3 Berasal daripada moyang perempuan yang sama sebelah ibu Pelaksanaan hukuman F4 Bersifat pemulihan H4 Memberikan pertimbangan terhadap pesalah ke arah kebaikan F5 Mengutamakan perasaan dan kepentingan pesalah C5 Kesalahan kecil diselesaikan dengan saling bermaafan atau denda yang ringan F1 Perkahwinan sesama suku tidak digalakkan H1 Dianggap sebagai sebuah keluarga yang besar dan bersaudara F2 Menggalakkan perkahwinan di luar suku H2 Bagi mewujudkan hubungan persaudaraan antara suku F3 Seorang lelaki yang berkahwin akan menjadi anggota keluarga suku isterinya H3 Digelar sebagai “orang semenda” F4 Wanita yang berkahwin sesama suku akan hilang hak mewarisi pusaka F5 Lelaki akan hilang hak menyandang jawatan dalam adat F6 Boleh mengembalikan hak dengan menjalankan adat memulih pusaka CONTOH

110 Sejarah Tingkatan 2 Bab 9 (c) Pada pendapat anda, bagaimanakah untuk mempertahankan adat dan tradisi yang diamalkan sejak turun-temurun? KBAT Pendidikan Sivik Nilai teras: Bertanggungjawab [8 markah] (c) – kempen kesedaran – fahami adat – libatkan masyarakat – proses buat keputusan – jaga warisan budaya – sokong undang-undang – pembangunan mapan – terapkan adat dan tradisi – peranan media massa dan media elektronik – iktiraf dan hormat adat [Mana-mana jawapan yang munasabah] Panduan Jawapan F1 Menganjurkan program pendidikan dan kempen kesedaran untuk menerangkan nilai dan kepentingan adat dan tradisi F2 Masyarakat berusaha memahami tentang adat dan tradisi dengan lebih mendalam F3 Melibatkan anggota masyarakat secara aktif dalam proses membuat keputusan dan penentuan dasar yang berkaitan dengan sistem adat F4 Menjaga/ memelihara/ memulihara warisan budaya dan tradisi F5 Menyokong undang-undang yang melindungi hak-hak masyarakat serta sistem adat dan tradisi yang diwarisi F6 Memastikan pembangunan yang mapan dengan mengambil kira kesannya terhadap sistem adat F7 Menerapkan adat dan tradisi tempatan kepada masyarakat, terutamanya generasi muda F8 Media massa dan media elektronik memperbanyakkan siaran tentang adat dan tradisi F9 Pihak yang berkaitan mengiktiraf dan menghormati adat dan tradisi dalam dasar, undang-undang dan peraturan yang relevan CONTOH

111 10 Bab Sarawak dan Sabah 10.1 Sarawak dan Sabah dalam Alam Melayu 10.2 Kemunculan Pemerintahan Tempatan 10.3 Kegiatan Ekonomi Masyarakat Sarawak dan Sabah Hubungan Sarawak dan Sabah dalam Alam Melayu (a) Perdagangan • Pusat pembuatan tembikar di Gua Niah, Sarawak dan Bukit Tengkorak, Semporna, Sabah • Pelabuhan Chu-Po di utara Sabah – mengeksport besi ke Funan dan Champa • Penemuan barangan tembikar zaman Dinasti T’ang dan Sung di Santubong • Pelabuhan Santubong membekalkan kapur barus, kayu laka, lilin, lebah madu dan kulit penyu • Pusat perdagangan seperti Gedong, Bukit Sandong dan Kalka menjalankan kegiatan perdagangan dengan Siam dan China • Penemuan gendang gangsa jenis Moko di Pulau Banggi, Sabah – bukti wujud hubungan perdagangan antara Majapahit dengan penduduk di utara Sabah (b) Keagamaan • Mendapat pengaruh agama Hindu, Buddha dan Islam • Tinggalan objek-objek agama Buddha di Santubong dan patung Ganesha di Limbang • Penyebaran Islam oleh Kesultanan Sulu di pantai timur Sabah Masyarakat Sarawak Lokasi Kegiatan Kaum Pesisir pantai Perdagangan, menangkap ikan, membuat perahu, perusahaan sagu Melayu, Kedayan, Melanau Lembah sungai Menanam padi, menanam buah-buahan dan sayur-sayuran Melayu, Iban, Bisaya, Melanau, Bidayuh Pedalaman Mengutip hasil hutan, memburu haiwan liar, menanam padi Kenyah, Iban, Penan, Kayan, Kelabit, Punan Kepimpinan Sarawak Sabah Kepimpinan kesukuan • Iban – Tuai Rumah • Kayan – Kelunan Maren/ Hipun Uma • Kenyah – Peran Lepo • Kelabit – Laih Rayeh • Kadazandusun, Murut dan Orang Sungai – Orang Tua (ketua) • Kadazandusun – Bobohizan/ Bobolian • Murut – Babalian Kepimpinan lembah sungai (a) Kerajaan – Sawaku, Samadong, Kalka, Saribas dan Melano (b) Wakil raja – Sawaku berpusat di Santubong, Samadong di lembah Sungai Samarahan, Kalka di Kuala Sungai Krian (gelaran raja – Datu, Datuk Abang, Dayang) (Kaum Dayak – Orang Kaya) (a) Wakil raja – Aspek kehakiman, menjaga keamanan dan kebajikan penduduk, mengutip cukai, aktiviti perdagangan (b) Ketua bebas – Syarif Osman (Marudu) dan Datu Kurunding (Tungku) – menegakkan kekuasaan dan menjalankan undangundang sendiri CONTOH

