ภูมิทัศน์วัฒนธรรมเมืองเพชร บทที่ ๔ พราหมณ์สมอพลือ พราหมณ์โบราณเมืองเพชรบุรี “บ้านสมอพลือ” คือบ้านพราหมณ์โบราณของจังหวัดเพชรบุรี “บ้านสมอพลือ” หนังสือพระราชพงศาวดารฉบับพระราชหัตถเลขา เรียกว่า บ้านสมอปรือ คือว่า “สมอ” พจนานุกรมฉบับมติชน อธิบาย ไว้สามความหมาย ความหมายหนึ่ง หมายถึง หิน (ข ถมอ) ของหนักท�ำจากหินหรือโลหะที่ใช้ ทิ้งลงไปในน�้ำให้เกาะดินเพื่อจอดเรือ ความหมายหนึ่งหมายถึง ชื่อไม้ยืนต้น หลายชนิด มีชื่อเรียกจ�ำเพาะแตกต่างกัน เช่น สมอไทย สมอจีน สมอดีงู เป็นต้น ความหมายหนึ่ง หมายถึง ลูกฝ้าย “สมอ” ความหมายแรกหมายถึง สมอเรือมีต�ำนานเล่าไว้ดังนี้ โดย ทวีโรจน์กล�่ำกล่อมจิตต์ 150 พื้นภูมิเพชรบุรี
หนังสือต�ำนานเมืองเพชรบุรี ฉบับพระปริยัตธรรมธาดา (แพ ตาละลักษมณ์) อธิบายความหมายตอนหนึ่งว่า “...เขากิ่ว นั้นเล่ากันว่า เป็นทาง สายน�้ำพัดแรงเซาะเอายอดเขาขาด ทวนตามน�้ำไปตกอยู่ทางนาหลวง ซึ่งเรียก ว่า เขาพนมขวดทุกวันนี้ ช่วงที่ขาดนั้นเรียกว่า เขากิ่ว เลยเป็นทางส�ำหรับ ส�ำเภาล่องตรงช่องขาดนั้น ค�ำว่า ท่าส�ำเภานั้น สมควรกับค�ำที่กล่าวด้วยเรื่อง เรือเช่น ค�ำสมอ ซึ่งเรียกบ้านสมอพลือ (บัดพลีบวงสรวง) สมอดานว่าสมอ ไปกบดานอยู่และบ้านหมอลก (หลก) หรือสมอหลุด สมอหลุดจากเรือ บ้านหันตะเภาว่า ส�ำเภาเหไปกบหาดเรือหรือส�ำเภาล่มเป็นต้น...” “สมอ” ความหมายที่สองหมายถึง ไม้ยืนต้น ตามความหมายนี้จาก การส�ำรวจพื้นที่หมู่บ้านสมอพลือ พบว่า มีต้นสมอ (สมอไทย) อายุนับร้อยปี จ�ำนวนสองต้นด้วยกัน ต้นหนึ่งอยู่ข้างโบสถ์วัดท่าไชยศิริ (วัดใต้) ต้นหนึ่ง อยู่หลังโบสถ์ร้างวัดเหนือ ถ้า “สมอพลือ” ในความหมายทีเป็นสมอไทย เข้าใจว่าคงเป็นถิ่นต้นสมอ ไทยที่มีจ�ำนวนมากหรือเป็นสมอพันธุ์ที่ดี กล่าวขานล�่ำลือกระพือไปในวงกว้าง “สมอ” ความหมายที่สามหมายถึง ลูกฝ้ายตามความหมายนี้ ต้อง ตั้งค�ำถามว่า บ้านสมอพลือปลูกฝ้ายหรือไม่ เข้าใจว่าชาวหมู่บ้านสมอพลือใน อดีตปลูกฝ้ายอย่างแน่นอน เพราะใช้ปั่นเป็นด้ายเพื่อทอผ้า นิราศเขาลูกช้าง ฉบับนายต่วน (พ.ศ. ๒๔๒๙) วรรคหนึ่งความว่า “พวกชาวบ้านสมอพลือ เขาลือว่า หล่อนทอผ้าว่องไวดีใจหาย” การทอผ้าของชาวบ้านสมอพลือ หมู่ ๑ เป็นลูกหลานเชื้อสายพราหมณ์ แต่เดิมทอผ้าพื้นหรือผ้าโจงกระเบน ต่อมาภายหลัง ทอผ้าโสร่ง ผ้าขาวม้าด้วย แล้วมาสะดุดหยุดลงประมาณต้น พ.ศ. ๒๕๐๐ บ้านสมอพลือในอดีตเป็นแหล่งทอผ้าส�ำคัญ เป็นไปได้ว่าน่าจะ มีฝ้ายจ�ำนวนมาก ภูมิทัศน์วัฒนธรรมเมืองเพชร 151
