ວິຊາ ປະຫວັດສາດ

ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດœŸŒŽÔŒŽž¬•Á Žž¬”È ¢¾ž ¥ÒÊҟŒ¤. ‘ÁŒÉ ””ÁÊ , ¤”ÒÁ”¼ à ŽŒÂ œŸ –à ‹.Ž Žž¡‘Á‘¡ÊƟ
ŽÒÇ Á””ž˜šÈ šŸ ŒÉÄ ¥‘“Ê ‰Å •ŒÆÉ ’ÒÆ ¤œÊ‰Á•šŸ¡–”Á ”Ÿ‰Æ ¾‘Á “žš”Æ ’‹Ã ”Å Ã‰‹Áʌ¬ÉŒÄ .

3.2 ‰Ÿ”ŽŸÊ Œ’ŒÁÊ ¾‘Á “ž•Ÿ”–žŽÆš
¤”’”¼ŸÊ ŠŒ–à ‹.Ž Žž“Ÿ”ž‰Ÿ”¤”¾‘Á “ž•Ÿ”ŠŒÑɟÒԌ”Á ¥‘Ê¡‰‘à ÒÂ

‰‘ ‰Ÿ”›ŸÉ ŒÓŸÊ ¢ÓŒ ŽšÆ ¼Æ•‰•Á ‰Ÿ”•Ç‰’¡Ã ŠŸÆÊ ¢ŠÒŒ¡’ŸÊÆ £ÓšŠŒ˜Ò‰¡ŠŸÆ ‰“À ‰Å ‰ÀŸ¾ŒÁ
¢”Ò¾ŸÒÓÁ‰Ÿ‘’ã’Ê’•‹Å”›ŸÉ Œ¢ŠŒ¢ÓŒ ŒÉÄ ¡Ó‘Á ¤œ˜Ê ҉¡ŠŸÆ “‰Å –ž¾Ÿ¥›ÉŸŒ¡•Á ¢Ž•
¢¾ž ¬Á‰¬ÒÉ Œ. ‘ÒÊ ¡œ‘”Ê”Á , ˜Ò‰¡ŠŸÆ ŒÉÄ Â”š¤œÊšÃ‰Ÿ”¡¾žŸ‰•Á ÑŸÉ –ž¡¼‘¾ŸÒ
›ÉŸŒœÃ‰Ù ¾ÔŒ•¥ÉÀ ‘.Ê šŸ¤”¡‘Å ”’¾Ç Ÿ Žž¡‘‘Á ¡ŸÊÆ ŽÇÒÁ””ž˜šÈ Ÿ ¢¾ž Žž¡‘Á‘¡ŸÆÊ ŽÇ˜Ÿ”ÒÇ ÆŒ ¥‘Ê
š‰Ã Ÿ”˜•Æ –ž¡¾žŸ‰”Á ¢¾ž ŽŸšŸ‘’Ɖ¾ÆŒ‰”Á œŸÙ •”Á œŸ‰ÔÉ Ò‰•Á ŽÁ”’˜Â Ÿ•¡–”Á ‰ŸŒ £‘
Žž¡˜Ÿž—Æ”ŠŒ‰Ÿ”¡¾žŸŽž•Á•¾ŒÆ ÒÁ”¼Ã ’ǾŸ –à ‹.Ž ¥‘šÊ ɟ”’Ɖ¾ŒÆ ‰Á”
ŽŸÊ Œ’ŒÁÊ ¾Á‘“ž•Ÿ”–žŽšÆ ¢œÉŒŸ‘ ¢¾ž “‰Å ӕÁ ӝŒ¡ÆŸŸ‰Žž˜Ÿ—¢ÈÊ ¼”¾ŸŽž‘”›ŸÉ Œ
¡–Á”¼ŸŒ‰Ÿ”¤”Ò”Á ¼ à ˜ž‰Â –à ‹.Ž

‹ž”ž¾Á‘“ž•Ÿ”Ç‘”Êà –ž‰•šÃ ¾‘Á “žš”Æ ’ à ¼ŸÉ ” £‘¢šÉ” Žž¡‘‘Á ¡ÆŸÊ ŽÇÒÁ”
”ž˜šÈ šŸ ¡–”Á ”ŸÆ‰¾‘Á “žš”Æ ’à ¢¾ž šÃ—È¢Ê ¼”ŠŒÑŸÉ ¢”Ò¾ŸÒӉÁ Ÿ‘¡ŠŸÊÆ ÓÉҚ ¼ŸÉ ”
‹Å: Žž¡‘Á‘¡ŸÊÆ ŽÇ˜Ÿ”ÒÇ ŒÆ ¾‘Á “žš”Æ ’‰Ã žÒŒ¢—”—ŒÁ ¢¾ž ‰ÉŽÀ ŸÊ Œ¡‹œžŽž“Ÿ” ¢¾ž ¼ŸÉ ”
˜ÈšÃ ÒŒÆ ÒÂ Â‘ ¾‘Á “žš”Æ ’à ‰žÒŒ¼ÀŸšž‰Ÿ” ¢¾ž ŽÂ¾ž–ž‰”. ¡“ÂŒÒŸÉ ¾Á‘“ž•Ÿ”–žŽšÆ
¥‘ÊӕÁ ‰Ÿ”ŽŸÊ Œ’ŒÊÁ ŠÄʔ¡–”Á ¼ÉÓà ԕÓʝ’ŸšŠ’ÊÀ ‰Æ ¾ŒÆ ŠŒŽ”Á Ÿ¡Ã¢”Ò –à ‹.Ž ‰À’Ÿš
¢’‰É Ÿ”‘ŸÀ ¡”ÔŒŸ”ŠŒ¾Á‘“ž•Ÿ”–žŽšÆ ‘Ç ”Êà ¥‘–Ê žŽ•Æ ‰•Á •”Á œŸÇ–žŽ‰Á ›ÉŸŒ¬‰Á ¬ÒÉ Œ
¢¾ž ‘ÒÊ ‹ÒŸšŸ‰¾ŸÀ •Ÿ‰¼ÃɎǑ ¡”ÅɝŒŸ‰ÑŸÉ ÒԌ”Á ˜žŸ ŸšŽž‰Á‘‰Áʔ ¢¾ž ‰Ã‘
ŠÒŸŒ‰Ÿ”–ž’•Á‘ŒŸ”ŠŒÑŸÉ ¢”Ò¾ŸÒӉÁ Ÿ‘ £‘Žž¡˜Ÿž¤”‰Œ–žÇš¾‘Á “ž •Ÿ”¼ÉÃ
‘Á ŠÄʔ¤”¢’¾É ž‹ÁŒÊ ””ÊÁ ÑŸÉ ÒԌ”Á ¥‘˜Ê žŸŸšŽŸÊ Œ¡¾ÅÉ Œ¼É՜ÀÉ ÒŒÁ ‘à ¢¾ž •ÉÀ¡–”Á š‘ ‘ÊҐ
‰Ÿ”‰ŸÉ ҜŸÒŸÉ ÑŸÉ ¢”Ò¾ŸÒӉÁ Ÿ‘¡–”Á ‰ž•Æ‘ ¢¾ž •Á”œŸ”ÅÉ ¦’ŸššŸ›ŸÉ Œ¾Ô”’‘ .
ŽÉҔÑɟ¢”Ò¾ŸÒӉÁ Ÿ‘ ¥‘˜Ê žŸŸšŽž¢‘Œ¡‘’ž”Ÿ‘ŠÃ Œ’”Æ ¤”‰Ÿ”–ž’•Â ‘Á ˜Ÿ
¾ž‰Â‘¤”‰Ÿ”ÓҚ¾ŸÒ‹ŒÁÊ ”Ã›Ê ɟŒŒÂ ¤ ¢¾ž ‘ÊҐ‹ÒŸšÓ•Á —‘ •ŽÈŒ¡Á”É : ‰Ÿ”Á‘’Áʌ˜¼Â Ã
š•ÀŸ”Ÿ‘‰Ÿ”–Ɖ‹Œ¢ŠÒŒœÒÆ ˜Á” ¤”Ò”Á ¼ à ¼”Á ҟ –à ‹.Ž ¢¾ž ¢ŠÒŒ—ÊŒÆ ŽŸ¾Ã
¤”ÒÁ”¼ à ¼Á”ÒŸ –à ‹.Ž ¤œ¢Ê ‰¾É Á‘“ž•Ÿ”–žŽšÆ , ‘ÀŸ¡”Ô‰Ÿ”¡‹ÉÅ ”ŸÊ ‰Œ¼ž
œŸ”ŠŒ’”Æ Ÿ‰ ¢ŠÒŒ‘ÁɌ‰ÉŸÒ ¡˜ÅÉ ¡ŠŸÊÆ ÓÉҚ‰Œ¼Á•¢œŒÉ Ÿ‘ £‘‰Œ˜”Á ¼Ã ’ÁŒÊ ›ÈɏԌ

14

¡ŒÂ” ¢ŠÒŒœÒÙ Œ˜ž•ŸŒ ¢¾ž ‰Œ˜”Á ¼ à ’ŒÁÊ ›ÈɼŒÆÉ ¥œœ”à ¢ŠÒŒÔŒŠÒŸŒ ¢¾ž ÁŒ¥‘šÊ •
ŸÒ‘Ç ‘Ç £¼–ž‰”ŽŒÆ ‹ŸšœŸÙ ‰ÒŸÉ ‰ž•‰¤œÊ¢‰¾É Á‘“ž•Ÿ”–žŽšÆ ‰Ã ‘ÊҐ.
‰Ÿ”‰ž¼ŸÀ ¼¡Éà ’Áš¥–‘ÒÊ ‹ÒŸšŒÂ ¤, ÅɎÁ‘ ¢¾ž –Ÿ“ž¬Ÿ‘à ¡˜ÅɝŽ‘ —”Æ –ž£œ‘”Á
•¼ŸÀ ŠŒŸ‘¥‘Ê¡Ó‘Á ¤œÊ ÅŽÉ ÔŒ, •‘Æ •Ÿ‘ ¢¾ž ‘ ¼Â˜”Æ ŠŒÑŸÉ ¢”Ò¾ŸÒÓÁ‰Ÿ‘“‰Å
¡‘à ¤È œŽÊ Ȍ¡‘ÉÁ”ŠÊ”Ä ¤”¡Ò¼Ã‰Ÿ”¡šÅ Œ¼ÁŒ˜Ÿ¤” ¢¾ž ’ŸÉ Œ–ž¡¼‘. ‘ÊҐ¡œ‘””ÊÁ , —Æ”ŠŒ
‰Ÿ”¡¾Å ‰’ÊŒÁ ¡˜Ãɚ¡’šÃ ¤œ¢Ê ‰¾É ‘Á “ž•Ÿ”–žŽšÆ ‹ÊÁŒÒ”Á ¼Ã ˜Ä‘Žž˜Ÿ –à ‹.Ž , —ÈÊ¢¼”
ÑŸÉ ¢”Ò¾ŸÒÓÁ‰Ÿ‘¾ŒÆ ÓÁ•Žž­Á‰¡¾Å ‰’Áʌ ¼ŸÉ ” ¡¾Å ‰¥‘ Ê ¼ŸÉ ” £‘¢š”É Žž¡‘‘Á
¡ÊŸÆ Ž˜Ç Ÿ”ÇÒŒÆ ¡–”Á —¥ÈÊ ‘ÓÊ •Á ‹ž¢””ŽÈŒŽÇ‘ŠŒŸÀ ”Ò”—¾ÈÊ ÆŒŽž­‰Á ÓÁ•¡¾Å ‰’ŒÊÁ ¼ÁŒ­‘Æ ¢¾ž
˜Á‰ŽÁ”’˜Â Ÿ•¡–Á”‰ŸŒšÃ—¾ÊÈ ŒÆ Žž­Á‰Ó•Á ¡¾Å‰’ŒÁÊ ¼ÉŸ”¡¾Å ‰¥‘Ê ¼ŸÉ ” ¤”Šž”ž¼É؉Á ¼ÉÃ
Š‘Á ‹ÊŸ”¢”Ò ¼ŸŒŽ”Á ’˜Â Ÿ•-¡–Á”‰ŸŒ‹:Å ˜‰Á ŠŒ¼ŸÉ ”‰ž’ŸÉ  £‘”Žž£Ž¾‘ ¢¾ž ¼ŸÉ ”—È
ž”ž”‰” š—à ÈʾƌŽž­‰Á ӕÁ ¡¾Å ‰’ŒÁÊ ¼ŸÉ ”¢’É¡¾Å ‰¥‘˜Ê Ԍ ¼ŸÉ ”¡¼ŸÉÆ ”Áʔ. ŽÒÉ ”
ÀŸ˜Ò‰¼É•Ã ɎÀ ŒÁ ‰‘Á ˜‰Á ‰Ÿ”¡šÅ Œ¤‘š—à ¾ÈÊ ŒÆ ӕÁ Žž­‰Á ¡¾Å ‰’ÁŒÊ ¼ŸÉ ”¡¾Å ‰¥‘ Ê ¼ÉŸ”¡”ÁÉ
‰”Á .
‹ÀŸ“Ÿš:

¡ÆŸœ‰ÁÙ “Ÿ”¤‘šŸ•ÆɌ•‰ ¢¾ž ›ŒÊÁ ›”Å Òɟ ‰Á ‰ž˜Á‘Ÿ¡š½‰Â Ÿ‘ŸÀ ¡”Ô‰Ÿ”¢‰
¢Œ¾ŸÒ¢¼”‰Á ‰ž˜‘Á ѽÁŒÉ "

¢’–É à ‹.Ž ¢”Ò¾ŸÒӉÁ Ÿ‘¥‘‘Ê ŸÀ ¡””à ‰Ÿ”–•Á –ŒÇ ¢¾ž ‰ŽÀÉ ŸÊ Œ‰ÀŸ¾ÁŒ
ŠŒ’”Æ ›É¡È Š‘¼­ÃÉ ”ÊÁ –ž’Ò Á‘‹¢Å ”Ò¤‘"

Éƌž¼Â•Ÿ¡œ‘—”Æ ¼˜Éà Ÿ¤œšÊ ɟ”ÓҚ¾ŸÒ‹ŒÁÊ ¼Ã ¢¾ž —”Æ ŠŒ‰Ÿ”ÓҚ¾ŸÒ

14

ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດ •‘Æ ¼Ã 16

‰Ÿ”œÁ”¼‘ ’ŽÀÉ ÈÊ ¢¾ž ‰Ÿ”¾Òš¾ŸÒ‹ŒÊÁ ¼Ã 2

1. ‰Ÿ”œ”Á ¼Â‘’ÉÀŽÈʊŒ‰ÀŸ¾ŒÁ ¢”Ò¾ŸÒÓÁ‰Ÿ‘

1.1 ‰Ÿ”£‹É”¾ÆšÊ ¾‘Á “ž•Ÿ”–žŽÆš‹ŒÊÁ ¼Ã 1
‰ŸÊ Ò¡ŠŸÆÊ ’”¼ÊŸŠŒšÇ –à Žž˜Ÿ•‰Ÿ”¤”¾ŸÒ ‰‹À ¤Å ”¢œšÙ Â”‘È ”à ¥‘šÊ ‰Ã Ÿ”

–ÉԔ¢–Œ¥–¤”¼ŸŒ¼ÃšÉ —à ”Æ ‘’à ÉÀŠž•Ò”‰Ÿ”Ó‰Á Ÿ‘ŠŒ–žŸ”Æ ¤”¢œšÙ Â”‘È ”à . £‘šÃ
‹ÒŸš›ŸÊ ”‰ÒÆ ’‰ÉÀ Ÿ”¡’Õ¤œÉŠžœŸ’ÆҊŒ‰ŸÀ ¾ŒÁ ‰Ÿ”–ž’Ò ‘Á ¾ŸÒ–ž‰•‰•Á ‰Ÿ”–ž
¾Ÿ¥¤”¢—”–ž’•Â ‘Á ‰Ÿ” “œÙ ‰¡ŽÅ ‰Ÿ‰“ŸÀÊ ” ¢¾ž ‰”Æ •Ç Ÿ “œ”Á –ÉԔ¾ŸÒ›ŸÉ ŒŽ”Á
’” ‰Á ‰ž˜Á‘Ÿ¡š½‰Â ŸŒÉÄ œÁ”‰Á•šŸ¤‹Ê ҟšÓ”Ç ¢ÓŒ¡˜ÅÉ –Ÿ•–ŸšŠž•Ò”‰Ÿ”–ž’ÂґÁ ¤”
¾ŸÒ‘ÒÊ ‰ŸÀ ¾ÁŒŸÒ‘Ç ¡ŒÂÉ •Ÿ‘‰ŸÊ Ò¼ŸÀ Â‘‹Å‰Ÿ”£‹”É ¾Æʚ¾‘Á “ž•Ÿ”–žŽšÆ ¢¾ž ¾•Ä ¾ŸÊ ŒŽ”Á
ŸÒԌ”Á .

Óȕ¢••‰Ÿ”¡‹Åɝ”¥œÒ¼ŸÀ ¾Ÿ¾‘Á “ž•Ÿ”–žŽÆš‹ŒÊÁ ¼Ã¬ÄɌ ¼Éà ‰Á ‰ž˜‘Á Ÿ¡š½Â‰Ÿ
¢¾ž ¾È‰šÑŠɟŠÒŸÒԌÁ”–ž’•Â Á‘‹‰Å Ÿ”ŽŸÊ Œ’ŒÊÁ “‹ž”ž‰ÀŸšž‰Ÿ”–ʝŒ‰Á”—Æ”–ž£œ‘
ŠŒŸ‘” Š”ÄÊ ¤”¡‘Å ” š“ ǔŸ –à ‹.Ž ›”ÈÉ ž‹”œÒÙ ŒÒԌ”Á £‘šÃÅɜÒÊÀ ɟ “¡‘” ”.
‹ž”ž‰ŸÀ šž‰Ÿ””ÃÊ šÃ¬ŸÊ ¼¤Éà ”‰Ÿ”¡‹ÅÉ ”¥œÒ’’ÉÀ ŸÊ ”‰ŸÀ ¾ŒÁ ӉÁ Ÿ‘ ¢¾ž £‹”É ¾ÆšÊ ¾‘Á “ž•Ÿ”
–žŽšÆ ’Ÿš‰Ÿ”•”Á ŸŠŒ¡ÃŸ. ‘ÁŒÉ ”Á”Ê , ˜ŸœŒÁÙ ŽŸÊ Œ’ŒÊÁ ¢¾ž ¡‹ÉÅ ”¥œÒšŸ¥‘ʘԌ¢’ É
¡‘ŝ” ¾‘Á “ž•Ÿ”–žŽšÆ ‘Ç ¼ŸÀ ‘ ‰À“‰Å ‰Á ‰ž˜‘Á Ÿ¡š½Â‰Ÿ ¢¾ž ¾‰È š£Å ‹”É ¾Êƚ¾ŒÆ . ¢¾ÊÒ
¡ÊƟÃґ ‰¥À ‘•Ê ÉŒÆ ’ÒÆ ¡ŸÆ ¼ŸÉ ”—Ç ž”ž”‰” šŸ¡–”Á —ÊÈ ‘Á ’ŒÊÁ ¾Á‘“ž•Ÿ” ¢¾ž ¡–”Á ”Ÿ‰Æ
£‘–ž’¡Ž‘•¤ÉÀ œÊš’à ÆÒ¢¼”ŠŒÑŸÉ ¢”Ò¾ŸÒÓÁ‰Ÿ‘¡ŠŸÆÊ ÓÉҚ. Ÿ‰”Áʔ˜Ò‰¡ŠŸÆ ‰À¾ŒÆ šÅ
–ž’ •‘Á ”ž£ •Ÿ¢•••¡ÉÀ –Á”‰ŸŒ’Ÿš‰Ÿ”•”Á ŸŠŒŸ¡š½‰Â Ÿ ‘ÒÊ ‰Ÿ”‰‹ŸÀ ŽÁŒÉ ¤œÊ
¾‰È šÅ‘ŸÀ ¡”Ô‰Ÿ”–Ÿ•–Ÿš•Ç‰‹”Æ ŠŒ¢”Ò¾ŸÒӉÁ Ÿ‘¼‰Éà •Á ¡šÅ ›•ÉÈ ÊŸ”¡‘šÃ , ҟŒ¢—”–‘Â
¾Ê š‘•Á Ž”È ‰Œ¼žœŸ”ŠŒ¢”Ò¾ŸÒÓÁ‰Ÿ‘ŽŒ‰Œ˜”Á ; ŽŒÉÁ ¤œ”Ê Ÿ¼žœŸ”, ’ÀŸœÒÙ ‘
¥–‹Ò•‹šÇ ¢¾ž ’‘ ’Ÿš‰Ÿ”¡‹ÅÉ ”¥œÒŠŒ—È”Ê ŸÀ ¢”Ò¾ŸÒӉÁ Ÿ‘›ŸÉ Œ¤‰Ê ‘ . –‘Á ¡ŠÉ ,
–Ÿ•–Ÿš˜ž”‰Á ŒŸ”¢”Ò¾ŸÒӉÁ Ÿ‘‰Ÿ‰‰ŒÆ Á‰‰Ÿ”–‰Æ ‹Œ›ÈɎŒ¢ŠÒŒ¡’Æʟ£Óš. ¤”
Šž”ž‘ÔÒ ‰Á””ÊÁ” ‰ÀŠÁ•¥¾ÉÆŒ‰Ÿ”‰Ò‘‰ŸŽŸ‰”Æ ‰Ÿ‰¾ŸÒ˜Ÿ¤’‰Ê Ɣ•Ç ŸÒŸÉ “Òԉ
ŒŸ”‰Ÿ”–ž’•Á‘ŽÁ”Ÿ¡¢Ã ”Ò¤”¾ŸÒ¥‘ʓʼn–ž’•Â ‘Á ÓÔ•ÓÊ ¢¾ÒÊ ”.

14

1.2 ‰Ÿ”—ŸÉ ÒŒÆ –‘ ¾ÊšŠŒ‰Œ˜Á”¼Ã 2
‰Ÿ”¡ŠŸÊÆ ÓÒÉ š–žŽšÆ ŠŒ‰Œ˜”Á ¼ à ¢¾ž ¼ à ŠŒ‰Œ¼žœŸ”¢”Ò¾ŸÒÓÁ‰Ÿ‘•ÀÉ

¥‘‘Ê Ɣ˜¡À ¼ŸÆÉ ¤‘ ‰À“‰Å Á‰‰ž˜Á‘Ÿ¡š½‰Â Ÿ ¢¾ž ¾‰È šÒÅ ŸŒ¢—”‰Ÿ”Ê”Š”ÊÄ ¡˜ÉÅ ‘•Á š‘
‰ŸÀ ¾ÁŒ–ž’ÂґÁ ‘ÒÊ ‰Ÿ”ÒŸŒ¢—”–‘Æ ŸÒ‘Ç ŽŒ‰Œ˜”Á ¤”œŸÙ Ó•È ‰Ÿ” ¡ÉÁ”: ¤Ê¡¾É‰Æ”ÅÊ
ÊŸŒ ¢¾ž £‹Žž”ŸÒ”¡ÉÅ ‘ÊҐœŸÙ Óȕ¢••, ¼ÀŸ‰Ÿ”–‘ ¾Ê š”Ÿ•ŠÈÉ ¢¾ž ¬Ã•Ó‘Á ¼ŸŒ
‘ÊŸ”¡Ž‘“ž‰Â‘. ŽÂɌ¼¢Éà ”•”Ô”¼ŽÉà ‘Ç ¤”¢—”¼ÀŸ¾Ÿ ‹:Å ˜Ò‰¡ŠŸÆ ¥‘ÊŽŒÉÁ ¤œ‰Ê Œ˜”Á ¼Ã ¥–
ÓÒÉ š˜¼Â šÃ •£”‰Œ¼žœŸ”ŠŒÑŸÉ ¢”Ò¾ŸÒӉÁ Ÿ‘ ¡ŠŸÊÆ ‰•Á ‰Œ¼Á•¾ŸžŸ”ŸÁ‰
¡˜Éŝž¥‘¡Ê ¾ÉÅ ”ÊÁ” ¢¾ž –ž‘•Á ‘Æ ¤œŽÊ ƚ‰Ô‘. ¢’”É Á‰Óƕ–ž’Ò ‘Á ¼Ç‰‹Æ”•ÉÀšœÆٌ¡ÅÉ ,
‰ŒÆ ‰”Á ŠŸÊ š”‰Á Ó•Æ ‰Œ˜”Á ¼Ã ¥‘‘Ê ŸÀ ¡”Ô‰Ÿ”Š‘Á ‹ŸÊ ” ¢¾ž ‰ŸÉ Җž”Ÿš‰Ÿ”‰ž¼ŸÀ ¼ÃšÉ ‘Å
šÆ”””ÁÊ ›ŸÉ Œ¡‘‘Á ‘ÉÔÒ. ¡šÅÉ ¢—”‰Ÿ” ¢¾ž ŠÊ•À ÁŒ‹•Á ’ŸÉ Œ¦•¥ÀÉ ‘ÓÊ •Á —”Æ , ˜Ò‰¡ŠŸÆ ÄɌ¥‘¤Ê ¥Ê šÊ
’ŸŠÁʔŽ‘Ç ¼ŸÊ ¡˜Åɝ••Ã •ŒÁ ‹•Á ¤œ‰Ê Œ˜”Á ¼Ã ’ʝŒšŸÀ ”Æ”£‘šÃ ¡Ž”ÊÁ ¼ŸŒ¤œ¡Ê ¾Å‰‹:Å
¬ÉŒÄ ’Ÿ, ŽŒšŸÀ ””Æ ¢¾ž ¤”Šž”ž‘Ô҉Á”‰À’Ê ŒŽŒÆÉ ‹ŸÀ ’•¤œ˜Ê Ÿ¤” ÉÆÒ£šŒ.

’¬ÀÉ ŸÊ Žž“Ÿ”ž‰Ÿ”¼šÃÉ ‰Ã Ÿ”—Á”¢–¥–””ÁÊ ‹ž”ž•”Á Ÿ‰Œ˜”Á ¥‘Êš‰Ã Ÿ”–žÇš’þŸ
‹Ÿ•”Á œŸ ¢¾ž ’‘’ŸšŽž“Ÿ”ž‰Ÿ” ¼šÃÉ Ã‰Ÿ”—Á”¢–›ÉŸŒ¾Ô”’‘¤”¢’ɾž¥¾ž; ¢¾ÊҒ‘Á
Ž” ¤”ŸÀ ¡ŸÆ ¡Ž”ÁÊ ¼ŸŒšŸ˜Â Ÿ¾ž”Ÿ ¢¾ž “‰Æ “ÔŒ‰”Á ¡˜ÅÉ ¡–”Á ¼ŸŒ¡¾Å‰¼‘Éà üÃɎǑŽŸÀ ¾•Á
‰Œ˜Á”¼Ã ‹:Å ¡ŽÊ”Á ¼ŸŒ¼ à ҟŒŸÒǑ ¢¾ÊҐšŸÀ ””Æ ’ÉŽÀ ‘Á ’,È ¡ŽÊÁ”¼ŸŒ¼ à ¤‰Ê ŸÀ ¾ŒÁ •‰Ç ’Ã
ŽÁ‘’È¢••–ž”Á •Ÿ” ¢¾ž ¡Ž”ÁÊ ¼ŸŒ¼ à ¤ÊÇ‘¼žÒ¼¾Ã ‰Á ¾•¬Ã. —ŸÉ ”‰Ÿ”ŒÁÉ Ÿ’¾Ã Ÿ‹Ÿ
Žž ˜Ÿ•‰Ÿ” ¢¾ž “‰Æ “ÔŒ‰Á”‘ÒÊ ¡œ‘ ¢¾ž —”Æ ‹ž”ž•”Á Ÿ¥‘Ê¡–Á”¡‰žŽÁ”‰Á”Òɟ’‘Á Ž”Â
¤¡¾Å‰¡ÆŸ¡ŽÊ”Á ¼ŸŒ¼Ã ¼¡Éà œÁ”Òɟ šÃ‹ÒŸšŽŸšŸ‘¡–Á”¥–¥‘ŽÊ Ȍ ¢¾ž šÃ‹ÒŸšŽÉԌ¬Ê¼ÉÃ
Ž‘Ç ¤”‰Ÿ”—ŸÉ ÒŒÆ –‘ ¾Ê šŠŒŽ‘Á ’‹È ÊÁŒ”£Êà ‘”ŸÀ ¤Ê Ǒ£¼•Ÿ “” šÓ•Á ¡ŸÆ ‰Ÿ”¡¾ÉÅ ”
Á”Ê ¢¾ž –ž‘Á•”ÊÁ ¤œÊ¢‰”É Ÿ ¢¾ž ˜”Æ ¼žœŸ”ÑŸÉ –ž¡¼‘¾ŸÒ” ˜Ÿ¤’Ê¡ŒÅÉ ” ¥Š¼ÑÃÉ ŸÉ 
¾ŸžŸ”ŸÁ‰’Ê Œ–ž’•Â ‘Á ‹Å: ’ʝŒŸÉ ¡ŠŸÊÆ , ŸœŸ” , ›Ÿ–”ÂÉ –ÒÆ ˜žŸ‘¤œ‰Ê Œ˜Á”¼Ã
›ÉŸŒ˜ÔŒ˜À ¢¾ž ’Ê ŒÆ‰¡¾Ã‰‰Ÿ”–‘ ¾Ê š›ŸÉ ŒŽ”ÂÊ ¡ŒÃ .

¡šÉÅ ¡œ”Á ÒŸÉ ¼Ç‰ŽŒÉ ›ŸÉ Œ¡–”Á ¥–’Ÿš¢—”¼ÒÉà ŸŒ¥Ò,Ê ‹ž”ž•Á”Ÿ‰Œ˜Á”ŒÉÄ ¥‘–Ê žšÇ
‰”Á ‘ÉҔ ¢¾ž ҟŒ¢—”‰Ÿ”¡‹ÉÅ ”¼•Á —ÉŸÒŒÆ –‘ ¾Êš¤”‹ŸÉÀ ‹Å”Ò”Á ¼ à ˜Ä‘Žž˜Ÿ –à ‹.Ž
£‘š‰Ã Ÿ”‘Á ҟŒ‰ÀŸ¾ŒÁ ¤œÊš‹Ã ҟš¡­ŸžŽÆš¡˜ÅÉ ÓŒÓ•Á ‰Ÿ”¥¾É’‘ ’ŸšŠŒ˜Ò‰
ŽÁ‘’È ’Ÿš¢—”‰Ÿ”¼ÉɟÀ ”Æ‘¥Ò Ê ˜ŸœÁŒÙ ¼Ã‰É ž‰ÔšÓÔ•ÓÊ ¢¾ÒÊ ‹ž”ž•”Á Ÿ‰Œ˜”Á ‰ÀŽŒÉÁ

14

ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດ¤œÊš‰Ã Ÿ”¡‹ÅÉ ”¼•Á £‘¼Ç‰ŽÉŒÂ ›ŸÉ Œ¡–”Á ¥–’Ÿš¢—”‰Ÿ”¼ÃÒÉ ŸŒ¥Ò¼Ê ‰Ç –ž‰Ÿ”
¡œ‘‰Ÿ”—ŸÉ Òƌ–‘ ¾Ê šŠŒ‰Œ˜”Á ¼ŽÃ Œ¤”¡Ò¾Ÿ”Ê”Á ¥‘‰Ê Ÿ¡–”Á ¡¾ÅÉ Œ–‘ Žž¬Ÿ

ŽÀŸ¾•Á ÑŸÉ ¾ŸžŸ”Ÿ‰Á ¤”’žœÙ ‘¥¾ž¡Ò¾Ÿ ҔÁ ‹”Å ¢œŒÉ ‰Ÿ”—ÉŸÒƌ–‘ ¾Ê š
ŠŒ‰Œ˜Á”¼Ã ””ÁÊ ¢š”É ¡’šÁ ¥–‘ÊҐ‹ÒŸšœŒÇÊ Ÿ‰ ¢¾ž ¼Ç¾ž‰Á”‘Ÿ” š¼Ã ŒÁ —Ê¡È ‰‘à ¾‰È —ÈÊ
¡•Á ¡–”Á ¼ŒÁ ¡‹Éŝ”¼Á•¼ŒÁ ŽÓÊÈ •Æ ‰Á•Ž‘Á ’›È ɟŒ¾Ô”’‘ ›ŸÉ ŒšœÃ ÒÆ ‹‘ –ž‘‘ ŽŸÊ Œ ¢¾ž ¤”¼ŽÃÉ ‘Ç ‰À
¥–¡“ÂŒ¡Š‘¼­ÃÉ ”ÊÁ ˜¥È ‰ÉŠ”Á ¼Éϟ¢‘”¾ŸÒ œÒԑ”Ÿš ‘ÊҐ‹ÒŸš–‘¥˜ ‰Ÿ”—ÉŸÒŒÆ –‘Â
¾Êš¤”‹ŒÊÁ ”¥Êà ‘Ê•ÆɌ•‰¡“ŒÂ ¥ž”ž”Á ÂŒÉ ¤œŠÉ Œ‰ÀŸ¾ŒÁ ’ÉÀŽÊȖž’Ò Á‘ŠŒ–žŸÆ”¡ÓŸÆ ¼ÉÃ
ŽŸšŸ‘’¼Ã Á•šÊŸŒ¡¾‰É ƔŠŒÑŸÉ Ž‘Á ’¤È œ–Ê ž¾Ÿ¥¾ŒÆ

1.3 ‰Ÿ”¡‹ÉÅ ”¥œÒŠŒ¾Á‘“ž•Ÿ”œÇɔÒԌÁ”
¡“ÂŒ¢š”É ÒŸÉ ¢—”‰Ÿ” ¢¾ž ‰”Æ •Ç Ÿ¤”‰Ÿ”‘•Á š‘‰ŸÀ ¾ŒÁ –ž’Ò Á‘ŠŒ˜Ò‰¡ŠÆŸ“‰Å

˜ÁŒ¼ž¾Ÿ¾ŒÆ ‰’À Ÿš ¢’ÒÉ ŸÉ ¾Á‘“ž•Ÿ”ÒԌ”Á ‰ÀŒÁ •¥ÉÀ ‘›Ê ‘Ç ¡ŸÆ ‰ŒÆ ‰”Á ŠŸÊ šÁŒŽÅ•’ÀɑŸÀ ¡””Ã
‰Ÿ”¡˜Åɝ¢”¤Ž‘É •Á š‘‰ŸÀ ¾ÁŒ–ž’Ò Á‘ŠŒ–žŸ”Æ . ‘ŒÁÉ ”ÊÁ”, šŸ¤”ÒÁ”¼Ã ˜‘Ä Žž˜Ÿ –Ã
‹.Ž ˜Ò‰¡ŠŸÆ ŒÉÄ ‰‹ŸÀ ŽÉŒÁ ¤œ’Ê ÀŸœÒÙ ‘ ¢¾ž ŽŸ¾žÒÁ‘¼žœŸ”Á••”Á ‘Ÿ—È”Ê ŸÀ ŠŒ
ÑŸÉ ¢”Ò¾ŸÒӉÁ Ÿ‘ ¡”ÉÁ : Žž¡‘Á‘¡ÊŸÆ Ž˜Ç Ÿ”ÇÒƌ, ¼ŸÉ ”˜ÈšÃ ÒŒÆ ÒÂ Â‘, ¼ŸÉ ” ¬ÈÓÁ‰ ˜šÈ Žž
œÒÁ”, ¼ÉŸ” ˜”È Ž–à ž¡Ž‘à ¢¾ž —ÈʔŸÀ ”ÉÅ ¦ ¾Òš ¼ŸÉ ”¥–‰‰Á ŠŒÁ ¼É‹Ã lj£˜”¡‹ŒÁ . ‰Ÿ”‰ž¼ŸÀ
‘ŒÉÁ ‰ÉŸÒ ¡–Á”‰Ÿ”¾ž¡š‘à ’ÉÀŽÁ”Ÿ¾žœÒŸÉ ŒŽŒÑŸÉ ¼ÉÃ¥‘¡Ê ”Á ‰”Á ›ÉŸŒ£œ‘ÓŸÊ –ŸÉ ¡“ÉÅ ”¼ÃÉ
Ž‘Ç . ’‰ÉÀ Á•Žž˜Ÿ•‘ÉŒÁ ‰ŸÉ Ò, ˜‰Á ŒÉÄ ¥‘ÒÊ ŸŒ¢”Ò¼ŸŒ ¢¾ž Ç‘¼žŽŸ‘‰Ÿ”’ŽÉÀ ‰ÈÊ •Á Ž‘Á ’‘È ÒÊ ÒÂ
¼‰Ã Ÿ”¤­‹É :Å ‰Ÿ”œ”Á ¼‘ Ÿ‰‰Ÿ”’ŽÀÉ ÊÈ £‘¡ŸÆ ‰Ÿ”¡šÅŒ¡–”Á œ‰ÙÁ šŸ¡–”Á ‰Ÿ”’ÉÀŽÊ¢È ••–ž
ŽÆš–žŽŸ”¾žœÒŸÉ Œ‰Ÿ”¡šÅŒ ¢¾ž ‰ŸÀ ¾ÁŒ–ž‰•ŸÒ‘Ç ¡–”Á ’”ÆÊ ’,À ŽÅ•’ÀÉ ƉŽÈŒ‹”Á ¼ŒÇ Ž”Á ’Â
˜Ÿ•, ¡–Á”‰ŸŒ ¢¾ž ‹ÒŸš“‰Å ’ʝŒ–Œ‘ŒŸ‘ ¡˜Éŝ¡ÓÁ‘¤œ–Ê ž¡¼‘¾ŸÒ¡‰‘à šÃŽÁ”’˜Â Ÿ•
¢¾ž ¡‰ž¾Ÿ‘›ŸÉ Œ¢¼ÊÂŒ.

2. ¥ž”žŠŒ‰ÀŸ¾ŒÁ ÓÁ‰Ÿ‘

2.1 ‰Ÿ”¢œ‰‹‰Ç ŠŒ—ÈʔÀŸ¢”Ò¾ŸÒÓÁ‰Ÿ‘
˜ŸœŒÙÁ ¼É—à ”ÈÊ ŸÀ ŠŒ¢”Ò¾ŸÒӉÁ Ÿ‘¥‘“Ê ‰Å Á• ¡ŠÆʟ‹Ç‰£˜”¡‹ÁŒ›ÉŸŒ—‘‰‘Æ ­Ÿ”Áʔ

‹ž”ž•¾À œŸ”ŒŸ”Ž”È ‰ŸŒ˜‰Á ‰¥À ‘–Ê žÇš‰Á”‰œŸÒ¼ÉŸ” ¢¾ž É Œ¼ŸŒ¡˜ÉÅ ”ŸÀ ¡ŸÆ
•Á”‘Ÿ—Ê”È ŸÀ ¤œÊœÙǑ˜”ÆÊ ‰Ÿ‰‰Ÿ”“‰Å ‰Á‰ŠÁŒ ‰‹À ‰Å Ÿ”’‘Á Ž” ‹ž‘üÃɕɚÀ ‹Ã ҟš’Ç ¼ŸÀ ŠŒ
˜Ò‰¡ŠŸÆ . ¢—”–ž’•‘Á ‰Ÿ”¼ÀŸ‘ ¤”‰Ÿ”ÒÉ ¡œÙÅ —ÊȔŸÀ ‹Å‰Ÿ”ÒŸŒ¢—”’‘ ’˜ÀÉ ÆҘ”Á ‘ÒÊ 

1

¼ŸŒ¾•Á ¾žœÒɟŒ”‰ ¢¾ž ¤”‹Ç‰. ¢—”¼ŽÃ Œ‹‰Å Ÿ”ŽÊŸŒ‰ŸÀ ¾ŒÁ œÅÙ ¢‰”É ŽŸ”˜Ÿ¤”‹‰Ç
›ŸÉ Œ‹É Œ¢‹ÒÊ , ”Ô•”Ô” ¢¾ž –‘ ¾•Á ¼ÉŽÃ Ǒ; ¤”Šž”ž‘Ô҉Á”¼ŸŒ‘ŸÊ ””‰‰À’Ê Œ¥‘ŽÊ ŸÀ
œÙґ¡ŽÁʔ¼ŸŒ ¢¾ž ŽŸÊ ŒÓŸ‰“Ÿ”¡˜ÅÉ ”ÀŸŽŒÉÆ —ÊȔŸÀ ¤œÊ¥–¡“ÂŒ¡Š‘¼É­Ã ÊÁ”¤œÊ–‘¥˜. ¢—”¼ÃÉ
ŽŸš‹:Å ‰Ÿ””ŸÀ ˜Ÿ—”ÈÊ ŸÀ ‰‹Ç‰¥–Ž“ÈÉ Ÿ”¼É­Ã ÊÁ”–ž’Ò Á‘.

¡šÉÅ ¼Ç‰›ŸÉ Œ¡–Á”¥–’Ÿš¢—”‰Ÿ” ¢¾ž ¡–ŸÊÆ ­Ÿ¼Ã“É ʼn‰ÀŸ”‘Æ ¥Ò,Ê ‹ÉÀŸ‹”Å ŠŒÒÁ”¼Ã
˜‘Ä Žž˜Ÿ –à ‹.Ž , ¡Ò¾Ÿ £šŒ ”Ÿ¼Ã —ÈʔŸÀ ¢”Ò¾ŸÒӉÁ Ÿ‘ÀŸ”Ò”
¼ŸÉ ” ˜Êš‘ÒÊ ŽŸ¾žÒÁ‘¼žœŸ”ÒԌ”Á ŸÀ ”Ò” ‹”Æ ¢¾ž ˜ž”Á‰ŒŸ”–ž’ÂÒÁ‘¼šÃÉ ŸŸ‰
¡Š‘¼Éí”ÁÊ ‰ŒœÙ”¼ÁŒ­‘Æ ¡ŒÉ ”ŸÀ ˜Ÿ£‘¼ŸÉ ” ÔŒŽšÆ ‰”Ç ¾žÒƌ ¥‘–Ê š’ÒÆ ¡–”Á ŽŸ¾žÒÁ‘
¼žœŸ” £‘¥‘Ê¢•ÉŒ‰¡–Á” ¢Ç ¾ÊÒ£’”¬Ã ‰Ÿ‰‹Ç‰—ŸÉ ”¡Š‘¬Œ¼Ÿ, ¼ŒÉÆ ”Ÿ¬Œ
˜žŸ ¢¾ž ŠÊŸšŽŸ¼ŸŒ¡¾‰¼ à ¼ŸŒ¤’Ê•ŸÊ ”œÒÆ ŠÒÆ šŒÉÇ ¬ŸÊ Ž¼ÉÈ ­Éà Á”Ê –ž’ÂÒÁ‘¢œŒÉ ¬ÄŒÉ ¼˜Éà È
˜ž”ŒÁ Ÿ‰””ÊÁ ‰ÀŽ•Å ’¡ÉÀ ‘”à ¼ŸŒ¥–ŽÉ“È Ÿ”¼ÉíÊÁ”¡Š‘–Æ‘–É ‘ÒÊ ‹ÒŸš–‘¥˜¼‰Ç –ž ‰Ÿ”.