112 Sejarah Tingkatan 2 Bab 10 Masyarakat Sabah Lokasi Kegiatan Kaum Pesisir pantai Menangkap ikan, membuat perahu, mengutip hasil laut, perdagangan Berunai, Bajau/ Sama, Iranun, Suluk Lembah sungai Menanam padi, menanam buah-buahan dan sayur-sayuran Kadazandusun, Rungus, Orang Sungai Pedalaman Mengutip hasil hutan, menanam padi, mengutip sarang burung Murut 10.4 Keunikan Masyarakat Bumiputera Sarawak dan Sabah Kesenian Sarawak Sabah Tenunan kain • Pua kumbu (Iban) – Daripada kain kapas – Digunakan dalam majlis kelahiran, perkahwinan dan kematian • Keringkam (Melayu) – Daripada kain kapas dan sutera – Kain disulam benang emas, perak dan tembaga • Inavol (Rungus) – selendang berwarnawarni • Kain dastar (Iranun) – tanjak Inavol Dastar Kraf tangan • Sintung Duduk (Iban) – membawa benih padi • Lanji (Iban) – membawa hasil padi • Basong (Iban) – memburu • Bakul dihiasi manik (Orang Ulu) • Terendak (Melanau) – Digunakan semasa kerja harian dan adat tertentu (Pesta Kaul) • Wakid – membawa barang besar • Tayen – membawa hasil kebun dan barang hantaran perkahwinan • Buan – tempat menyimpan barang • Tikar pandan dan duang (tudung saji) (Bajau/ Sama) Pertukangan • Tiang Totem (Orang Ulu) – melambangkan status masyarakat • Patung Burung Kenyalang (Iban) – pemberi semangat kepada pahlawan, penjaga rumah panjang daripada semangat jahat dan penyakit • Guuk, Badi’ (Bajau/ Sama) – barangan besi untuk memotong rumput • Pida’ – untuk upacara perkahwinan Perayaan di Sarawak Perayaan di Sabah • Pesta Menuai/ Gawai Dayak (Iban, Bidayuh, Orang Ulu) • Upacara Miring (Iban) – menyatakan terima kasih kepada petara (tuhan) • Acara Kumang dan Keling Gawai (pemilihan ratu cantik dan jejaka tampan) • Pesta Babulang (Pesta Menuai) dan Makan Tahun (Bisaya, Kadayan) – tanda kesyukuran atas hasil diperoleh petani • Pesta Kaul (Melanau) – mengelak malapetaka buruk oleh roh jahat (Ipok) • Pesta Kaamatan (Kadazandusun, Murut) – simbol kesyukuran untuk meraikan semangat padi atau Bambaazon atau Bambarayon • Pertandingan ratu cantik atau Unduk Ngadau • Pesta Regata Lepa (Bajau/ Sama) – memperingati peranan lepa dalam kehidupan kaum Bajau/ Sama di pantai timur Sabah CONTOH

113 Sejarah Tingkatan 2 Bab 10 Tarian di Sarawak Tarian di Sabah Ngajat • Kaum Iban dan Orang Ulu • Sebagai pemberi semangat kepada pejuang yang hendak pergi berperang Tarian Datun Julud • Kaum Orang Ulu • Lambang kegembiraan dan terima kasih • Penari wanita berpakaian berwarna-warni dengan perhiasan kepala • Menggunakan bulu burung kenyalang semasa menari • Diiringi alat muzik sape Bermukun • Acara bergendang • Gendang dipalu oleh wanita dan penarinya lelaki • Ditarikan semasa majlis perkahwinan • Para pemukul gendang akan berbalas pantun Sumazau • Kaum Kadazandusun • Ditarikan semasa Pesta Kaamatan dan majlis keramaian • Perkataan Sumazau diambil daripada perkataan “sazau” yang merujuk pergerakan tangan penari seperti seekor burung helang Magunatip • Kaum Murut kawasan pedalaman • Menggunakan dua batang buluh • Ditarikan semasa majlis keramaian Limbai • Kaum Bajau/ Sama • Ditarikan secara berpasangan • Pasangan wanita memakai sarimpak (hiasan kepala) • Ditarikan semasa majlis perkahwinan dan majlis keramaian Seni Bina Sarawak Rumah panjang Rumah tinggi Rumah baruk Kaum Iban, Bidayuh, Orang Ulu Melanau Bidayuh Fungsi Tempat tinggal, tempat berinteraksi, mengadakan acara perayaan Dibina tinggi (10 meter) untuk mengelak serangan musuh Tempat menyimpan tengkorak dan senjata, pusat ritual, mesyuarat dan majlis sosial lain Bahan binaan Kayu keras (kayu belian), atap (daun tebal seperti rumbia) Kayu keras dan bulat (belian) Kayu keras (belian), atap (daun rumbia) dan dinding (buluh) Sabah Rumah panjang Rungus Rumah panjang Murut Lepa Kaum Rungus Murut Bajau/ Sama Fungsi Kediaman, kubu pertahanan Keselamatan dan pertahanan Perahu untuk mengangkut barang, tempat kediaman Bahan binaan Kayu bulat, buluh, kulit kayu, daun nipah Kayu bulat, kulit kayu, daun tolidus Kayu obasuluk, seraya, mata-mata, gagir, atap (daun nipah) Rumah tinggi Rumah panjang Rungus Rumah baruk CONTOH