สกุลพราหมณ์เพชรบุรี คนไทยเรานับถือพราหมณ์แต่ไหน แต่ไร กระทั่งเดี๋ยวนี้พวกเรายังเคารพและ นับถือขนบธรรมเนียมพราหมณ์กันอยู่ เช่นเคย พิธีกรรมส�ำคัญ ๆ ภายในราชส�ำนัก ออกมาภายนอกถึงชาวบ้านร้านตลาด งาน มงคลต่าง ๆ ก็ยังนิยมพราหมณ์ประกอบ พิธีด้วยเสมอ พิธีกรรมงานมงคล ถ้ามี พราหมณ์ เป็นเจ้าพิธีในแง่จิตวิญญาณ ท�ำให้รู้สึกว่าพิธีกรรมนั้นเข้มขลัง ศักดิ์สิทธิ์ ปราศจากเภทภัยอุปสรรคใด ๆ ปัจจุบันพราหมณ์ที่ยังสืบเชื้อสายขนบธรรมเนียมพราหมณ์มาแต่บรรพชนโดยยังคงด�ำรง คงสถานภาพประหนึ่ง นักบวช ได้แก่ พราหมณ์นครศรีธรรมราชพราหมณ์เมืองพัทลุง พราหมณ์ประจ�ำ ราชส�ำนัก และพราหมณ์ประจ�ำโบสถ์พราหมณ์ที่เสาชิงช้ากรุงเทพฯ เป็นต้น ส�ำหรับพราหมณ์เพชรบุรี ซึ่งหมายถึงพราหมณ์เจ้าพิธี ที่สืบขนบธรรมเนียมพราหมณ์แท้ ๆ มิใช่ พราหมณ์เทียมและอาศัยอยู่ที่เมืองเพชรบุรี เข้าใจว่าไม่มี ท�ำไม? พราหมณ์เจ้าพิธีที่เมืองเพชรจึงเลือน หายไป, ตั้งแต่เมื่อไรเพราะเหตุใด เป็นประเด็นปัญหาที่สมควรวิจัยหาสาเหตุอยู่เหมือนกัน อันที่จริงเกี่ยวด้วยเรื่องพราหมณ์เพชรบุรี มีบทความหลายชิ้นที่น่าศึกษา และสมควรวิจัยสืบค้น ต่อยอดในเชิงวิชาการออกไป ได้แก่ ... บทความชื่อ “พราหมณ์ที่เพชรบุรี” โดย ศาสตราจารย์เจือ สตะเวทิน ...บทความชื่อ “สกุลพราหมณ์เมืองเพชรบุรี” “ถวายน�้ำสังข์ ร.๖” โดยอาจารย์เสยย์ เกิดเจริญ ...บทความชื่อ “พราหมณ์เพชรที่บ้านลาด” โดย อาจารย์บุญมี พิบูลย์สมบัติ บทความของท่านอาจารย์ทั้งสามท่านดังกล่าว อธิบายให้ข้อมูลตรงกันในประเด็นหนึ่งว่า พราหมณ์สมอพลือเป็นพราหมณ์ใหญ่มีบรรดาศักดิ์ จ�ำนวน ๓ ท่าน ได้แก่ ขุนเทพมุนี ขุนศรีอนันต์ และขุนพรหมสิทธิชาติ จากการศึกษาและสืบค้นต่อยอดจากเดิมที่ท่านอาจารย์ทั้งสองได้รวบรวมไว้ท�ำให้การค้นคว้าได้ มีเข้มทิศทางขึ้นจึงได้พบข้อมูลใหม่จากเอกสารโบราณข้อมูลภาพถ่ายเก่า และข้อมูลจากปากค�ำของ ชาวบ้านสมอพลือ ซึ่งเป็นลูกหลานตระกูลพราหมณ์โบราณ ซึ่งผู้เขียนเรียกว่า “พราหมณ์สมอพลือ” ในการนี้ข้อมูลที่มีหลักฐานอ้างอิงได้ถูกต้อง ได้ค้นพบเพิ่มเติม ได้แก่ พระครูศิวาจารย์ (คุณตาศรีนา) หลวงสุริยาเทเวศ (คุณหลวงสดหรือสต) ซึ่งเป็นบรรพชนต้นตระกูลสตะเวทิน การค้นพบข้อมูล พราหมณ์สมอพลือ ครั้งนี้ ท�ำให้เห็นความอุโฆษแห่งพราหมณ์สมอพลือบันลือบันเลืองชื่อเสียงมาแต่ โบราณโดยแท้ 152 พื้นภูมิเพชรบุรี