‰Ÿ”¢œ‰‹‰Ç ŠŒ—”ÈÊ ŸÀ ¢”Ò¾ŸÒӉÁ Ÿ‘¤”‹ŒÊÁ ”¢Êà š”É ¥ž”ž”Á ¤œÉœÙҌŠŒ‰ŸÀ ¾ŒÁ
–ž’ÂґÁ ¢’ɤ”Šž”ž‘ÔҚ”Á ¡–Á”‰Ÿ”–ž¾Ÿ¥›ŸÉ Œ¡•Á ¢Ž• ¢¾ž •Á ŸŠŸ¬ŸÊ ¤”
–žœÒ‘Á ‰Ÿ”Ó‰Ç ӟ” ¢¾ž Ä‘‹Œ–ž¡¼‘ÅɔŠŒ‰Á ‰ž˜‘Á Ÿ¡š½Â‰Ÿ ¢¾ž ¾È‰š.Å

2.2 ‰Ÿ”¡Ó‘Á ¾‘Á “ž–žœŸ”ŠŒ‰Œ¢¾ –‹Ã .Ž 1960
šŸ¤”Ò”Á ¼Ã ŽÂŒœŸ –à ‹.Ž ‰Œ˜”Æ ¼žœŸ”¾Ÿ•Ÿ‰Ÿ‘¼Ã ŠŒ‰Œ¼•Á ¾Ÿž

Ÿ”ŸÁ‰¼Ã•É ”Á Ÿ£‘ÓÊ ¡‰‰Œ¢¾ ¥‘‰Ê ‰ÀÉ Ÿ”¾Á‘“ž–žœŸ”£‹É”¾šÊÆ ¾Á‘“ž•Ÿ”¡ŸÊÆ ŽšÆ
Žž”‘‘ÒÊ ‰Ÿ”‘Ä ¡ŸÆ Žž¬Ÿš•” , Žž“Ÿ”Òà ¼Â ž,Ç ¼ž”Ÿ‹Ÿ” ¢¾ž Žž“Ÿ”¼ŽÃÉ ŸÀ ‹”Á
ÉŔ¦. £‘¥‘ÓÊ Á•‰Ÿ”Žž¬Á•Žž¬”È ›ŸÉ Œ¢ŠŒ¢ÓŒŸ‰ŸÒ”ž‹”œÒÙ ŒÒԌ”Á ¡–”Á ŸÀ ”Ò”
œÙŸ­Åɔ‹”Æ ŒÄÉ ¡Ó‘Á ¤œŽÊ ž“Ÿ”ž‰Ÿ”¼ŒÁ ­‘Æ ¥‘’Ê ‰Æ ›ÉȤ”‰ŸÀ šŠÅ Œ‰Œ¢¾. ’ÀɬʟŽž˜Ÿ•
‰Ÿ””ÃÊ, Žž˜Ÿ¢œŒÉ Ÿ‘ÀŸ¡–”Á ’ʝŒ¡–‘à ‰Œ–žšÇ ¢¾ž –ž‰Ÿ‘Æ‰¡¾‰Ã ¾‘Á “ž•Ÿ”ŠŒ
¡ÊŸÆ ŽšÆ Žž¬‘ , ˜ÈšÃ ¬ŽÉÀ žœÒ”Á ¢¾ž ¢’ŒÉ ’ŒÊÁ ¡ŸÆÊ ŽÇÒÁ””ž˜šÈ Ÿ ¡–”Á ”Ÿ‰Æ ¾Á‘“žšÆ”’‹Ã ”Æ
¤­.É Ÿ‰””ÁÊ ‹ž”ž¾‘Á “ž–žœŸ” ¢¾ž ¢”Ò¾ŸÒÓÁ‰Ÿ‘ ¥‘ʚÉŸ”¡¾žŸÓÉҚšÅ‰”Á
¢¾ÒÊ ŽÊŸŒ’ŒÁÊ ‹ž”ž‰ŸÀ šž‰Ÿ”Ž”Á ’˜Â Ÿ•¡–Á”‰ŸŒŠÄʔ¤”Ò”Á ¼Ã ’ǾŸ –à ‹.Ž

¡“ŒÂ ÒŸÉ ¢”Ò¼ŸŒŽ”Á ’˜Â Ÿ•¡–Á”‰ŸŒ ¥‘ÓÊ •Á ‰Ÿ”™”ÅÊ ™‹È ”Å šŸ‰Ã ‹ŒÁÊ ¬ŒÄÉ ¢’É ‰Á ‰ž˜‘Á
Ÿ¡š½‰Â Ÿ‰•À É¥À ‘Ê›‘Ç ¡ŸÆ . ‘ÉÁŒ”Áʔ, šŸ¤”Ò”Á ¼Ã ¼”Á ҟ ‹.Ž ”Ÿ˜”Æ ˜šÈ à ¬ÉÀŽžœÒ”Á
ŽÆš¼Æ•ŠŒ‰Œ¼žœŸ”¥¼, ¼žœŸ”œ”ÇÉ œÒԑ”Ÿš¤’Ê ¢¾ž ¼žœŸ”Ó•Á ŸÊ Œ™¾Ã •Â –” •‰Ç

15

ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດ£š’”à ž‹”œÒÙ ŒÒԌ”Á . ’¬ÀÉ ŸÊ Žž˜Ÿ•‰Ÿ”‘ÁɌ‰ŸÉ Ò ‰ŸÀ ¾ŒÁ –ž‰•ŸÒ‘Ç ŠŒ¢”Ò¾ŸÒ
ӉÁ Ÿ‘ŽšÆ ¼•Æ ‰•Á ‹ž”ž¾‘Á “ž–žœŸ” ¢¾ž ŸÒ”ž‹”ÒԌÁ” ¥‘˜Ê Ê š‰Á”ŽÈÓÊ •Æ ›ÉŸŒ
˜¾Â žŸ‘œŸ” £‘Žž¡˜Ÿž”‰Á ÓƕÒ¾ž”Æ Ž¼Ã Œ ¥‘ÊŽÊÓÈ Æ•”Æ ¡“ŒÂ Ҕ Ÿ¼ŽÃ ‘Ç ¼ÊŸ ¢¾ž ¥‘Ê
¡Ž ŽžœÙžÒà ‘Â ›ÉŸŒŽšÆ ‰Ô‘¡˜ÅÉ –‰Æ –Ê ŒšŸ’˜Ç šÈ ŠŒ’”Æ . ¢’¡É ˜ÉÅ œ‰ÃÙ ¡Ò”ÁÊ ‰Ÿ”¡ŽœŸ
ŠŒŸÒ”ž‹”ÒԌ”Á ¢¾ž ӉÁ ŽŸ‰ÀŸ¾ŒÁ –ž’Ò ‘Á . ‰ŸÀ ¾ŒÁ ¢”Ò¾ŸÒӉÁ Ÿ‘ ¢¾ž ‹ž”ž
¾‘Á “ž –žœŸ” ŒÉÄ ’Á‘Ž” ¤“”’ÒÆ ‰Ÿ‰ÒԌ”Á ¤”‹”Å ÒÁ”¼Ã ¼Á”ÒŸ –à ‹.Ž .
¢’ɼÁŒŽŒ‰ŸÀ ¾ŒÁ ‰ÀŒÁ ŽÅ•’ÓÉÀ ÒÉ ššÅ‰”Á ¤”‰Ÿ”’ŽÃ ‘Á ’È ”Æ ŽŸšŸ‘–‘Æ –É ¼ŒÉÆ ¥œœ”à ¢¾ž ’ÒÆ
¡šÅ ŒÔŒŠÒŸŒ¥‘¤Ê ”Ò”Á ¼ à šŒÁ ‰” ‹.Ž ; –‘Æ –ɝ—ÆŒÊ ŽŸ¾,à ÀŸ¡¬Å, ŽÉҔ¤œÉ
¢ŠÒŒœÙҌ˜ž•ŸŒ ¢¾ž ŠŒ¼‰Ç ¢ŠÒŒ¼ŸŒ˜Ÿ‰’Ÿ¡Ò”Á ‰ ¡Ó‘Á ¤œ¡Ê Š‘–Æ‘–É ’‘‘
‰Á”’ŒÁÊ ¢’¡É ¬Å¡“ŒÂ ¤’.Ê

2.3 ‰Ÿ”–žšÇ ŽŸšÑɟ¼Éà ½È ‰Â –à ‹.Ž 1961
˜ŸœŒÁÙ ¼“Éà ‰Å ’¤Ã œ–Ê ž¾Ÿ¥¤”¡Š‘¼ÆɌ¥œœÃ”, ‰Á ‰ž˜‘Á Ÿ¡š½‰Â Ÿ¡‰‘à šÃ‹ÒŸš›ŸÊ ”

‰ÒÆ ¼Éà žŽÈ”¡Ž‘” ¢‘” ˜Ò‰¡ŠŸÆ ÄɌŽž¡¬Ã¤œšÊ ‰Ã Ÿ”›Ç‘ÂŒ ¢¾ž ¡–‘à ‰Œ–žÇš¡¢Ã ”Ò
¡˜ÅÉ ¢‰Ê¥Š•”Á œŸ¾ŸÒ. ‘ŒÉÁ ”Ê”Á , šŸ¤”Ò”Á ¼Ã šÂ“”Ç Ÿ –à ‹.Ž ‰Œ–žšÇ ¢‰Ê¥Š•Á”œŸ
¾ŸÒ ¥‘Ê¥ŠŠ”ÊÄ ¼É¡Ã Ã¢”Ò”ž‹”œÒÙ ŒŠŒ–ž¡¼‘ŽžÒ‘ Ž £‘š à –ž¡¼‘¡ŠŸÆÊ ÓÒÉ š ¢¾ž
ÒÁ”¼ à š“ ǔŸ ‰¥À ‘Ê¡–‘à ‰Œ–žÇš Žž¡‘‘Á –ž‰•‘ÒÊ  Žž¡‘Á‘¡ŸÆÊ Ž˜Ç Ÿ”ÇÒŒÆ , ¡ŸÊÆ
ŽÇҔÁ ”ž˜šÈ Ÿ, ¡Æʟ•”Ç ÊšÈ ”žŸÀ –ŸŽ‰Á ¥‘Ê Á‘’ŒÊÁ ŠÊĔ¼Éà ¡šÅŒ½È ‰¤‰‰Ê Á•¡šÅŒ¡¢Ã ”Ò ”Æ
šŸÓ‘Ò”Á ¼ à ¼ŒÁ ÑŸÉ ÄɌ¥‘Ê¡”Á “ž¢œŒÙ ‰Ÿ”ÓÒÉ š‰”Á ¢¾ÒÊ ’‰Æ ¾ÆŒÁ‘’ÁŒÊ ¾‘Á “ž•Ÿ”
–žŽšÆ ÑŸÉ  ¢¾ž ¡‘”à ’Ÿš£‹Œ‰Ÿ” ‰Ÿ”¡šÅ Œ Š‹ÊÀ :ŠӕÁ –ž‰”Á ŽÂ‘¡Ž¾˜Ã Ÿ• –žŸ¼– ž
¥’–žŸ”Æ , ӕÁ –ž‰Á”‹ÒŸš¡–Á”¼ŸÀ ¢¾ž ‹ÒŸš¡–”Á ¾ž•Ô•ÓԕÓʝŠŒŽŒÁ ‹šÆ , ¢‰Ê¥Š
Ãґ ‰Ÿ”¡–”Á ›ÉȊŒ–žŸÆ”’Ÿš¢”Ò¼ŸŒŽÁ”’˜Â Ÿ•¡–”Á ‰ŸŒ, ‘ŸÊ ”‰Ÿ”’ŸÉ Œ–ž¡¼‘¢š”É
–ž’ •‘Á ’ŸšœÁى‰Ÿ”›ÉÓÈ ÒÉ š‰Á” ŠÊÀ ›ÓÉÈ ÉҚ‰”Á ›ŸÉ ŒŽ”Á ’ ¢¾ž ›”Å ›ÈÉ¡–Á”‰ŸŒ›ŸÉ Œ¢¼ÊÂŒ.

3. ‰Ÿ”ÓҚ¾ŸÒ‹ÁŒÊ ¼ŽÃ Œ

3.1 ‰Ÿ”ŽŸÊ Œ’ÁŒÊ ¾Á‘“ž•Ÿ”–žŽšÆ ‹ÊŒÁ ¼Ã 2

4 14 İĿŌĭĪŌĤʼnœŁĽĹŒ ĵ4 İĿģļįĵń ģŁĮŁĪŁ, ģŁŗ İŌň ħĩ, ħĮń , ŎĨĹŋĪ, Őĭ, ļĦŀ ģĪŃ , ļŋģĸĦŀ ŌŢņļ, ŎİŎĸĩ, ĵŋĮĵŁ,
ĻĹŋĪĮŁĵŏī,œ ĺŁĭŁĸĿĮĿĸĪŀ İĿĨŁĭŃİĿŐī İĿĨŁĨĮʼn ĻĹŋĪĮŁĵ, ļŁŌĵķģŃ Ł ōĸĿ ļĮŃ ŌĪĩ.

15

—Æ”‰Ÿ”–ž¾Ÿ¥ŠŒÁ‰‰ž˜‘Á Ÿ¡š½Â‰Ÿ ¢¾ž ¾‰È š¤Å ”•Ê”Á Ó•Æ ’ÉŸŒ¦œÁŒÙ Ÿ‰‰Œ–ž
šÇ ˜Æ•–ž‰”Á ŠŒŽŸšŽž¡‘Á‘¼ÉÃ ½È ‰ £‘Žž¡˜Ÿž‰Ÿ”–ž¾Ÿ¥¤”•ÁʔÓƕœÙҌ”ŸÀÊ ¼Ÿ¥‘Ê
¡–Á”‰Ÿ”•ŒÁ ‹•Á ¤œ˜Ê ҉¡ŠŸÆ ’Ê Œ” š¡–‘à ‰Œ–žšÇ —¢ÈÊ ¼” 3 ÑŸÉ Š”ÄÊ ¼ÉüŒÆÉ ¥œœ”à ¤”
ÒÁ”¼Ã š“ ”Ç Ÿ –à ‹.Ž . ‰Œ–žšÇ ‹ÁŒÊ ”ÃÊ ¥‘Ê’‰Æ ¾ŒÆ ‰Á”ŽÊŸŒ’ŒÁÊ ¾‘Á “ž•Ÿ”–žŽšÆ ÑŸÉ 
ŠÊĔ¤”Ò”Á ¼Ã šÂ“”Ç Ÿ –à ‹.Ž £‘¢šÉ”Žž¡‘‘Á ¡ÆʟŽÒÇ ”Á ”ž˜šÈ Ÿ ¡–Á””Ÿ‰Æ ¾Á‘“žš”Æ
’à ¢¾ž Žž¡‘Á‘¡ŸÊÆ Ž˜Ç Ÿ”ÇÒŒÆ ¡–”Á ӝŒ”ŸÆ‰ ¼ÁŒ¡–Á”¾Á‘“žš”Æ ’Òà ŸÉ ‰Ÿ”‰žÒŒ¡Ž‘“ž‰‘Â
¢¾ž ¢—”—ŒÁ . Ÿ‰””ÁÊ šŸ¤”ÒÁ”¼Ã š“ ǔŸ ‹ž”ž¾‘Á “ž•Ÿ”–žŽšÆ Ñɟ¥‘Ê¥Š‰Œ–ž
šÇ ‹ÊŒÁ –ž“šÆ šž¡¾‰Ã ŠŒ’”Æ ŠÊ”Ä ¡ŒÂÉ ¥‘”Ê ÀŸ•Á”œŸ’ŸÉ Œ¦šŸ¢‰¥Ê Š›ÉŸŒÓ•Ã ‘ÒÉ ” £‘Žž¡˜Ÿž
‰Ÿ”–ž‰Ÿ‘›Ç‘ŒÂ ¤”Š•¡Š‘¼ÆÒÉ –ž¡¼‘ ¢¾ž –ž‰Ÿ‘¢”Ò¼ŸŒ”ž£•Ÿ˜Ÿ¤” ¢¾ž
”ž£•Ÿ‰Ÿ”’ŸÉ Œ–ž¡¼‘.

3.2 ‰Ÿ”¡”Á ŽÁ”Ÿ¡¢Ã ”Ò‰ÔÉ Ò‰•Á ¾ŸÒ
˜ŸœŒÙÁ ¼‹Éà ž”ž¾‘Á “ž•Ÿ”–žŽšÆ ¥‘ÓÊ •Á ‰Ÿ”¢’ÉŒ’ÊÁŒ¡–”Á ¼ÃÉÓÔ•ÓÊ ¢¾ÊÒ, —¢ÊÈ ¼”

ŠŒ‹ž”ž¾‘Á “ž•Ÿ” Ñɟ ‰À¥‘Ê¡‘”à ¼ŸŒ¥–ÓÒÉ š‰Œ–žšÇ ¼ÉᏢà ”Ò ¡˜ÉŝŽÅ•’ɤÀ ”
‰Ÿ”¢‰Ê¥Š•”Á œŸ¾ŸÒ ¡ŒÂÉ ”ŸÀ £‘¼ÉŸ” ‰Â”š ˜Æ”¡Ž”Ÿ, ¼ÉŸ” ŽÇ˜Ÿ”ÒÇ ŒÆ ¢¾ž ¼ÉŸ” £Œ”É
ž”ž”‰”. ¤”ÒÁ”¼Ã ‰À¾ž‰‘Æ ‹.Ž ¼ŸÉ ” ‰” šÂ ˜”Æ ¡Ž”Ÿ ’ŸŒ¬ÊŸ¾Á‘“ž•Ÿ”–ž
ŽšÆ ¼ŒÁ Ñɟ¥‘ʝɟ”“ž¢œÙŒ‰Ÿ”’ÀɉŒ–žšÇ Òɟ‘ÒÊ ‰Ÿ”ŽÊŸŒ–ž¡¼‘¾ŸÒŽÁ”’˜Â Ÿ•,
¡‰ž¾Ÿ‘, ¡–”Á ‰ŸŒ, –žŸ¼Â–ž¥’, ¡‰ž˜Ÿ• ¢¾ž ÒÁ‘¼ž”Ÿ“ŸÒ”. šŸÓ‘ÒÁ”¼Ã
‰À¾ž‰‘Æ ‹.Ž ‹ž”ž—¢ÊÈ ¼”¼ÁŒ –ž¡¼‘¼¡Éà ‹Ã¡ŠÊŸÆ ÓÉҚ‰Œ–žšÇ ¢‰¥Ê Š•Á”
œŸ¾ŸÒ¥‘ÊӕÁ ӝŒ¡ŸÆ ¡‰žŽŸ”˜Å”Ê “Ÿ”ÒŸÉ ‘ÊҐ‹ÒŸš¡–Á”‰ŸŒŠŒ¾ŸÒ, ‹ž”ž‰ŸÀ šž
‰Ÿ”‰Ò‘‰ŸŽŸ‰”Æ ‰Ò‘‰Ÿ‰Ÿ”–ž’•Â ‘Á ¢—”‰Ÿ”‘ŒÁÉ ‰ŸÉ Ò ¢¾ž ӕÁ ÓÊ¾È Á‘“ž•Ÿ”–žŽšÆ
ÉÆҋŸÒ¢œŒÉ Ÿ‘ŠŒ¾ŸÒ.
‹ŸÀ “Ÿš:

‰Ÿ”œ”Á ¼Â‘’ŽÉÀ ÊŠÈ Œ‰ŸÀ ¾ŒÁ ¢”Ò¾ŸÒÓÁ‰Ÿ‘Žž¢‘Œ‰‹Å¢”Ò¤‘? ž¼Â•Ÿ
¥ž”žŠŒ‰ŸÀ ¾ÁŒÓÁ‰Ÿ‘Žž¢‘Œ‰¢”Ò¤‘¢‘"É
ÉŒÆ ž¼•Â Ÿ‰Ÿ”—ÉŸÒƌ–‘ ¾Ê šŽ‘Á ’ŠÈ Œ‰Œ˜Á”¼Ã "
Éƌž¼•Â ŸÒ¼‰Ã Ÿ”¢œ‰‹‰Ç ŠŒ—”ÊÈ ŸÀ ¢”Ò¾ŸÒӉÁ Ÿ‘"

15

ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດ •‘Æ ¼Ã 17
‰Ÿ”‰ŽÀÉ ŒÆ ‹Ÿš˜¡Â Ž‘ ¢¾ž ŽŒÆ ‹Ÿš˜Â¡Ž‘¡˜šÉà ¼žÒʝŒ‰Á ‰ž˜Á‘

Ÿ¡š½Â‰Ÿ ¢¾ž ‰Ÿ”’ÉŽÀ ŠÈÊ Œ–žŸ”Æ ¾ŸÒ

1. Á‰‰ž˜Á‘Ÿ¡š½Â‰Ÿ¡˜šÃÉ ¼žÒÎŒÆ ‹ŸšÓljӟ”¾ŸÒ

1.1 ‰Ÿ”¼ŸÀ ¾ŸŽ”Á Ÿ¡¢Ã ”Ò –à ‹.Ž 1962
Ž”Á Ÿ¡Ã¢”Ò –à ¥‘¡Ê ӑÁ ¤œ–Ê ž¡¼‘¾ŸÒ‰•Á ‹”Å šŸŽÈ‹É ҟšŽžœŒÆ• ¢¾ž ŽŸ‰”Æ

‰¥À ‘ÊӕÁ ÓÈʋҟš¡–Á”¡‰ž¾Ÿ‘, ŸÀ ”Ÿ‘ž¼– ž¥’, —”Å ¢—É”‘” Á”‹Æ•“ÒÊ ”ŠŒ¾ŸÒ ¢¾ž
¾‘Á “ž•Ÿ”–žŽÆš¢œŒÉ Ÿ‘Ã‰‹ÊÁŒ¬ŒÉÄ . ¢’¤É ”Šž”ž‘Ô҉”Á ”Ê”Á , ‰Á ‰ž˜‘Á Ÿ¡š½‰Â Ÿ˜‘Á •ÀÉ
¥‘ʾ‘Æ ¾ž‰”Æ Ç•ŸÓljӟ” ¢¾ž ˜žŸŸš‹”ÊÆ œŸ¼Ç‰Ò¼Â ɟ”¡˜ÅÉ ¼ÀŸ¾ŸŽÁ”Ÿ¼É¥Ã ‘¡Ê ”Á
‰”Á ‘ÊҐ‰Ÿ”ŽšÆ ¼•Æ ¼ŸŒ‘ŸÊ ”‰Ÿ”¡šÅ Œ ¢¾ž ‰Ÿ”¼žœŸ” ¡˜ÉÅ ••Ã •ÁŒ‹•Á ‰ŸÊ Ò¥–¡“ŒÂ ‰Ÿ”
‘•Á Ž”È ‰ŸÀ ¾ÁŒ–ž’ÂÒÁ‘.

¡˜ÉÅ –ž’•Á‘¢—”‰Ÿ”‘ŒÉÁ ‰ÉŸÒ Á‰‰ž˜‘Á Ÿ¡š½‰Â Ÿ¥‘Ê¡’ŸÆÊ £Óš¡ÆŸ˜Ò‰¾‰È š‘Å ŸÀ ¡””Ã
‰Ÿ”¡‹ÅÉ ”¥œÒŠ‘Á ŠÒŸŒ ‰Ÿ”–ž’•Â Á‘ŒŸ”ŠŒ•”Á ‘Ÿ¾‘Á “žšÆ”’Ã, ӝŒ¾Á‘“žšÆ”’,à ˜ž”‰Á
ŒŸ”ÑŸÉ ¢”Ò¾ŸÒӉÁ Ÿ‘ ¢¾ž ‰ŸÀ ¾ÁŒ¡–”Á ‰ŸŒ. ˜Êš””ÊÁ ˜Ò‰¡ŠÆŸ¥‘‰Ê ‹ÉÀ ž‘’à ŸÉ Œ¦Š”ÊÄ ¡˜Éŝ
¤ŽÉÓŸÊ –ŸÊ ŽÃ¢”Ò¾ŸÒӉÁ Ÿ‘ ¢¾ž ‰ŸÀ ¾ÁŒ¡–”Á ‰ŸŒ ¡”ÉÁ : ‹ž‘¾Ã •‹Ÿ‘’ž‰ŸÀ ˜”Á ¡‰
¡‰‘Žž¬Ÿ ¤”Ò”Á ¼Ã ‰šÇ ˜Ÿ ¢¾ÒÊ ‰ÉŸÒœŸÒŸÉ ˜”Á ¡‰¡‘Å ” Ž”È ”ž¾Ÿ‘Ñɟ¡–”Á
‰ŸŒšÃŽÒÉ ”˜ÒÆ ˜Á”‰•Á ‹ž‘”à Êà ¢¾ž ‹ž‘þ•‹Ÿ‘’ž‰ÀŸ¼ŸÉ ” ‰” ” ˜Æ”¡Ž”Ÿ ¾Á‘“žš”Æ ’Ã
ÒŸÉ ‰Ÿ”‰žÒŒ‰Ÿ”’ŸÉ Œ–ž¡¼‘ ¼ŒÁ ¡–”Á œÒÆ ¬ÊŸŽ”Á ’˜Â Ÿ•¡–”Á ‰ŸŒ ¤”’”‹ŸÉÀ ŠŒÒ”Á ¼ Ã
¡šŽŸ –à ‹.Ž . ¡œ‘‰Ÿ””ÃÊ ¥‘ŽÊ ŸÊ Œ‹ÒŸš‰ž¼•Æ ‰ž¡¼Å ”›ŸÉ Œ¤œœÉ ÒÙ Œ¼ŸŒ‘ŸÊ ”‰Ÿ”
¡šÅ Œ ¡ÉŒŽŒÉÆ —”Æ ¤œ–Ê žŸ”Æ ¤””ž‹”ÒԌ”Á œŸÙ ˜Á”‹”Æ ¾‰Ç Š”ÊÄ ’ŽÉÀ Ê‹È Á‘‹ŸÊ ”’ÉÀ‰•Á ‰Ÿ”‰ž
¼ŸÀ ¼•ÃÉ ÉÀ ’Ç ¼Â ŸÀ ŠŒ˜Ò‰¡ŠÆŸ. ”‰Ÿ‰”˜Êà ҉¡ŠŸÆ ŒÁ ¤Ê‹ÒŸš˜žŸŸš ¢¾ž œŸ¼‰Ç Ò¼Ã
¼ŸŒ¡˜ÅɝŽŸÊ Œ‹ÒŸš¢’‰¢‰ œÙÅ ŽŸÊ Œ‹ÒŸš–”ÁÉ –ÉҔ¤”‰ŸÀ ¾ŒÁ ¡–Á”‰ŸŒ ”Æ ¡ÓÁ‘¤œ‰Ê ŸÀ ¾ÁŒ¡–”Á
‰ŸŒ¡‰Ã‘šÃ¢”ҋ‘‹”¢‹”, ŠŸ‘œ‰ÙÁ ­”ÁÊ ¢¾ž •ÉÀ¡‘Á‘ŠŸ‘£‘Žž¡˜Ÿž‰Çɚ¡ŸÊÆ ŽÇÒÁ””ž
˜ÈššŸ ¡‰‘à šÃŽŒ¼ŸÉ ÔÉ Œ‹:Å ¼ŸÉ ÉԌ¼¬Ã ÉŒÄ ¢š”É ¡œ”Á ‘ÔŸÀ ”ž£•ŸŠŒ‰Çɚ˜šÈ à ¬ÀɎžœÒ”Á
¤”‰Ÿ”¤Ê‰ŸÀ ¾ÁŒÓ”Ç ¢ÓŒ¡˜ÉÅ –Ÿ•–Ÿš¢”Ò¾ŸÒÓÁ‰Ÿ‘ ¢¾ž Žž¬Á•Žž¬È”¡ŸÆ ‰Ÿ”ÉҐ

15

¡œÙÅ Ÿ‰Ÿ¡š½Â‰Ÿ. ¼ŸÉ ÔÉ Œ¼ÃŽŒ¢š”É Žž¬•Á Žž¬”È Ž”Á ’˜Â Ÿ•¡–Á”‰ŸŒ. ‘ŒÁÉ ””ÊÁ , ŒÄÉ ¡Ó‘Á ¤œÊ
‰Ÿ”–ž’•Á‘ŒŸ”ŠŒ¾Á‘“ž•Ÿ”–žŽšÆ •ÉŽÀ ŸšŸ‘¡‹ÅÉ ”¥œÒ¥‘’Ê ŸšŠÀʉŸÀ ”Æ‘’ŸÉ Œ¦.

¥–‹ÔŒ‹‰ÉÈ •Á ‰”Æ •Ç Ÿ¢•ŒÉ ¢‰¼ŸŒ‰Ÿ”¡šÅŒ˜Ò‰¡ŠÆŸ¥‘¤Ê Ê‰”Æ •Ç Ÿ¢•ŒÉ ¢‰‰Ÿ”
¼žœŸ” ‹˜Å ҉¡ŠŸÆ ¥‘ʤ‰Ê ŸÀ ¾ÁŒ¼žœŸ”ŠŒ˜ÈšÃ ¬ŽÀÉ žœÒÁ”¡ŠŸÆÊ ¥–Ê ”¢ÑŒ¤”‰ŸÀ ¾ÁŒ¡–”Á
‰ŸŒ‰Œ¢¾ ¡˜ÉÅ ¢”¤Ž’É ‘Á ¢¾ž ‘•Á ŽÈ”‰ŸÀ ¾ŒÁ ¡–”Á ‰ŸŒÓÁ‰Ÿ‘ ¢’¢É —”•ÉÀŽŸÀ ¡¾‘Á —Æ”. Ÿ‰
””ÁÊ , ˜Ò‰¡ŠŸÆ ŒÉÄ œ”Á šŸ¤‰Ê ÀŸ¾ÁŒ¼žœŸ”•Ç‰£š’Ô•Á ¢’É¡‘Å ”¡šŽŸ –à ‹.Ž ¡–”Á ’”ÆÊ
šŸ‹Å ˜Èš¬Ã ŽÀÉ žœÒ”Á ¥‘¤Ê ‰Ê Œ¼žœŸ”œŸÙ ‰ÒŸÉ ‹”Æ •‰Ç £š’¼Ã ŒÉÆ ¥œœ”à , ÔŒŠÒŸŒ
¢¾ž ‘”¢‘”¡Š‘–Æ‘–É œŸÙ ¢œÉŒ¤”¼ÒÆÉ –ž¡¼‘ ¡ÓÁ‘¤œÊ¾ŸÒ‰•Á ‹”Å Ž˜ÈÉ ŸÒžŽŒÆ ‹Ÿš‰Ã
‹ŒÊÁ ¤­.É Ò”Á ¼ à ‰”Á Ÿ ”Ÿ˜”Æ ˜šÈ ¬Ã ɎÀ žœÒÁ”¥‘¤Ê Ê‰Œ¼žœŸ”–‘ ¾Êš ¢¾ž ŒÂ
–Å”¤ŽÉŽŸÀ ”‰Á ŒŸ”¢”Ò¾ŸÒӉÁ Ÿ‘¼ÒÃÉ ÔŒ”Á ¡Ó‘Á ¤œÊ¼žœŸ”¢”Ò¾ŸÒ¡ŽÒà ‘Â ŸÀ ”Ò”¬ŒÄÉ .
¡œ‘‰Ÿ””ʛà ‘Ç ’¾ŒÆ £‘‰Ÿ”¾žŒ•Á ŠŒ‹ž”ž‰ŸÀ šž‰Ÿ”‰Ò‘‰ŸŽŸ‰”Æ ¢¾ž –ž¼Ÿ”‹‰ÉÈ Œ
–žÇš¡Ã¢”Ò. ҔÁ ¼ à ˜ž‰Â Ÿ¡š½‰Â Ÿ ¢¾ž ¼žœŸ”‰šÉÇ ÃŸ£’¥‘¼Ê ÀŸ‰Ÿ”Ê š
ÓƕŽž¢‘Œ‰ŸÀ ¾ŒÁ ›ÉÈ¡Š‘ŽÃ Ÿ”ŠŒ–ž¡¼‘¥¼ ¡˜ÉÅ ‰Ôš˜Ê š¤œÊ ‰Ÿ”ÉҐ¡œÅÙ ¼žœŸ”œÉ”Ç
ÒԌ”Á ¢¾ž ¤”Ò”Á ‘Ô҉Á””ÃÊ ”Ÿ˜”Æ ˜ÈšÃ¬ÀɎžœÒÁ” ‰À¥‘šÊ ‰Ã Ÿ”˜•Æ –ž¡¾žŸ‰•Á ¡ŸÊÆ ŽÇ
ҔÁ ”ž˜šÈ šŸ¼¡Éà ӝŠ”˜‰Á ŠŒ¡˜”É ¡˜ÉÅ ¤œ¡Ê ŸÊÆ ŽÇҔÁ ”ž˜šÈ šŸ ¾Ÿ‰Ÿ‰‰Ÿ”¡–Á””Ÿ‰Æ
¾‘Á “žšÆ”’¡Ã ˜ÉŝÇ•¡¾‰Ã ¾‘Á “ž•Ÿ”–žŽÆš¢’‰É “À ‰Å –ž’¡Ž‘.

šŸÓ‘Ò”Á ¼ à ¡šŽŸ £‘–ž’•Á‘’Ÿš‰Ÿ”•”Á ŸŠŒ”Ÿ˜”Æ ˜šÈ à ¬ŽÀÉ ž
œÒ”Á , ‰–Ç žŽ‘ ž¥˜ ¢¾ž Ž£Ã œ‰À¥‘¡Ê ÓÁ‘¾‘Á “ž–žœŸ”ŠÄ”Ê ›”ÈÉ ž‹”œÒÙ ŒÒԌ”Á ¡˜ÅÉ £‹”É
¾Æʚ¾‘Á “ž •Ÿ”–žŽšÆ ŽŸšÑɟ. ¢¾ÊҘšÈ à ¬ÀɎžœÒ”Á ‰À ‰¢ÓŒ£‹Žž”Ÿ‘ŒÄ ‘‘È ¢¾ž ”Ÿ•
Š¡ÈÉ ÆʟŽÒÇ ”Á ”ž˜ÈššŸ¤œÊšŸÓÉҚšÅ ¢¾ÒÊ š‘Á ’ŒÁÊ ¾‘Á “ž•Ÿ”‘Ç ¤­ÉŠÊ”Ä ¤”Ò”Á ¼Ã ˜‘Ä
Žž˜Ÿ ¡ÂŒÉ –ž‰•š‰Ã ÀŸ¾ŒÁ ŠŒÑɟŠÒŸ ¢¾ž Ñɟ¡–”Á ‰ŸŒÔÉ ŒŠÒŸ. ‰Ÿ”‰ž¼ŸÀ ¼ŒÁ
­‘Æ ŠŒÑŸÉ ŠÒŸÒԌ”Á ””ÁÊ ¾ÊҔ¢¾ÒÊ ¢’É¡–”Á ‰Ÿ”¡‹Éŝ”¥œÒ¡˜ÉÅ œÒŒÁ šŸÊ Œ¡˜¼ŸÀ ¾Ÿ
‹ÒŸš“‰Å ’Ê Œ–Œ‘ŒŸ‘ ¢¾ž ¼ŒÁ ¡–”Á ‰Ÿ”¼ŸÀ ¾ŸŽÁ”Ÿ¡¢Ã ”Ò‰ÔÉ Ò‰•Á ¾ŸÒ‰Ã ‘ÊҐ.
”•Á ¢’É”Á”Ê šŸ ŸÀ ”Ÿ‘‰Ÿ”–Ɖ‹Œ‰¥À ‘Ê’‰Æ ›É¤È ”‰ŸÀ šÅŠŒÑɟ¾ŸžŸ”Ÿ‰Á ¡ÂɌšÃ ‰Á ‰ž
˜Á‘Ÿ¡š½‰Â Ÿ•Á” Ÿ›¡ÉÈ •ÊÅ ŒœŒÙÁ .



15

ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດ1.2 ‰Ÿ”‰ÉŽÀ ƌ‹Ÿš˜¡Â Ž‘¤”¾ŸÒ
˜ŸœŒÁÙ ¼Ãɖž¼Ÿ”Ÿ¼•Â ‘À à ¡‹”¡”‘à “‰Å ¾•‹Ÿ‘’ž‰ÀŸ¢¾ÒÊ ”ŽÁ” -RKQ 6 RQ ¥‘Ê

Š”ÊÄ ¡–Á”–ž¼Ÿ”Ÿ¼•Â À‘¢Ã ¼” ¢¾Ê҉ŽÀ •Å ’–ÉÀ ž’•Â Á‘¢—”‘Ç ¼žŽŸ‘¤”‰Ÿ”‹•‹Œ¾ŸÒ‰‹À Å
” ‘ȍ”à ‘ÊҐ‰Ÿ”ŠžœŸŽÆŒ‹Ÿš¢••˜Â¡Ž‘¤”¾ŸÒ. ˜Ò‰¡ŠÆŸ¥‘¡Ê ˜šÉà ¼žÒɟ”ÒÉ 
¡œÙŝ¾ŸÒ¼ŸŒ‘ÊŸ”¡Ž‘“ž‰Â‘‰Ÿ”¡Œ” ¢¾ž £‘Žž¡˜Ÿž¼ŸŒ‘ÊŸ”‰Ÿ”¼žœŸ” ¡“ÂŒ
¡˜Éŝ¢‰¢Œ¤”¼‰Ç ‘ŸÊ ”. ’ÆқŸÉ Œ: Œ•Æ –žšŸ”–žŸÀ – à ¼ÃÉ Ÿ¡š½Â‰ŸÒÉ ¡œÅÙ
¾ŸÒš¡Ã “ŒÂ ¾ŸÊ ”£‘¾ŸŽžœž¾‘Á ¤”””ÊÁ ¾ÊŸ””ÀŸ¤¡Ê ŠŸÊÆ ¤”‰Ÿ”¼žœŸ”, ¾ŸÊ ”£‘
¾ŸÉҐ¡œÙÅ ¼ŸŒ‘ŸÊ ”˜”Æ ¾ž¡ÓÅ ” ¢¾ž ¾ŸÊ ”£‘¾Ÿ ÒÉ ¤”‰Ÿ”‹ŸÀÊ –ž‰”Á ¡Œ” ‰Ã•ÒԌ
Á”. ”‰Ÿ‰”ÃÊ ŒÁ š‰Ã Ÿ”ÉҐ¡œÅÙ ¤”ÓÒÉ Œ˜Â¡Ž‘’ÉŸŒ¦‰Ã ¼•Éà ɗÀ ŸÉ ”¾‘Á “ž•Ÿ”ŽŸÀ ¾Á•‰Ÿ”
¼žœŸ” £‘Žž¡˜Ÿž¾ž••Æ ¼–Éà ‰Ä ŽŸ¼ÃÉ Ÿ¡š½‰Â ŸŽÆɌ¡ŠÆŸÊ šŸ–žÀŸ‰Ÿ”›É’È ŸšŽÀŸ”‰Á ŒŸ”
’ÉŸŒ¦¤”¾ŸÒ””ÁÊ ¡˜šÃÉ Š”ÄÊ ¡–”Á ¾ŸÀ ‘•Á ¤”¢’¾É ž–à ‹Å Ÿ‰– à š à ‹”Æ šŸÓ‘–à šÃ
¡“ÂŒ ‹”Æ ¤””Ê”Á . ‹”Æ ¢š”É ¼Ãɖ‰Ä ŽŸ‰Ÿ”¼žœŸ” . ŽŒÉ ¼¡ÃÉ ÃÊ”ÒŸÉ –ž’•‘Á ‰Ÿ” “ŽŒÆ
‹Ÿš˜Â ¡Ž‘” ŠŒ‰Á ‰ž˜‘Á Ÿ¡š½‰Â Ÿ¤”¾ŸÒ”Á”Ê ‹:Å

- “‰Ÿ”ÒÉ ¡œÙÅ ” £‘Žž¡˜Ÿž‰Ÿ”ÒÉ ¡œÙÅ ¼ŸŒ‘ŸÊ ”‰Ÿ”¡Œ” ¼Ã¡É ”ÃÊ ÒŸÉ “‰Ÿ”•Á ŸÉ 
¼ŸŒ¾•Á ¢••˜¡Â Ž‘” ¡˜ÅÉ ”ŸÀ ¤Ê¡ŠŸÆÊ ¤”‰Ÿ”¼žœŸ” £‘Žž¡˜Ÿž‰Ÿ”¡˜šÉà ‰ÀŸ¾ŒÁ ¼žœŸ”œ”ÇÉ
¢¾ž ‰Œ¼žœŸ”ŠŒÒŸŒ–ŸÒ¼ÃÉ¡”ÊÃ ÒŸÉ “‰ŸÀ ¾ŒÁ ˜Â¡Ž‘”.

- “¼É–à ĉŽŸ” ¼É¡Ã ÃÊ”ÒŸÉ ¾ž••Æ ¼Ãɖ‰Ä ŽŸŠŒŸ¡š½‰Â ŸŽž¡˜Ÿž.
- “‰ŸÀ ¾ŒÁ ¼žœŸ”¼Ê Œ“”ÂÉ ” ¼É᝔Êà Òɟ‰ŸÀ ¾ÁŒ˜¡Â Ž‘ ¡ŒÂÉ ¥‘Ê¢‰‰É Œ’˜Ã ¡Â Ž‘ ¢¾ž ‰ÀŸ¾ŒÁ ˜Â
¡Ž‘ŠŒÒŸŒ–ŸÒ ¡–”Á ¬ÒÉ –ž’•‘Á ‰Ÿ”Žž¡˜ŸžÓ•Á ¤Ê£‘‰ŒÆ ¤œ¢Ê ‰É Ÿ¡š½‰Â Ÿ.