114 Sejarah Tingkatan 2 Bab 10 1 Lengkapkan rajah berikut dengan maklumat berkaitan hubungan Sarawak dan Sabah dalam Alam Melayu. SP: 6.4.1 TP1 Buku Teks m/s 178 2 Lengkapkan maklumat pada peta berikut berkaitan pemerintahan tempatan di Sarawak. SP: 6.4.2 TP2 Buku Teks m/s 180 - 181 10.1 Sarawak dan Sabah dalam Alam Melayu 10.2 Kemunculan Pemerintahan Tempatan MODUL PBD Praktis Intensif Info Digital 10.1 Info Digital 10.2 Abad ke-7 Abad ke-3 Sebelum Masihi (e) Kemunculan yang menjalankan kegiatan perdagangan dengan kerajaan Siam dan China. (f) Muncul beberapa pusat perdagangan lain di Sarawak seperti , dan Kalka. (a) Wujud hubungan antara penduduk di Sarawak dan Sabah dengan Alam Melayu dan dunia luar. (b) Dibuktikan dengan kemunculan di Gua Niah, Sarawak dan Bukit Tengkorak, Sabah. (c) Kemunculan pelabuhan di utara Sabah. (d) Menjadi tempat mengeksport ke Funan dan Champa. A C B U C: (i) Lokasi: (ii) Pengasas: (iii) Masa: B: (i) Lokasi: (ii) Pengasas: A: (i) Lokasi: (ii) Pengasas: (iii) Masa: kerajaan Santubong Chu-Po besi pesisir pusat pembuatan tembikar Gedong Bukit Sandong Sawaku Santubong dan Datu Merpati Dayang Hubu Tugau Abad ketujuh dan Dayang Ruku Abad ke-11 sekitar Sungai Sarawak Kuala Sungai Kalka Sungai Retus Kalka CONTOH Melano

115 Sejarah Tingkatan 2 Bab 10 3 Isikan tempat kosong dengan jawapan yang betul bagi menjelaskan sistem pemerintahan tempatan masyarakat di Sabah. SP: 6.4.2 TP2 Buku Teks m/s 182 - 183 adat bebas Orang Sungai pedalaman Orang Tua Kepimpinan Kesukuan (a) Diamalkan oleh masyarakat di Sabah. (b) Seperti kaum Kadazandusun, Murut dan . (c) Kepimpinan kesukuan ini daripada kawalan kuasa luar. (d) Ketua dikenali sebagai . (e) Ketua menguruskan soal dan pantang larang. keamanan penduduk cukai Sulu Kepimpinan Lembah Sungai (a) Pengaruh dari Brunei dan adalah menerusi wakil-wakil raja. (b) Wakil raja berkuasa menjaga , mengutip dan menjaga kebajikan . kekuasaan Syarif Osman Arab Syarif muara sungai undangundang Datu Kurunding Ketua Bebas (a) Ketua Bebas mentadbir wilayah di . (b) Contohnya, menguasai kawasan Marudu, manakala menguasai kawasan Tungku. (c) Ketua Bebas menegakkan dan menjalankan sendiri. (d) Biasanya mempunyai pertalian kekeluargaan dengan keluarga diraja dari Brunei, Sulu atau keturunan . Uji Diri 10 pedalaman Orang Sungai bebas Orang Tua adat Sulu keamanan penduduk muara sungai Syarif Osman Datu Kurunding kekuasaan undang-undang Arab Syarif cukai CONTOH

116 Sejarah Tingkatan 2 Bab 10 4 Jelaskan kegiatan ekonomi masyarakat Sarawak dan Sabah dengan melengkapkan jadual berikut. SP: 6.4.3 TP4 Buku Teks m/s 184 - 185 10.3 Kegiatan Ekonomi Masyarakat Sarawak dan Sabah Info Digital 10.3 Kegiatan ekonomi masyarakat Sarawak dan Sabah Masyarakat Kaum Kegiatan ekonomi Lokasi Sarawak • Melayu • Kedayan • Melanau (a) (b) • Melayu • Iban • Bisaya • Melanau • Bidayuh (c) (d) • Kenyah • Iban • Penan • Kayan • Kelabit • Punan (e) (f) Sabah • Berunai • Bajau/ Sama • Iranun • Suluk (a) (b) • Kadazandusun • Rungus • Orang Sungai (c) (d) • Murut (e) (f) Perdagangan, menangkap ikan, membuat perahu dan perusahaan sagu Pesisir pantai Lembah sungai Pedalaman Pesisir pantai Lembah sungai Pedalaman Menanam padi, buah-buahan dan sayur-sayuran Mengutip hasil hutan, memburu haiwan liar dan menanam padi Menangkap ikan, membuat perahu, mengutip hasil laut dan perdagangan Menanam padi, buah-buahan dan sayur-sayuran Mengutip hasil hutan, menanam CONTOH padi dan mengutip sarang burung