พราหมณ์สมอพลือ ในราชส�ำนักกรุงศรีอยุธยา เชื้อตระกูลพราหมณ์สมอพลือ ปฏิเสธได้เลยว่าเป็นนิคมพราหมณ์ที่ มีตระกูลสูง เป็นพราหมณ์พิธีในราชส�ำนักมาแต่โบราณ เป็นพราหมณ์ที่มี บรรดาศักดิ์และราชทินนาม มีหลักฐานบันทึกไว้มาแต่สมัยกรุงศรีอยุธยา นับ ว่าเป็นพราหมณ์ใหญ่ที่มีความส�ำคัญกับเมืองเพชรบุรี และต่ออาณาจักร กรุงศรีอยุธยา สัมพันธภาพระหว่างเมืองเพชรบุรี และอาณาจักรกรุงศรีอยุธยา กระชับแน่นประหนึ่งเป็นทองแผ่นเดียวกัน พราหมณ์สมอพลือ คือ โซ่ข้อ กลางเชื่อมมิตรภาพ ระหว่างกัน ทั้งในแง่การท�ำหน้าที่พราหมณ์เจ้าพิธี และ ในแง่ของความสัมพันธ์เกี่ยวข้องดองเป็นเครือญาติกับหน่อเนื้อกษัตริย์ กรุงศรีอยุธยา โดยมีสถานะเป็นราชนิกูลเชื้อพระวงศ์, พระมเหสี และกษัตริย์ ตามล�ำดับ พงศาวดารฉบับพระราชหัตถเลขา อธิบายถึงแผ่นดินสมเด็จพระบรม โกศว่า พระองค์ มีพระมเหสีเชื้อสายพราหมณ์ สมอพลืออยู่สองพระองค์ คือ พระพันวัสสาใหญ่ และ พระพันวัสสาน้อย ความตอนหนึ่งว่า ... “แล้วโปรด ให้พระพันวัสสาใหญ่เป็นกรมหลวงอภัยนุชิต ให้พระพันวัสสาน้อยเป็นกรม หลวงพิพิธมนตรี และพระพันวัสสาทั้งสองพระองค์นี้เป็นบุตรนายทรงบาศ ซึ่งเป็นเจ้าพระยาบ�ำเรอภูธร ครั้งแผ่นดินสมเด็จพระบรมอัยกานั้น พระมารดา เป็นเชื้อตระกูลพราหมณ์ชาวเพชรบุรี..” พระศาวดารฉบับหัตถเลขา อธิบายเพิ่มเติมในหมายเหตุไว้ด้วยว่า พระราชกระแสในรัชกาลที่ ๔ อธิบายว่าตระกูลพราหมณ์ชาวเมืองเพชรบุรี หมายถึงชาวบ้านสมอปรือ (สมอพลือ) พราหมณ์สมอพลือ ในที่นี้ หมายถึง ถิ่นฐานบ้านพราหมณ์ใหญ่ เจ้าพิธีหมายถึงหมู่บ้านสมอพลือเท่านั้น มิใช่ ทั้งต�ำบลสมอพลือ พราหมณ์สมอพลือ จึงหมายถึง พราหมณ์โบราณอันมี ถิ่นฐานต้นตระกูลอยู่ที่บ้านสมอพลือ ปัจจุบันคือ หมู่ที่ ๑ ของต�ำบลสมอพลือ มีนายชาญณรงค์ เปรมกมล (เชื้อสายพราหมณ์ฯ) เป็นผู้ใหญ่บ้าน นอกจากนี้ พงศาวดารฉบับหัตถเลขาฯ ยังอธิบายด้วยว่า พระพัน วัสสาใหญ่ และพระพันวัสสาน้อย พระมเหสี ตระกูลพราหมณ์สมอพลือ มี พระราชโอรสที่มีความส�ำคัญทางการเมืองการปกครองในสมัยอยุธยาต่อมา ได้แก่ เจ้าฟ้าเอกทัศ หรือสมเด็จพระที่นั่งสุริยามรินทร์ กษัตริย์องค์สุดท้าย แผ่นดินกรุงศรีอยุธยา เจ้าฟ้าอุทุมพรซึ่งรู้จักกันดีในนาม ขุนหลวงหาวัดและ เจ้าฟ้าธรรมธิเบศร หรือเจ้าฟ้ากุ้ง ท่านนี้นับว่าเป็นนักปราชญ์นักประพันธ์ ที่มีชื่อเสียงมากในสมัยอยุธยา ภูมิทัศน์วัฒนธรรมเมืองเพชร 153