2. ‰Ÿ”’À’É ʟ” “ŽÆŒ‹Ÿš˜Â¡Ž‘”ŠŒ”ŽÁ”

2.1 ‰Ÿ”–•Á –ŒÇ ‰ÀŸ¾ÁŒ–ž’Ò ‘Á
¼ŸÉ š‰ŸŒŽž˜Ÿ•‰Ÿ”¼É‘à ¡Ç ‘ŝ‘ ¢¾ž ŠÊÔҊŸ‘¢œŒÉ ‰Ÿ”•‰Ç £š’ŠÃ Œ‰Á ‰ž˜‘Á Ÿ

¡š½‰Â Ÿ ¢¾ž ‰Œ‰ŸÀ ¾ŒÁ ¼žœŸ”ÑŸÉ ŠÒŸ¼ÃšÉ ¡Ã –ŸÆÊ ­Ÿ•Ç‰£š’ኟÆÊ ¡Š‘¼­ÃÉ ”ÁÊ ŠŒ‰ŸÀ ¾ŒÁ
–ž’ÂÒÁ‘. ‘ŒÁÉ ”Ê”Á , ¡˜ÅÉ Ó•Á –ž‰”Á ¤œ¢Ê ‰É‰Ÿ”’ÀŽÉ ÊÈ¥‘ÓÊ Á•¥ž”ž•Á”‘Ÿ‹ž”ž”ÀŸŠŒ¢”Ò
¾ŸÒӉÁ Ÿ‘¤”“Ÿ”ž¼Ã¡É ӑÁ ¬ŸÊ ¼ÃÉ¡–Á”’ÒÆ ¢¼”ŠŒ˜‰Á ¤”‰Ÿ”–ž¡Ã”¬ŸÊ £‘‰ŒÆ ”ÊÁ”‰¥À ‘Ê

ÊŸŒ¤” ¼ŒŽŸ ¥žÒŒÆ ‹ŸÀ ‘à ˜Êš‹ž”ž. –žœÒ‘Á ŽŸ‘¾ŸÒ¡œÙšÊÁ .
15

˜Êš˜Ÿ‰Á”‰œŸ¼‰Ç Ò¼à ¡˜ÉÅ ¼•Á šŸÊ Œ¼‰Ç ‰Æ”•Ç ŸÓ‰Ç ӟ”ŠŒ‰Á ‰ž˜‘Á Ÿ¡š½Â‰Ÿ¤”
¾ŸÒ ¡ŒÉ ˜Ÿ¾ž‰Â‘œÙÁ‰¼ÃɎŸÀ ‹Á”‹:Å

‰. ‰Ÿ”¡‹ÉÅ ”¥œÒ¡˜ÅÉ ŽŸÊ Œ‰ŸÀ ¾ÁŒ
Óȕ¢••‰Ÿ”¡‹Éŝ”¥œÒ¡˜ÉÅ ¡’ŸÊÆ £Óš ¢¾ž ŽÊŸŒ‰ŸÀ ¾ÁŒŠŒ˜‰Á ¡ÓŸÆ ¼Ã‘É ÀŸ¡””à ¤”ÒÉ Œ
¡Ò¾Ÿ”ÃÊ ‹Å :
- ‰Ÿ”ŽŸÊ Œ‹ÒŸš£‘‘‘ÉÔÒ¤œÊÑŸÉ ¾ŸžŸ”Ÿ‰Á ‘ÒÊ ‰Ÿ”£‹Žž”Ÿ¡‹ÅÉ ”¥œÒÊ⍌
¤œ–Ê žŸÆ”—ÈÓÊ Á‰Ÿ‘¼ŒÁ ˜Ÿ¤” ¢¾ž ¼ÒÆÉ £¾‰Ó•Á ÓÊ‰È Ÿ”‰ž¼ÀŸŠŒ‰Á ž˜‘Á Ÿ¡š½‰Â Ÿ
¢¾ž ¾‰È šŠÅ ŒÑŸÉ ¾ŸžŸ”Ÿ‰Á ¼É•Ã ÉÀ ŒÂ ¤–ž’•Â ‘Á Ž”Á Ÿ ¢¾ž ¼ŸÀ ¾ŸšŸÊ Œ¡˜‹ÒŸš“‰Å
’Ê Œ–Œ‘ŒŸ‘¤”¾ŸÒ.
‰Ÿ”—Á”¢‰•‰Ç ‹Æ”¼ÓÉà ‰Á Ÿ‘‰Ÿ‰ÑŸÉ ÒԌ”Á ‘ÒÊ ‰Ÿ”£‹Žž”ŸŠ”Æ ŠÒŸ•”Á
‘Ÿ‰šÉÇ ‹”Æ ¼šÉà ¢Ã ”ҋ‘¡‹ŒÂÉ ¦‰ŸŒ¦ ¤”‰Œ‰ŸÀ ¾ÁŒ¼žœŸ”ÑŸÉ ¾ŸžŸ”ŸÁ‰¤œœÊ ”Á šŸ¤œÊ
‰Ÿ”Žž¬Á•Žž¬È” ¢¾ž ÓÒÉ ššÅ‰Á•‰ŸÀ ¾ÁŒ–ž’Ò ‘Á ¡É”Á : ¡‘Å ” ¡šŽŸ –à ‹.Ž ‰ÀŸ¾ÁŒ
¡–”Á ‰ŸŒŽÉҔ¬ÄŒÉ ¼ÉÕÁ”Ÿ£‘˜”Á ¡‰¡‘Å ” Ž”È ”ž¾Ÿ‘ ¢¾ž ¼ÉŸ”¼Ô•¥‘¢Ê ‰’ÒÆ ‰
Ÿ‰‰ŸÀ ¾ŒÁ ¡ŸÊÆ ŽÇҔÁ ”ž˜šÈ Ÿ ¢¾ž ‰Œ¢¾šŸÓÉҚš‰Å Á•¢”Ò¾ŸÒÓÁ‰Ÿ‘. ҔÁ ¼Ã ¼Á”ÒŸ
‹.Ž ‰ÀŸ¾ÁŒ¡–Á”‰ŸŒ›˜ÉÈ Ÿ‰¡¬Å¾ŸÒ ¼ÉՔÁ Ÿ£‘¼ÉŸ” ‹ÀŸÒÊ ” ••Ç —Ÿ ¥‘Ê¡Á”“ž¢œÙŒ
‰Ÿ”ÓÉҚ‰•Á —’ÊÈ ŸŒ¬ŸÊ ¢”Ò¾ŸÒӉÁ Ÿ‘ ¡˜ÉÅ ÓÒÉ ššÅ‰Á”’ŸÊ ”‰Á ‰ž˜‘Á Ÿ¡š½‰Â Ÿ ¢¾ž ¾‰È
š›Å ɟŒŸÒ”Ÿ”. ҔÁ ¼ à ˜Ä‘Žž˜Ÿ ‹.Ž ‰Œ‰ÀŸ¾ÁŒ¡–Á” ‰ŸŒ¼•ÃÉ ”Á Ÿ£‘¼ŸÉ ”¢ÊŒ ¥
žÒŒÆ ¢¾ž ¼ÉŸ”ŠŸÒ¥‘¢Ê ‰’Æҝ‰Ÿ‰‰ŸÀ ¾ŒÁ ÑŸÉ ŠÒŸšŸÓÒÉ šš‰Å •Á ¢”Ò¾ŸÒӉÁ Ÿ‘.
Š. ‰Ÿ”¡–‘à ‰Œ–žÇš¤œ‹É ʌÁ ¼Ã 2 ŠŒ¢”Ò¾ŸÒÓÁ‰Ÿ‘
¡˜ÅÉ ÓÁ•–ž‰”Á ¤œ¢Ê ‰É¥ž”ž¤”‰Ÿ”’’à ŸÊ ”Á‰‰ž˜‘Á Ÿ¡š½Â‰Ÿ ¢¾ž ¾‰È š¤Å œÊšÃ
‹ÒŸš¬‰Á ¢¬”Ê ¢¾ž š‹Ã ҟš¡‘‘Á ŠŸ‘, Ž”È ‰ŸŒ¢”Ò¾ŸÒӉÁ Ÿ‘ ¥‘Ê¥Š‰Œ–žšÇ ¤œÉ
‹ŒÊÁ ¼ à ŠŒ’”Æ ŠÄ”Ê ¤”Ò”Á ¼Ã ¡šŽŸ –à ‹.Ž ›¼ÉÈ ÉÃ ŸÀ ¡¬Å ¡ÉŒÂ šÃ—ÊÈ¢¼”¼ÒÆÉ –ž¡¼‘¡ŠŸÆÊ
ÓÒÉ šŸÀ ”Ò” ¼ŸÉ ”. ‰Œ–žšÇ ¥‘ÊÓÁ•™ŒÁ •‘Æ ¾ŸŒŸ”‰Ÿ”¡šÅŒŠŒ–ž¼Ÿ”Ž”È ‰ŸŒ
¢”Ò¾ŸÒÓÁ‰Ÿ‘ £‘¥‘Ê ¤Êà œÊ¡œ”Á ¥ž”ž”Á ¤œœÉ ÒÙ Œ¤”‰Ÿ”’ÀÉŽÈ’Ê ŸÊ ”‰Á ‰ž˜Á‘Ÿ¡š½Â
‰Ÿ ¢¾ž ¾‰È š.Å ‰Œ–žÇš¥‘Ê¡–Á”¡‰žŽÁ”‰”Á ÓÁ•ÓŒ¡ŸÆ ‰‘Æ ¾ž•Ô•¤­,É —ŸÉ ”¢—”‰Ÿ”
‘ŸÀ ¡””à ŒŸ” ¢¾ž ¡¾Å ‰’ŒÊÁ ‹ž”ž•À¾œÂ Ÿ”ŒŸ”Ž”È ‰ŸŒ¢”Ò¾ŸÒÓÁ‰Ÿ‘Ç‘¤­.É ¤”£‹Œ‰Ÿ”
‘ÀŸ¡””à ŒŸ”¥‘Ê¡¾ÉŒÁ ¤Ž•É ”Á œŸ‹ÒŸšŽŸš‰Á ‹Ã¼ÉÆҖҌ”Æ ¼ŒÁ Ÿ‘ £‘Žž¡˜Ÿž¢š”É ‹ÒŸšŽŸ

15

ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດš‰Á ‹Óà ÉҚŽÀŸ˜Á”ŽÓÈÊ Æ•¾žœÒɟŒ¢”Ò¾ŸÒӉÁ Ÿ‘ ¢¾ž ‰ŸÀ ¾ŒÁ ¡–”Á ‰ŸŒÓÁ‰Ÿ‘ ¡˜ÅɝŽŸÊ Œ–ž
¡¼‘¾ŸÒŽ”Á ’˜Â Ÿ•, ¡–”Á ‰ŸŒ, ¡‰ž¾Ÿ‘, –žŸ¼– ž¥’, ¡‰ž˜Ÿ• ¢¾ž ÒÁ‘¼ž”Ÿ“Ÿ
ҝ”. ”‰””ÁÊ , £‹Œ‰Ÿ”ÁŒ¥‘ÊҟŒ¼Â‘¼ŸŒ¤”‰Ÿ”’ŽÀÉ È’Ê ŸÊ ”‰Ÿ”Ó‰Ç ӟ”ŠŒ‰Á ‰ž˜‘Á Ÿ¡š
½Â‰Ÿ, ¼ÒŒ¤œÊ˜Ò‰¡ŠŸÆ –ž’•Â Á‘Ž”Á Ÿ¡Ã¢”Ò ¢¾ž ”•Á “¾Å ‘Á “ž•Ÿ”–žŽšÆ ŽŸšÑŸÉ ’ž
œÙ‘¡“ŒÂ ¢”Ò¼ŸŒ¤”‰Ÿ”‰ŽÉÀ ʟŒ¡Ž‘“ž‰‘ ¢¾ž ŽŒÁ ‹Æš¤”¡Š‘–‘Æ –É ¤œ”Ê •Á šÅʑŠÃ ”ÊÄ .

‹. ‰Ÿ”–žšÇ –žŽšÆ ‰Ÿ”¡šÅ ŒÓÁ‰Ÿ‘
‰Ÿ”‰Œ–žÇš–žŽÆš‰Ÿ”¡šÅŒÓ‰Á Ÿ‘ ¡–”Á ‰Œ–žÇš–žŽšÆ ‰Ÿ”¡šÅ Œ¼ÆÉҖž¡¼‘
¾žœÒŸÉ Œ¢”Ò¾ŸÒӉÁ Ÿ‘‰Á•‰ŸÀ ¾ÁŒ¡–”Á ‰ŸŒÓÁ‰Ÿ‘¼Ã¥É ‘¥Ê ŠŠÄʔ›ÉȏÀŸ¡¬Å¤”¾žœÒŸÉ ŒÒ”Á ¼ Ã
’¾Ç Ÿ –à ‹.Ž ¡ŠŸÆÊ ÓÒÉ š¤”‰Œ–žšÇ ‹ŒÊÁ ”ÃÊ –ž‰•š—à ÊȒŸŒ¬ŸÊ ŠŒÑɟ¢”Ò¾ŸÒ
ÓÁ‰Ÿ‘ ¼ŸÉ ” (¼ÉŸ” Ž˜Ç Ÿ”ÇÒŒÆ ¢¾ž ‰ŸÀ šž‰Ÿ”Ž”È ‰ŸŒ¢”Ò¾ŸÒÓÁ‰Ÿ‘ŸÀ ”Ò”¬ŒÉÄ )
¢¾ž —’ÈÊ ŸŒ¬ÊŸÑŸÉ ‰ÀŸ¾ŒÁ ¡–Á”‰ŸŒÓÁ‰Ÿ‘ŸÀ ”Ò” ¼ÉŸ” (¼ÉŸ” ‹ŸÀ Ž‰Ç ¢‰ÒÊ ¾Ÿ, ¼ÉŸ” ‹ŸÀ
ÒÊ ” •Ç•—Ÿ, ¼ŸÉ ” ¡‘ŝ” Ž”Ç ”ž¾Ÿ‘, ¼ÉŸ” ¢˜Œ, ¼ÉŸ” ¼Ô•...). ‰Œ–žšÇ ¥‘’Ê ¾Ã Ÿ‹ŸŽž
˜Ÿ•‰Ÿ”¤”Â”‘ȍ”à , ¤”¾ŸÒ ¢¾ž ‰Ÿ”ÓÉҚŽŸÀ ˜”Á ŽÊÓÈ •Æ ¾žœÒŸÉ ŒŽŒ‰ŸÀ ¾ŒÁ ¤”‰Ÿ”’ÉÀŽ‰ÊÈ ÊÈ
Ÿ‘’ÊŸ”‰Á ‰ž˜‘Á Ÿ¡š½‰Â Ÿ ¢¾ž ¾‰È šÅ ¢’–É à ‹.Ž ‰Œ–žÇšŒÁ ¥‘¡Ê –”Á
¡‰žŽ”Á ‰”Á ҟŒ”ž£•ŸÒɟ‘ÒÊ ¼‘Á Žž”žœ‰ÁÙ ­”ÁÊ Á”•ÉÀ–ÉԔ¢–Œ¡Áɔ: ¡‘Á‘‘ÔÉ Ò–‰Æ –Á‰Ó‰Á
ŽŸŽ”Á ’˜Ÿ•, ¡–Á”‰ŸŒ, ž¼– ž¥’ ¢¾ž —”Å ¢—É”‘” Á”‹•Æ “ÒÊ ”ŠŒ¾ŸÒ, —Ÿ•¢˜Ê¼‰Ç Óȕ
‰Ÿ”¢‰¢ŒŠŒ‰Á ‰ž˜‘Á Ÿ¡š½‰Â Ÿ. ‰Œ–žšÇ ŒÁ ¥‘ÊҟŒÒ¼Â ɟ”¢‰Ê¥Š•Á”œŸ¾ŸÒ ‹:Å
‰Á ‰ž˜Á‘Ÿ¡š½Â‰Ÿ ’Ê Œ›Ç‘’‰Ÿ”•‰Ç £š’ኟÆÊ ¡Š‘–Æ‘–É ŠŒ¾ŸÒ, ‰Œ¼žœŸ” ¢¾ž
˜Ÿœž”žŽŒÆ ‹ŸšŠŒ‰Á ‰ž˜‘Á Ÿ¡š½Â‰Ÿ’Ê Œ“”‰Ÿ‰¾ŸÒ¤œÊ­‘Æ ¢¾ž ‘ŸÀ ¡”Ô‰Ÿ”
¡¾žŸ¾žœÒŸÉ Œ ÑŸÉ ‘ÒÊ ‹ÒŸšŒÂ ¤. ‰Œ–žšÇ ¥‘šÊ ‰Ã Ÿ”‰ŸÀ ”‘Æ ¬ÊŸ¼Ã¾É Қ, ¬ÊŸ¼ÃÉ
Žž¡˜Ÿž¬ÊŸ ¢¾ž ¬ŸÊ ¼Éà ŸÒ”Ÿ”ŠŒ•Á”‘Ÿ‰ŸÀ ¾ŒÁ ÓÁ‰Ÿ‘ ¢¾ž –žŸ”Æ ¾ŸÒ›ÉŸŒž¢ŒÊ .
‰Œ–žšÇ ‘ŒÁÉ ‰ŸÉ Ҕ¥Êà ‘Ê¡–”Á Š‘à ­Ÿ¢œŒÉ ¥ž”žÁ”¤œœÉ ÒÙ Œ ¢¾ž šÃ‹ÒŸš­Ÿ¼ÉÃ
ŽÀŸ‹Á”¤”Òà ‘‰Ÿ”¡šÅ ŒŠŒ–žŸ”Æ ¾ŸÒ. ‰Œ–žÇš¥‘‰Ê Ÿ¡–”Á •Ÿ‘‹Ê ”‘Ç ¼žŽŸ‘
•‰Ç £š’Ã ‰Á ‰ž˜‘Á Ÿ¡š½Â‰Ÿ ¼ÉџÀ ¡””à ‰Ÿ”¢•ŒÉ ¢‰¾žœÒŸÉ Œ‰ÀŸ¾ŒÁ ¡–Á”‰ŸŒÓÁ‰Ÿ‘ ¢¾ž
¢”Ò¾ŸÒӉÁ Ÿ‘. ‰Œ–žÇš‹ŒÁÊ ”ÃÊ ¥‘¡Ê ÓÁ‘¤œŽÊ Œ‰ŸÀ ¾ÁŒšÃ‰Ÿ”Ó‘Á ¢¬”Ê ‹ÒŸšŽŸš‰Á ‹ÃŽÓÊÈ •Æ
¢¾ž ¡Ó‘Á ¤œ‰Ê ŸÀ ¾ÁŒ–ž’ÂґÁ ”•Á šÊ¡Å ’•Ã ¤œÉ¡ŠšÁÊ ¢ŠŒÓ•‘ŸÊ ”›ŸÉ Œ•ÉÀ›‘Ç ›ŒÊÁ .


15

2.2 ‰Ÿ”’’à ŸÊ ”ŽŒÆ ‹Ÿš˜¡Â Ž‘ŠŒ”Ž”Á
–ž’•‘Á ‰Ÿ”ŽÆŒ‹Ÿš˜Â¡Ž‘ŠŒ”Ž”Á ¤”¾ŸÒ¡–‘à ŽŸ‰Š”ÊÄ ‘ÒÊ ‰Ÿ””ŸÀ ¡ŸÆ ¡‹ÅÉ Œ•”Â

¥–“Âʚ¾ž¡•‘à ¤ŽÉ¡Š‘–‘Æ –ɝ¢ŠÒŒÔŒŠÒŸŒ¡–”Á ‹ÁŒÊ ¼ÀŸ‘ ¤”ÒÁ”¼ à ˜‘Ä Žž˜Ÿ –à ‹.Ž
. Ÿ‰””ÁÊ ˜Ò‰¡ŠŸÆ ‰”À ÀŸ¡ŸÆ ‰ŸÀ ¾ŒÁ ˜Ÿ‰˜”ÅÊ ‘” •‰Ç £š’¡Ã Š‘–‘Æ –ɝ ¡”ÁÉ : ҔÁ ¼Ã ‰À
¾ž‰‘Æ –‹Ã .Ž ¡–‘à •”ÊÁ Ó•Æ “ŽŸšŽ””¡˜ÅÉ Ä‘¡ŸÆ ¼ŒÆÉ ¥œœÃ”£‘¤Ê‰ŸÀ ¾ÁŒ˜Æ”¼ÁŒ­‘Æ
‰Œ˜”Á ¢•ŒÉ ‰¡–”Á –‰Ã ‹Å–‰Ã ¼Ã ¼Ã •‰Ç ’Ã Ÿ‰¼Â‘’Ÿ¡ÒÁ”’‰Æ ‹:ŠҌÁ ÒԌ, ‰ŸŽÃ
¢¾ž ŽŸ¾Ÿ˜‹È ”È ¡ŠŸÊÆ ÔŒŠÒŸŒ ¢¾ž –‰Ã ¼ à •‰Ç ’¡Ã ŠÆʟ¼ŸŒ¼‘ ¤’Ê Ÿ‰¡šÅ Œ¼ÉŸ£¼š•¾À ‹Â ”Á
¡ŠÊƟÔŒŠÒŸŒ. šŸÓ‘ÒÁ”¼Ã ’¾Ç Ÿ –à ‹.Ž ‰À¡–‘à •”ÁÊ Óƕ “Ž”¥ ” ›ÈɒŸšŽŸ¼ŸŒ
¡¾‰ •‰Ç ‘Ä ¡ÆŸ¡Š‘–‘Æ –ɝ˜Ÿ‰‰ŸŒŠŒ¾ŸÒ¡˜ÉÅ ¡Ó‘Á ¤œŽÊ ž¬ŸšÓ•Æ š‰Ã Ÿ”’‘‘‰•Á
˜Ÿ‰¤’ÊœÒԑ”Ÿš¢’ɼÁŒ­‘Æ ‰“À ‰Å ’¤Ã œÊ–ž¾Ÿ¥.

Ÿ‰””ÁÊ šŸ¤”¼ÊŸ–à ‹.Ž œŸ ˜Ò‰¡ŠŸÆ ‰¥À ‘Ê”ŸÀ ‰ŸÀ ¾ÁŒ•‰Ç ’¡Ã Š‘–‘Æ –ɝ
‰Ã Šž¬Ÿ‘¤œ›É ÈɼŸŒ˜Ÿ‰¡¬Å , ˜Ÿ‰‰ŸŒ ¢¾ž ˜Ÿ‰¤’Ê ¡”ÉÁ : •ÊÁ”Óƕ “Ž”¥ ” •Ç‰¡ŠŸÆÊ
˜Ÿ‰‰ŸŒ’ŸšŽŸ¼ŸŒ¡¾‰ £‘¤‰Ê Œ¼žœŸ”Ó•Á ŸÊ Œ¥¼ ¢¾ž ‰Œ¼•Á Ÿ‰Ÿ‘¡–”Á —ŽÈÊ ž
¬Á•Žž¬È”. ¤”Šž”ž‘Ô҉”Á ˜Ò‰¡ŠÆŸ‰ŠÀ žœŸ•Á”Ê Ó•Æ ”ÉÅ ¦’ŸššŸ¡”ÁÉ : “•”ÁÊ Ó•Æ šÁŒ
‰”” ¼ŸŒ¡¾‰ , •”ÁÊ Ó•Æ “” ’Ÿ” ›˜ÈÉ Ÿ‰¤’Ê ¢¾ž •ÁÊ”Ó•Æ ‰Ò‘¾ŸÊ Œ “¡¼Òž¼Á‘” ›É¡È šÅŒ¡¾ÉŸÆ
ŒŸš. ¡˜ÅÉ ¡–”Á ‰Ÿ”‰•‰¡ÈÊ ŸÆ ŠÒ”Á ¢¾ž ‰ŸÀ ¾ÁŒ¤¼“Éà ʼn–ž¾Ÿ¥¤”Žž¬ŸšÓ•Æ ’ŸÉ Œ¦‹”Å šŸ
˜Ò‰¡ŠŸÆ ŒÄÉ ¥‘¡Ê –‘à •ÁÊ”Ó•Æ ¤­É£‘¤ŽÉÒÅÉ ÉŸ “•”ÁÊ Óƕ¼ž”ŒÆ ‰Ô‘” ¡˜ÅÉ ‘ŸÀ ¡””à ‰Ÿ”•‰Ç ’¡Ã ŠŸÆÊ ˜È
‰È‘ (ÔŒŠÒŸŒ) £‘šÃ¼žœŸ”Ÿ‰Ÿ‘Ÿ¡š½Â‰Ÿ ¢¾ž ¼žœŸ”–Å”¤œÉ¥¼¡–Á”—ÊȬȔœÙÁŒ.
‰Ÿ”ŽÓÊÈ •Æ ¾žœÒŸÉ Œ‰ÀŸ¾ŒÁ –ž’ÂÒÁ‘ ¢¾ž ŽÁ‘’È¥‘‘Ê ŸÀ ¡”Ô¥–›ŸÉ Œ‘¡Ç ‘Å ‘ ¢¾ž ŠÊÔҊŸ‘’ž
œÙ ‘ ҔÁ ¢¾ž ‹”Å . ‰Œ¼žœŸ”–ž’Ò ‘Á ¥‘ÊŽÊÓÈ •Æ ›ŸÉ Œ˜Â¾žŸ‘œŸ”ŽŸšŸ‘‘•Á ŽÈ”Ž‘Á ’È
¥‘Ê ‹”Æ , “ʼn•Á ¡–”Á ž¡¾ÃŸÀ ”Ò”¬ÉŒÄ ¢¾ž ŒÂ Æ”’‰Æ ¾ŸÀ . ¡“ŒÂ ¢š”É Òɟž“‰Å –ž
¾Ÿ¥‰’À Ÿš ¢’˜É ҉Á‰‰ž˜‘Á Ÿ¡š½Â‰Ÿ ¢¾ž ¾È‰šÅÑŸÉ ŠÒŸÒԌÁ”‰À•ÀÉ ” š ‰ŒÆ ‰”Á
ŠÊŸš˜Ò‰¡ŠŸÆ ¥‘ʝ‰¢ÓŒ–Á•–ÇŒ, –ʝŒ‰”Á ¡Š‘¼ÃÉ ‘Ä ‹Œ ¢¾ž ŽÅ•’”ÉÀ ÀŸ¡ÆŸ‰ÀŸ¾ŒÁ •‰Ç £š’Ã
¡ŠŸÊÆ ¡Š‘–‘Æ –É  ¡”ÉÁ : šŸ¤”¼ŸÊ ¡‘Å ”¼Á”ÒŸ–à ‹.Ž œŸ’”ÊÆ ¡‘ŝ”šŒÁ ‰”–à ‹.Ž
˜Ò‰¡ŠŸÆ ¥‘ʼŸÀ ‰Ÿ”¡‹Éŝ”˜”Æ Ó•Æ ¡“ŒÂ ‰Œ˜Á” •‰Ç ’•Ã ԑ‘Ä ¡ŠŸÆÊ ¡Š‘ “”ŸÀÊ •Ÿ‰”. ¢’É
˜Ò‰¡ŠŸÆ ‰“À ‰Å ‰Œ‰ŸÀ ¾ŒÁ Ñɟ–ž’Ò Á‘¡ÓŸÆ ¼ÀŸ‰Ÿ”’’ÀÉ ŸÊ ”‹”Å ›ŸÉ Œ¢ŠŒ¢ÓŒ ¤”Ò”Á ¼ à šŒÁ
‰” –à ‹.Ž . ‰Ÿ”¡–ÑŽŸ‰•‰Ç ’ÃŽ‘Á ’¼È ÉԟÊÀ •Ÿ‰‹ÊŒÁ ”¡Êà ӑÁ ¤œ‰Ê ŸÀ ¾ÁŒœÙҌŠŒŽ‘Á ’“È ʼn

15

ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດ¢’‰¼ž ¾Ÿ, ‘•Á Ž”È ¢¾ž •Á ¼žœŸ”ÑŸÉ ŠÒŸ¥‘Ê¡‰Å• ‹Æ” Ž‘Ç ¼ŸÊ ‰Œ¼•Á ¡ÓŸÆ ‰À
ŽŸšŸ‘–‘Æ –É ”ŸÊÀ •Ÿ‰¥‘Ê›ŸÉ ŒŽšÆ •”È .

¡ÒŸÊÆ ¾Òš¢¾ÒÊ , ‰Á ‰ž˜‘Á Ÿ¡š½Â‰Ÿ ¢¾ž ¾È‰šÅ¥‘“Ê ʼn‰Œ¼•Á ¢¾ž –žŸ”Æ ¾ŸÒ•‰Ç
’¤Ã œ–Ê ž¾Ÿ¥¤”¼‰Ç Žž¬ŸšÓ•Æ ”Á ¡–”Á ‰Ÿ”•ÉŒÆ •‰¡“ŒÂ ‰Ÿ”˜ÁŒ¼ž¾Ÿ›ŸÉ Œ¤œÉœÒÙ Œ¤”
Ç‘¼žŽŸ‘ŽŒÆ ‹Ÿš˜¡Â Ž‘ŠŒ”Ž”Á ¢¾ž ¡Ó‘Á ¤œÊ ŸÀ ”Ÿ‘‰Ÿ”–‰Æ ‹Œ”Ž”Á “‰Å ҉ ‘Â
‰Ÿ”›ÉŸŒ¬Á‰ ¡”ÁÉ : “ʼn–žŸ”Æ —ÈÊӉÁ œšŽ”Á ’˜Â Ÿ•¤”£¾‰¾Òš¼ÁŒ–žŸ”Æ Ÿ¡š½‰Â Ÿ
¡Œ‹‘Á ‹ŸÊ ”‰ŸÉ Җž”Ÿš›ŸÉ ŒÓ”Ç ¢ÓŒ¡Ž‘“ž‰‘ ¤”–ž¡¼‘–žŽ•Æ •”Á œŸ ¢¾ž Å”É ¦. Ÿ‰•”Á
œŸ‘ŒÁÉ ‰ŸÉ Ò ¥‘¡Ê ӑÁ ¤œÊ ÀŸ”Ÿ‘‰Ÿ”–‰Æ ‹Œ ”Ž”Á ‹”¢‹” ¢¾ž ”ŽÁ”¡Œ•ÉÀŽŸšŸ‘¼ÉÃ
ž¾ŒÆ Žž­‰Á ӕÁ ¡¾Å ‰’ŒÊÁ –ž¼Ÿ”Ÿ¼•Â ‘À ˌÊÁ ¤­.É ŽŒÉ ¼ÉΟÀ ‹Á”¼ŽÉà ‘Ç ‹:Å Ÿ¡š½Â‰ŸŸÀ ’Ê Œ›‘Ç ’Â
‰Ÿ”“Êš¾ž¡•Ã‘¤Ž˜É Ÿ‰¡¬Å œÒԑ”Ÿš ¢¾ž š¡ŠŸÆÊ ÓÒÉ š¡¾žŸ‰•Á ŽŸ¼Ÿ¾ž”ž¾‘Á –ž
Ÿ¼Â–ž¥’œÒԑ”Ÿš¤”¡‘ŝ”˜ž‰Â –à ‹.Ž ¼Ãɔž‹”œÒÙ Œ–Ÿ½Ã ›ŸÉ Œ•šÉÀ ¡Ã ŒÅÉ ”¥Š.

2.2 ‰Ÿ”ŽÊŸŒ ¢¾ž ˜Á‘¼ž”Ÿ¾‘Á ¤­¡É ‰ž¾Ÿ‘ŠŒ¢”Ò¾ŸÒÓÁ‰Ÿ‘
”Á•¢’–É à ‹.Ž ‰Á ‰ž˜‘Á Ÿ¡š½Â‰Ÿ ¥‘ŽÊ šÆ ¼Æ•‰•Á ˜Ò‰¾È‰š¤Å ”ÑŸÉ ¾Ÿž

Ÿ”ŸÁ‰‘ŸÀ ¡”Ô‰Ÿ”¡‹ÅÉ ”¥œÒšŸÊ Œ¡˜‹ÒŸš“‰Å ’Ê Œ–Œ‘ŒŸ‘ ‘ÊҐ‰Ÿ”–ž’•Â ‘Á ¡¾É
‰”Æ ”Á š‘Å š”Æ ¡˜ÉÅ œÒŒÁ ‹•‹Œ¾ŸÒ ¢¾ž ¡ÆŸ¾ŸÒ¡–”Á œÆÒ¡šÅŒŠ”ÄÊ ¢••¤­¢É š”É ‰Ÿ”
¡–ÑŽÆŒ‹Ÿš¼ÀŸ¾Ÿ¾ŸÊ Œ—Ÿ”ÃÒ‘ ¢¾ž •Á ŽÂ”ŠŒ–žŸ”Æ ¾ŸÒ ˜Ÿ¤’Ê Ǒ¼žŽŸ‘¼¡ÃÉ ”ÃÊ
ÒŸÉ “ŽŒÆ ‹Ÿš˜¡Â Ž‘ŠŒ”Ž”Á ”

’À¬É ŸÊ Žž˜Ÿ•‰Ÿ”‹Å‘ŒÉÁ ‰ŸÉ ҔÁʔ, ¢”Ò¾ŸÒӉÁ Ÿ‘¤”“Ÿ”ž¡–”Á ÆŒ‰”œ‰ÁÙ ¼É“à ‰Å ‰‘Æ
­Ÿ ¤”‰Ÿ”¡Ó‘Á •‘Æ •Ÿ‘¬ÊŸ¼ÃÉ¡–Á”¢‰””ŸÀ ŠŒ˜‰Á ¤”‰Ÿ”’ŽÉÀ ¥ÈÊ ‘ʝ‰¢ÓŒ¡‹ÅÉ ”¥œÒ‘ÊҐ
‰Ÿ”£‹Žž”Ÿ–lj¾ž‘šÆ Š”Æ ŠÒŸ–ÒŒÆ”¾ŸÒ¼ÁŒŸ‘ ¤œ˜Ê Ê š˜Ÿ‰Á”¾Ç‰ŠÊ”Ä ’ÉŽÀ ’ÊÈ ŸÊ ”ŽŒÆ
‹ŸšÓ‰Ç ӟ”ŠŒŸ¡š½‰Â Ÿ ¢¾ž ”ŸÀ ˜Ÿ‰Œ¼•Á ‘ÀŸ¡””à ‰Ÿ”’ÉÀŽÊȍ”Æ ¥‘ÊӕÁ —”Æ ŽŸÀ ¡¾Á‘Á”
¤œœÉ ÒÙ Œ¡ŒÉ ŽŸšŸ‘–‘Æ –É ‘”¢‘”¥‘Ê¡“ÂŒŽŒŽÉҔŽŸšŠŒ¡”ÊÅ ¼ÉüÉÆҖž¡¼‘ ¢¾ž –‘Æ
–ɝ–žŸ”Æ ¥‘Ê¡‰Å •¡‹ŒÉ ¬ŒÉÄ ŠŒŸÀ ”Ò”¼ÁŒ­Æ‘ ¡Ó‘Á ¤œ¡Ê Š‘–‘Æ –É ¡ÉŒ¢’‰É ɝ”›‰ÈÉ ž
¢‰‰žŸ””ÊÁ ’‘ ‘¾Ô”‰”Á . ‘ÁɌ””ÁÊ , ¡˜ÉÅ ӕÁ –ž‰”Á ¤œÊ¢”ÒœÙÁŒš‹Ã ҟš¢ŠŒ¢‰”É ¤”

ŸÊ Œ¤” –žœÒ‘Á ŽŸ‘¾ŸÒ¡œÊٚÁ ¬ŸÊ ¢¾ž –žœÒ‘Á ŽŸ‘‰Œ¼•Á –žŸ”Æ ¾ŸÒ ¬ÊŸ ¼¡Éà ÊÔ
ÒŸÉ “ ŽÆŒ‹Ÿš˜Ÿ‰ŽÉҔ ”

1

¼Ç‰¦‘ÊŸ”ŠŒ‰Ÿ”¡–”Á “Ÿ”¼Ã­É ”ÁÊ ‘Ç ¼žŽŸ‘ ¡˜ÅÉ ˜Ÿ¾ž‰‘ –Æ‘–É –ž¡¼‘Ÿ‘, ¢”Ò
¾ŸÒӉÁ Ÿ‘ÄŒÉ ¥‘–Ê ž’•‘Á ’Ÿššž’‹ŸÀ ŽÉŒÁ ‹ŒÊÁ ¼Ã ŠŒŽ”È ‰ŸŒ˜Á‰ ‹:Å ‰¢ÓŒ–•Á –ÇŒ¡Š‘
–‘Æ –ɝ¤”¼‰Ç ‘ÊŸ” ¢¾ž ‰ÉŽÀ ŸÊ Œ¡Š‘–Æ‘–ɝ¤œšÊ “à Ÿ”ž¡–”Á ¾‘Á ¬ÄɌ¼ÃɚËҟš¡–Á”¡‰ž
¾Ÿ‘ ¢¾ž ¡ŠÁšÊ ¢ŠŒ¡Áɔ: ‘ŸÊ ”‰Ÿ”¡šÅ Œ ¡˜Åɝ’•Žž¬Œ‰Á•‹ÒŸšÓÔ‰ÓÊ Œ’ʝŒ‰Ÿ”ŠŒ
˜Á‰, ŽÈ”‰ŸŒ¢”Ò¾ŸÒӉÁ Ÿ‘ ¥‘Ê ‰¢ÓŒ¡‹ÉÅ ”¥œÒ¼ŸŒ‘ŸÊ ”‰Ÿ”¡šÅŒ‘ÊҐœŸÙ Óȕ‰Ÿ”
¡˜ÅÉ –‰Ç ¾ž‘šÆ –žŸ”Æ ¤œÊš‹Ã ҟšŽŸš‰Á ‹Ã¡–Á”Â‘¬ÉŒÄ ¤‘ÔÒ ¤”‰Ÿ”¾Ç‰Š”ÄÊ ’ÉÀŽÈʉ•Á ‰Á ‰ž
˜‘Á ¢¾ž ¾È‰šÑŠɟŠÒŸ¼œÉà ÒÁŒ¼ÀŸ¾ŸšÊŸŒ¡˜‹ÒŸš“‰Å ’ʝŒ–Œ‘ŒŸ‘, ¾ž‘šÆ ‰ŸÀ ¾ÁŒ˜”Æ
¢¾ž ‰ÀŸ¾ŒÁ •Á ¥–Ó•Á ¤˜Ê Ÿ¾ž‰‘ ‰Ÿ”–ž’ÂґÁ Ÿ‘-–žŸ¼Â–ž¥’¼ŒÁ ŽÈÊÓ•Æ ¢¾ž ¼ŒÁ ‰ÉÀŽŸÊ Œ
‰ŸÀ ¾ŒÁ ; ¼ÁŒ‰¢ÓŒŒŸ”¡˜Ãɚ˜”È —ž¾‘ —Æ”¡˜ÉÅ ¢”¤ŽÉ¡˜ŒÂÉ ’”Æ ¡Œ ¢¾ž ‰šÊÇ ’”Æ ¡Œ. ŽÂɌŽŸÀ ‹Á”
¼ÃɎǑ¤”˜Ÿ¾ž‰‘ ‰Ÿ”ŽÊŸŒ’ÊŒÁ ¡Š‘–Æ‘–É ¤œ¡Ê –”Á ¾‘Á ¡‰ž¾Ÿ‘¬ÄɌ¼ÃɚþÁ‘“ž•Ÿ”¡–”Á ŠŒ
’Æ”¡Œ˜Ÿ¤’ʉŸ””ŸÀ ŠŒ˜‰Á ¡ŒÉ šÃ¢”Ò¾ŸÒӉÁ Ÿ‘¡–Á”’ÆÒ¢¼”.

—ŸÉ ”‰Ÿ”¡‹ÉÅ ”¥œÒŠŒ¢”Ò¾ŸÒÓÁ‰Ÿ‘¤”Šž•Ò”‰Ÿ”’ÉŽÀ ‰ÊÈ ÈÊ Ÿ‘ ”Á•¢’É–Ã ‹.Ž
œŸ ”ÊÁ”¥‘¡Ê ӑÁ ¤œ•Ê Ƒ•Ÿ‘ŠŒ¢”Ò¾ŸÒӉÁ Ÿ‘¥‘ŽÊ Ȍ¡‘”ÁÉ ¤”¡Ò¼Ã‰Ÿ”¡šÅ Œ
˜Ÿ¤”‰‹À ¤Å ”£¾‰. £‘Žž¡˜Ÿž˜ŸœÁٌ¥ž”ž¤”•Á”Ê Ó•Æ “”ÀŸÊ •Ÿ‰” ÉŒ¡ÓÁ‘¤œÊ¼ŸÉ ‰ŸÀ ¾ŒÁ
ŠŒ¢”Ò¾ŸÒÓÁ‰Ÿ‘¡’•Ã ¤œÉ ¡ŠšÊÁ ¢ŠŒŽŸšŸ‘–‘Æ –ɝ‘” ¢‘”¥‘Ê¡“ŒÂ ŽŒŽÒÉ ”ŽŸšŠŒ
¼ÒÉÆ –ž¡¼‘Òà ‘‰Ÿ”¡–”Á ›ÈɊŒ˜Æ”¾ž¡šÅŒ¤”¡Š‘–‘Æ –ɝ¡’šÁ –ÉԚ¥–‘ÊҐ‹ÒŸšŽžœŒ•Æ ,
‹ÒŸššÃ ‘ ŽžœÙž˜Ÿ• ¢¾ž ‰Ÿ¡–”Á ¾‘Á ¬ÄɌ¼ÃšÉ ɟ”Á‘’ŒÁÊ ›ŸÉ Œ¢¬”Ê ¬Ÿ ¡Ó‘Á ¤œ–Ê žŸ”Æ
¼’ÃÉ Æ‰›¤ÈÉ ’¢Ê ‰–‰Æ ‹ŒÉÒÆ ‹ŸÒŠŒÑɟÒԌ”Á šÃ‹ÒŸš¡œÊÙŝš¤Ž. ¡˜Ÿž¡˜ÉÅ ÓÁ•–ž‰”Á Òà ‘
‰Ÿ”¡–”Á ›Éȉ‹À ‰Å Ÿ”¡ÓÁ‘¤œÊ‰Œ¼Á• ¢¾ž –žŸÆ”šÃ‹ÒŸš›Éȑ‰Ã ” ‘à ¢¾ž šÃ‰ŸÀ ¾ÁŒ¼Ã¡É ŠšÁÊ ¢ŠŒ
”Ê”Á Ž”È ‰ŸŒ¢”Ò¾ŸÒÓÁ‰Ÿ‘¥‘ÊÓÔ‰ÓÊ Œ¤œ–Ê žŸÆ”¾ŸÒ•Á”‘Ÿ ¡—ŸÉÆ ¤”Š•¡Š‘¼ÉÆҖž
¡¼‘’Ê Œ˜Êš‰”Á ‰¢ÓŒŽÊŸŒ¡Ž‘“ž‰‘ ¡˜ÉÅ ¢”¤Ž–É •Á –ŒÇ Òà ‘‰Ÿ”¡–”Á ›ÉŠÈ Œ–žŸ”Æ
¤œÊ‘Ê”ÊÄ ¡–”Á ‰ÊŸÒ¦. ‘ÊŸ”ÒÁ‘¼ž”ž¼ŸÀ -ŽÁŒ‹Æš¥–‹ÔŒ‹É‰È Á•ÒԉŒŸ”‰Ÿ”–•Á –ÇŒ‰ŽÀÉ ŸÊ Œ‰ŸÀ ¾ŒÁ
–Ê Œ‰”Á Ÿ‘¢”Ò¾ŸÒÓÁ‰Ÿ‘¥‘¡Ê ŸÆ ¤¤ŽÉ ¢¾ž Æ‰ŽŒÈ ÒԉŒŸ”¼ŸŒ‘ŸÊ ”Ò‘Á ¼ž”ž¼ŸÀ -ŽŒÁ
‹šÆ ‘ÊҐ‰Ÿ”¡ŽÃšŠžœŸŽ‘ –žŸ¼– ž¥’–žŸÆ”‹:Å ¤œÊ¼‰Ç ‹”Æ •ÉÒÀ ŸÉ ž¡–Á”ŒÂ œÙÅ Ÿ
¤œšÊ Α Žž¡­˜Ã Ÿ•¡¼ŸÆÉ ¼Ôš‰Á”. ˜Ê š”Ê”Á ‰¥À ‘Ê¡ŸÆ ¤¤ŽŠÉ žœŸ’Ÿ¬ÉŸŒŽŸ¼Ÿ¾ž”žŽÇ‰,
‰Ÿ”ŽÄ‰ŽŸ, ŽŒÉÆ ¡ŽÃš ¢¾ž ŠžœŸÒ‘Á ¼ž”ž¼ŸÀ ¤œšÊ ¾Ã ‰Á Žž”žŸ‘ ¢¾ž ‰ŸÊ Ò¬ŸÊ .