117 Sejarah Tingkatan 2 Bab 10 5 Lengkapkan jadual berikut dengan maklumat berkaitan upacara atau perayaan masyarakat Sarawak dan Sabah. SP: 6.4.4 TP5 Buku Teks m/s 194 - 195 10.4 Keunikan Masyarakat Bumiputera Sarawak dan Sabah Info Digital 10.4 Tarsia 10 Upacara/ Perayaan Kaum Tujuan disambut (a) Miring (Gawai Dayak) (i) (ii) (b) Pesta Babulang (i) (ii) (c) Makan Tahun (i) (ii) (d) Pesta Kaul (i) (ii) (e) Pesta Kaamatan (i) (ii) 6 Jelaskan kepentingan semangat kekitaan dalam sesebuah negara. SP: K6.4.8 TP6 KBAT Menjana Idea Kepentingan semangat kekitaan dalam sesebuah negara (a) (b) (c) Iban Bisaya dan Kadayan Bisaya dan Kadayan Melanau Kadazandusun dan Murut Dapat meningkatkan perpaduan di peringkat nasional [Mana-mana jawapan yang munasabah] Dapat mengeratkan hubungan dan mewujudkan persefahaman antara kaum Dapat memupuk semangat cinta akan negara dalam diri Menyatakan rasa terima kasih kepada petara atau tuhan Pesta menuai Tanda kesyukuran atas hasil pertanian yang diperoleh petani Mengelak malapetaka buruk oleh roh jahat yang dipanggil Ipok Simbol kesyukuran untuk meraikan semangat padi CONTOH

118 Sejarah Tingkatan 2 Bab 10 Praktis Objektif Sarawak dan Sabah dalam Alam Melayu 10.1 1 Gambar berikut menunjukkan gendang gangsa yang ditemukan di Pulau Banggi, Sabah. Apakah maklumat sejarah yang boleh diteroka oleh sejarawan berdasarkan penemuan tersebut? A Sistem pemerintahan B Hukum adat tempatan C Hubungan perdagangan D Salasilah keturunan diraja 2 Kesultanan berikut mempunyai pengaruhnya di Sarawak dan Sabah. • Kesultanan Brunei • Kesultanan Sulu Apakah faktor kemerosotan kesultanan tersebut menjelang abad ke-19? A Pemberontakan rakyat B Persaingan dengan kuasa Barat C Penyelewengan sistem pewarisan D Perpecahan dalam kalangan pembesar Kemunculan Pemerintahan Tempatan 10.2 3 Jadual berikut berkaitan kepimpinan kesukuan di Sarawak. Pilih pasangan yang betul. Kaum Gelaran ketua A Kayan Hipun Uma B Iban Laih Rayeh C Kenyah Tuai Rumah D Kelabit Peran Lepo 4 Maklumat berikut menunjukkan ketua bagi kaum di Sabah. Kaum Ketua Kadazandusun Bobolian Murut Babalian Apakah peranan ketua tersebut? A Mengurus soal adat B Menjadi simbol kedaulatan C Melantik pemimpin wilayah D Membahagikan harta pusaka Kegiatan Ekonomi Masyarakat Sarawak dan Sabah 10.3 5 Di manakah petempatan masyarakat Kadazandusun, Rungus dan Orang Sungai? A Pedalaman B Pesisir pantai C Lembah sungai D Kawasan pergunungan Keunikan Masyarakat Bumiputera Sarawak dan Sabah 10.4 6 Kaum Bajau merupakan masyarakat bumiputera Sabah. Apakah keunikan kaum tersebut? A Merupakan ketua adat B Budaya menunggang kuda C Menjadi petani pedalaman D Kemahiran membina rumah panjang 7 Apakah fungsi hasil pertukangan berikut? Patung Burung Kenyalang A Simbol perpaduan B Simbol kedaulatan raja C Lambang kepahlawanan D Lambang status masyarakat m/s 178 Buku Teks m/s 182 Buku Teks m/s 185 Buku Teks m/s 188 Buku Teks m/s 192 Buku Teks m/s 179 Buku Teks m/s 180 Buku Teks Praktis Kendiri Kuiz CONTOH

119 Sejarah Tingkatan 2 Bab 10 10 Gambar berikut menunjukkan rumah panjang Murut. Apakah faktor pembinaan rumah panjang tersebut? I Pertahanan II Keselamatan III Perhubungan kaum IV Keselesaan anggota keluarga A I dan II B I dan IV C II dan III D III dan IV 8 Apakah pertandingan Unduk Ngadau? A Ratu cantik B Lumba kerbau C Permainan berayun D Perlumbaan perahu 9 Maklumat berikut menerangkan sejenis tarian di Sarawak. • Ditarikan oleh kaum Iban dan Orang Ulu • Bertujuan memberi semangat kepada para pejuang yang hendak pergi berperang Apakah jenis tarian tersebut? A Ngajat B Limbai C Bermukun D Tarian Datun Julud Praktis Struktur 1 Sungai memainkan peranan penting bagi masyarakat di Sarawak dan Sabah sejak turun-temurun. (a) Senaraikan dua sungai yang terdapat di Sarawak. (i) (ii) [2 markah] (b) Mengapakah sungai begitu penting kepada masyarakat di Sarawak dan Sabah? [4 markah] m/s 195 Buku Teks m/s 201 Buku Teks m/s 196 Buku Teks (a) Buku Teks m/s 191 (b) Buku Teks m/s 190 – kegunaan harian – pengangkutan utama – sumber rezeki – kegiatan perdagangan – petempatan – kegiatan rekreasi – Pesta Regata Lepa, perahu berhias F1 Sungai Baram F3 Sungai Batang Lupar Panduan Jawapan F2 Sungai Rajang F1 Untuk kegunaan harian seperti sumber bekalan air untuk minum, mandi dan membasuh pakaian F2 Sebagai pengangkutan utama untuk membawa penumpang dan barang melalui sungai F3 Merupakan sumber rezeki (seperti menangkap ikan) bagi masyarakat yang hidup di sekitar sungai F4 Sejak dahulu, penduduk menjalankan kegiatan perdagangan dan jual beli di sungai F5 Menjadi kawasan petempatan yang dipanggil kampung air F6 Merupakan tempat mengadakan kegiatan rekreasi F7 Contohnya, Pesta Regata Lepa dan acara perahu berhias CONTOH