หมายเหตุ : “นายทรงบาศ ซึ่งเป็นเจ้าพระยาบ�ำเรอภูธรครั้งแผ่น ดินสมเด็จพระบรมอัยกา” อธิบายความได้ว่า เจ้าพระยาบ�ำเรอภูธร เดิม ชื่อนายทรงบาศ มีชีวิตอยู่ในแผ่นดินปู่ย่าตายายของสมเด็จพระเจ้าบรมโกศ หมายถึงพระเจ้าพระยาบ�ำเรอภูธร (ทรงบาศ) มีชีวิตอยู่ในแผ่นดินพระเพท ราชา นั้นเอง พระศาวดารฉบับหัตถเลขา ตอนแผ่นดินสมเด็จพระเจ้าเสือ อธิบายว่า “ในขณะนั้นเจ้าพระยาบ�ำเรอภูธร ราชนิกูลองค์หนึ่ง เป็นเชื้อพระวงศ์ มา แต่ก่อน..” หมายความว่า เจ้าพระยาบ�ำเรอภูธรเป็นถึงเชื้อพระวงศ์ราชนิกูล มาก่อนแผ่นดิน สมเด็จพระเจ้าเสือ ซึ่งก็คือแผ่นดินพระเพทราชา ในเชิงประจักษ์พราหมณ์สมอพลือ มีสัมพันธภาพกับพระมหากษัตริย์ สมัยกรุงศรีอยุธยาหลายแผ่นดินปรากฏเป็นหลักฐานหลายฐานะด้วยกัน เช่น สถานะราชนิกูล เชื้อพระวงศ์ พระมเหสี (แผ่นดินพระบรมโกศ) และเชื้อสาย พราหมณ์สมอพลือเป็นกษัตริย์องค์สุดท้าย สมัยกรุงศรีอยุธยา (๒๓๑๐) คือ สมเด็จพระที่นั่งสุริยามรินทร์ หรือเจ้าฟ้าเอกทัศ พราหมณ์สมอพลือที่ค้นพบจากหลักฐานชั้นต้น ผู้เขียนได้เริ่มต้นสืบค้นประวัติศาสตร์ หาหลักฐาน “พราหมณ์สมอ พลือ” ตั้งแต่ปี พ.ศ. ๒๕๕๒ เป็นต้นมา ถึงพ.ศ. ๒๕๕๖ การสืบค้นข้อมูลชั้นต้น จากรูปถ่าย และเอกสารชั้นต้น ย่อมมี กระบวนการหรือวิธีการและระยะเวลาเข้ามาเกี่ยวข้อง โดยสรุปก็คือ มิใช่เรื่อง ง่ายเลยที่จะรวบรวมข้อมูลพราหมณ์สมอพลือได้อย่างสมบูรณ์ ทว่าข้อมูลรูปถ่าย และหลักฐานอ้างอิงเกี่ยวกับพราหมณ์สมอพลือ ในชั้นนี้พบว่าพราหมณ์สมอพลือมีฐานันดรศักดิ์หลายท่านด้วยกัน ก็ท�ำให้ เห็นความส�ำคัญของบ้านสมอพลือ หมู่ที่ ๑ ต�ำบลสมอพลือ อ.บ้านลาด จ.เพชรบุรี พอสมควร ดังนี้ ฐานันดรศักดิ์พราหมณ์สมอพลือเท่าที่พบในชั้นนี้ ได้แก่ ๑. หลวงสุริยาเทเวศ เดิมชื่อสด ต่อมาได้รับพระราชทานนามสกุล สตะเวทิน ๒. ขุนพรหมสิทธิชาติ เดิมชื่อเชียน เป็นต้น สกุลวงศ์พราหมณ์ ๓. ขุนเทพมุนี เดิมชื่อพูน ต่อมาลูกหลานใช้สกุลเทพสูตร ๔. ฐานันดรศักดิ์ที่ขุนศรีอนันต์ พบว่ามีจ�ำนวน ๓ ท่านด้วยกัน ได้แก่ ขุนศรีอนันต์ (จัน) ขุนศรีอนันต์ (พ่วง) และขุนศรีอนันต์ (พต) ส�ำหรับขุนศรี อนันต์ (พต) เป็นบุตรของขุนเทพมุนี (พูน) ต่อมาลูกหลานใช้สกุลภวังคนันท์ 154 พื้นภูมิเพชรบุรี