16

3. ŽŒÆ ‹Ÿš˜¡Â Ž‘¡˜ÉÚ¼žÒà ¢¾ž ‰Ÿ”’ÀɎÊȒŸÊ ”ŽÆŒ‹Ÿš˜Â¡Ž‘¡˜ÉšÃ ¼žÒÃ

3.1 ¼Â‘Žž‘ԉŽ”Á ¢¾ž ŽÆŒ‹Ÿš “˜¡Â Ž‘¡˜Ãɚ¼žÒ”à ¤”¾ŸÒ
”‰Ž”Á ¢šÉ”–ž¼Ÿ”Ÿ¼•Â ‘À ŽÃ žœž¾‘Á Ÿ¡š½‰Â Ÿ‹”Æ ¼Ã ’ÉÀ Ÿ‰”Ž”Á ¢¾ž¥‘ŠÊ ”ÄÊ

¡–Á”–ž¼Ÿ”Ÿ¼Â•‘À ¤Ã ”Ò”Á ¼ à šŒÁ ‰” –à ‹.Ž . šŸ¤”¡‘Å ”š“ ”Ç Ÿ –à ‹.Ž ”‰
ŽÁ”¥‘¡Ê –‘à ‰Œ–žšÇ Š”ÊÄ ›ÉÈ¡‰Ÿž‰Òš¼ÉڞœŸŽž­Ç‘–Ÿ™Ã ‰Â . ¤”‰Œ–žšÇ ‹ÁŒÊ ”ÃÊ ”‰Â ŽÁ”
¥‘Ê ‰“ž¢œŒÙ ‰Ÿ””ž£•Ÿ’’ÀÉ ŸÉ Œ–ž¡¼‘ŠŒŸ¡š½‰Â Ÿ¤”¥¾ž¤­.É ”ž£•Ÿ‘ÉŒÁ
‰ŸÉ Ò¥‘ÊŽŸÊ ŒŠ”ÄÊ •”Æ ŽŸšœÁى‰Ÿ”‹:Å “‰ŸÀ ¾ÁŒ¢ÓŒ”, “‰Ÿ”¢•ŒÉ –Á”‹ÒŸšÓ•Á —‘ •” ¢¾ž
“‰Ÿ”‰Ôš˜Êš¡¾žŸ” ¡ÉŒÂ ¡”Åʝ¢¼ŠÊ Œ¼Â‘Žž‘”à ¢Êà š”É “‘Ç ¼žŽŸ‘¡–”Á ¡ŸÊÆ £¾‰”. Žž
¡˜Ÿž¤”” ‘È ”à ”‰Â Ž”Á ‰“À ÒÅ ŸÉ ¡–”Á ŽÉҔ¬ŒÉÄ ¼ÉšÃ ËҟšŽÀŸ˜Á”‰”Á ¢¾ž •ŽÉÀ ŸšŸ‘¢‰‰
Ÿ‰‰Á”¥‘.Ê ‘ÊҐ¡œ‘””ÁÊ , œ‰ÁÙ ŠŒ¼Â‘Žž‘”à ‰Â Ž”Á ÉŒÄ “‰Å –•Á –ÔÉ ”šŸ¡–Á”Á”Žž¡˜Ÿž’‰ÉÀ •Á
” ‘ȍÔ‹Å: Žž¡˜Ÿž›˜ÈÉ Ÿ‰¤’œÊ Òԑ”Ÿš¥‘–Ê ÔÉ ”Ÿ‰ “ŽŒÆ ‹Ÿš˜Ÿ‰ŽÉҔ” šŸ¡–”Á “ŽŒÆ ‹Ÿš
ŠŒ‹”Æ œÒԑ”Ÿš”, ŽÉҔ›È¾É ŸÒ¢š”É –ÉԔŸ‰ “ŽŒÆ ‹Ÿš˜¡Â Ž‘”šŸ¡–”Á “ŽŒÆ ‹Ÿš˜Â¡Ž‘¡˜šÉÃ
¼žÒ”à . ¤”‘ŸÊ ”¡”ÅÊ ¢¼Ê¢¾ÊÒ¢šÉ” “¡ŸÆ ‹”Æ ¾ŸÒŠŸÊ ‹”Æ ¾ŸÒ”; “‹Æ”œÒԑ”ŸšŠŸÊ ‹”Æ œÒԑ
”Ÿš” œÙÅ “‹”Æ Â”‘È ”à ŠŸÊ ‹Æ”” ‘È ”à ”. –ž’•Á‘‰Ÿ”ŽÆŒ‹Ÿš˜Â¡Ž‘¡˜šÃÉ ¼žÒŠÃ ŒŸ¡š½Â‰Ÿ
¤”¾ŸÒ¡¾šÉà ’Ê”Æ ŠÄ”Ê ‘ÊҐ‰Ÿ”ŠžœŸŽÆŒ‹Ÿš˜¡Â Ž‘¤œ¡Ê “ŒÂ ¾ž‘•Á ŽÈŒŽ‘Ç ‹‰Å Ÿ”¡˜ÉšÃ ¼žÒ¤Ã ”
¼‰Ç ¦–‘Á ¥ŠŒŽÆŒ‹Ÿš›ŸÉ Œ‰ŸÊ ҉ž£‘‘ŠÁʔ ‘ŒÉÁ Žž¢‘Œ‰Ÿ”‰Ÿ”¡˜šÃÉ ¼žÒÎŒÆ ‹ŸšŠŒ
Á‰‰ž˜‘Á Ÿ¡š½‰Â Ÿ
ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດ
¡Ò¾Ÿ ÒÉ ¡ŒÂ”‰Ÿ” ¾ž••Æ ¼Éà ¾Ÿ‰Ÿ” ¼žœŸ”œÉǔ ‰Ÿ”“šÂÊ
–‰Ä ŽŸ ‰ŸÀ ¾ÁŒ ¾ž¡•Ã‘¡–Á”
¼žœŸ” (¾ÊŸ” ˜Â¡Ž‘ ‹Æ” “ÔÊ Ò’šÉÀ ÅÊ
‹Æ” ‹Æ”
£‘¾Ÿ) ‹Æ” ‹Æ”
‹”Æ




¼ŒŽŸ ¥žÒƌ‹ŸÀ ‘à ˜Êš‹ž”ž. –žœÒ‘Á ŽŸ‘¾ŸÒ¡œšÙÊÁ .

16

‘Ç ¼žŽŸ‘ŽŒÆ ‹Ÿš˜¡Â Ž‘¡˜Ãɚ¼žÒʝŒ”‰Â ŽÁ”›ÉȾŸÒ ¢šÉ”¢”¤Ž•É ԑ, ‘Ä ÓÁ‘¢‹•
¡Š‘–Æ‘–ɝ¾ŸÒ, ‰•‰¡ÈÊ ÆŸ’”Æ ¡Œ‰Ÿ‰¼ŸÉ ӕÁ –ʝŒ‰Á”’ÆÒ, ¼ŸÀ ¾Ÿ“Ÿ”¼É­Ã ʔÁ ‰Ÿ”
–ž’ÂґÁ ¾ŸÒ ¢¾ž –Ÿ•¤œÊŽžœŒÆ•¡˜ÉÅ ŽÊŸŒ¡–”Á ¢”Ò–Ê Œ‰Á”¼ŸÀ ¾Ÿ‰Ÿ”–ž’ÂґÁ ” ‘È ”Ã
¤”‰Ÿ”–‰Æ –‰Á ӉÁ ŽŸ“Ÿ”¼Á•Ÿ¡š½‰Â Ÿ¼Ãɖž¡¼‘¥¼¤œÊŸÒ”Ÿ”.

3.2 ŽÆŒ‹Ÿš˜¡Â Ž‘¡˜šÃÉ ¼žÒà ¢¾ž ‰Ÿ”’ŽÉÀ È’Ê ÊŸ”‹Å”ŠŒ–žŸÆ”¾ŸÒ
¡˜ÉÅ ¡–”Á ‰Ÿ”¡–‘à ŽŸ‰¤œÊ¢‰É‰Ÿ””ŸÀ ¤Ê “‰ŸÀ ¾ÁŒ¢ÓŒ” ’Ÿšœ‰ÙÁ ŠŒ¼Â‘Žž‘”à ‰Â Ž”Á

šŸ¤”ÒÁ”¼ à ¡šŽŸ –à ‹.Ž Ñɟ¾ŸžŸ”ŸÁ‰¥‘Ê”ŸÀ ¤Ê‰ÀŸ¾ÁŒ˜”Æ ŽÊÓÈ •Æ ¡“ŒÂ
‰Œ˜”Á ŽÆš¼•Æ ‰•Á ‰Œ¼Á•Ÿ‰Ÿ‘Ÿ¡š½‰Â Ÿ¡–”Á —ÈʏÉҐ¬È”¡–Ñ•ÊÁ”Óƕ “ŽŸš‰Á ‹¢Ã ‰Ê¢‹Ê”
œÙÅ ODN” •‰Ç £š’¡Ã ŠÊƟ˜¢È ‹ ¢¾ž ’ÒÆ ¡šÅŒÔŒŠÒŸŒ ¢’ɉ“À ‰Å ‰ÀŸ¾ÁŒ–ž‰•ŸÒ‘Ç –ž’Â
ґÁ ¡ÓŸÆ ’ŸÉ Ò£š’¤Ã œ–Ê ž¾Ÿ¥¤”¡‘ŝ”˜Ä‘Žž˜Ÿ. ¤”Šž”ž‘Ô҉Á”‰ŸÀ ¾ŒÁ –ž’Ò Á‘¥‘ŽÊ ŕ
’À•É lj’ŽÃ ‘Á ’›È É¤È ”¡Š‘¼ÉŸ¢’Œ¢ŠÒŒ¡‰Œ¢’ÒÉ ”Á ¼Ã ˜žÂ‰ –à ‹.Ž ¡“ŒҔÁ ¼ à ¡š
ŽŸ –à ‹.Ž ; •”ÊÁ ÓƕŽ”¡˜Á‘¼ÉŽÃ ‘Á ’¤È Ê‰ŸÀ ¾ŒÁ ˜”Æ ¡“ÂŒ 24 ‰Œ˜”Á •‰Ç ’áŠÆʟ¡šÅ Œ˜ž
¾Ÿ”¤”ÒÁ”¼ à ŽÂŒœŸ- ‰Á”Ÿ –à ‹.Ž ¡ŒÉ ¤”¢’ɾž•Ê”Á Óƕ”Ê”Á ¢š”É Ž”Ê Ž‘Ç ¾ÆŒ‘ÒÊ 
¥ž”žŠŒ‰ÀŸ¾ŒÁ ÑŸÉ –ž’Ò ‘Á . ’ÀɚŸ¤”Ò”Á ¼ à ‰¾À ž‰‘Æ ¡˜ÅÉ ¡–”Á ‰Ÿ”‰•‰È¡Ê ŸÆ
‰Ÿ”–ž¾Ÿ¥¤”¢’¾É žŽž¬ŸšÓ•Æ ¼—ÃÉ ÉŸ”šŸ”ÊÁ” Á‰‰ž˜‘Á Ÿ¡š½‰Â Ÿ ¢¾ž ¾È‰šÅ¥‘¤Ê ‰Ê ÀŸ
¾ŒÁ ¼ŸŒ¬ÊŸ‘” ¢¾ž Ÿ‰Ÿ‘ ¼¤ÃÉ Ê‰ŸÀ ¾ŒÁ ˜”Æ œŸÙ ‰ÒŸÉ ˜Á”‹”Æ ¡ÉŒÂ ÓҚšÃ¼žœŸ”œ”ÇÉ ¾ŸÒ,
¼žœŸ”¥¼Ó•Á ŸÊ Œ, ‰ŸÀ ¾ŒÁ ˜Â¡Ž‘ÒɟŒ–ŸÒ ¢¾ž ¼žœŸ”Ÿ¡š½‰Â Ÿ ˜Ê š‘ÒÊ ¡‹ÉÅ Œ•” ¼‰Ç
ž”‘ ”•Á ¼ŒÁ ¡‹ÅÉ Œ•” ‘Ç ¼žŽŸ‘¡• ¡ŒÉ ¤”¢’¾É žÒ”Á š¡Ã ‹ÉÅ Œ•” “šÊ ¾ž¡•‘Ã
“ÊÔÒ •‰Ç £š’ኟÊÆ ¼ÆŒÉ ¥œœ”à -ÔŒŠÒŸŒ¤ŽÉ ÅÒÉ ŸÉ “•”ÁÊ Óƕ‰Ê‰È ԑ”. ӝ‘¡‘Å ”’¾Ç Ÿ –à ‹.Ž
˜Ò‰¡ŠŸÆ ¥‘¡Ê ‹ÉÅ ”‰ŸÀ ¾ÁŒ¡ŠŸÊÆ Ä‘¡ŸÆ ¼’Éà ŒÊÁ ‘Ç ŽŒÈ ŽÀŸ‹”Á œÙŸ¢œÉŒ¤”¡Š‘¢ŠÒŒÔŒŠÒŸŒ.
˜Ê š””ÊÁ ‰¥À ‘‰Ê ҟ‘’Ê ”¡ŸÆ –žŸ”Æ ÀŸ”Ò”œÙҌœÙŸ¥–›É¡È Š‘¾Ê¥Ã ˜¼ÃÉ¡”ÃÊ ÒŸÉ “•ÊŸ”•Æ
˜ž•Æ ” ¤”¡Š‘‹Ò•‹šÇ ÆÒÉ ‹ŸÒŠŒÑɟÒԌ”Á . ¥–‹ÔŒ‹‰ÉÈ •Á •ÁÊ”Ó•Æ ‘ŒÁÉ ‰ŸÉ Ҙ҉¡ŠŸÆ ŒÁ
¡–Ñ•”ÁÊ Ó•Æ ”ÉÅ ¦‰Ã ¡”ÁÉ : •”ÊÁ Ó•Æ •‰Ç ’ኟÊÆ œÙҌ˜ž•ŸŒ, œÙҌ”ŸÊÀ ¼Ÿ ¢¾ž ¡˜šÃÉ ¼žÒ¤Ã Ê”Æ ŒÂ
¼ŸÀ ¾Ÿ¡Ž”ÊÁ ¼ŸŒ‹šÆ šž”Ÿ‹Æš’ŸÉ Œ¦ ¡Áɔ: ¼ŸŒ¡¾‰ , ¡¾‰ ¢¾ž ¡¾‰ ¼ŸŒ˜Ÿ‰‰ŸŒ
ŠŒ¾ŸÒ.

’¬ÀÉ ŸÊ ŽŒÆ ‹ŸšŠŒÁ‰‰ž˜‘Á Ÿ¡š½‰Â Ÿ, ˜Á‰–žŸÆ”¾ŸÒ¥‘Ê ‰‹ÀŸŽÉŒÁ ¡–‘à •”ÊÁ Ó•Æ ¾ž
‘È¢¾ÊŒ –à ‹.Ž ¡˜ÉÅ ’ŸÉ ҕ‰Ç £š’ŽÃ ‘Á ’¤È ”¼‰Ç Žž¬ŸšÓƕ ¢¾ž Ÿ‘¡ŸÆ ¥ž

16

ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດ”žšŸš–Å žŸ”Æ ‘ÒÊ ‹ŸÀ ŠÒÁ”¼ÃÉÒɟ “¼‰Ç ŽÂɌ¼‰Ç ›ŸÉ Œ¡˜ÅÉ ¢”Ò¬ŸÊ ” ¢¾ž “¼Ç‰ŽŒÂÉ ¼Ç‰›ŸÉ Œ¡˜Éŝ
’áŸÆ ž”ž‰Á ‰ž˜‘Á Ÿ¡š½‰Â Ÿ ¢¾ž ¾È‰š”Å . ӝ‘ÒÁ”¼Ã ¼”Á ҟ –à ‹.Ž ‰Œ¼•Á
¢¾ž –žŸ”Æ ¢ŠÒŒÔŒŠÒŸŒ¥‘¡Ê –Ñ•”ÊÁ Ó•Æ •Ç‰’ÃŽ‘Á ’È›ŸÉ Œ¢ŠŒ¢ÓŒ ¢¾ž ‘Ä ¡ŸÆ ¼’ÃÉ ŒÊÁ
ŽŸÀ ‹”Á ¼ŸŒ‘Ç ¼žŽŸ‘ ¡”ÉÁ : ˜œÈ ґ, ˜ŽÈ Á”...¡ÉŒÂ ÑŸÉ Á‰‰ž˜‘Á “ÒŠɟ¡–Á” “‰ŸÀ ¢˜Œ¡˜‘Á ” –Ê Œ
‰Á”¢ŠÒŒÔŒŠÒŸŒ. ‰Ÿ”ŽÓÈÊ Æ•‘ÀŸ¡””à ¥–¡–”Á ¡Ò¾Ÿ ҔÁ ‹šÅ ŸÓ‘Ò”Á ¼Ã ¡šŽŸ –à ‹.Ž
‰Œ¼•Á ¢¾ž –žŸ”Æ ÔŒŠÒŸŒŒÉÄ ŽŸšŸ‘¼•Á šŸÊ Œ•Áʔ¡‹ÅÉ ”¼Á•¤œŠÉ ŒŽ‘Á ’¾È ŒÆ
›ŸÉ ŒŽ”Ê ¡ÃŒ. •ÊÁ”Ó•Æ ‰Ê‰È ԑ‰À¡–Á”•”ÁÊ Ó•Æ ¡Ž‰Ô‘ ¡ŒÉ ¡–Á”‰Ÿ”–ž¾Ÿ¥‹Áʌ¤œÉ¤”‰Ÿ”¼‘Æ
Ž•¼‘ Žž‘”à ‰Â Ž”Á . ”‰Ÿ‰–ž¾Ÿ¥¤”•ÁʔÓƕ‰‰ÈÊ Ô‘¢¾ÊÒ ˜Ò‰¡ŠŸÆ ŒÁ “‰Å –ž¾Ÿ¥¤”
•”ÁÊ ÓƕÅɔ¦‰Ã ¡ÉÁ”: •”ÊÁ Óƕ¼ž”ŒÆ ‰Ô‘, ‰Á”Ÿ‰Ô‘, šŒÁ ‰”‰Ô‘.... ›ŸÉ Œ¤‘‰’À Ÿš, ¡“ŒÂ
¢šÉ”ÒŸÉ ž“‰Å ’äœ–Ê ž¾Ÿ¥¤”œŸÙ •”ÁÊ Óƕ ¢’ɍ‰Á ‰ž˜‘Á Ÿ¡š½Â‰Ÿ ¢¾ž ¾‰È šÅ‰À•ÀÉ š¾‘Æ
¾ž¤”‰Ÿ”‰ŽÀÉ ŒÆ ‹Ÿš ‹:Å šŸ¤”’Æʔ¡‘Å ”‰šÇ ˜Ÿ –à ‹.Ž ˜Ò‰¡ŠŸÆ ¥‘Ê¡–‘à •Á”Ê Óƕ¤­ŠÉ ÊĔ
’Ÿš¼Â‘Žž‘–à ”à ŠÊÁ”¥‘ŽŒÆ ‹Ÿš‰Ã ‹ŒÊÁ ¬ÉŒÄ ¡Ã”Ê ÒŸÉ “•”ÁÊ Óƕ¾Ÿš¡” ” £‘šÃ¡–ÊŸÆ ­Ÿ‘Ä
¡ŸÆ ¡£–”, ’Á‘¡ŽÊÁ”¼ŸŒ¾ÀŸ¾ÔŒ¾žœÒŸÉ Œ˜Ÿ‰¡¬Å ¢¾ž ˜Ÿ‰¤’Ê ‰ŸÊ Ò¥–¡“ÂŒ‰Ÿ”‘Ä ¡ÆŸ
˜Ÿ‰¤’ÊŠŒ¾ŸÒ¼ŒÁ ­‘Æ . ”‰””ÊÁ , ŒÁ ¡–Á”‰Ÿ”–‘¾Ê š‰Ÿ”–ž’Ò Á‘›˜ÉÈ Ÿ‰¤’ÊœÒԑ”Ÿš
¢¾ž ‰Ÿ”–ž’ÂÒÁ‘›¼ÈÉ ŸŒ˜Ÿ‰¡¬Å ‰ŸÀ –È¡‰Ã ‘ÒÊ . Žž¬ŸšÓ•Æ ¾Ÿš¡” šÃ‰Ÿ””ŸÀ ¤Ê
‰ÀŸ¾ÁŒ˜Æ”¡“ŒÂ ‹Æ” ¡ŒÂÉ –ž‰•‘ÒÊ ¼žœŸ”£‘‘ÊŒ, ¼žœŸ”¡ÓÅ , ‰ŸÀ ¾ŒÁ ˜Â¡Ž‘,
‰Œ¾Æ‘“ÁŒ-¾Æ‘œÊǚ¡‰Ÿž ‹Á”, ¾Æ‘¾ÀŸ¾ÔŒ ‹”Á , –”Å ¤œÉ šš, šš,
šš ‰ž•‰ ‘ÒÊ ‰Ÿ”ŽÆš¼Æ•›ŸÉ Œ¢¬”Ê ¬ŸŸ‰‰Œ¼Á•Ÿ‰Ÿ‘Ÿ¡š½‰Â Ÿ‹:Å ¡•
ÀŸ”Ò” ¾ŸÀ , ¡¾‰Ã ƕ¢’ŸÀ ”Ò” ¾ŸÀ , Æ”ŽÓÈÊ Æ• ¢¾ž Æ”Ž‘¢”š’‘ŸÒ‘Ç ŸÀ
”Ò” ¾ÀŸ. ¡˜ÉÅ ¡–Á”‰Ÿ”–žŽŸ”ŽÆš¼Æ•”Áʔ, Á‰‰ž˜Á‘Ÿ¡š½Â‰Ÿ¥‘ŽÊ ŒÁÉ ¤œÊ¼žœŸ”
œÇɔÒԌÁ”˜Ÿ‰ ¢¾ž ŽÆš¼•Æ ‰Á•¼žœŸ”¥¼ÓÁ•ÊŸŒ ¢¾ž ‰ŸÀ ¾ŒÁ ˜¡Â Ž‘‰Ã œŸÙ ‰Œ˜”Á
¡–ÑŽž¬ŸšÓƕŠÊĔ ‘Ç ‹:Å ‘ŸÀ ¡”Ô‰Ÿ”¡‹ÅÉ ”¼•Á Ÿ‰¡£” ¢¾ÒÊ •‰Ç ’¥Ã –’Ÿš¡ŽÊÁ”
¼ŸŒ¡¾‰¼Ã œŸ¡šÅŒ˜”à ¢¾ž œÒÊ ŽŸ” ¢ŠÒŒŽžœÒÁ””ž¡Š‘ ¢¾ž ‘ŸÀ ¡””à ‰Ÿ”
¡‹ÉÅ ”¼Á•Ÿ‰–Ÿ‰¡ •‰Ç ’¡Ã ŠÆʟ‘ÆŒ•¾À ¡Â Ҕ. Žž¬ŸšÓ•Æ ¾Ÿš¡” ¥‘šÊ ɟ”‘ŸÀ ¡””à ¥–
›ŸÉ Œ‘Ç¡‘ŝ‘ ¢¾ž ŠÔÊ ÒŠŸ‘ ¥¾ž ¢’¾É ž¥¾ž¾ÊҔ¢’ɓʼn’äœÊ–ž¾Ÿ¥¾ŒÆ ‹—Å ŸÉ ”
‰Ÿ”’ÉÀŽ›ÊÈ ÉŸŒ‘¡Ç ‘Å ‘¤”Žž¬ŸšÓ•Æ ¾Ÿš¡Â” šŸ’ŒÁÊ ¢’ÉҔÁ ¼Ã ‰Çš˜ŸÓ‘Ò”Á ¼Ã
šÃ”Ÿ –à ‹.Ž ¥‘ʛǑ’¾ƌ‘ÊҐ¥ž”žÁ”ŽžœŒŸÉ ŒŸšŠŒ‰ŸÀ ¾ŒÁ –ž’ÂÒÁ‘ ¡ÉŒÂ ¥ž

16

”ž”ʥà ‘šÊ Ëҟš­ŸÇ‘¼žŽŸ‘¼ŸŒ‰Ÿ”¼žœŸ” £‘Žž¡˜Ÿž¡–Á”‰Ÿ”¼ŸÀ ¾Ÿ¼Â‘Žž‘Ã
ŠŒ”‰Â Ž”Á ¾ŒÆ ›ŸÉ ŒÓŸ•‹Ÿ•, ¡ÓÁ‘¤œŽÊ ž“Ÿ”ž‰Ÿ”›ÉȖž¡¼‘¾ŸÒ šÃ‰Ÿ”–ÔÉ ”¢–Œ¥–¤”
¼ŸŒ¼¡Éà –”Á —”Æ ‘äœ¢Ê ‰‰É ŸÀ ¾ŒÁ –ž’ÂÒÁ‘ ŽÒÉ ”Ž‘Á ’¥È ‘Êš‰Ã Ÿ”–ÔÉ ”Ÿ‰¼ÉŸ•‰Ç šŸ¡–Á”¼ŸÉ –Ê Œ
‰Á”’ÒÆ .

¥ž”žÁ”ÂŒÉ ¤œÉ¼ŒÁ ­‘Æ ”ÃÊ ¡–Á”—”Æ ŒŸ”¼šÉà ‹Ã ҟš­ŸŽŸÀ ‹Á”¼ŸŒ–žœÒ‘Á ŽŸ‘
ŠŒ‰Œ¼Á• ¢¾ž –žŸÆ”¾ŸÒ•Á”‘Ÿ¡—ŸÉÆ ¤”¼ÒÉÆ –ž¡¼‘ ¼ÃɘÊ š‰”Á Ÿ‘šŸ¥‘¤Ê ”˜Ÿ¾ž
‰‘ ‰Ÿ”’ŽÀÉ ¡ÊÈ ˜ÉÅ –Æ‘–É –ž¡¼‘Ÿ‘¤œœÊ Ù‘Ç ˜”ÆÊ Ÿ‰¢‰‹•‹ŒŠŒÁ‰‰ž˜‘Á —ÓÊÈ ‰Ç ӟ”;
¥ž”ž”ÃÊ ¥‘ÊŽÉŒÆ —”Æ Žž¼Ê ”¡“ÂŒ‘ ¤ŠŒ”Ÿ ¢¾ž ˜”Æ ¼žœŸ”, ”Ÿ ¢¾ž ˜”Æ ’ŸÀ œÙґ
¤”‰Œ¼•Á ¾ŸžŸ”Ÿ‰Á ÒԌ”Á ˜Ò‰¡ŠÆŸÉŒÄ ’‘Á Ž” ¤£’”¬ÃŸ‰“”Á ¢“Ò œÙÅ ’ŸÊ ”‹ÀŸŽŒÁÉ
ŠŒ—•ÊÈ ŒÁ ‹Á••”Á Ÿ ¢¾ž ¤”¼ÉÎ‘Ç ¥ž”ž”ÃÊ¥‘Ê•ŒÁ ‹•Á ¤œÊ‰Á ‰ž˜Á‘Ÿ¡š½‰Â ŸŸÀ ’Ê Œš
¡¾žŸ ¢¾ž ¡”Á Ž”Á ŸÒԌÁ”¤”¡‘Å ”‰šÇ ˜Ÿ –à ‹.Ž
‹ŸÀ “Ÿš

‰Á ‰ž˜‘Á Ÿ¡š½‰Â Ÿ ¥‘¼Ê ŸÀ ¾ŸŽ”Á Ÿ¡Ã¢”Ò–Ã ‹.Ž ¢”Ò¤‘?
ŽÉŒÂ ¼Ã•É ÆɌ•‰¡“ŒÂ ‰Ÿ”¡˜ÉÚ¼žÒÎŒÆ ‹ŸšÓljӟ”¾ŸÒŠŒ‰Á ‰ž˜‘Á Ÿ¡š½‰Â Ÿ ¢’É

–à ”Á”Ê Žž¢‘Œ‰¢”Ò¤‘?
ŽÆŒ‹Ÿš˜Â¡Ž‘ ‰Á•ŽŒÆ ‹Ÿš˜Â¡Ž‘¡˜ÉÚ¼žÒŠÃ ŒÁ‰‰ž˜‘Á Ÿ¡š½Â‰Ÿ¤”¾ŸÒšÃ

‹ÒŸš ¢’‰’ŸÉ Œ ¢¾ž ‹ŸÊ ‹Å‰Á”¢”Ò¤‘"
–žŸ”Æ ¾ŸÒ ‘ÀŸ¡”Ô‰Ÿ”’À’É ʟ”ŽŒÆ ‹Ÿš˜¡Â Ž‘¡˜šÃÉ ¼žÒʝŒ”‰Ž”Á ‹Å¢”Ò¤‘"

16

ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດ •Æ‘¼ à 18
‰Ÿ”ÓҚ¾ŸÒ‹ÁŒÊ ¼ à III ¢¾ž ‰Ÿ”Žž“Ÿ–ž”Ÿ ŽŸ¼Ÿ¾ž”ž¾‘Á

–žŸ¼– ž¥’–žŸÆ”¾ŸÒ (1973-1975)

1. ‰Ÿ”ÓҚ¾ŸÒ‹ŒÁÊ ¼Ã 3

1.1 ŽÁ”ŸÒԌ”Á
‰ÊŸÒ¡ŠŸÆÊ ’ÆʔšÇ –à ‰Á ‰ž˜Á‘Ÿ¡š½‰Â Ÿ ¢¾ž ¾È‰šÅ“‰Å –ž¾Ÿ¥›ŸÉ Œ¡”ÉÅ Œ”‘

¾Ô”’‘›œÈÉ ŸÙ ¦•”ÁÊ Óƕ, £‘Žž¡˜Ÿž¢šÉ”‰Ÿ”–ž¾Ÿ¥›ŸÉ Œ¡•Á ¢Ž• ¢¾ž ¬‰Á ¬ÒÉ Œ›ÈÉ
•”ÁÊ Óƕ¾Ÿš¡” ¼É¡Ã šÅ Œ¡£–” ¢ŠÒŒŽžœÒ”Á ”ž¡Š‘ ¤”–à ‹.Ž ŽšÆ ¼•Æ ¤Ž‰É Á•
‰Ÿ”–ž¾Ÿ¥›ÈɕʔÁ Óƕ”ÉÅ ¦¤”¼ÒÆÉ –ž¡¼‘ ¡ÓÁ‘¤œ˜Ê ÊŔ¼Ãɋҕ‹šÇ ŠŒÑŸÉ ¾ŸžŸ”Ÿ‰Á
”•Á š”ÅÊ Á•“‰Å ŸÀ ‰‘Á ӑÁ ¢‹•¡ŠŸÊÆ ¡¾ÅÊ ¦, ¡Ó‘Á ¤œÊ ‰Á ‰ž˜‘Á Ÿ¡š½‰Â Ÿ ¢¾ž ¾‰È šÅ’‰Æ ›¤ÈÉ ”
¼ŸÉ ÔÉ Œ¼Ê“À É”‰ŸÀ ¾ŒÁ ¢ÓŒ, •šÉÀ ËҟšŽŸšŸ‘˜ÔŒ˜À¼ÃÉ žŽ•Å ’¤ÀÉ ”‰Ÿ”‘ŸÀ ¡””à ŽŒÆ ‹Ÿš›ÉÈ
¾ŸÒ‰Ã ’¥ÉÀ –.

¤”¼ŸŒ‰ŒÆ ‰”Á ŠŸÊ š, ¥ž”ž›¢ÉÈ ’¾É žŽž¬ŸšÓƕ¥‘¡Ê –Á”—Æ”¤œ˜Ê Åʔ¼¡Éà Š‘–‘Æ –ɝ
”Á•š”ÅÊ •Á ‰ÒŸÊ ŒŠÒŸŒ‰Ÿ‰¡Š‘”Æ ”ž•Æ‘‰œÀ •Á ¤‰¡Ê ŠÆŸÊ œŸ’ÒÆ ¡šÅ Œ ”Á ¡–”Á ¼ŸÉ ¢ÓŒ¤œÊ
¢‰ÉÑŸÉ –ž’Ò ‘Á ¤”‰Ÿ”¡¾žŸ’¾ÉÀ Œ¼ŸŒ‘ŸÊ ”‰Ÿ”¡šÅ Œ; ‘ŒÉÁ ””ÊÁ , Ñɟ¢”Ò¾ŸÒӉÁ Ÿ‘
ŒÄÉ ¥‘ŽÊ ž¡¬Òà ¼Â ‰Ã Ÿ”¢‰Ê¥Š•Á”œŸ¾ŸÒ‹:Å ¤œÊ‰Á ‰ž˜‘Á Ÿ¡š½Â‰Ÿ›Ç‘‰Ÿ”¢‰¢Œ¾ŸÒ
›ŸÉ ŒŽ”ÂÊ ¡ÃŒ, ¼ŒÁ ŽŒÑŸÉ ›‘Ç ŒÂ ¤”¼ÆÉҖž¡¼‘ ¢¾ž ‘ŸÀ ¡””à ‰Ÿ”¡¾žŸ¢‰¥Ê Š•Á”œŸ¾ŸÒ
£‘Ò¼Â ‰Ã Ÿ”¼ŸŒ‰Ÿ”¡šÅ Œ›ÉŸŒÓ•Ã ‘ÒÉ ”.

¡šÉÅ Žž“Ÿ”ž‰Ÿ”˜Ÿ¤”–ž¡¼‘ ”•Á š”ÅÊ Á•šÃ‰Ÿ”–ÔÉ ”¢–Œ¥–¤”¼ÉŸÉԌ¼ÃÉ¡–”Á —”Æ ‘Ã
¤œÊ¢‰ÑÉ ÉŸ–ž’Ò Á‘”ÊÁ”, ÑŸÉ ÒԌ”Á ŸÀ ’ʝŒš’‰Æ ¾ÆŒÓÁ•ŠŽÀÊ ž¡¬¡Ã ¾žŸ‰•Á Ñɟ¢”Ò
¾ŸÒӉÁ Ÿ‘ ¤”¡‘ŝ”‰”Á Ÿ –à ‹.Ž ¡˜ÅÉ ŽÊŸŒ¡ŒÉÅ ”¥Š¤œÊ¢‰‰É Ÿ”˜•Æ –ž¡¾žŸ
ŠŒ‹ž”ž—¢ÊÈ ¼”ŠŒ¼ŒÁ ŽŒÑŸÉ . ‘ŒÁÉ ”Á”Ê , ‰Œ–žšÇ ¡¾žŸ¾žœÒŸÉ Œ‹ž”ž—¢ÊÈ ¼”¼ŒÁ
ŽŒÑŸÉ ÉČ¥‘¥Ê ŠŠÊĔ¼ÃÉÒԌ”Á ¤”Ò”Á ¼ à ’¾Ç Ÿ, ’ŸŒ¬ŸÊ ÑŸÉ ¢”Ò¾ŸÒӉÁ Ÿ‘–ž‰•
‘ÊҐ ¼ŸÉ ”˜”È Ž–à ž¡Ž‘à , ¡ŸÊÆ Ž‰Ç ÒŒÆ Ž‰Á , šžœŸ ‰Ç ŽÇҔÁ ”ž¡š¼,à ¼ÉŸ” £‘ ¡˜‘Á ¾ŸŽÃ
¢¾ž ¼ŸÉ ”•‘Ç Žž•ŒÆ ŽÒÇ ”Á ”žÒŒÆ . ’ŸŒ¬ŸÊ ÑŸÉ ÒԌÁ” ¥‘Ê¢‰¼É ŸÉ ”¡˜ÁŒ ˜ŒÆ ŽžœÒ”Á , ¼ŸÉ ”

16

£Œ”É ž”ž”‰Â ”, ¡ŸÊÆ Ž”¥”žŽ‘Ç ¼ž‰šÇ šŸ”, ¼ŸÉ ”‹ŸÀ ¥—É Ÿ¥˜, ”Ÿ˜”Æ ÒÊ ” ¾Ÿ¼Â
‰”Ç ¢¾ž —Êȝ”ÉÅ ¦‰Ã ŸÀ ”Ò”¬ÄŒÉ .

¤”‰Œ–žšÇ ¡¾žŸ¼ÒÃÉ ÔŒÁ”, —ÈÊ¢¼”ÑŸÉ ¢”Ò¾ŸÒӉÁ Ÿ‘¥‘Ê ÃÊ¢Œ¤œÊ—ÈÊ¢¼”
ÑɟÒԌ”Á ӕÁ ÓÈÊ ¢¾ž ¡œ”Á ¥‘¼Ê Ÿ‘¢¼ÊŠŒ‰Á ‰ž˜Á‘Ÿ¡š½‰Â Ÿ¼ÃÉ¡–”Á —Ê›È É¡È •ÊÅ ŒœŒÁÙ ŠŒ
‰Ÿ”ŽŸÊ Œ‹ÒŸšŠÁ‘¢ŒÉ ¢¾ž ŠžœŸŽÆŒ‹Ÿš‰ŸŒ¡šÅŒ¤”¾ŸÒ. ¤”Šž”ž‘Ô҉Á”‰¥À ‘Ê
Æ‰¤œ¡Ê œÁ”¡“ŒÂ ˜Ÿ¾ž‰‘ ’ŽÉÀ È¼Ê É“Ã Å‰’Ê Œ ¡–”Á ¼ŸÀ ŠŒÑɟ¢”Ò¾ŸÒӉÁ Ÿ‘¼‘ÃÉ ŸÀ ¡””à ‰Ÿ”’ÀÉ
Ž¡ÊÈ ˜ÉÅ ’ŸÊ ”‰Ÿ”¢‰¢ŒŠŒ‰Á ‰ž˜‘Á Ÿ¡š½Â‰Ÿ ¡˜ÅɝŸ‘¡ÆŸ¡‰ž¾Ÿ‘¢œÉŒŸ‘šŸ¤œÊ
–ÒŒ”Æ ¾ŸÒ¼ÁŒŸ‘.

¡“ÂŒ›ÉŸŒ”Á”Ê ‰’À Ÿš —È¢Ê ¼”ÑɟÒԌ”Á ‰ÀÁŒ¥‘Ê–ž’¡Ž‘‹ÒŸšœÒŒÁ ‘ŠÃ ŒÑŸÉ ¢”Ò
¾ŸÒӉÁ Ÿ‘, ‘ÀŸ¡””à ‰Ÿ”¢‰É ŸÒ¡Ò¾Ÿ‰Ÿ”¡¾žŸ‰¥– ¢¾ž ŽŒÂÉ ¼ÓÃÉ ŸÊ ¢ÓŒ ˜Ò‰
¡ŠŸÆ ŒÁ ¥‘ŽÊ ŕ’ɤÀ Ê‰ŸÀ ¾ÁŒ•‰Ç ’áŠÊƟ¡Š‘–‘Æ –É ›ŸÉ Œ‘‘ÅÊ ŸÊ ”, ¢’¡É ”ÉÅ ŒŸ‰‰Á ‰ž˜‘Á Ÿ¡š½Â
‰Ÿ“‰Å –ž¾Ÿ¥›ÉŸŒ¬‰Á ¬ÒÉ Œ¤”Žž¬ŸšÓ•Æ ›¾ÉÈ ŸÒ ‰À‹‰Å Ÿ”–ž¾Ÿ¥›¼ÈÉ œÃÉ Òԑ”ŸšÆ”¡“ÂŒ
Š”ÊÁ ¼Éݟ¡š½‰Â ŸÀŸ’Ê Œš¡”Á ŽÁ”Ÿ–Ÿ½Ã ‰ÉÔ҉•Á œÒԑ”Ÿš ¤”Ò”Á ¼Ã šŒÁ ‰” –Ã
‹.Ž ÒŸÉ ‘ÒÊ ‰Ÿ”›‘Ç ’ÂŽŒÆ ‹ŸšœÒԑ”Ÿš ¢¾ž ‰ŸÀ –¡È . ‘ÒÊ ¡œ‘”Ê”Á , ‰Á ‰ž˜Á‘
Ÿ¡š½‰Â Ÿ ŒÉÄ ŸÀ ’Ê Œ‰‹ÀŸŽŒÉÁ ¤œÊÑŸÉ ÒԌ”Á ¼ÃÉ¡–Á”¾È‰šŠÅ Œ’Æ”Â”š¡Á”Ž”Á Ÿ‰•Á
Ñɟ¢”Ò¾ŸÒӉÁ Ÿ‘›ŸÉ Œ•šÉÀ ¡Ã ŒÉÅ ”¥Š. Žž””ÁÊ šŸ¤”ÒÁ”¼Ã ‰šÇ ˜Ÿ –à ‹.Ž ‰Ÿ”¡
¾ž Ÿ’¾ÀÉ Œ¾žœÒɟŒÑɟ¢”Ò¾ŸÒÓÁ‰Ÿ‘‰•Á ÑɟÒԌ”Á ŒÄÉ ŽŸÀ ¡¾‘Á ¾ŒÆ ‘ÒÊ ‰Ÿ”¡”Á
ŽÁ”ŸÒŸÉ ‘ÊҐ “‰Ÿ”™”ÊÅ ™ŽÈ ”Á ’˜Â Ÿ• ¢¾ž –ž’•Â Á‘‹ÒŸš“‰Å ’Ê Œ–Œ‘ŒŸ‘›ÉȾŸÒ” ¡ÂɌ
£‘¼ÒÉÆ ¥–¡”Êà ‰Á”ÒŸÉ “Ž”Á ŸÒԌ”Á ”.