120 Sejarah Tingkatan 2 Bab 10 (c) Kepentingan sungai boleh dilihat hingga ke hari ini. Cadangkan langkah untuk memelihara kepentingan sungai. KBAT Pendidikan Sivik Nilai teras: Kasih Sayang [4 markah] 2 Penghasilan barang kesenian merupakan salah satu keunikan masyarakat di Sarawak dan Sabah yang mempunyai pelbagai kegunaan dan dihias dengan pelbagai motif menarik. (a) Namakan tiga barangan kraf tangan yang dihasilkan oleh masyarakat bumiputera di Sabah. (i) (ii) (iii) [3 markah] (b) Mengapakah industri kraf tangan kian dipinggirkan oleh generasi hari ini? KBAT [3 markah] (c) Pada pendapat anda, bagaimanakah cara untuk meningkatkan ekonomi negara melalui produk kraf tangan? KBAT [4 markah] (c) – pendidikan formal, tidak formal – peranan sekolah, ibu bapa, masyarakat – kempen – hukuman lebih berat [Mana-mana jawapan yang munasabah] Panduan Jawapan (a) Buku Teks m/s 193 (b) – kurang pendedahan – tidak minat – tidak dapat bimbingan – media sosial – kurang penekanan [Mana-mana jawapan yang munasabah] (c) – bantuan modal – promosi – kempen – kawal harga [Mana-mana jawapan yang munasabah] Panduan Jawapan F1 Melalui pendidikan secara formal atau tidak formal, iaitu mendidik kanak-kanak tentang kepentingan sungai F2 Peranan sekolah, ibu bapa dan masyarakat sekeliling, iaitu menimbulkan kesedaran tentang pentingnya sungai kepada diri, masyarakat dan negara F3 Menganjurkan kempen sayangi sungai/ mencipta slogan/ melukis poster/ gotong-royong F4 Peranan kerajaan amat penting dalam mengenakan hukuman yang lebih berat terhadap pihak yang mencemarkan sungai F1 Tayen F4 Duang F2 Wakid F5 Tikar pandan F3 Buan F1 Kurang pendedahan berkaitan industri kraf tangan F2 Generasi hari ini tidak meminati produk kraf tangan F3 Tidak mendapat bimbingan tentang industri kraf tangan F4 Generasi hari ini lebih terdedah kepada media sosial F5 Kurang diberi penekanan di peringkat sekolah F1 Memberikan bantuan modal kepada pengusaha F2 Mempromosikan produk kraf tangan ke luar negara F3 Mengadakan kempen membeli produk kraf tangan F4 Mengawal harga barang mentah untuk menghasilkan produk kraf tangan CONTOH

121 Sejarah Tingkatan 2 Bab 10 Praktis Esei 1 Kegiatan ekonomi di Sarawak dan Sabah berkembang di kawasan pesisir pantai, lembah sungai dan pedalaman. (a) Jelaskan kegiatan ekonomi yang dijalankan oleh masyarakat di Sarawak dan Sabah di kawasan pesisir pantai dan lembah sungai. [6 markah] (b) Bagaimanakah anda sebagai generasi muda membantu meningkatkan hasil pertanian negara? [6 markah] (c) Mengapakah pihak kerajaan memberi lebih tumpuan pada bidang pertanian di negara kita? KBAT Pendidikan Sivik Nilai teras: Kasih Sayang [8 markah] (a) Buku Teks m/s 184 – 185 Pesisir pantai Sarawak – perdagangan – ikan – perahu – sagu Pesisir pantai Sabah – ikan – perahu – hasil laut – perdagangan Lembah sungai Sarawak dan Sabah – padi – buah-buahan – sayur-sayuran (b) – ilmu pengetahuan – jurusan pertanian – positif – beli produk pertanian – beli barang tempatan – pertanian adalah perniagaan [Mana-mana jawapan yang munasabah] (c) – keperluan makanan – import makanan – pertanian moden – kemajuan bioteknologi – peluang pekerjaan – Bumi Hijau – pendapatan – tanah terbiar – teknologi moden – R&D – kesuburan tanah [Mana-mana jawapan yang munasabah] Panduan Jawapan Pesisir pantai Sarawak Pesisir pantai Sabah F1 Aktiviti perdagangan F5 Menangkap ikan F2 Menangkap ikan F6 Membuat perahu F3 Membuat perahu F7 Mengutip hasil laut F4 Perusahaan sagu F8 Aktiviti perdagangan Lembah sungai Sarawak dan Sabah F9 Menanam padi F10 Menanam buah-buahan F11 Menanam sayur-sayuran F1 Meningkatkan ilmu pengetahuan dalam bidang pertanian F2 Memilih jurusan berkaitan teknologi pertanian di pusat pengajian tinggi untuk manfaat bidang pertanian F3 Positif terhadap hasil pertanian tempatan F4 Membeli hasil produk pertanian tempatan F5 Menggalakkan masyarakat membeli barangan keluaran tempatan F6 Persepsi tentang pertanian adalah perniagaan F1 Keperluan makanan dalam negara F2 Tidak bergantung kepada import makanan F3 Menggalakkan pertanian moden F4 Menggalakkan kemajuan bioteknologi F5 Memberi peluang pekerjaan F6 Menghidupkan kembali Program Bumi Hijau F7 Menambahkan pendapatan F8 Menebus guna tanah terbiar F9 Penerokaan teknologi moden F10 Menggalakkan penyelidikan dan pembangunan dalam bidang pertanian (R&D) F11 Mengeksploitasi k CONTOH esuburan tanah