๕. พระครูศิวาจารย์ (นา ภวังคนันท์) พ.ศ. ๒๔๒๔ – พ.ศ. ๒๕๑๔ เป็นบุตรของขุนเทพมุนี (พูน) และเป็นน้องชายของขุนศรีอนันต์ (พต) พระ ครูศิวาจารย์ (นา ภวังคนันท์) รับราชการส�ำนักพระราชวัง ต�ำแหน่งพราหมณ์ พิธี ๖. พระราชครูศิวาจารย์ (ถาวร ภวังคนันท์) พ.ศ. ๒๔๘๐ – ปัจจุบัน (พ.ศ. ๒๕๕๘ อายุ ๗๘ ปี) เป็นบุตรของพระครูศิวาจารย์ (นา ภวังคนันท์) ๗. พราหมณ์ธนพล ภวังคนันท์ (พ.ศ. ๒๕๑๘ – ปัจจุบัน) บุตร ของพระราชครูศิวาจารย์ (ถาวร ภวังคนันท์) รับราชการส�ำนักพระราชวัง ต�ำแหน่งพราหมณ์พิธี ขุนพรหมสิทธิชาติ พระครูศิวาจารย์ พระราชครูศิวาจารย์ (ถาวร ภวังคนันท์) พราหมณ์ธนพล ภวังคนันท์ หลวงสุริยาเทเวศ ภูมิทัศน์วัฒนธรรมเมืองเพชร 155
สรุป จังหวัดเพชรบุรีมีถิ่นพราหมณ์โบราณที่เก่าแก่ และสืบสาแหรกมาจนถึงปัจจุบัน ก็คือบ้านสมอ พลือ หมู่ที่ ๑ อ.บ้านลาด จ.เพชรบุรี ดังได้อธิบายความมาเป็นล�ำดับ จากหลักฐานนับแต่สมัยอยุธยา กระทั่งถึงปัจจุบัน ทว่าภายหลังเปลี่ยนแปลงการปกครอง พ.ศ. ๒๔๗๕ ความส�ำคัญของพราหมณ์ สมอพลือเมืองเพชรบุรี และหัวเมืองต่าง ๆ ได้ลดระดับความส�ำคัญลง ดังนั้น พราหมณ์สมอพลือ บางส่วนจึงเข้ารับราชการส�ำนักพระราชวัง และสังกัดโบสถ์พราหมณ์กรุงเทพฯ ถิ่นฐานบ้านพราหมณ์สมอพลือโบราณ คงยังสืบสาแหรกกันมาอย่างต่อเนื่อง เพียงแต่มิได้ สืบทอดการออกบวชพราหมณ์เจ้าพิธี ทว่ายังด�ำรงความเป็นผู้ดีแบบอย่างพราหมณ์ในเชิงสัญลักษณ์ ไว้ กล่าวคือ บ้านสมอพลือถิ่นพราหมณ์โบราณ หมู่ที่ ๑ ยังคงรักษาความเป็นระเบียบเรียบร้อยของ ถิ่นฐาน คนที่มีเชื้อสายพราหมณ์ มีลักษณะเด่นก็คือ ไม่เป็นคนพูดจาหยาบคาย เรียกว่า ถ้าเป็นลูก หลานพราหมณ์สมอพลือแท้ ๆ ด่าคนไม่เป็น ส�ำหรับท่าน�้ำวัดท่าไชยศิริ ซึ่งได้รับการกล่าวขานว่าเป็น ท่าน�้ำศักดิ์สิทธิ์นั้น แท้จริงแล้ว เป็นท่าน�้ำของพราหมณ์มาแต่โบราณ นับแต่อดีตถึงปัจจุบันชาวบ้าน สมอพลือมีความเชื่อ ความศรัทธาเมื่อมีพิธีในงานมงคลต่าง ๆ ชาวบ้านจะตักน�้ำที่ท่าน�้ำศักดิ์สิทธิ์ไป ท�ำน�้ำพระพุทธมนต์ ซึ่งในพิธีหลวง มาบวงสรวงพลีน�้ำที่ท่าน�้ำแห่งนี้ไปท�ำน�้ำพระพุทธมนต์ ใช้ในราช พิธีเสมอมา 156 พื้นภูมิเพชรบุรี