Ž”Á ŸŽž••Á ”ÃÊ ¥‘Êš‰Ã Ÿ”ÓÁ•ÓŒ¡ÆŸ•”Á ‘ŸŽ‘ ˜”ÅÊ “Ÿ”¢œŒÉ Ÿ‘ ¢¾ž ŽÂ‘¤”‰Ÿ”
’Á‘Ž” ‘ÒÊ ’”Æ ¡ŒŠŒ–žŸ”Æ ¾ŸÒ, ӕÁ ÓÈ¡Ê Š‘–‘Æ –É ŠŒÑŸÉ ¢”Ò¾ŸÒÓÁ‰Ÿ‘, ›‘Ç
’ÂŽÆŒ‹Ÿš, ›Ç‘¡ŸÆ ¼‰Ç ¦‰Ÿ”’‘ ˜”Á ¼ŸŒ‘ŸÊ ”‰Ÿ”¼žœŸ”‰•Á ’ŸÉ Œ–ž¡¼‘, ¡ÓÁ‘¤œÒÊ ÔŒ”Á
¢¾ž œÒÙ Œ˜ž•ŸŒ¡–”Á ŽŒ”ž‹”¡–”Á ‰ŸŒ, ‘Á ’Áʌ¾Á‘“ž•Ÿ”–žŽšÆ ÆÉҋŸÒ¢œÉŒŸ‘
¢¾ž ‹ž”žš”Æ ’ÖžŽšÆ ‰Ÿ”¡šÅŒ¢œŒÉ Ÿ‘.



16

ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດ

Óȕ ‰Ÿ”¡Á”Ž”Á ŸÒԌ”Á ‰šÇ ˜Ÿ – à ‹ Ž

Ž”Á ŸÒԌÁ”–à ‹.Ž ¥‘‰Ê Ÿ¡–Á”Š‘à ­Ÿ¢œŒÉ ‰Ÿ”–ž¾Ÿ¥¤”ŽÆŒ‹ŸšÓ‰Ç
ӟ”ŠŒ•”Á ‘Ÿ¼‘ Žž‘”à ‰Â ŽÁ”, ”ŽÁ” ¢¾ž ¾‘Á ¼Â¾ŸÉ ¡šÅŒŠÄ”Ê ¢••¤­ŠÉ ŒÁ‰‰ž˜‘Á
Ÿ¡š½Â‰Ÿ ¢¾ž ¡–Á”‰Ÿ”–ž¾Ÿ¥‹ŒÁÊ ¤œŠÉ Œ‰ŸÀ ¾ŒÁ ÑɟÒԌÁ”—¡ÊÈ –”Á ¾È‰šŠÅ ŒŸ¡š ½Â
‰Ÿ. ¤”¼ŸŒ‰ŒÆ ‰Á”ŠŸÊ š, ŽÁ”Ÿ”¥ÃÊ ‘Ê¡–”Á ¥ž”ž¼ÉÃÂŒÉ ¤œ,É ŽŸÀ ‹”Á ¢¾ž šÃ‹ÒŸš­Ÿ
–žœÒ‘Á ŽŸ‘¼‰ÃÉ Œ¼•Á ¢¾ž –žŸ”Æ ¾ŸÒ—ÈÊӉÁ Ÿ‘˜Ÿ¤’ʉŸ””ÀŸ˜ŸŠŒ˜Á‰–žŸ ”Æ
–ž’ÂґÁ ¾ŸÒ ‰À‹Å˜Ÿ¤’‹Ê ”Á ¼ŒÇ ŠŒ¢”Ò¾ŸÒÓÁ‰Ÿ‘ŽŸšŸ‘Ÿ‘šŸ¥‘¤Ê ”’žœÙ ‘¥¾ž
¢œŒÉ ‰Ÿ”’ŽÀÉ ‰ÈÊ ÊÈ Ÿ‘’ŸÊ ”‰Á ‰ž˜Á‘Ÿ¡š½Â‰Ÿ ¢¾ž ¾‰È šÅ¼ÃÉ¢‰É ŸÒ¡–Á”¡Ò¾Ÿ¡‰Åļį –.Ã

1.2 ž”ŽÇ Á”ŸÒԌÁ”
¡˜ÅÉ ‘Á ’ŒÁÊ –ž’•Á‘’ŸšŽ”Á ŸÒԌ”Á ¼¥Éà ‘¡Ê Á”‰Á”¤”ÒÁ”¼Ã ‰šÇ ˜Ÿ–à ‹.Ž ¼ÃÉ

—ÉŸ”šŸ¤œÊ¡‰‘à —Æ”¡–”Á ŒÂ ”Ê”Á , ‹ž”ž—Ê¢È ¼”¼ÁŒŽŒÑŸÉ ¥‘ÊŽ•Å ’É¡À ¾žŸ’¾ÀÉ Œ, ˜Â Ÿ¾ž
”ŸÓŸÉ Œž”ŽÇ Á”ŸÒŸÉ ‘ÒÊ  ‰Ÿ”ŽŸÊ Œ’ŒÊÁ ¾‘Á “ž•Ÿ”–žŽšÆ ÉÒÆ ‹ŸÒ¢œÉŒŸ‘ ¢¾ž ‹ž”žš”Æ
’–à žŽšÆ ‰Ÿ”¡šÅŒ¢œŒÉ Ÿ‘, ‰Ÿ”‰ŸÀ ”‘Æ ¡ÆŸ’ÆÒ¡šÅ ŒÒԌÁ” ¢¾ž œÒÙ Œ˜ž•ŸŒ¤œÊ¡–”Á

16

¡Š‘¡–”Á ‰ŸŒ. ‘ÊҐŠÊÀŽž¡¬Ã¼šÉà ¡Ã œ‘—”Æ ¢¾ž ¡–”Á œÁ‰Ù ‰Ÿ”ŽšÆ ¼•Æ ‰Á•‰Ÿ”¡‹ÉÅ ” ¥œÒ›ŸÉ Œ
¢ŠŒ¢ÓŒŠŒšÒ””Æ , ÑŸÉ ÒԌ”Á ÄŒÉ š¡Á”ž”ÇŽÁ”ŸÒԌ”Á ¤”ÒÁ”¼Ã ‰Á”Ÿ –Ã
‹.Ž ¡ŒÂÉ ¥‘šÊ ɟ”‰ŸÀ ”‘Æ •”Á œŸ’ŸÉ Œ¦¼É‰Ã ÔÉ ÒŠÊ Œ‰Á•‰Ÿ”ŽŸÊ ŒŽ”Á ’˜Ÿ•¤”¾ŸÒ ‹:Å

ž”ŽÇ Á”Ÿ¥‘šÊ ‰Ã Ÿ”‰ŸÀ ”‘Æ ‰Ÿ”ŽŸÊ Œ’ŒÁÊ ¾Á‘“ž•Ÿ”–žŽÆšÒÉÆ ‹ŸÒ¢œŒÉ Ÿ‘ ¡ÉŒÂ –ž
‰•‘ÊҐ ¼ÉŸ”; ¤”””ÁÊ ¢’¾É žÑŸÉ ‘ÀŸ¾ÆŒ’ŸÀ ¢¬ŒÉ ¾Á‘“žšÆ”’à ¼ŸÉ ”, ’ÀŸ¢¬ÉŒÓŒ¾Á‘
“žš”Æ ’ à ¼ÉŸ” ¢¾ž ‰Ã ŽŒ¼ŸÉ ” ¡–Á”¾‘Á “žšÆ”’—à ÈʏŒÆ ‹”Ç Ò‘Ç ¼Â¼É•Ã ÉÀŽŒÁ ‰‘Á ¤”˜Á‰‰Ÿ”
¡šÅ Œ¤‘ ŽÉҔ‹ž”žš”Æ ’–à žŽšÆ ‰Ÿ”¡šÅ Œ¢œÉŒŸ‘ÓҚšÃ ¼ÉŸ”. ¢’¾É žÑɟ šŽÃ žšŸ
‰Â ¼ŸÉ ”¡ŠÊŸÆ ÓÉҚ ¢¾ž ‰Ã ¼ŸÉ ”•À¥É ‘ŽÊ ŒÁ ‰‘Á ¤”˜Á‰‰Ÿ”¡šÅ Œ¤‘¢’É’Ê Œ¡–”Á —È¼Ê ÃÉ
¡œÁ”˜Ê š‰•Á ¢”Ò¼ŸŒŽ”Á ’˜Ÿ•, ¡‰ž¾Ÿ‘, ¡–”Á ‰ŸŒ ¢¾ž –žŸ¼– ž¥’.

¤”ž”ŽÇ ”Á Ÿ¥‘Êš‰Ã Ÿ”‰ŸÀ ”‘Æ ‰ÉÔ҉•Á ‰Ÿ”Ó•Á –ž‰”Á ‹ÒŸš–‘¥˜ ¢¾ž ŸÀ ”Ґ
‹ÒŸšŽž‘Ò‰¤”‰Ÿ”¡‹ÉÅ ”¥œÒ ¢¾ž –ž’•‘Á ŒŸ”ŠŒŽŒŽž“Ÿ•Á”–žŽšÆ ‰Ÿ”¡šÅ Œ
¼ÁŒ”Ãʉ¡À ˜ÉÅ Žž‰‘Á ‰ÊÁ”‰Ÿ”˜‰Â –Ã”Ê ŠŒ‰Á ‰ž˜‘Á Ÿ¡š½‰Â Ÿ ¢¾ž ¾‰È š.Å

ž”ÇŽ”Á Ÿ¥‘šÊ ɟ”‰ŸÀ ”‘Æ ‰Ÿ”›‘Ç ÂŒ ¡ŒÂÉ ‰ÀŸ¾ŒÁ ŠŒ¢’ɾžÑŸÉ ’Ê Œ–ž’•Â ‘Á ’Ÿš
‰Ÿ”›Ç‘ŒÂ ›ŸÉ Œ¡ŠšÁÊ ŒÒ‘. “ŸÊ ›¡ÉÈ Š‘¤‘ŒÁ šÃ‰Ÿ”ŽÓÊÈ Æ•Ÿ‘¢ŒÉ ‰”Á ¤œšÊ ‰Ã Ÿ”‰ŸÀ ”‘Æ œÁى­Ÿ
¡˜ÉÅ ›‘Ç ’‰Â Ÿ”–ž¼ž‰”Á .

ŽÀŸ¾•Á ‰Œ¼žœŸ” ¢¾ž ˜ž”Á‰ŒŸ”’ÉŸŒ–ž¡¼‘¼ŒÁ ­‘Æ ’Ê Œ“”‰Ÿ‰–ž¡¼‘
¾ŸÒ›ŸÉ ŒÊŸ•¤ÀÉ œ‰Ê Ÿ ҔÁ ”Á•¢’Éš¾ÊÅ ŒÆ ”Ÿš¡–”Á ’Æʔ¥–; ˜Êš‘Ô҉”Á ‰’À Ê Œš•-ŽŒÉÆ —ÊȼÉÃ
“‰Å ‹šÇ ŠŒÁ ¤œ‰Ê ”Á ¢¾ž ‰”Á •ÉÒÀ ŸÉ ŽÁ”Ÿ‘¤‘‰’À Ÿš.

ž”ÇŽ”Á ŸŽž••Á ”ÃÊ ŒÁ ¥‘’Ê Ɖ¾ÆŒŽŸÊ Œ’ŒÊÁ ‹ž”ž–žŽšÆ ŽÈ”‰ŸŒ ¡ÉŒÂ –ž‰•‘ÒÊ 
¼ÉŸ” ¢’¾É žÑŸÉ šÃ ¼ÉŸ”; ‹ž”ž‘ÉŒÁ ‰ŸÉ ҔÃʚΑ “–Å ”Å ¢¾ž ¤Ž¡É ‹ÅÉ Œ¢••¡ŒÂÉ šÃ¡‹ÅÉ Œ­Ÿ
Žž¡˜ŸžÑŸÉ ’”Æ .

ŽÉҔ‰ÀŸ¾ŒÁ ¼žœŸ” ¢¾ž ‰ÀŸ¾ŒÁ ’ŸÀ œÒÙ ‘ŽÀŸ¾•Á ӉÁ ŽŸŽŒ’ÆÒ¡šÅŒ ¥‘šÊ ‰Ã Ÿ”‰ÀŸ”‘Æ
¥ÒÊÒŸÉ : ’ÆÒ¡šÅŒÒԌ”Á ¢’ɾžÑŸÉ ž”Ç Ÿ‘¤œšÊ ‰Ã ÀŸ¾ÁŒ’ŸÀ œÒÙ ‘Ñɟ¾ž ‹”Æ ¢¾ž
‰ÀŸ¾ÁŒ¼žœŸ”Ñɟ¾ž¬ÄŒÉ ‰Œ˜”Á ; ŽÒÉ ”’ÆÒ¡šÅ ŒœÙҌ˜ž•ŸŒ ¢’¾É žÑŸÉ ž”ǐŸ‘¤œšÊ Ã
‰ŸÀ ¾ÁŒ’ŸÀ œÒÙ ‘Ñɟ¾ž ‹Æ” ¢¾ž ‰ÀŸ¾ÁŒ¼žœŸ”Ñɟ¾žŽŒ‰ŒÓÊ ; ŽÉҔ¡œÙÅ ”Ê”Á
¢šÉ”¤œÊ‰Æ ŸÊ ‰Ÿ‰ŽŒ¡šÅŒ¡–”Á ‰ŸŒ¡˜ÅÉ ‹ÒŸšŽž¡­˜Ã Ÿ• ¢¾ž ÓÁ‰ŽŸŽÁ”’Â
˜Ÿ•.

16

ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດ•”Á ‘Ÿ¡”ÊÅ ¤”ŠŒž”ŽÇ ”Á Ÿ ¥‘ʉŸ¡–Á”˜Å”Ê “Ÿ”¼ŸŒ‘ŸÊ ”‰‘Æ ­Ÿ ¢¾ž ¡–”Á ‰Ÿ”
ŽÊŸŒ¡ŒÅÉ ”¥Š”Á Žž‘Ò‰¤œ¢Ê ‰ÉÑŸÉ ¢”Ò¾ŸÒӉÁ Ÿ‘¤”‰Ÿ”‘ŸÀ ¡”Ô‰Ÿ”’ÉŽÀ ÈÊ Ÿ‘¡ŸÆ ¥
ž”ž¤”˜Ÿ¾ž‰Â‘‰Ÿ”–‘Æ –ɝ–ž¡¼‘Ÿ‘.

1.3 ‰Ÿ”ŽŸÊ Œ’ŒÁÊ ¾‘Á “ž•Ÿ”–žŽšÆ ÆÉҋŸÒ¢œÉŒŸ‘ ¢¾ž ‹ž”žš”Æ ’–à žŽÆš‰Ÿ” ¡šÅ Œ
¢œÉŒŸ‘
ŽÁ”Ÿ ¢¾ž ž”ŽÇ Á”ŸÒԌ”Á ¼ÃÉ¥‘ʾŒÆ ”Ÿš‰Á”¡–”Á ¼ÉÃÓÔ•ÓÊ ””ÁÊ ¥‘šÊ ɟ”’Ɖ¾ÆŒ

‰”Á œŸÙ •”Á œŸ¼¡ÃÉ –Á”˜Åʔ“Ÿ”¤œ¢Ê ‰É‰Ÿ”ŽÊŸŒŽ”Á ’˜Â Ÿ•¤”¾ŸÒ. ¢’ɤ”’ÒÆ ŒÂ ¢¾ÒÊ , ‰Ÿ”–ž
’•‘Á •Á”‘ŸšŸ‘’Ÿ’ŸÉ Œ¦¼ÉÉÀŸ”Æ‘¥Ò¤Ê ”Ž”Á Ÿ ¢š”É ŒÁ ˜•Æ ‰Á•‹ÒŸšœŒÊÇ Ÿ‰¾ÀŸ•Ÿ‰œŸÙ 
–ž‰Ÿ” ¡”ÉÅ ŒŸ‰ÒŸÉ ÑŸÉ ÒԌÁ” ˜žŸŸš‰Æ‘¬ÉҌ¡Ò¾Ÿ ¢¾ž •ÉÀ ŒÂ ¤¤”‰Ÿ”¡Ó‘Á ¤œÊ
ŽŒ’ÒÆ ¡šÅŒ (ÒԌ”Á ¢¾ž œÒÙ Œ˜ž•ŸŒ) ¡–Á”¡Š‘¡–”Á ‰ŸŒ›ŸÉ Œ¢¼ÊÂŒ ¢¾ž ‰Ã ›ŸÉ Œ¬ÄɌ
˜Ò‰¡ŠŸÆ ŒÁ šÃ‰Ÿ”Ó‰Á ŽŸ‰ŸÀ ¾ÁŒ¼žœŸ” ¢¾ž ’ÀŸœÒÙ ‘¥Òʤ”ŽŒ’ÒÆ ¡šÅŒ¡‰”à ‰ÒɟŸÀ ”Ò”
¼ÃɉŸÀ ”Æ‘¥Ò¤Ê ”Ž”Á Ÿ. ‘ÒÊ ¡œ‘”ÊÃ ÑŸÉ ¢”Ò¾ŸÒÓÁ‰Ÿ‘ŒÄÉ ˜žŸŸš’ŽÀÉ ÊÈ ¢¾ž¡¾ŒÉÁ ¼ÒŒ
¤œÑÊ ŸÉ ÒԌ”Á –ž’•Â ‘Á ŽÁ”Ÿ›ŸÉ Œ¡ŠšÊÁ ŒÒ‘ ¢¾ž “”‰ŸÀ ¾ŒÁ ŠŒ’Æ”‰Ÿ‰ŽŒ’ÒÆ
¡šÅŒ”ʣà ‘¥Ò.

¤”¾žœÒɟŒ¡‘Å ”š”à Ÿ œŸ¡‘ŝ”¡šŽŸ –à ‹.Ž , ‹ž”ž–žŽšÆ Ž”È ‰ŸŒ¥‘¡Ê –Á”¡
‰žŽÁ”‰”Á ¤”‰Ÿ”–ž‰•¾ŸÅ—É Ê¼È ÃÉ ž¡ŠÊŸÆ ÓÒÉ š¤”‹ž”ž¾‘Á “ž•Ÿ” ¢¾ž ‹ž”žš”Æ ’Öž
ŽšÆ ‰Ÿ”¡šÅ Œ¢œÉŒŸ‘.

¤”ÒÁ”¼ à ¡šŽŸ –à ‹.Ž , ¡ŸÊÆ ŽÇ˜Ÿ”ÒÇ ŒÆ ¥‘¡Ê ‘Ô¼ŸŒšŸÒԌ”Á ¢¾ž ¥‘ÊÓÁ•‰Ÿ”
’Ê ”Ó•Á Ÿ‰šÒ””Æ ŸÒ”ž‹”œÒÙ ŒÒԌÁ”›ŸÉ Œ¬Ÿ¢¬”Ê . ¤”ÒÁ”’ÉšÀ Ÿ ¡ŸÆÊ Ž˜Ç Ÿ”ÇÒƌ,
¡ÊƟŽÇҔÁ ”ž˜ÈšŸ ¢¾ž ¼ŸÉ ”˜šÈ à Òƌҍ ‘¥‘Ê¡‘”à ¼ŸŒ¥–œÙҌ˜ž•ŸŒ ¡˜ÉÅ ¡ŠÆʟ¡ÑÊƟ¡ŸÊÆ ÃÒ‘
’Ÿš¾ž•Ô•‰Ÿ”. ¡ŸÊÆ ŽÒÇ Á””ž˜šÈ Ÿ¥‘Ê Å”É ŽŸ”’¡ÀÉ ÊŸÆ Òà ‘ŽŽÃ žœÒɟŒÒ‘Á ¼ž”Ÿ ¤”‰Ÿ”ŠÀ
¾•Æ ¾ÊŸŒ¾‘Á “ž•Ÿ”‘Ç ¡‰ŸÆÉ ˜Ê š¼ÁŒŽž¡¬Ã¾Ÿ‹ÅÉ ž”ž¾Á‘“ž•Ÿ”–žŽÆšŸÒ‹ŸÒ¢œŒÉ
Ÿ‘Ç‘¤­É (‘Ç ¼ŽÃ Ÿš) ¢¾ž ¾Ÿ‹ÉÅ ž”žšÆ”’–à žŽšÆ ‰Ÿ”¡šÅ Œ¢œŒÉ Ÿ‘ ¡˜ÉÅ Š˜À ž¾Ÿ
ž‘ŸÀ ¾‘Á ¢’ŒÉ ’ÊÁŒ›ŸÉ Œ¡–”Á ¼ŸŒ‰Ÿ”.

—ŸÉ ”‰Ÿ”˜Â Ÿ¾ž”Ÿ, ¡ŸÆÊ Òà ‘ ŽŽÃ žœÒŸÉ ŒÒ‘Á ¼ž”Ÿ‰¥À ‘Ê ‰˜ž¾Ÿž‘ŸÀ ¾‘Á ¢’ÉŒ
’ÊŒÁ Žž“Ÿ•”Á –žŽšÆ ‰Ÿ”¡šÅ Œ¢œŒÉ Ÿ‘Š”ÄÊ ›ŸÉ Œ¡–”Á ¼ŸŒ‰Ÿ”¤”ÒÁ”¼ à ¡šŽŸ –à ‹.Ž
. Ÿ‰””ÊÁ šŸ ŽŒŽž“Ÿ•”Á –žŽšÆ ‰Ÿ”¡šÅŒ‘ÁŒÉ ‰ŸÉ ҉À¥‘‘Ê ÀŸ¡””à ¬ŸÊ ¼›Éà ŸÉ Œ¡–”Á ¼ŸŒ

1

‰Ÿ” ¼ŸÉ š‰ŸŒ‹ÒŸš˜žŸŸš¤”‰Ÿ”•Á”¾Ç ‘Ç –žŽÆŒ¼¢ÃÉ ’‰’ŸÉ Œ‰”Á ŠŒ¢’ɾžÑŸÉ ¤”
Žž“Ÿ•”Á ‰Ÿ”¡šÅŒ‘Ô҉”Á . ‰Œ–žšÇ ‹ŒÁÊ ¼ŸÀ Â‘ŠŒ‹ž”žšÆ”’ÖžŽšÆ ‰Ÿ”¡šÅŒ¤”Ò”Á
¼Ã ¡šŽŸ ¥‘Ê‹”ÆÊ ‹ÒŸÊ ¢¾ž ÓÁ•ÓŒ¡ÆŸ£‹Œ‰Ÿ”ŽŸÊ ŒŽ”Á ’˜Ÿ• ¢¾ž ‹ÒŸš“‰Å ’ʝŒ–Œ
‘ŒŸ‘ ŠÊÀŠŒ¾‘Á “ž•Ÿ”–žŽšÆ . Ÿ‰””ÊÁ šŸ £‹Œ‰Ÿ” ŠÀʉÀ¥‘ʉŸ¡–Á”•É ”ÃŒ

¼ŸŒ‰‘Æ ­Ÿ¤”‰Ÿ”‘ŸÀ ¡””à ÒԉŒŸ”ŠŒ¾Á‘“ž•Ÿ”–žŽšÆ .
2. ‰Ÿ”Ä‘ÀŸ”Ÿ‘¤”Š•¡Š‘¼ÉÆҖž¡¼‘

2.1 Žž“Ÿ”ž‰Ÿ”‰É”‰Ÿ”¾‰Ç ӊŠ”ÄÊ Ä‘ŸÀ ”Ÿ‘
¡šÅɝ¡ŒÅÉ ”¥Š ¢¾ž ‹ÒŸš˜Ê š¤”‰Ÿ”ŽŸÊ Œ’ŒÊÁ ¾Á‘“ž•Ÿ”–žŽšÆ ÉÆҋŸÒ¢œŒÉ Ÿ‘

¢¾ž ‹ž”žš”Æ ’–à žŽšÆ ‰Ÿ”¡šÅ Œ¢œÉŒŸ‘œ•Á ¤‰¡Ê ŠŸÊÆ šŸ; £‘Žž¡˜Ÿž¢š”É ˜ŸœÙŒÁ ¼ÉÃ
¼ÁŒŽŒÑŸÉ ¥‘‰Ê ž‰Ôš¾Ÿ‹ÅÉ ž”ž¾‘Á “ž•Ÿ”–žŽšÆ ¢¾ž ‹ž”žš”Æ ’–à žŽšÆ ‰Ÿ”¡šÅŒ
¢œÉŒŸ‘¡–”Á ¼ÉÓÃ Ô•ÓÊ ¢¾ÊÒ, ¡ÊƟŽ˜Ç Ÿ”ÇÒŒÆ ¥‘Ê¡‘Ô¼ŸŒŸ‰¡šÅ ŒÒԌ¥ ¢ŠÒŒœÆҘ”Á
¾ÆŒšŸÒԌÁ”¤”ÒÁ”¼ à ¡šŽŸ –à ‹.Ž ¡ŒÉ ‰À¥‘ÊӕÁ ‰Ÿ”’Ê ”ÓÁ•›ŸÉ Œ•Æ ”ÉÇ Ÿ‰šÒ”
”Æ ŸÒ”ž‹”œÙҌ›ŸÉ ŒœÙҌœŸÙ  ¡–Á”‹ŒÊÁ –žœÒ‘Á ŽŸ‘. šŸ¤”ÒÁ”¼Ã ¡šŽŸ ‰Œ–žšÇ
¢œÉŒŸ‘¥‘Ê ‘Á ’ÁŒÊ ¾‘Á “ž•Ÿ”–žŽÆšÒÉÆ ‹ŸÒ¢œŒÉ Ÿ‘‹ŒÁÊ ¼ à Š”ÊÄ –ž‰•š à ¼ŸÉ ”, ¤”
”ÊÁ” –ž‰•š—à ¢ÊÈ ¼”¢”Ò¾ŸÒӉÁ Ÿ‘ ¼ŸÉ ”, ÑɟÒԌ”Á ¼ÉŸ” ¢¾ž —Êȏƌ‹Ç”Ò‘Ç ¼Â
Ã‰ ¼ÉŸ”, £‘¢š”É ¡ŸÆÊ ŽÒÇ Á””ž˜šÈ Ÿ ¡–”Á ”Ÿ‰Æ . ‰Œ–žšÇ ÁŒ¥‘’Ê Ɖ¾ŒÆ ‘Á ’ŒÁÊ ‹ž”ž
šÆ”’–à žŽšÆ ‰Ÿ”¡šÅŒ¢œŒÉ Ÿ‘Š”ÄÊ –ž‰•‘ÊҐ ¼ŸÉ ”, ¤”””ÊÁ š—à ¢ÈÊ ¼”ÑŸÉ ¢”Ò¾ŸÒ
ӉÁ Ÿ‘ ¼ŸÉ ”, —Ê¢È ¼”ÑɟÒԌ”Á ¼ÉŸ” ¢¾ž —ÈÊ ƌ‹”Ç Ò‘Ç ¼Â ¼ÉŸ”; £‘¢š”É ¡ŸÆÊ
Ž˜Ç Ÿ”ÒÇ ÆŒ ¡–Á”–ž¼Ÿ”

‰Ÿ”ŽŸÊ Œ’Áʌ¾‘Á “ž•Ÿ”–žŽÆš ¢¾ž ‹ž”žšÆ”’ÖžŽšÆ ‰Ÿ”¡šÅŒ¢œŒÉ Ÿ‘ ¥‘Ê”ÀŸ
¡ŸÆ ‹ÒŸš–’ Â ”‘šÃ ŸŽ–ÉÈ ÒŒ”Æ ¾ŸÒ ¢¾ž šÃœŸÙ Šž•Ò”‰Ÿ” œŸÙ ‰ÉšÇ ‹”Æ ¤œÊ‰Ÿ”Žž¬Á•
Žž¬È”. ¢š”É ¢’¼É žœŸ”ŠŒ‰Œ¼•Á ¾ŸžŸ”ŸÁ‰¼Ãɛ¤ÉÈ ”¡Š‘‹Ò•‹šÇ ŠŒÑŸÉ ŠÒŸ ‰À
šÃ¼ÉŸÉԌ›Ÿ‰¡ŠŸÆÊ ÓÉҚ¤”¡Š‘¡–”Á ‰ŸŒ ¡Á”É –žŸ”Æ ¢¾ž ¼žœŸ”ÑŸÉ ŠÒŸŸÀ ”Ò”¬ÉČ
›¡ÉÈ šÅŒœÊҐŸ¥‘ʾ‰Ç ÓŠÅ Ä”Ê ¤”ÒÁ”¼ à ¼Á”ÒŸ –à ‹.Ž ¢¾ž –ž‰Ÿ‘ŠŠÀ ”ÊÄ ‰Á•¾‘Á “ž
•Ÿ”–žŽÆš£‘‰ŒÆ . šŸ¤”ÒÁ”¼Ã šŒÁ ‰” –à ‹.Ž –žŸÆ”¡Š‘¬Œ•Æ‰ ¢ŠÒŒ‹ŸÀ
šÒÉ ”‰À¥‘ʾ‰Ç ӊŠ”ÄÊ ÓԉÓʝŒ¼ÒŒ¡ŸÆ Ž‘ ¡Ž¾Ã˜Ÿ•; ¡“ÂŒ¢š”É ÒŸÉ ž“‰Å –Ÿ•–Ÿš›ÉŸŒÓ”Ç ¢ÓŒ
Ÿ‰‰ŸÀ ¾ŒÁ –ž‰•ŸÒ‘Ç ŠŒÑŸÉ ÒԌ”Á ‰’À Ÿš ¡ŠŸÆ ¡ŸÊÆ ‰ÀŒÁ Ž•Å ’ÀɦŽÊȍƔ¥‘ÓÊ •Á ¥ž”ž.

17

˜Ê š‘Ô҉Á””Áʔ ›É’È Ÿš•”Á ‘Ÿ¡šÅŒ ¢¾ž ¢ŠÒŒ ‰šÀ ŠÃ ž•Ò”¾‰Ç ÓŠÅ Ä”Ê ›ŸÉ Œ¡”ÅÉ Œ”‘¾Ô”
’‘Â .

ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດ

¼žœŸ”‰Œ¼•Á ¾ŸžŸ”ŸÁ‰ š•ŸÒ‘Ç ¡ŠÆŸÊ ŽŸŒ ¡˜ÅÉ ŽŸÊ ŒŽÁ”’˜Â Ÿ•¤”¾ŸÒ

¤”Šž”ž‘Ô҉”Á ”ÃÊ –žŸÆ”‰ÀŸ–¡È ‰ÀŽŸšŸ‘Ÿ‘¥‘¥Ê ž”ž¤”ÒÁ”¼Ã ¡šŽŸ
–à ‹.Ž ¢¾ž –žŸÆ”œÒԑ”Ÿš‰ÀŽŸšŸ‘Ÿ‘¥‘Ê¥ž”ž–Æ‘–É ˜Ÿ‰¤’ŽÊ ŸÀ ¡¾‘Á
¥‘›Ê ŸÉ ŒŽšÆ •”È ¤”ÒÁ”¼Ã ¡šŽŸ –à ‹.Ž . ¥ž”žŠŒ–žŸÆ”‰ŸÀ –¡È  ¢¾ž –ž
Ÿ”Æ œÒԑ”Ÿš ŽšÆ ¼Æ•¤ŽŽÉ ž˜Ÿ•‰Ÿ”—”Á ¢–›’ÈÉ ÒÆ ¡šÅŒ’ÉŸŒ¦ŠŒ¾ŸÒ ¥‘ÊŽÊŸŒ£‰Ÿ‘
¡­ŸžŽšÆ ¤œ¢Ê ‰É‰Ÿ”‘Ä ŸÀ ”Ÿ‘ŠŒ–žŸ”Æ ¾ŸÒ.

‘ÉÁŒ””ÊÁ šŸ¤”ÒÁ”¼ à ˜‘Ä Žž˜Ÿ ¼ÉŸ”¥‰Ž” ˜šÆ Ҝ Ÿ” ¡¾ŠŸ¼‰Â Ÿ”˜‰Á ––¾ ÄɌ¥‘Ê
‰‹ŸÀ ŽŒÉÁ ¤œÊ•Á”‘Ÿ‹ž”ž‰ŸÀ šž‰Ÿ”ŽÈ”‰ŸŒ˜‰Á ’Ê Œ‰ŸÀ ¢¬Ê” ¢¾ž ‰ÀŸ¥‘ŽÊ Ÿš•Ÿ‘‹Ê ”
‘Ç ¼žŽŸ‘¤”‰Ÿ”‘Ä ŸÀ ”Ÿ‘ ‹:Å ¤‰Ê ŸÀ ¾ÁŒšžœŸÆ”¾‰Ç ÓŊ”ÄÊ ‘Ä ÀŸ”Ÿ‘, ‰Ÿ”¢‰’ÒÆ
ŠŒ¼žœŸ”ÑɟŠÒŸ›É¡È Š‘‹šÊÇ ‹ŒŠŒÑŸÉ ÒԌ”Á ¢¾ž ¤‰Ê ÀŸ¾ÁŒ–ž‰•ŸÒ‘Ç –ž’Â
ґÁ ¬”È ¬Ã•. ¡˜Éŝ¡Ó‘Á ŽŸÀ ¡¾Á‘‘Ç ¼žŽŸ‘‘ŒÉÁ ‰ŸÉ Ҙ‰Á ¥‘ÓÊ Ô‰ÓʝŒ¤œÊ–ÒŒ”Æ ¾ŸÒ¼ŒÁ Ÿ‘¾‰Ç

17

ÓŊÊĔ˜Êš‰”Á ¡˜ÅÉ ‘Ä ŸÀ ”Ÿ‘¼•Á šŸÊ Œ‰ŒÆ ‰Á ‰Ÿ”–Ɖ‹Œ¡‰ŸÉÆ ¢¾ž ŽÊŸŒ’ŒÊÁ ŸÀ ”Ÿ‘‰Ÿ”

–‰Æ ‹Œ¤­ÉŠ”ÊÄ ¢¼”.

2.2 ‰Ÿ”¾‰Ç ÓŊ”ÄÊ ‘Ä ŸÀ ”Ÿ‘
£‘’•Žž¬Œ‰•Á ‹ŸÀ ÓԉÓʝŒ’Ê Œ‰Ÿ”ŠŒÑɟ¢”Ò¾ŸÒÓÁ‰Ÿ‘ ”‰Á ÓԔ-”‰Á

Ž‰Ä ŽŸ, ŠÊŸ¾Ÿž‰Ÿ”, ¼žœŸ”’ŸÀ œÙґ¤”¡Š‘‹ÇšÊ ‹ŒŠŒÑɟÒԌ”Á ‰À¥‘Ê‘ÀŸ¡”Ô‰Ÿ”¾Ç‰
ÓŠÅ Ä”Ê ›ŸÉ Œ¡–Á”Šž•Ò”‰Ÿ””Á•šÅʔÁ•‰ÒŸÊ ŒŠÒŸŒ¼ŒÁ ›Èɤ”Š”ÊÁ ¢ŠÒŒ ¢¾ž ¡šÅŒ’ÉŸŒ¦. šŸÓ‘
ҔÁ ¼ à ŽÂŒœŸ –‹Ã .Ž ŸÒ¡šÅ ŒœÙҌ˜ž•ŸŒ ¡ÂŒÉ ÓҚš¼Ã ŒÁ –žŸÆ”¼ÆÉÒ¥–, ”‰Á ŽÄ‰
ŽŸ ¢¾ž ŠŸÊ ¾Ÿž‰Ÿ”¥‘ʍ‘Á ‰Ÿ”£ÓššÇ ”šÇ ŠÄʔ£‹”É ¾ÆʚŸÀ ”Ÿ‘‰Ÿ”–Ɖ‹Œ¡‰ÆŸÉ ¢¾ÒÊ
ŽŸÊ Œ’ÁŒÊ ŸÀ ”Ÿ‘‰Ÿ”–Ɖ‹Œ¤­ŠÉ ”ÊÄ ¢¼”. šŸ¤”ÒÁ”¼ à ŽÂŒœŸ –à ‹.Ž ¡ŒÉ ¡–”Á ÒÁ”
‹•Æ ӝ• –à ¢œŒÉ ‰Ÿ”‘Ä ŸÀ ”Ÿ‘ –à ‹.Ž , šÒ””Æ ŸÒ”ž‹”ÒԌÁ” ¥‘ʾljÓŊĔÊ
›ŸÉ Œ¡–Á”Šž•Ò”‰Ÿ” š‰Ã ÀŸ¾ÁŒšÒ”Æ”¡ŠÆʟÓÉҚ¡“ÂŒŽŒ­ÉŔ‰Òɟ‹Æ”Á‘Çš”šÇ ¼É¡Ã ‘”Éà ˜ž
¼Ÿ‘œÙҌÒԌ”Á £‘¥‘Ê–ž‰Ÿ‘¾Æ•¾ŸÊ ŒŸÀ ”Ÿ‘‰Ÿ”–‰Æ ‹Œ¡‰ÉŸÆ ¼ÒÉÆ –ž¡¼‘›ÉŸŒŽÊ”ŒÃ .



‰Ÿ”šÇ ”šÇ ¡˜ÅÉ Ä‘ŸÀ ”Ÿ‘¤”Ò”Á ¼ à ŽŒÂ œŸ ‹ Ž ¡‘”ÃÉ ˜ž¼Ÿ‘œÙҌÒԌ”Á

3. ‰Ÿ”Žž“Ÿ–ž”ŸŽŸ¼Ÿ¾ž”ž¾Á‘–žŸ¼– ž¥’–žŸ”Æ ¾ŸÒ

3.1 ‰Œ–žÇš¤œÉ—ÈÊ¢¼”–žŸ”Æ ¼ÉÒÆ –ž¡¼‘Ò”Á ¼Ã 1-2 ¼”Á ҟ ‹.Ž 1975

¤”¼ŸÊ ¡‘ŝ”˜ž‰Â ¥‘šÊ ‰Ã Ÿ”¡¾Å ‰’ÊÁŒŽž˜Ÿ—¢ÊÈ ¼”–žŸÆ” ¢¾ž ‹ž”ž‰ŸÀ šž

‰Ÿ”–‰Æ ‹ŒŠÁʔ’ÉŸŒ¦›ÈÉ¢’ɾž¼ÊŒ“”ÂÉ ¡˜ÉÅ ‹Ò•‹šÇ Žž“Ÿ”ž‰Ÿ” ¢¾ž ‘Á ‰Ÿ”‹ÒŸš

¡–Á”¾ž•Ô•ÓԕÓʝ.

17

ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດ
‰Œ–žšÇ ¤œ—É È¢Ê ¼”¼ÉÒÆ –ž¡¼‘¤”Ò”Á ¼Ã ¼”Á ҟ ‹ Ž

¼ŸÉ š‰ŸŒ‰Ÿ”¾‰Ç ŠÄʔ£ÓšÇš”Çš ¢¾ž ¢œŠÉ ž•Ò”›Èɜٟ¦¢œŒÉ ¼ÒŒ¤œÊš‰Ã Ÿ”¾•Æ

¾ÊŸŒ¾ž••‰Ÿ”–Ɖ‹Œ¡‰ÆŸÉ ›ŸÉ ŒŽ”ÂÊ ¡ŒÃ ¢¾ÊҎŸÊ Œ’Áʌ¾ž••¤­ÉŠÊĔ¢¼” ¡ÉŒ¡–Á”¾ž

••¼–ÃÉ žŸ”Æ šÃŽ‘ ¡–”Á ¡ŸÊÆ ŠŒ–ž¡¼‘Ÿ‘”Á ¢¼ÊŒÂ ¡˜ÅɝŽŸÊ Œ¡ŒÅÉ ”¥Š”Á Žž‘Ò‰¤œÊ

¢‰‰É Ÿ”ŽŸÊ ŒŽŸ–ž¡¼‘’Ÿš¡Ž”ÊÁ ¼ŸŒŽ”Á ’˜Â Ÿ•, ¡‰ž¾Ÿ‘, –žŸ¼Â–ž¥’, ¡‰ž˜Ÿ•,

ґÁ ¼ž”Ÿ“ŸÒ” ¢¾ž ‰ŸÊ Ò¬ŸÊ ¼ŸŒŽŒÁ ‹šÆ .

˜ŸœŒÙÁ ¼ÃšÉ ‰Ã Ÿ”‰ž‰Ôš‹ÒŸš˜Ê šŠÊÁ”˜”ÊÅ “Ÿ”¢¾ÒÊ ,

šŸ¤”Ò”Á ¼ à ¼”Á ҟ ‹.Ž ‰Œ–žÇš¤œÉ—ÊÈ¢¼”¼ÆÉÒ

–ž¡¼‘¥‘¥Ê ŠŠ”ÊÄ ¼Ã”É ž‹”œÙҌÒԌÁ”¡ÂɌšÃ—È¢Ê ¼”¡ŠÊŸÆ ÓĹÉ ĵ

¼ŸÉ ” ¡˜Éŝ‹”ÆÊ ‹Òʟ’¾Ã Ÿ‹ŸŽž“Ÿ”ž‰Ÿ”ÓÉҚ‰”Á ¢¾ž

˜Â Ÿ¾ž”Ÿž”Ÿ‹‘Æ ŠŒ–ž¡¼‘Ÿ‘¾ŸÒ. —ÉŸ”‰Ÿ”‹”ÆÊ

¡ÊƟŽŽÃ žœÒŸÉ ŒÒ‘Á ¼ ‹ÒŸÊ ˜Â Ÿ¾ž”Ÿ, ‰Œ–žÇš¥‘Ê¡–”Á ¡‰ž˜Ÿ•’‰Æ ¾ÆŒšž’Â
ເຈÒà ົ້າ‘ສີສŒÆ ະŽຫ‘Ç ວ¼າ່ ŸÊ ງວŠັດທະນາເຈ້າົ ӕÁ ӝŒ¡ÆŸ‰Ÿ”–ž‰Ÿ‘ŽžœÙž¾Ÿž•”Á ¾ÁŒ ŠŒ¡ÊƟÃÒ‘
ຊວີ ດິ ອງົ ສຸດທາ້ ຍຂອງລາວ ŽŽÃ žœÒɟŒÒ‘Á ¼ž”Ÿ, ‰Ÿ”–ž‰Ÿ‘Ç•’ÆҊŒ¾‘Á “ž•Ÿ”

17

–žŽšÆ ÒÉÆ ‹ŸÒ¢œÉŒŸ‘ ¢¾ž ‹ž”žš”Æ ’ÖžŽšÆ ‰Ÿ”¡šÅ Œ¢œŒÉ Ÿ‘.