122 Ujian Akhir Sesi Akademik Bahagian A [20 markah] Jawab semua soalan. 1 Mengapakah bahasa Melayu mudah diterima sebagai bahasa pertuturan di Alam Melayu? I Mudah dipelajari II Bersifat sederhana III Kaya dengan kosa kata IV Digunakan dalam perdagangan A I dan II C II dan III B I dan IV D III dan IV 2 Rajah berikut berkaitan dengan pembentukan kerajaan awal di Alam Melayu. Masa: Abad pertama Pusat kerajaan: Vyadhapura X Apakah kerajaan X? A Funan B Srivijaya C Kedah Tua D Gangga Nagara 3 Jadual berikut menunjukkan gelaran yang digunakan oleh Raja Funan. Gelaran Maksud Kurung Bnam Raja gunung X Pemerintah alam sejagat Apakah X? A Dewa Siva B Cakravatin C Bodhisattva D Sri Maharaja 4 Anda menjalankan aktiviti perdagangan di pelabuhan Sungai Mas. Apakah barangan yang diperdagangkan di pelabuhan tersebut? I Rotan II Bijih timah III Kapur barus IV Kayu cendana A I dan II C II dan III B I dan IV D III dan IV 5 Mengapakah bahasa dan tulisan sangat penting kepada perkembangan masyarakat kerajaan Alam Melayu? I Alat komunikasi utama II Memudahkan penulisan manuskrip III Menyimpan maklumat seni dan budaya IV Menjadi sumber rujukan kepada ahli sejarah A I dan II B I dan IV C II dan III D III dan IV 6 Rajah berikut menunjukkan struktur sosial dalam kerajaan Alam Melayu. Golongan diraja Bangsawan Rakyat merdeka Hamba Bagaimanakah rakyat merdeka berperanan mengukuhkan sistem beraja? A Memberikan taat setia B Menjadi pekerja istana C Menjadi tentera sukarela D Meningkatkan hasil ekonomi 7 Rajah berikut berkaitan dengan kepercayaan masyarakat kerajaan Alam Melayu. Menyembah hyang Roh nenek moyang yang telah meninggal dunia m/s 6 Buku Teks m/s 8 Buku Teks m/s 26 Buku Teks m/s 30 Buku Teks m/s 43 Buku Teks m/s 49 Buku Teks m/s 56 CONTOH Buku Teks

123 Sejarah Tingkatan 2 Ujian Akhir Sesi Akademik Mengapakah penyembahan tersebut dilakukan? A Meningkatkan kesuburan tanah B Menghindari kesusahan di dunia C Memelihara keselamatan keluarga D Mendapat hasil pertanian yang banyak 8 Gambar berikut menunjukkan ukiran dinding pada Angkor Thom. Apakah gambaran yang dapat dilihat daripada ukiran tersebut? A Penyembahan raja B Kegiatan pertanian C Seni bina perkapalan D Pemerintahan kerajaan 9 Kedua-dua pemerintah berikut terkenal dalam Kesultanan Melayu Melaka. • Sultan Mansur Shah • Sultan Muzaffar Shah Apakah persamaan antara pemerintah tersebut? A Menjalankan perluasan kuasa B Melaksanakan amalan demokrasi C Memperkenalkan institusi kesultanan D Mengutamakan keamanan dan kebajikan rakyat 10 Kesultanan Melayu Melaka muncul sebagai pusat penyebaran Islam yang unggul di Alam Melayu pada abad ke-15. Bagaimanakah penyebaran agama Islam dilakukan? I Perdagangan II Perluasan kuasa III Pembinaan madrasah IV Pemberian kawasan pemerintahan A I dan II C II dan III B I dan IV D III dan IV 11 Siapakah Opu Bugis Lima Bersaudara yang dilantik sebagai Yang di-Pertuan Muda setelah membantu Raja Sulaiman mengalahkan Raja Kechil? A Daeng Chelak C Daeng Merewah B Daeng Kemasi D Daeng Menambun 12 Peta berikut menunjukkan lokasi pelabuhan kerajaan Johor Riau di sepanjang Sungai Johor. Apakah kesan kedudukan tersebut terhadap Kesultanan Johor Riau? A Kegemilangan kerajaan B Kegiatan lanun berleluasa C Persaingan antara pelabuhan D Kemakmuran ekonomi antarabangsa 13 Sultan berikut telah membawa pemodenan kepada Terengganu. Sultan Zainal Abidin III (1881 – 1918) Apakah sumbangan penting baginda? I Meluaskan jajahan II Membina Istana Maziah III Menubuhkan pasukan polis IV Memperkemas sistem kehakiman A I dan II C II dan III B I dan IV D III dan IV 14 Kitab Tib merupakan karya persuratan Melayu yang telah disalin oleh Haji Mahmud al-Jawi pada tahun 1819. Apakah kepentingan karya tersebut? A Merumuskan hal pentadbiran B Menjadi rujukan dalam perubatan C Mengisahkan sejarah kesultanan Melayu D Mengandungi hukum dan adat istiadat istana 15 Gambar berikut menunjukkan mata wang yang digunakan semasa pemerintahan kerajaan Kelantan. Siapakah pemerintah Kelantan pada waktu tersebut? A Long Yunus B Puteri Saadong C Sultan Muhammad II D Che Siti Wan Kembang m/s 63 Buku Teks m/s 104 Buku Teks m/s 121 Buku Teks m/s 130 Buku Teks m/s 141 Buku Teks m/s 75 Buku Teks m/s 82 Buku Teks m/s 101 Buku Teks CONTOH