บรรณานุกรม เขมาภิรัติการาม, วัด (๒๕๒๕). งานฉลองอุโบสถวัดเขมาภิรัติการาม. เพชรบุรี : บริษัท เพชรภูมิการพิมพ์ จ�ำกัด. ณัฐวุฒิ คล้ายสุวรรณ, ว่าที่ร้อยตรี. (๒๕๕๗). วรรณกรรมนิราศเมืองเพชรบุรี : การศึกษาเชิงวิเคราะห์. เพชรบุรี : โรงพิมพ์สาธิตมหาวิทยาลัยราชภัฎเพชรบุรี. ต่วน. (๒๕๒๕) “นิราศเขาลูกช้าง” ประชุมนิราศเมืองเพชรบุรี. กรุงเทพฯ : กรุงสยามการพิมพ์. ถนอม คงยิ้มละมัย. (๒๕๕๕). วรรณกรรมท้องถิ่นไทยทรงด�ำ. (เอกสารอัดส�ำเนา). ทิพากรวงศ์มหาโกษาธิบดี, เจ้าพระยา. (๒๕๔๕). พระราชพงศาวดารกรุงรัตน โกสินทร์ รัชกาลที่ ๔. กรุงเทพฯ : กรมศิลปากร (ส�ำนักวรรณกรรม และประวัติศาสตร์). ที่ระลึกงานฉลองอายุ ๙๕ ปี พระครูโสภณพัชรธรรม (เย็น จนฺทโชติ). วัดยาง. (๒๕๕๔). เพชรบุรี : บริษัท เพชรภูมิการพิมพ์ จ�ำกัด. ธนู บุณยรัตพันธุ์. (๒๕๒๓). วรรณกรรมพริบพรี. กรุงเทพฯ : อักษรสยามการพิมพ์. “บันทึกวัดโคก”. (๒๕๓๘). อนุสรณ์งานพระราชทานเพลิงศพพระครูประทีป พัชรคุณ (ล�ำใย ปญฺญาทีโป) วัดโคก. กรุงเทพฯ : โรงพิมพ์ชวนพิมพ์ บุญมี พิบูลย์สมบัติ. (๒๕๕๑). นานาสาระฉบับวัดพริบพรีจังหวัดเพชรบุรี. เพชรบุรี : บริษัท เพชรภูมิการพิมพ์ จ�ำกัด. นราธิป ประพันธ์พงศ์, พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระ (๒๕๒๕) โคลงนิราศชะอ�ำ กรุงเทพฯ : กรุงสยามการพิมพ์. “นิราศลังกา”. (๒๕๓๔). งานพระราชทานเพลิงศพพระครูสิริวชริธรรม (เทียบ จารุวณฺโณ). กรุงเทพฯ : โรงพิมพ์ชวนพิมพ์. พลับพลาชัย, วัด. (๒๕๓๗) “ประวัติวัดพลับพลาชัย”. อนุสรณ์งานพระ ราชทานเพลิงศพพระครูอาทรวชิรธรรม (เชื่อม สิริวณฺโณ). เพชรบุรี : บริษัท เพชรภูมิการพิมพ์ จ�ำกัด. พิน. (๒๕๒๕) “นิราศบ้านแหลม” ประชุมนิราศเมืองเพชรบุรี : กรุงเทพฯ : กรุงสยามการพิมพ์ เพชรบุรี, จังหวัด (๒๕๒๕). สมุดเพชรบุรี. กรุงเทพฯ : โรงพิมพ์ เรือนแก้วการพิมพ์. เพชรบุรี, วิทยาลัยครู. (๒๕๒๕) ประชุมนิราศเมืองเพชรบุรี. กรุงเทพฯ : กรุงสยามการพิมพ์. เพชรบุรี, วิทยาลัยครู. (๒๕๒๙). เพชรบุรี. กรุงเทพฯ : กรุงสยามการพิมพ์. พุทธเลิศหล้านภาลัย, พระบาทสมเด็จพระ. (๒๕๔๓). สังข์ทอง. กรุงเทพฯ : องค์การค้าคุรุสภา. ภูมิทัศน์วัฒนธรรมเมืองเพชร 157