¼ŒÇ Ÿ‘¡‰ŸÉÆ ŸÊ  ¢¾ž Ó•È ¼ŒÇ Ÿ‘¤­ É ŠÒŸ ¼ÓÉà •Á ӝŒ£‘‰Œ–žÇš¤œ—É ¢ÊÈ ¼”¼ÒÉÆ –ž¡¼‘ ¤”Ò”Á ¼Ã
¼”Á ҟ – à ‹ Ž

‰Œ–žšÇ ¥‘šÊ šÃ ž’’ ‰Æ ¾ŒÆ ӕÁ ӝŒ¡ŸÆ ¼ÇŒŽŸšŽÃÒŒÆ ¡‘ŝ”¡–”Á ¼ŒÇ Ÿ‘¾ŸÒ, ӕÁ ӝŒ
¡ÆŸ¡”ÅÊ ÓʝŒ¡˜ŒŸ‘¤­,É Ó•Á ӝŒ¡ŸÆ ˜ŸŽŸ¾ŸÒ¡–”Á ˜ŸŽŸ¼ŸŒ‰Ÿ” ¢¾ž –ž‰Ÿ‘–ž¡¼‘
¾ŸÒ¡–”Á ŽŸ¼Ÿ¾ž”ž¾Á‘–žŸ¼– ž¥’–žŸ”Æ ¾ŸÒ, –ž‰Ÿ‘¢’ŒÉ ’ÊÁŒ¼ŸÉ ”Ž˜Ç Ÿ”ÇÒƌ ¡–Á”
–ž¼Ÿ”–ž¡¼‘ ¢¾ž ¡–”Á –ž¼Ÿ”Žž˜Ÿ–žŸ”Æ ŽŒÈ Ž‘Ç , Ÿ‰”Á”Ê Žž˜Ÿ‰’À Ɖ¾ŒÆ ¢’ŒÉ ’ŒÊÁ
¼ŸÉ ”¥‰Ž” ˜ÆšÒœÂ Ÿ” ¡–”Á ”ŸÆ‰¾‘Á “žš”Æ ’,à –ž‰Ÿ‘¢’ÉŒ’ŒÁÊ ¡ŸÊÆ ŽÃŽžœÒɟŒÒ‘Á ¼ž”Ÿ
¡–”Á ¼É–à ĉŽŸŽŒÈ Ž‘Ç ŠŒ–ž¼Ÿ”–ž¡¼‘ ¢¾ž ¢’ŒÉ ’ŒÊÁ ¡ŸÆÊ ŽÇÒÁ””ž˜šÈ Ÿ ¡–Á”¼É–à ‰Ä ŽŸŽŒÈ Ž‘Ç
ŠŒ¾‘Á “ž•Ÿ” ¢¾ž —ŸÉ ”šž’Åɔ¦‰Ã ŸÀ ”Ò”¬ÄɌ. ¤”Ò”Á ¼ à ¼Á”ÒŸ –à ‹.Ž ‰Œ
–žšÇ ¤œ—É ¢ÈÊ ¼”¼ÉÆҖž¡¼‘‹ÁŒÊ –žœÒ‘Á ŽŸ‘”‰ÃÊ ¥À ‘–Ê ‘¾ÆŒ‘ÊҐ—”Æ ŽÀŸ¡¾‘Á ”Á ŽžœŒŸÉ ŒŸš.

3.2 ‹ÒŸš­Ÿ–žœÒÁ‘ŽŸ‘ŠŒ‰Ÿ”Žž“Ÿ–ž”ŸŽŸ¼Ÿ¾ž”ž¾‘Á –žŸ¼– ž¥’

–žŸÆ”¾ŸÒ
‰Ÿ”Žž“Ÿ–ž”ŸŽŸ¼Ÿ¾ž”ž¾‘Á –žŸ¼Â–ž¥’–žŸ”Æ ¾ŸÒ ¤”ÒÁ”¼Ã ¼”Á ҟ –Ã
‹.Ž ¡–”Á ¡œ‘‰Ÿ”¼šÃÉ Ã‹ÒŸš­Ÿ–žœÒÁ‘ŽŸ‘”Á ŽŸÀ ‹”Á ¢¾ž ŒÉ ¤œÉŽŸÀ ¾Á•–žŸ
”Æ ¾ŸÒ•”Á ‘Ÿ¡—ÆŸÉ .
- š”Á ¡–Á”ŠÃ‘­Ÿ–žœÒ‘Á ŽŸ‘ŠŒŸ‘¾ŸÒ ¤”‰Ÿ”œÙ‘Ç ˜”ÆÊ ‰Ÿ‰¾ž••Ž‰Á ‘Â
”Ÿ¼Ãɖ‰Æ ‹šÇ ŽŒÁ ‹Æš¾ŸÒ ¡–”Á ¡Ò¾ŸœŸÙ Žž’žÒ‘Á ;
- š”Á ¡–”Á ‰Ÿ”¾Æ•¾ÊŸŒ¾ž••¾ŸÉ ¡šÅ ŒŠÄʔ¼ÁŒ¢••¡‰ÆŸÉ ¢¾ž ¢••¤­É ¼Ã‹É ҕ‹Çš–ž
Ÿ”Æ ¾ŸÒ•”Á ‘Ÿ¡—ŸÉÆ ¡–”Á ¡Ò¾Ÿ‘Å ¡ÊÅ ŸÒ”Ÿ”œŸÙ ‰Òɟ –à ¤œ­Ê ‘Æ ¥–›ŸÉ ŒŽÊ” ¡ŒÃ ;

17

ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດ- šÁ”¡–”Á ‰Ÿ”¡–‘à ŽŒÁ ‰Ÿ‘¤­ÉŽŸÀ ¾•Á –ž¡¼‘¾ŸÒ¡ÓŸÆ ¼ÉšÃ ɟ”ÒÂÒÁ‘¼ž”Ÿ‰Ÿ”šŸœŸÙ 
Ç‰œŸÙ Žž¥­, ¡ÂɌ¡–”Á ŽŒÁ ‰Ÿ‘¢œŒÉ ‰Ÿ”ŽŸÊ Œ–ž¡¼‘¾ŸÒ¼šÉà ᝉž¾Ÿ‘ ¢¾ž –žŸ¼– ž
¥’›ŸÉ Œ¢¼Ê ŒÂ ;

- ‰Ÿ”Žž“Ÿ–ž”Ÿ Ž.–.– ¾ŸÒ ¡–”Á ‰Ÿ”¡˜Ãɚ¡’šÃ ‰ŸÀ ¾ÁŒ¢ÓŒ¤œ¢Ê ‰É¾ž•Æ•ŽŒÁ ‹šÆ ”ƚ
¢œÉŒ£¾‰.

”‰Ÿ‰””ÁÊ , ¥ž”ž¤”‰Ÿ”Žž“Ÿ–ž”Ÿ Ž.–.– ¾ŸÒ ÁŒ¥‘¡Ê –”Á ‰Ÿ”–ž‰•
ŽÉҔ¤œ¢Ê ‰ŠÉ ž•Ò”‰Ÿ”’ŽÉÀ ÊȖ‘Æ –É Ÿ‘‰Ÿ‰¾‘Á ¼Â¾ÉŸ¡šÅ ŒŠÄʔ¤”ŠÆŒ¡Š‘Ÿ’à Ÿ¡Ò”Á
‰ŽÉԌ¤’Ê ‰‹À ŠÅ ž•Ò”‰Ÿ”’ŽÀÉ ¡ÊÈ ˜ÅÉ ¡‰ž¾Ÿ‘ ¢¾ž ŽÁ”’˜Â Ÿ•¤”£¾‰‰Ã ‘ÒÊ .

‹ŸÀ “Ÿš:
‰Ÿ”¡”Á Ž”Á ŸÒԌ”Á ¤”ÒÁ”¼Ã ‰šÇ ˜Ÿ –à ‹.Ž ¥‘Ê‘ŸÀ ¡”Ô¥–¢”Ò¤‘"
Ž”Á Ÿ”šÃÊ Ã¡”ÊÅ ¤”ŽÀŸ‹”Á œŒÁ ¢‘"É
‰Ÿ”¡”Á ž”ÇŽÁ”ŸÒԌ”Á –à ‹.Ž ¥‘Ê‘ŸÀ ¡””à ¥–¢”ÒŏĪ" ž”ŽÇ ”Á ŸŽž
•Á•”Ãʚ¡Ã ”ÅÊ ¤”ŽÀŸ‹”Á œŒÁ ¢‘É"
‰Ÿ”ŽÊŸŒ’ŒÊÁ ¾‘Á “ž•Ÿ”–žŽÆšÆÉҋŸÒ ¢¾ž ‹ž”žš”Æ ’–à žŽšÆ ‰Ÿ”¡šÅŒ¢œŒÉ
Ÿ‘ ¥‘‘Ê ŸÀ ¡””à ¥–¢”Ò¤‘"
‰Ÿ”Ä‘ŸÀ ”Ÿ‘ŠŒ–žŸÆ”¾ŸÒ¤”¡‘Å ”ŽŒÂ œŸ –à ‘ŸÀ ¡””à ¥–¼ŸÉ š‰ŸŒ
Žž“Ÿ”ž‰Ÿ”¢”Ò¤‘ ¢¾ž ‘ŸÀ ¡””à ¥–‹Å¢”Ò¤‘"
ŽŸš•Ÿ‘‹Ê”‘Ç ¼žŽŸ‘ ¼ÃɎȔ‰ŸŒ˜Á‰¥‘‰Ê ŸÀ ”Æ‘‰¤”‰Ÿ”‘Ä ÀŸ”Ÿ‘‹ŒÊÁ –ž
œÒ‘Á ŽŸ‘¤”–à šœÃ ÁŒ¢Ī"Œ
‰Œ–žšÇ —¢ÈÊ ¼”¼ÆÉҖž¼‘¤”ÒÁ”¼Ã ¼Á”ÒŸ ¼”Éà ž‹”œÒÙ ŒÒԌ”Á ¥‘‘Ê ŸÀ
¡””à ¥–‹¢Å ”Ò¤‘"
‰Œ–žšÇ —¢ÈÊ ¼”¼ÉÆҖž¼‘¤”Ò”Á ¼Ã ¼”Á ҟ¥‘¾Ê ŒÆ šž’Ó Á•ÓŒ¡ŸÆ •”Á œŸŽÀŸ
‹Á”¤‘¢‘"É
‰Ÿ”Žž“Ÿ–ž”Ÿ ŽŸ¼Ÿ¾ž”ž¾‘Á –žŸ¼– ž¥’–žŸ”Æ ¾ŸÒ šÃ‹ÒŸš­Ÿ–ž
œÒ‘Á ŽŸ‘‹¢Å ”Ò¤‘"

17

˜Ÿ‰¼Ã IV –žœÒ‘Á ŽŸ‘¾ŸÒŽž¥­–Á‘•Ç Á”

•‘Æ ¼Ã 19

‰Ÿ”‰ŽÉÀ ŸÊ Œ –•Á –ÇŒ ¢¾ž ˜Á‘¼ž”Ÿ–ž¡¼‘ (1975-1985)

1. Žž˜Ÿ• ¢¾ž Ç‘˜¡Â Ž‘¤”¥¾ž’Ê”Æ ŠŒ Ž.–.– ¾ŸÒ

˜ŸœŒÁÙ Ž.–.– ¾ŸÒ ¥‘ÊӕÁ ‰Ÿ”Žž“Ÿ–ž”Ÿ›ŸÉ Œ¡–”Á ¼ŸŒ‰Ÿ”¢¾ÊÒ ‰À¥‘ʉŸ¡–”Á ‘Ç
ŽÇš¢œŒÉ ‰Ÿ”˜Â–Œ¼ŸÀ ¾ŸŠŒ•Á”‘Ÿ‰ÉšÇ ŠÒŸ‘Á —ÊŽÈ Ȕ¡ŽŸÀ ”Ÿ‘˜Êš‰•Á ‰Ÿ”“‰Å £‹É”
¾šÆÊ ŠŒ¾‘Á “ž•Ÿ”ÒԌ”Á ¡ŒÉ ŒÁ ‹ŒÆ ’ÒÆ ›˜ÈÉ Ÿ¤”–ž¡¼‘ ¢¾ž •ŸŒ‰šÇÉ ‰¾À ÃÊ É” œ•ÆÙ ¥˜›ÈÉ
–ž¡¼‘¤‰‹Ê Ԍ •¾À ¡Â ҔŸ¢‘” £‘¥‘ÓÊ Á•‰Ÿ”ÒÉ ¡œÙŝŸ‰•”Á ‘Ÿ‘ ¼Â‰ŸÀ ¾ÁŒ‰Á ‰ž˜‘Á
—œÈÊ ÒŒÁ ž‘•Á š‘Šž•Ò”–ž’ÂґÁ £¾‰ ‰‹À ŜÒÁŒ¼Á•šÊŸŒ‰”Å ‰” •”Á ‘Ÿ–ž¡¼‘¼œÉà Ÿ‰À–‘Æ –É 
¤­.É ˜Ò‰¡ŠŸÆ ŒÁ ˜žŸŸš¡‹ÉÅ ”¥œÒ‰ÉÀ‹ÒŸšÒ”ÇÉ ÒŸ ¢¾ž šŸÊ Œ¡˜¼ŸÀ ¾Ÿ ‹ÒŸš“‰Å ’Ê Œ
–Œ‘ŒŸ‘ŠŒ Ž.–.– ¾ŸÒ œÒŒÁ ž’ÉŸÒ–”Êà ¾ž••‰Ÿ”¡šÅ Œ ¡˜Éŝ‰•Á ‹”Å ¥–ŽÉ¾È ž••
‰Ÿ”¡šÅ Œ¢••¡‰ÉƟ Á”¥‘¡Ê ӑÁ ¤œ–Ê žŸÆ”¾ŸÒ›ÈɕŸŒ¼ÊŒ“”ÂÉ •šÀÉ ‹Ã ҟšŽžœŒ•Æ Ž‰Ç ¤”‰Ÿ”
¼ŸÀ šŸœŸ‰” ¤”Òà ‘Â –žŸÀ ҔÁ ‰‹À ʼnŸ”‹šÆ šž”Ÿ‹šÆ ¥–šŸ¾žœÒŸÉ Œ¢ŠÒŒ ¢¾ž ¾žœÒŸÉ Œ
¼ÊŒ“ɔ ›•ÈÉ ŸŒ¡Š‘‰˜À ƕ‹ÒŸšœŒÇÊ Ÿ‰¡˜ŸžšÃ‰Ÿ”ŽÔÉ Œ’ÉÀ‰Ÿ”“‰Å ¾•¼ŸÀ ¾Ÿ.

¡Ž‘“ž‰‘ ¢œŒÉ Ÿ‘ŠŒ¾ŸÒ¤”¥¾ž”Ê”Á ˜Òš›¤ÉÈ ”¥¾žÇ‘£š, ‘ʝ˜Á‘¼ž”Ÿ
Á”šÃ—”Æ šŸŸ‰‰Ÿ”¢‰É ŸÒŠŒŽŒÆ ‹Ÿš‰ŸŒ¡šÅŒ¡–Á”¡Ò¾ŸœŸÙ ¦ŽÂ•–.à ¼ÁŒ”‰Êà À¡”ÅɝŒŸ‰
ÒŸÉ ¾‘Á “ž•Ÿ”¼‰ÃÉ ŸÀ ŸÀ ”Ÿ‘¤”¥¾ž‰É ””Á”Ê £‘¼ÆÉÒ¥–¢šÉ”ŽšÇ ¤Ž¢É ’‰É Ÿ”¢‰Ê¥Š•Á”œŸ¼ÉÃ
‰ÉÔҊÊ Œ‰•Á ŽŒÆ ‹Ÿš œŸÙ ‰Òɟ‰Ÿ”¢‰¥Ê Š•Á”œŸ¼ŸŒ¡Ž‘“ž‰Â‘ŽÁŒ‹šÆ . Žž””ÊÁ , ¡Ž‘“ž‰‘Â
¾ŸÒ¤”¡Ò¾Ÿ”Ê”Á ÄɌš˜Ã Å”Ê “Ÿ”‰Ÿ”—ž¾‘ ‰žŽ‰Â ŸÀ ¼œÉà ŸÙÊ œÙÁŒ, —ž¾‘ ¡˜ÉÅ ‰šÊÇ ’Æ”¡Œ, ¡‰ž
¡¼‘, ‰ž¢‰‰žŸ, —Æ”—ž¾‘ ‰žŽ‰Â ÀŸ•ŽÉÀ ŸšŸ‘’•Žž¬Œ¼ÆÒÉ ŽŒÁ ‹šÆ ¥‘.Ê £‘Žž¡˜Ÿž
›È¤É ”’ÆÒ¡šÅ Œ¤œŽÉ ÉҔœŸÙ ¥¾ž—ŸÉ ”šŸ ¢šÉ”¥‘”Ê ÀŸ¡ŸÆ ¡ŠŸÆÊ Ÿ‰–ž¡¼‘¥¼¡ŠÊƟšŸŸÀ
¬ŸÉ  ¢¾ž •¾À £Â ˜‰; ‰Ÿ”—ž¾‘ Ç‘ŽŸœž‰ŸÀ ‰Àš˜Ã Ԍ•ŸŒŠž¢¬Œ¼É•Ã ¡ÀÉ –”Á ˜”ÅÊ “Ÿ”¤œÊ¢‰É
¡Ž‘“ž‰Â‘¥‘Ê. ŽÂ”‹ŸÊ ¤ÊŽ£‘Žž¡˜Ÿž¢š”É —ž¾‘ ’ž˜”Á Ç‘ŽŸœž‰ŸÀ ŽÉҔœÙҌœŸÙ 
¢š”É ”ŸÀ ¡ŠŸÊÆ Ÿ‰’ŸÉ Œ–ž¡¼‘ £‘Žž¡˜Ÿž ¢šÉ”šŸŸ‰–ž¡¼‘¥¼; ‰Ÿ”—ž¾‘ œ‘Á “ž‰ŸÀ ¼ÃÉ
¡–”Á ‹ÒŸšÓÊÈ˜Å”Ê •ŸÊ ”œŸÙ ¦›ÉŸŒ ¡ÉÁ”: ‰Ÿ”–ÊÁ”, ‰Ÿ”‹Ò‘Á , ‰Á ŽŸ”, ¢‰žŽžœÙ‰Á , ’ÉŸÀ ¢—”É ,

17

ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດ¼À¥­ ¢¾ž ”ÉÅ ¦ ¼É¡Ã –Á”š”È ¡ÅÊ šŸ¢’‘É ‰Ä ‘ÀŸ•”Á ””ÊÁ ¢š”É •À¥É ‘ÊӕÁ ‰Ÿ”‰Ç ÈŽÊ ŒÉÆ ¡ŽšÃ . ¤”Šž
”ž‘Ô҉”Á ””ÊÁ ’¬ÉÀ ŸÊ Žž˜Ÿ•Á”œÇʌŸ‰”Ê–Ã ž¡¼‘¤‰Ê‹ÔŒ¼Ãɚ¾Ã ž••‰Ÿ”¡šÅ Œ¢’‰’ŸÉ Œ‰Á”
ÁŒ¥‘ʼŸÀ ‰Ÿ”•Ã•ÓÁ‘, –‘¾Ê š¼ŸŒ‘ÊŸ”¡Ž‘“ž‰‘ ’ÅšÉ Ã‰‘ÊҐ‰Ÿ”–ž‰Ÿ‘–‘ Ÿ¢‘”, •ÀÉ
šŠŸŽ” ‹ÊŸ¤œ¾Ê ŸÒ¡–”Á •ŸŒ¥¾ž £‘œÒŒÁ ž•Ã••ŒÁ ‹•Á ¤œÊ Ž.–.– ¾ŸÒ ¼ÃÉ ŒÁ ¬Çɚ
”Ê šŸÀ ”Æ”’À˜É ҉¡ŠŸÆ . Žž˜Ÿ•‰Ÿ”‘ŒÁÉ ‰ŸÉ ҔÊà ¥‘¡Ê ˜Ãɚ‹ÒŸšœŒÇÊ Ÿ‰¤œ¢Ê ‰¾É Á‘ Ž.–.–
¾ŸÒ ¼œÉà Ÿ‰¡À ‰Ã‘¤­É ‰À‹Å–žŸ”Æ ¾ŸÒ¼ÃɜŸ‰Àœ‘ÇÙ ˜”ÊÆ ‰Ÿ‰ŽÆŒ‹Ÿš¼Ãɐ‘Å ¡ÊŝŸÒ”Ÿ”,
œ‘ÇÙ ˜Æʔ‰Ÿ‰¢‰‹•ŒŸÀ ŠŒÁ‰‰ž˜‘Á ¾ŸÉ ¡šÅŒŠÊ”Ä ¢••¤­É ŸÀ ’ʝŒ–ž¡Ã”¬ÊŸ‰•Á Ç
–žŽÁ‰”Ÿ¦–ž‰Ÿ”. Žž””ÊÁ , Žž˜Ÿ•‰Ÿ”‘ÁŒÉ ‰ŸÉ ҍÉČ¡–”Á ŽÂɌ¼ÃɼŸÊ ¼Ÿ ¢¾ž ¡–”Á ŽÉŒ¼Ãɼ‘Æ
Ž•‹ÒŸšŒÆ Ÿ‘‰ŸÊ œŸ”¤”‰Ÿ”–‰Æ –‰Á ӉÁ ŽŸ‹ÒŸšŽžœŒ•Æ , ‹ÒŸš‘­Ç ”ÉÁ ˜Ÿ‰˜Ô” ¢¾ž
‹ÒŸššœÃ ÒÆ ‹‘ –ž‘‘ ŽŸÊ Œ¤”‰Ÿ”‰¢ÓŒŒŸ” ¡˜šÃÉ ˜È”—ž¾‘ —”Æ œŸ¾ÊԌ‰šÊÇ ’Æ”¡ŒŠŒ
–žŸ”Æ ¾ŸÒ.

2. ¢”Ò¼ŸŒ‰Ÿ”–ž’Ò ‘Á ¾ŸÒ ¢¾ž ‰Ÿ”–Á•–ÇŒÀŸ”Ÿ‘‰Ÿ”–‰Æ ‹Œ¤”¥¾
ž’”ÊÆ ŠŒ Ž.–.– ¾ŸÒ

ŒÃ ¤ŽŽÉ ž˜Ÿ•‹ÒŸš¡–Á”ÂŒ¼ŸŒ‘ŸÊ ”¡Ž‘“ž‰Â‘-ŽÁŒ‹šÆ ¢¾ž ‘Ç ˜Â¡Ž‘ŠŒ–ž¡¼‘
¾ŸÒ¡ÓŸÆ ˜‰Á –žŸÆ”–ž’Ò ‘Á ¾ŸÒ¥‘ÒÊ ŸŒ¢”Ò¼ŸŒÁ”¡­ŸžŽšÆ ¤”‰Ÿ””ŸÀ ˜Ÿ–ž¡¼‘Ÿ‘
‰À‹Å–žŸ”Æ ¾ŸÒœÙ‘Ç ˜”ÊÆ ‰Ÿ‰Žž˜Ÿ•Ò‰‘‰Ÿ”‘ÉŒÁ ‰ŸÉ Ò. ˜‰Á ¡ÓƟ¥‘Ê’‘Á Ž” ¤¡‘‘Á ‘ÉÔÒ
”ŸÀ ˜Ÿ–ž¡¼‘Ÿ‘‰ÊŸÒŠÄ”Ê ŽŽÉÈ ÁŒ‹šÆ ”Â ƚ £‘•É—À ŸÉ ”¥¾žŠžœŸ’ÒÆ ŠŒ¼”Ä ”šÆ . ¤”
”Áʔ ˜Á‰¡ÓŸÆ ¥‘ʏÃÊ¢ŒÒŸÉ ¤”¥¾ž’ÊƔŠŒ‰Ÿ”‰ŽÉÀ ŸÊ ŒŽŒÁ ‹šÆ ”šÆ ¢š”É ‰Ÿ”ŽŸÊ Œ–ž“šÆ –Á‘¥
¤œÊ¢‰‰É Ÿ”‰ŽÀÉ ŸÊ ŒŽŒÁ ‹šÆ ”Â ƚ¡¼Éŝ¾ž‰ŸÊ Ò; ¡ŒÂÉ ¢”Ò¼ŸŒ¬ÊŸ¼ŽÉà ž¡˜Ÿž¬ÊŸ¤”•Ÿ‘‰ŸÊ Ò¼ŸÀ
‘ ¢œŒÉ ‰Ÿ”‰ŸÊ ҊÊĔŽÁŒ‹šÆ ”šÆ ž’Ê Œ–ž’•Â Á‘ŽŒ¬ÊŸ¼ÃÉ ‘Ç ¼žŽŸ‘¥–˜Ê š¦‰Á” ‹Å “–Ɖ
–Á‰Ó‰Á ŽŸ ¢¾ž ŽŸÊ ŒŽŸ–ž¡¼‘Ÿ‘”.

•Ÿ‘‰ŸÊ Ò¼ÀŸÂ‘¤”‰Ÿ”‘Á ’ÁŒÊ –ž’•Â Á‘ŽŒ¬ŸÊ ¼ÃÉ ‘Ç ¼žŽŸ‘”Êà ˜‰Á ¢¾ž ¾Á‘“ž•Ÿ”
Ž.–.– ¾ŸÒ ¥‘Ê”ÀŸ˜Ÿ–žŸ”Æ ¾ŸÒ–•Á –ŒÇ ŸÀ ”Ÿ‘‰Ÿ”–Ɖ‹Œ¤­É¼œÉà Ÿ‰ÉŽÀ ʟŒ’ÊŒÁ ŠÊĔšŸ£‘
‰Ÿ”¡ŽšÃ ŽÊŸŒŽÂ‘ÀŸ”Ÿ‘–žŸ¼Â–ž¥’ ¢¾ž ŽÂ‘¡–”Á ¡ŸÊÆ ¾Òš­ŠÈÉ Œ–žŸ”Æ •”Á ‘Ÿ ¡—ŸÆÉ ,
–Á•–ÇŒ‰ŒÆ ‰Á ‰Ÿ”–‰Æ ‹Œ¢’ÉŽÈ”‰ŸŒ”Æ ӝ‘¼ÊŒ“”ÂÉ ’ŸšÓȕ¢••–žŸ¼Â–ž¥’ ¢¾ž ¡–”Á
¡ŸÊÆ ¾Òš­ÈɊŒ–žŸ”Æ ’Ÿš‹ŸÀ ŠÒÁ”¼ÉÒà ɟ “£‘–žŸ”Æ ÓÁ•¤Ê–žŸ”Æ ¢¾ž ¡˜ÉÅ —”Æ
–ž£œ‘ŠŒ–žŸ”Æ ”. šž’  Žž¥­¼ à ŠŒŽ”È ‰ŸŒ˜‰Á ¤”¡‘ŝ”‰Çš˜Ÿ ‹.Ž ‰À

17

¥‘‰Ê ÀŸ”‘Æ ›ÉŸŒž¢ŒÊ ‰ÉÔ҉•Á •”Á œŸ˜ÊŔ“Ÿ” ¤”‰Ÿ”–ž’•‘Á ¬ÊŸ¼É¥Ã ¾žŠŸÊ š—ÉŸ”¢œÉŒ‰Ÿ”
–ž’•‘Á Ž‘ ¼– žŸ¼– ž¥’–žŸ”Æ ¢¾ž ‰Ÿ”–ž’•Â ‘Á Ž‘ ¡–”Á ¡ÆŸÊ ¾Òš­ÈɊŒ–žŸ Æ”,
‰Ÿ”–ž’Ò ‘Á ÒÁ‘¼ž”ž¼ŸÀ ¢”ҋ‘ ¢¾ž ‰Ÿ”–ž’Ò ‘Á Ҽ žŸŽŸ‘-¡’Á‰”‰Â . šž’¼ à ŠŒ
˜Á‰¼Ã¥É ‘¡Ê —Т—¤É ”–à ‹.Ž ¥‘ÒÊ ŸŒ¼‘ ¼ŸŒ, ¬ÊŸ¼ÉÃÒԉŒŸ”¢—”‰Ÿ” –¢Ã œŒÉ ¾‘Á (‹.Ž
).

¤”‰Ÿ”–•Á –ŒÇ ¾ž••Æ ‰Ÿ”–Ɖ‹Œ ¾‘Á “ž•Ÿ”‰¥À ‘–Ê ÔÉ ”¢–Œ¾ž••Æ ‰Ÿ”–‰Æ ‹Œ›È¼É Ê Œ
“ɔ ¡Á”É : ¥‘¡Ê ’Æʟ£Óš ¢¾ž Ž•Á Ê ” ¢ŠÒŒ ¤”¡šÉÅ ‰É”šŸ¡–”Á ¢ŠÒŒ ¢¾ž ‰ÀŸ
¢˜Œ”ž‹” ¢¾ž Ÿ‰ ¡šÅŒ šŸ¡–”Á ¡šÅ Œ ¢¾ž ”ÅÉ ¦.

¥–˜Ê š‰•Á ‰Ÿ”–•Á –ŒÇ ŸÀ ”Ÿ‘‰Ÿ”–‰Æ ‹Œ›¤ÉÈ ”Žž“Ÿ•”Á ‰Ÿ”–‰Æ ‹Œ¢¾ÊÒ, •Á”‘Ÿ
ÆŒ‰Ÿ”Á‘’ŒÊÁ ¼ŸŒ‰Ÿ”¡šÅ Œ ¢¾ž ŽŒÁ ‹šÆ ‰À¥‘ÊӕÁ ‰Ÿ”–Á•–ŒÇ ¡”ÁÉ : ‰Ÿ”–Á•–ŒÇ ¢”Ò£Óš¢œŒÉ
Ÿ‘ ¢¾ž •Á”‘ŸŒÆ ‰Ÿ”‘Á ’ŒÁÊ šžœŸ”Æ ; ¾ÒššÃ ŒÆ ‰Ÿ”‘Á ’ÁʌŸÒ¬šÉÇ –žŸ”Æ –ž’Ò ‘Á
¾ŸÒ, Žžœž˜Á”¢šÉŒÂ ¢¾ž Žžœž˜”Á ‰ÀŸšž•Ÿ”¾ŸÒ. ¤”ÒÁ”¼Ã ‰šÇ ˜Ÿ –à ‹.Ž ‰Œ
–žÇš¤œÉ¢”Ò£Óš¢œŒÉ Ÿ‘‹ŒÊÁ ¼ŸÀ ‘ ¥‘¥Ê ŠŠ”ÊÄ ¼”ÃÉ ž‹” œÙҌÒԌ”Á . ‰Œ–žšÇ ¥‘ÒÊ ŸŒ
¼‘ ¼ŸŒ ¬ÊŸ¼ÉŠÃ Œ¢”Ò£Óš¢œŒÉ Ÿ‘¥¾ž¤­É ¢¾ž ¥‘’Ê Ɖ¾ŒÆ –ÉԔÅÉ Ÿ‰ “¢”Ò¾ŸÒÓÁ‰
Ÿ‘” šŸ¡–”Á “¢”Ò¾ŸÒŽŸÊ ŒŸ‘” ¡˜ÉÅ ¡ÓÁ‘¤œÊ¬ŸÊ ¼ÒÃÉ Ô‰ŒŸ”¢”Ò£Óš¥¾ž¤­É¡ÂɌ¡–”Á ¥¾
ž¢œŒÉ ‰Ÿ”–Ɖ–Á‰ÓÁ‰ŽŸ ¢¾ž ŽŸÊ ŒŽŸ˜‘Á ¼ž”Ÿ–ž¡¼‘Ÿ‘.

3. ¬ÊŸ¼Ã’É ”ÆÊ ’À ¢¾ž —”Æ ŽÀŸ¡¾‘Á ¼ŸŒ‘ÊŸ”¡Ž‘“ž‰Â‘, ŽÁŒ‹Æš-ґÁ ¼ž”ž¼ÀŸ

˜ŸœŒÁÙ Žž“Ÿ–ž”Ÿ Ž.–.– ¾ŸÒ ¢¾ž ‘Á ’ÁŒÊ ŸÀ ”Ÿ‘‰Ÿ”–‰Æ ‹Œ¤­ÉŠ”ÊÄ ¢¾ÒÊ ¬ÊŸ¼ÉÃ
Á”ÓՑÒÉ ” ¢¾ž ŽÀŸ‹”Á ¢šÉ”ÒԉŒŸ”•¾È ž”ž¡Ž‘“ž‰Â‘œÙŒÁ ŽŒÆ ‹Ÿš ¡˜Éŝ–ÒÆ ¢–ŒÒà ‘Â ‰Ÿ”
¡–”Á ›ÈŠÉ Œ–žŸÆ”¤œ‘Ê ŠÃ Ä”Ê . ¤”””ÁÊ , ÀŸ”Ÿ‘‰Ÿ”–‰Æ ‹Œ¥‘¼Ê ÀŸ‰Ÿ”–‰Ç ¾ž‘Æš¼ÒÆÉ –ÒŒÆ”
¤œÊš‰Ã Ÿ”‰¢ÓŒŒŸ”¡˜šÃÉ ˜”È —ž¾‘ —”Æ œŸ¾ÊԌ‰šÊÇ ’Æ”¡Œ, ¢‰¥Ê ŠŽž¡˜Ÿž¬ŸÊ ¼ŸŒ‘ŸÊ ”Žž
•ÔŒŸœŸ”. ¡Ò¾Ÿ””ÊÁ ¼‰Ç ¦¼ÊŒ“”É ¥‘ʚÉŸ”‘Á ’ŒÊÁ ‰Ÿ”‰¢ÓŒŒŸ”¾Òš­È,É ¡˜Éژ”È —ž
¾‘ —Æ”–‰È ˜‘Å ¼Ÿ‘¢–ŒÊ ¡˜ÉÅ ¼‘Æ ¢¼”‰Ÿ”ŠŸ‘¡Š”à ¼”Á ŸœŸ”.

¤”¥¾ž–à ‹.Ž ¼ÆÉҖҌ”Æ ¥‘ŽÊ ǚ¤ŽÉ ‰Ÿ”–ž’•Â ‘Á ¢—”‰Ÿ” –à ¢œÉŒ¾Á‘
¡˜ÅÉ ™”ÊÅ ™¡È Ž‘“ž‰‘ -ŽÁŒ‹šÆ . ¡”ÊÅ ¤”ŠŒ¢—”‰Ÿ” –ÔÃÊ ¢š”É ŽšÇ ¤ŽÉ¢‰¥Ê Š‘ÊŸ”Žž•ÔŒŸ
œŸ” ¢¾ž Ž” ‹ÊŸ¤ŽÊ , ¤”””ÊÁ , ¥‘Ê“¡Å ÆŸÒԉŒŸ”‰Ÿ”‰žŽ‰Â ÀŸ-–ŸÉ ¥šÊ ¡–Á”¤‰ŸŒ ¢¾ž “Å
¡ÆŸÒԉŒŸ”‰Ÿ”ŽÄ‰ŽŸ¥–‰É ”•Ÿ‘‰ŸÊ Ò¬ÄŒÉ ; ŽÇš¤ŽÒÉ Ô‰ŒŸ”–žŸŽÄ‰ŽŸ ¡˜ÅÉ ¡ÓÁ‘¤œ–Ê ž

1 8

ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດŸ”Æ ¾ŸÒ•”Á ‘Ÿ¡—ŸÉÆ ŽŸšŸ‘¾•Æ ¾ŸÊ Œ‰Ÿ”‰‰Å ¬ÁŒŽ.Å ˜Êš‰”Á ”ÊÁ” ‰À¥‘Ê‘ŸÀ ¡””à ‰Ÿ”–ž’Ò Á‘
–ž‰Ÿ”¥–˜Ê š¦‰Á” ‹Å ‰Ÿ”–ž’ÂÒÁ‘‰Ÿ”˜ÆҘÁ”‰Ÿ”—ž¾‘ , ‰Ÿ”–ž’Ò ‘Á ‰ŸÀ ¾ŒÁ ‰Ÿ”
—ž¾‘ ¢¾ž ‰Ÿ”–ž’Ò ‘Á ¡’Á‰”‰ҼžŸŽŸ‘.

—ÉŸ”¥¾ž –à ¼ŽÉà ÈÊ ”Æ –ž’•Â Á‘¢—”‰Ÿ”¢œÉŒ¾‘Á ””ÊÁ , –žŸ”Æ ¾ŸÒ¥‘šÊ ×ƔŽŸÀ ¡¾‘Á
œŸÙ –ž‰Ÿ”. ¤”””ÊÁ , ‰Ÿ”—ž¾‘ ‘ŸÊ ”‰žŽÂ‰ŸÀ ¥‘ÓÊ •Á ‰Ÿ”¡ŸÆ ¤¤ŽÉ¡–”Á ˜¡Â Ž‘ ¢¾ž šÃ‹ÒŸš
‰ŸÊ ҬʟŠ”ÄÊ ‰ÒŸÉ ¡‰ŸÆÉ . ¡“ŒÂ Òɟ¤”–à ‹.Ž ‰Ÿ”—ž¾‘ ‰žŽ‰Â ŸÀ ¥‘–Ê ž¡Ã”¬ÊŸ‰Á•¥˜”ÊŸÀ
“ÒÊ š ¡Ó‘Á ¤œÊ—”Æ ¾ž–ȉ¥‘ÓÊ Á•‹ÒŸš¡ŽœŸ›ŸÉ ŒÓǔ¢ÓŒ‰’À Ÿš, –žŸ”Æ ¾ŸÒ‰À ‰¢ÓŒ
–‰È ˜Å‘¼Ÿ‘¢–ŒÊ ¡É”Á : ŽŸ¾Ã, š”Á ’ÊƔ, š”Á ‘ŸÊ Œ, ¡—Å ‰ ¢¾ž ˜‘Å ŽŸÀ ӝŒ”ÉÅ ¦Ã‰¡˜ÉÅ ¼‘Æ ¢¼”;
¢’ɤ”–Ã’šÀÉ Ÿ–žŸÆ”¡ÓƟÊÀŸ˜‘Á –žŽ•Æ ‰Á•¥˜¢œÊŒ¢¾ÊŒŠž¬Ÿ‘¤œ,É ŸÒ‰žŽÂ‰”¾ŸÒ
ŸÀ ’Ê Œ¡˜šÃÉ ¼žÒɟ”—ž¾Â‘ ¡”ÁÉ : ‰Ÿ”¡ÓÁ‘‰ž¡Ž‘ŽšÇ , ŠžœŸ¡”ÊÅ ¼‘ÃÉ ” –‰È ьÁ ¢¾ž
Ç‰ÊȊž•Ò”‰Ÿ”¡ÓÁ‘”Ÿ¢Œ. Žž”ÊÁ”, —Æ”—ž¾‘ ‰žŽÂ‰ŸÀ ¥‘¡Ê ˜šÉà ŠÊ”Ä ¢’ɾž–à ‹Å –à ‹.Ž
—ž ¾Â‘¥‘ Ê £’”, –à ‹.Ž —ž¾‘ ¥‘ Ê £’”, –à ‹.Ž —ž¾Â‘¥‘ Ê
£’”. ‰ÔÉ Ò‰•Á ‰Ÿ”Á‘’ÁŒÊ ‰Ÿ”—ž¾‘ ¢š”É ¥‘šÊ ɟ”‘Á ’ŒÊÁ ‰Ÿ”¢¾‰–ÉԔ¢ÓŒŒŸ”
¢¾ž ‰Ÿ”¾Òš‰ÇɚÁ‘’ŒÊÁ ¡–Á”Žžœž‰”‰Ÿ”‰ž¡Ž‘; ¤”–à ‹.Ž š¬Ã ÒÉ Žžœž‰”
‰ž¡Ž‘ ¬ÉҐ, –à ‹.Ž ¡˜šÃÉ ¡–”Á ¬ÒÉ , ¢’¤É ”–Ã’šÉÀ ŸŸÀÊ ˜‘Á ¡¾šÉà œÇّ¾ŒÆ
¡œÅÙ ˜ÔŒ ¬ÒÉ . ‹ÔŒ‹Èɉ•Á ‰Ÿ”–‰È ьÁ ‰Ÿ”¾ÔÊ ŒŽÁ‘‰À¥‘ÓÊ •Á ‰Ÿ”¡ŸÆ ¤¤ŽÉ¤”‰Ÿ”—ž
¾‘ ¡˜šÉà Š”ÊÄ ¡É”Á ‰”Á £‘Žž¡˜Ÿž¢š”É ŒÆÒ, ‹ÒŸ, ­È ¢¾ž Ž‘Á –‰Ã . ¡ÒÊŸÆ ¾Òš¢¾ÊÒ ‰Ÿ”—ž
¾‘ ŽŸšŸ‘’•Žž¬ŒŽž•ÔŒŸœŸ”¥‘ÊŽÒÉ ”¤‘ŽÒÉ ”¬ÉČ. ‘ŸÊ ”‘Ç ŽŸœž‰ŸÀ , ”‰Ÿ‰
ŽŒÆÉ ¡ŽÃš£ÓŒŒŸ”¡‰ŸÉÆ ¼Éڢà ¾ÒÊ ‰¥À ‘ŽÊ ŒÉÆ ¡ŽÃš¤œšÊ ‰Ã Ÿ”ŽÊŸŒ£ÓŒŒŸ”¤­ÉÃ‰ŸÀ ”Ò”¬ÉŒÄ ¡Á”É :
£ÓŒŒŸ”–ŒÇ ¢’ŒÉ œÒÆ ŸœŸ”Ž‘Á ¼ŸÉ ŒÉ ”, £ÓŒŒŸ”—ž¾‘ ›ŸÒÁ‰¢ŒÁ , £ÓŒŒŸ”ŽÊ š¢–Œ¾‘Æ
”Æ , ¾‘Æ ¥“, £ÓŒŒŸ””ŸÀÊ –ž–Ÿ ¢¾ž É”Å ¦.