124 Sejarah Tingkatan 2 Ujian Akhir Sesi Akademik A I dan II B I dan IV C II dan III D III dan IV 19 Apakah bukti kewujudan hubungan antara Sabah dan Sarawak dengan Alam Melayu dan dunia luar sejak sebelum Masihi? A Penemuan kawasan peleburan bijih besi B Kemunculan sebuah kawasan pelabuhan di utara Borneo C Penemuan Gendang Gangsa di Pulau Banggi Sabah yang dibuat di Pulau Jawa D Kemunculan pusat pembuatan tembikar di Gua Niah, Sarawak dan Bukit Tengkorak, Sabah 20 Apakah iktibar yang dapat diteladani daripada masyarakat Sarawak dan Sabah dalam memanfatkan sumber alam sekitar bagi meningkatkan kemajuan? I Toleransi II Kerajinan III Sikap terbuka IV Berganding bahu A I dan II B I dan IV C II dan III D III dan IV 16 Apakah sumbangan Sultan Muhammad Jiwa dalam usaha memajukan perdagangan di Kedah? A Mengekalkan keamanan B Memperkemas penggunaan mata wang C Menambah baik kemudahan di pelabuhan D Menjalinkan hubungan dengan kerajaan luar 17 Senarai berikut menunjukkan undang-undang dalam kerajaan Melayu. • Undang-undang Tubuh Kerajaan Perlis • Undang-undang Tubuh Kerajaan Kedah Darulaman • Undang-undang Perlembagaan Tubuh Kerajaan Kelantan Apakah kuasa Majlis Mesyuarat Kerajaan Negeri menurut undang-undang tersebut? A Mengenakan hukuman B Melantik pembesar kerajaan C Membantu dalam pentadbiran D Menguatkuasakan undang-undang 18 Adat Perpatih diamalkan oleh kebanyakan orang Melayu di Negeri Sembilan dan Naning. Apakah ciri-ciri adat tersebut? I Wanita mewarisi pusaka II Jurai keturunan mengikut bapa III Perkahwinan sesama suku digalakkan IV Pelaksanaan hukuman bersifat pemulihan Arahan: Hitamkan jawapan Bahagian A pada ruangan di bawah. 1 A B C D 2 A B C D 3 A B C D 4 A B C D 5 A B C D 6 A B C D 7 A B C D 8 A B C D 9 A B C D 10 A B C D 11 A B C D 12 A B C D 13 A B C D 14 A B C D 15 A B C D 16 A B C D 17 A B C D 18 A B C D 19 A B C D 20 A B C D m/s 150 Buku Teks m/s 178 Buku Teks m/s 201 Buku Teks m/s 162 Buku Teks m/s 168 Buku Teks CONTOH

125 Sejarah Tingkatan 2 Ujian Akhir Sesi Akademik Bahagian B [40 markah] Jawab semua soalan. 1 Funan, Champa, Srivijaya, Angkor, Majapahit, Kedah Tua dan Gangga Nagara adalah antara kerajaan Alam Melayu yang masyhur. (a) Nyatakan dua aspek persamaan yang terdapat pada kerajaan Alam Melayu tersebut. Buku Teks m/s 4 [2 markah] (b) Terangkan sebab bahasa Melayu digunakan secara meluas di Alam Melayu sejak awal Masihi. Buku Teks m/s 6 [4 markah] (c) Apakah inisiatif yang dapat dilakukan bagi memartabatkan bahasa Melayu pada zaman globalisasi ini? KBAT [4 markah] Aspek persamaan yang terdapat pada kerajaan-kerajaan Alam Melayu ialah geografi, bahasa dan budaya. Bahasa Melayu digunakan secara meluas di Alam Melayu kerana sifat orang Melayu yang gemar belayar mengembangkan lagi bahasa Melayu ke Alam Melayu. Selain itu, sifat bahasa Melayu yang sederhana dan mudah dipelajari membolehkan bahasa ini diterima di Alam Melayu. Bahasa Melayu juga mempunyai persamaan bunyi perkataan bagi beberapa etnik di Alam Melayu. Antara inisiatif yang dapat dilaksanakan untuk memartabatkan bahasa Melayu ialah memastikan urusan rasmi negara menggunakan bahasa Melayu pada setiap peringkat daripada agensi, kerajaan negeri, pihak berkuasa tempatan hinggalah jawatankuasa kemajuan dan keselamatan kampung. Selain itu, penerbitan buku, bahan bacaan, lirik lagu serta kandungan digital yang menggunakan bahasa Melayu harus diberikan perhatian. Inisiatif seterusnya ialah memperkasakan fungsi Dewan Bahasa dan Pustaka yang berperanan membina dan memperkaya bahasa Melayu dalam semua bidang termasuk sains dan teknologi. Inisiatif akhir ialah melibatkan syarikat korporat dalam aktiviti kebahasaan selain mengadakan kempen kesedaran kepada masyarakat. CONTOH