บรรณานุกรม พุทธเลิศหล้านภาลัย, พระบาทสมเด็จพระ. (๒๕๐๖). อิเหนา. พระนคร : คลังวิทยา. เพลงร�ำวงพื้นบ้านเมืองเพชร. (ฟังจากมุขคีตะ ระหว่างพ.ศ.๒๔๙๑ – ๒๕๐๐). วรการ. ขุน. (๒๕๒๕) “นิราศเขาหลวง” ประชุมนิราศเมืองเพชรบุรี. เพชรบุรี : บริษัท เพชร ภูมิการพิมพ์ จ�ำกัด. “วรรณกรรมสมุดข่อยวัดพระรูป” (๒๕๕๕). ที่ระลึกงานพระราชทานเพลิงศพแม่คลัง เฟื่องฟู. เพชรบุรี : บริษัท เพชรภูมิการพิมพ์ จ�ำกัด. สุนทรโวหาร, พระ (๒๕๕๓). “นิราศเมืองเพชร” สุภาษิตสอนสตรีชีวิตและงานของสุนทรภู่. พิมพ์ครั้งที่ ๑๕. กรุงเทพฯ : ศิลปาบรรณาการ. สุบินทกุมาร. (๒๔๘๘). พระนคร : โรงพิมพ์ห้องสมุด. เสภาเรื่องไฟไหม้เมืองเพชร. (ฟังจากมุขปาฐะ พ.ศ.๒๔๙๑ – ๒๔๙๗). อุทัย สินธุสาร. (๒๕๑๗, ๒๕๑๘). สารานุกรมไทย. เล่ม ๕, เล่ม ๘. กรุงเทพฯ : โรงพิมพ์บ�ำรุงนุกูลกิจ. สัมภาษณ์ ก่องแก้ว วีระประจักษ์. ผู้เชี่ยวชาญพิเศษอักษรไทยโบราณ เมื่อ ๑๗ สิงหาคม ๒๕๕๕ จรูญ ศรีพลอย. อดีตครูโรงเรียนสุวรรณรังสฤษฏ์วิทยาลัย. เมื่อ ๒ มิถุนายน ๒๕๕๖. จ�ำนงค์ เอมรื่น. อดีตศึกษาธิการอ�ำเภอหลายอ�ำเภอ. เมื่อ ๑๓ พฤศจิกายน ๒๕๕๖ จิระ สกุณวัฒน์. อดีตข้าราชการครูและนิติกรส�ำนักงานการประถมศึกษาจังหวัด เพชรบุรี. เมื่อ ๒๐ กันยายน ๒๕๕๖. บุญมี พิบูลย์สมบัติ. อดีตครูโรงเรียนพรหมานุสรณ์จังหวัดเพชรบุรีและปราชญ์ท้องถิ่น เพชรบุรี เมื่อ ๓ กุมภาพันธ์ ๒๕๕๕. วินัย วงศ์ทองดี. อดีตครู ศึกษานิเทศก์อ�ำเภอบ้านแหลมและหัวหน้าการประถมศึกษา อ�ำเภอหลายอ�ำเภอ. เมื่อ ๑ พฤษภาคม ๒๕๕๒. ส�ำราญ นุชถาวร. ปูชนียบุคคลด้านภาษาไทยจังหวัดเพชรบุรี พ.ศ.๒๕๕๖ เมื่อ ๘ พฤศจิกายน ๒๕๕๕. 158 พื้นภูมิเพชรบุรี
พลเอก สุรยุทธ์ จุลานนท์ ประธานที่ปรึกษากิตติมศักดิ์ นายกสภามหาวิทยาลัยราชภัฏเพชรบุรี ดร.ยุทธ อังกินันทน์ ที่ปรึกษากิตติมศักดิ์ นายกเทศมนตรีเทศบาลเมืองเพชรบุรี อาจารย์เสยย์ เกิดเจริญ ที่ปรึกษากิตติมศักดิ์ อดีตอธิการวิทยาลัยครูเพชรบุรี ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.นิวัต กลิ่นงาม ประธานกรรมการ อธิการบดีมหาวิทยาลัยราชภัฏเพชรบุรี คณะกรรมการ นายพงศ์ศักดิ์ จิรชัยประวิตร ผู้ช่วยศาสตราจารย์ศรชัย เย็นเปรม ศาสตราจารย์ ดร.เฉลียว บุรีภักดี ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.เสนาะ กลิ่นงาม นายประสงค์ พิทูรกิจจา ผู้ช่วยศาสตราจารย์เชาวลิต คงแก้ว นายปริญญา อุดมทรัพย์ รองศาสตราจารย์ยศ ธีระเดชพงศ์ นายสยุมพร ลิ่มไทย ผู้ช่วยศาสตราจารย์นรีนารถ ศรีวรนารถ พลเอก สุรินทร์ พิกุลทอง ผู้ช่วยศาสตราจารย์อุบล สมทรง ดร.แสวง เอี่ยมองค์ ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.