¥–˜Ê š‰•Á ‰Ÿ”¡ŸÆ ¤¤Ž‘É ʟ”¡Ž‘“ž‰‘ , ’Ÿ¬ŸÉ Œ£ÓŒÓԔ ¢¾ž £ÓŒ­¢À š”É ¥‘ÓÊ •Á
‰Ÿ”¡ŸÆ ¤¤Ž;É £‘Žž¡˜Ÿž¢š”É £ÓŒÓԔŽŸš”Á ¢¾ž Ž‰Ç ŽŸ¾Ÿ–žŸÀ •ŸÊ ”¥‘ÓÊ •Á ‰Ÿ”
–•Á –ŒÇ ¢¾ž ŠžœŸ’ÆÒ¥–ŽÈɏƔ”ž•‘Æ ”•Á šÊ”Å •Á ‰ÒŸÊ ŒŠÒŸŒ‰ÒŸÉ ¡‰Æɟ. šŸÓ‘–à ‹.Ž
˜Æ”¾ž¡šÅŒ¾ŸÒ ¢š”É ¥‘ʚ㝉Ÿ‘¡ŠÆŸÊ £ÓŒÓԔ, ”Á‰ÓԔŽŸšÁ”¥‘¡Ê ˜šÉà ŠÊ”Ä ¡“ÂŒŽŒ¡¼ŸÆÉ .
”Á‰ÓԔŠ”ÊÁ žÃҞŽ‰Ä ŽŸ ¢¾ž Š”ÊÁ šžœŸÒ¼Â žŸ¥¾¥‘Ê¡˜ÃɚŠ”ÊÄ šÃ–žšŸ” ‹Æ”. ˜Ÿ

1

œŒÁÙ ŽŸÀ ¡¾‘Á ¢—”‰Ÿ” –,à ˜Á‰-¾‘Á “ž•Ÿ”¾ŸÒ¥‘ÒÊ ŸŒ¢—”‰Ÿ” –à ‹ÁŒÊ ¼ŸÀ Â‘ (–à ‹.Ž
¡ÂŒÉ š¡Ã ”Êŝ¤”¤œ‘É ÁɌ”:ÊÃ

‰¢ÓŒŠžœŸ‰žŽ‰Â ŸÀ -–ÉŸ¥š,Ê œ‘Á “ž‰ŸÀ ¢¾ž ‘Ç ŽŸœž‰ŸÀ •Æ”˜”ÊÅ “Ÿ”‰Ÿ”‘Á
’ÊÁŒ‰Ÿ”—ž¾‘ ‹”Å ¤­É ¢”¤Ž¢É ‰Ê¥Š¼ŸŒ‘ÊŸ”Žž•ÔŒŸœŸ” ¢¾ž Ž” ‹ÊŸ¤ŽÊ ¼ÉÃ ŸÀ ¡–”Á .

- ŽÈÊ ”Æ ‰ÀɎŸÊ Œ˜”ÅÊ “Ÿ”Ò‘Á “Ç ŸÀ ”Ò”¬ÄɌ¼ÃÉ ŸÀ ¡–”Á ¤œÊ¥‘¤Ê ”Š”ÁÊ ’Ê”Æ .
- ŠžœŸ‰Ÿ”‹šÆ šž”Ÿ‹šÆ , ¥–Žž”,à ŠžœŸ’Ÿ¬ÉŸŒ¥™™ÊŸ ¢¾ž ‰Æ”‰Á Šž¬Ÿ‘
”Ê , Šž¬Ÿ‘‰ŸŒ, ‰¢ÓŒ‘Á ’ÁŒÊ Š‘¢‰›Ÿ¾À ž”¡˜ÉÅ Ç‰ÈʉŸ”—ž¾Â‘.
- ŽšÆ ¼Æ•›ŸÉ Œ¢¬”Ê ¢™Ê”¾žœÒɟŒ ‰Ÿ”ŠžœŸ¡Ž‘“ž‰‘ ‰Á•‰Ÿ”–Ê Œ‰”Á Ÿ‘, –Ê Œ
‰”Á ‹ÒŸšŽžœŒ•Æ . –Á•–ÇŒ•È¾ž”ž‹ÇšÊ ‹Œ¡Ž‘“ž‰‘ , –ž’•Â ‘Á ¾ž••¾ÒšŽÈ”–žŸ¼– ž
¥’›ŸÉ Œ¡‹ÁŒÉ ‹‘Á .

Ç‘­ŸŽÊȏ”Æ ŠŒ¢—”‰Ÿ” –à ‹ÊŒÁ ¼ÀŸÂ‘”ÃÊ ¢šÉ”šÃ¡–ŸÆÊ ­Ÿ¡¾ŒÁ ¤Ž¡É ӑÁ ¤œŽÊ ž˜Ÿ•
‰Ÿ”š‹Ã ҟšŽžœŒ•Æ ›ŸÉ ŒÓ•‘ŸÊ ”£‘˜Ê”Å “Ÿ”ŽšÇ ¤ŽÉÒԉŒŸ”‰žŽ‰Â ÀŸ-–ÉŸ¥š,Ê ‰É ””ÉÅ ­‘Æ
¢šÉ”¤œ‰Ê šÊÇ ’”Æ ¡Œ¼ŸŒ‘ŸÊ ”Žž•ÔŒŸœŸ” ¢¾ž šŽÃ ÒÉ ”¢Ó¥Ò¼Ê ŒÁ šÃ¢œŒÉÙ Ž” ‹ÊŸŽÉƌ‰¼ÃÉ
šÃ‹ÉŸŸÀ ”Ò”¬ÄɌ. ‰Ç Ê‰È Ÿ”œÁ”¡–Á”Žžœž‰”‰ž¡Ž‘, ŠžœŸ‰Ÿ”ÓԔ–žŸŽ‰Ä ŽŸ
¢¾ž •ŸÀ ¾ÇŒ˜ž”Á‰ŒŸ”.

—ŸÉ ”‰Ÿ”–ž’•Á‘¢—”‰Ÿ” –à ¢œÉŒ¾‘Á ‹Áʌ¼ŸÀ Â‘, ¡“ÂŒÒŸÉ ž˜•Æ •”Á œŸœÇŒÊ Ÿ‰¼ŸŒ
ŽÁŒ‹Æš‰’À Ÿš ‘—ž¾‘ ’ž˜”Á ¡Ž‘“ž‰Â‘-ŽŒÁ ‹šÆ –à ‹.Ž ¥‘Ê¡˜ÃšÉ ŠÄʔ ¼Ô•¤Ž–É Ã
‹.Ž , –ž¾šÂ Ÿ”¡ŠŸÆÊ ¥‘•Ê ”Á ¾¡Ç “ŒÂ £’”. ”‰Ÿ‰‰Ÿ”–‰È ¡ŠŸÆÊ ¢¾ÒÊ ŸÒ‰ž
ŽÂ‰”¾ŸÒŒÁ –ȉ˜‘Å ¼¡Éà –”Á ¼Ÿ‘¢–ŒÊ ”ÅÉ ¦ ¡”ÉÁ : ŽŸ¾Ã, ¡—Å ‰, šÁ” ¢¾ž ­Ÿ‰“ÆÒÉ ¡–Á”’Ê”Æ .
ŽÒÉ ”‰Ÿ”¾ÔÊ ŒŽ‘Á ‰À¥‘ÓÊ •Á ‰Ÿ”ŠžœŸ’ÆÒ¡Áɔ‰Á”. ¤”””ÁÊ , Ž‘Á ¼Ãɔƚ¾ÊԌ›ŸÉ Œ¢—ɜٟšÃŒÒÆ ,
‹ÒŸ, ­È ¢¾ž ŽÁ‘–É ¡–Á”’Æʔ. ¡ÒŸÊÆ ¾Òš¢¾ÒÊ –žŸÆ”¾ŸÒŽŸšŸ‘—ž¾‘ Žž•ÔŒŸœŸ”
‰šÇÊ ’Æ”¡Œ¥‘£Ê ‘˜”ÊÅ “Ÿ”.

ŽÀŸ¾Á•Šž•Ò”‰Ÿ”œ”Á ¡–”Á Žžœž‰”‰ž¡Ž‘ ¢¾ž ”‹Â ƚ‰ž¡Ž‘ ¢š”É ¥‘ÓÊ •Á ‰Ÿ”‰Ç
È›Ê ɟŒ¢ŠŒ¢ÓŒ¤”¥¾ž’”ÆÊ , ¢’É ʝ”–žŽ‘ ¼˜Â Ÿ•ŠŒ‰Ÿ”‘Á ’ÊÁŒ‰Ÿ”—ž¾‘ ŒÁ •¼ÉÀ Á”‘¡Ã ¼ÆŸÉ
¼‹Éà Ҕ”Á ¡–”Á —Æ”¡Ó‘Á ¤œ‰Ê Ÿ”—ž¾Â‘•šÀÉ Ã–žŽ‘ ¼— ƔŽŒÈ ¡¼ŸÉÆ ¼‹ÃÉ Ò”. Žž”Ê”Á , šŸÓ‘¥¾ž
¼ŸÊ ŠŒ‰Ÿ”–ž’•Â ‘Á ¢—”‰Ÿ” –à ¢œŒÉ ¾‘Á ‹Áʌ”Êà Óȕ‰Ÿ”‘Á ’ŒÊÁ ¼Ã¢É ”¤ŽÉ—ž¾Â‘¢••Žžœž
‰”‰ž¡Ž‘œŸÙ •É ”¥‘“Ê ʼn•Ç ¡¾‰Ã ¥–.

18

ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດ

‰Ÿ”—ž¾‘ ŠŒ”‹Â šÆ ‰ž¡Ž‘¡Ò”à ‹ŸÀ ‰ÀŸ¢˜Œ”ž‹”ÒԌ”Á

ŽÀŸ¾Á•Šž¢¬ŒÇ‘ŽŸœž‰ŸÀ ¢¾ž œÁ‘“ž‰ŸÀ ‰¥À ‘ÊӕÁ ‰Ÿ”¡ŸÆ ¤¤Ž™É ”ÊÅ ™È ¢¾ž ¥‘šÊ Ã
‰Ÿ”š•£”£ÓŒ‰Á £ÓŒŒŸ”šŸ¡–”Á ŠŒ¾‘Á , ¾‘Á ÒŽŸœž‰‘ œÊǔŽÒÉ ”¾žœÒɟŒ¾Á‘‰Á•¡
‰ž”Æ . ‘Ç ŽŸœž‰ŸÀ ¢š”É ŒÁ •ÀɼÁ”šœÃ ŸÙ Šž¢¬Œ ¢¾ž ŽÉҔœÙŸ¡–Á”‘Ç ŽŸœž‰ŸÀ Šž¬Ÿ‘
”Ê  ¢¾ž ŒÁ •¼ÀÉ Á”¢ŠŒ¢ÓŒ¡¼ŸÉÆ ¼‹Éà Ҕ. Šž¢¬Œ¼Ã‘É ŸÀ ¡”Ô‰Ÿ”—ž¾‘ ¤”¡Ò¾Ÿ””ÁÊ šÃ ‘Ç ŽŸ
œž‰ŸÀ Š‘Ç ‹”ÊÆ ¢¾ž –ÇŒ¢’ŒÉ ¥š,Ê ‘Ç ŽŸœž‰ŸÀ ŠÇ‘‹”ÊÆ ‰ÆÒÉ , Ç‘ŽŸœž‰ÀŸŠ‘Ç ‹Æ”Ê œ”à ‰ŸÒ, Ç‘ŽŸ
œž‰ŸÀ —ž¾Â‘ŽŒÁ ‰žŽ,à £ÓŒŒŸ”Ç‘ŽŸœž‰ŸÀ ¡• ¢¾ž ”ŸÀÊ œÒŸ”, £ÓŒŒŸ”—ž¾‘ œÒÆ ŸœŸ”
Ž‘Á , £ÓŒŒŸ”—ž¾‘ ¡‹ÅɝŒ–ž¾ŸŽž’‰Â ¢¾ž ”ÅÉ ¦. ”‰Ÿ‰”ÃÊ, ‰Ÿ”—ž¾‘ ‘Ç ŽŸœž‰ŸÀ ,
œÁ‘“ž‰ŸÀ ¼¡ÃÉ –Á”šÈ”¡ÊÅ ŠŒ–žŸ”Æ ¾ŸÒ•”Á ‘Ÿ¡—ŸÉÆ ‰À¥‘ÊÓÁ•‰Ÿ”‰Ç ÈÊ ¢¾ž ¡ŽšÃ ŠžœŸ
£‘Žž¡˜Ÿž¢š”É Šž¢¬Œ’ŸÀÉ ¢—”É . ˜Â¡Ž‘¢š”É Šž¢¬ŒÇ‘ŽŸœž‰ŸÀ ˜ž¾ŒÁ ŒŸ”¥‘ÊÓÁ•‰Ÿ”
˜Á‘¼ž”Ÿ £‘Žž¡˜Ÿž¢šÉ”Šž¢¬Œ¥™™ŸÊ ”ŸÊÀ ’‰Æ ¡ŒÉ ¾Á‘“ž•Ÿ”¥‘“Ê Å¡ŸÆ ¡–”Á Šž¢¬ŒÇ‘
¼žŽŸ‘ŠŒ‰Ÿ”˜‘Á ¼ž”Ÿ¤”¥¾ž’šÀÉ Ÿ. ¤”–à ‹.Ž ¥‘ÊŠžœŸ‰ÀŸ¾ŒÁ ‰Ÿ”—ž¾Â‘¥™
™ÊŸ¡ŠÉÅ ””ŸÀÊ ŒšÉÅ Ÿ‰ ‰£Â ¾ÒÁ‘£šŒ šŸ¡–Á” ‰Â£¾ÒÁ‘£šŒ ¢¾ž ¥‘ÊŽŸÀ ¡¾‘Á ‰Ÿ”
ŽŸÊ Œ¡ŠÉÅ ”Šž¬Ÿ‘”Ê œŸÙ ¢œÉŒ. —ÉŸ”‰Ÿ”‘Á ’ÊÁŒ–ž’•Â Á‘¢—”‰Ÿ” –à ‹ÊŒÁ ”Êà —ž¾Â‘’ž
˜Á”Ç‘ŽŸœž‰ÀŸ¥‘¡Ê ˜šÃÉ Š”ÄÊ ¼Ô•¤Ž–É à ‹.Ž

18

ÒԉŒŸ”‰Ÿ”‹šÆ šž”Ÿ‹šÆ ŠÆ”ŽÆŒÉ ¢¾ž ¥–Žž”‰Ã ¥À ‘ÊÓÁ•‰Ÿ”–•Á –ŒÇ ¤œÊ‘ÃŠÄ”Ê . ¤”””ÊÁ ,
¥‘ŽÊ Ê š¢–Œ¡ŽÁ”Ê ¼ŸŒŽŸ¡‰ŸÉÆ ¢¾ž ¡ŽÊ”Á ¼ŸŒŽŸ¤­É¥‘ Ê ‰Â£¾¢šÁ‘, ŽÊš¢–Œ ¢¾ž
ŽŸÊ ŒŠÒÆ œŸÙ ¢œŒÉ . ’Ÿ¬ÉŸŒ‰Ÿ”‹ŸÊ ¾Á‘ ¢¾ž ŠŒ¾Òš­¥ÈÉ ‘ÓÊ •Á ‰Ÿ”‘Á ’ÊŒÁ Š”ÄÊ ›Éȼ‰Ç ¡šÅ Œ
¢¾ž œÙŸ¼Ê Œ“”ÂÉ . ‰Ÿ”‹Æššž”Ÿ‹šÆ Š”Æ ŽÉŒÆ ¼ŸŒ•‰Æ , ¼ŸŒ”ŸÀÊ ¢¾ž ¼ŸŒŸ‰Ÿ‘ ¡˜ÉšÃ Š”ÄÊ
¡¼ŸÆÉ ¢¾ž ˜Ÿœž”žŠŒ¾‘Á ¡˜šÉà ŠÄ”Ê ¡¼ÉŸÆ ¼Ô•–à ‹.Ž

ÒԉŒŸ”‰Ÿ”Ž‰Ä ŽŸ, ґÁ ¼ž”ž¼ŸÀ ¢¾ž ŽŸ¼Ÿ¾ž”žŽ‰Ç ‰¥À ‘ÊÓÁ•‰Ÿ”Ç‰ÊÈ ¢¾ž ¡ŽÃš
ŠžœŸ. —”Æ ŽÀŸ¡¾‘Á ”Á ŽŸÀ ‹Á”ŠŒÒԉŒŸ”‰Ÿ”Ž‰Ä ŽŸ¢š”É ¤”–à ‹.Ž –žŸÆ”¾ŸÒ
ŽŸšŸ‘¾•Æ ¾ŸÊ Œ‹ÒŸš•ÀÓÉ ¬ÊÈ ÁŒŽÅ¥‘Ê£‘˜Å”Ê “Ÿ”ŠŒ¡–ŸÊÆ ­Ÿ. ÀŸ”Ò””‰Á ÓԔ, ”‰Á Ž‰Ä ŽŸ¥‘Ê
¡˜šÃÉ Š”ÊÄ ›ÉŸŒÒɝŒ¥Ò; ¤””Á”Ê ”Á‰Ž‰Ä ŽŸšžœŸÒ¼žŸ¥¾¥‘¡Ê ˜šÃÉ ŠÄʔ¡“ÂŒ ‹”Æ ¢¾ž ”‰Á
ÓԔҏ Ÿ•Ã Á”Ê ‰ŸŒš¡Ã “ÂŒ ‹”Æ . ’Ÿ¬ŸÉ ŒŽŸ¼Ÿ¾ž”žŽ‰Ç ¥‘ÊÓÁ•‰Ÿ”˜‘Á ¼ž”Ÿ, ¤”””ÊÁ ,
£ÓŒ­¥À ‘ÓÊ Á•‰Ÿ”ŽÊŸŒŠÊ”Ä ¤­›É œÉÈ ŸÙ ¢œŒÉ ŠÊ”Á ¢ŠÒŒ ¢¾ž ŠÊ”Á ¡šÅŒ; ŽÉҔŽ‰Ç ŽŸ¾Ÿ‰À¥‘ÓÊ Á•
‰Ÿ”ŽÉŒÆ ¡ŽšÃ ¢¾ž ŠžœŸ›ŸÉ Œ‰ÒŸÊ ŒŠÒŸŒÓ‘Š”ÊÁ •ŸÊ ”¤””Æ ”ž •‘Æ .

¡ÒŸÊÆ ¾Òš¢¾ÒÊ ¤”¥¾ž’”ÆÊ ¢œŒÉ ‰Ÿ”‰ÉŽÀ ŸÊ Œ ¢¾ž –Á•–ŒÇ ¾ž••ŽŸ¼Ÿ¾ž”ž¾‘Á –ž
Ÿ¼– ž¥’–žŸÆ”, –ž¡¼‘¡ÓŸÆ ¥‘ÓÊ •Á ‰Ÿ”˜‘Á ¼ž”Ÿ¼ŒÁ ¼ŸŒ‘ŸÊ ”¡Ž‘“ž‰‘ , ŽŒÁ ‹Æš ¢¾ž
ґÁ ¼ž”ž¼ÀŸ. Žž¡˜Ÿž¼ŸŒ‘ŸÊ ”¡Ž‘“ž‰‘ ¢š”É ŽŸšŸ‘‰ÊšÇ ’”Æ ¡Œ¥‘¼Ê ŸŒ‘ŸÊ ”Žž•ÔŒŸ
œŸ”¤”Š”ÊÁ ˜”ÅÊ “Ÿ”.

4. ‰Ÿ”¡’•Ã ¤œÉŠžœŸ’ÒÆ ¼ŸŒ‘ÊŸ”ÒԉŒŸ”–Ê Œ‰”Á Ÿ‘-–Ê Œ‰Á”‹ÒŸš
ŽžœŒÆ•

¥–˜Ê š‰Á•‰Ÿ”Á‘’ŒÁÊ ¢¾ž –•Á –ŒÇ ŸÀ ”Ÿ‘‰Ÿ”–‰Æ ‹Œ›ÈɊ”ÊÁ Ž”È ‰ŸŒ ¢¾ž ¼Ê Œ“Âɔ
”ÊÁ”, ÒԉŒŸ”–ʝŒ‰”Á Ÿ‘ –Ê Œ‰”Á ‹ÒŸšŽžœŒ•Æ ¥‘ÊÓÁ•‰Ÿ”–”Á –ŒÇ ¤œÊ¡ŠšÁÊ ¢ŠŒ ¢¾ž š‹Ã ”Ç
”ž˜Ÿ•‘ÊÊĔ. ¡ÒŸÆÊ Žž¡˜Ÿž¢šÉ”ÒԉŒŸ”–Ê Œ‰”Á Ÿ‘¢š”É ¥‘ÓÊ Á•‰Ÿ”–•Á –ŒÇ ¼ŒÁ ŽŸš–ž¡˜‘
‹:Å ¼žœŸ”œÒÙ Œ, ¼žœŸ”¼Ê Œ“”É ¢¾ž ¼žœŸ”¾Ÿ‘‰ŒœÙ”. ÒԉŒŸ”‰Ÿ”‘Á ’ÊÁŒ¼žœŸ”
¾Ÿ‘‰ŒœÙ ” ¢šÉ”¥‘ÊӕÁ ‰Ÿ”‘Á ’ŒÁÊ Š”ÊÄ ›¼ÈÉ Ç‰¦•ŸÊ ”¤”Š•¡Š‘¼ÉÆҖž¡¼‘ ¡˜Åɝ¡ÓÁ‘¬ŸÊ ¼ÃÉ
–Ê Œ‰”Á ‹ÒŸšŽžœŒ•Æ ¤”¡Š‘¼Ê Œ“É”ŠŒ’”Æ ¡ŒÂÉ ¢š”É ‰Ÿ”šŽÃ ÒÉ ”ÓÒÉ šŠŒ–žŸ”Æ –ž
‰•ŽÒÉ ”¤”ÒԉŒŸ”–Ê Œ‰Á”Ÿ‘ –ʝŒ‰Á”‹ÒŸšŽžœŒ•Æ ŽÇ‰¤”Š•¡Š‘¼Ê Œ“É”ӟ‰“Ÿ”
ŠŒ’”Æ .

18

ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດ¤”¥¾ž¼ŸÀ Â‘¢œŒÉ ‰Ÿ”–Ɖ–‰Á ÓÁ‰ŽŸ ‰ÀŸ¾ŒÁ –ʝŒ‰”Á Ÿ‘ –ʝŒ‰Á”‹ÒŸšŽžœŒÆ•‰šÀ Ã
—”Æ ŒŸ””Á ¤œÉœÙҌ; ¤””Á”Ê —Æ”ŒŸ”¼¡ÃÉ ‘”ÁÉ ¢š”É ‰Ÿ”’ÉÀ’ÊŸ” ¢¾ž ¼Á•šŸÊ Œ¢—”‰Ÿ”¡‰Ÿž—‘Â
›’ÉÈ ŸšŸ¢‘”¾ŸÒ-¥¼ ›’ÉÈ Ÿš¡‰Ÿž‘”’Ÿš¾ŸÀ ”ŸÊÀ ŠŒ ¡Áɔ: ‰¾À ž”ÉŸ”¡‰Ÿž—‘ ›‘ÉÈ ”
ŽŒÁ ‹Ã¤”ÒÁ”¼ à ¡šŽŸ –à ‹.Ž , ‰À¾ž”቟ž—‘ ›Éȑ”’ÀŸÉ ¤”Ò”Á ¼Ã ¡šŽŸ –à ‹.Ž
¢¾ž ‰À¾ž”቟ž—‘›‘ÈÉ ”ŒÂ ÈÊ ¤”ÒÁ”¼Ã ¡šŽŸ –à ‹.Ž . ”‰Ÿ‰”ÃÊ ÁŒŽŸšŸ‘¼•Á
šÊŸŒ‰”Æ •Ç Ÿ•Ç‰¾Ç‰¾ÉҌ¾ÊÀŸ•Ô‘‘Ä ‘” ¢‘”¡Š‘ŽŸš•ŸÊ ” (•ŸÊ ”¤­,É •ÊŸ”‰ŸŒ ¢¾ž •ÊŸ”
ŽžœÒŸÉ Œ) ¼ÃɊÄʔ‰•Á ¡šÅ Œ–Ÿ‰¾Ÿ, ¢ŠÒŒ¥ž•¾È ¤Ã ”–à ‹.Ž . ”‰Ÿ‰”Êà –žŸ”Æ
¾ŸÒŒÁ ŽŸšŸ‘ÀŸ‰Á‘‰Ÿ”¡‹ÅÉ ”¥œÒ‰‹ÀÉ ÒŸšÒ”ÉÇ ÒŸŠŒ˜Ò‰–ž’‰Ÿ”˜Ÿ¤”¼¥ÃÉ ‘ÊÓÁ•
‰Ÿ”Žž¬Á•Žž¬”È Ÿ‰Á‰‰ž˜‘Á ¢¾ž –ž’‰Ÿ”˜Ÿ”‰. ŽŸšŸ‘–Ɖ–‰Á ӉÁ ŽŸ—Å”¢—”É
‘” Á”‹•Æ “ÊҔŠŒ¾ŸÒ¥ÒÊ¥‘Ê›ŸÉ Œ­Áʔ‹ŒÆ ¢¾ž –‘¥˜.




‰Ÿ”ŽÒ”Žž¬ŸšŠŒ‰ÀŸ¾ŒÁ –ž‰•ŸÒ‘Ç ¤”ÒÁ”Žž¡œšÃÙ ŽžœÙ ŒÒÁ”Ÿ‘¼ à ¼Á”ÒŸ – à ¼ÃÉ¡‘ÔÉ
˜ž¼Ÿ‘œÙҌ ÒԌÁ”





18

‹ÀŸ“Ÿš:
Žž˜Ÿ• ¢¾ž Ç‘˜¡Â Ž‘¤”¥¾ž 10 –’à ”ÆÊ ŠŒ Ž.–.– ¾ŸÒ ¡–Á”¢”Ò¤‘"
‰Ÿ”–Á•–ŒÇ ŸÀ ”Ÿ‘‰Ÿ”–‰Æ ‹Œ¤”¥¾ž’ÆʔŠŒ Ž.–.– ¾ŸÒ ‘ŸÀ ¡””à ¥–‹¢Å ”Ò
¤‘"
¬ÊŸ¼’Éà ”ÊÆ ’À ¢¾ž —”Æ ŽŸÀ ¡¾Á‘¼ŸŒ‘ŸÊ ”¡Ž‘“ž‰Â‘, ŽÁŒ‹Æš ¢¾ž ÒÁ‘¼ž”ž¼ŸÀ ¤”
¥¾ž –’Ã Ê”Æ ŠŒ Ž.–.– ¾ŸÒ šœÃ ÁŒ¢‘"É
‰Ÿ”¡’Õ¤œŠÉ žœŸ’ÒÆ ¼ŸŒ‘ÊŸ”ÒԉŒŸ”–Ê Œ‰Á”Ÿ‘-–ʝŒ‰”Á ‹ÒŸšŽžœŒÆ•
¤”¥¾ –Ã’”ÊÆ ŠŒ Ž.–.– ¾ŸÒ Žž¢‘Œ‰¢”Ò¤‘"

18

ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດ •Æ‘¼Ã 20

‰Ÿ”–ÉԔ¢–Œ¤­É›ŸÉ ŒÓ•‘ŸÊ ”¤”¥¾ž–à 1986 2015

1. Žž˜Ÿ•‰Ÿ”ŠŒ£¾‰ ¢¾ž ŠŒÆ ¡Š‘¤”¥¾ž‰ŸŒšÇ –à 1980

1.1 Žž˜Ÿ•‰Ÿ”ŠŒ£¾‰¤”¥¾ž‰ŸŒšÇ –à 1980
¡šÉÅ ‰ŸÊ Ò¡ŠŸÊÆ ¥¾ž‰ŸŒšÇ –à ‹.Ž Žž˜Ÿ•‰Ÿ”ŠŒ£¾‰¥‘ʚÉŸ”—”Á ¢–›ŸÉ Œ

Ž•Á ŽÆ” £‘Žž¡˜Ÿž¢š”É ›ÉȤ”¾ž••Æ ŽÁŒ‹šÆ ””Â šÆ ¢œÉŒ£¾‰ ¢¾ž ‹ÒŸšŠ‘Á ¢ÉŒ›¤ÈÉ ”£¾‰
¡Ž¾Ã Á”šÃ—”Æ ‰ž¼•Æ ’ÀɉŸ”–Á•–ÇŒ¼ŸŒ‘ÊŸ”‰Ÿ”¡šÅ Œ ¢¾ž ‰Ÿ”˜‘Á ¼ž”Ÿ¡Ž‘“ž‰Â‘ŽŒÁ ‹Æš
ŠŒ•”Á ‘Ÿ–žŸŸ‘¤”£¾‰ £‘Žž¡˜Ÿž¢š”É •”Á ‘Ÿ–ž¡¼‘¤”¾ž••Æ ŽŒÁ ‹šÆ ”Â ƚ¥‘¡Ê ‰‘Ã
š‰Ã Ÿ”—”Á ¢–‹ÁŒÊ ÉŒ¤œ,É ¡ŒÉ ¡œ‘‰Ÿ”–ÉԔ¢–Œ”ʢà š”É ¡¾šÉà Ÿ‰¼‘ Žž‘‰Ã Ÿ”–ÉԔ¢–Œ¤­É
(¡–¡½Á‘Žž£’½‰Ÿ) ŠŒ¼ÉŸ”š‹Ã Ÿ” ‰À•Ÿ• (¡¾ŠŸ¼Â‰Ÿ”¤œÉ Ž”È ‰ŸŒ˜‰Á ‰ššÈ
”‘¢œŒÉ Žžœž˜Ÿ•£Òԑ) ¡ÉŒÂ ¡¾šÉà ‘ŸÀ ¡””à ‰Ÿ”¤”–à ‹.Ž ¡–”Á ’ÊƔšŸ. ¡–ÊƟ­ŸŠŒ
¼Â‘Žž‘‰Ã Ÿ”–ÔÉ ”¢–Œ¤­”É Êà ¢š”É ¢”¤Ž–É •Á –ÇŒ¾ž•Æ•ŽŒÁ ‹Æš”Â ƚ¤œÊšÃ‹ÒŸš¡ŠÁšÊ ¢ŠŒ›ŸÉ Œ
ӝ•‘ŸÊ ”, ¢’ɤ”‰Ÿ”–ž’•Â Á‘’ÆҍŒÂ ‰Ÿ”–ÉԔ¢–Œ”¥Êà ‘Ê”ŸÀ ¥–Ž‹ÉÈ ÒŸšŽ•Á Ž”Æ ҔÉÇ ÒŸ›œÉÈ ŸÙ 
–ž¡¼‘¤”¡½Ã ƕ’Ÿ¡Ò”Á ‰ ¢¾ž Žžœž˜Ÿ•£Òԑ. Ž‘Ç ¼ŸÊ ‰À‰Ÿ¡–”Á ҉ ‘‰Ÿ”ŠŒ
¾ž••Æ ŽŒÁ ‹šÆ ”Â ƚ¤”¥¾ž¼ŸÊ šÇ –à ‹.Ž œŸ’”ÆÊ šÇ –à ‹.Ž . Æ”¤”¼ÉŽÃ Ǒ¾ž
••ŽŒÁ ‹šÆ ”Â ƚ›ÈɎžœž˜Ÿ•£Òԑ ¢¾ž •”Á ‘Ÿ–ž¡¼‘¡Ã½Æ•’Ÿ¡ÒÁ”‰‰À¾šÊÆ ¾ž¾Ÿ¾ŒÆ
¡ÉŒŽÆŒÉ —”Æ ‰ž¼Æ•›ŸÉ ŒÓʟ¢ÓŒ’‰ÉÀ Ÿ”ŽŸÊ ŒŽŸ˜Á‘¼ž”ŸŠŒ•”Á ‘Ÿ–ž¡¼‘¼¡ÃÉ ‘”à ’Ÿš¡Ž”ÁÊ ¼ŸŒ
ŽÁŒ ‹šÆ ”Â šÆ ¤”£¾‰.

”‰Ÿ‰”Êà Žž˜Ÿ•‰Ÿ”Š‘Á ¢ŒÉ ¾žœÒŸÉ Œ–ž¡¼‘¤”£¾‰¡Ž¾Ã‘ÒÊ ‰Á”‰”À •Á š”ÊÅ •Á ¡‹ÁɌ
’ŒÄ £‘Žž¡˜Ÿž¢š”É ‹ÒŸšŠ‘Á ¢ŒÉ ¼ŸŒ‘ŸÊ ”¡Ž‘“ž‰Â‘‰Ÿ”‹ÊŸŠŒ•”Á ‘Ÿ–ž¡¼‘¼Ä””Â šÆ
¼ÉŠÃ žœŸ’ÒÆ ¡ÂŒÉ ÓҚšŽÃ Ÿš¤‰ŸŒ¡Ž‘“ž‰Â‘ ‹Å: Žžœž¾Á‘ž¡š½Â‰Ÿ, •”Á ‘Ÿ–ž¡¼‘¡Ã
½•Æ ’Ÿ¡Ò”Á ’‰Æ ¢¾ž É–à ”Ç . ŠÊŠÀ ‘Á ¢ŒÊ ””ÃÊ •Á š”ÊÅ Á•ŠžœŸ’ÒÆ ‰ÒŸÊ Œ‰˜ŸœÙÁŒ¼’Éà ŸÉ ŒÑŸÉ 
’ÉŸŒ‰šÀ ‰Ã Ÿ”ÒŸŒšŸ‘’ž‰Ÿ”¡˜ÉÅ –Ɖ–Ê Œ’žœŸÙ ‘ŠŒ’”Æ ”Á ¥‘Ê¡–Á”ŽŸ¡œ‘¬ÄɌ¼ÉᖔÁ —Æ”
‰ž¼Æ•’‰ÉÀ Ÿ”˜‘Á ¼ž”Ÿ¡Ž‘“ž‰‘ -ŽŒÁ ‹ÆšŠŒ•”Á ‘Ÿ–ž¡¼‘£¾‰¼ŽÃ Ÿš ‰‹À Ŗž¡¼‘‘Ê ˜‘Á
¼ž”Ÿ ¢¾ž –ž¡¼‘‰ÀŸ¾ÁŒ˜‘Á ¼ž”Ÿ.

18

1.2 Žž˜Ÿ•‰Ÿ”ŠŒŠŒÆ ¡Š‘¤”¥¾ž‰ŸŒÇš–à 1980
Žž˜Ÿ•‰Ÿ”›ÈɝŸ’à Ÿ¡Ò”Á ‰ŽÉԌ¤’¤Ê ”¥¾ž‰ŸŒœŸ¼ŸÊ šÇ –à ‹.Ž ‰šÀ ‰Ã Ÿ”

–ÔÉ ”¢–Œ¡É”Á ‰Á”. £‘Žž¡˜Ÿž¢š”É ‰ÇɚŸÔ” ¡ŒÉ ¡–”Á ŒÆ ‰Ÿ”¬ÄɌŠŒ•”Á ‘Ÿ–žŸŸ‘
¤”Ÿ’à Ÿ¡Ò”Á ‰ŽÉԌ¤’Ê ¥‘šÊ â”Ò¼ŸŒÓÒÉ šš‰Å •Á ¼‰Ç –ž¡¼‘¤”Ÿ’à Ÿ¡ÒÁ”‰ŽÔÉ Œ¤’Ê
¡˜Åɝ˜‘Á ¼ž”ŸŠŒÆ ¡Š‘¤œšÊ ŽÃ Á”’˜Â Ÿ• ¢¾ž Žž“Ô”¾ž˜Ÿ•¼Ãɚ‹Ã ҟš­Ê”Á ‹ŒÆ . ”‰Ÿ‰”ÊÃ,
Žž“Ÿ”ž‰Ÿ”ŠŒŽŸ¼Ÿ¾ž”ž¾‘Á ŽŒÁ ‹Æš”šÆ œÒԑ”Ÿš‰šÀ ‰Ã Ÿ”–ÉԔ¢–Œ¡”ÁÉ ‰Á”, £‘Žž
¡˜Ÿž¢š”É ‰Œ–žšÇ ¤œŠÉ Œ˜‰Á ‰ššÈ”‘œÒԑ”Ÿš‹Áʌ¼Ã 9, ¼Ãɍ‘Á ŠÄ”Ê ¤”–à ‹.Ž
¥‘’Ê ‘Á Ž” ¤–ÉԔ¢–Œ¢”Ò¼ŸŒ˜‘Á ¼ž”Ÿ–ž¡¼‘Ÿ‘ŠŒ’Æ”’Ÿš “¢”Ò¼ŸŒ–ÔÉ ”¢–Œ¤­É”
¡˜Åɝ¤œÊ¢¼‘¡­Ÿž‰•Á Žž˜Ÿ•‰Ÿ”–ÉԔ¢–ŒŠŒ£¾‰. ŽÉҔ‰ŸÀ –È¡ ˜ŸœÁٌ¼Ã¥É ‘ÓÊ Á•¥ž
”ž¤”ŽŒÆ ‹Ÿš‰ŸŒ¡šÅ Œ –žŸ”Æ ‰ÀŸ–È¡‰À¥‘ʼŸÀ ‰Ÿ”™ÊŔ™È ¢¾ž ŽŸÊ ŒŽŸ–ž¡¼‘Ÿ‘’Ÿš
¡Ž”ÁÊ ¼ŸŒ¢œÉŒŽ”Á ’˜Ÿ•.

2. ˜‰Á –žŸÆ”–ž’Ò ‘Á ¾ŸÒҟŒ¢”Ò¼ŸŒ–ÉԔ¢–Œ¤­É


‰Œ–žšÇ ¤œÉŠŒ˜Á‰‹Áʌ¼Ã ,9 ¼”ÃÉ ž‹”œÙҌÒԌ”Á ҔÁ ¼Ã ˜žÂ‰
¼ÉŸš‰ŸŒŽž˜Ÿ•‰Ÿ”ŠŒ£¾‰ ‰‹À ŠÅ ƌ¡Š‘Ÿ’à Ÿ¡ÒÁ”‰ŽÉԌ¤’šÊ ɟ”–ÔÉ ”¢–Œ
‰Œ–žšÇ ¤œ‹É ÁŒÊ ¼Ã ,9 ŠŒ˜‰Á –žŸ”Æ –ž’ÂÒÁ‘¾ŸÒ ¥‘¥Ê ŠŠ”ÊÄ ¼ÉԞ‹”œÒÙ ŒÒԌ”Á ¤”

1

ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດ–à ‹.Ž £‘š—à ÈÊ¢¼”¡ŠÆŸÊ ÓÒÉ š ‹Æ” ¡ŒÉ ¡–”Á ’ÒÆ ¢¼”ŠŒ–žŸÆ”¾ŸÒ•”Á ‘Ÿ¡—ŸÉÆ
¤”¼ÆÒÉ –ž¡¼‘. ‰Œ–žšÇ ¥‘‹Ê ”ÊÆ ‹ÒÊ Ÿ’þŸ‹ŸŽž˜Ÿ•‰Ÿ”–ÉԔ¢–ŒŠŒ£¾‰, ŠÆŒ¡Š‘ ¢¾ž
Žž ˜Ÿ•Ç‘˜Â¡Ž‘ŠŒ–ž¡¼‘¾ŸÒ¡ÓŸÆ ; Ÿ‰””ÊÁ , ‰Œ–žšÇ ¥‘¡Ê –Á”¡‰žŽÁ”‰Á”ÓÁ•ÓŒ
¡ÆŸ¢”Ò¼ŸŒ–ÉԔ¢–Œ¤­›É ɟŒÓ•‘ŸÊ ” ¢¾ž ‹Æ•‘Ç ŠŒ˜‰Á –žŸ”Æ –ž’ÂґÁ ¾ŸÒ ‹:Å ‘ŸÊ ”
¡Ž‘“ž‰Â‘, ‰Ÿ”¡šÅ Œ ¢¾ž ŽÁŒ‹šÆ . ¤””Ê”Á , ¡˜É” ¥‘‰Ê ÀŸ”‘Æ ¡ŸÆ ‰Ÿ”–ÔÉ ” ¢–Œ¼ŸŒ‘ŸÊ ”¡Ž‘
“ž‰Â‘¡–Á”•”Á œŸŽŸÀ ‹Á” ¢¾ž ¤‰ŸŒ ¡–Á”’Ê”Æ ¢š”É ‰Ÿ”ŠžœŸ‰ŸÀ ¾ŒÁ ‰Ÿ”—ž¾Â‘, ¢•ŒÉ
ŒŸ”ŽŒÁ ‹šÆ ‹”Å ¤­,É œ”Á ¡Ž‘“ž‰‘ ¼ŸÀ šžŸ‘¥–Ž¡ÉÈ Ž‘“ž‰‘ Ž” ‹ŸÊ , –ÔÉ ”¢–Œ‰”Æ ¥‰‹šÇÊ ‹Œ
¡Ž‘“ž‰‘ , ¾•Æ ¾ŸÊ Œ‰”Æ ¥‰ÓҚŽ”È Ÿ‘ŸŽ‘ •À¾œÂ Ÿ”¡‰ÊÅ ‰È” ¢¾ž ŽŸÊ Œ‰”Æ ¥‰‹šÇÊ ‹Œ¥¾É
¾ÔŒ¼Ç¾ž‰Â‘ ¢¾ž ”ÅÉ ¦.

‰Œ–žšÇ ¥‘‰Ê ÀŸ”‘Æ ¢”Ò¼ŸŒ ¬ŸÊ ¼ŽÉà ž¡˜Ÿž¬ŸÊ ¤”‰Ÿ”˜‘Á ¼ž”Ÿ¡Ž‘“ž‰‘ -ŽÁŒ‹Æš
¡ŒÉ ¾Òšš à ¬ŸÊ ¼ÉьÁÉ ”:ÊÃ

‘ŸÀ ¡”Ô‰Ÿ”ŽŸÊ Œ‘Ç ŽŸœž‰ÀŸŽŒÁ ‹šÆ ”Â šÆ ¡¼ÉÅ ¾ž‰ŸÊ Ò ¡˜ÉÅ ŽŸÊ Œ˜Ê”Å “Ÿ”ÒÁ‘“Ç¡’Á‰”‰Â
¤œŽÊ ŸÀ ¡¾‘Á —”Æ .