126 Sejarah Tingkatan 2 Ujian Akhir Sesi Akademik 2 Penanaman padi merupakan aktiviti ekonomi utama bagi kerajaan Alam Melayu. (a) Terangkan tiga sebab utama aktiviti penanaman padi diberikan keutamaan oleh pemerintah kerajaan Alam Melayu. Buku Teks m/s 28 [3 markah] (b) Huraikan faktor-faktor yang menyebabkan kerajaan Funan, Angkor dan Champa berjaya dalam penanaman padi. Buku Teks m/s 28 [3 markah] (c) Pada pendapat anda, apakah langkah-langkah proaktif yang dapat dilakukan bagi memajukan penanaman padi di negara kita? KBAT [4 markah] Aktiviti penanaman padi diberikan keutamaan oleh pemerintah Alam Melayu kerana adanya tanah yang subur, mempunyai tasik dan sungai untuk mengairi tanaman serta nasi yang menjadi makanan ruji masyarakat Alam Melayu. Antara faktornya ialah kawasan Lembah Mekong subur untuk penanaman padi sawah dan hujan yang membekalkan air ke tasik-tasik besar seperti Tonle Sap yang digunakan untuk mengairi kawasan padi sawah. Selain itu, terdapat kolam yang dikenali sebagai baray untuk menyimpan air yang dibina oleh pemerintah Angkor. Di Champa, terdapat Ketua Air di setiap kampung untuk menyelenggarakan terusan dan daik. Antara langkah proaktif bagi memajukan penanaman padi di negara kita ialah menggunakan teknologi moden dalam proses penanaman dan penuaian padi. Para petani juga boleh diberikan latihan dan bimbingan bagi menambah ilmu dan kemahiran mereka. Seterusnya, penggunaan baka padi yang bermutu tinggi dapat menghasilkan keluaran yang maksimum dan berkualiti. Kajian dan penyelidikan yang berkaitan padi juga harus dilakukan dari semasa ke semasa bagi tujuan ini. CONTOH

127 Sejarah Tingkatan 2 Ujian Akhir Sesi Akademik 3 Kerajaan Alam Melayu mempunyai sistem tulisan yang berkait rapat dengan perkembangan bahasa. (a) Terangkan kepentingan bahasa dan tulisan kepada perkembangan masyarakat Alam Melayu. Buku Teks m/s 43 [3 markah] (b) Senaraikan tiga karya kisah nabi yang terkenal dalam persuratan kerajaan Alam Melayu. Buku Teks m/s 45 [3 markah] (c) Pada pendapat anda, mengapakah karya persuratan Melayu harus digilap dan diketengahkan dalam bidang penerbitan masa kini? KBAT [4 markah] Bahasa dan tulisan penting kerana menjadi alat komunikasi utama dalam masyarakat Alam Melayu. Bahasa dan tulisan juga berfungsi untuk menyimpan rekod-rekod pemerintahan, perundangan, perdagangan dan keagamaan. Seterusnya, hasil tulisan masyarakat kerajaan Alam Melayu menjadi sumber rujukan dan dokumentasi kepada ahli sejarah untuk memahami ketamadunan masyarakat silam. Pada pendapat saya, karya persuratan Melayu harus digilap dan diketengahkan bagi memeliharanya daripada luput ditelan zaman atau dilupakan oleh generasi masa kini. Karya persuratan Melayu juga dapat menyemai semangat cinta akan negara kepada masyarakat. Bagi memberikan kefahaman kepada masyarakat tentang ketamadunan zaman silam, karya persuratan Melayu harus diberikan perhatian khusus oleh kerajaan. Selain itu, karya persuratan Melayu juga dapat memupuk jiwa masyarakat agar mencintai hasil seni dan kebudayaan masyarakat Melayu. [Mana-mana jawapan yang munasabah] Tiga karya kisah nabi yang terkenal ialah Hikayat Nabi Bercukur, Hikayat Nabi Wafat dan Hikayat Bulan Berbelah. * Hikayat Nabi Yusof CONTOH

128 Sejarah Tingkatan 2 Ujian Akhir Sesi Akademik 4 Agama Hindu dan Buddha tersebar dalam kalangan masyarakat Alam Melayu. (a) Senaraikan tiga kerajaan Alam Melayu yang menerima kedatangan agama tersebut. Buku Teks m/s 57 [3 markah] (b) Nyatakan aspek-aspek kehidupan masyarakat Melayu yang telah disesuaikan dengan agama Islam. Buku Teks m/s 57 [3 markah] (c) Bagaimanakah amalan agama yang baik dapat membentuk keharmonian sesebuah masyarakat? KBAT [4 markah] Tiga kerajaan Alam Melayu yang menerima kedatangan agama Hindu dan Buddha ialah kerajaan Funan, Champa dan Srivijaya. * Majapahit/ Kedah Tua/ Gangga Nagara/ Angkor Aspek-aspek kehidupan masyarakat Melayu yang telah disesuaikan dengan agama Islam ialah sistem pemerintahan, bahasa, persuratan dan seni bina. Amalan agama yang baik dapat membentuk keharmonian sesebuah masyarakat kerana agama memupuk nilai dan akhlak mulia kepada penganutnya. Di samping itu, agama mampu menyemai tali persaudaraan dan perpaduan dalam kalangan masyarakat berbilang bangsa. Agama mendidik kita supaya saling bertoleransi dan menghindari persengketaan dalam kehidupan harian. Seterusnya, agama memupuk sikap kesederhanaan dalam mengamalkan kepercayaan agama di samping menerima perbezaan amalan agama lain dengan berlapang dada. [Mana-mana jawapan yang munasabah] CONTOH