พิมพ์ระวี โรจน์รุ่งสัตย์ นางสาวสุมล สุตะวิริยะวัฒน์ ผู้ช่วยศาสตราจารย์สาโรช เผือกบัวขาว นายพิชัย ข�ำเพชร ผู้ช่วยศาสตราจารย์วิเชียร เข็มเงิน อาจารย์ทองใบ แท่นมณี ผู้ช่วยศาสตราจารย์รพีพรรณ เทียมเดช อาจารย์บุญมี พิบูลย์สมบัติ รองศาสตราจารย์อุทัย ผ่องรัศมี นายกิติพงษ์ เทพพานิช ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.ปัญญา ทองนิล ดร.กรัณย์ สุทธารมณ์ ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.กมลทิพย์ พลบุตร นายราเชนทร์ เกลื่อนกลาด ผู้ช่วยศาสตราจารย์ช�ำนาญ งามสมบัติ อาจารย์จ�ำนงค์ ตันติรัตนโอภาส ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.บุญสนอง ช่วยแก้ว อาจารย์สุขุม หลานไทย ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.ภาวนา อังกินันทน์ อาจารย์ปริญญา คงสถาน อาจารย์พนัส ชัยรัมย์ อาจารย์แสนประเสริฐ ปานเนียม นายสะอาด เข็มสีดา คณะกรรมการ ด�ำเนินการจัดพิมพ์หนังสือพื้นภูมิเพชรบุรี ภูมิทัศน์วัฒนธรรมเมืองเพชร 159
รายนามผู้สนับสนุน ในการพิมพ์หนังสือพื้นภูมิเพชรบุรี ๑. บริษัท ปตท. จ�ำกัด (มหาชน) ๒. มูลนิธิพระเทพสุวรรณมุนี (สีลภูสิต ภิกขุ บุญรวม มีอารีย์) ๓. พลเอก สุรยุทธ์ จุลานนท์ ๔. ดร.ยุทธ อังกินันทน์ ๕. ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.นิวัต กลิ่นงาม ๖. นายกิตติพงษ์ เทพพานิช ๗. นายพงศ์ศักดิ์ จิรชัยประวิตร ๘. นางประโยชน์ สุนทรวาทะ ๙. นายยุทธพล อังกินันทน์ ๑๐. นายพลยุทธ อังกินันทน์ ๑๑. อาจารย์จ�ำนงค์-นางจุตธิ ตันติรัตนโอภาส ๑๒. อาจารย์ปริญญา คงสถาน ๑๓. นางขันธ์ บุญส่ง ๑๔. ดร.แสวง-อาจารย์วันชาติ เอี่ยมองค์ ๑๕. นายชาติชาย-นางภารดี นิศามณีวงศ์ ๑๖. นายพิชิต-นางทิวา สุวรรณวัชรชาติ ๑๗. นายปกรณ์-นางละมัย กิตตยานุรักษ์ ๑๘. อาจารย์รวีวรรณ น้อยส�ำราญ ๑๙. นายเทียนชัย-นางสมจิตต์ ปิติพัฒนะโฆษิต ๒๐. รองศาสตราจารย์ยศ ธีระเดชพงศ์ ๒๑. ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.เสนาะ กลิ่นงาม ๒๒. ผู้ช่วยศาสตราจารย์นรีนารถ ศรีวรนารถ ๒๓. รองศาสตราจารย์ ดร.กาญจนา บุญส่ง ๒๔. นายกฤษฎา-นางจริยา คชเกตุ ๒๕. พลต�ำรวจโท อมรรักษ์ หุวะนันทน์ ๒๖. ผู้ช่วยศาสตราจารย์อรอนงค์ ศรีพวาทกุล ๒๗. ศิษย์เก่าโรงเรียนพรหมานุสรณ์ฯ รุ่น ๐๘ ๒๘. กองทุนเมืองเพชรบัวไทย แจ่มจันทร์ ๒๙. ชมรมแม่ดีเด่นแห่งชาติจังหวัดเพชรบุรี 160 พื้นภูมิเพชรบุรี