- ‘ŸÀ ¡””à ‰Ÿ”‘Á‘ŽŸÊ ŒŽŒÁ ‹šÆ ”Â ƚ ¢”¤ŽÉ‰Ÿ”˜ÒÆ ˜”Á ‰Ÿ”—ž¾‘ ¤­ŽÉ ÁŒ‹šÆ ”Â šÆ .
- ŠžœŸŸÀ ”Ò” ¢¾ž ‰Æ ¾ž‘•Á ‹”Ç ž˜Ÿ•ŠŒÆ”Ê”Á ‰ŸÀ šž‰”, ¡Ó‘Á ¤œÊ ”Æ Ê”Á
ŸÒ”Ÿ¾Òš­ÈÉ ¢¾ž Ê”Á ‹Æ”–Á”Ÿ”Æ ŽŒÁ ‹šÆ ”Â šÆ ¡–Á”’ÆÒ¡–”Á ’”Æ ŠÄʔ.
- –•Á –ŒÇ ¾ž•Æ•—ž¡‘‘Á ‰Ÿ”‰ÀŸšŸ•Ã ¤œ¬Ê ‰Á ¢¬Ê” ¡–щÒʟŒ–žŸ¼Â–ž¥’ŽŒÁ ‹šÆ ”Â šÆ ,
¡˜ÃšÉ ¼žÒËҟš¡–Á”¡‰ž˜Ÿ•¼ŸŒ‘ŸÊ ”‰Ÿ”¡šÅ Œ ¢¾ž ¢”Ò‹‘ ŠŒŽŒÁ ‹šÆ .
- ‘ÀŸ¡”Ô‰Ÿ”–ž’ÂґÁ ¼ŸŒ‘ÊŸ”¢”Ò‹‘ ¢¾ž ÒÁ‘¼ž”ž¼ŸÀ ¢”¤Ž‰É ÀɎŸÊ ŒÒ‘Á ¼ž”ž¼ŸÀ
¤­ É ¢¾ž ‹”Æ ¤­ŽÉ ŒÁ ‹Æš”šÆ Š”ÊÄ ¡¼ÅÉ ¾ž‰ŸÊ Ò
–ÆÒ¢–ŒÃґ ‰Ÿ”¡–”Á ›ŠÈÉ Œ–žŸ”Æ ¡—ÆŸÉ ’ŸÉ Œ¦¤œ‘Ê ʔÊÄ ›ÉŸŒ¡‘”ÉÁ ‘Á ¢¾ž ¢‰Ê¥Š•Á”
œŸŽŒÁ ‹šÆ ›ŸÉ Œ¡­ŸžŽšÆ .
- ‰ŽÀÉ ŸÊ Œ¾ž••Æ ‹Çʚ‹Œ¤­¤É ”¼Ç‰ŠŒÆ ¡Š‘¡‹Åɝ”¥œÒŠŒŽŒÁ ‹šÆ .

˜Êš‘Ô҉Á”‰Œ–žšÇ ¤œ¥É ‘ʉŸÀ ”‘Æ ¼Â‘¼ŸŒ ¢¾ž ¬ŸÊ ¼’ÃÉ ”ÆÊ ’À¢œŒÉ ‰Ÿ”ŠžœŸ
¡Ž‘“ž‰Â‘-ŽÁŒ‹Æš¢’–É à ‹.Ž œŸ –à ‹.Ž ¢¾ž ŽŸÀ ¾•Á ¢—”‰Ÿ” –à ‹ÁŒÊ ¼Ã ,, ¼‰ÃÉ ÀŸ
”Æ‘¤”‰Œ–žšÇ ¤œŠÉ Œ˜Á‰–žŸ”Æ –ž’Ò ‘Á ¾ŸÒ‹ÊÁŒ¼ à ,9 ¾Òšš à Š‘ÊÀ ŒÉÁ ”ÊÃ:

18

¢‰¥Ê Š•”Á œŸ¼”Á ŸœŸ” ¢¾ž ŸœŸ”¤œ¥Ê ‘›Ê ŸÉ Œ¬‰Á ¢¬Ê”•”Æ ˜”ÅÊ “Ÿ”¢œÉŒ‰Ÿ”Šž
œŸ‰žŽÂ‰ŸÀ ›ŸÉ ŒÓ•‘ŸÊ ”.

ŸÀ ‰‘Á ¢¾ž ‰ŸÊ Ò¥–¡“ÂŒ•É ”›Ç‘‰Ÿ”“ŸŒ–ŸÉ ¡Ó‘Á ¥Ó£É ‘˜”ÊÅ “Ÿ”.
ŽŸÊ Œ£‹Œ–ž‰•‰žŽ‰Â ŸÀ -–ŸÉ ¥šÊ ‘Ç ŽŸœž‰ŸÀ ¼ŽÃÉ šÆ ¡œ‘ŽšÆ —”Æ ¤œÊ¡–Á”’”Æ ¡–”Á ’ÒÆ Š”ÊÄ

¤”Š”ÊÁ ’”ÆÊ .
‘ÀŸ¡”Ô‰Ÿ”¢•ŒÉ ¡Ž‘“ž‰‘ , ҟŒ¢—”‰ŸÀ ”Æ‘‰ÔÉ Ò‰•Á ‰Ÿ”‰ÀŽÉ ŸÊ Œ”Æ ”ž•‘Æ ¢¾ž ’ÒÆ

¡šÅ Œ.
ŠžœŸ‰Ÿ”‹Æššž”Ÿ‹šÆ ŠÆ”ŽŒÉÆ ¢¾ž ‰Ÿ”ŽŽÉÅ Ÿ”.
”ÀŸ¤‹Ê ҟš‰ŸÊ Ҭʟ¼ŸŒ‘ŸÊ ”Ҽ žŸŽŸ‘-¡’‰Á ”‰, ‘Á ’ŒÊÁ ÒԉŒŸ”ŽŸÀ œÙґ˜”ÅÊ “Ÿ”.
–•Á –ÇŒ ¢¾ž ¡˜šÃÉ ¼žÒ•Ã ‘Æ •Ÿ‘¡–”Á ¡ŸÊÆ ˜Ÿ¼ŸŒŠŒŠŒÆ ¡Š‘¡Ž‘“ž‰‘ ŠŒ¾‘Á , Šž

œŸŠŒÆ ¡Š‘¡Ž‘“ž‰Â‘Žžœž‰”.
–Á•–ŒÇ ¾ž••Æ ‰Ÿ”‹ŸÊ ŽŒÁ ‹šÆ ”‹Â ƚ›ÉŸŒÓ•‘ŸÊ ” ¢¾ž ŠžœŸš”Á ›ÉŸŒ¢ŠŒ¢ÓŒ.
‰¢ÓŒ–•Á –ÇŒ¾ž••Æ ‰Ÿ”¡Œ” ¢¾ž ¡ŒÂ”’Ÿ¤œÊŽžœŒÆ•–‰Æ ‰ž’Â.
ŠžœŸ‰Ÿ”˜ÒÆ ˜”Á ¼ŸŒ¡Ž‘“ž‰‘ ‰•Á ’ŸÉ Œ–ž¡¼‘.
‰ÉŽÀ ʟŒ¾ž••Æ ‰Æ‘­ŸŽÁŒ‹šÆ ”šÆ ¤œ¡Ê –”Á ’ÆÒ¡–Á”’”Æ ŠÄ”Ê .
ŠžœŸ‰Ÿ”Ž‰Ä ŽŸ, ґÁ ¼ž”ž¼ŸÀ ¢¾ž ŽŸ¼Ÿ¾ž”žŽÇ‰.

3. ‰Ÿ”˜Á‘¼ž”Ÿ Ž.–.– ¾ŸÒ ¢’É –à ‹.Ž 1986 œŸ 2015

‰Ÿ”˜Á‘¼ž”Ÿ¡Ž‘“ž‰Â‘-ŽÁŒ‹šÆ ¢’–É à ‹.Ž œŸ ¡˜ÅÉ ¡–Á”‰Ÿ”—”Á ŠžœŸ
“¢”Ò¼ŸŒ–ÔÉ ”¢–Œ¤­”É , ‰Œ–žšÇ ¤œ‹É Áʌ¼Ã ,9 ŠŒ˜Á‰¥‘ÊҟŒ¼Â‘¼ŸŒ ¢¾ž ¬ÊŸ¼Ã’É Æʔ’À
¢’–É à ‹.Ž ¡“ŒÂ –à ‹.Ž ¢¾ž ‰ÀŸ”‘Æ ¡”Åʝ¤”¢—”‰Ÿ” –ËŒÁÊ ¼ à ,, ¡ÂɌ
¡¾ÁŒ¤ŽÉ £‹Œ‰Ÿ”‹:Å

£‹Œ‰Ÿ”¼”Á ŸœŸ” ¢¾ž ŸœŸ”
- £‹Œ‰Ÿ”ŸÀ ‰‘Á ¢¾ž ‰ŸÊ Ò¥–¡“ŒÂ •É ”›‘Ç ‰Ÿ”“ŸŒ–ÉŸ¡Ó‘Á ¥ÓÉ
- £‹Œ‰Ÿ”—ž¾‘ ŽÂ”‹ŸÊ ¤ŽÊ  ¢¾ž Ž” ‹ÊŸŠŸ‰
- £‹Œ‰Ÿ”‹šÆ šž”Ÿ‹šÆ ŠÆ”ŽÆŒÉ ¢¾ž ’‘ ’ÀÉŽÅŽÉ Ÿ”
- £‹Œ‰Ÿ”–ž’ÂÓȕ‰Ÿ”Ž‰Ä ŽŸ, ‰ÉÀŽŸÊ Œ ¢¾ž •ÀŸ¾ÇŒ˜ž”Á‰ŒŸ”, ŽÊŸŒ‹Æ”¤­ŽÉ ÁŒ‹šÆ ”Â ƚ.

1

—ŸÉ ”‰Ÿ”ŽÊÈ ”Æ –ž’•‘Á ¢—”‰Ÿ” –ËÁʌ¼Ã ,, –žŸÆ”¾ŸÒ•”Á ‘Ÿ¡—ŸÉÆ ŽŸšŸ‘Ÿ‘¥‘Ê

—”Æ ŽÀŸ¡¾Á‘œŸÙ –ž‰Ÿ” ¡–”Á ’Æʔ¢šÉ” ‰Ÿ”—ž¾Â‘¼¾Ç ž‰Â‘¥‘šÊ Ã Òà ‘Òà Ÿ ¢¾ž ‹É ¦‹ÆŒ’ÒÆ

‘ÃŠÄ”Ê ‰ÒŸÉ ¡‰ŸÆÉ , ¡Ž‘“ž‰‘ ¢œŒÉ Ÿ‘¥‘ŠÊ žœŸ’ÒÆ ‘ÒÊ ŒÁÉ œÒž¥ÒŽÆš‹Ò”¥¾ÉŽž¡¾É¢š”É

–žšŸ” ’ÀɖÃ, ŒÉÁ œÒž¥˜¡Œ” ¡™‰ÃÊ Àœ‘ÇÙ ¾ÆŒ‰ÒŸÉ ¢’ɉɝ”. šŸÓ‘–à ‹.Ž ‘—ž

¾‘ ’ž˜”Á ¡˜šÉà ŠÊĔ Á”¥‘Ê¡ÓÁ‘¤œÊÃÒ‘‰Ÿ”¡–”Á ›ŠÈÉ Œ–žŸ”Æ ¥‘ÊÓÁ•‰Ÿ”–•Á –ŒÇ ‘ŠÃ ÊĔ

‰ÒŸÉ ¡‰ŸÆÉ . Óȕ¢••‰Ÿ”—ž¾‘ ‰À¥‘ÊӕÁ ‰Ÿ”–Á•–ŒÇ ‹¥Å ‘ʚÉŸ”œ”Á –ÔÉ ”‰Ÿ”—ž¾Â‘Ÿ‰¢••

Žžœž‰”‰ž¡Ž‘ šŸ¡–Á”‰Ÿ”—ž¾‘ ¼¡Éà ÆŸ‹•‹ÆҏŸÒ‰žŽÂ ‰”¡–Á”œÆÒ¬ÉҐ‰Ÿ”
ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດ
—ž¾Â‘’”ÆÊ ’À ¤œŽÊ ‘‹É Œ‰•Á Žž˜Ÿ•¡ŒÅɝ”¥ŠŠŒ¼Ê Œ“”ÂÉ , Á‘Ž”Á š•¼‘ÃÉ Â”¤œÊŸÒ‰ž

Ž‰Â ”¡–”Á ¡ŸÆÊ ‰Ÿ”¤”‰Ÿ””ŸÀ ¤¤Ê œšÊ –à žŽÂ‘¼˜Â Ÿ•. ”‰Ÿ‰”,Êà ÁŒ¥‘šÊ ‰Ã Ÿ”Ç‰ŽÊÈ ÆɌ¡ŽšÃ

¼Ç‰˜Ÿ‰ŽÉҔ¡Ž‘“ž‰Â‘¤œœÊ ”Á ¥–ŽÈÉ

Æ””ž•Æ‘ ¢¾ž ¡Š‘˜‘È . Ÿ‰‰Ÿ”

œ”Á –ÔÉ ”‘ŒÉÁ ‰ŸÉ Ò ¥‘¡Ê –Á”—”Æ ¡Ó‘Á ¤œ—Ê Ɣ—ž

¾Â‘¡˜šÃÉ ŠÄʔ¤œÊ¡œÁ”‘Á ¡” ’ŒÊÁ ¢’É–¼Ã ŸÀ

‘ ŠŒ‰Ÿ”œ”Á –ÔÉ ”‹:Å –à ‹.Ž ŽŸ

Óຮບູȕ:: ໂ£ຮÓງŒງŒາŸນ”ເ¡ບ•ຍລ¾າŸວÒ, ,ນ”ະžຄ‹ອນ”ຫœວຼ ÒÙງວŒຽÒງÔຈŒນັÁ” šŸ‘—ž¾Â‘¡ŠÊƟ¥‘Ê¡“ŒÂ £’”.
¼ŸŒ‘ŸÊ ”‘Ç ŽŸœž‰ŸÀ ¢¾ž œÁ‘“ž

‰ŸÀ ‰¥À ‘ÊӕÁ ‰Ÿ”–Á•–ŒÇ ¢¾ž –ÉԔ¢–ŒÓȕ¢••‰Ÿ”‘ŸÀ ¡”Ô‰‘ ž‰Ÿ” ‹Å ¥‘šÊ ‰Ã Ÿ”‰Ç ÊÈ

ŽŒÉÆ ¡ŽšÃ ¼¾Ç ž‰‘ ŠŒ•Ç‰‹”Æ ¥–‹‰ÈÉ •Á Ҏ Ÿœž‰‘ ŠŒ¾‘Á ¢¾ž ¾Òš­;ÈÉ ‰ŸÊ Ò¥–ŽÈɉŸ”œ”Á

¡ÆŸÒŽŸœž‰‘ ŠŒ¾‘Á ¢¾ž ¾Òš­¥ÈÉ –ŽÈɉŸ”—ž¾‘ ¢••¼¾Ç ž‰‘ . ˜ÔŒ¢’ɖÑÔҊŒ

‰Ÿ”‘Á ’ÊÁŒ–ž’•‘Á ¢—”‰Ÿ”‹Å ¤”–à ‹.Ž šÃ¡“ÂŒ ÒŽŸœž‰Â‘¼ÉÃ¥‘Êœ”Á ¥–ŽÈ¼É Ǿž‰‘ .

¤”Šž”ž‘Ô҉Á”•Á”‘ŸÓŸ‰“Ÿ”‘Ç ŽŸœž‰ŸÀ ¤­‰É ¥À ‘¡Ê ‰Ã‘ŠÄ”Ê ¡Á”É : £ÓŒŒŸ”Ç‘ŽŸœž‰ŸÀ

–ŒÇ ¢’ŒÉ , £ÓŒ ŒŸ”—ž¾Â‘¡‹ÉÅ Œš‰Å Ÿ”‰ž¡Ž‘, £ÓŒŒŸ”—ž¾Â‘ÃšŒÁ , £ÓŒŒŸ”—ž¾‘ ¡œ‰ÙÁ ¡ŽÁ”Ê

¢¾ž Åɔ¦. ˜Ê š‘Ô҉”Á ””ÊÁ ‰¥À ‘šÊ ɟ”ŸÀ ‰‘Á ‰Ÿ”¼ÀŸ¾Ÿ–ÉŸ¢••žŸ ¢¾ž šÃ

£‹Œ‰Ÿ”–‰È ¥šÊ¼‘Æ ¢¼”–ŸÉ ¼“ÃÉ Å‰¼ŸÀ ¾Ÿ ¡˜Åɝ™”ÊÅ ™–È ɟ¥š,Ê Ó‰Á ŽŸŽž˜Ÿ•¢Ò‘¾Ê š.



1 9

Óȕ: £ÓŒŒŸ”—ž¾Â‘ÃšÁŒÒÁŒÒԌ ¡šÅ ŒÒŒÁ ÒԌ, ¢ŠÒŒÒԌÁ”

‘ŸÊ ”‰Ÿ”‹šÆ šž”Ÿ‹šÆ ‰À¥‘ÊӕÁ ‰Ÿ”˜‘Á ¼ž”Ÿ¼ÁŒ¼ŸŒ•Æ‰, ¼ŸŒ”ŸÊÀ ¢¾ž ¼ŸŒŸ‰Ÿ‘;
£‘Žž¡˜Ÿž¡Ž”ÊÁ ¼ŸŒ‹šÆ šž”Ÿ‹šÆ ¼ŸŒ•Æ‰ ¥‘ÊÓÁ•‰Ÿ”¾ÆŒ¼Ä”‰ŽÉÀ ŸÊ ŒœÙҌœŸÙ ŽšÆ ‹Ò”; ¡Ž”ÁÊ
¼ŸŒ¡¾‰ ¢¾ž ¡Ž”ÊÁ ¼ŸŒÅɔ¦‰¥À ‘ÊӕÁ ‰Ÿ”–•Á –ŒÇ ŽŸšŸ‘”ŸÀ ¤Ê¥‘›Ê ŸÉ ŒŽž‘Ò‰’žœÙ ‘–Ã.
¥‘šÊ ‰Ã Ÿ”ŽšÆ ¼•Æ ˜Ÿœž”žŠŒœŸÙ ˜Ÿ‰ŽÒÉ ” ‹Å ¼ŒÁ ŠŒ¾‘Á ¢¾ž ŠŒ¡‰žÆ” ¡˜ÉŝŽÊŸŒŠÀÊ
Žž‘Ò‰¤œÊ¢‰‰É Ÿ”‹šÆ šž”Ÿ‹šÆ ŠÆ”ŽÉŒÆ À¾ž”¢‰›ŸŽ” ‹ÊŸ¤œ¼Ê ÒÆÉ ¡“ŒÂ ¢¾ž ÒɝŒ¥Ò
‰ÒŸÉ ¡‰ŸÆÉ . ˜Êš‘Ô҉Á”¾ž••Æ ¥–Žž”£Ã ¼¾ž‹šÆ šž”Ÿ‹šÆ ‰¥À ‘ÊӕÁ ‰Ÿ”ŠžœŸ ¢¾ž –Á•
–ÇŒ¥–¡‰Å •¼ÒÆÉ ¼Ç‰¢ŠÒŒ ¤”¼ÆÒÉ –ž¡¼‘¡ÓÁ‘¤œÊ‰Ÿ”’‘ ’ŽÀÉ ŽÅÉ Ÿ”ÒÉ Œ¥Ò¼”Á ¤‰ÒŸÉ ¡‰ŸÆÉ .

‘ÊŸ”ÒÁ‘¼ž”ž¼ÀŸ-ŽÁŒ‹šÆ ‰¥À ‘ÊÓÁ•‰Ÿ”‰Ç ÊÈŽÆŒÉ ¡ŽšÃ , £‘¡””ÊÁ ¬‰Á ‰Ÿ”ž”ÓÇ ‰Á ÒÁ‘¼ž
”ž¼ŸÀ ”Á ‘ŒÃ ŸšŠŒ–žŸ”Æ ¾ŸÒ•Á”‘Ÿ¡—ŸÆÉ ¢¾ž –‰Æ –‰Á ÓÁ‰ŽŸÒÁ‘“•Ç ÓÈ Ÿ”¡ŒÂÉ ¡–Á”š¾À ž
‘‰Æ ¼ŸŒ‘ŸÊ ”ÒÁ‘¼ž”ž¼ÀŸŠŒŸ‘. ‘ÊŸ”‰Ÿ”ŽÄ‰ŽŸ‰¥À ‘ÊӕÁ ‰Ÿ”–•Á –ŒÇ ’Ÿš¢”Ò¼ŸŒ–ž’Â
Ó•È ‰Ÿ”ŽÄ‰ŽŸ ¢¾ž Ç‘¼žŽŸ‘‰Ÿ”Ž‰Ä ŽŸÓ‘–à ‹.Ž ¡ÓÁ‘¤œÊ“Á”¢“ҋȝŸŸ”,

19

ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດ”‰Á ŽÄ‰ŽŸŠ”ÁÊ šžœŸÒ¼žŸ¥¾ ¢¾ž ҏŸÃ•’ŸÉ Œ¦¥‘ÓÊ Á•‰Ÿ”¡˜ÃšÉ ŠÊĔ¼ŸŒ‘ÊŸ”–ž¾šÂ Ÿ”
¢¾ž ¼ŸŒ‘ŸÊ ”‹Ç”ž˜Ÿ•.

‹ÔŒ‹È‰É ”Á ”Áʔ ‘ŸÊ ”ŽŸ¼Ÿ¾ž”žŽ‰Ç ‰¥À ‘ÓÊ •Á ‰Ÿ”–Á•–ŒÇ ¡Áɔ‰”Á ; ¾‘Á ÁŒ¥‘Ê¡ŸÆ ¤¤Ž–É •Á
–ŒÇ £ÓŒ­À ¢¾ž ŽÇ‰ŽŸ¾Ÿ¼Ãɚ¢Ã ¾ÒÊ ¤œšÊ ‰Ã Ÿ”¡‹ÅÉ ”¥œÒ›ŸÉ Œ¡–”Á –‰Æ ‰ž’ ¢¾ž ž”ǐŸ‘¤œÊ
¡‰ž”Æ ¡–Ñ•À¾Â‰Ÿ”‰Ò‘˜žŸ‘, –”ÂÉ –ÆÒ ¢¾ž ŠŸ›Ÿ ¡˜ÉÅ ¡–‘à ‰ÒʟŒ‰Ÿ”•À¾‰Â Ÿ”ÓÁ‰ŽŸ
ŽŠÇ ž˜Ÿ•ŠŒ–žŸ”Æ ¤œ¼Ê ÒÉÆ ¡“ÂŒ.


‰Œ–žšÇ ¤œ‹É ŒÁÊ ¼Ã 9 ŠŒ˜Á‰–žŸÆ”–ž’Ò Á‘¾ŸÒ ¤”Ò”Á ¼Ã šÃ”Ÿ ‹ Ž
šŸ¡“ŒҔÁ ¼Ã ¡šŽŸ –à ‹.Ž ‰Œ–žÇš¤œ‹É ŒÊÁ ¼Ã 9 ŠŒ˜Á‰¥‘Ê¥ŠŠ”ÊÄ ¼”ÃÉ ž
‹”œÒÙ ŒÒԌÁ” ¡˜ÉÅ ¼•Æ ¼Ò”‰Ÿ”–ž’•‘Á ¢—”‰Ÿ”‹ÊÁŒ¼Ã ,, ¢¾ž ҟŒ¼‘ ¼ŸŒ¬ŸÊ ¼Éà ¢¾ž
¢—”‰Ÿ” –à ¢œÉŒ¾‘Á ‹ŒÊÁ ¼Ã ,,, ˜ŸœŒÙÁ ‰Œ–žÇš¤œÉ‹ÊÁŒ”ÃÊ ¼ÉÆҖҌÆ”¾ŸÒ¥‘ŽÊ ǚ¤ŽŽÉ ŕ’ÀÉ
–ž’•Á‘’Ÿš¢”Ò¼ŸŒ–ÉԔ¢–Œ¤­ŠÉ Œ˜‰Á ¡Ó‘Á ¤œÊ–žŸ”Æ ¥‘ÊÓÁ•—”Æ ŽŸÀ ¡¾Á‘¤­ÉŒÉ ¤œÉ
‰ÒŸÉ ¡‰ŸÉÆ . ¤”¥¾ž–à ‹.Ž ‘—ž¾‘ ’ž˜Á”¡˜ÃšÉ ŠÊ”Ä ’À–É .à Šž¢¬ŒÇ‘ŽŸ
œž‰ŸÀ ¢¾ž œÁ‘“ž‰ŸÀ ¡˜ÃšÉ Š”ÊÄ ; ‘—ž¾‘ ’ž˜Á”ŽŒÁ ‹Æš˜Ÿ¤”¡˜ÉšÃ Š”ÄÊ Žž¡¾É

19

ÓҚ‘—ž¾‘ ’ž˜”Á Žž¡¾É ¤”–à ‹.Ž ¥‘ Ê £‘¾Ÿ/‹Æ”/–à ¢’šÉ ŸÓ‘–à ‹.Ž
¥‘Ê¡˜ÃšÉ ŠÄʔ¡–”Á £‘¾Ÿ/‹Æ”/–.Ã

‰ÉÔ҉•Á ÒԉŒŸ”Ò‘Á ¼ž”ž¼ŸÀ ¤”¥¾ž¤­É, ¼Â‘¼ŸŒ¾Òš¢š”É Ž•Å ’ŽÀÉ ŸÊ ŒÒ‘Á ¼ž”ž¼ŸÀ
¼ÉšÃ ¾Ã ‰Á Žž”žŸ‘, šžœŸÆ” ¢¾ž ‰ÊŸÒ¬ÊŸ; £‘Žž¡˜Ÿž¢šÉ”ŽŸÊ Œ¤œ‹Ê ”Æ ¾ŸÒ¡–Á”‹Æ”š”à ŸÊÀ
¤Ó‰Á Ÿ‘, š‹Ã ”Ç ŽšÆ •Á‘ŽÂ”¼ÀŸ–ž’Ò ‘Á ¢¾ž š¢Ã ••¢—”‰Ÿ”‘ÀŸ¾ÆŒÃґ ¼ŽÃÉ ‘Æ ¤Ž•Æ ŒŸš;
ŽŸšŸ‘Ó‰Á ŽŸ ¢¾ž ¡ŽÃšŽŸÊ ŒÒÁ‘¼ž”ž¼ŸÀ ŠŒ–žŸ”Æ •”Á ‘Ÿ¡—Æɟ.

šŸ¡“ŒҔÁ ¼Ã š”à Ÿ ‹.Ž ‰Œ–žšÇ ¤œÉ‹ŒÊÁ ¼Ã 9, ŠŒ˜‰Á –žŸ”Æ –ž’Ò Á‘
¾ŸÒ‰À¥‘¥Ê ŠŠÄ”Ê ¼ÉԞ‹”œÙҌÒԌÁ”¡˜ÅɝŽžœ•ÙÇ ’¾Ã Ÿ‹Ÿ‰Ÿ”–ž’•‘Á ¢—”‰Ÿ”‰À‹¼Å ‘¼ŸŒ
¬ÊŸ¼Éà ¼‰Éà Œ–žšÇ ¤œ‹É ÊÁŒ—ÉŸ”šŸ¥‘ʉŸÀ ”Æ‘¥ÒÊ ¢¾ž ŽÅ•’‰ÉÀ ŸÀ ”‘Æ ¼‘ ¼ŸŒ¬ÊŸ¼¤Éà ”‰Ÿ”
˜‘Á ¼ž”Ÿ¡Ž‘“ž‰‘ -ŽŒÁ ‹šÆ ŠŒ Ž.–.– ¾ŸÒ ¤”¥¾ž –Ã’ÉšÀ Ÿ‹Å ¡ŒÂÉ ¡ÊÔҟÉ
¢—”˜‘Á ¼ž”Ÿ¡Ž‘“ž‰‘ ŽŒÁ ‹šÆ –à ‹ÁŒÊ ¼Ã ,9. ¤”‰Ÿ”Á‘’ŒÁÊ –ž’•‘Á ¢—”‰Ÿ”‹ŒÊÁ ”ÃÊ Ž.–.–
¾ŸÒ ¥‘–Ê ž¡”à ¬ÊŸ‰•Á ҉ ‘ ‰Ÿ”‘ŸÊ ”‰Ÿ”¡Œ” ‹ŒÁÊ ¤œÉŠŒŸÃ £‘Žž¡˜Ÿž¢š”É ŸÃ’Ÿ
¡Ò”Á ‰ŽÉԌ¤’Ê ¡ÉŒÂ ¡–”Á —”Æ ¡ÓÁ‘¤œ‰Ê Ÿ”˜‘Á ¼ž”Ÿ¡Ž‘“ž‰‘ -ŽÁŒ‹Æšš‹Ã ҟšœÇŒÊ Ÿ‰œŸÙ 
Ê”ÒŸÉ Ž.–.– ¾ŸÒ¡–”Á –ž¡¼‘¼ÉÔÀŸ¡ŠŸÊÆ ŽÂ”‹ŸÊ œŸÙ ‰ÒŸÉ ‰Ÿ”ŽŒÉÆ ‰ £‘Žž¡˜Ÿž¢š”É
”ŸÀ ¡ŠŸÊÆ ŽÂ”‹ŸÊ Ÿ‰–ž¡¼‘¥¼. Žž””ÁÊ , ¡šÉÅ ‹ŸÉ ¡ŒÂ”•Ÿ‘ŠŒ¥¼–žŽÆ•‰•Á •”Á œŸ‹ŸÉ ¡Œ” ’Ɖ’ŸÀÉ
(ŽšÆ ¼Ô•‰•Á ¡Œ” £‘¾ŸŽžœž¾‘Á ) ¡Œ” ‰•Ã ŠŒ¾ŸÒ‰šÀ ɟ”¡¬ŒÁ ’ŒÃ ¼Á”¼Ã ¢¾ž —Æ”¼’Éà ŸššŸ
‰‹À Å ¡Œ” ‰•Ã ¥‘Ê–žŽÆ•‰•Á •”Á œŸ‘Á ’Ÿ¡Œ” ¡™Ã¢Ê •••¡ÉÀ ‹ÃššÃ Ÿ‰É ”š‰Ã Ÿ”–ÔÉ ”¢–Œ›ŸÉ Œ¥Òҟ
‹Å ¡Œ” ‰•Ã ŠŒ¾ŸÒ¥‘Ê ɝ”’ÒÆ ¾ŒÆ Ÿ‰ ‰•Ã £‘¾Ÿ ¤”¡‘Å ”¼Á”ÒŸ –à ‹.Ž šŸ
¡–”Á ‰Ã• £‘¾Ÿ ¤”¡‘Å ”¼”Á ҟ –à ‹.Ž , š•Ã ŸŒÒÉ ŒÉ ”’ÆÒ¡“ŒÂ ‰•Ã
£‘¾Ÿ ¢¾ž ¤”–à ‹.Ž ¢šÉ” ‰Òɟ‰Ã• £‘¾Ÿ; “ŸÊ ŽšÆ ¼Ô•¤”–à ‹.Ž Žž
¡¾É ‰Ã• £‘¾Ÿ. ‘Á ’Ÿ¡ŒÂ”¡™¡ÃÊ ˜šÃÊ Š”ÊÄ Ÿ‰¡‘Å ”‰”Á Ÿ –à ‹.Ž œŸ
¡‘ŝ”‰”Á Ÿ –à ‹.Ž ¢¾ž –žšŸ” Ÿ‰¡‘Å ”¼Á”ÒŸ –à ‹.Ž œŸ¡‘Å ”‰¾À ž
‰‘Æ –à ‹.Ž . ŒÆ•–žšŸ”ŠŸ‘‘”È œŸÙ ‰ÒŸÉ ŠŒ¾Òš‘—ž¾‘ ’ž˜Á”˜Ÿ¤”
*'3 ¢¾ž ‰Ÿ”¾ŒÆ ¼Ä”Ÿ‰˜Ÿ”‰š¬Ã ʝ‰ÒŸÉ ¡‰Æɟ.

3.2 ‰Ÿ”˜‘Á ¼ž”Ÿ¡Ž‘“ž‰‘ -ŽŒÁ ‹Æš¢’–É à ‹.Ž 2001 œŸ 2015
¤”–à ‹.Ž ‰Œ–žšÇ ¤œŠÉ Œ˜‰Á ‹Áʌ¼Ã 9,, ¥‘Ê¥ŠŠÊĔ¼”Éà ž‹”œÙҌÒԌÁ”¡˜ÅÉ

¼•Æ ¼Ò”‰Ÿ”‘Á ’ŒÊÁ –ž’•‘Á ¢—”‰Ÿ” –à ‹ÁŒÊ ¼Ã ,9 ¢¾ž ҟŒ¢—”‘Ç ¼žŽŸ‘¢’É

19

; ˜Êš‘Ô҉”Á ‰ÒÀ ŸŒ¢—”‰Ÿ” –à ‹ÊŒÁ ¼Ã 9 ‰Ÿ”‘Á ’ŒÊÁ –ž’•Â ‘Á ¢—”‰Ÿ”
‹ŒÊÁ ”ÃÊ ¢šÉ”¼ŸÉ š‰ŸŒŽž“Ÿ”ž‰Ÿ”¼ÒÃÉ ‰Â ‘ ‰Ÿ”‘ŸÊ ”‰Ÿ”¡Œ” ¥‘‰Ê Á•‹”Å ŽÉŽÈ ž˜Ÿ•–‰Æ ‰ž’. Žž
””ÊÁ , ŒÄÉ ¡–Á”¡ŒÉŝ”¥Š¡Ó‘Á ¤œ¾Ê ŸÒ˜‘Á ¼ž”Ÿ™ÊŔ™¡È Ž‘“ž‰‘ ¢¾ž ŽŸšŸ‘œ‘ÙÇ ˜Æʔ‰Ÿ‰
Žž˜Ÿ•Ò‰‘ ‰Ÿ”¼ŸŒ‘ŸÊ ”¡Ž‘“ž‰‘ . •Á”œŸ¬ŒÄÉ ¼ŽÉà ŸÀ ‹Á”¤”¥¾žÁ‘’ŒÊÁ –ž’•Â Á‘¢—”‰Ÿ”
–à ‹ŒÁÊ ¼ à 9, ”Êà ¾‘Á “ž•Ÿ” Ž.–.– ¾ŸÒ ¥‘Ê¡¾šÉà ‘Á ’ÊÁŒ–ž’•Á‘‰Ÿ”˜‘Á ¼ž ”Ÿ¡Ž‘“ž‰Â‘¤”
Ó•È ¢••¡Š‘¡Ž‘“ž‰Â‘˜Â¡Ž‘ ¢¾ž ¡Š‘¡Ž‘“ž‰‘ Žž¡˜Ÿž ¡ÉŒ¡¾šÉà ¼‘Æ ¾Œ•É”¼ÀŸ‘Â
¢š”É ¡Š‘¡Ž‘“ž‰‘ ˜Â¡Ž‘ŽžœÒÁ”-¡£” ›¢ÉÈ ŠÒŒŽžœÒ”Á ”ž¡Š‘.

–à ‹.Ž Ž.–.– ¾ŸÒ‰¥À ‘ÊÓÁ•‰Ÿ”Ž•Å ’ɘÀ ‘Á ¼ž”Ÿ¡Ž‘“ž‰‘ -ŽÁŒ‹Æš ’Ÿš¢—”
‰Ÿ” –à ‹ŒÊÁ ¼Ã 9, ¡ŒÉ ¡–”Á •Ÿ‘‰ŸÊ ҡӑÁ ¤œ¡Ê Ž‘“ž‰Â‘¾ŸÒšÃ ŒÁ œÒžŠžœŸ
’ÒÆ ›ŸÉ Œ’É¡À ”ÅɝŒ Žž¡¾É Á‘’Ÿ‰Ÿ”¡’•Ã £’¼ŸŒ¡Ž‘“ž‰Â‘¼Ô• *'3 –žšŸ” ’Àɖ.à ¤”
”Ê”Á , –¼Ã ŽÉà ŒÈ Ž‘Ç ¢š”É –à ‹.Ž *'3 ŽŒÈ ¡“ÂŒ ’–ÉÀ Ã, ¢’ÉÒɟ–Ã’šÀÉ Ÿ¥‘œÊ ‘ÙÇ ¾ÆŒ¡¾‰Á ”ʝ
¡–Á” ’ÀɖÃ, Ÿ‰””ÁÊ ‰¡À ˜šÉà ŠÊ”Ä ¡¾Á‰”ʝ ¢¾ž ŠÊ ”ŠÊŸŒŽž­ŸÀÉ Žž¡­¾Ã žœÒŸÉ Œ
’–ÀÉ Ã ”Æ ¡“ÂŒ– à ¼ž”Ÿ‹Ÿ”¢œŒÉ Ž.–.– ¾ŸÒ, ; ¼ž”Ÿ‹Ÿ”¢œŒÉ Ž.–.–
¾ŸÒ,

¼ŸŒ‘ŸÊ ”‰žŽÂ‰ŸÀ Ç‘ŽŸœž‰ŸÀ ¢¾ž œ‘Á “ž‰ŸÀ ¢šÉ”¥‘ÊӕÁ ‰Ÿ”˜Á‘¼ž”ŸœŸÙ ¼Ô•
¤ŽÉ¥¾ž—ŸÉ ”šŸ ¢¾ž š‰Ã Ÿ”¾ÆŒ¼”Ä ŠŒ’ŸÉ Œ–ž¡¼‘¼ÁŒ¤”Šž¢¬Œ‰žŽÂ‰ŸÀ ¢¾ž ‘Ç ŽŸœž
‰ŸÀ œŸÙ Šž¢¬Œ ‘ÊŸ”‰žŽ‰Â ŸÀ ¢š”É ¥‘ÓÊ Á•‰Ÿ”˜‘Á ¼ž”Ÿ‘ÊŸ”¡’Á‰”‰œŸÙ •É ”¥‘šÊ ɟ””ŸÀ
¤¡Ê ‹ÅɝŒš‰Å Ÿ”—ž¾‘ ¼Ã¢É š”É ‰Æ”‰Á ¾‘Æ ¥“”Ÿ¥‘Ê“‰Å ”ŸÀ šŸ¤¢Ê ¼”ŽÁ‘¾Ÿ‰¢‰¡É ‰Å •¼ÒÉÆ –ž
¡¼‘ ”‰Ÿ‰”ŸÀ ¤Ê¾‘Æ ¥“ ¾‘Æ –Áɔ¡ŠŸÆÊ ¢¾ÊÒ ÁŒšÃœŸÙ •É ”¥‘”Ê ÀŸ¤Ê¾Æ‘‘ŸÀ ”Ÿ’šÉÅ ‰Ã ¡ŒÂÉ
¡–Á”‰Ÿ”–ž›Á‘¢ÓŒŒŸ”‹”Æ ¥‘ÊœŸÙ ‰ÒŸÉ ¡‰ŸÆÉ
ສ.ວ.ສ ສະຫງວນລິຂະສິດ



Ó•È ¾Æ‘‘ŸÀ ”Ÿ‹”Á ¼ÀŸ‘ ŠŒ¡šÅŒ¥¼Ÿ”à ”ž‹”œÙҌÒԌÁ”
19

¤”””ÊÁ Šž¢¬ŒÇ‘ŽŸœž‰ŸÀ ¥™™ÊŸ”ŸÊÀ ’‰Æ ¢š”É ¡–Á”Šž¢¬Œ•¾Ç šžŽÂ‘ŠŒ‰Ÿ”˜‘Á ¼ž
”ŸŠŒ¾‘Á “ž•Ÿ” ¡ŒÂÉ ‰¥À ‘ÊӕÁ ‰Ÿ”˜‘Á ¼ž”Ÿ›ŸÉ Œ‰ž£‘‘Š”ÊÁ ŽŸšŸ‘—ž¾Â‘‰ž¢Ž¥™ŽÆɌ
‰’ŸÉ Œ–ž¡¼‘. ¾Á‘“ž•Ÿ”¥‘šÊ ¢Ã —”Ç‘¼žŽŸ‘ž˜‘Á ¼ž”Ÿ Ž.–.– ¾ŸÒ ¤œ¡Ê –”Á ­ÀÊ¥™
ŠŒŸÔ”. ”‰Ÿ‰”ŠÊà ž¢¬Œ‘Ç ŽŸœž‰ŸÀ Š‘Ç ‹Æʔ•À¢É ÓɉÀ˜Á‘¼ž”ŸŠ”ÊÄ œÙŸŽšÆ ‹Ò” šÃ
‰Ÿ”¾ŒÆ ¼”Ä ŠŒ’ŸÉ Œ–ž¡¼‘¤”‰Ÿ”Š‘Ç ‹”ÊÆ ‹ÀŸ ¢¾ž ¼Œ›È¡É šÅŒ¡£–” ¢ŠÒŒŽžœÒÁ””ž
¡Š‘, Š‘Ç ‹”ÊÆ ‹ÀŸ›˜ÈÉ È¡•Ê ¢ŠÒŒ¥ŽšÆ •”È ¡œÙŸÉÆ ”¡ÃÊ –Á”’Æʔ.



¡ŠÅÉ ”¥™™ÊŸ”Àʟ¡¼”Ã

‰ÊŸÒ¡ŠŸÊÆ Ž’ÉÈ ”ÊÆ Çš–à Ž.–.– ¾ŸÒ¥‘ÊŽÅ•’ÀɉŸ”˜‘Á ¼ž”Ÿ¡Ž‘“ž‰Â‘-ŽÁŒ‹Æš›ŸÉ Œ’ÊÁŒ
¬ŸÊ ¢¾ž ¡˜šÉà Á‘’Ÿ¡¾ÁŒÉ ¾‘Á ˜‘Á ¼ž”Ÿ¡˜ÉÅ ‰Ÿ”¡ÅÉ š£Œ¡ŠÆʟŽ–ÈÉ žŸ‹šÆ ¡Ž‘“ž‰‘ ŸÔ”
$(& £‘¥‘ÊÓÁ•‰Ÿ”ÉҐ¡œÅÙ Žž¬•Á Žž¬È”Ÿ‰•”Á ‘Ÿ–ž¡¼‘ŸÔ” £‘Žž¡˜Ÿž
¢š”É •”Á ‘Ÿ–ž¡¼‘ŽžšŸÂ‰ŸÔ”¡‰ŸÉÆ ¡˜ÅÉ ¡¾ŒÁÉ ¾Á‘˜Á‘¼ž”Ÿ¤œÊŽŸšŸ‘¡ÉÅ š£Œ‰Á”¥Ò
ŠÄʔ‰Òɟ¡‰ŸÉÆ ¢¾ž ŽŸšŸ‘•”Á ¾¢Ç —”‰Ÿ”¡¾ÁɌ¾‘Á ‰Ÿ”ÓҚ’Æ҉”Á ¡–”Á –žŸ‹šÆ ¡Ž‘“ž‰‘Â
ŸÔ”¤”¼ŸÊ –à ‹.Ž

4. ‰Ÿ”˜ÆҘ”Á ’ÉŸŒ–ž¡¼‘ŠŒ Ž.–.– ¾ŸÒ’Ÿš¢”Ò¼ŸŒ–ÉԔ¢–Œ¤­É

¤”¥¾ž’”ÊÆ ¢œŒÉ ‰Ÿ”–‰Æ –‰Á ÓÁ‰ŽŸ ¢¾ž ŽÊŸŒŽŸ–ž¡¼‘Ÿ‘, ˜Á‰ ¢¾ž ¾Á‘“ž•Ÿ”
Ž.–.– ¾ŸÒ ¥‘–Ê ž‰Ÿ‘‘Ä ­Áʔ¤””ž£•Ÿ‰Ÿ”’ŸÉ Œ–ž¡¼‘ŠŒ’”Æ ‹Å ŽÁ”’˜Ÿ•, ¡‰ž

19